Wikipedia stwiki https://st.wikipedia.org/wiki/Leqephe_la_pele MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Jacob Zuma 0 6250 39532 38715 2026-06-21T00:59:31Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39532 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Jacob Gedleyihlekisa Zuma''' (Sezulu: [[:en:Help:IPA/Zulu|[geɮʱejiɬeˈkisa ˈzʱuma]]]<nowiki>; a hlahileng ka la 12 Mmesa 1942) ke radipolotiki wa Afrika Borwa eo e neng e le </nowiki>[[:en:President_of_South_Africa|mopresidente wa Afrika Borwa]] wa bone ho tloha 2009 ho isa 2018.[[JZ Teko1#citenote-5|[5]]][[JZ Teko1#citenote-nytresign-6|[6]]][[JZ Teko1#citenote-sabc-outgoing-president-7|[7]]] O boetse o bolelwa ka di-initials tsa hae '''JZ''' le lebitso la lelapa la hae eleng '''Msholozi'''.[[JZ Teko1#citenote-8|[8]]][[JZ Teko1#citenote-9|[9]]][[JZ Teko1#citenote-lander2007-10|[10]]] Zuma e ne e le motlatsi wa mopresidente ho tloha ka selemo sa 1999 ho fihlela ka selemo sa 2005,[[JZ Teko1#citenote-anc-bio-11|[11]]][[JZ Teko1#citenote-iafr-12|[12]]] empa o ile a lelekwa ke Mopresidente [[:en:Thabo_Mbeki|Thabo Mbeki]] ka 2005 ka morao hore moeletsi wa ditjhelete wa Zuma, [[:en:Schabir_Shaik|Schabir Shaik]], a fumanwe a le molato wa ho etsa ditefo tsa bobodu ho Zuma mabapi le [[:en:South_African_Arms_Deal|Tshebedisano ya dibetsa]]. Zuma o kgethilwe e le Mopresidente wa puso[[:en:African_National_Congress|African National Congress]] (ANC) ka la 18 Tshitwe selemong sa 2007 ka morao hore a hlole Mbeki ho ANC [[:en:52nd_National_Conference_of_the_African_National_Congress|Seboka sa likhetho tsa Polokwane]]. Ka la 20 Lwetse selemong sa 2008, Mbeki o ile a phatlalatsa ho itokolla mosebetsing ka morao ho ho kgutlisetswa morao ke ANC.[[:en:National_Executive_Committee_(African_National_Congress)|Komiti ya Phethahatso ya Naha]].[[JZ Teko1#citenote-bbc2008-09-20-13|[13]]] Kgopotso e ile ya tla ka morao ho moo [[:en:High_Courts_of_South_Africa|Lekhotla le Phahameng]] moahlodi [[:en:Christopher_Robert_Nicholson|Christopher Nicholson]] o ile a etsa qeto ya hore Mbeki o ile a kena-kenana ka mokgwa o sa lokelang tshebetsong ya [[:en:National_Prosecuting_Authority|Bolaoli ba Naha ba Botjhotjhisi]] (NPA), ho kenyeletswa nyeweng ya botlokotsebe kgahlanong le Zuma ka diqoso tsa bobodu. Leha ho le jwalo, qeto ya Nicholson ya ho qhala diqoso kgahlanong le Zuma e ile ya hlakolwa ka lentswe le le leng ke[[:en:Supreme_Court_of_Appeal_(South_Africa)|Lekhotla le ka Hodimo-dimo la Boipiletso]] ka Pherekgong selemong sa 2009, kahlolong e neng e nyatsa kahlolo ya Nicholson nyeweng, ho kenyeletswa le tlatsetso ya hae ya maikutlo a botho kahlolong, le ho kenyeletsa "diphumano tse sa hlokeng letho" mabapi le Mbeki le ba bang kahlolong ya hae.[[JZ Teko1#citenote-14|[14]]] Zuma o ile a etella pele ANC tlholong ya [[:en:2009_South_African_general_election|dikhetho tse akaretsang tsa 2009]]<nowiki/>mme a kgethwa ho ba Mopresidente wa Afrika Borwa. O ile a kgethwa hape jwalo ka moetapele wa ANC ho [[:en:53rd_National_Conference_of_the_African_National_Congress|Seboka sa ANC Mangaung]] ka la 18 Tshitwe selemong sa 2012, ho hlola mohanyetsi [[:en:Kgalema_Motlanthe|Kgalema Motlanthe]] ka bongata bo boholo,[[JZ Teko1#citenote-head-anc-15|[15]]] mme a dula e le mopresidente wa Afrika Borwa ka morao ho [[:en:2014_South_African_general_election|dikdetho tse akaretsang tsa 2014]], le hoja mokga wa hae o ile wa fokotseha ka tshehetso, karolo e nngwe e le ka lebaka la ho se kgotsofale ho ntseng ho eketseha ka Zuma e le mopresidente. Ka la 18 Tshitwe selemong sa 2017, [[:en:Cyril_Ramaphosa|Cyril Ramaphosa]] o kgethilwe ho hlahlama Zuma jwalo ka mopresidente wa ANC [[:en:54th_National_Conference_of_the_African_National_Congress|Seboka sa ANC Nasrec, Johannesburg]].[[JZ Teko1#citenote-16|[16]]] Dikgwedi tse latelang ho ile ha bonwa kgatello e ntseng e hola ya hore Zuma a itokolle mosebetsing e le Mopresidente wa Afrika Borwa, e leng se ileng sa fella ka hore ANC e mo "hopotse" e le Mopresidente wa Afrika Borwa. Ho tobana le a [[:en:Motion_of_no_confidence|tshisinyo ya ho hloka tshepo]] ka palamenteng, Zuma o phatlaladitse ho itokolla mosebetsing ka la 14 Hlakola selemong sa 2018, mme a hlahlangwa ke Ramaphosa letsatsing le hlahlamang.[[JZ Teko1#citenote-nytresign-6|[6]]] Zuma o tobane le diphephetso tse kgolo tsa molao pele, nakong, le ka morao ho bopresidente ba hae. E ne e le yena [[:en:Jacob_Zuma_rape_trial|qoswa ka peto]]<nowiki/> ka selemo sa 2005, empa a lokollwa. O lwanne ntwa e telele ya molao ka diqoso tsa [[:en:Racketeering|ho qhekella]] le [[:en:Corruption|bobodu]], e bakwang ke kahlolo ya moeletsi wa hae wa litjhelete Schabir Shaik bakeng sa bobodu le [[:en:Fraud|bomenemene]]. Ka la 06 Mmesa selemong sa 2009, NPA e ile ya hlakola diqoso kgahlanong le Zuma, e bolela ho kena-kenana le dipolotiki, leha qeto eo e ile ya phephetswa ka katleho ke mekga ya kganyetso. Ka morao ho dintlafatso tse ngata tse tsheheditsweng ka ditjhelete ke mmuso ntlong ya hae ya mahaeng ho [[:en:Nkandla_(homestead)|Nkandla]], the [[:en:Public_Protector_(South_Africa)|Mosireletsi wa Setjhaba]] e fumane hore Zuma o ruile molemo ka mokgwa o sa nepahalang wa tshebediso ya tjhelete, le [[:en:Constitutional_Court_of_South_Africa|Lekgotla la Molao wa Motheo]] e ile ya tshwarwa ka ntswe-leng ka selemo sa 2016 [[:en:Economic_Freedom_Fighters_v_Speaker_of_the_National_Assembly|Economic Freedom Fighters v Sebui sa Lekgotla la Naha]] hore Zuma o hlolehile ho boloka molaotheo wa naha, e leng se ileng sa fella ka boipiletso ba hore a itokolle mosebetsing le boiteko bo hlōlehileng ba ho qosa lekgotla. [[:en:National_Assembly_of_South_Africa|Seboka sa Naha]]. Bopresidente ba Zuma bo lekanngwa hore bo jelletse moruo wa Afrika Borwa R1 trilione (e ka bang US$83 bilione).[[JZ Teko1#citenote-17|[17]]] O boetse a ameha ditlalehong tsa [[:en:State_capture|state capture]] ka setswalle sa hae le batho ba nang le tshusumetso le [[:en:Gupta_family|Lelapa la Gupta]]. O ile a pholoha mekgwa e mengata ya ho hloka tshepo, ka bobedi [[:en:Parliament_of_South_Africa|palamente]] le ka hare ho ANC. Ho tloha ka selemo sa 2018, [[:en:Zondo_Commission|Khomishene ya Zondo]]<nowiki/> e thehilweng ke Zuma nakong eo a ntse a fuputsa bobodu le bomenemene mmusong, mme Zuma ka boyena o bileditswe ho tla fana ka bopaki ka pela khomishene. Ha a ka a kgutlela dipatlisisong ka morao ho ho-ikhula ka letsatsi la bone la bopaki ba hae ka Phupu selemong sa 2019.[[JZ Teko1#citenote-18|[18]]] Ka la 29 Phuptjane selemong sa 2021, e bile mopresidente wa pele wa Afrika Borwa ho tloha pheletsong ya puso ya batho ba basweu ka selemo sa 1994 ho fumana kahlolo ya tjhankane.[[JZ Teko1#citenote-BBCNews-19|[19]]] Lekgotla la Molao wa Motheo le fane ka kahlolo ya dikgwedi tse 15 bakeng sa [[:en:Contempt_of_court|nyediso ya lekgotla]] ka morao hore Zuma a tlole taelo ya pejana ya lekgotla la ho kgutla le ho fana ka bopaki ka pela Khomishene ya Zondo.[[JZ Teko1#citenote-BBCNews-19|[19]]] Ka la 07 Phupu 2021, Zuma o ile a inehela sepoleseng mme a amohelwa ho [[:en:Estcourt|Estcourt]] Setsi sa Tlhabollo seterekeng sa habo sa [[:en:KwaZulu-Natal|KwaZulu-Natal]].[[JZ Teko1#citenote-20|[20]]] O ile a lokollwa ka la 05 Lwetse ka morao hore a fuwe [[:en:Medical_parole|parole ya bongaka]].[[JZ Teko1#citenote-:5-21|[21]]] Tabeng e fapaneng ya molao, ka selemo sa 2018 ho [[:en:High_Court_of_South_Africa|Lekhotla le Phahameng la Afrika Boroa]]<nowiki/> e tsheheditse qeto ya ho kgutlisetsa diqoso tsa bobodu kgahlanong le Zuma tse amanang le Tumellano ya dibetsa ya 1999. O qoswa ka qoso e le nngwe ya boshodu, diqoso tse pedi tsa bobodu, e le nngwe ya boshodu ba tjhelete, le tse leshome le metso e mmedi tsa bomenemene, tse bakwang ke kakaretso ya diitefo tse 783 ho Zuma tseo NPA e di qosang e le tjotjo ho tswa khamphaneng ya dibetsa ya Fora.[[:en:Thales_Group|Thales]].[[JZ Teko1#citenote-:7-22|[22]]] Zuma o ile a hana molato ka kgwedi ya Motsheanong selemong sa 2021. ==Bophelo ba bongoaneng le mosebetsi oa lipolotiki== Zuma o hlahetse ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Nkandla,_KwaZulu-Natal Nkandla], [https://en.wikipedia.org/wiki/Natal_Province Profinseng ea Natala] (hona joale ke karolo ea profinse ea [https://en.wikipedia.org/wiki/KwaZulu-Natal KwaZulu-Natal]),[[#citenote-24|[24]]] le ha e sa le ngoana hangata o ne a lula Natala le mathoko a [https://en.wikipedia.org/wiki/Durban Durban].[[#citenote-25|[25]]] Ntate oa hae Nobhekisisa e ne e le a [https://en.wikipedia.org/wiki/Policeman lepolesa], ea hlokahetseng ha Zuma a le lilemo li hlano,[[#citenote-26|[26]]] mme mmae Geinamazwi e ne e le mosebeletsi wa lapeng.[[#citenote-27|[27]]][[#citenote-:6-28|[28]]] Lebitso la hae le bohareng, Gedleyihlekisa, le bolela "ea bososelang ha a ntse a u ntša kotsi" ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Zulu_language Sezulu].[[#citenote-veconomist-29|[29]]] Ha aa ka a fumana thuto ea sekolo.[[#citenote-30|[30]]] O na le bonyane banab'abo ba bararo, Michael (o shoele 2021),[[#citenote-31|[31]]] Josefa,[[#citenote-32|[32]]] le Khanya,[[#citenote-33|[33]]] le bonyane ausi a le mong, Velephi (o hlokahetse ka 2019).[[#citenote-34|[34]]] Michael Zuma o ne a hiriloe ke Khumbula Property Services, e leng k'hamphani ea kaho, 'me ka 2011 a lumela hore o sebelisitse boemo ba lipolotiki ba moholoane oa hae Jacob ho fumana konteraka ea mmuso bakeng sa k'hamphani e le phapanyetsano bakeng sa lehae la hae Nkandla.[[#citenote-35|[35]]][[#citenote-36|[36]]] ===Ho koalloa teronkong le ho lelekoa naheng=== Zuma o ile a qala ho nka karolo khahlanong le[https://en.wikipedia.org/wiki/Apartheid apartheid] lipolotiki a sa le monyenyane, 'me a kopanela le [https://en.wikipedia.org/wiki/African_National_Congress African National Congress] (ANC) ka 1959. E bile setho se mafolofolo sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Umkhonto_we_Sizwe Umkhonto we Sizwe] ka 1962, lilemo tse peli ka mor'a hore ANC e thibeloe.[[#citenote-beresford-37|[37]]] Selemong seo, o ile a tšoaroa le sehlopha sa ba 45 ba thaothelang sesole haufi [https://en.wikipedia.org/wiki/Zeerust Zeerust] bophirima [https://en.wikipedia.org/wiki/Transvaal_Province Transvaal], hajoale e le karolo ea [https://en.wikipedia.org/wiki/North_West_Province_(South_Africa) Porofense ya Bokone Bophirima].[[#citenote-sahistory-38|[38]]] Kaha Zuma o ile a fumanoa a le molato oa ho rera ho liha 'muso oa apartheid, o ile a ahloleloa lilemo tse leshome chankaneng tseo a ileng a li sebeletsa. [https://en.wikipedia.org/wiki/Robben_Island Robben Island] ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Nelson_Mandela Nelson Mandela] le baetapele ba bang ba hlahelletseng ba ANC le bona ba neng ba le teronkong ka nako eo.[[#citenote-sahistory-38|[38]]] Ha a ntse a le teronkong, Zuma o ne a [https://en.wikipedia.org/wiki/Referee_(association_football) moahloli] bakeng sa lipapali tsa bolo ea maoto tsa mokhatlo oa batšoaruoa, tse hlophisitsoeng ke sehlopha se busang sa batšoaruoa, [https://en.wikipedia.org/wiki/Makana_F.A. Makana FA][[#citenote-39|[39]]] Kamora ho lokolloa teronkong, Zuma o bile le seabo ho thehoeng bocha ha meaho ea sekhukhu ea ANC Natala.[[#citenote-anc-bio-11|[11]]] O ile a tloha Afrika Boroa ka lekhetlo la pele ka 1975, 'me o ne a lula Swaziland - moo a ileng a kopana teng [https://en.wikipedia.org/wiki/Thabo_Mbeki Thabo Mbeki] - mme a fihla Mozambique, moo a ileng a sebetsana le ho fihla ha batho ba likete ba neng ba batla koetliso ea sesole ka mor'a 1976. [https://en.wikipedia.org/wiki/Soweto_uprising Merusu ea Soweto]. O ile a ba setho se felletseng sa ANC[https://en.wikipedia.org/wiki/National_Executive_Committee_of_the_African_National_Congress Komiti ea Phethahatso ea Naha] ka 1977,[[#citenote-sahistory-38|[38]]] le setho sa Lekgotla la ANC la Politico-Sesole ha le ne le thehwa ka 1983.[[#citenote-trewhela-40|[40]]] E ne e boetse e le Motlatsi oa Moemeli e Moholo oa ANC Mozambique, mosebetsi oo a ileng a o sebetsa ho fihlela ha ho saena [https://en.wikipedia.org/wiki/Nkomati_Accord Tumellano ea Nkomati] pakeng tsa mebuso ya Mozambique le Afrika Borwa ka 1984. Kamora ho saena Tumellano, o ile a kgethwa e le Moemedi e Moholo wa ANC Mozambique.[[#citenote-sahistory-38|[38]]]Ka Tshitwe 1986, mmuso wa Afrika Borwa o ile wa kopa balaodi ba Mozambique ho leleka ditho tse tsheletseng tsa ANC, ho kenyeletswa le Zuma. O ile a qobelloa ho tloha Mozambique ka Pherekhong 1987 mme a fallela ntlo-kholo ea ANC[https://en.wikipedia.org/wiki/Lusaka Lusaka], Zambia, moo a ileng a kgethwa ho ba Hlooho ya dibopeho tsa sekhukhu tsa ANC mme hang ka mora moo a kgethwa e le molaodi wa lefapha la bohlodi.[[#citenote-sahistory-38|[38]]] Zuma e ne e boetse e le setho sa [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Communist_Party Mokha oa Makomonisi oa Afrika Boroa] (SACP);[[#citenote-beresford-37|[37]]] o ile a kena ka 1963, a sebeletsa ka nakoana ka mokha [https://en.wikipedia.org/wiki/Politburo Politiburo] ho tloha ka Mmesa 1989,[[#citenote-trewhela-40|[40]]] mme a tloha ka 1990.[[#citenote-41|[41]]] ===Kgutla botlamuweng=== Ha ANC e ne e thibetswe ka Hlakola 1990, Zuma e bile e mong wa baetapele ba pele ba ANC ba ho kgutlela Afrika Borwa (ka la 21 Hlakubele 1990).[[#citenote-:6-28|[28]]] ho qala ts'ebetso ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Negotiations_to_end_apartheid_in_South_Africa dipuisano].[[#citenote-anc-bio-11|[11]]] Hamorao selemong seo, o ile a ba teng a kgethwa a sa hanyetsoe jwalo ka Modulasetulo wa ANC e Borwa Natala. Zuma, eo e neng e le eena[https://en.wikipedia.org/wiki/Zulu_people Sezulu], o ile a tsebahala e le mofenyi ea ka sehloohong oa khotso Natala nakong ea merusu ea lipolotiki nakong ena, e neng e tobane le liqhoebeshano lipakeng tsa batšehetsi ba ANC le batšehetsi ba maZulu-nationalist.[[#citenote-42|[42]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Inkatha_Freedom_Party Inkatha Freedom Party] (IFP).[[#citenote-:6-28|[28]]] O boetse o tlotloa ka hore o atolositse setsi sa tšehetso sa MaZulu sa ANC Natala.[[#citenote-43|[43]]] Kopanong ya kgetho ya ANC ka Phupu 1991, Zuma o ile a kgethwa ho ba Motlatsi wa Mongodi-Kakaretso.[[#citenote-sahistory-38|[38]]] Ho [https://en.wikipedia.org/wiki/1994_South_African_general_election Likhetho tse akaretsang tsa 1994], Likhetho tsa pele tsa demokrasi Afrika Boroa, Zuma o ile a ema e le mokhethoa oa ANC bakeng sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_(South_Africa) tonakgolo] ea profinse ea hae e ncha e thehiloeng, [https://en.wikipedia.org/wiki/KwaZulu_Natal KwaZulu-Natal].[[#citenote-sahistory-38|[38]]]ANC e tsoile matla likhethong, ha Mandela a khetheloa Mopresidente le Mbeki motlatsi oa hae, empa e ile ea lahleheloa ke KwaZulu-Natal ho IFP. Zuma o ile a[https://en.wikipedia.org/wiki/Member_of_the_Executive_Council Setho sa Lekhotla la Phethahatso] (MEC) bakeng sa Merero ya Moruo le Bohahlaudi KwaZulu-Natal.[[#citenote-anc-resignation-stmt-44|[44]]][[#citenote-45|[45]]] Ka Tshitwe 1994, o ile a kgethwa e le Modulasetulo wa ANC Porofenseng ya KwaZulu-Natal, le ho ANC. [https://en.wikipedia.org/wiki/49th_National_Conference_of_the_African_National_Congress 1994 seboka sa likhetho] ya eba Modulasetulo wa Naha, a otla [https://en.wikipedia.org/wiki/Pallo_Jordan Pallo Jordan] le [https://en.wikipedia.org/wiki/Jeff_Radebe Jeff Radebe] ka tekanyo e kgolo.[[#citenote-:22-46|[46]]] O ile a tšoara maemo a mabeli ho fihlela ka 1997, a khethiloe hape e le Molula-setulo oa Porofense ka 1996.[[#citenote-sahistory-38|[38]]] ==Phahamela bopresidenteng== ===Motlatsi oa mopresidente=== Zuma o khethiloe ho ba Motlatsi oa Moporesidente oa ANC moketeng [https://en.wikipedia.org/wiki/50th_National_Conference_of_the_African_National_Congress Seboka sa Naha sa bo-50] ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Mafikeng Mafikeng] ka Tshitwe 1997, mme kamora moo a kgethwa ho ba Motlatsi wa Moporesidente wa Aforika Borwa ka Phuptjane 1999, ho latela [https://en.wikipedia.org/wiki/1999_South_African_general_election Likhetho tse akaretsang tsa 1999].[[#citenote-sahistory-38|[38]]] Ho sebetsa tlasa Mopresidente Mbeki ea sa tsoa khethoa, joalo ka Motlatsi oa Mopresidente Zuma e ne e le mokena-lipakeng ea ka sehloohong [https://en.wikipedia.org/wiki/Burundi Burundi] mokhoa oa khotso.[[#citenote-47|[47]]] Boemong bona, o ile a sebetsa le [https://en.wikipedia.org/wiki/President_of_Uganda Mopresidente oa Uganda] [https://en.wikipedia.org/wiki/Yoweri_Museveni Yoweri Museveni], eo e neng e le molula-setulo oa Great Lakes Regional Initiative, sehlopha sa bapresidente ba libaka ba okametseng tsamaiso ea khotso Burundi.[[#citenote-48|[48]]] Mbeki le Zuma ka bobeli ba ile ba khethoa hape ho [https://en.wikipedia.org/wiki/2004_South_African_general_election Likhetho tse akaretsang tsa 2004], empa, ka la 14 Phuptjane 2005, Mbeki o ile a tlosa Zuma setulong sa hae sa Motlatsi oa Mopresidente, ka lebaka la liqoso tsa bobolu le bomenemene bo amanang le R30-bilione. [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Arms_Deal Tšebelisano ea Libetsa] eo mmuso o neng o e saenetse ka 1999, dikgwedi kamora ho thonngwa ha Zuma ho ba motlatsi wa mopresidente (sheba [[#Corruptioncharges|ka tlase]]).[[#citenote-ioltimeline-49|[49]]] Zuma esale a ntse a etsoa lipatlisiso mabapi le taba ena ho tloha ka 2002 kapa pejana.[[#citenote-50|[50]]] ’me ho thunngoa ha hae ho ile ha latela kholiseho ea motsoalle oa hae [https://en.wikipedia.org/wiki/Schabir_Shaik Schabir Shaik] ka liqoso tse amanang le litefo tsa bobolu tseo Shaik a li entseng ho Zuma.[[#citenote-51|[51]]] Mbeki o boleletse kopano e kopanetsweng ya [https://en.wikipedia.org/wiki/Parliament_of_South_Africa Paramente] hore "molemong wa Motlatsi wa Moporesidente ya hlomphehang, mmuso, tsamaiso e nyane ya demokrasi ya rona le naha ya rona, ho ka ba molemo ho lokolla mohlomphehi Jacob Zuma mesebetsing ya hae."[[#citenote-sacked-52|[52]]] Zuma le yena o ile a itokolla mosebetsing jwaloka Setho sa Palamente.[[#citenote-sacked-52|[52]]] Nakoana ka mor'a moo, the [https://en.wikipedia.org/wiki/National_Prosecuting_Authority Bolaoli ba Naha ba Bochochisi] (NPA) e phatlalalitse maikemisetso a eona a ho kenya liqoso tsa semmuso tsa bobolu khahlanong le Zuma.[[#citenote-53|[53]]] Mohlahlami oa Zuma joalo ka Motlatsi oa Mopresidente oa Afrika Boroa e ne e le [https://en.wikipedia.org/wiki/Phumzile_Mlambo-Ngcuka Phumzile Mlambo-Ngcuka], mosali oa [https://en.wikipedia.org/wiki/Bulelani_Ngcuka Bulelani Ngcuka], hlooho ea pele ea NPA. Mlambo-Ngcuka esale e le Letona la Liminerale le Matla ho tloha ka 1999.[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation_needed qotso e hlokahalang]] o ile a rohakoa phatlalatsa ho ba bangata[[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citation_needed qotso e hlokahalang]] Likopano tsa ANC ka batšehetsi ba Zuma, ho kenyeletsoa ho [https://en.wikipedia.org/wiki/National_Women%27s_Day Letsatsi la Basadi] ketsahalo ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Utrecht,_KwaZulu-Natal Utrecht], KwaZulu-Natal.[[#citenote-54|[54]]] ===Ho tuma ho tswelang pele=== Ha a ntse a sebetsa e le motlatsi oa mopresidente, Zuma o ile a thabela tšehetso e kholo likarolong tse ling tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/Left-wing_politics lepheo le letshehadi] ea ANC, ho kenyeletsoa ba bangata ba [https://en.wikipedia.org/wiki/ANC_Youth_League ANC Youth League], the [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Communist_Party Mokha oa Makomonisi oa Afrika Boroa] (SACP) le [https://en.wikipedia.org/wiki/Congress_of_South_African_Trade_Unions Congress of South African Trade Unions] (COSATU).[[#citenote-55|[55]]] Le hoja Zuma a ne a tobane le liqoso tsa bobolu, mekhatlo ena e ile ea lula e mo tšehetsa. Ho lelekoa ha Zuma ho ile ha hlalosoa ka litsela tse peli. Bashebelli ba bangata ba machabeng ba ile ba e thoholetsa e le sesupo se hlakileng sa hore mmuso oa Afrika Boroa o ikemiselitse ho felisa bobolu ka har'a maemo a eona. Ka lehlakoreng le lengKa letsoho, ba bang ka hare ho Afrika Boroa ba ne ba tsepamisitse maikutlo tabeng ea hore Zuma le Mbeki ba emetse mabatooa a fapaneng ka hare ho African National Congress. Batšehetsi ba bang ba lehlakore le letšehali ba ile ba bolela hore Mbeki le lepheo la hae le sekametseng mebaraka haholo ba ne ba rerile ho leleka Zuma ho tiisa puso ea bona ho ANC.[[#citenote-56|[56]]] Lebaka la Zuma le ile la bokella bongata bo boholo ba batšehetsi ka lekhetlo le leng le le leng la makhotla a hae a amanang le bobolu ka 2005. Ka letsatsi le leng la lekhotla, batšehetsi ba Zuma ba ile ba chesa likipa tse nang le setšoantšo sa Mbeki, e leng se ileng sa etsa hore ANC e nyatse; Zuma le balekane ba hae ba khothalelitse ho khutlela boitšoarong ba mekha bakeng sa likopano tse latelang. Letsatsing le hlahlamang la lekhotla ka Pulungoana, batšehetsi ba Zuma ba neng ba baloa ka likete ba ile ba bokana ho mo tšehetsa; o buile le letshwele la Durban ka Sezulu, a kgothatsa kopano ya mokga le ho bina pina ya ntwa ya mehleng ya kgethollo.[https://en.wikipedia.org/wiki/Umshini_wami Lethu Mshini Wami]ka mantsoe a fetolelang ka ho toba e le "ntlisetsa mochine oa ka" empa a utloisisoa e le sethunya sa mochini. Leetong la Mphalane bakeng sa Liki ea Bacha ea ANC libakeng tse ling ka har'a naha, Zuma le eena o ile a hlaba litlatse tsa matšoele a maholo. Le hoja matla a hae a lipolotiki bonyane a ne a ipapisitse le likamano tsa hae le lipolotiki tsa ka hare ho mekha, mohlahlobisisi e mong o ile a pheha khang ea hore botšepehi ba batšehetsi ba hae bo ka hlalosoa bo theiloe mokhoeng oa Mazulu mabapi le botšepehi le ho thusana.[[#citenote-57|[57]]] Ka lebaka la tshehetso ya hae hara dikarolo tsa mokga, Zuma o ile a dula e le motho ya matla dipolotiking, a bolokile maemo a phahameng ho ANC le kamora ho lelekoa ha hae e le motlatsi wa mopresidente wa naha. Sehlopha sa bahlahlobisisi ba lipolotiki se neng se kopane ka Pulungoana 2005 se ile sa lumellana hore ha a ka fumanoa a se na molato liqosong tsa bobolu tse qosoang khahlanong le eena, ho tla ba thata hore mokhethoa ofe kapa ofe ea nang le monyetla oa ANC a ka hlola Zuma peisong ea bopresidente ba naha ka 2009. Leha ho le joalo , bahlahlobisisi bana ba boetse ba botsa hore na Zuma e ne e le mokhethoa oa lepheo le letšehali la mofuta oo batšehetsi ba hae ba bangata ba bonahalang ba o batla, 'me ba hlokomela hore litšitiso tsa moruo oa lefats'e le oa naha tse thehileng bopresidente ba Mbeki li ke ke tsa fapana nakong e tlang ea mopresidente.[[#citenote-58|[58]]] ===Liqoso tsa peto=== Sengoloa sa mantlha: [https://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Zuma_rape_trial Nyeoe ea peto ea Jacob Zuma] Letšoele la batšehetsi le ba bohelehele ka ntle ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Johannesburg_High_Court Lekhotla le Phahameng la Johannesburg]. Ka Tšitoe 2005, Zuma o ile a qosoa ka ho beta mosali ea lilemo li 31 ha hae. [https://en.wikipedia.org/wiki/Forest_Town,_Gauteng Forest Town, Gauteng]. Mohlaseluoa eo ho thoeng o ne a tsoa lelapeng le tummeng la ANC, morali oa mofu oa mohatelli oa Zuma, hape[https://en.wikipedia.org/wiki/AIDS AIDS] moitseki ya neng a tsejoa e le [https://en.wikipedia.org/wiki/HIV-positive HIV-positive]. Zuma o ile a hana liqoso tseo 'me a bolela hore thobalano e ne e le[https://en.wikipedia.org/wiki/Consensual_sex dumellana]. Le pele liqoso li hlahisoa, ha menyenyetsi mabapi le liqoso tsa peto e hlaha hamorao ka Pulungoana, litebello tsa Zuma tsa lipolotiki li ile tsa qala ho bonahala li mpefala. Boholo ba batšehetsi ba hae ba maemo a holimo ba lipolotiki ha baa ka ba araba liqoso tsena tse ncha ka tsela eo ba neng ba qosoa ka bobolu. Tsekongpele ho nyeoe ea peto, sehlopha sa batšehetsi ba hae ba likete-kete ba ile ba bokana haufi le lekhotla, ha sehlopha se senyenyane sa lihlopha tse khahlanong le peto se ntse se bontša lebitsong la motho ea qosoang ka peto.[[#citenote-59|[59]]] Joalokaha a entse nakong eohle ea nyeoe, Zuma a bina [https://en.wikipedia.org/wiki/Umshini_wami Lethu Mshini Wami] ("Ntlisetse ea ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Machine_gun sethunya sa mochini]") le letšoele, 'me babuelli ba Leki ea Bacha ea ANC le SACP Youth League ba ile ba tšehetsa Zuma.[[#citenote-60|[60]]] Ha nyeoe ea peto e ntse e tsoela pele, ho ile ha hlaha litlaleho tsa hore SACP e arohane haholo mabapi le mokhoa oa ho sebetsana le taba ea kamano ea Zuma le SACP le eena. Litho tse ngata tsa lephako la bacha la mokha li tšehelitse Zuma ha ba bang ka har'a SACP ba ne ba belaela ka bohlokoa ba ho tšehetsa motho ea itseng ho fapana le ho totobatsa melao-motheo ea puso.[[#citenote-61|[61]]][[#citenote-62|[62]]] Ho sa tsotellehe bofetoheli ba batšehetsi ba pele ba Zuma, batšehetsi ba bangata ba Zuma ba ile ba tsoela pele ho bokanela ka ntle ho lekhotla, ba tsosa nyatso ea lihlopha tse khahlanong le peto bakeng sa litlhaselo tsa kamehla tsa botšepehi le boemo ba boitšoaro ba moqosi oa Zuma, mahlapa a hlapaolang motsoalle ea haufi oa moqosi, esita le. ho betsa mosali e mong majoe ao letšoele le neng le nahana hore ke moqosi.[[#citenote-63|[63]]]Sehlopha sa ts'ireletso sa Zuma se hlahisitse bopaki bo amanang le nako e fetileng ea thobalano ea mosali, 'me sa tiisa hore thobalano e etsahetseng e ne e le tumellano. Mochochisi o ile a tiisa hore ho hloka khanyetso ha hae ho bakoa ke boemo ba ho tsieleha, le hore kamano ea bobeli e tšoana le ea banyalani ba 'ntate-morali'.[[#citenote-64|[64]]][[#citenote-65|[65]]] Nyeoe ena e ile ea boela ea tsosa khang ea lipolotiki ha Zuma, eo ka nako eo a neng a eteletse Lekhotla la Naha la AIDS, a lumela hore ha a ka a sebelisa khohlopo ha a etsa thobalano le mosali eo hona joale a mo qosang ka peto, leha a ne a tseba hore o na le HIV. O boletse ka lekhotleng hore o ile a hlapa kamora moo ho "fokotsa kotsi ea ho tšoaetsoa HIV". Polelo ena e ile ea nyatsuoa ke moahloli, litsebi tsa bophelo bo botle le baitseki ba AIDS. Letlapa le tumileng la metlae la Afrika Borwa,[https://en.wikipedia.org/wiki/Madam_%26_Eve Mofumahali & Eva], le ho tsebahala haholo [https://en.wikipedia.org/wiki/Political_cartoonist moetsi oa litšoantšo oa lipolotiki], [https://en.wikipedia.org/wiki/Zapiro Zapiro], ka makhetlo-khetlo ba ile ba hatella taba. Barupeli ba HIV ba hatelletse hore sena se keke sa etsa letho ho thibela[https://en.wikipedia.org/wiki/HIV_transmission Phetiso ea HIV].[[#citenote-66|[66]]] Ka la 8 Motšeanong 2006, lekhotla le ile la lokolla Zuma molatong oa peto, empa hape la nyatsa Zuma ka ho etsa thobalano e sa sireletsehang le mosali ea nang le HIV eo e neng e se molekane oa hae.[[#citenote-67|[67]]]MaAforika Borwa a mangata a ne a ipotsa hore na tsamaiso ya bona ya dipolotiki e tla hlaphohelwa jwang makgobong ao diteko tsa Zuma di a pepesitseng. A[https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_and_Guardian Mail & Mohlokomeli] tlhahlobo e bone liketsahalo tsena e le tse tšoenyang haholo: Tšenyo ea lipolotiki e ke ke ea baloa, kaha mokhatlo o busang oa African National Congress hona joale ke mokhatlo o pepeneneng o arohaneng le o thekeselang. Sena se bile le[https://en.wikipedia.org/wiki/Domino_effect phello ea domino]ka Mokgatlo wa Makomonisi wa Afrika Borwa le Congress of South African Trade Unions, tse ileng tsa soahlamana le ho robeha ka lebaka la diqoso tse senyang kgahlanong le monna eo ba neng ba mo tsheheditse ka tjantjello jwaloka mopresidente ya latelang wa naha. Nyeoe e 'nile ea loanoa khahlano le mokokotlo oa ntoa e mahlonoko ea tlhahlamano lipakeng tsa Mbeki le Zuma. ... Tshehetso ya Mbeki ho ANC e fokotsehile, mme mokga o tshepehang o hanne ho amohela hore o tla tlotsa moetapele ... Empa le batshehetsi ba thata ba Zuma ba dumela ka lekunutu hore a keke a ba mopresidente jwale, ho sa natswe sephetho sa tsheko.[[#citenote-68|[68]]] Leha ho le joalo, [https://en.wikipedia.org/wiki/Business_Day_(South_Africa) Letsatsi la Khoebo]'s [https://en.wikipedia.org/wiki/Karima_Brown Karima Brown] bolelloa [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Guardian Mohlokomedi] ka mor'a hore ho fanoe ka kahlolo ea nyeoe ea peto: Jacob Zuma o khutlile. Sena se hlahisa qaka e kgolo ho boetapele ba ANC. Joale Zuma o khutlela hae[https://en.wikipedia.org/wiki/Luthuli_House Ntlo ea Luthuli][HQ ea mokha oa ANC]. O tla batla ho khutlisetsoa setulong sa motlatsi oa mopresidente mme ba bang ba tla fumana ho le thata ho mo thibela … Ena ke tlholo e kholo mosebetsing oa lipolotiki oa Zuma.[[#citenote-69|[69]]] Tebello ea ho khutla ha Zuma e le mohanyetsi oa bopresidente e ile ea baka ngongoreho ho babeeletsi ba machaba. Mohlahlobisisi ea Ikemetseng o khothalelitse, "Tšabo ea ho bona Zuma le letšoele la hae ba hwantela ho[https://en.wikipedia.org/wiki/Union_Buildings Union Buildings] ho sebelisa lithunya tsa merathatha ho tšosa haholo-holo ho batho ba maemo a mahareng le bo-rakhoebo, ho latela lipatlisiso tsa morao tjena.”[[#citenote-70|[70]]] E le tšitiso ho boralitaba bo ferekaneng kamora nyeoe ea hae ea peto, Zuma o ile a kenya letoto la [https://en.wikipedia.org/wiki/Defamation nyeliso] melato ka 30 Phuptjane 2006 khahlano le mecha ea litaba e fapaneng ea Afrika Boroa bakeng sa ho phatlalatsa litaba tseo ho thweng li silafalitse boemo ba hae ba sechaba, ka mokhoa oa lipopae, litlhaloso, linepe le lipapiso. Mecha ea litaba e ileng ea hlaseloa e ne e[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Star_(South_Africa) Naleli] ka R20 milione, [https://en.wikipedia.org/wiki/Rapport_(newspaper) Tlaleho] ka R10 milione, [https://en.wikipedia.org/wiki/94.7_Highveld_Stereo Highveld Stereo] ka R6 milione, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Citizen_(South_Africa) Moahi] ka R5 milione, ''Sontaha Letsatsi'' ka R5 milione, [https://en.wikipedia.org/wiki/Sunday_Independent_(South_Africa) Sontaha se Ikemetseng] ka R5 milione, le ''Lefatše la Sontaha'' bakeng sa R5 milione.[[#citenote-71|[71]]] Zuma o khethiloe oa pele [https://en.wikipedia.org/wiki/Conservative_Party_(South_Africa) Mokha oa Conservative]Moemeli oa MP Jurg Prinsloo, hammoho le Wycliffe Mothuloe, ho sebetsana le seo a se bitsang "thakhiso ke boralitaba". Zuma o itse:[[#citenote-72|[72]]] Ka nako ea lilemo tse hlano motho oa ka o 'nile a hlaseloa ke mefuta eohle ea liqoso le innuendo, e phatlalatsoang ka mecha ea phatlalatso le litsela tse ling tsa tšusumetso ntle le liqoso tsena [[https://en.wikipedia.org/wiki/Sic sic]] lekoa. Ka hona ke hanetsoe tokelo ea ka ea molao oa motheo ea ho araba le ho itšireletsa. ===Khetho ea ho ba mopresidente oa ANC=== Zuma le mosali oa hae oa bobeli [https://en.wikipedia.org/wiki/Nompumelelo_Ntuli_Zuma Nompumelelo Ntuli] ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Barack_Obama Barack Obama] le [https://en.wikipedia.org/wiki/Michelle_Obama Michelle Obama] New York, 2009 Ho latela moetlo oa mokha, joalo ka motlatsi oa mopresidente oa ANC, Zuma o ne a se a ntse a le mocheng oa ho hlahlama Mbeki. Leha ho le joalo Mbeki o ile a batla nako ea boraro joalo ka mopresidente oa ANC, leha Molaotheo oa Afrika Boroa o ka be o sa ka oa mo lumella nako ea boraro joalo ka Mopresidente oa Afrika Boroa. Mekhatlo ea mekha e ile ea tšoara likopano tsa bona tsa mabitso ka Mphalane le Pulungoana 2007, moo Zuma a neng a bonahala a ratoa setulong sa Moporesidente oa ANC, 'me, ho bolela, Mopresidente oa Afrika Boroa ka 2009.[[#citenote-73|[73]]][[#citenote-74|[74]]][[#citenote-75|[75]]] Ka Mopresidente oa mehleng oa ANC- le oa Afrika Boroa Thabo Mbeki e le bohanyetsi ba hae, Zuma o khethiloe e le Mopresidente oa ANC ka la 18 Tšitoe 2007 ka likhetho tse 2,329, ho feta likhetho tse 1,505 tsa Mbeki.[[#citenote-76|[76]]] Ka la 28 Tšitoe 2007, NPA e ile ea fa Zuma qoso ea hore a qosoe Lekhotleng le Phahameng la Linyeoe ka liqoso tse fapaneng tsa bomenemene, bosholu ba chelete, bobolu le bomenemene.[[#citenote-77|[77]]] Zuma o khethiloe hape e le moetapele oa ANC ho [https://en.wikipedia.org/wiki/53rd_National_Conference_of_the_African_National_Congress Seboka sa ANC Manguang] ka la 18 Tšitoe 2012, a hlola mohanyetsi le Motlatsi oa Mopresidente [https://en.wikipedia.org/wiki/Kgalema_Motlanthe Kgalema Motlanthe] ka bongata bo boholo.[[#citenote-cp-78|[78]]] ==Mopresidente oa Afrika Boroa (2009–2018)== Mopresidente oa Argentina [https://en.wikipedia.org/wiki/Cristina_Fernández Cristina Fernandez] le Mopresidente Zuma wa Afrika Borwa dipuisanong Zuma ho la Moscow ho keteka lilemo tse 70 tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/2015_Moscow_Victory_Day_Parade qetellong ea Ntoa ea II ea Lefatše], 9 May 2015 Ka Loetse 2008, ho putlama ha likamano lipakeng tsa ANC e busang le mokhethoa oa eona oa mopresidente, Thabo Mbeki, ho ile ha fihla sehlohlolong, ka qeto ea NEC ea ANC ea ho khutlisa Mbeki.[[#citenote-ioltimeline-49|[49]]]Mbeki o ile a khetha ho se phephetse qeto ena mme a itokolla mosebetsing joalo ka Mopresidente oa Afrika Boroa. ANC e phatlalalitse hore motlatsi oa mopresidente oa mokha,[https://en.wikipedia.org/wiki/Kgalema_Motlanthe Kgalema Motlanthe], e ne e tla ba mopresidente ho fihlela [https://en.wikipedia.org/wiki/2009_South_African_general_election Likhetho tse akaretsang tsa 2009], ka mor'a moo ho ne ho reretsoe hore Zuma e be mopresidente.[[#citenote-mbeki-r-79|[79]]][[#citenote-80|[80]]] Zuma o phatlalalitse hore a ka khetha ho sebetsa nako e le 'ngoe feela e le mopresidente.[[#citenote-81|[81]]] ANC e hapile likhetho tsa naha ka la 6 Mots'eanong 2009 mme Zuma o hlapantsoe joalo ka Mopresidente oa Afrika Boroa ka la 9 Motšeanong 2009.[[#citenote-ioltimeline-49|[49]]] ===Ho lokolloa ha Shaik ka parole=== Ka March 2009, [https://en.wikipedia.org/wiki/Schabir_Shaik Schabir Shaik]o ile a lokolloa teronkong likhoeli tse 28 feela nakong ea kahlolo ea hae ea lilemo tse leshome le metso e mehlano. O ne a fuoe parole ea bongaka, mohau o neng o reretsoe feela batho ba kulelang lefu, ho sa tsotellehe maikutlo a lingaka tsa hae a hore o ne a ntse a phela hantle ’me a lokolohile bakeng sa ho tsoa sepetlele. Likhopolo tsa boralitaba li ne li bolela hore e kanna eaba Zuma o bile le seabo tokollong, empa 'muelli oa Mopresidente oa ANC o ile a hana ka tieo. Leha ho le joalo, matsatsi a seng makae pele ho moo, o ne a boletse phatlalatsa hore, joalo ka Mopresidente oa Afrika Boroa, o tla netefatsa hore Shaik oa lokolloa.[[#citenote-82|[82]]] Leha ho le jwalo, ha diphephetso tsa molao tse amanang le Tumellano ya Dibetsa di ntse di tswela pele, dipatlisiso di bontshitse hore, ho tloha ka Phuptjane 2009, ho feta halofo ya maAforika Borwa a dumela hore Moporesidente Jacob Zuma o etsa mosebetsi o motle. Liphuputso, tse entsoeng ke TNS Research Studies halofong ea ho qetela ea Phuptjane 2009, li senotse hore maemo a tumello ea Zuma a ntse a ntlafala butle-butle. Hoo e ka bang 57% ea batho bao ho buisanoeng le bona ba itse ba nahana hore Zuma ke moetapele ea nang le bokhoni - sena se nyolohile ka 3% ho tloha ka Mmesa 2009 ha mopresidente a ne a hlomamisoa. Ka Pulungoana 2008, likhoeli tse seng kae ka mor'a hore Mbeki a khutlisetsoe hape le ha Zuma a tobane le liqoso tsa boqhekanyetsi, ke 36% feela ea maAforika Boroa a neng a le ntle ka eena.[[#citenote-83|[83]]] ===Kgetho ya Ngcobo jwaloka Moahlodi e Moholo=== Ka la 6 Phato 2009, Zuma o ile a khetha [https://en.wikipedia.org/wiki/Sandile_Ngcobo Sandile Ngcobo] joalo ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Chief_Justice_of_South_Africa Moahloli e Moholo oa Afrika Boroa],[[#citenote-84|[84]]] ho fumana nyatso ho tsoa ho lihlopha tse nne tsa bohanyetsi.[[#citenote-85|[85]]]Ka la 1 Mphalane 2009, kopano e ile ea tiisoa. Democratic Alliance, Congress of the People, Inkatha Freedom Party le Independent Democrats ba ile ba qosa Zuma ka ho hloleha ho buisana ka nepo pele ho khetho ea hae ea Ngcobo. Bohanyetsi bo khothalelitse Zuma ho qala ts'ebetso ho tloha qalong ba re ba ka khetha Motlatsi oa Moahloli e Moholo oa hajoale[https://en.wikipedia.org/wiki/Dikgang_Moseneke Dikgang Moseneke] bakeng sa poso.[[#citenote-86|[86]]] ===Ho hloleha ho hlahisa thepa=== E le Mopresidente oa Afrika Boroa, Zuma o ne a hlokoa hore a phatlalatse lithahasello tsa hae tsa lichelete nakong ea matsatsi a 60 ka mor'a ho nka mosebetsi. Empa, ho tloha ka March 2010, o ne a hlōlehile ho etsa joalo, likhoeli tse robong ka mor'a ho nka setulo. Sena se ile sa lebisa ho boipiletso ba hore a etse joalo ke mekha ea bohanyetsi le molekane oa selekane sa ANC COSATU.[[#citenote-87|[87]]]'Muelli oa ANC Brian Sokutu o boletse hore Zuma o thehile "nyeoe e ikhethileng" ka lebaka la "lelapa la hae le leholo", le etsang hore ho be thata ho phatlalatsa thepa ea hae. Hamorao ANC e ile ea ikarola ho polelo ena.[[#citenote-88|[88]]] Zuma o ile a senola litabatabelo tsa hae nakoana kamora moo.[[#citenote-89|[89]]] ===Lefu la Nelson Mandela=== Zuma o tsebisitse semmuso lefu la Nelson Mandela, mopresidente wa pele ya kgethilweng ka demokrasi Afrika Borwa, kopanong ya boraditaba ka la 5 Tshitwe 2013.[[#citenote-90|[90]]][[#citenote-91|[91]]] Zuma o ile a rorisoa le ho makatsoa ke letšoele le neng le le tšebeletsong ea sehopotso sa Nelson Mandela.[[#citenote-92|[92]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Al_Jazeera Al Jazeera] "Ho maAforika Borwa a mangata, Zuma o emetse tse ding tsa makhabane a naha a sa rateheng haholo. Ba nka mopresidente oa bona ea nang le mefokolo e tebileng le 'muso o tsietsang,' me ba honotha menahano e lefifi ka boemo bo hlolehang le boemo bo hlephileng. [https://en.wikipedia.org/wiki/Banana_republic banana republic]."[[#citenote-93|[93]]] ===Nako ea bobeli=== [https://en.wikipedia.org/wiki/BRICS BRICS] baetapele ho [https://en.wikipedia.org/wiki/2014_G-20_Brisbane_summit Seboka sa G-20] ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Brisbane Brisbane], Australia, la 15 Pulungoana 2014 Ka la 18 Pherekhong 2014, ho ile ha tlalehoa hore Zuma ke eena feela mokhethoa oa ANC likhethong tse tlang tsa naha. Ho ile ha tlalehoa hore, le hoja ho ne ho e-na le maikutlo a fapaneng ka lebaka la likhang tse mo potolohileng, ANC e ne e "kopane ka mor'a Zuma" 'me e ne e ke ke ea hlahisa mokhethoa e mong oa bopresidente likhethong tse tlang tsa naha. Motlatsi oa Mongoli Kakaretso oa ANC[https://en.wikipedia.org/wiki/Jessie_Duarte Jessie Duarte] "Leano ke hore mopresidente oa ANC ke mokhethoa kamehla. Ha re na mokhethoa e mong hape ha ho na ho ba le mokhethoa e mong. A re hlakiseng."[[#citenote-94|[94]]] Ka la 26 Pherekhong 2014, ho ile ha tlalehoa hore bonyane baetapele ba bane ho ba 11 ba lebatooa la ANC KwaZulu-Natal ba tiisitse boteng ba "qeto" e nkuoeng ea ho atamela Zuma ho mo kopa hore a se ke a emela nako ea bobeli e le mopresidente oa naha. Qeto e tlalehoa e ile ea ipha matla ka Pulungoana 2013 ha ANC e ne e itokisetsa seboka sa lenane la naha, leha ho le joalo, e ile ea "lahleha" kamora lefu la Nelson Mandela.[[#citenote-95|[95]]] Ka la 21 Mphalane 2014, ho latela [https://en.wikipedia.org/wiki/2014_South_African_general_election Likhetho tse akaretsang tsa 2014], moo ANC e bolokileng bongata ba bona, Zuma o khethiloe nako ea bobeli e le mopresidente ke Lekhotla la Naha.[[#citenote-96|[96]]] Sehlopha sa lipatlisiso [https://en.wikipedia.org/wiki/Ipsos IPSOS] ka karolo e 'ngoe e lebohile bopresidente ba Jacob Zuma ka ho phahama ha [https://en.wikipedia.org/wiki/Populism populism] Afrika Boroa.[[#citenote-97|[97]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Nedbank Nedbank], e leng e 'ngoe ea libanka tse kholo ka ho fetisisa Afrika Boroa, e hakanya hore liqeto tse fosahetseng tsa maano, tsamaiso e mpe, le bobodu nakong ya sehla sa bobedi sa Zuma se jeleng moruo wa Aforika Borwa R470 bilione (US$33.7 bilione).[[#citenote-98|[98]]] ===Leano la kantle ho naha=== Zuma le Tonakholo ea India [https://en.wikipedia.org/wiki/Narendra_Modi Narendra Modi] Afrika Boroa, 8 Phupu 2016 Zuma o ile a thoholetsa [https://en.wikipedia.org/wiki/Bashar_al-Assad Bashar al-Assad] ka ho hapa ea [https://en.wikipedia.org/wiki/2014_Syrian_presidential_election Likhetho tsa mopresidente oa Syria tsa 2014].[[#citenote-99|[99]]] Ka 2015, Zuma o ile a bolela hore [https://en.wikipedia.org/wiki/European_migrant_crisis ho tloha Libya] e ne e bakiloe ke [https://en.wikipedia.org/wiki/2011_military_intervention_in_Libya Ho kenella sesoleng sa NATO], e amohetsoeng ke [https://en.wikipedia.org/wiki/Barack_Obama Barack Obama] le [https://en.wikipedia.org/wiki/David_Cameron David Cameron], ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Libyan_Crisis_(2011–present) ntoa ea lehae Libya] ka 2011.[[#citenote-100|[100]]] ===Boikutlo ba lipolotiki le moruo=== [https://en.wikipedia.org/wiki/Barack_Obama Obama], [https://en.wikipedia.org/wiki/David_Cameron Cameron], le Zuma a bua sebokeng sa African Outreach Zuma o itlhalositse e le motho oa socialist[[#citenote-mcgreal-101|[101]]] mme ya eba mopresidente ka tshehetso ya a [https://en.wikipedia.org/wiki/Left-wing Lepheo le letshehadi] kopanelo ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Trade_union mekhatlo ea basebetsi] le ea [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Communist_Party Mokha oa Makomonisi oa Afrika Boroa], hammoho le Liki ea Basali ea ANC le Liki ea Bacha ea ANC.[[#citenote-mcgreal-101|[101]]][[#citenote-102|[102]]] Leha ho le joalo, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Guardian Mohlokomedi] (UK) e boetse e tlalehile hore Zuma o lekile "ho tiisetsa bo-ramatsete ba kantle hore lithahasello tsa bona li tla sireletsoa".[[#citenote-mcgreal-101|[101]]] ===Zuma le Zimbabwe=== African National Congress, eo Zuma e neng e le mopresidente oa eona, ho ea ka nalane e nkile qeto ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe_African_National_Union_–_Patriotic_Front ZANU-PF]mokha molekane wa tlhaho, ya hlahileng ka lebaka la ntwa kgahlanong le puso ya batho ba basweu ba seng bakae. Mopresidente oa mehleng oa Afrika Boroa Thabo Mbeki o ne a e-s'o ka a nyatsa maano a Mugabe phatlalatsa - a khetha "puisano e khutsitseng" ho e-na le "dipuisano ea megaphone", nako ea hae bakeng sa nyatso e matla ea Bophirimela ea boeta-pele ba Mugabe.[[#citenote-103|[103]]][[#citenote-104|[104]]] Leha ho le joalo, le letšehali la mokha le mekhatlo e eketsehileng ea mokha o kang oa [https://en.wikipedia.org/wiki/ANC_Youth_League ANC Youth League], the [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Communist_Party Mokha oa Makomonisi oa Afrika Boroa] le ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Congress_of_South_African_Trade_Unions Congress of South African Trade Unions] (COSATU) e khothalelitse hore ho be le maikutlo a thata ka Zimbabwe.[[#citenote-105|[105]]][[#citenote-106|[106]]] Boemo ba Zuma ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe Zimbabwe]e ne e tsoakane. Puisanong ea 2006 le makasine ea Jeremane[https://en.wikipedia.org/wiki/Der_Spiegel Der Spiegel], o ile a bontša maikutlo a kutloelo-bohloko ho Mugabe, a re "Maeurope hangata a hlokomoloha taba ea hore Mugabe o tumme haholo har'a Maafrika. Mahlong a bona, o file batho ba batšo naha ea bona morao ka mor'a lilemo tse makholo tsa bokolone." O ile a tsoela pele: "Batho baa mo rata, joale re ka mo nyatsa joang? Batho ba bangata Afrika ba lumela hore ho na le karolo ea khethollo ea morabe e nyatsang Mugabe ea Europe le Amerika. Batho ba limilione ba batšo ba shoele Angola, Rephabliki ea Congo le Rwanda. Makhooa a ile a lahleheloa ke bophelo ba bona Zimbabwe, ka bomalimabe, 'me Bophirimela bo se bo khelohile."[[#citenote-107|[107]]] Leha ho le joalo, ka Tšitoe 2007, o ne a hlakile ho nyatsa boetapele ba Zimbabwe, a ntse a hlalosa leano la hae ho fapana le la Mbeki: Ho utloisa bohloko le ho feta hore baeta-pele ba bang ba lefatše ba bonang khatello ba etsa eka ha e etsahale, kapa ba feteletsa litaba. Ha histori e qetella e sebetsana le bahatelli, ba ileng ba ema le ho shebella le bona ba lokela ho jara liphello. Tšobotsi e hlabisang lihlong ea lefatše la kajeno ke ho furalla ho hloka toka le ho hlokomoloha mathata a ba bang.[[#citenote-108|[108]]] Zuma o ile a nyatsa Mbeki, a mo qosa ka hore ha a na mamello [https://en.wikipedia.org/wiki/Dictator bahatelli].[[#citenote-109|[109]]] Ho latela khang [https://en.wikipedia.org/wiki/2008_Zimbabwean_general_election likhetho Zimbabwe ka la 29 Hlakubele 2008], o ile a nyatsa mokhoa oa likhetho Zimbabwe[[#citenote-110|[110]]] e bua ka tieho ea sephetho e le "khoeno".[[#citenote-111|[111]]] Sebokeng sa boralitaba ka la 24 Phuptjane, o ile a tiisa: "Re ke ke ra lumellana le ZANU-PF. Re ke ke ra lumellana le bona ka litekanyetso. Re ile ra loanela tokelo ea batho ea ho khetha, re loanela demokrasi."[[#citenote-112|[112]]] Sejong sa ANC ka Phupu, o ile a khalemela Mugabe ka ho hana ho theoha setulong.[[#citenote-113|[113]]] ===Liphuputso tsa lehae la Nkandla le Mosireletsi oa Sechaba=== Sengoloa sa mantlha: [https://en.wikipedia.org/wiki/Nkandla_(homestead) Nkandla (homestead)] Zuma le mosali oa hae oa bone, Thobeka Madiba-Zuma, nakong ea ketelo ea toropo ea Iran ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Isfahan Isfahan] Kamora hore Zuma e be mopresidente, lehae la hae la poraefete Nkandla mahaeng a KwaZulu-Natal le ile la ntlafatsoa haholo ke mmuso. Ka Pulungoana 2013 mekha ea bohanyetsi e ile ea qosa Zuma ka hore o sebelisitse chelete ea balefalekhetho eseng feela bakeng sa ntlafatso ea ts'ireletso, empa hape le litlatsetso le ntlafatso ea lehae la hae.[[#citenote-mail-114|[114]]][[#citenote-guard-115|[115]]]Zuma o arabile paramenteng hore ha a tsebe boholo ba mosebetsi, empa o ile a lumela hore ho etsoe liphuputso tse peli, e 'ngoe e le ho batlisisa ho nyoloha ha eona, ha e 'ngoe e le ho fumana hore na ho na le tlōlo efe ea melao ea tšebeliso ea chelete ea paramente. Tlaleho ea Mosireletsi oa Sechaba "Secure in Comfort" e fumane hore Zuma le lelapa la hae ba ruile molemo o sa lokelang ho tsoa lintlafatsong, hore letamo la ho sesa (leo ho thoeng ke "fire pool"), amphitheatre, lesaka la likhomo le likhoho e ne e se likarolo tsa ts'ireletso, 'me. hore Zuma o tlotse molao oa melao ea boitšoaro 'me ha a ka a botsa "lipotso mabapi le boholo, litšenyehelo le bokhoni ba morero oa Nkandla."[[#citenote-116|[116]]]Kamora ditlaleho tse qothisanang lehlokoa le Sepolesa sa Lefapha la Dipatlisiso tse Ikgethileng le komiti ya nakwana ya palamente e lekile ho lokolla Zuma, mekga ya kganyetso e ile ya ya Lekgotleng la Molao wa Motheo ho fumana hore na tlaleho ya Mosireletsi wa Setjhaba e tlama. Nakoana pele ho nyeoe ea Lekhotla la Molao oa Motheo ka Hlakola 2016, liakhente tsa Zuma li ile tsa hlokomela hore liphetho tsa Mosireletsi oa Setjhaba li tlama mme ba re Zuma o se a itokiseditse ho lefa karolo ya ditjeho tsa ntlafatso.[[#citenote-117|[117]]] Ka la 31 Hlakubele 2016, Lekhotla la Molao oa Motheo le ile la fana ka kahlolo e le 'ngoe ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_Freedom_Fighters_v_Speaker_of_the_National_Assembly Economic Freedom Fighters v Sebui sa Lekhotla la Naha]'' le Ba bang'' a bolela hore tlaleho ea Mosireletsi oa Sechaba e tlama le hore Zuma le [https://en.wikipedia.org/wiki/National_Assembly_of_South_Africa Seboka sa Naha]e ne e hlōlehile ho tšehetsa molao-motheo oa naha. Lekhotla le laetse Lefapha la Lichelete la Naha ho fumana chelete eo Zuma a tlamehang ho e lefa mme la laela Zuma ho etsa joalo nakong ea matsatsi a 45 kamora tumello ea lekhotla la tlaleho ea Lefapha la Lichelete la Naha.[[#citenote-118|[118]]] Ka nako ea kahlolo hang-hang. [https://en.wikipedia.org/wiki/Julius_Malema Julius Malema] le [https://en.wikipedia.org/wiki/Mmusi_Maimane Mmusi Maimane], baetapele ba baqosi ba babeli ba hlotseng nyeoeng ena, ba ile ba kopa Zuma hore a theohe setulong.[https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_Freedom_Fighters_v_Speaker_of_the_National_Assembly [47][48][49]]Leha ho le joalo, Zuma o ne a batla ho nyenyefatsa kahlolo. Phatlalatsong ea boralitaba mantsiboeeng a latelang, o ile a re o amohetse kahlolo 'me o ne a lula a amohela litlaleho tsa Mosireletsi oa Sechaba hore lia tlama, mme a hlokomela hore Lekhotla le fumane hore o na le tokelo ea ho theha ts'ebetso ea lipatlisiso tse tšoanang mme o sebelitse "botšepehi" le " tumelo e ntle".[https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_Freedom_Fighters_v_Speaker_of_the_National_Assembly [50]] Bahlalosi ba molao ba ile ba nyatsa liqoso tsena e le litlhaloso tse mpe tsa kahlolo.[https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_Freedom_Fighters_v_Speaker_of_the_National_Assembly [51][52]] Ba supile hore ho ne ho ka se be joalo, joalo ka ha Zuma a boletse, hore o ne a mpa a amohela [https://en.wikipedia.org/wiki/High_Court_of_South_Africa Lekhotla le Phahameng]'s katamelo ea matla a Mosireletsi oa Sechaba ho eona ''DA v SABC'' kahlolo, hobane seo se ile sa fanoa ka libeke tse tšeletseng ''kamora'' Zuma o bontšitse boikemisetso ba hae ba ho se ikobele tlaleho ea hae.[https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_Freedom_Fighters_v_Speaker_of_the_National_Assembly [43]] Bahlalosi le bona ba ile ba nyatsa polelo ya Kantoro ya Mopresidente[https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_Freedom_Fighters_v_Speaker_of_the_National_Assembly [53][54]] hore Lekhotla ha le e-s'o fumane Zuma a tlotse ofisi ea hae, kaha seo e ne e le sephetho se hlakileng sa kahlolo.[https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_Freedom_Fighters_v_Speaker_of_the_National_Assembly [55][56]] Empa ANC e ile ya tswelapele ho tshehetsa Zuma. The[https://en.wikipedia.org/wiki/ANC_Women%27s_League ANC Women's League] e ntšitse polelo ka mor'a lihora tse ngata ka mor'a kahlolo e reng tumelo ea eona ho Zuma "e lula e sa sisinyeha".[[#citenote-119|[119]]][[#citenote-120|[120]]] Mongoli-Kakaretso [https://en.wikipedia.org/wiki/Gwede_Mantashe Gwede Mantashe], ha a bua lebitsong la ba ipitsang Top Six, o itse o "amohetse" polelo ea ts'oarelo ea Zuma empa meipiletso ea hore a qosoe "e feteletsoe".[[#citenote-121|[121]]][[#citenote-122|[122]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Chief_Whip Chief Whip] [https://en.wikipedia.org/wiki/Jackson_Mthembu Jackson Mthembu] mme Motlatsi wa Letona la Toka John Jeffery ba ile ba nka maikutlo a hore, leha Zuma a tlotse Molaotheo, tlolo eo e ne e se "ntho e tebileng".[[#citenote-123|[123]]][[#citenote-:2-124|[124]]] Boikemisetso ba ho qosa litho tsa MP tsa bohanyetsi ka la 5 Mmesa 2016 bo hlotsoe ka likhetho tse fetang 120.[[#citenote-:2-124|[124]]] Ba bang ba ile ba makala hore le bahanyetsi ba Zuma ka hare ho ANC ba rata [https://en.wikipedia.org/wiki/Cyril_Ramaphosa Cyril Ramaphosa] le [https://en.wikipedia.org/wiki/Pravin_Gordhan Pravin Gordhan] ba ne ba voutile kgahlano le tshisinyo.[[#citenote-:4-125|[125]]][[#citenote-126|[126]]] The [https://en.wikipedia.org/wiki/Congress_of_the_People_(South_African_political_party) Congress of the People], mokha oa bohanyetsi, o itse o tla hana tšebetso ea paramente ka lebaka la ho hloleha ha Lekhotla la Naha ho phethahatsa kahlolo ea Lekhotla.[[#citenote-127|[127]]] Zuma le [https://en.wikipedia.org/wiki/Narendra_Modi Narendra Modi] Sebokeng sa kgwebo sa India le Afrika Borwa Pretoria, 2016 Leha ho le joalo, bahlahlobisisi ba bangata ba boletse hore kahlolo e ka ba kotsi e mpe ho Zuma, leha lintoa tsa makhotla ka har'a ANC e tla ba qeto ea ho qetela.[[#citenote-:3-128|[128]]][[#citenote-129|[129]]][[#citenote-130|[130]]] E mong o ile a fana ka maikutlo a hore litho tse matla tsa ANC li lahlehetsoe ke tšepo ho Zuma 'me li ka' na tsa nka khato ea ho mo leleka ka nako e loketseng.[[#citenote-:4-125|[125]]] The [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Communist_Party Mokha oa Makomonisi oa Afrika Boroa], karolo ea Zuma ka boeena [https://en.wikipedia.org/wiki/Tripartite_Alliance Selekane sa Boraro-bo-bong], o ne a ntse a belaela ka ho lekana ha karabelo ea hae kahlolong.[[#citenote-131|[131]]] Litho tse ling tsa ANC li ile tsa khalemela Zuma ha a hlaha ka mor'a moo.[[#citenote-132|[132]]] Le litho tse 'maloa tse hlahelletseng tsa mekhatlo ea sechaba le batho ba mehleng ba ANC, ho kenyeletsoa [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Kathrada Ahmed Kathrada], [https://en.wikipedia.org/wiki/Ronnie_Kasrils Ronnie Kasrils], [https://en.wikipedia.org/wiki/Trevor_Manuel Trevor Manuel], [https://en.wikipedia.org/wiki/Cheryl_Carolus Cheryl Carolus], le moahloli ea phomotseng oa Lekhotla la Molao oa Motheo [https://en.wikipedia.org/wiki/Zak_Yacoob Zak Jacob], o kopile hore Zuma a itokolle mosebetsing,[[#citenote-133|[133]]][[#citenote-134|[134]]][[#citenote-135|[135]]][[#citenote-136|[136]]] ho baka tsitsipano ho tsoa ho balekane ba itseng ba Zuma.[[#citenote-137|[137]]] The [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Council_of_Churches Lekgotla la Dikereke la Aforika Borwa] a etsa se tšoanang, a re Zuma "o lahlehetsoe ke matla 'ohle a boitšoaro".[[#citenote-138|[138]]][[#citenote-:8-139|[139]]] ANC ea Gauteng, e etelletsoeng pele ke mohlahlobisisi oa Zuma ea tsebahalang [https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Mashatile Paul Mashatile], o ile a etsa qeto ka molao hore Zuma o tlameha ho itokolla mosebetsing;[[#citenote-140|[140]]][[#citenote-141|[141]]] lipelaelo li ile tsa hlahisoa ka boetapele ba Zuma le ka har'a liqhobosheane tsa hae tsa setso joalo ka tsa ANC [https://en.wikipedia.org/wiki/Limpopo Limpopo] makala;[[#citenote-142|[142]]] mme memorandamo ya ka hare ya ANC e rometsweng ke bahlabani ba mokga ho Top Six ho thweng e ne e batla hore Zuma a tloswe le ho mo bapisa le lehloyo. [https://en.wikipedia.org/wiki/Apartheid apartheid]- mehla [https://en.wikipedia.org/wiki/State_President_of_South_Africa Mopresidente] [https://en.wikipedia.org/wiki/P._W._Botha PW Botha].[[#citenote-:8-139|[139]]] Qetellong, litho tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/Gupta_family Lelapa la Gupta], bao ho nahanoang hore ke balekane ba nako e telele ba Zuma le batšehetsi ba bohlokoa ba lichelete, ba ile ba itokolla k'hamphaning ea bona e kholo 'me ba baleha Afrika Boroa bakeng sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Dubai Dubai] bekeng e hlahlamang kahlolo - e siea Zuma, ho ea ka maikutlo a bahlahlobisisi ba bang, a le tlokotsing e feteletseng.[[#citenote-143|[143]]][[#citenote-144|[144]]] Ka lebaka la lintlafatso tsena, Malema o itse ke nako ea ho “robetsa hlooho ea noha”.[[#citenote-145|[145]]] Ka la 12 Mmesa 2016, [https://en.wikipedia.org/wiki/Max_du_Preez Max du Preez] e itse potso ea bohlokoa, "ha joale tekano ea matla e fetohile e ke keng ea fetoloa khahlanong le Zuma", e ne e le mokhoa oa ho etsa bonnete ba hore o tsoa ka mokhoa o laoloang - le o se nang mabifi.[[#citenote-146|[146]]] ===Kamano ea lelapa la Gupta=== Sengoloa sa mantlha: [https://en.wikipedia.org/wiki/Gupta_family Lelapa la Gupta] Letlapa la boipelaetso le bonts'ang Atul Gupta le jereng ke litho tse peli tsa EFF ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Zuma_Must_Fall Zuma o tlameha ho oa] boipelaetso ho Cape Town, 2017 Kamano e haufi ea Zuma le eo ho thoeng e senyehile le lelapa la Gupta e bile mohloli o moholo oa ho se khotsofale ka har'a mokha oa hae ka bobeli.[[#citenote-rdmAllies-147|[147]]] – ANC – le setjhaba sa Afrika Borwa.[[#citenote-Symbol-148|[148]]][[#citenote-bbcGupta-149|[149]]][[#citenote-DMgupta-150|[150]]] The [https://en.wikipedia.org/wiki/Portmanteau portmanteau] "'''''Zupta'''''", motsoako oa "Z" ho tsoa ho "Zuma" le "upta" ho tsoa ho "Gupta", e qalileng ho qaptjoa ke [https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_Freedom_Fighters Bahlabani ba Tokoloho ea Moruo] puong ya boemo ba naha ya mopresidente wa Afrika Borwa ya 2016 ha ba ne ba sitisa ketsahalo eo ka ho bina kgafetsa "Zupta must fall" ho hlahisa ho se kgotsofale ha bona kamanong ena.[[#citenote-New24Zupta-151|[151]]][[#citenote-bdayZupta-152|[152]]] Mekha ea bohanyetsi ea Afrika Boroa e entse boipelaetso ba "[https://en.wikipedia.org/wiki/State_capture State Capture]"Ho latela liqoso tsa hore bo-Gupta, ba boleloang ba le haufi le Mopresidente Jacob Zuma, lelapa la hae le baetapele ba bang ba ANC, ba ipehile boemong ba hore ba ka fana ka maemo a Kabinete le ho susumetsa tsamaiso ea 'muso.[[#citenote-N24statecapture-153|[153]]] Liqoso tsena li entsoe ho latela tšenolo ea Motlatsi oa Letona la Lichelete Mcebisi Jonas le Mopalamente oa mehleng [https://en.wikipedia.org/wiki/Vytjie_Mentor Vytjie Mentor] hore ba ne ba fuwe maemo a Kabinete ke ba ha Gupta lapeng la lelapa leo le Saxonwold, Johannesburg.[[#citenote-N24zumarelationship-154|[154]]] ===Ho lelekoa Nhlanhla Nene=== Ka la 9 Tshitwe 2015, Moporesidente Jacob Zuma o ile a fana ka polelo e nkelang Letona la Ditjhelete sebaka [https://en.wikipedia.org/wiki/Nhlanhla_Nene Nhlanhla Nene] le tse sa tsejoeng hanyane [https://en.wikipedia.org/wiki/David_van_Rooyen Des van Rooyen].[[#citenote-NeneRemoved-155|[155]]][[#citenote-SAAtestsNene-156|[156]]][[#citenote-ECR-157|[157]]] Ho ne ho belaelloa haholo hore Nene o ile a nkeloa sebaka ka lebaka la mabaka a amanang le 'melaelloa oa hae oa vetoing le/kapa ts'ebeliso e tsosang khang ea lichelete tsa sechaba ho kenyeletsoa le ho hlakoloa ha molula-setulo oa South African Airways (SAA) [https://en.wikipedia.org/wiki/Dudu_Myeni Dudu Myeni]Teko ea ho reka 5 [https://en.wikipedia.org/wiki/Airbus_A330 Airbus A330s] ka motho e mong ea sa boleloang ka mabitso, a sa lumelle tsela e reriloeng ea SAA ea sefofane pakeng tsa Sudan le Afrika Boroa,[[#citenote-bdliveBashirFlight-158|[158]]] Ho hana ha Nene ho fana ka tumello ea lichelete bakeng sa tumellano ea nyutlelie le Russia,[[#citenote-FiftyBillionDollars-159|[159]]] ho se lumelle ho rekoa ha R4 bilione e ncha[[#citenote-InsideZumasJet-160|[160]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Boeing_787_Dreamliner Boeing 787] sefofane sa mopresidente, le ho theolela maemo a mokitlane oa Afrika Boroa ho ea holimo[https://en.wikipedia.org/wiki/High-yield_debt litšila]' boemo ka mekhatlo ea machaba ea litekanyetso.[[#citenote-ReasonsNene-161|[161]]][[#citenote-Biztech-162|[162]]] Lihokelo tse matla lipakeng tsa baeletsi ba babeli ba kaholimo ba Van Rooyen le ba [https://en.wikipedia.org/wiki/Gupta_family Lelapa la Gupta] e ile ea hlaha ka mor'a likhoeli tse 'maloa,[[#citenote-bizNewsNamed-163|[163]]][[#citenote-biznewsFloyedEFF-164|[164]]] ho tsosa matšoenyeho a hore ho thunngoa ha Nene e ne e le boiteko ba ho [https://en.wikipedia.org/wiki/State_capture state capture] ka bomphato ba lipolotiki le khoebo ba lelapa la Zuma.[[#citenote-biznewsRump-165|[165]]] Ho lelekoa ha Nene ho ile ha baka mohoo oa sechaba le karabelo e mpe e matla ka [https://en.wikipedia.org/wiki/International_markets limmaraka tsa machaba][[#citenote-BdayLondon-166|[166]]] ho baka [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Rand ranta] ho lahleheloa ke 10% ea boleng ba eona le ho ntšoa ha chelete e hakanyetsoang ho R180 bilione ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Johannesburg_Stock_Exchange Johannesburg Stock Exchange] matsatsing a mabeli a latelang phatlalatso.[[#citenote-SAhorribilis-167|[167]]][[#citenote-RandCrash-168|[168]]][[#citenote-ForbesNene-169|[169]]][[#citenote-ZumaBlunder-170|[170]]] Ho phaella ho sechaba le mekha ea bohanyetsi ea lipolotiki, mokhatlo oa khoebo, [https://en.wikipedia.org/wiki/COSATU COSATU] le mekhatlo e meng ea basebetsi, ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Communist_Party_of_South_Africa Mokha oa Makomonisi oa Afrika Boroa], hammoho le ba bangata ka hare ho ANC e busang ba kopile hore Zuma a fetole qeto eo. Matsatsi a mane kamora phatlalatso ya la 13 Tshitwe moifo o moholo wa ANC o ile a kopana le Zuma mme a mmolella hore a busetse Nene mosebetsing kapa a kgethe letona la mehleng la ditjhelete.[https://en.wikipedia.org/wiki/Pravin_Gordhan Pravin Gordhan].[[#citenote-SAwillGoBust-171|[171]]] Lihora tse 'maloa hamorao Zuma o ile a phatlalatsa hore van Rooyen o tla nkeloa sebaka ke Pravin Gordhan ea tsebahalang le ea tšeptjoang.[[#citenote-GordhanMinister-172|[172]]][[#citenote-DemocrativeAccountability-173|[173]]] Ketsahalo ena ho nahanoa hore e ekelitse likhohlano lipakeng tsa Zuma le ANC kaofela[[#citenote-ftNene-174|[174]]] ho kenyeletswa Motlatsi wa Moporesidente [https://en.wikipedia.org/wiki/Cyril_Ramaphosa Cyril Ramaphosa],[[#citenote-SAwillGoBust-171|[171]]] ntho eo Ramaphosa a ileng a e hana.[[#citenote-RamaphosaDenies-175|[175]]] Ranjeni Munusamy ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Daily_Maverick Maverick ea letsatsi le letsatsi] e boletse hore sena se pepesitse Mopresidente Zuma e le "''moetapele ya fokolang ya sebelitseng ka bohlasoa ntle le boeletsi bo nepahetseng''" ho bontša hore ho thunngoa ha Nene e sentse boemo ba lipolotiki ba Zuma haholo.[[#citenote-RanjeniMunusamy-176|[176]]] Ka 2019 bopaki ba bobolu ba mmuso ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Zondo_Commission Komisi ea Lipatlisiso ea Zondo] molaodi e moholo wa leano la moruo o moholo Lefapheng la Matlotlo a Naha o boletse hore ho tebelwa mosebetsing ha Nene ho bile le ditlamorao tse mpe tsa hang le tsa nako e telele moruong wa Afrika Borwa.[[#citenote-177|[177]]] ===Ho lelekoa ha Pravin Gordhan=== Senepe sa 360 degree sa boipelaetso ba Zuma Must Fall ka pel'a meaho ea Palamente ea Afrika Boroa ho la Motse Kapa. Tobetsa[https://tools.wmflabs.org/panoviewer/#360_photograph_of_Zuma_Must_Fall_protests_in_Cape_Town.jpg Mona] ho bona foto ka likhato tse 360. Zuma le Tonakholo ea Australia [https://en.wikipedia.org/wiki/Malcolm_Turnbull Malcolm Turnbull] ka Hlakubele 2017 Mo dihoreng tsa pele tsa la 31 Hlakubele 2017, Kantoro ya Moporesidente e phatlalalitse phetoho e kgolo ya kabinete moo Letona la Ditjhelete Pravin Gordhan le motlatsi wa hae Mcebisi Jonas ba ileng ba lelekwa mosebetsing, [https://en.wikipedia.org/wiki/Malusi_Gigaba Malusi Gigaba]e khethiloe joalo ka Letona le lecha la Lichelete. Phetoho ena e ile ea ama matona a 10 a kabinete, ba 5 ho bona ba ile ba lelekoa, le batlatsi ba matona ba leshome.[[#citenote-178|[178]]] Phetoho ena e ile ea nyatsoa ka matla ke Motlatsi oa Moporesidente Cyril Ramaphosa le baetapele ba bang ba phahameng ba ANC le SACP,[[#citenote-179|[179]]]mme e lebisitse ho boipiletso bo eketsehileng ba hore Zuma a itokolle mosebetsing, ho kenyeletswa le bohanyetsi ba hore ho etswe tshisinyo ya ho hloka tshepo le qoso. The[https://en.wikipedia.org/wiki/SACP SACP]Motlatsi oa Mongoli e Moholo oa Bobeli [https://en.wikipedia.org/wiki/Solly_Afrika_Mapaila Solly Afrika Mapaila] bontshitse seo [https://en.wikipedia.org/wiki/ANC ANC] ditho tsa Palamente ka botsona di lokela ho hlahisa tebello ya ho vouta ya ho hloka tshepo ho Mopresidente.[[#citenote-180|[180]]] Nakoana ka mor'a ho tlosoa ha [https://en.wikipedia.org/wiki/Pravin_Gordhan Pravin Gordhan], setsi sa litekanyetso [https://en.wikipedia.org/wiki/Standard_and_Poor%27s Standard le Mafutsana's] e theoletse sekoloto sa Afrika Boroa ho BB+, e tsejoang ka hore ke junk status.[[#citenote-181|[181]]] Karolo e 'ngoe e le karabelo ea ho qhaloa ha mekoloko ea Gordhan le boipelaetso bo ileng ba tšoaroa ka la 7 Mmesa 2017 litoropong tse kholo tsa Afrika Boroa moo palo ea baipelaetsi ba 60 000 ba nkileng karolo.[[#citenote-:0-182|[182]]] Boipelaetso bo boholo ka ho fetisisa bo etsahetse Cape Town ka palo e hakanyetsoang ho 12,000[[#citenote-:0-182|[182]]] ho isa ho 80,000[[#citenote-183|[183]]] bankakarolo le Pretoria ka palo e hakanyetswang ho 25,000 ya boipelaetso ho Union Buildings.[[#citenote-184|[184]]] ===2017 tshisinyo ya ho hloka tshepo=== Ka la 7 Phato 2017, Sebui [https://en.wikipedia.org/wiki/Baleka_Mbete Baleka Mbete] o phatlalalitse hore o tla lumella a [https://en.wikipedia.org/wiki/Motion_of_no_confidence tshisinyo ya ho hloka tshepo] pusong ea Zuma ho tsoela pele ka Seboka sa Naha ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Secret_ballot khetho ea lekunutu]. E ne e le tshisinyo ya borobedi e tla tliswa kgahlanong le Zuma bopresidenteng ba hae mme e le ya pele e ileng ya tshwarwa ka kgetho ya lekunutu. Ka mor'a hore likhetho li tšoaroe letsatsing le hlahlamang, ts'ebetso e ile ea hlōloa ka 198-177, ka 25 abstentions.[[#citenote-185|[185]]] Maparamente a ka bang 20 a ANC a ile a vouta molemong oa mohato ona. ===Ho hlahlama le ho itokolla mosebetsing=== Sengoloa sa mantlha: [https://en.wikipedia.org/wiki/2018_South_African_presidential_election Likhetho tsa mopresidente oa Afrika Boroa tsa 2018] Ho tloha ka 2015, ho ne ho utloisisoa hore Jacob Zuma o rata mosali oa hae oa mehleng, [https://en.wikipedia.org/wiki/Nkosazana_Dlamini-Zuma Nkosazana Dlamini-Zuma], ho mo hlahlama jwalo ka Moporesidente wa African National Congress le jwalo ka Moporesidente wa Afrika Borwa, e le hore a boloke ya hae taolo ya ANC le mmuso ka yena, le ho qoba qoso bakeng sa diqoso tsa botlokotsebe tse ntseng di emetse.[[#citenote-186|[186]]][[#citenote-auto2-187|[187]]][[#citenote-duPreez-188|[188]]] Ka December 2017, Dlamini-Zuma o ile a hloloa ke [https://en.wikipedia.org/wiki/Cyril_Ramaphosa Cyril Ramaphosa] likhethong tsa Bopresidente ba ANC ka [https://en.wikipedia.org/wiki/54th_National_Conference_of_the_African_National_Congress Seboka sa ANC Nasrec, Johannesburg].[[#citenote-189|[189]]] Ho latela pheletso ea nako ea Zuma joalo ka Mopresidente oa ANC, khatello e ile ea hola ea hore Zuma a nkeloe sebaka sa Mopresidente oa Afrika Boroa. Puo ya selemo le selemo ya Maemo a Setjhaba e neng e reretswe la 8 Hlakola e ile ya chechiswa ka nako e sa lekanyetswang matsatsi a 2 pele ho nako.[[#citenote-190|[190]]] Kamora beke ea lipuisano ka har'a libopeho tsa ANC le lipakeng tsa Ramaphosa le Zuma, ANC e phatlalalitse ka la 13 Hlakola hore Zuma o kopiloe ho itokolla mosebetsing, empa o ile a hana, 'me ka hona ANC e mo "tlosa" setulong sa Mopresidente.[[#citenote-191|[191]]] Ha a tobane le tshisinyo ya ho hloka tshepo Palamenteng e reretsweng ka la 15 Hlakola, Jacob Zuma o phatlalalitse ho itokolla mosebetsing hang hang ka puo ya bosiu ka la 14 Hlakola.[[#citenote-192|[192]]] Ka Phupu 2018, [https://en.wikipedia.org/wiki/City_Press_(South_Africa) City Press] e tlalehile hore likarolo tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_National_Defence_Force Sesole sa Naha sa Tšireletso ea Afrika Boroa] le [https://en.wikipedia.org/wiki/State_Security_Agency_(South_Africa) Setsi sa Tšireletso ea Naha] e ne e koetsoe ka mokhoa o sa atleheng [https://en.wikipedia.org/wiki/Coup_d%27état qala bofetoheli] ho thibela ho tlosoa ha Zuma joalo ka Mopresidente oa naha nakong ena.[[#citenote-news24CityPressCyrilDodgedCoup-193|[193]]] Ka la 15 Hlakola, ho [https://en.wikipedia.org/wiki/National_Assembly_(South_Africa) Seboka sa Naha] tšoaroa an [https://en.wikipedia.org/wiki/2018_South_African_presidential_election likhetho tsa mopresidente tse sa tobang],[[#citenote-194|[194]]] ho khetha Ramaphosa ntle le mohanyetsi.[[#citenote-195|[195]]] Ramaphosa o hlapantswe, mme a fana ka Puo ya Maemo a Naha letsatsing le hlahlamang. ==Ka morao ho mopresidente== Zuma o memilwe ho ba teng Puong ya Maemo a Naha ya pele ka e motjha [https://en.wikipedia.org/wiki/President_of_South_Africa Mopresidente oa Afrika Boroa] [https://en.wikipedia.org/wiki/Cyril_Ramaphosa Cyril Ramaphosa] mmoho le Dipresidente tsa mehleng tsa Aforika Borwa [https://en.wikipedia.org/wiki/F.W_De_Klerk FW De Klerk] le [https://en.wikipedia.org/wiki/Thabo_Mbeki Thabo Mbeki], empa ha aa ka a ba teng. O bile teng moketeng wa ho mo laela ka tlhompho o neng o tshwerwe ke Moporesidente Ramaphosa bakeng sa tlatsetso ya hae ho[https://en.wikipedia.org/wiki/South_Africa Afrika Boroa] nakong ya dilemo tse robong tsa bopresidente ba hae. ===Nyeliso ea lekhotla=== Ka Hlakubele 2018 [https://en.wikipedia.org/wiki/National_Prosecuting_Authority Bolaoli ba Naha ba Bochochisi] motsamaisi, [https://en.wikipedia.org/wiki/Shaun_Abrahams Shaun Abrahams] o phatlalalitse hore o tla khutlisetsa liqoso tsa bobolu khahlanong le Zuma (sheba [[#Corruptioncharges|ka tlase]]). Taba e fapaneng, leha ho le joalo, ka Phupu 2019, e latelang[https://en.wikipedia.org/wiki/Duduzane_Zuma Duduzane Zuma]'me a lokolloe molatong oa polao e se nang molato, Zuma o netefalitse hore o tla fana ka bopaki ka pel'a Khomishene ea Patlisiso ea Liqoso tsa ho Capture ha 'Muso kapa, ha bonolo, Komisi ea Zondo. O qalile bopaki ba hae ka la 15 Phupu 2019. Letsatsing la pele la bopaki, Zuma o ile a bolela hore ke eena "lehlatsipa" le hore khomishene e ne e le karolo ea morero oa bohlale oa ho mo tlosa setulong sa mopresidente. Batšehetsi ba hae ba ile ba ipelaetsa ka ntle ho sebaka seo[https://en.wikipedia.org/wiki/Johannesburg Johannesburg]. Haufinyane Zuma o ile a emisa bopaki ba hae.[[#citenote-196|[196]]][[#citenote-197|[197]]][[#citenote-198|[198]]][[#citenote-199|[199]]] Ka Tšitoe 2020, Motlatsi oa Moahloli e Moholo oa Afrika Boroa [https://en.wikipedia.org/wiki/Raymond_Zondo Raymond Zondo] o laetse Zuma hore a qalelle ho fana ka bopaki pela hae [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Judicial_Commission_of_Inquiry_into_Allegations_of_State_Capture Komisi ea Zondo].[[#citenote-200|[200]]] Zondo o ile a boela a fana ka disamane tse pedi tse ileng tsa hlophisa hore bopaki bo hlokehang ba Zuma ba 2021 bo phethahale ho tloha ka la 18 ho ya ho la 22 Pherekgong le la 15–19 Hlakola.[[#citenote-201|[201]]] Ka la 28 Pherekhong 2021, kamora hore Zuma a tlole bopaki ba hae ba pele bo laetsoeng ke lekhotla, [https://en.wikipedia.org/wiki/Constitutional_Court_of_South_Africa Lekhotla la Molao oa Motheo la Afrika Boroa] e fane ka qeto e laetseng Zuma ho fana ka bopaki ka pel'a Khomishene ea Zondo.[[#citenote-202|[202]]][[#citenote-203|[203]]] Ka lebaka leo, o ile a ahloleloa 29 June 2021 ho likhoeli tse 15 chankaneng bakeng sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Contempt_of_court nyeliso ea lekhotla].[[#citenote-news24ConCourt-204|[204]]][[#citenote-205|[205]]] Sena se ile sa etsa hore e be mopresidente oa pele ho tloha qetellong ea apartheid ka 1994 ho fumana kahlolo ea teronko.[[#citenote-news24ConCourt-204|[204]]] ===Tšoaroa=== Sheba hape: [https://en.wikipedia.org/wiki/2021_South_African_unrest 2021 merusu ea Afrika Boroa] Zuma o ile a ahloleloa likhoeli tse 15 teronkong ka la 29 Phuptjane 2021 ka lebaka la ho nyelisa lekhotla, ka mor'a hore a hane ho hlaha ho khomishene e khethiloeng ke 'muso e neng e fuputsa liqoso tsa bobolu nakong ea lilemo tse robong tsa hae.[[#citenote-206|[206]]] O ile a fuoa ho fihlela bofelong ba la 4 Phupu hore a itlhahise, ka mor'a moo a [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Police_Service Tshebeletso ya Sepolesa ya Aforika Borwa]o ne a tla tlameha ho mo tšoara. Leha ho le joalo, ka la 3 Phupu, Lekhotla la Molao oa Motheo le ile la lumela ho mamela kopo ea hae ka la 12 Phupu.[[#citenote-207|[207]]] Haeba Zuma a hana ho inehela ka la 4 Phupu, mapolesa a ile a fuoa ho fihlela la 7 Phupu ho mo tšoara.[[#citenote-208|[208]]] Batšehetsi ba ne ba bokane haufi le ntlo ea hae ka libetsa ho thibela ho tšoaroa ha hae.[[#citenote-Estcourt-209|[209]]] empa o ile a inehela sepoleseng ka la 7 Phupu,[[#citenote-210|[210]]][[#citenote-211|[211]]] mme a koalloa teronkong [https://en.wikipedia.org/wiki/Estcourt Estcourt] Setsi sa Tlhabollo.[[#citenote-Estcourt-209|[209]]] Zuma o ile a phephetsa ho koalloa ha hae ka la 9 Phupu Lekhotleng le Phahameng la Pietermaritzburg ka mabaka a bophelo bo botle, empa e ile ea hanoa.[[#citenote-212|[212]]] Ho tšoaroa ha hae ho ile ha lebisa ho [https://en.wikipedia.org/wiki/2021_South_African_unrest boipelaetso le bosholu bo latelang] KwaZulu-Natal.[[#citenote-213|[213]]] Hamorao boipelaetso bo ile ba ata ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Gauteng Gauteng] profinse.[[#citenote-214|[214]]] Ka la 21 Phupu, Zuma o ile a kopa ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Department_of_Correctional_Services_(South_Africa) Lefapha la Litšebeletso tsa Tlhabollo] hore a lumelloe ho ea lepatong la moen’ae Michael, ea neng a hlokahetse matsatsi a ’maloa pejana, ka mabaka a qenehelo.[[#citenote-215|[215]]] Lefapha le ile la amohela kōpo ea hae letsatsing le hlahlamang, la mo lokolla ka letsatsi le le leng ’me la mo lumella ho ea lepatong a apere liaparo tsa sechaba.[[#citenote-216|[216]]] Zuma o ile a amoheloa sepetlele ka la 6 Phato, bakeng sa tloaelo [https://en.wikipedia.org/wiki/Medical_observation tlhokomelo ea bongaka] ho ya ka Lefapha la Ditshebeletso tsa Tshimollo.[[#citenote-217|[217]]] Hamorao o ile a etsoa opereishene bakeng sa boemo bo sa hlalosoang ka la 14 Phato, 'me a tlameha ho lula sepetlele e le hore a ka etsoa mekhoa e meng ea bongaka.[[#citenote-218|[218]]] Ka la 5 Loetse, o ile a lumelloa [https://en.wikipedia.org/wiki/Medical_parole parole ea bongaka], hafeela a phetha karolo e setseng ea kahlolo ea hae tlas’a tsamaiso ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Corrections#Community_Based_Corrections litokiso tsa sechaba]. Ho phaella moo, o ile a lumelloa ho fumana tlhokomelo ea meriana lapeng ho e-na le sepetlele.[[#citenote-:5-21|[21]]] Lekhotla la Molao oa Motheo le hanne kopo ea Zuma ea ho hlakoloa mosebetsing ka la 17 Loetse 'me la lumellana le qeto ea lona ea pejana e mo ahlolelang chankaneng ka qeto ea 7-2. Leha ho le joalo, kahlolo ha ea ka ea ama parole ea hae ea bongaka ka nako eo.[[#citenote-219|[219]]] Ka la 15 Tšitoe 2021, ba [https://en.wikipedia.org/wiki/High_Court_of_South_Africa Lekhotla le Phahameng la Afrika Boroa] o laetse Zuma ho khutlela teronkong kamora hore qeto ea pejana ea ho mo lokolla ka parole ea bongaka e behelloe ka thoko.[[#citenote-220|[220]]] ==Liqoso tsa bobolu== Sengoloa sa mantlha: [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Arms_Deal Tumellano ea Libetsa ea Afrika Boroa] The 1999 Arms Deal, sephutheloana se seholo sa theko ea ts'ireletso, se ne se le tlas'a liqoso tse ngata tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/Profiteering_(business) ho etsa phaello] le bobolu ho tloha qalong feela, mme mafelong a 2002 NPA e phatlalalitse hore Zuma ke e mong oa bo-ralipolotiki ba bangata ba ANC ba neng ba ntse ba fuputsoa ke [https://en.wikipedia.org/wiki/Scorpions_(South_Africa) Liphepheng] bakeng sa bobolu ba Deal of Arms.[[#citenote-:02-221|[221]]] Leha ho le joalo, ka Phato 2003, Motsamaisi oa Naha oa Bochochisi ba Sechaba (NDPP) [https://en.wikipedia.org/wiki/Bulelani_Ngcuka Bulelani Ngcuka] o bolelletse boralitaba hore NPA e na le "nyeoe ea mantlha ea bobolu" khahlano le Zuma empa e nkile qeto ea ho se qose motheong oa hore nyeoe eo mohlomong e ke ke ea hlola.[[#citenote-:02-221|[221]]] Ho ile ha qhoma likhohlano lipakeng tsa balekane ba Zuma le Ngcuka, ea neng a qosoa ke [https://en.wikipedia.org/wiki/Mac_Maharaj Mac Maharaj] hore e ne e le sehloela sa apartheid, qoso e ileng ea qhaloa hamorao ke ba khethiloeng ka ho khetheha [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hefer_Commission&action=edit&redlink=1 Komisi ea Hefer].[[#citenote-222|[222]]] Zuma o ile a beha tletlebo ea boitšoaro bo bobe khahlanong le Ngcuka le [https://en.wikipedia.org/wiki/Public_Protector Mosireletsi oa Sechaba], [https://en.wikipedia.org/wiki/Lawrence_Mushwana Lawrence Mushwana], eo ka May 2004 a ileng a fumana hore polelo ea Ngcuka ho mecha ea litaba e ne e le "e sa lokang le e sa lokelang."[[#citenote-223|[223]]][[#citenote-224|[224]]] ===Shaik nyeoe=== Sengoloa sa mantlha: [https://en.wikipedia.org/wiki/Schabir_Shaik_trial Nyeoe ea Schabir Shaik] Le hoja NPA e sa ka ea qosa Zuma qalong, e ile ea e-ba motho ea ka sehloohong litabeng tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/Schabir_Shaik_trial teko] ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Schabir_Shaik Schabir Shaik],a [https://en.wikipedia.org/wiki/Durban Durban]rakhoebo le motsoalle oa Zuma le moeletsi oa lichelete. Bohareng ba nyeoe ea mmuso khahlanong le Shaik ke hore ho bile le "mokhoa o akaretsang oa bobolu" lipakeng tsa banyalani bao.[[#citenote-:7-22|[22]]] (Phetolelo ea poleloana ena hangata ka phoso e hlalosoa e le moahloli ea okametseng, ho fapana le mohloli oa eona oa 'nete, NPA.)[[#citenote-225|[225]]] Nyeoe e ne e ama likonteraka tse nyane tse amanang le ho nkuoa ha tse 'ne [https://en.wikipedia.org/wiki/Valour_class_frigate Li-frigates tsa maemo a holimo] bakeng sa [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Navy Sesole sa Metsing sa Afrika Boroa]tlas'a Tumellano ea Lihlomo. Shaik o ne a e-na le kamano e haufi ea khoebo le[https://en.wikipedia.org/wiki/Thomson-CSF Thomson-CSF] (hamorao [https://en.wikipedia.org/wiki/Thales_Group Thales]), e neng e hapile konteraka ea ho fana ka li-suites tsa ntoa bakeng sa li-frigates. K'hamphani eo Shaik e neng e le mong'a karolo ea eona, Altech Defense Systems (hamorao African Defense Systems), le eona e hapile Tumellano ea Lihlomo.le hoja e ne e rekiloe ke Thomson ka 1999.[[#citenote-:24-226|[226]]][[#citenote-:47-227|[227]]] Ka la 2 Phuptjane 2005, Shaik o ile a ahloleloa lilemo tse 15 chankaneng ka liqoso tse peli tsa bobolu le molato o le mong oa bomenemene.[[#citenote-228|[228]]][[#citenote-SABCNewsSpecial-229|[229]]] Tefiso ea bomenemene e ne e le ea ho bua hampe ka litlaleho tsa lichelete tsa e 'ngoe ea lik'hamphani tsa hae,[[#citenote-:7-22|[22]]]ha liqoso ka bobeli li amana le litefo tse sa lokelang tseo Shaik a li entseng ho Zuma. Pakeng tsa 1995 le 2002, Shaik o ile a lefa Zuma kakaretso ea R1.28 milione, ebang ke ka kotloloho kapa ka lik'hamphani tsa hae, ka tsebo ea hore Zuma a ke ke a khona ho mo lefa. Lekhotla le fumane hore sena se fana ka maikutlo a hore litefo li entsoe ka tebello ea melemo e amanang le khoebo eo Zuma a neng a ka e fana ka ofisi ea hae ea lipolotiki le likhokahano.[[#citenote-:7-22|[22]]] Ka thoko, Shaik o boetse a tsamaisa tefo e reriloeng esale pele ea selemo le selemo ea R500,000 ho tloha Thales ho ea ho Zuma, ka liakhaonto tsa khoebo tsa Shaik, ho qala ka 2000. Lekhotla le ile la etsa qeto ea hore litefo tsa selemo le selemo li ne li reretsoe ho reka thuso ea Zuma ho sireletsa Thales liphuputsong le ho e ntlafatsa. boemo ba lithendara tsa 'muso tse tlang.[[#citenote-:7-22|[22]]] Qeto ena e tšehelitsoe ke "fax e encrypted" e tummeng hampe.[[#citenote-230|[230]]][[#citenote-231|[231]]] Kahlolo ea Shaik, e ngotsoeng ke Moahloli [https://en.wikipedia.org/wiki/Hilary_Squires Hilary Squires], o bua ka Zuma ka makhetlo a 471.[[#citenote-shaiktranscript-232|[232]]] Leha e sa bue ka ho hlaka kamano e senyehileng lipakeng tsa Zuma le Shaik, e bua ka kamano ea bona ea "symbiosis e molemo ka bobeli":[[#citenote-shaiktranscript-232|[232]]] E tla be e le ho fofa ka har'a maikutlo a kelello le botho bo tloaelehileng ba motho ho nahana hore [Shaik] o ne a sa hlokomele melemo ea ho tsoela pele ho thabela kamohelo ea Zuma ka tekanyo e kholo ho feta pele ho 1997; le haeba ho se letho le kileng la boleloa lipakeng tsa bona ho theha symbiosis e molemo ka bobeli eo bopaki bo bonts'ang hore e ne e le teng, maemo a qalo le tsoelopele e tsitsitseng kamora moo ea litefo tsena, li ka hlahisa maikutlo a tlamo ho moamoheli [Zuma]. ===Litefiso tsa pele=== Ka morao ho nyeoe ea Shaik, Mopresidente Mbeki o ile a leleka Zuma setulong sa motlatsi oa mopresidente (sheba. [[#Deputypresidency|hodimo]]), mme NPA e ile ya qosa Zuma ka bobodu. Nyeoe e ile ea otloa ho tloha moqolong oa [https://en.wikipedia.org/wiki/Pietermaritzburg Pietermaritzburg]Lekhotla le Phahameng, ka mor'a kopo ea mochochisi ea ho chechisoa (e entseng boipiletso e le ho lumella NPA ho fumana mefuta e amohelehang ea litokomane tse hlokahalang e le bopaki) e ile ea qhaloa. Ha e qhelela kopo ea ho chechisoa morao, Lekhotla le ile la fana ka maikutlo a kopo ea ts'ireletso ea ho emisoa ka ho sa feleng ha linyeoe tse tla thibela Zuma ho qosoa ka botlokotsebe.[[#citenote-SABC2006-09-20-233|[233]]] Sehlopha sa molao sa Zuma se ile sa tsoela pele ho liehisa ts'ebetso mme ho sa tsotelehe tseko ea Zuma ea hore o lakatsa hore taba ena e hlahe ka lekhotleng, e atlehile ho etsa hore bopaki bo matla bo se fumanehe lekhotleng le entseng hore mochochisi a etse kopo ea ho chechisoa ka letsatsi le behiloeng. Kaha bochochisi bo ne bo sa lokisoa, nyeoe e ile ea hlakoloa ka mor'a hore kopo ea mochochisi e chechisoe.[[#citenote-SABC2006-09-20-233|[233]]] leha ho le joalo sehlopha sa molao sa Zuma ha sea atleha boitekong ba sona ba hore makhotla a fane ka tumello ea ka ho sa feleng [https://en.wikipedia.org/wiki/Stay_of_proceedings ho lula ha linyeoe](e leng se neng se tla etsa hore Zuma a se ke a qosoa). Sena se ile sa siea Zuma a bulehile ho lefisoa bocha ka bobolu hang ha NPA e qeta ho lokisa nyeoe ea eona.[[#citenote-longpath-234|[234]]] Ka la 8 Pulungoana 2007, the [https://en.wikipedia.org/wiki/Supreme_Court_of_Appeal_of_South_Africa Lekhotla le ka Holimo-limo la Boipiletso] e ahlotse ka lehlakoreng la NPA mabapi le boipiletso bo amanang le mefuta e fapaneng [https://en.wikipedia.org/wiki/Search_and_seizure ho batla le ho hapa]boikwetliso bo entsweng ke bona, mme e hanne boipiletso bo nne bo entsweng ke sehlopha sa tshireletso sa Zuma. Kahlolo ena e ne e le mabapi le hore NPA e fumane bukana ya ditaba ya setho se phahameng sa khamphani ya dibetsa ya Fora, e neng e ka fana ka lesedi le amanang le diketso tsa bobodu tse ka bang teng tsa Zuma nakong ya ho fana ka tumellano ya dibetsa.[[#citenote-ioltimeline-49|[49]]] Ka la 28 Tšitoe 2007, ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Scorpions_(South_Africa) Liphepheng] sebeletsa Zuma a [https://en.wikipedia.org/wiki/Indictment qoso] ho ea qosoa Lekhotleng le Phahameng ka liqoso tse fapaneng tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/Racketeering ho qhekella], [https://en.wikipedia.org/wiki/Money_laundering bosholu ba chelete], bobolu le bomenemene. Ho ahloloa le kahlolo ea nako ea ho hlola chankaneng nako e fetang selemo, ho ka be ho entse hore Zuma a se be le tokelo ea ho khethoa Palamenteng ea Afrika Boroa, 'me ka lebaka leo o ne a ke ke a ba le tokelo ea ho sebetsa joalo ka Mopresidente.Afrika Boroa.[[#citenote-235|[235]]] ===Liqoso li phatlalalitsoe hore ha li molaong=== Zuma o hlahile lekhotleng ka la 4 Phato 2008. Ka la 12 Loetse 2008, Moahloli oa Pietermaritzburg. [https://en.wikipedia.org/wiki/Christopher_Robert_Nicholson Chris Nicholson] o ne a re liqoso tsa bobolu tsa Zuma li ne li se molaong ka mabaka a tsamaiso ka hore NDPP ha ea ka ea fa Zuma monyetla oa ho hlahisa maikutlo pele a etsa qeto ea ho mo qosa (e leng tlhokahalo ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Constitution_of_South_Africa Molaotheo oa Afrika Boroa]), mme a laela mmuso ho lefa ditshenyehelo tsa molao.[[#citenote-dismiss-236|[236]]][[#citenote-237|[237]]][[#citenote-238|[238]]]Nicholson o boetse a eketsa, leha ho le joalo hore o lumela hore ho kena-kenana le lipolotiki ho bile le karolo e kholo qetong ea ho khutlisa Zuma, leha a sa re sena ke lebaka le entseng hore a lumele hore liqoso tse qositsoeng khahlanong le Zuma li ne li se molaong, leha ho ne ho boleloa. Nicholson o boetse a toboketsa hore kahlolo ea hae ha e amane le molato kapa ho hloka molato ha Zuma, empa e ne e le molemong oa tsamaiso feela. Litlaleho tse fapaneng tsa mecha ea litaba li tlalehile ka phoso hore liqoso khahlanong le Zuma li hlakotsoe.[[#citenote-dismiss-236|[236]]][[#citenote-239|[239]]]Ho ne ho se joalo. E ile ya dula e na le bokgoni bakeng sa NDPP ho lefisa Zuma, leha ho le jwalo, hang feela ha a ne a fuwe monyetla wa ho etsa dikemedi ho NDPP mabapi le qeto ya NDPP ya ho etsa jwalo. Serapeng sa 47 sa Kahlolo, Moahloli Nicholson o ngotse: Boitlamo ba ho mamela liemeli bo etsa karolo ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Audi_alteram_partem Audi alteram partem]molao-motheo. Se hlokahalang ke hore motho ea ka ’nang a angoa ke qeto hampe a fuoe monyetla oa ho etsa boipelaetso ka sepheo sa ho fumana sephetho se setle. Hangata motho ea amehileng o lokela ho tsebisoa ka moko-taba kapa moko-taba oa nyeoe, eo a lokelang ho e araba. Lekhotla le ile la nka hore ho hloleha ha NDPP ho latela mokhoa o hlalositsoeng Karolong ea 179(5)(d) ea Molaotheo e fane ka qeto ea NDPP ea ho lefisa Zuma ho se molaong. Moahlodi Nicholson o fumane hore ho na le dikakanyo tse fapaneng tse tla nkuwa ho latela nako ya diqoso tse qositsweng kgahlanong le Zuma (jwalo ka taba ya hore o ile a qoswa hang ka mora hore a kgethelwe ho ba mopresidente wa ANC) e leng se neng se tla etsa hore ho fihlelwe qeto ya hore ho bile le dikirii. ea ho kena-kenana le lipolotiki ke Lekala la Phethahatso la 'muso. Moahloli Nicholson o ngola serapeng sa 210 sa kahlolo ea hae: Nako ea qoso [ea Zuma] ke Mong Mpshe ka la 28 Tšitoe 2007, ka mor'a hore Mopresidente a hlōloe ke lipolotiki. [https://en.wikipedia.org/wiki/Polokwane Polokwane]e ne e le malimabe ka ho fetisisa. Taba ena, hammoho le ho fanyehoa ha Monghali Pikoli, ea neng a lokela ho ikemela le hore a se ke a kena-kenana le tsamaiso, e nkholisa hore maikutlo a utloahalang ka ho fetisisa ke hore tšusumetso e mpe ea lipolotiki e ntse e tsoela pele. Serapeng sa 220 sa Moahloli oa Kahlolo Nicholson o ile a tsoela pele ho ngola: Ho na le mokhoa o sithabetsang boitšoarong boo ke bo boletseng ka holimo bo bontšang tšitiso ea lipolotiki, khatello kapa tšusumetso. E qala ka "boetapele ba lipolotiki" bo fanoeng ke Letona Maduna ho Monghali Ngcuka, ha a hana ho qosa mokopi, lipuisanong tsa hae le likopanong tsa hae le baemeli ba Thint le litaba tse ling tseo ke buileng ka tsona. Ha ho fanoe ka melao ea bopaki lekhotla le qobelloa ho amohela maikutlo a sa rateheng molemong oa mokha ea neng a e-na le tsebo e ikhethang ea lintlha tsa 'nete. Ka sebele e mpe ho feta "maikutlo kapa tlhahiso" ea ho kena-kenana le lipolotiki ho buuoang ka eona[https://en.wikipedia.org/wiki/Tony_Yengeni Yengeni]taba. Ke taba e tšoenyang haholo hore ebe ts'ebetso ena e etsahetse Afrika Boroa e ncha ka lebaka la tšenyo eo e e bakileng tlas'a[https://en.wikipedia.org/wiki/Apartheid_in_South_Africa Apartheid] taelo.[[#citenote-240|[240]]] Pele ho nyeoe, ho bile le leqhubu la ho nyatsoa ha Moafrika Boroa [https://en.wikipedia.org/wiki/Judiciary Lekhotla la boahloli] ka batšehetsi ba Zuma,[[#citenote-241|[241]]] har'a bona ho ne ho e-na le likelello tsa molao tse hlaheletseng, tse kang [https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Ngobeni Paul Ngobeni].[[#citenote-242|[242]]]Boemong boo, se makatsang ke hore lena e ne e le lekhetlo la boraro Lekhotla la Afrika Boroa le fumana molemong oa hae, ho kenyeletsoa le ho lokolla ha Zuma qoso ea peto e qositsoeng khahlanong le eena. Haufinyane NDPP e phatlalalitse maikemisetso a eona a ho ipiletsa ho qeto eo.[[#citenote-ioltimeline-49|[49]]] ===Liqoso li khutliselitsoe boipiletsong=== Thabo Mbeki o ile a kenya [https://en.wikipedia.org/wiki/Affidavit afidafiti] le sebelisoa ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Constitutional_Court_of_South_Africa Lekhotla la Molao oa Motheo] ho ipiletsa kahlolong ea Moahloli oa Lekhotla le Phahameng la Pietermaritzburg Chris Nicholson: Go ne go sa siama gore kgotlatshekelo e dire diphitlhelelo tse di kana kang tsa “tse di tshwenyang, tse di tlhabisang ditlhong le tse di tlhabisang ditlhong” ka nna, go atlholwa le go kgalwa go ya ka diphitlhelelo tse di fitlheletsweng mo kgannyeng ya ga Zuma. Lithahasello tsa toka, tlhahisong ea ka e nang le tlhompho li tla batla hore taba e lokisoe. Liphetho tsena tse mpe li entse hore ke hopoloe ke mokha oa ka oa lipolotiki, ANC - kopo eo ke e amohetseng joalo ka setho se ikemiselitseng le se tšepahalang sa ANC lilemong tse 52 tse fetileng. Ke tšaba hore haeba ho sa lokisoe, nka 'na ka ba le leeme le ho feta.[[#citenote-243|[243]]] Tlali Tlali, 'muelli oa NPA, o boletse ka mohala ho tsoa [https://en.wikipedia.org/wiki/Pretoria Pretoria], ka la 23 Loetse, "Re amohetse lipampiri. Ho ntse ho nahanoa."[[#citenote-244|[244]]] Kahlolo ea boipiletso e ile ea fanoa ka la 12 Pherekhong 2009 Lekhotleng le ka Holimo-limo la Boipiletso. [https://en.wikipedia.org/wiki/Bloemfontein Bloemfontein]. Motlatsi oa Moahloli[https://en.wikipedia.org/wiki/Louis_Harms_(judge) Louis Harms]e ne e tlameha ho etsa qeto ka likarolo tse peli tsa boipiletso. Taba ea pele e ne e le hore na Zuma o na le tokelo ea ho memeloa ho tla etsa boemeli ho NPA pele ba nka qeto ea ho khutlisetsa liqoso tsa tjotjo le bobolu khahlanong le eena. Taba ea bobeli e ne e le hore na Moahloli Nicholson o ne a nepile ha a fana ka maikutlo a ho itšunya-tšunya lipolotiking ha Mopresidente oa mehleng Thabo Mbeki mabapi le qeto ea NPA ea ho qosa Zuma.[[#citenote-upholdsndpp-245|[245]]] Tabeng ea tlamo ea NPA ea ho mema baemeli ha ho hlahlojoa liqeto, Harms e fumane hore tlhaloso ea Nicholson ea karolo ea 179 ea Molao oa Motheo e ne e fosahetse ka hore NPA e ne e se na boitlamo bo joalo, kahoo e lokolohile ho qosa Zuma joalo ka eona. Potsong ea maikutlo a Nicholson a ho itšunya-tšunya lipolotiking ke Mbeki, Harms e fumane hore lekhotla le tlase "le tlotse meeli ea matla a lona".[[#citenote-upholdsndpp-245|[245]]] ===Litefiso li theohile=== Ka la 6 Mmesa 2009, NPA e ile ya hlakola diqoso tsohle kgahlanong le Zuma, esita le kgahlanong le qosa mmoho le yena, Thint (karolwana ya lehae ya Thales), ka lebaka la diqoso tse ntjha tsa hore ho bile le mefokolo e kgolo tshebedisong ya yona ya nyewe.[[#citenote-246|[246]]] Liqoso tsena li ne li tšehetsoa ke seo ho thoeng ke [https://en.wikipedia.org/wiki/National_Prosecuting_Authority#%22Spy_tapes%22_allegations litheipi tsa lihloela]: lirekoto tsa mehala e amohetsoeng tseo liakhente tsa Zuma li boletseng hore li bonts'a hore hlooho ea Liphepheng, Leonard McCarthy, o ile a rera 'momori le Ngcuka, NDPP ea mehleng, mabapi le nako ea liqoso tse qotsitsoeng Zuma, molemong oa lipolotiki ho mohanyetsi oa Zuma oa lipolotiki, Mopresidente. Mbeki.[[#citenote-247|[247]]] Moemeli oa NDPP, Mokothedi Mpshe, o hatelletse hore qeto ea ho hula liqoso e bakiloe ke tlhekefetso e "silafalitseng" tsamaiso ea molao, le hore ho tlosoa ha chelete ha hoa lekana.[[#citenote-248|[248]]] Leha ho le joalo, pele ho phatlalatso ea NPA, bonyane mekha e 'meli ea lipolotiki e ile ea bolela hore e tla nahana ka mehato ea eona ea molao haeba liqoso li ka hlakoloa.[[#citenote-249|[249]]] The [https://en.wikipedia.org/wiki/Democratic_Alliance_(South_Africa) Democratic Alliance] (DA) kamora moo e ile ea hlahlella tekolo ea boahloli ea qeto ea NPA, le moetapele oa mokha [https://en.wikipedia.org/wiki/Helen_Zille Helen Zille] ba bolela hore Mpshe "ha a so nka qeto e itshetlehileng molaong, empa [ho e-na le hoo] o itlamme kgatello ya dipolotiki".[[#citenote-250|[250]]] Nyeoe e ne e tla mameloa ka la 9 Phuptjane 2009.[[#citenote-251|[251]]] Ha Zuma a fana ka likarabo tsa hae ka nako, Mpshe o ile a liehisa ho utloa taba ena, a kopa hore ba ekeletsoe habeli ho fana ka karabo ea NPA. Mmuelli wa NPA, Mthunzi Mhaga, o re ha a ka a kgona ho kenya dipampiri hobane ho na le ditaba tse saletseng morao tse lokelang ho rarollwa. Zille o ile a tsitlallela hore karabo ea Zuma e ne e fosahetse haholo 'me "ha e na motheo ofe kapa ofe oa molaotheo".[[#citenote-252|[252]]] Ka Labohlano la la 29 Mmesa 2016, Lekhotla le Phahameng la Pretoria le boletse hore qeto e nkiloeng ke hlooho ea mehleng ea NPA Mokotedi Mpshe ea ho hlakola liqoso tsa bobolu khahlanong le Mopresidente Jacob Zuma ka 2009 e ne e sa utloahale. Moahlodi Aubrey Ledwaba o fumane dithulano tse tharo mangolong a afidafiti a Monghadi Mpshe a hlalosang qeto ya hae ya ho hula diqoso kgahlanong le Moporesidente Zuma:* Mpshe o ne a lokela hore ebe o ile a latela lits'ebetso tsa molao mabapi le ho hlaha ha "litheipi tsa bohloela" le ho lumella makhotla ho etsa qeto ea hore na liqoso li ka be li hlakotsoe. * O ile a etsa "a le mong 'me a se na maikutlo", kahoo qeto ea hae e ne e le "e sa utloahaleng". Qeto ea 2009 e behiloe ka thoko. * NPA le hlooho ea eona [https://en.wikipedia.org/wiki/Shaun_Abrahams Shaun Abrahams] joale e tlameha ho nka qeto ea hore na e tla buseletsa Moporesidente Jacob Zuma molato ka melato ea mantlha e 783 ea bobolu.[[#citenote-253|[253]]] Ka Labohlano la la 13 Mphalane 2017, Lekhotla le ka Holimo-limo la Boipiletso le ile la tšehetsa kahlolo ea la 29 Mmesa 2016 e fanoeng ke Lekhotla le Phahameng le bolela hore qeto ea ho qhala nyeoe khahlanong le Jacob Zuma ha ea ka ea tšehetsoa ke makhotla afe kapa afe. Kahlolo ea Moahloli Eric Leach[[#citenote-254|[254]]] e entsoe ka mor'a hore kopo e tlisoa ka pel'a lekhotla ke Zuma le NPA ho hlahloba kahlolo ea pele, e leng se entseng hore ba lefelle litšenyehelo tsa kopo e hlōlehileng.[[#citenote-auto1-255|[255]]] Kahlolo ena e rala tsela ya hore diqoso di qoswe kgahlanong le Zuma, ya filweng letsatsi la ho qetela la la 30 Pudungwana ho hlahisa mabaka ho NPA mabapi le hore na ke hobaneng diqoso tse 783 kgahlanong le yena di sa tshwanela ho busetswa.[[#citenote-auto1-255|[255]]][[#citenote-256|[256]]] ===Litefiso li khutliselitsoe=== Ka la 16 Hlakubele 2018, ho ile ha netefatswa ke molaodi wa botjhotjhisi hore Zuma o tla tobana le diqoso tse 18 tsa bobodu, ho kenyeletswa le melato e fetang 700 ya bomenemene le tshebediso ya tjhelete.[[#citenote-257|[257]]] Balekane ba Zuma lipolotiking ka hare ho ANC le [https://en.wikipedia.org/wiki/Tripartite_Alliance Selekane sa Boraro-bo-bong]a ipelaetsa ka tebello ea nyeoe ea bobolu. Balekane ba bang ba kang Julius Malema (eo ka nako eo e neng e le moetapele oa mokhatlo oa[https://en.wikipedia.org/wiki/African_National_Congress_Youth_League African National Congress Youth League]) le [https://en.wikipedia.org/wiki/Zwelinzima_Vavi Zwelinzima Vavi] ba boletse hore ba tla "bolaea Zuma" ha balekane ba bang ba Zuma ba bolela hore nyeoe e tla sokela botsitso ba lipolotiki ba Afrika Boroa.[[#citenote-dmc-258|[258]]] Moahlodi Nicholson o ile a behella ka thoko nyewe ya Bolaodi ba Naha ba Botjhotjhisi kgahlanong le Zuma a bolela hore a ka se qhelele thoko boitshunyako ba dipolotiki ho yona.[[#citenote-cpj-259|[259]]] Ka la 6 Mmesa 2018, Zuma o hlahile ka lekhetlo la pele Lekhotleng la Maseterata la Durban ka liqoso tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/Corruption bobolu].[[#citenote-260|[260]]]Ka la 8 Phuptjane 2018, Zuma o ile a hlaha ka pel'a Lekhotla le Phahameng la KwaZulu Natal. Lekhotla la hae le ile la chechisetsoa morao ho la 27 Phupu 2018 ka mor'a hore sehlopha sa hae sa molao se kope nako e eketsehileng ho batla ho hlakisoa mabapi le lichelete tsa hae tsa litefiso tsa molao. Ka la 11 Mphalane 2019, lekhotla le phahameng la Afrika Boroa le ile la hana qoso ea Zuma ea ho hlakola liqoso tse 16 tsa bomenemene, bosholu le bosholu ba chelete tse amanang le tumellano ea libetsa ea $2.5-billion (£1.98-bilione) eo ho thoeng e entsoe mafelong a lilemo tsa bo-1990. taelo ya ho netefatsa hore mabotho a hlometseng a Aforika Borwa a ka reka diranta tse dibilione tse 30 tsa thepa ya sesole sa Yuropa.[[#citenote-261|[261]]] Moetsi oa litšoantšo oa Afrika Boroa [https://en.wikipedia.org/wiki/Jonathan_Shapiro Jonathan Shapiro] e hatisitse sets'oants'o se tsosang khang se nyatsang liketso tsa balekane ba Zuma ho li bapisa le [https://en.wikipedia.org/wiki/Rape_of_Lady_Justice_cartoon_controversy peto ea Mofumahali Justice].[[#citenote-dmc-258|[258]]] Ka la 22 Pherekhong 2020, ba [https://en.wikipedia.org/wiki/KwaZulu-Natal_High_Court Lekhotla le Phahameng la KwaZulu-Natal] ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Pietermaritzburg Pietermaritzburg] e ile ea etsa qeto ea hore Zuma le k'hamphani ea Fora ea Thales ea libetsa e ka qosoa ka botlokotsebe ka lebaka la liketso tsa khoebo ea libetsa e seng molaong.[[#citenote-262|[262]]][[#citenote-263|[263]]] Ka la 3 Hlakola 2020, lekhotla le ile la fana ka lengolo la tumello ea ho tšoaroa ha mopresidente oa mehleng Zuma ka liqoso tsa bobolu.[[#citenote-264|[264]]] Nyeoe ea Zuma e qalile ka la 26 Motšeanong 2021. Nyeoe e 'nile ea lieha ka lilemo ka lebaka la likhang tsa molao.[[#citenote-265|[265]]][[#citenote-266|[266]]] ==Likhohlano== ===Tlhekefetso e etsoang ke balebeli=== Ka 2010, balebeli ba Zuma ba ile ba ameha liketsahalong tse ngata tse amang sechaba le baqolotsi ba litaba. Ka Hlakola, seithuti sa Cape Town, [https://en.wikipedia.org/wiki/Chumani_Maxwele Chumani Maxwele], o ile a tšoaroa ke mapolesa ka mor'a ho qosoa ka hore o ile a bontša koloi ea Zuma "ketso e se nang tlhompho". Maxwele, setho se mafolofolo sa ANC,[[#citenote-267|[267]]]o ile a lokolloa ka mor'a lihora tse 24, a fane ka tšoarelo e ngotsoeng ho mapolesa, eo hamorao a ileng a bolela hore e ne e qobelloa. O boetse a re ntlo ea hae e ile ea futuheloa ke mapolesa a neng a sa apara liaparo feela, ’me o ile a qobelloa ho kena ka koloing.tlhobolo. Hamorao Maxwele o ile a nka khato ea molao khahlanong le mapolesa.[[#citenote-268|[268]]] 'me ho ile ha hlahleloa tletlebo molemong oa hae ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Human_Rights_Commission Komisi ea Litokelo tsa Botho].[[#citenote-269|[269]]] Ketsahalo ena e ile ea etsa hore ho be le likhang tse matla ha ho ne ho buisanoa ka Paramenteng.[[#citenote-270|[270]]] Ka Hlakubele, moqolotsi oa litaba Tshepo Lesole o ile a qobelloa ho hlakola litšoantšo tsa mokoloko oa Zuma k'hamerang ea hae ke mapolesa, 'me baetsi ba litšoantšo ba babeli ba ile ba ts'oaroa ke mapolesa ha ba nka lifoto lapeng la Zuma Johannesburg.[[#citenote-271|[271]]][[#citenote-272|[272]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Sky_News Litaba tsa Leholimo] moqolotsi oa litaba Emma Hurd o boletse hore o ile a sutumetsoa, ​​a tšoaroa le ho "phopholetsa" ke balebeli ba Zuma ka 2009.[[#citenote-273|[273]]] ==="Shoot the Boer" pina=== Ka Pherekhong 2012, Zuma o ile a fana ka puo meketeng ea Lilemo tse Lekholo tsa 2012 tsa ANC ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Bloemfontein Bloemfontein] 'me ka mor'a moo, a bina pina e tsosang khang "[https://en.wikipedia.org/wiki/Dubul%27_ibhunu Dubul' ibhunu]"("Thunya the [https://en.wikipedia.org/wiki/Boer Leburu]").[[#citenote-274|[274]]][[#citenote-275|[275]]] ===Setšoantšo sa "Spear"=== Ka 2012, Zuma o ile a hlahisoa ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Satirical satirical] ho penta ka moetsi oa litšoantšo ea lulang Cape Town [https://en.wikipedia.org/wiki/Brett_Murray Brett Murray], ea neng a mo tšoantšetsa setšoantšong sa hae [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Spear_(painting) Lerumo], litho tsa hae tsa botona li pepesitsoe. ANC e ile ea arabela ka ho ts'osetsa khato ea lekhotla khahlanong le setsi sa pokello ea litšoantšo se bonts'ang setšoantšo, 'me se batla hore setšoantšo se tlosoe mehloling ea marang-rang. Kabelano e mabifi e latelang ea setšoantšo ka marang-rang a sechaba e ka nkoa e le mokhoa oa ho[https://en.wikipedia.org/wiki/Streisand_effect Sephetho sa Streisand].[[#citenote-276|[276]]][[#citenote-277|[277]]]Ka la 22 Motšeanong 2012, setšoantšo se ile sa senngoa ha se ntse se leketla sebakeng sa pokello ea litšoantšo Johannesburg. Sefahleho le litho tsa botona tsa Zuma li ne li pentiloe holimo.[[#citenote-278|[278]]] ===Litšenolo tsa lipampiri tsa Panama=== [https://en.wikipedia.org/wiki/Khulubuse_Zuma Clive Khulubuse Zuma], mochana oa Jacob Zuma, o ile a rehoa lebitso la [https://en.wikipedia.org/wiki/Panama_Papers Lipampiri tsa Panama][[#citenote-279|[279]]] ka lebaka la likamano tsa hae le libaka tsa oli ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Democratic_Republic_of_the_Congo Democratic Republic of the Congo](DRC). Nakoana kamora hore mopresidente Jacob Zuma a kopane le mopresidente oa DRC[https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Kabila Joseph Kabila], Khamphani ea Khulubuse Zuma ea Caprikat Limited e fumane konteraka ea oli ea liranta tse limilione tse likete tse 100 naheng ea DRC.[[#citenote-280|[280]]][[#citenote-auto2-187|[187]]][[#citenote-duPreez-188|[188]]] ==Bophelo ba botho== ===Basali=== Jacob Zuma ke a [https://en.wikipedia.org/wiki/Polygamy monna ya nyetseng sethepu] ya nyetseng makgetlo a tsheletseng.[[#citenote-281|[281]]][[#citenote-282|[282]]] Ka 2012 [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Daily_Telegraph The Daily Telegraph] Zuma o na le bana ba 20,[[#citenote-Support-4|[4]]] athe [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Guardian Mohlokomedi] ka 2014 o ile a bolela hore o na le 21.[[#citenote-283|[283]]] Basali ba hae ba kenyelletsa: # [https://en.wikipedia.org/wiki/Gertrude_Sizakele_Khumalo Gertrude Sizakele Khumalo], eo hape a tsejwang e le MaKhumalo (ea hlahileng 2 Hlakubele 1940). O ile a kopana le eena ka 1959 'me ba nyalana nakoana ka mor'a hore a lokolloe teronkong ka 1973.[[#citenote-pillay-284|[284]]] Ha ba na bana. # [https://en.wikipedia.org/wiki/Nkosazana_Dlamini-Zuma Nkosazana Dlamini] (ea hlahileng ka la 27 Pherekhong 1949), e le letona la khabinete ho tloha ka 1994 ho isa 2012. O kopane le eena ha a ne a le botlamuoeng ’me a mo nyala ka 1982. Ba na le barali ba bane, Msholozi (ea hlahileng 1982). [https://en.wikipedia.org/wiki/Gugulethu_Zuma-Ncube Gugulethu Zuma-Ncube] (born 1985), Thuli (born 1987), le [https://en.wikipedia.org/wiki/Thuthukile_Zuma Thuthukile Zuma](ea hlahileng ka 1989). Ba hlalane ka June 1998.[[#citenote-wives-285|[285]]] # Kate Mantsho (ea hlahileng ka la 2 Loetse 1956 ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Mozambique Mozambique]). Ba nyalane ka 1976. O na le bana ba bahlano le eena; Mxolisi (b. 1980, o nyetse Phindile Luthuli Durban ka 2008, a lebelelitsoe ke khosatsana ea Swazie Ziyanda Dlamini.[[#citenote-286|[286]]]), mafahla Duduzile le [https://en.wikipedia.org/wiki/Duduzane_Zuma Duduzane] (b. 1984), Phumzile (b. 1989) le Vusi (ea hlahileng ka 1993, ba hlokahetse ka la 2 Phupu 2018.[[#citenote-287|[287]]]). O ipolaile ka la 8 Tšitoe 2000 mme o patoa sebakeng sa Heroes' Acre[https://en.wikipedia.org/wiki/Westpark_Cemetery Mabitla a Westpark] ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Johannesburg Johannesburg].[[#citenote-wives-285|[285]]][[#citenote-news24-Kate-288|[288]]] # [https://en.wikipedia.org/wiki/Nompumelelo_Ntuli_Zuma Nompumelelo Ntuli](ea hlahileng ka 1975). O ile a nyala MaNtuli, moahi wa KwaMaphumulo haufi[https://en.wikipedia.org/wiki/Stanger Stanger], ka la 8 Pherekhong 2008 mme ba na le bana ba bararo. Ba babeli ba pele ke Thandisiwe le Sinqobile.[[#citenote-wives-285|[285]]] # Thobeka Stacie Mabhija (ea hlahileng 8 Mmesa 1972), eo hape a tsejwang e le Thobeka Stacie Madiba. O ile a mo nyala ka la 4 Pherekhong 2010 mme a ba le bana ba bararo le eena.[[#citenote-allthe-289|[289]]] Zuma o lefile [https://en.wikipedia.org/wiki/Lobola lobola] ho leloko la habo ka 2007. Ngoana oa bona oa pele o hlahile ka Mphalane 2007. O na le e mong oa bana ba Zuma ba kantle ho lenyalo ba lulang le eena.[[#citenote-allthe-289|[289]]] Mabhija o hōletse [https://en.wikipedia.org/wiki/Umlazi Umlazi], moo a ileng a etsa matric Sekolong se Phahameng sa Umlazi Commercial. O sebelitse ho[https://en.wikipedia.org/wiki/Standard_Bank_of_South_Africa Standard Bank], Ithala, [https://en.wikipedia.org/wiki/Cell_C Cell C] le SA Homeloans e La Lucia.[[#citenote-290|[290]]][[#citenote-291|[291]]][[#citenote-thirdwife-2|[2]]] O na le ntlo Durban North.[[#citenote-292|[292]]] Ka 2016, ho [https://en.wikipedia.org/wiki/BBC BBC] o ile a mo tlotlisa ka ho etsa letšolo la litokelo tsa banana ba kotsing ea ho nyaloa ka likhoka kapa tsa bongoana.[[#citenote-293|[293]]] # Gloria Bongekile Ngema (ea hlahileng 1 Phato 1965). O ile a mo nyala ka 20 April 2012. Lechato la bona le ile la tšoaroa ka[https://en.wikipedia.org/wiki/Nkandla,_KwaZulu-Natal Nkandla]mme o ne a etelwa ke basadi ba hae ba bang ba bararo. Ho latela mokete oa moetlo o tsejoang e le umgcagco, monyaduwa o ile a nka karolo motjekong wa mokete wa tlhodisano wa setso wa Mazulu. Ngema o na le mora a le mong le Zuma, Sinqumo.[[#citenote-bnonews-3|[3]]] Ka Phuptjane 2012, baitseki, ho kenyeletsoa le ba bang ba ANC ka boeona, ba ile ba tletleba ka chelete eo mmuso o e lefileng ho tšehetsa basali ba Zuma, haholo-holo boemong ba bofuma bo atileng naheng.[[#citenote-Support-4|[4]]] Ka 2009–2010 Zuma o ile a fumana tekanyetso ea £1.2m bakeng sa "ts'ehetso ea molekane", hoo e ka bang habeli chelete e lefshoang nakong ea maemo a ofisi. [https://en.wikipedia.org/wiki/Thabo_Mbeki Thabo Mbeki] le [https://en.wikipedia.org/wiki/Kgalema_Motlanthe Kgalema Motlanthe], e lebisang ho litlhahiso tsa hore ke mosali oa pele oa Zuma feela ea lokelang ho fumana tšehetso ea naha.[[#citenote-Support-4|[4]]] ===Banyalani=== Zuma o ile a lefa likhomo tse 10 joalo ka lobola bakeng sa Khosatsana ea Swazi [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sebentile_Dlamini&action=edit&redlink=1 Sebentile Dlamini] ka 2003.[[#citenote-oliphant-294|[294]]] ===Bana ba bang=== * O na le mora e mong, Edward, ea hlahileng ka 1977, le Minah Shongwe, khaitseli ea Moahloli [https://en.wikipedia.org/wiki/Jeremiah_Shongwe Jeremiah Shongwe], ea ileng a kopa ho lokolloa nyeoeng ea Zuma ka lebaka la kamano.[[#citenote-295|[295]]] * O na le barali ba babeli, ea hlahileng ka la 18 Pherekhong 1998 le 19 Loetse 2002, le mosali oa khoebo oa Pietermaritzburg Priscilla Nonkwaleko Mhlongo.[[#citenote-296|[296]]] Ka Hlakubele 2017 Mhlongo o ile a rehoa e le e mong oa libui khatisong e patehileng eo ho eona ho neng ho thoe o ile a hlalosa morero oa ho qhekella profinse ea KwaZulu-Natal ka thoko ho molao karolo ea tekanyetso ea lijo tsa sekolo, ho bonahala ka tsebo ea Zuma.[[#citenote-nonmh-297|[297]]] * Ho na le litlaleho tsa bana ba bang ba bane - ba bararo ho tsoa ho mosali ea tsoang [https://en.wikipedia.org/wiki/Johannesburg Johannesburg] le e mong ho tsoa ho mosali ea tsoang [https://en.wikipedia.org/wiki/Richard%27s_Bay Richard's Bay].[[#citenote-allthe-289|[289]]] * Zuma o bile le ngoana le Nonkanyiso Conco ea lilemo li 24, ea hlahileng ka letsatsi la tsoalo la Zuma, la 12 Mmesa 2018.[[#citenote-298|[298]]] Ba rera ho nyalana, lipuisano tsa lobola li ntse li tsoela pele. ===2009 "lerato-ngoana"=== Ka Pherekhong 2010, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sunday_Times_(South_Africa) The Sunday Times] tlaleha hore Sonono Khoza, morali oa [https://en.wikipedia.org/wiki/Irvin_Khoza Irvin Khoza], o ile a tsoala ngoana oa bo20 oa Zuma ka la 8 Mphalane 2009, morali ea bitsoang Thandekile Matina Zuma.[[#citenote-stimes-Thandekile-1-299|[299]]][[#citenote-300|[300]]] Zuma o tiisitse hore o lefile [https://en.wikipedia.org/wiki/Inhlawulo inh sebelisa], ho amohela paternity. O ile a ipelaetsa ka ho phatlalatsoa ha lebitso la ngoana, a re ke tšebeliso e mpe ea ngoana eo. O ile a hana hore ketsahalo ena e na le kamano le lenaneo la 'muso la AIDS (le khothalletsang botšepehi lenyalong e le mokhoa oa ho thibela lefu lena), 'me a ipiletsa ho ba boinotšing.[[#citenote-301|[301]]] Ka la 6 Hlakola, Zuma o itse "o ikoahlaela haholo bohloko boo a bo bakileng lelapeng la hae, ANC, selekane le maAforika Borwa ka kakaretso."[[#citenote-302|[302]]] Maikutlo a ofisi ea Tautona e ne e le taba ea boinotšing.[[#citenote-303|[303]]] mme ANC e ile ya sireletsa Zuma, ya re ha e bone kamano pakeng tsa maano a yona mabapi le HIV/AIDS le bophelo ba Monghadi Zuma.[[#citenote-304|[304]]] Moetapele wa ANC Youth League [https://en.wikipedia.org/wiki/Julius_Malema Julius Malema]"Re Maafrika 'me re lutse mona kaofela ha rona, Zuma ke ntate oa rona kahoo ha rea ​​tšoaneleha ho bua ka taba eo". Malema o itse ANCYL e tla totobatsa lenaneo la eona la HIV le "mohlankana a le mong, kharebe e le 'ngoe" letšolong la tlhokomeliso naheng ka bophara.[[#citenote-305|[305]]] Motlatsi oa mopresidente oa ANC Women's League Nosipho Dorothy Ntwanambi o itse: "ha se hantle ho ba le thobalano kantle ho lenyalo haeba u itlamme ka lenyalo. Empa tlas'a Customary Marriages Act, haeba mosali oa pele a lumela, 'me haeba litaba tsena kaofela li ka buisanoa le eena, re ke ke ra etsa letho.[[#citenote-306|[306]]] Ka la 5 Hlakola, ANC e ile ea amohela ho se amoheloe ho atileng ka ho re boiphihlelo bona bo "re rutile lithuto tse ngata tsa bohlokoa", 'me ba mametse batho.[[#citenote-sexpact-307|[307]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/COSATU COSATU], molekane oa selekane sa ANC, ha aa ka a fana ka kahlolo empa a tšepile hore e tla ba "taba e matsoalong a Zuma".[[#citenote-sexpact-307|[307]]] Vavi o ile a pheta boipiletso ba Zuma ba hore a fuoe "tokelo ea hae ea boinotšing" le hore ngoana a sireletsehe ho phatlalatsoa ho sa hlokahale.[[#citenote-sexpact-307|[307]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Helen_Zille Helen Zille] tsa [https://en.wikipedia.org/wiki/Democratic_Alliance_(South_Africa) Democratic Alliance] o itse Zuma o hanana le molaetsa oa hae oa phatlalatsa oa thobalano e sireletsehileng ho maAforika Boroa, a nang le tšoaetso e phahameng ea AIDS le HIV.[[#citenote-cope-308|[308]]] O itse ho fosahetse ho re ke taba ea botho feela, 'me basebeletsi ba sechaba ba khethiloeng ba tlameha ho kenyelletsa melao-motheo le litekanyetso tseo ba li emelang.[[#citenote-309|[309]]] The [https://en.wikipedia.org/wiki/African_Christian_Democratic_Party African Christian Democratic Party] a re Zuma o nyenyefatsa maikemisetso a mmuso a ho susumetsa batho ho etsa thobalano e bolokehileng ho loantša HIV le AIDS.[[#citenote-cope-308|[308]]] The [https://en.wikipedia.org/wiki/Congress_of_the_People_(South_African_political_party) Congress of the People] (COPE) e boletse hore Zuma a ke ke a hlola a sebelisa litloaelo tsa setso sa Afrika ho lokafatsa "bohlola" ba hae.[[#citenote-cope-308|[308]]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Democrats Mademokrate a Ikemetseng] moetapele [https://en.wikipedia.org/wiki/Patricia_de_Lille Patricia de Lille], o itse Zuma o ne a kopa batho "ho etsa seo ke se bolelang eseng kamoo ke etsang".[[#citenote-310|[310]]] ==Jacob Zuma Foundation== Zuma o ile a qala ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Zuma_Foundation Jacob Zuma Foundation]ho isa bana dikolong le ho ahela batho ba futsanehileng matlo matlo. Molula-setulo oa mehleng oa Motheo ke[https://en.wikipedia.org/wiki/Dudu_Myeni Dudu Myeni],[[#citenote-iol.Dudu-311|[311]]] eo hape e neng e le molula-setulo oa [https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Airways South African Airways]. O ile a itokolla litho tsa liboto tsa batsamaisi ba mekhatlo ena le tse ling hobane ho ne ho phatlalatsoa hore ke a[https://en.wikipedia.org/wiki/Delinquent_Director motsamaisi wa motlotsuwa] bakeng sa bophelo ka May 2020, ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Pretoria_High_Court Lekhotla le Phahameng la Pretoria].[[#citenote-timeDudu-312|[312]]] == Litlotla le likhau == === Likhau === * Khau ea Nelson Mandela ea Boetapele bo Tsoileng Matsoho ho tsoa ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Medical_University_of_South_Africa Univesithi ea Bongaka ea Afrika Boroa], e filwe ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Washington,_D.C. Washington, DC] (1998)[[#citenote-sahistory-38|[38]]][[#citenote-313|[313]]] * Nakong ya ketelo ya United Kingdom ka 2010, Jacob Zuma o ile a etswa tlotla [https://en.wikipedia.org/wiki/Knight_Grand_Cross_of_the_Order_of_the_Bath Knight Grand Cross of the Order of the Bath].[[#citenote-314|[314]]] * Imo Merit Award, khau e phahameng ka ho fetisisa ho [https://en.wikipedia.org/wiki/Imo_State Naha ea Imo] ea [https://en.wikipedia.org/wiki/Nigeria Nigeria], e fuoeng ba entseng phapang ntlafatsong ea sechaba sa habo bona. (15 Mphalane 2017)[[#citenote-:1-315|[315]]] ===Liemahale=== Seemahale sa Jacob Zuma se Owerri, [https://en.wikipedia.org/wiki/Imo_State Imo state], [https://en.wikipedia.org/wiki/Nigeria Nigeria]<br/>tsa Nigeria [https://en.wikipedia.org/wiki/Imo_State Naha ea Imo] pepesoa a [https://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Zuma_Statue seemahale sa Jacob Zuma] ka la 15 Mphalane 2017.[[#citenote-:1-315|[315]]] ===Likhato tse hlomphehang=== * [https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Zululand Univesithi ea Zululand] (2001), Ngaka e Hlomphehang ea Tsamaiso[[#citenote-auto-316|[316]]] * [https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Fort_Hare Univesithi ea Fort Hare] (2001), Ngaka e Hlomphehang ea Lingoliloeng / Mangolo[[#citenote-auto-316|[316]]] * Medical University of Southern Africa (2001), Honorary Doctor of Philosophy[[#citenote-auto-316|[316]]] * Univesithi ea Zambia (UNZA) Khampase e Khōlō ea Bochabela (2009), Ngaka e Hlomphehang ea Molao[[#citenote-lusaka-317|[317]]] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Peking_University Univesithi ea Peking] (2012), Moprofesa ea Hlomphehang oa Likamano tsa Machaba[[#citenote-auto-316|[316]]] ===Litlotla tse ling === * Zuma o ne a tseteloa ka [https://en.wikipedia.org/wiki/Nigerian_Chieftaincy tlotla ya borena] - ea '''Ochiaga''' oa Imo - nakong ea leeto la hae ho ea 'musong oa [https://en.wikipedia.org/wiki/Eze Eze] Samuel Ohiri oa Imo ka la 15 Mphalane 2017.[[#citenote-318|[318]]] ==Filimi== * ''Lerato la Jacob Zuma'', 2009 sengoloa sa Sefora sa Jean-Baptiste Dusséaux le Matthieu Niango[[#citenote-319|[319]]] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Motherland_(2010_film) Motherland], 2010 documentary e tsamaisoang ke Owen 'Alik Shahadah ==Bona hape== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Schabir_Shaik_trial Nyeoe ea Schabir Shaik] * [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Spear_(painting) Lerumo] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Gupta_family Lelapa la Gupta] ==Litšupiso== # [[#citeref-1|^]] ''Berger, Sebastien (5 Pherekhong 2009). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/4127176/ANCs-Jacob-Zuma-to-marry-for-fifth-time.html "Jacob Zuma oa ANC o tla nyala lekhetlo la bohlano"]. The Daily Telegraph. London.[https://web.archive.org/web/20100306042132/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/4127176/ANCs-Jacob-Zuma-to-marry-for-fifth-time.html E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 6 Hlakubele 2010. E khutlisitsoe 5 May 2010.'' # ^ [[#citeref-thirdwife2-0|a]] [[#citeref-thirdwife2-1|b]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8434865.stm "SA's Zuma o nyala mosali oa hae oa boraro"]. Litaba tsa BBC. 4 Pherekhong 2010.[https://web.archive.org/web/20100404180245/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8434865.stm E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 4 Mmesa 2010. E tlisitsoe ka la 5 Motšeanong 2010.'' # ^ [[#citeref-bnonews3-0|a]] [[#citeref-bnonews3-1|b]] [https://web.archive.org/web/20120422201811/http://www.bnonews.com/inbox/?id=577 "Mopresidente oa Afrika Boroa oa sethepu o nyala mosali oa bone"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/BNO_News Litaba tsa BNO]. 20 April 2012. Archived from[https://web.archive.org/web/20120422201811/http://www.bnonews.com/inbox/?id=577 ea pele] ka 22 April 2012. Retrieved 20 April 2012.'' # ^ [[#citeref-Support4-0|a]] [[#citeref-Support4-1|b]] [[#citeref-Support4-2|c]] [[#citeref-Support4-3|d]] ''Laing, Aislinn (20 June 2012). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/9344916/Jacob-Zuma-faces-losing-1.2-million-support-for-four-wives.html "Jacob Zuma o tobane le ho lahleheloa ke tšehetso ea £ 1.2 milione bakeng sa basali ba bane"]. The Daily Telegraph. London.[https://web.archive.org/web/20120621171139/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/9344916/Jacob-Zuma-faces-losing-1.2-million-support-for-four-wives.html E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 21 Phuptjane 2012. E khutlisitsoe ka la 20 Phuptjane 2012.'' # [[#citeref-5|^]] [https://www.nytimes.com/2009/05/10/world/africa/10zuma.html "Zuma o khakolotsoe Afrika Boroa"]. New York Times. Reuters. 9 May 2009. E tsositsoe ka la 9 Loetse 2021.'' # ^ [[#citeref-nytresign6-0|a]] [[#citeref-nytresign6-1|b]] ''Onishi, Norimitsu (14 Hlakola 2018). [https://www.nytimes.com/2018/02/14/world/africa/jacob-zuma-resigns-south-africa.html "Jacob Zuma o itokolla mosebetsing joalo ka Mopresidente oa Afrika Boroa"]. New York Times. E tsositsoe ka la 9 Loetse 2021.'' # [[#citeref-sabc-outgoing-president7-0|^]] [https://web.archive.org/web/20110529145530/http://196.35.74.238/portal/site/SABCNews/menuitem.5c4f8fe7ee929f602ea12ea1674daeb9/?vgnextoid=82f7f279f6421210VgnVCM10000077d4ea9bRCRD&vgnextfmt=default&channelPath=home "Zuma o hlapantse joalo ka Mopresidente oa bone oa demokrasi oa SA"]. SABC E bolokiloe ho tloha[http://196.35.74.238/portal/site/SABCNews/menuitem.5c4f8fe7ee929f602ea12ea1674daeb9/?vgnextoid=82f7f279f6421210VgnVCM10000077d4ea9bRCRD&vgnextfmt=default&channelPath=home ea pele] ka 29 May 2011. Retrieved 9 May 2009.'' # [[#citeref-8|^]] ''Mbuyazi, Nondumiso (13 Loetse 2008). [https://www.iol.co.za/news/politics/jz-receives-death-threat-416305 "JZ e fumana 'tšokelo ea lefu'"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Star_(South_Africa) Naleli]. leq. 4.[https://web.archive.org/web/20090518031206/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=15&art_id=vn20080913085548154C821827 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 18 Mphalane 2009. E khutlisitsoe ka la 14 Loetse 2008.'' # [[#citeref-9|^]] ''Kaiser, Hein (30 Phuptjane 2021). [https://www.citizen.co.za/news/opinion/2550820/what-would-a-zuma-prison-cell-look-like/ "Zuma o ea teronkong, empa bophelo ba chankaneng bo tla ba joang ho Msholozi?"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Citizen_(South_African_newspaper) Moahi]. E tsositsoe ka la 10 Loetse 2021.'' # [[#citeref-lander200710-0|^]] ''Lander, Alice (19 December 2007). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7151935.stm "Durban e thabela tlholo ea Zuma ea ANC"]. Litaba tsa BBC.[https://web.archive.org/web/20071224185604/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7151935.stm E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 24 Tšitoe 2007. E khutlisitsoe ka la 14 Loetse 2008.'' # ^ [[#citeref-anc-bio11-0|a]] [[#citeref-anc-bio11-1|b]] [[#citeref-anc-bio11-2|c]] [https://web.archive.org/web/20090209044729/http://www.anc.org.za/show.php?doc=people%2Fzumaj.html "Jacob Gedleyihlekisa Zuma"]. Bopresidente. E bolokiloe ho tloha[http://www.anc.org.za/show.php?doc=people/zumaj.html ea pele] ka la 9 Hlakola 2009. E khutlisitsoe ka la 11 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-iafr12-0|^]] ''SA News/Moqolotsi oa Basebetsi (22 May 2014). [https://web.archive.org/web/20140531105428/http://news.iafrica.com/sa/939859.html "Jacob Zuma o khethiloe mopresidente"]. iafrica.com. E bolokiloe ho tloha[http://news.iafrica.com/sa/939859.html ea pele] ka la 21 Phuptjane 2014. E khutlisitsoe 30 May 2014.'' # [[#citeref-bbc2008-09-2013-0|^]] [http://news.bbc.co.uk/go/rss/-/2/hi/africa/7626646.stm "SA's Mbeki o re o tla theoha"]. Litaba tsa BBC. London, UK. 20 Loetse 2008. E khutlisitsoe ka la 21 Loetse 2008.'' # [[#citeref-14|^]] ''Basson, Adriaan (12 January 2009). [https://mg.co.za/article/2009-01-12-judge-nicholson-redcarded-by-sca/ "Moahloli Nicholson o ile a fuoa karete e khubelu ke SCA"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. E khutlisitsoe ka la 8 Phupu 2021.'' # [[#citeref-head-anc15-0|^]] ''Conway-Smith, Erin (18 December 2012). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/9753579/Jacob-Zuma-re-elected-as-head-of-ANC.html "Jacob Zuma o khethiloe hape e le hlooho ea ANC"]. The Telegraph.[https://web.archive.org/web/20140101144840/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/9753579/Jacob-Zuma-re-elected-as-head-of-ANC.html E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 1 Pherekhong 2014. E khutlisitsoe ka la 27 Pulungoana 2013.'' # [[#citeref-16|^]] ''Herman, Paul (18 December 2017). [https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-anc-voting-results-expected-20171218 "Ramaphosa o hlola bopresidente ba ANC - JWALO KA HO HLOKAHALA"]. News24.[https://web.archive.org/web/20171218170001/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-anc-voting-results-expected-20171218 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 18 Tšitoe 2017.'' # [[#citeref-17|^]] [https://mg.co.za/article/2018-02-23-budget-2018-is-zumas-costly-legacy/ "Budget 2018 ke lefa la Zuma le theko e boima"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. 23 Hlakola 2018. E khutlisitsoe 28 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-18|^]] ''Umraw, Amil (19 Phupu 2019). [https://www.timeslive.co.za/politics/2019-07-19-hlaudi-motsoeneng-sighted-as-jacob-zuma-arrives-at-state-capture-probe/ TLHOKOMELISO: Jacob Zuma o hana tumellano le Zondo mabapi le lipehelo tsa ho khutlela hae lipatlisisong tsa ho hapa naha]. [https://en.wikipedia.org/wiki/TimesLIVE TimesPHELA]. E khutlisitsoe ka la 29 Phuptjane 2021.'' # ^ [[#citeref-BBCNews19-0|a]] [[#citeref-BBCNews19-1|b]] [https://www.bbc.com/news/world-africa-57758641 "Jacob Zuma oa Afrika Boroa: Ho tloha mohaleng oa tokoloho ho ea ho mopresidente ho isa teronkong"]. Litaba tsa BBC. 8 Phupu 2021. E khutlisitsoe ka la 9 Phupu 2021.'' # [[#citeref-20|^]] [https://www.bbc.com/news/world-africa-57758540 "Jacob Zuma: Mopresidente oa mehleng oa Afrika Boroa o inehela sepoleseng"]. Litaba tsa BBC. 8 Phupu 2021. E khutlisitsoe ka la 9 Phupu 2021.'' # ^ [[#citeref-:521-0|a]] [[#citeref-:521-1|b]] [https://www.dw.com/en/south-africa-jacob-zuma-released-from-prison-on-medical-parole/a-59094022 "Afrika Boroa: Jacob Zuma o lokollotsoe teronkong ka parole ea bongaka"]. Reuters, Associated Press. Deutsche Welle. 6 Loetse 2021. E khutlisitsoe ka la 17 Loetse 2021.'' # ^ [[#citeref-:722-0|a]] [[#citeref-:722-1|b]] [[#citeref-:722-2|c]] [[#citeref-:722-3|d]] [[#citeref-:722-4|e]] ''Open Secrets (5 May 2020). [https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-05-06-jacob-zuma-comrade-in-arms/ "Jacob Zuma - Comrade in Arms"]. Maverick ea letsatsi le letsatsi. E khutlisitsoe ka la 23 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-23|^]] [https://www.bbc.com/news/world-africa-57246802 "Jacob Zuma: Mopresidente oa mehleng oa Afrika Boroa ha a qose konteraka ea libetsa ea lidolara tse libilione"]. Litaba tsa BBC. 26 Mphalane 2021. E khutlisitsoe ka la 29 Phuptjane 2021.'' # [[#citeref-24|^]] Gordin, J: ''Zuma, A Biography'', leqepheng la 1. Jonathan Ball, 2008. # [[#citeref-25|^]] [https://web.archive.org/web/20120710211106/http://www.africansuccess.org/visuFiche.php?id=420&lang=en "Biography ea Jacob ZUMA"]. Katleho ea Afrika. E bolokiloe ho tloha[http://www.africansuccess.org/visuFiche.php?id=420&lang=en ea pele] ka la 10 Phupu 2012. E khutlisitsoe ka la 18 Mphalane 2012.'' # [[#citeref-26|^]] [https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-sh/Trials_of_Jacob_Zuma "Liteko tsa Jacob Zuma"]. BBC. La 15 Tšitoe 2017.[https://web.archive.org/web/20171216000456/http://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-sh/Trials_of_Jacob_Zuma E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 16 Tšitoe 2017.'' # [[#citeref-27|^]] ''Gordin, J. (2008). [https://books.google.com/books?id=wdMwAQAAIAAJ Zuma, A Biography]. Jonathan Ball. leq. 4.[https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) ISBN] [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781868422630 9781868422630].'' # ^ [[#citeref-:628-0|a]] [[#citeref-:628-1|b]] [[#citeref-:628-2|c]] ''Tromp, Beauregard (16 Hlakola 2018). [https://mg.co.za/article/2018-02-16-00-a-comrade-rises-before-the-fall/ "Motsoalle oa tsoha - pele ho hoetla"]. The Mail & Guardian. E tsositsoe ka la 24 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-veconomist29-0|^]] [https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21737023-south-africas-lost-decade "Lefa le kotsi la Mopresidente Jacob Zuma oa Afrika Boroa"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Economist The Economist]. 14 Hlakola 2018.[https://web.archive.org/web/20180215012515/https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21737023-south-africas-lost-decade E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 15 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-30|^]] [https://web.archive.org/web/20130504133022/http://www.anc.org.za/list_by.php?by=Jacob%20Zuma "Leqephe la Jacob Zuma"]. ANC. E bolokiloe ho tloha[http://www.anc.org.za/list_by.php?by=Jacob%20Zuma ea pele] ka la 4 Motšeanong 2013. E khutlisitsoe ka la 13 Phato 2011.'' # [[#citeref-31|^]] ''Smith, David (20 April 2009). [https://www.theguardian.com/world/2009/apr/20/zuma-south-africa-politics "Jacob Zuma 'malinyane o tlisetsa batho ba Afrika Boroa thabo le tšabo"]. Mohlokomedi. London, UK.[https://web.archive.org/web/20170112190552/https://www.theguardian.com/world/2009/apr/20/zuma-south-africa-politics E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 12 Pherekhong 2017.'' # [[#citeref-32|^]] ''Mavuso, Sihle (12 Phato 2021). [https://www.iol.co.za/news/politics/jacob-zumas-brother-describes-last-moments-before-former-president-surrendered-to-authorities-blames-zondo-c7de5504-b1a0-48d5-97b4-a2eb8fa96867 "Moena oa Jacob Zuma o hlalosa metsotso ea ho qetela pele mopresidente oa mehleng a inehela ho ba boholong, o beha Zondo molato"]. IOL. E tsositsoe ka la 23 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-33|^]] ''Khoza, Amanda (15 Phupu 2021). [https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2021-07-15-jacob-zumas-brother-to-be-laid-to-rest-next-thursday-says-family-elder/ “Ngwanabo Jacob Zuma o tla bolokwa Labone le tlang, ho rialo moholo wa lelapa”]. Sowetan. E tsositsoe ka la 23 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-34|^]] ''Cilliers, Charles (29 May 2019). [https://www.citizen.co.za/news/2136696/jacob-zumas-sister-velephi-passes-away/ "Khaitseli ea Jacob Zuma Velephi oa hlokahala"]. Moahi. E tsositsoe ka la 23 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-35|^]] ''Khoza, Amanda (17 Pulungoana 2013). [https://www.iol.co.za/news/politics/i-sold-my-zuma-name-for-r10m-house-1608210 "'Ke rekisitse lebitso laka la Zuma ka ntlo ea R10m"]. IOL. E tsositsoe ka la 23 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-36|^]] [https://web.archive.org/web/20211223221357/https://www.enca.com/south-africa/zuma-magashule-implicated-tender-fraud "Michael Zuma o eketsa monoana ho pie ea bobolu"]. eNCA. 11 Pulungoana 2013. E khutlisitsoe ka la 23 Tšitoe 2021.'' # ^ [[#citeref-beresford37-0|a]] [[#citeref-beresford37-1|b]] ''Beresford, David (22 Hlakola 2009). [https://web.archive.org/web/20090228210121/http://www.thetimes.co.za/PrintEdition/Insight/Article.aspx?id=944076 "Lilemo tse sieo tsa Zuma lia bonahala"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/TimesLIVE The Times]. UK. E bolokiloe ho tloha[https://web.archive.org/web/20090228210121/http://www.thetimes.co.za/PrintEdition/Insight/Article.aspx?id=944076 ea pele] ka la 28 Hlakola 2009.'' # ^ [[#citeref-sahistory38-0|a]] [[#citeref-sahistory38-1|b]] [[#citeref-sahistory38-2|c]] [[#citeref-sahistory38-3|d]] [[#citeref-sahistory38-4|e]] [[#citeref-sahistory38-5|f]] [[#citeref-sahistory38-6|g]] [[#citeref-sahistory38-7|h]] [[#citeref-sahistory38-8|ke]] [[#citeref-sahistory38-9|j]] [https://www.sahistory.org.za/people/jacob-gedleyihlekisa-zuma "Jacob Gedleyihlekisa Zuma"]. SA History Online.[https://web.archive.org/web/20170708095205/http://www.sahistory.org.za/people/jacob-gedleyihlekisa-zuma E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 8 Phupu 2017. E tlisitsoe ka la 17 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-39|^]] [https://web.archive.org/web/20110511100432/http://www.southafrica.info/2010/zuma-referee.htm "Fifa e fa Zuma setifikeiti sa hae sa boemeli"]. SouthAfrica.info. 30 June 2009. Archived from[http://www.southafrica.info/2010/zuma-referee.htm ea pele] ka la 11 Motšeanong 2011. E khutlisitsoe ka la 3 Pulungoana 2009.'' # ^ [[#citeref-trewhela40-0|a]] [[#citeref-trewhela40-1|b]] ''Trewhela, Paul (15 February 2009). [https://www.politicsweb.co.za/news-and-analysis/jacob-zuma-in-exile-three-unexplored-issues "Jacob Zuma botlamuoeng: lintlha tse tharo tse sa kang tsa hlahlojoa"]. [https://web.archive.org/web/20090228194836/http://www.politicsweb.co.za/politicsweb/view/politicsweb/en/page71619?oid=117713&sn=Detail E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 28 Hlakola 2009.'' # [[#citeref-41|^]] ''Gevisser, Mark (2007). [https://books.google.com/books?id=58bnDwAAQBAJ Thabo Mbeki: Toro e Liehisitsoe]. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) ISBN] [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781868425457 9781868425457].'' # [[#citeref-42|^]] ''Piper, Laurence (2002). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1469-8219.00039 "Bochaba bo se nang sechaba: ho phahama le ho oa ha bochaba ba Mazulu phetohong ea Afrika Boroa ho demokrasi, 1975-99"]. Lichaba le Bochaba.'''8''' (1): 73–94. [https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_(identifier) etsa]:[https://doi.org/10.1111%2F1469-8219.00039 10.1111/1469-8219.00039]. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier) ISSN] [https://www.worldcat.org/issn/1469-8129 1469-8129].'' # [[#citeref-43|^]] ''Bosch, Marius (12 December 2007). [https://www.reuters.com/article/us-safrica-anc-zulus-idUSL1241626320071212 "MaZulu a batla motho ea bōpang khotso Jacob Zuma hore e be mopresidente"]. Reuters. E tsositsoe ka la 24 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-anc-resignation-stmt44-0|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-resignation-read-the-ancs-full-statement-13289235 "Polelo ya African National Congress Kamora Ho Itokolla Mosebetsing ha Moporesidente wa Rephaboliki ya Afrika Borwa, Comrade Jacob Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. 14 Hlakola 2018.[https://web.archive.org/web/20180215121216/https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-resignation-read-the-ancs-full-statement-13289235 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 15 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-45|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/a-closer-look-at-jacob-gedleyihlekisa-zuma-442410 "Ha re shebisisa Jacob Gedleyihlekisa Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. 6 Mphalane 2009.'' # [[#citeref-:2246-0|^]] [https://www.namibian.com.na/archive_pdf_19851990/1994_TheNamibian/21%20December%201994.pdf "ANC e ferekanya baetapele ba eona"](PDF). Namibia. 21 Tšitoe 1994. E khutlisitsoe ka la 11 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-47|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3929519.stm "Matutsi a hana lipuisano tsa Burundi"]. BBC. La 27 Phupu 2004.[https://web.archive.org/web/20090930103242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3929519.stm E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 30 Loetse 2009.'' # [[#citeref-48|^]] [https://www.iol.co.za/news/africa/burundi-peace-process-back-in-the-spotlight-223811 "Ts'ebetso ea khotso ea Burundi e khutletse leseling"]. IOL. 11 Mphalane 2004. E khutlisitsoe ka la 24 Tšitoe 2021.'' # ^ [[#citeref-ioltimeline49-0|a]] [[#citeref-ioltimeline49-1|b]] [[#citeref-ioltimeline49-2|c]] [[#citeref-ioltimeline49-3|d]] [[#citeref-ioltimeline49-4|e]] [https://www.iol.co.za/news/politics/a-timeline-of-jacob-zumas-presidency-13192711 "Nako ea nako ea bopresidente ba Jacob Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. 15 Hlakola 2018.[https://web.archive.org/web/20180213193627/https://www.iol.co.za/news/politics/a-timeline-of-jacob-zumas-presidency-13192711 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 13 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-50|^]] ''Bruce, David (2008). [https://journals.assaf.org.za/index.php/sacq/article/view/951/820 "Ntle le tšabo kapa mohau: The Scorpions le lipolotiki tsa toka"]. SA Crime Quarterly.'''24'''.'' # [[#citeref-51|^]] ''Vasagar, Jeevan (14 June 2005). [https://www.theguardian.com/world/2005/jun/15/southafrica.jeevanvasagar "Mbeki o leleka motlatsi oa bobolu"]. Mohlokomedi. E tsositsoe ka la 24 Tšitoe 2021.'' # ^ [[#citeref-sacked52-0|a]] [[#citeref-sacked52-1|b]] [https://mg.co.za/article/2005-06-14-deputy-president-sacked "Motlatsi oa mopresidente o lelekiloe"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. La 14 Phuptjane 2005.[https://web.archive.org/web/20180215143844/https://mg.co.za/article/2005-06-14-deputy-president-sacked E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 15 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-53|^]] [https://www.thenewhumanitarian.org/news/2005/06/22/mbeki-appoints-woman-new-deputy-president "Mbeki o khetha mosali e le motlatsi oa mopresidente e mocha"]. The New Humanitarian. 22 Phuptjane 2005. E khutlisitsoe ka la 24 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-54|^]] ''Mofokeng, Moffett (19 August 2005). [https://web.archive.org/web/20050912184428/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=248529&area=%2Fbreaking_news%2Fbreaking_news__national%2F "Kamoo khamera a le mong a 'fokotseng' botšepehi ba SABC"]. Mail & Mohlokomeli. E bolokiloe ho tloha[http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=248529&area=/breaking_news/breaking_news__national/ ea pele] ka la 12 Loetse 2005. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-55|^]] ''Simao, Paul (28 July 2006). [https://mg.co.za/article/2006-07-28-left-rallies-to-support-embattled-zuma "Likopano tse ka letsohong le letšehali ho tšehetsa Zuma ea ferekaneng"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. [https://web.archive.org/web/20110908103535/http://mg.co.za/article/2006-07-28-left-rallies-to-support-embattled-zuma E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 8 Loetse 2011.'' # [[#citeref-56|^]] ''Pearce, Justin (10 October 2005). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4328360.stm "Analysis: SA's Zuma boema-kepeng"]. Litaba tsa BBC.[https://web.archive.org/web/20061222142221/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4328360.stm E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 22 Tšitoe 2006. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-57|^]] [https://web.archive.org/web/20070930201335/http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?articleid=256829&area=%2Finsight%2Finsight__national%2F "Ho tsamaea ka kutloelo-bohloko ea Sezulu"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. 18 November 2005. Archived from[http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?articleid=256829&area=%2Finsight%2Finsight__national%2F ea pele] ka la 30 Loetse 2007. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-58|^]] [http://www.mg.co.za/article/2005-11-03-acquitted-zuma-will-be-unbeatable "Zuma ea lokolotsoeng e tla ba 'ea sa hlōloeng'"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. La 3 Pulungoana 2005.[https://web.archive.org/web/20081226041959/http://www.mg.co.za/article/2005-11-03-acquitted-zuma-will-be-unbeatable E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 26 Tšitoe 2008. E khutlisitsoe ka la 7 Mmesa 2009.'' # [[#citeref-59|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4707464.stm "Moahloli oa nyeoe ea peto ea Zuma o ema fatše"]. Litaba tsa BBC. 13 Hlakola 2006.[https://web.archive.org/web/20090112021906/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4707464.stm E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 12 Pherekhong 2009. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-60|^]] ''Musgrave, Amy (13 Hlakola 2006). [https://web.archive.org/web/20060314050830/http://www.mg.co.za/articlepage.aspx?area=%2Fzuma_report%2Fzuma_news%2F&articleid=264095 "Moahloli oa Zuma o itokolla nyeoeng"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. E bolokiloe ho tloha[http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=264095&area=/zuma_report/zuma_news/ ea pele] ka la 14 Hlakubele 2006. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-61|^]] [https://web.archive.org/web/20070621152427/http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?articleid=257884&area=%2Finsight%2Finsight__comment_and_analysis%2F "Mathata le JZ"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. 20 December 2007. Archived from[http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?articleid=257884&area=%2Finsight%2Finsight__comment_and_analysis%2F ea pele] ka la 21 Phuptjane 2007. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-62|^]] ''Tabane, Rapule (21 Mmesa 2006). [http://mg.co.za/article/2006-04-21-sacp-divided-on-zuma "SACP e arohane ka Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. [https://web.archive.org/web/20150205183536/http://mg.co.za/article/2006-04-21-sacp-divided-on-zuma E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 5 Hlakola 2015. E khutlisitsoe ka la 5 Hlakola 2015.'' # [[#citeref-63|^]] [https://web.archive.org/web/20060225010841/http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=13&art_id=vn20060214102144364C522654 "Moqosi o rohakiloe joalo ka ha Zuma a thoholetsa lekhotla"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. 14 Hlakola 2006.[https://web.archive.org/web/20060225010841/http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=13&art_id=vn20060214102144364C522654 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 25 Hlakola 2006. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-64|^]] [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4781440.stm "Moqosi oa peto oa Zuma o ile a botsoa"]. Litaba tsa BBC. 6 Hlakubele 2007.[https://web.archive.org/web/20090111191133/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4781440.stm E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 11 Pherekhong 2009. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-65|^]] [https://web.archive.org/web/20070313152258/http://www.boston.com/news/world/africa/articles/2006/04/03/s_african_denies_rape_allegation_at_trial/ "S. African e latola qoso ea peto nyeoeng"]. Boston Globe. 3 April 2006. E bolokiloe ho tloha[http://www.boston.com/news/world/africa/articles/2006/04/03/s_african_denies_rape_allegation_at_trial/ ea pele] ka la 13 Hlakubele 2007. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-66|^]] [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4879822.stm "SA's Zuma o hlapile ho qoba HIV"]. BBC. La 5 Mmesa 2006.[https://web.archive.org/web/20071225220255/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4879822.stm E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 25 Tšitoe 2007. E khutlisitsoe ka la 20 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-67|^]] [http://www.saflii.org/za/cases/ZAGPHC/2006/45.pdf "The State Versus Jacob Gedleyihlekisa Zuma"](PDF). Lekhotla le Phahameng la Afrika Boroa (Witwatersrand Local Division). La 8 Motšeanong 2006.[https://web.archive.org/web/20150924095329/http://www.saflii.org/za/cases/ZAGPHC/2006/45.pdf E bolokiloe] (PDF) ho tloha qalong ka la 24 Loetse 2015. Ho hang ha ho amohelehe hore monna a etse thobalano e sa sireletsehang le motho ofe kapa ofe ntle le molekane oa hae oa kamehla, 'me ho hang a se ke a etsa thobalano le motho eo ho ea ka tsebo ea hae a nang le tšoaetso ea HIV. Ha ke batle le ho bua ka phello ea ho shaoara ka mor'a ho etsa thobalano e sa sireletsehang. Haeba Rudyard Kipling a ne a tseba ka nyeoe ena nakong eo a neng a ngola thothokiso ea hae "Haeba" a ka 'na a eketsa se latelang: "'Me haeba u ka khona ho laola 'mele oa hao le litakatso tsa hau tsa thobalano, joale u monna mora oa ka."'' # [[#citeref-68|^]] ''Robinson, Vicki; Tafole, Rapule; Haffajee, Ferial (28 April 2006).[http://mg.co.za/article/2006-04-28-23-days-that-shook-our-world "Matsatsi a 23 a ileng a sisinya lefatše la rona"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. [https://web.archive.org/web/20161126131956/http://mg.co.za/article/2006-04-28-23-days-that-shook-our-world E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 26 Pulungoana 2016. E khutlisitsoe ka la 26 Pulungoana 2016.'' # [[#citeref-69|^]] ''Meldrum, Andrew (9 May 2006). [https://www.theguardian.com/southafrica/story/0,,1770514,00.html "Zuma o lokolotsoe ho loanela bopresidente"]. Mohlokomedi. London. E hlahisitsoe ka la 5 May 2010.'' # [[#citeref-70|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/pipe-or-machinegun-for-anc-presidency-279991 "Pipe kapa sethunya sa mochini bakeng sa bopresidente ba ANC?"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. 1 Phuptjane 2006. E khutlisitsoe ka la 13 Tšitoe 2019.'' # [[#citeref-71|^]] [https://www.iol.co.za/news/south-africa/zuma-defamation-claim-largest-in-sa-history-284142 "Zuma defamation claim 'e kholo ka ho fetisisa historing ea SA'"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. La 4 Phupu 2006.[https://web.archive.org/web/20180217201122/https://www.iol.co.za/news/south-africa/zuma-defamation-claim-largest-in-sa-history-284142 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 17 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-72|^]] [https://web.archive.org/web/20100210203520/http://www.friendsofjz.co.za/ "Metsoalle ea Jacob Zuma Trust"]. Friendsofjz.co.za. 29 June 2005. Archived from[http://www.friendsofjz.co.za/ ea pele] ka la 10 Hlakola 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-73|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/anc-rank-and-file-vote-for-change-380207 "ANC boemo-le-file voutela phetoho"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. La 26 Pulungoana 2007.[https://web.archive.org/web/20081005190313/http://www.iol.co.za/index.php?art_id=vn20071126042958726C564967 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 5 Mphalane 2008. E tlisitsoe ka la 9 Loetse 2021.'' # [[#citeref-74|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-finds-favour-among-his-anc-comrades-380161 "Zuma o fumana mohau ho balekane ba hae ba ANC"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. La 26 Pulungoana 2007.[https://web.archive.org/web/20081005190308/http://www.iol.co.za/index.php?art_id=nw20071125231051953C472153 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 5 Mphalane 2008.'' # [[#citeref-75|^]] [https://web.archive.org/web/20081005190303/http://www.iol.co.za/index.php?art_id=nw20071125123255326C355676 "Zuma o re o ikemiselitse ho busa"]. IOL. Reuters. 25 November 2007. Archived from[http://www.iol.co.za/index.php?art_id=nw20071125123255326C355676 ea pele] ka la 5 Mphalane 2008.'' # [[#citeref-76|^]] ''Williams, Juanita (18 December 2007). [https://www.iol.co.za/news/politics/fireworks-greet-new-anc-president-383189 "Li-fireworks li lumelisa mopresidente e mocha oa ANC"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. [https://web.archive.org/web/20180213111721/https://www.iol.co.za/news/politics/fireworks-greet-new-anc-president-383189 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 13 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-77|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7163332.stm "Litefiso tse ncha tsa S Africa's Zuma"]. Litaba tsa BBC. La 28 Tšitoe 2007.[https://web.archive.org/web/20071231062529/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7163332.stm E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 31 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-cp78-0|^]] [https://web.archive.org/web/20130609021313/http://www.citypress.co.za/politics/zuma-wins-second-term/ "Zuma o hlola nako ea bobeli"]. City Press. 18 December 2012. Archived from[http://www.citypress.co.za/politics/zuma-wins-second-term/ ea pele] ka la 9 Phuptjane 2013. E khutlisitsoe ka la 27 Pulungoana 2013.'' # [[#citeref-mbeki-r79-0|^]] [https://www.news24.com/News24/Mbeki-resignation-effective-Thurs-20080922 "Afrika Boroa: Mbeki o tlohela mosebetsi ka Labone"]. News24.[https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Press_Association SAPA]. La 22 Loetse 2008.[https://web.archive.org/web/20131203014835/http://www.news24.com/SouthAfrica/TheEndofMbeki/Mbeki-resignation-effective-Thurs-20080922 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 3 Tšitoe 2013. E khutlisitsoe ka la 27 Pulungoana 2013.'' # [[#citeref-80|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7629239.stm "Motlanthe: Matsoho 'a bolokehileng' a Afrika Boroa"]. Litaba tsa BBC. La 25 Loetse 2008.[https://web.archive.org/web/20100701094935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7629239.stm E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 1 Phupu 2010. E tlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-81|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-i-only-want-one-term-409911 "Zuma: Ke batla nako e le 'ngoe feela"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. [https://web.archive.org/web/20121130215915/http://www.iol.co.za/news/politics/zuma-i-only-want-one-term-1.409911#.ULjf3SA7uSo E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 30 Pulungoana 2012. E tlisitsoe ka la 30 Pulungoana 2012.'' # [[#citeref-82|^]] ''Bearak, Barry (10 March 2009). [https://www.nytimes.com/2009/03/11/world/africa/11safrica.html "Ho emetse ho Helm Afrika Boroa: Mopresidente kapa Moahloli? Kapa Ka bobeli?"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times New York Times]. [https://web.archive.org/web/20110511092953/http://www.nytimes.com/2009/03/11/world/africa/11safrica.html?_r=1 E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 11 Motšeanong 2011. E khutlisitsoe ka la 18 Mphalane 2012.'' # [[#citeref-83|^]] ''Mandy Wiener (19 August 2009). [https://web.archive.org/web/20101125055208/http://ewn.co.za/articleprog.aspx?id=20017 "Litaba tsa ba boneng ka mahlo: Zuma o etsa mosebetsi o motle, ho senola phuputso e ncha"]. Ewn.co.za. E bolokiloe ho tloha[http://www.ewn.co.za/articleprog.aspx?id=20017 ea pele] ka la 25 Pulungoana 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-84|^]] [https://mg.co.za/article/2009-08-06-zuma-looks-to-ngcobo-as-new-chief-justice/ "Zuma o sheba Ngcobo joalo ka moahloli e mocha"]. Mail & Mohlokomeli. 6 Phato 2009.[https://web.archive.org/web/20090810093336/http://www.mg.co.za/article/2009-08-06-zuma-looks-to-ngcobo-as-new-chief-justice E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 10 Phato 2009. E khutlisitsoe ka la 10 Phato 2009.'' # [[#citeref-85|^]] [https://web.archive.org/web/20090814172539/http://www.thetimes.co.za/News/Article.aspx?id=1047598 "Zuma o sebelisitse matla a hae hampe: khanyetso"]. The Times.[https://en.wikipedia.org/wiki/South_African_Press_Association Mokhatlo oa Boralitaba oa Afrika Boroa]. 10 August 2009. Archived from[https://web.archive.org/web/20090814172539/http://www.thetimes.co.za/News/Article.aspx?id=1047598 ea pele] ka la 14 Phato 2009. E khutlisitsoe ka la 10 Phato 2009.'' # [[#citeref-86|^]] [https://web.archive.org/web/20110516152143/http://www.timeslive.co.za/news/article134121.ece "Zuma o tla reha Moahloli e Mocha e Mocha"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/TimesLIVE TimesPHELA]. 1 October 2009. Archived from[https://web.archive.org/web/20110516152143/http://www.timeslive.co.za/news/article134121.ece ea pele] ka la 16 Mphalane 2011. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-87|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8555697.stm "Bohanyetsi ba Afrika Boroa bo batla hore ho etsoe lipatlisiso ka Jacob Zuma"]. Litaba tsa BBC. La 8 Hlakubele 2010.[https://web.archive.org/web/20100311213312/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8555697.stm E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 11 Hlakubele 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-88|^]] [https://web.archive.org/web/20100312080436/http://www.timeslive.co.za/local/article346579.ece "ANC e itokolla ho polelo ea 'muelli oa Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/TimesLIVE TimesPHELA]. La 9 Hlakubele 2010.[https://web.archive.org/web/20100312080436/http://www.timeslive.co.za/local/article346579.ece E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 12 Hlakubele 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-89|^]] [http://www.iol.co.za/news/politics/zuma-under-fire-after-late-declaration-1.475953 "Litaba - Leqephe le ka Pele: Zuma o ile a hlaseloa ka mor'a phatlalatso ea morao-rao"]. Ikemetseng Inthaneteng. Afrika Boroa.[https://web.archive.org/web/20100821113237/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 21 Phato 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-90|^]] [https://web.archive.org/web/20140214114924/http://www.gov.za/speeches/view.php?sid=42463 "Mopresidente Jacob Zuma ka lefu la Mopresidente wa mehleng Nelson Mandela"]. Bopresidente. 5 December 2013. Archived from[http://www.gov.za/speeches/view.php?sid=42463 ea pele] ka la 11 Mmesa 2014. E khutlisitsoe ka la 8 Tšitoe 2013.'' # [[#citeref-91|^]] [https://web.archive.org/web/20140606143409/http://www.youtube.com/watch?v=Ltwj1ftRJ68 "Mopresidente Jacob Zuma o phatlalatsa ho hlokahala ha Madiba"]. SABC La 5 Tšitoe 2013. ho tloha ea mantlha ka la 11 Mmesa 2014. E tlisitsoe ka la 8 Tšitoe 2013.'' # [[#citeref-92|^]] [https://web.archive.org/web/20160413015424/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/10508338/South-African-president-Jacob-Zuma-booed-at-Mandela-memorial.html "Mopresidente oa Afrika Boroa Jacob Zuma o ile a rohakana sehopotsong sa Mandela"]. The Telegraph. 31 March 2013. Archived from[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/10508338/South-African-president-Jacob-Zuma-booed-at-Mandela-memorial.html ea pele] ka la 13 Mmesa 2016. E fumanwe ka la 31 Hlakubele 2016.'' # [[#citeref-93|^]] [http://america.aljazeera.com/opinions/2013/12/jacob-zuma-nelsonmandelasouthafricaanc.html "The boos for Jacob Zuma emela katleho ea Mandela"]. Al Jazeera. La 16 Tšitoe 2013.[https://web.archive.org/web/20140114100632/http://america.aljazeera.com/opinions/2013/12/jacob-zuma-nelsonmandelasouthafricaanc.html E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 14 Pherekhong 2014.'' # [[#citeref-94|^]] [http://www.iol.co.za/news/politics/anc-united-behind-zuma-duarte-1.1633303#.Uts5kWQo7LY "ANC e kopane ka mora Zuma"]. Ikemetseng Inthaneteng. 18 Pherekhong 2014.[https://web.archive.org/web/20140121041751/http://www.iol.co.za/news/politics/anc-united-behind-zuma-duarte-1.1633303#.Uts5kWQo7LY E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 21 Pherekhong 2014.'' # [[#citeref-95|^]] [http://www.iol.co.za/news/politics/stand-down-request-for-zuma-1.1637053#.UuWiuGQo4b0 "Ema fatše kopo ea Zuma"]. Ikemetseng Inthaneteng. La 26 Pherekhong 2014.[https://web.archive.org/web/20140129005016/http://www.iol.co.za/news/politics/stand-down-request-for-zuma-1.1637053#.UuWiuGQo4b0 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 29 Pherekhong 2014.'' # [[#citeref-96|^]] [http://www.iol.co.za/news/politics/zuma-re-elected-sa-president-1.1691892 "Zuma o khethiloe hape mopresidente oa SA"]. Litaba tsa IOL. La 21 Mphalane 2014.[https://web.archive.org/web/20140714150932/http://www.iol.co.za/news/politics/zuma-re-elected-sa-president-1.1691892 E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 14 Phupu 2014. E khutlisitsoe ka la 18 Phuptjane 2014.'' # [[#citeref-97|^]] ''Ipsos MORI (9 Hlakola 2017), [https://www.youtube.com/watch?v=sdjhoV8_FBY Ipsos – Beyond Populism – Mari Harris (Afrika Borwa)], [https://web.archive.org/web/20170310172638/https://www.youtube.com/watch?v=sdjhoV8_FBY polokelong] ho tsoa ho ea mantlha ka la 10 Hlakubele 2017, e nkiloe ka la 27 Mmesa 2017'' # [[#citeref-98|^]] [https://www.fin24.com/Budget/analysis-eskoms-troubles-show-everything-thats-wrong-with-sa-20190220 "Analysis: Mathata a Eskom a bontša ntho e 'ngoe le e 'ngoe e phoso ka SA"]. Fin24. 21 Hlakola 2019. E khutlisitsoe ka la 21 Hlakola 2019.'' # [[#citeref-99|^]] ''Hazem al-Sabbagh (23 Phuptjane 2014). [http://www.sana.sy/en/?p=4016 "Mopresidente al-Assad o amohela mohala oa thoholetso ho tsoa ho Mopresidente oa Afrika Boroa Zuma"]. [https://web.archive.org/web/20150214164805/http://www.sana.sy/en/?p=4016 E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 14 Hlakola 2015. E khutlisitsoe ka la 20 Mmesa 2015.'' # [[#citeref-100|^]] [https://web.archive.org/web/20180217201122/https://www.iol.co.za/news/world/zuma-blames-europe-again-for-migrant-crisis-1921420 "Zuma o beha Europe molato hape bakeng sa koluoa ​​​​ea bafalli"]. Litaba tsa IOL. 26 September 2015. Archived from[https://www.iol.co.za/mercury/news/world/zuma-blames-europe-again-for-migrant-crisis-1921420 ea pele] ka la 17 Hlakola 2018.'' # ^ [[#citeref-mcgreal101-0|a]] [[#citeref-mcgreal101-1|b]] [[#citeref-mcgreal101-2|c]] ''McGreal, Chris (15 December 2007). [https://www.theguardian.com/international/story/0,,2227953,00.html "Afrika Boroa e merusung ha Mbeki a leba ho hloloa"]. Mohlokomedi. UK.'' # [[#citeref-102|^]] ''Wines, Michael (17 December 2007). [https://www.nytimes.com/2007/12/17/world/africa/17anc.html "Ntoa ea Boetapele e Khotla Mokha o ka Sehloohong oa Afrika Boroa"]. New York Times.[https://web.archive.org/web/20160721071919/http://www.nytimes.com/2007/12/17/world/africa/17anc.html E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 21 Phupu 2016.'' # [[#citeref-103|^]] ''"Mbeki o sireletsa 'quiet diplomacy' ho Zim". [https://en.wikipedia.org/wiki/Financial_Gazette Financial Gazette]. La 21 Pulungoana 2003.'' # [[#citeref-104|^]] ''Lodge, Tom (27 Mphalane 2004). [https://web.archive.org/web/20080910185647/http://wiserweb.wits.ac.za/PDF%20Files/wirs%20-%20lodge.pdf "Lipuisano tse khutsitseng Zimbabwe: thuto ea mohlala ea Afrika Boroa Afrika"](PDF). Pampiri e isoa Setsing sa Lithuto sa Afrika,[https://en.wikipedia.org/wiki/Leiden Leiden]. leq. 7. E bolokiloe ho tloha[https://web.archive.org/web/20080910185647/http://wiserweb.wits.ac.za/PDF%20Files/wirs%20-%20lodge.pdf ea pele] (PDF) ka la 10 Loetse 2008. E khutlisitsoe ka la 14 Phupu 2008.'' # [[#citeref-105|^]] [https://web.archive.org/web/20081121130625/http://www.laborrights.org/end-violence-against-trade-unions/zimbabwe/1597 "Cosatu e batla demokrasi Zimbabwe, Foramo ea Machaba ea Litokelo tsa Basebetsi"]. Labourrights.org. E bolokiloe ho tloha[http://www.laborrights.org/end-violence-against-trade-unions/zimbabwe/1597 ea pele] ka la 21 Pulungoana 2008. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-106|^]] [https://web.archive.org/web/20171108133133/http://www.news24.com/News24/Africa/Zimbabwe/0,,2-11-1662_1624610,00.html "link e shoeleng"]. E bolokiloe ho tloha[http://www.news24.com/News24/Africa/Zimbabwe/0,,2-11-1662_1624610,00.html ea pele] ka la 8 Pulungoana 2017. E khutlisitsoe ka la 18 Phuptjane 2009.'' # [[#citeref-107|^]] [http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,455681,00.html "Bophirima bo Kobahetse Sebopehong"]. Der Spiegel. La 20 Tšitoe 2006.[https://web.archive.org/web/20080810212413/https://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,455681,00.html E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 10 Phato 2008. E khutlisitsoe ka la 14 Phupu 2008.'' # [[#citeref-108|^]] [https://web.archive.org/web/20071217061621/http://zimbabwemetro.com/2007/12/16/zuma-blasts-mbeki-s-zimbabwe-quiet-diplomacy/ "Zuma o nyatsa lipuisano tse khutsitseng tsa Zimbabwe tsa Mbeki"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe_Metro Zimbabwe Metro]. 16 December 2007. Archived from[https://web.archive.org/web/20071217061621/http://zimbabwemetro.com/2007/12/16/zuma-blasts-mbeki-s-zimbabwe-quiet-diplomacy/ ea pele] ka la 17 Tšitoe 2007. E khutlisitsoe ka la 18 Tšitoe 2007.'' # [[#citeref-109|^]] ''Wines, Michael (17 December 2007). [https://www.nytimes.com/2007/12/17/world/africa/17anc.html "Ntoa ea Boetapele e Khotla Mokha o ka Sehloohong oa ][https://www.nytimes.com/2007/12/17/world/africa/17anc.html Afrika Boroa"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times New York Times]. [https://web.archive.org/web/20160721071919/http://www.nytimes.com/2007/12/17/world/africa/17anc.html E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 21 Phupu 2016.'' # [[#citeref-110|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7337986.stm "Zuma o nyatsa tieho ea likhetho Zimbabwe"]. BBC. La 9 Mmesa 2008.[https://web.archive.org/web/20080413062618/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7337986.stm E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 13 Mmesa 2008. E khutlisitsoe ka la 14 Phupu 2008.'' # [[#citeref-111|^]] [http://www.irinnews.org/report.aspx?ReportID=77725 "ZIMBABWE: Mugabe o lahleheloa ke tšehetso ea sebaka seo"]. IRIN (Ofisi ea UN bakeng sa Khokahano ea Litaba tsa Botho). 11 Mmesa 2008.[https://web.archive.org/web/20080418064638/http://www.irinnews.org/report.aspx?ReportId=77725 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 18 Mmesa 2008. E khutlisitsoe ka la 14 Phupu 2008.'' # [[#citeref-112|^]] [http://www.mg.co.za/article/2008-06-24-zuma-zimbabwe-is-out-of-control "Zuma: Zimbabwe e tsoile taolong"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]Marang-rang. La 24 Phuptjane 2008.[https://web.archive.org/web/20080704161502/http://www.mg.co.za/article/2008-06-24-zuma-zimbabwe-is-out-of-control E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 4 Phupu 2008. E tlisitsoe ka la 14 Phupu 2008.'' # [[#citeref-113|^]] [https://web.archive.org/web/20081121213710/http://www.thezimbabwetimes.com/?p=827 "Mugabe o tlohile nako e telele a amohelehile, Zuma"]. Zimbabwe Times. 9 July 2008. Archived from[http://www.thezimbabwetimes.com/?p=827 ea pele] ka la 21 Pulungoana 2008. E khutlisitsoe ka la 14 Phupu 2008.'' # [[#citeref-mail114-0|^]] [http://mg.co.za/article/2013-11-28-payback-time-mr-president "Nkandla report: Nako ea ho lefa, Zuma"]. Mail & Mohlokomeli. La 29 Pulungoana 2013.[https://web.archive.org/web/20131213180406/http://mg.co.za/article/2013-11-28-payback-time-mr-president E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 13 Tšitoe 2013.'' # [[#citeref-guard115-0|^]] ''Smith, David (29 Pulungoana 2013). [https://www.theguardian.com/world/2013/nov/29/jacob-zuma-accused-corruption-south-africa "Jacob Zuma o qosoa ka bobolu 'ka tekanyo e kholo' Afrika Boroa"]. Mohlokomedi.[https://web.archive.org/web/20161115184522/https://www.theguardian.com/world/2013/nov/29/jacob-zuma-accused-corruption-south-africa E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 15 Pulungoana 2016.'' # [[#citeref-116|^]] ''Ackroyd, Bianca (19 March 2014). [https://www.enca.com/south-africa/damning-nkandla-report-finds-zuma-must-pay-upgrades "Tlaleho e nyarosang ea Nkandla e fumana hore Zuma o tlameha ho lefa bakeng sa ntlafatso"]. eNCA.[https://web.archive.org/web/20160325184419/https://www.enca.com/south-africa/damning-nkandla-report-finds-zuma-must-pay-upgrades E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 25 Hlakubele 2016.'' # [[#citeref-117|^]] ''Amogelang Mbatha; Michael Cohen (3 Hlakola 2016).[https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-02-03/zuma-blinks-again-concession-on-home-costs-signals-waning-power "Zuma oa Blink hape: Matla a Theko ea Litšenyehelo tsa Lehae a Felisoa ke Matla"]. Bloomberg.com.[https://web.archive.org/web/20160312213546/http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-02-03/zuma-blinks-again-concession-on-home-costs-signals-waning-power E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 12 Hlakubele 2016.'' # [[#citeref-118|^]] ''Thamm, Marianne (31 Hlakubele 2016). [http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-03-31-nkandla-concourt-ruling-president-zuma-and-national-assembly-in-breach-of-constitution/#.Vvz5raT5jIW "Kahlolo ya Lekhotla la Nkandla: Moporesidente Zuma le Seboka sa Naha ba tlotse Molaotheo"]. Maverick ea letsatsi le letsatsi.[https://web.archive.org/web/20160402022728/http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-03-31-nkandla-concourt-ruling-president-zuma-and-national-assembly-in-breach-of-constitution/#.Vvz5raT5jIW E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 2 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 31 Hlakubele 2016.'' # [[#citeref-119|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/Politics/we-stand-firmly-behind-zuma-anc-womens-league-20160331 "Re eme re tiile ka morao ho Zuma - ANC Women's League"]. News24. 31 Hlakubele 2016.[https://web.archive.org/web/20160415153615/http://www.news24.com/SouthAfrica/Politics/we-stand-firmly-behind-zuma-anc-womens-league-20160331 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 15 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-120|^]] ''Munusamy, Ranjeni (1 Mmesa 2016). [http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-01-nkandla-judgment-the-mastery-of-the-concourt-vs-the-invincibility-of-jacob-zuma/#.Vwymm_krJD8 "Kahlolo ea Nkandla: The Mastery of the Concourt vs The Invincibility of Jacob Zuma."]. www.dailymaverick.co.za.[https://web.archive.org/web/20160404045107/http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-01-nkandla-judgment-the-mastery-of-the-concourt-vs-the-invincibility-of-jacob-zuma/#.Vwymm_krJD8 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 4 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-121|^]] ''Poplak, Richard (April 2016). [http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-01-trainspotter-zuma-the-anc-and-the-art-of-quantum-spinning/#.VwpujPkrJD8 "Trainspotter: Zuma, ANC, le bonono ba quantum spinning"]. www.dailymaverick.co.za.[https://web.archive.org/web/20160408012729/http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-01-trainspotter-zuma-the-anc-and-the-art-of-quantum-spinning#.VwpujPkrJD8 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 8 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-122|^]] [http://ewn.co.za/2016/04/01/Gwede-Mantashe-Calls-for-Zumas-impeachment-is-nothing-new "Gwede Mantashe: ANC e amohela tšoarelo ea mopresidente"]. EWN.[https://web.archive.org/web/20160406074945/http://ewn.co.za/2016/04/01/Gwede-Mantashe-Calls-for-Zumas-impeachment-is-nothing-new E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 6 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-123|^]] [https://www.enca.com/south-africa/zumas-violation-constitution-was-not-serious-mthembu "'Tlatlo ea Zuma ea Molao oa Motheo e ne e se Mathata" Mthembu]. www.enca.com.[https://web.archive.org/web/20160411223945/http://www.enca.com/south-africa/zumas-violation-constitution-was-not-serious-mthembu E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 11 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # ^ [[#citeref-:2124-0|a]] [[#citeref-:2124-1|b]] [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-35966916 "Jacob Zuma oa Afrika Boroa o pholohile likhethong tsa nyeoe ea Nkandla"]. Litaba tsa BBC. La 5 Mmesa 2016.[https://web.archive.org/web/20160408140834/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-35966916 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 8 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # ^ [[#citeref-:4125-0|a]] [[#citeref-:4125-1|b]] ''Letsoalo, Matuma (6 April 2016). [http://mg.co.za/article/2016-04-06-why-anc-mps-rejected-the-zuma-impeachment-motion "Hobaneng Maparamente a ANC a hanne qoso ea Zuma ][http://mg.co.za/article/2016-04-06-why-anc-mps-rejected-the-zuma-impeachment-motion tshisinyo"]. M&G Inthaneteng.[https://web.archive.org/web/20160410023819/http://mg.co.za/article/2016-04-06-why-anc-mps-rejected-the-zuma-impeachment-motion E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 10 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-126|^]] [http://www.bdlive.co.za/national/2016/04/06/ramaphosa-and-gordhan-voted-in-favour-of-zuma-list-shows "Ramaphosa le Gordhan ba voutetse Zuma, lenane le bonts'a"]. Letsatsi la Khoebo Phela.[https://web.archive.org/web/20160410031331/http://www.bdlive.co.za/national/2016/04/06/ramaphosa-and-gordhan-voted-in-favour-of-zuma-list-shows E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 10 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-127|^]] ''Wicks, Jeff (11 April 2016). [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/cope-to-boycott-parliament-over-anc-response-to-concourts-nkandla-ruling-20160411 "Cope e hana Palamente mabapi le karabo ya ANC mabapi le kahlolo ya Nkandla ya ConCourt"]. News24. E hlahisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-:3128-0|^]] ''Friedman, Steven. [http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/04/06/courts-have-done-their-bit-now-it-s-up-to-politics "Makhotla a entse mosebetsi oa bona, joale ho ea lipolotiking"]. Letsatsi la Khoebo Phela.[https://web.archive.org/web/20160410023839/http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/04/06/courts-have-done-their-bit-now-it-s-up-to-politics E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 10 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-129|^]] ''Matshiqi, Aubrey. [http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/04/05/internal-anc-politics-will-dictate-leaders-fate "Lipolotiki tsa ka hare tsa ANC li tla laola bokamoso ba moetapele"]. Letsatsi la Khoebo Phela.[https://web.archive.org/web/20160410045009/http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/04/05/internal-anc-politics-will-dictate-leaders-fate E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 10 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-130|^]] ''Butler, Anthony. [http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/04/08/key-actors-do-not-want-president-to-go-just-yet "Batšoantšisi ba bohlokoa ha ba batle hore mopresidente a tsamaee"]. Letsatsi la Khoebo Phela.[https://web.archive.org/web/20160411110744/http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/04/08/key-actors-do-not-want-president-to-go-just-yet E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 11 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-131|^]] [http://www.iol.co.za/news/politics/sacp-not-satisfied-with-zumas-apology-2004341 "SACP ha e khotsofatsoe ke tšoarelo ea Zuma"]. IOL.[https://web.archive.org/web/20160408002420/http://www.iol.co.za/news/politics/sacp-not-satisfied-with-zumas-apology-2004341 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 8 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-132|^]] [http://www.bdlive.co.za/national/2016/04/08/zuma-booed-as-more-party-faithful-call-for-action-against-him "Zuma o ile a hlaba litlatse ha a ntse a etsa boipiletso bo tiileng ba mokha hore ho nkoe khato khahlanong le eena"]. Letsatsi la Khoebo Phela.[https://web.archive.org/web/20160411110728/http://www.bdlive.co.za/national/2016/04/08/zuma-booed-as-more-party-faithful-call-for-action-against-him E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 11 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-133|^]] [http://www.iol.co.za/news/politics/kathrada-tells-zuma-step-down-2004231 "Kathrada o bolella Zuma: Theoha setulong"]. IOL.[https://web.archive.org/web/20160413175857/http://www.iol.co.za/news/politics/kathrada-tells-zuma-step-down-2004231 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 13 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-134|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/ahmed-kathrada-asks-zuma-to-resign-read-it-in-full-20160402 "Ahmed Kathrada o kopa Zuma hore a itokolle mosebetsing E bale ka botlalo"]. News24.[https://web.archive.org/web/20160416045241/http://www.news24.com/SouthAfrica/News/ahmed-kathrada-asks-zuma-to-resign-read-it-in-full-20160402 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 16 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-135|^]] [http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-05-post-concourt-nkandla-ruling-bombshell-trevor-manuel-joins-the-calls-for-zumas-resignation/#.VwooGvkrJD8 "Post ConCourt Nkandla e busa ka bomo: Trevor Manuel o ikopanya le meipiletso ea hore Zuma a itokolle mosebetsing"]. Maverick ea letsatsi le letsatsi. La 5 Mmesa 2016.[https://web.archive.org/web/20160410070945/http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-05-post-concourt-nkandla-ruling-bombshell-trevor-manuel-joins-the-calls-for-zumas-resignation/#.VwooGvkrJD8 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 10 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-136|^]] [http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-07-trainspotter-zumamustfall-take-two-this-time-for-real/#.VwooKPkrJD8 "Trainspotter: #ZumaMustFall Take Two, lekhetlong lena ka sebele"]. Maverick ea letsatsi le letsatsi. 6 Mmesa 2016.[https://web.archive.org/web/20160410023500/http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-07-trainspotter-zumamustfall-take-two-this-time-for-real#.VwooKPkrJD8 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 10 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-137|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/propagand-media-spreading-lies-about-zuma-ex-political-prisoner-group-20160411 "'Mecha ea phatlalatso ea liphatlalatso' e jala mashano ka sehlopha sa batšoaruoa ba lipolotiki ba Zuma"]. News24.[https://web.archive.org/web/20160420071138/http://www.news24.com/SouthAfrica/News/propagand-media-spreading-lies-about-zuma-ex-political-prisoner-group-20160411 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 20 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-138|^]] [http://capeargus.newspaperdirect.com/epaper/showarticle.aspx?article=cc32a487-8cec-4f4c-b6db-6aaeee59a99e&key=NmQEgJZ3jfsEr3bTv4dW1w%253d%253d&issue=69852016040900000000001001 "Tsamaya, BAKRISTE BA KGOTLELLA ZUMA"]. Weekend Argus. 9 Mmesa 2016. E fumanwe ka la 11 Mmesa 2016.'' # ^ [[#citeref-:8139-0|a]] [[#citeref-:8139-1|b]] [http://www.bdlive.co.za/national/2016/04/12/zuma-like-pw-botha-says-anc-veteran "Zuma o rata PW Botha, ho bolela mohlabani oa ANC"]. Letsatsi la Khoebo Phela.[https://web.archive.org/web/20160415184241/http://www.bdlive.co.za/national/2016/04/12/zuma-like-pw-botha-says-anc-veteran E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 15 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-140|^]] ''Hunter, Qaanitah (12 Mmesa 2016). [http://www.rdm.co.za/politics/2016/04/12/anc-gauteng-has-resolved-that-zuma-must-resign "ANC Gauteng e entse qeto ea hore Zuma o tlameha ho itokolla mosebetsing"]. Rand Daily Mail.[https://web.archive.org/web/20160414120631/http://www.rdm.co.za/politics/2016/04/12/anc-gauteng-has-resolved-that-zuma-must-resign E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 14 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-141|^]] ''Letsoalo, Matuma (12 April 2016). [http://mg.co.za/article/2016-04-12-gauteng-anc-zumas-apology-is-not-enough/ "ANC Gauteng: Zuma o tlameha ho theoha setulong"]. M&G Inthaneteng.[https://web.archive.org/web/20160415153711/http://mg.co.za/article/2016-04-12-gauteng-anc-zumas-apology-is-not-enough E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 15 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-142|^]] [http://sundaytribune.newspaperdirect.com/epaper/showarticle.aspx?article=f71c1794-3a18-4654-93fa-75e88560677d&key=BaGJCMkBU3%252bKnFXU8IFdAw%253d%253d&issue=70532016041000000000001001 "TUMELO EA TŠEPAHALA EA ZUMA"]. Sunday Tribune. 10 Mmesa 2016. E fumanwe ka la 11 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-143|^]] [http://www.bdlive.co.za/national/2016/04/10/gupta-brothers-linked-to-zuma-scandal-leave-sa "Barab'eso ba Gupta ba amanang le sekhobo sa Zuma ba tloha SA"]. Letsatsi la Khoebo Phela.[https://web.archive.org/web/20160414015816/http://www.bdlive.co.za/national/2016/04/10/gupta-brothers-linked-to-zuma-scandal-leave-sa E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 14 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-144|^]] [http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/04/08/thick-end-of-the-wedge-zumas-only-exit-plan-is-unravelling-under-pressure "QETELLO E NTLE EA MOKHATLO: Morero o le mong oa Zuma oa ho tsoa o ntse o tsoela pele tlas'a khatello"]. Letsatsi la Khoebo Phela.[https://web.archive.org/web/20160410065418/http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/04/08/thick-end-of-the-wedge-zumas-only-exit-plan-is-unravelling-under-pressure E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 10 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 10 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-145|^]] ''Munusamy, Ranjeni (11 Mmesa 2016). [http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-11-gone-guptas-we-must-crush-the-head-of-the-snake-eff/#.VwuaefkrJD8 "Gone Guptas: 'Re tlameha ho pshatla hlooho ea noha' - EFF"]. www.dailymaverick.co.za.[https://web.archive.org/web/20160414023454/http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-04-11-gone-guptas-we-must-crush-the-head-of-the-snake-eff/#.VwuaefkrJD8 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 14 Mmesa 2016. E khutlisitsoe ka la 11 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-146|^]] ''du Preez, Max (12 Mmesa 2016). [http://www.news24.com/Columnists/MaxduPreez/we-need-to-prepare-an-exit-strategy-for-zuma-20160412 "Re hloka ho lokisa leano la ho tsoa bakeng sa Zuma"]. News24.[https://web.archive.org/web/20160413071925/http://www.news24.com/Columnists/MaxduPreez/we-need-to-prepare-an-exit-strategy-for-zuma-20160412 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 13 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-rdmAllies147-0|^]] [http://www.rdm.co.za/politics/2016/02/01/zuma-allies-break-ranks-with-him-over-guptas "Lilekane tsa Zuma" li senya maemo "le eena ho feta li-Guptas"]. Rand Daily Mail. La 1 Hlakola 2016.[https://web.archive.org/web/20160207235926/http://www.rdm.co.za/politics/2016/02/01/zuma-allies-break-ranks-with-him-over-guptas E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 7 Hlakola 2016. E tlisitsoe ka la 9 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-Symbol148-0|^]] ''Wild, Franz (17 Tšitoe 2015). [https://www.timeslive.co.za/sunday-times/news/2015-12-17-gupta-family-seen-as-symbol-of-zumas-failing-rule/ "Lelapa la Gupta le nkoa e le letšoao la puso e hlōlehileng ea Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Sunday_Times_(South_Africa) Sontaha Times]. [https://web.archive.org/web/20160216032402/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/stnews/2015/12/17/Gupta-family-seen-as-symbol-of-Zuma%E2%80%99s-failing-rule E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 16 Hlakola 2016. E khutlisitsoe ka la 9 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-bbcGupta149-0|^]] [https://www.bbc.com/news/world-africa-22513410 "Ba-Gupta ke bo-mang?"]. BBC. 14 Mphalane 2013.[https://web.archive.org/web/20160318023327/http://www.bbc.com/news/world-africa-22513410 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 18 Hlakubele 2016. E tlisitsoe ka la 7 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-DMgupta150-0|^]] ''Munusamy, Ranjeni (1 Hlakola 2016). [http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-02-01-keeping-up-with-the-guptas-whats-behind-the-anti-saxonwold-revolt "Ho Tsoela Pele le Ba-Gupta: Ke eng e bakang bofetoheli ba anti-Saxonwold"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Daily_Maverick Maverick ea letsatsi le letsatsi]. [https://web.archive.org/web/20160204055721/http://www.dailymaverick.co.za/article/2016-02-01-keeping-up-with-the-guptas-whats-behind-the-anti-saxonwold-revolt/ E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 4 Hlakola 2016. E khutlisitsoe ka la 9 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-New24Zupta151-0|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/zupta-must-fall-and-eff-walks-out-20160211 "'Zupta e tlameha ho oa' - 'me EFF ea tsoa"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/News24_(website) News24]. 11 Hlakola 2016.[https://web.archive.org/web/20160212084821/http://www.news24.com/SouthAfrica/News/zupta-must-fall-and-eff-walks-out-20160211 E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 12 Hlakola 2016. E khutlisitsoe ka la 14 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-bdayZupta152-0|^]] ''Hartley, Wyndham; Marrian, Natasha (11 Hlakola 2016).[http://www.bdlive.co.za/national/2016/02/11/chaos-as-eff-once-again-delays-speech-and-then-stages-walkout "Morusu ha EFF e boetse e lieha ho bua, ebe e tsoela pele"]. Letsatsi la Khoebo.[https://web.archive.org/web/20160215050936/http://www.bdlive.co.za/national/2016/02/11/chaos-as-eff-once-again-delays-speech-and-then-stages-walkout E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 15 Hlakola 2016. E khutlisitsoe ka la 14 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-N24statecapture153-0|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/Politics/parliament-must-deal-with-state-capture-da-20160327 "Paramente e tlameha ho sebetsana le 'state capture' - DA"]. News24.com. La 27 Hlakubele 2016.[https://web.archive.org/web/20160327164125/http://www.news24.com/SouthAfrica/Politics/parliament-must-deal-with-state-capture-da-20160327 E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 27 Hlakubele 2016. E khutlisitsoe ka la 30 Hlakubele 2016.'' # [[#citeref-N24zumarelationship154-0|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/zuma-defends-relationship-with-guptas-report-20160323 "Zuma o sireletsa likamano le Guptas - tlaleho"]. News24.com. La 23 Hlakubele 2016.[https://web.archive.org/web/20160328160409/http://www.news24.com/SouthAfrica/News/zuma-defends-relationship-with-guptas-report-20160323 E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 28 Hlakubele 2016. E khutlisitsoe ka la 30 Hlakubele 2016.'' # [[#citeref-NeneRemoved155-0|^]] ''Letsoalo, Matuma (9 December 2015). [http://mg.co.za/article/2015-12-09-nhlanhla-nene-removed-as-finance-minister "Nhlanhla Nene o tlositsoe joalo ka letona la lichelete"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_and_Guardian Mail le Mohlokomeli]. [https://web.archive.org/web/20160109073930/http://mg.co.za/article/2015-12-09-nhlanhla-nene-removed-as-finance-minister E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-SAAtestsNene156-0|^]] ''CAROL PATON (12 November 2015). [https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.bdlive.co.za/business/transport/2015/11/12/saa-tests-nene "SAA e leka Nene"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Business_Day_(South_Africa) Letsatsi la Khoebo]. [https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.bdlive.co.za/business/transport/2015/11/12/saa-tests-nene E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E tlisitsoe ka la 31 Tšitoe 2015.'' # [[#citeref-ECR157-0|^]] [https://web.archive.org/web/20160109073931/https://www.ecr.co.za/news-sport/news/nene-sacked-finance-minister-replaced-david-van-rooyen/ "Nene o ile a lelekoa joalo ka Letona la Lichelete, a nkeloa sebaka ke David van Rooyen"]. East Coast Radio. 10 Tšitoe 2015. E khutlisitsoe ka la 31 Tšitoe 2015.'' # [[#citeref-bdliveBashirFlight158-0|^]] [http://www.bdlive.co.za/national/2016/01/22/nene-said-no-to-myeni-bashir-and-zuma "Nene o ile a hana Myeni, Bashir le Zuma"]. Letsatsi la Khoebo. La 22 Pherekhong 2016.[https://web.archive.org/web/20160125142547/http://www.bdlive.co.za/national/2016/01/22/nene-said-no-to-myeni-bashir-and-zuma E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 25 Pherekhong 2016. E tlisitsoe ka la 1 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-FiftyBillionDollars159-0|^]] [http://mg.co.za/article/2014-09-23-sa-russia-agree-to-50-billion-nuclear-deal "SA, Russia e lumellana le -bilione ea tumellano ea nyutlelie"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_and_Guardian Mail le Mohlokomeli]. La 23 Loetse 2014.[https://web.archive.org/web/20160109073930/http://mg.co.za/article/2014-09-23-sa-russia-agree-to-50-billion-nuclear-deal E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-InsideZumasJet160-0|^]] [https://web.archive.org/web/20160109073931/http://traveller24.news24.com/News/Flights/WATCH-Inside-Zumas-possible-R4b-private-jet-20151109 "Ka hare ho jete ea poraefete ea Zuma e ka bang R4b"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/News24_(website) News24]. La 9 Pulungoana 2015.[https://web.archive.org/web/20160109073931/http://traveller24.news24.com/News/Flights/WATCH-Inside-Zumas-possible-R4b-private-jet-20151109 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-ReasonsNene161-0|^]] ''Areff, Ahmed (10 Tšitoe 2015). [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/four-possible-reasons-why-nene-was-fired-20151210 "Mabaka a mane a ka 'nang a etsa hore Nene a lelekoe mosebetsing"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/News24_(website) News24]. [https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.news24.com/SouthAfrica/News/four-possible-reasons-why-nene-was-fired-20151210 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 2 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-Biztech162-0|^]] [http://businesstech.co.za/news/government/106705/why-zuma-sacked-nene-according-to-the-eff-and-da/ "Hobaneng ha Zuma a ile a leleka Nene ho latela EFF le DA"]. Businesstech.co.za. La 9 Tšitoe 2015.[https://web.archive.org/web/20160109073931/http://businesstech.co.za/news/government/106705/why-zuma-sacked-nene-according-to-the-eff-and-da/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-bizNewsNamed163-0|^]] [https://web.archive.org/web/20160301014609/http://www.biznews.com/leadership/2016/02/15/named-van-rooyens-two-gupta-advisors-who-almost-hijacked-sa-treasury/ "Ba rehiloe: "baeletsi" ba babeli ba Van Rooyen ba Gupta ba batlileng ba koetela Polokelo ea Lichelete ea SA]. Biznews. 15 Hlakola 2016. E bolokiloe ho tloha[http://www.biznews.com/leadership/2016/02/15/named-van-rooyens-two-gupta-advisors-who-almost-hijacked-sa-treasury/ ea pele]ka la 1 Hlakubele 2016. E khutlisitsoe ka la 26 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-biznewsFloyedEFF164-0|^]] ''Shivambu, Floyd (21 Tšitoe 2015). [https://web.archive.org/web/20160301014609/http://www.biznews.com/leadership/2016/02/15/named-van-rooyens-two-gupta-advisors-who-almost-hijacked-sa-treasury/ "Floyd Shivambu: Ke ka lebaka lena Zuma a ileng a leleka Nene, a fetisitse backbencher Van Rooyen"]. Biznews. E bolokiloe ho tloha[https://web.archive.org/web/20160301014609/http://www.biznews.com/leadership/2016/02/15/named-van-rooyens-two-gupta-advisors-who-almost-hijacked-sa-treasury/ ea pele]ka la 1 Hlakubele 2016. E khutlisitsoe ka la 26 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-biznewsRump165-0|^]] ''Ka khatiso, Donwald (22 Hlakola 2016).[http://www.biznews.com/thought-leaders/2016/02/22/previously-silent-ramaphosa-opens-up-on-zuptas-state-capture-strategy/ "Ramaphosa ea neng a khutsitse nakong e fetileng o ile a bula Zuptas, leano la "state capture""]. Biznews.[https://web.archive.org/web/20160223094644/http://www.biznews.com/thought-leaders/2016/02/22/previously-silent-ramaphosa-opens-up-on-zuptas-state-capture-strategy/ E bolokiloe]ho tloha ho ea pele ka la 23 Hlakola 2016. E khutlisitsoe ka la 26 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-BdayLondon166-0|^]] ''Lincoln Reader, Simon (11 March 2016).[http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/03/11/london-not-foggy-on-zumas-deflection-ploys "London ha e na moholi mabapi le maano a Zuma a ho kheloha"]. Letsatsi la Khoebo.[https://web.archive.org/web/20160312093319/http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2016/03/11/london-not-foggy-on-zumas-deflection-ploys E bolokiloe]ho tloha ho ea pele ka la 12 Hlakubele 2016. E khutlisitsoe ka la 12 Hlakubele 2016.'' # [[#citeref-SAhorribilis167-0|^]] ''Heystek, Magnus (5 Pherekhong 2016).[https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.citizen.co.za/929679/2015-sas-annus-horribilis/ "2015: SA's Annus Horribilis"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Citizen_(South_Africa) Moahi]. E bolokiloe ho tloha[https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.citizen.co.za/929679/2015-sas-annus-horribilis/ ea pele]ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-RandCrash168-0|^]] ''Mantshantsha, Sikonathi (10 Tshitwe 2015).[https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.financialmail.co.za/features/2015/12/10/zuma-fires-finance-minister-nene-rand-crashes-to-record-r1538us "Zuma o leleka letona la lichelete Nene, rand e oela ho fihlela R15,38/US$"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Financial_Mail Mail Mail]. [https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.financialmail.co.za/features/2015/12/10/zuma-fires-finance-minister-nene-rand-crashes-to-record-r1538us E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-ForbesNene169-0|^]] ''Pete Guest (9 Tšitoe 2015).[https://www.forbes.com/sites/peteguest/2015/12/09/zuma-replaces-finance-minister-nene-after-downgrade/ "Zuma o nka sebaka sa Letona la Lichelete Nene Ka mor'a ho theoha"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Forbes Forbes]. [https://web.archive.org/web/20160109073930/http://www.forbes.com/sites/peteguest/2015/12/09/zuma-replaces-finance-minister-nene-after-downgrade/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-ZumaBlunder170-0|^]] ''Azar Jammine (13 Tšitoe 2015). [http://www.fin24.com/BizNews/zumas-blunder-on-nene-costs-sa-billions-when-will-taxpayers-call-enough-20151213 "Bofokoli ba Zuma mabapi le Nene bo jella SA libilione - balefalekhetho ba tla bitsa ho lekaneng neng?"]. Fin24.[https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.fin24.com/BizNews/zumas-blunder-on-nene-costs-sa-billions-when-will-taxpayers-call-enough-20151213 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # ^ [[#citeref-SAwillGoBust171-0|a]] [[#citeref-SAwillGoBust171-1|b]] ''Thanduxolo Jika; Ron Derby; Peit Rampedi (20 Tshitwe 2015).[https://web.archive.org/web/20160106110359/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/stnews/2015/12/20/Behind-Zumas-U-turn-SA-will-go-bust "Ka morao ho U-turn ea Zuma: ][https://web.archive.org/web/20160106110359/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/stnews/2015/12/20/Behind-Zumas-U-turn-SA-will-go-bust 'SA e tla tsoela pele'"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Sunday_Times_(South_Africa) Sontaha Times]. [https://web.archive.org/web/20160106110359/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/stnews/2015/12/20/Behind-Zumas-U-turn-SA-will-go-bust E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 6 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 7 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-GordhanMinister172-0|^]] [http://www.marieclaire.co.za/hot-topics/rand-drops-time-low-finance-ministers-removal "David Van Rooyen o nkeloa sebaka ke Pravin Gordhan joalo ka Letona la Lichelete"]. Marie Claire. La 14 Tšitoe 2015.[https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.marieclaire.co.za/hot-topics/rand-drops-time-low-finance-ministers-removal E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E tlisitsoe ka la 31 Tšitoe 2015.'' # [[#citeref-DemocrativeAccountability173-0|^]] ''SONGEZO ZIBI (22 December 2015). [https://web.archive.org/web/20151224214608/http://www.bdlive.co.za/opinion/2015/12/22/saa-is-an-invaluable-case-study-for-democratic-accountability "SAA ke mohlala oa bohlokoahali bakeng sa boikarabello ba demokrasi"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Business_Day_(South_Africa) Letsatsi la Khoebo]. [https://web.archive.org/web/20151224214608/http://www.bdlive.co.za/opinion/2015/12/22/saa-is-an-invaluable-case-study-for-democratic-accountability E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 24 Tšitoe 2015. E khutlisitsoe ka la 31 Tšitoe 2015.'' # [[#citeref-ftNene174-0|^]] ''Andrew England (14 December 2015). [https://www.ft.com/cms/s/0/2a49965e-a281-11e5-8d70-42b68cfae6e4.html#axzz41Gb1Aylz "Zuma oa Afrika Boroa o bala litšenyehelo tsa fiasco holim'a letona la lichelete"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Financial_Times Financial Times]. [https://web.archive.org/web/20160218232747/http://www.ft.com/cms/s/0/2a49965e-a281-11e5-8d70-42b68cfae6e4.html#axzz41Gb1Aylz E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 18 Hlakola 2016. E khutlisitsoe ka la 26 Hlakola 2016.'' # [[#citeref-RamaphosaDenies175-0|^]] ''Letsoalo, Matuma (12 January 2016). [http://mg.co.za/article/2016-01-12-ramaphosa-theres-a-lot-of-love-between-me-and-zuma "Ramaphosa: Ho na le lerato le leholo pakeng tsa ka le Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_and_Guardian Mail le Mohlokomeli]. [https://web.archive.org/web/20160115153537/http://mg.co.za/article/2016-01-12-ramaphosa-theres-a-lot-of-love-between-me-and-zuma E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 15 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 12 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-RanjeniMunusamy176-0|^]] ''Munusamy, Ranjeni (14 Tshitwe 2015). [http://www.dailymaverick.co.za/article/2015-12-14-zuma-climbs-down-gordhan-takes-up-sas-rescue-mission/#.VovuaPl96Uk "Zuma o theoha, Gordhan o nka mosebetsi oa pholoso oa SA"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Daily_Maverick The Daily Maverick]. [https://web.archive.org/web/20160109073931/http://www.dailymaverick.co.za/article/2015-12-14-zuma-climbs-down-gordhan-takes-up-sas-rescue-mission/#.VovuaPl96Uk E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 5 Pherekhong 2016.'' # [[#citeref-177|^]] ''Bezuidenhout, Jessica (19 Hlakola 2019). [https://www.dailymaverick.co.za/article/2019-02-19-the-impact-of-nenegate-no-you-cant-simply-pick-up-a-plunging-rand/ "Phello ea Nenegate: Che, u ke ke ua nka feela ..."]Maverick ea letsatsi le letsatsi. E khutlisitsoe ka la 20 Hlakola 2019.'' # [[#citeref-178|^]] [https://mg.co.za/article/2017-03-30-report-president-jacob-zuma-has-fired-finance-minister-pravin-gordhan "Mopresidente Jacob Zuma o lelekisitse letona la lichelete Pravin Gordhan"]. Mail & Mohlokomeli. La 30 Hlakubele 2017.[https://web.archive.org/web/20170404220417/https://mg.co.za/article/2017-03-30-report-president-jacob-zuma-has-fired-finance-minister-pravin-gordhan E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 4 Mmesa 2017. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2017.'' # [[#citeref-179|^]] ''Onishi, Norimitsu; Chanmarch, Sewell (31 Hlakubele 2017).[https://www.nytimes.com/2017/03/31/world/africa/south-africa-pravin-gordhan-jacob-zuma.html "Ho thunngoa ha Letona la Lichelete la Afrika Boroa ho Holisa Phapang ea Lipolotiki"]. New York Times.[https://web.archive.org/web/20171201055347/https://www.nytimes.com/2017/03/31/world/africa/south-africa-pravin-gordhan-jacob-zuma.html?_r=0 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 1 Tšitoe 2017.'' # [[#citeref-180|^]] [http://www.702.co.za/articles/250971/anc-mps-shouldn-t-wait-for-opposition-to-act-against-zuma-sacp "Maparamente a ANC ha a lokela ho emela khanyetso ho nka khato khahlano le Zuma - SACP"]. 702. 4 Mmesa 2017.[https://web.archive.org/web/20170407101319/http://www.702.co.za/articles/250971/anc-mps-shouldn-t-wait-for-opposition-to-act-against-zuma-sacp E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 7 Mmesa 2017. E tlisitsoe ka la 12 Mmesa 2017.'' # [[#citeref-181|^]] [https://web.archive.org/web/20170404040316/http://www.timeslive.co.za/politics/2017/04/03/BREAKING-SA%E2%80%99s-sovereign-credit-rating-downgraded-to-junk-status "Sekoloto se ikemetseng sa SA se theohetse boemong ba junk"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/TimesLIVE TimesPHELA]. 3 Mmesa 2017.[https://web.archive.org/web/20170404040316/http://www.timeslive.co.za/politics/2017/04/03/BREAKING-SA%E2%80%99s-sovereign-credit-rating-downgraded-to-junk-status E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 4 Mmesa 2017.'' # ^ [[#citeref-:0182-0|a]] [[#citeref-:0182-1|b]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/wrap-60-000-marchers-call-for-zuma-to-fall-20170407 TLHOKOMELISO: Bamacha ba '60 000' ba re Zuma a oe"]. News24.[https://web.archive.org/web/20170408013447/http://www.news24.com/SouthAfrica/News/wrap-60-000-marchers-call-for-zuma-to-fall-20170407 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 8 Mmesa 2017. E tlisitsoe ka la 8 Mmesa 2017.'' # [[#citeref-183|^]] [https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-04-07-live-blog/#.WOlKt_l96Uk "Live blog: Baipelaetsi ba anti-Zuma ba ea literateng ka letsatsi la ts'ebetso"]. Maverick ea letsatsi le letsatsi. 7 Mmesa 2017.[https://web.archive.org/web/20170409115757/https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-04-07-live-blog/#.WOlKt_l96Uk E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Mmesa 2017. E tlisitsoe ka la 8 Mmesa 2017.'' # [[#citeref-184|^]] [https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-04-07-zumamustfall-thousands-march-calling-for-zuma-to-step-down/#.WOlN0_l96Uk "#Zumamustfall: Batho ba likete ba ile ba etsa leeto la ho kopa Zuma hore a theohe setulong"]. Maverick ea letsatsi le letsatsi. 7 Mmesa 2017.[https://web.archive.org/web/20170409113726/https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-04-07-zumamustfall-thousands-march-calling-for-zuma-to-step-down/#.WOlN0_l96Uk E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Mmesa 2017. E tlisitsoe ka la 8 Mmesa 2017.'' # [[#citeref-185|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/breaking-zuma-survives-vote-of-no-confidence-20170808 "BREAKING: Zuma o pholohile likhethong tsa ho hloka tšepo"]. news24.com.[https://web.archive.org/web/20170808233832/http://www.news24.com/SouthAfrica/News/breaking-zuma-survives-vote-of-no-confidence-20170808 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 8 Phato 2017.'' # [[#citeref-186|^]] [http://citizen.co.za/news/news-national/1070471/dlamini-zuma-touted-as-next-president/ "Dlamini-Zuma o fumanwa e le mopresidente ya tlang"]. Moahi. 11 Mmesa 2016.[https://web.archive.org/web/20170429000225/http://citizen.co.za/news/news-national/1070471/dlamini-zuma-touted-as-next-president/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 29 Mmesa 2017. E tlisitsoe ka la 27 Mmesa 2017.'' # ^ [[#citeref-auto2187-0|a]] [[#citeref-auto2187-1|b]] ''Tau, Steven (29 April 2017). [http://citizen.co.za/news/news-national/1499467/zumas-scary-third-term-ploy/ "Zuma o batla ho tsoela pele ho laola ANC a sebelisa mosali oa mehleng - mohlahlobi"]. Moahi.[https://web.archive.org/web/20170429071309/http://citizen.co.za/news/news-national/1499467/zumas-scary-third-term-ploy/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 29 Mmesa 2017. E tlisitsoe ka la 29 Mmesa 2017.'' # ^ [[#citeref-duPreez188-0|a]] [[#citeref-duPreez188-1|b]] ''du Preez, Max (2 May 2017). [http://www.news24.com/Columnists/MaxduPreez/gerrie-nel-could-be-our-last-hope-to-get-rid-of-zuma-20170502 "Na ekaba Gerrie Nel vs Jacob Zuma?"]. News24.[https://web.archive.org/web/20170502093837/http://www.news24.com/Columnists/MaxduPreez/gerrie-nel-could-be-our-last-hope-to-get-rid-of-zuma-20170502 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 2 Motšeanong 2017. E khutlisitsoe 2 May 2017.'' # [[#citeref-189|^]] ''Paul Herman (18 December 2017). [https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-anc-voting-results-expected-20171218 "Ramaphosa o hlola bopresidente ba ANC - JWALO KA HO HLOKAHALA"]. [https://web.archive.org/web/20171218170001/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-anc-voting-results-expected-20171218 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 18 Tšitoe 2017. E tlisitsoe ka la 13 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-190|^]] ''Marrian, Natasha; Magubane, Khulekani (6 Hlakola 2018).[https://www.businesslive.co.za/bd/national/2018-02-06-state-of-nation-address-postponed/ "Puo ea boemo ba naha e chechisitsoe morao"]. Letsatsi la Khoebo.[https://web.archive.org/web/20180214073305/https://www.businesslive.co.za/bd/national/2018-02-06-state-of-nation-address-postponed/ E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 14 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-191|^]] ''de Klerk, Aphiwe; Macanda, Siphe (13 Hlakola 2018).[https://www.timeslive.co.za/politics/2018-02-13-anc-confirms-it-has-recalled-jacob-zuma/ "ANC e tiisa hore e tlositse Jacob Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/TimesLIVE TimesPHELA]. [https://web.archive.org/web/20180213200128/https://www.timeslive.co.za/politics/2018-02-13-anc-confirms-it-has-recalled-jacob-zuma/ E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 13 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-192|^]] [https://mg.co.za/article/2018-02-14-zuma-address "Nako e felile: Jacob Zuma o itokolla mosebetsing"]. Mail & Mohlokomeli. 14 Hlakola 2018.[https://web.archive.org/web/20180214210738/https://mg.co.za/article/2018-02-14-zuma-address E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 14 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-news24CityPressCyrilDodgedCoup193-0|^]] [https://web.archive.org/web/20180918215242/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/security-bosses-reveal-how-cyril-dodged-a-coup-20180722-2 "Kamoo Ramaphosa a 'qobileng bofetoheli' - baokameli ba tšireletso ba senola tsohle"]. News24. E khutlisitsoe ka la 8 Pulungoana 2018.'' # [[#citeref-194|^]] [https://www.news24.com/SouthAfrica/News/jacob-zuma-resigns-as-president-of-south-africa-20180214 "Jacob Zuma o itokolla mosebetsing joalo ka mopresidente oa Afrika Boroa"]. News24. 14 Hlakola 2018.[https://web.archive.org/web/20180215003015/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/jacob-zuma-resigns-as-president-of-south-africa-20180214 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 15 Hlakola 2018. E tlisitsoe ka la 15 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-195|^]] [https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-goodbye-zuma-hello-president-cyril-20180215 PHELA: 'Ke batla ho sebetsa ka boikokobetso, ka botshepehi le ka seriti' - Mopresidente Ramaphosa]. News24. 15 Hlakola 2018.[https://web.archive.org/web/20180215061145/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-goodbye-zuma-hello-president-cyril-20180215 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 15 Hlakola 2018. E tlisitsoe ka la 15 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-196|^]] [https://mg.co.za/article/2019-07-15-zuma-denies-twisting-masekos-arm-for-his-gupta-media-brainchild "Zuma o hana ho sotha letsoho la Maseko bakeng sa morero oa hae oa boralitaba oa Gupta"]. E tsositsoe ka la 15 Phupu 2019.'' # [[#citeref-197|^]] [https://www.moneyweb.co.za/news/south-africa/zuma-says-hes-a-victim-as-he-faces-graft-probe/ "Zuma o re ke lehlatsipa ha a ntse a tjamelane le lipatlisiso tsa boqhekanyetsi"]. E tsositsoe ka la 15 Phupu 2019.'' # [[#citeref-198|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-was-the-best-president-ever-supporters-insist-jacob-zuma-is-innocent-29243692 "'Zuma e ne e le mopresidente e moholo ka ho fetisisa': Batšehetsi ba tsitlallela hore Jacob Zuma ha a na molato"]. E tsositsoe ka la 15 Phupu 2019.'' # [[#citeref-199|^]] ''Maughan, Karyn (15 Phupu 2019). [https://www.businesslive.co.za/bd/national/2019-07-15-zondo-inquiry-is-part-of-intelligence-plot-to-get-rid-of-me-jacob-zuma-says/ "Lipatlisiso tsa Zondo ke karolo ea morero oa bohlale oa 'ho ntlohela," Jacob Zuma o re.]. businesslive.co.za. E tsositsoe ka la 15 Phupu 2019.'' # [[#citeref-200|^]] [https://web.archive.org/web/20201221165004/https://www.enca.com/news/zuma-needs-answer-allegations-zondo "Zuma o lokela ho araba liqoso: Zondo"]. eNCA. 21 Tšitoe 2020. E khutlisitsoe ka la 23 Tšitoe 2020.'' # [[#citeref-201|^]] [https://www.businesslive.co.za/bd/national/2020-12-04-zondo-sets-down-new-dates-for-zuma-to-appear-at-commission/ "Zondo o beha matsatsi a macha a hore Zuma a hlahe komising"]. Khoebo Phela. 4 Tšitoe 2020. E khutlisitsoe ka la 23 Tšitoe 2020.'' # [[#citeref-202|^]] [https://web.archive.org/web/20210129191901/https://www.enca.com/news/concourt-rules-zuma-must-appear-and-testify-zondo-commission "Melao ea Lekhotla Zuma o tlameha ho hlaha le ho fana ka bopaki ho Komisi ea Zondo"]. eNCA. 28 Pherekhong 2021. E khutlisitsoe ka la 31 Pherekhong 2021.'' # [[#citeref-203|^]] ''Cele, S'thembile (28 January 2021). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-28/south-african-court-rules-zuma-must-testify-at-graft-inquiry "Melao ea Lekhotla la Afrika Boroa Zuma o tlameha ho fana ka Bopaki Potsong ea Graft"]. Litaba tsa Bloomberg. E khutlisitsoe ka la 31 Pherekhong 2021.'' # ^ [[#citeref-news24ConCourt204-0|a]] [[#citeref-news24ConCourt204-1|b]] ''Basson, Adriaan; le al. (29 Phuptjane 2021).[https://web.archive.org/web/20210629101001/https://www.news24.com/news24/southafrica/news/live-constitutional-court-to-hand-down-judgment-in-jacob-zuma-contempt-case-20210629-6 "Zuma o fumanoe a le molato oa ho nyelisa lekhotla, a ahloleloa ho hlola chankaneng likhoeli tse 15 ke ConCourt"]. litaba24. E bolokiloe ho tloha[https://www.news24.com/news24/southafrica/news/live-constitutional-court-to-hand-down-judgment-in-jacob-zuma-contempt-case-20210629-6 ea pele] ka la 29 Phuptjane 2021. E khutlisitsoe ka la 29 Phuptjane 2021.'' # [[#citeref-205|^]] ''Eligon, Johanne; Chutel, Lynsey (29 June 2021).[https://web.archive.org/web/20210629090007/https://www.nytimes.com/2021/06/29/world/africa/jacob-zuma-prison.html "Lekhotla la Afrika Boroa le laela hore Mopresidente Jacob Zuma a tšoaroe ka lebaka la nyeliso"]. New York Times.[https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier) ISSN] [https://www.worldcat.org/issn/0362-4331 0362-4331]. E bolokiloe ho tloha[https://www.nytimes.com/2021/06/29/world/africa/jacob-zuma-prison.html ea pele] ka la 29 Phuptjane 2021. E khutlisitsoe ka la 29 Phuptjane 2021.'' # [[#citeref-206|^]] [https://www.cnn.com/2021/06/29/africa/jacob-zuma-contempt-sentencing-intl/index.html "Mopresidente oa mehleng oa Afrika Boroa Jacob Zuma o ahloletsoe likhoeli tse 15 ][https://www.cnn.com/2021/06/29/africa/jacob-zuma-contempt-sentencing-intl/index.html chankaneng ka lebaka la ho nyelisa lekhotla"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/CNN CNN].'' # [[#citeref-207|^]] [https://www.aljazeera.com/news/2021/7/3/s-africas-zuma-conviction-to-be-reviewed-by-top-court "Lekhotla le ka holimo la Afrika le lumela ho mamela Zuma phephetso ea ho hlola chankaneng"]. aljazeera.com. E tsositsoe ka la 5 Phupu 2021.'' # [[#citeref-208|^]] [https://www.africanews.com/2021/07/03/s-africa-deadline-looms-for-zuma-to-surrender-to-police/ "S'Africa: Nako ea ho qetela e haufi ea hore Zuma a inehele sepoleseng"]. Litaba tsa Afrika. 3 Phupu 2021. E khutlisitsoe ka la 13 Phupu 2021.'' # ^ [[#citeref-Estcourt209-0|a]] [[#citeref-Estcourt209-1|b]] ''Sishi, Siyabonga; Dludla, Nqobile; Likoko, Tim; Wendell, Roelf; Ho hlola, Alexander (8 Phupu 2021). Likoko, Tim; Cooney, Peter (Eds.).[https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-zuma-hand-himself-over-police-foundation-2021-07-07/ "Zuma oa Afrika Boroa o inehela sepoleseng ho qala kahlolo"]. Reuters. E khutlisitsoe ka la 8 Phupu 2021.'' # [[#citeref-210|^]] [https://web.archive.org/web/20210707230519/https://ewn.co.za/2021/07/07/former-president-jacob-zuma-hands-himself-over-to-serve-15-month-jail-sentence "Mopresidente oa mehleng Zacob Zuma o inehela ho sebetsa chankaneng ea likhoeli tse 15"]. Litaba tsa Lipaki tse boneng ka mahlo. E khutlisitsoe ka la 8 Phupu 2021.'' # [[#citeref-211|^]] [https://www.bbc.com/news/world-africa-57758540 "Jacob Zuma: Mopresidente oa mehleng o inehela sepoleseng sa Afrika Boroa"]. bbc.com. E khutlisitsoe ka la 8 Phupu 2021.'' # [[#citeref-212|^]] ''Ho hlola, Alexander; Roelf, Wendell; Ward, Rogan; Kumwenda-Mtambo, Olivia; Cocks, Tim (9 Phupu 2021). Elgood, Giles; Richardson, Alex (eds.).[https://www.reuters.com/world/africa/south-african-court-dismisses-zumas-application-block-arrest-2021-07-09/ "Moetapele oa mehleng oa Afrika Boroa Zuma o lahlehetsoe ke morero oa ho phethola ho tšoaroa"]. Reuters. E tsositsoe ka la 10 Phupu 2021.'' # [[#citeref-213|^]] ''Govender, Suthentira (9 Phupu 2021). [https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2021-07-09-millions-of-rand-of-kzn-infrastructure-damaged-in-violent-free-jacob-zuma-protests/ "Limilione tsa liranta tsa meaho ea KZN e senyehile mehoong e mabifi ea 'Tokolla Jacob Zuma'"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/TimesLIVE TimesPHELA]. E tsositsoe ka la 10 Phupu 2021.'' # [[#citeref-214|^]] ''Cele, S'thembile; Siwele, Khuleko (11 Phupu 2021).[https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-11/south-africa-s-pro-zuma-protests-spread-to-nation-s-economic-hub "Ba Tšeletseng ba bolailoe ha Merusu ea Afrika Boroa e Nama Ka mor'a ho Koalloa ha Zuma"]. Bloomberg. E tsositsoe ka la 13 Phupu 2021.'' # [[#citeref-215|^]] ''Mahvuso, Sihle (21 Phupu 2021). [https://www.iol.co.za/news/politics/jacob-zuma-applies-for-permission-to-attend-brothers-funeral-at-nkandla-6fe9fb53-5ce3-404b-98a9-5b202929c37e "Jacob Zuma o kopa tumello ea ho ea lepatong la moena Nkandla"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. E hlahisitsoe ka la 28 Phato 2021.'' # [[#citeref-216|^]] ''Aboudouh, Ahmed (22 Phupu 2021). [https://www.independent.co.uk/news/world/africa/south-africa-zuma-prison-funeral-b1888613.html "Jacob Zuma o lokollotsoe teronkong ho ea lepatong la moen'ae ka mor'a merusu e mabifi"]. Ea Ikemetseng. E hlahisitsoe ka la 28 Phato 2021.'' # [[#citeref-217|^]] ''McKenzie, David (6 Phato 2021). [https://edition.cnn.com/2021/08/06/africa/jacob-zuma-hospitalized-intl/index.html "Afrika Boroa: Lekhotla le ka Holimo-limo le tšehetsa kahlolo ea mopresidente oa mehleng"]. CNN. E khutlisitsoe ka la 17 Loetse 2021.'' # [[#citeref-218|^]] [https://www.africanews.com/2021/08/15/former-sa-president-jacob-zuma-undergoes-surgery-to-remain-in-hospital// "Mopresidente oa mehleng oa SA Jacob Zuma o etsoa opereishene, hore a lule sepetlele"]. Africanews, Agence France-Presse. Litaba tsa Afrika. 15 Phato 2021. E khutlisitsoe ka la 17 Loetse 2021.'' # [[#citeref-219|^]] ''Magome, Mogomotsi (17 Loetse 2021). [https://apnews.com/article/africa-johannesburg-courts-south-africa-jacob-zuma-028b88bc789e4f8728203f8fc558c298 "Afrika Boroa: Lekhotla le ka Holimo-limo le tšehetsa kahlolo ea mopresidente oa mehleng"]. Associated Press. E khutlisitsoe ka la 17 Loetse 2021.'' # [[#citeref-220|^]] [https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-high-court-orders-former-president-zuma-go-back-jail-2021-12-15/ "Lekhotla le phahameng la Afrika Boroa le laela mopresidente oa mehleng Zuma hore a khutlele teronkong"]. Reuters. 15 Tšitoe 2021. E khutlisitsoe ka la 15 Tšitoe 2021.'' # ^ [[#citeref-:02221-0|a]] [[#citeref-:02221-1|b]] ''Bruce, David (2008). [https://journals.assaf.org.za/index.php/sacq/article/view/951/820 "Ntle le tšabo kapa mohau: The Scorpions le lipolotiki tsa toka"]. SA Crime Quarterly.'''24'''.'' # [[#citeref-222|^]] ''Carroll, Rory (21 January 2004). [https://www.theguardian.com/world/2004/jan/21/southafrica.rorycarroll "Apartheid smear smear rebounds"]. Mohlokomedi. E khutlisitsoe ka la 3 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-223|^]] [https://mg.co.za/article/2004-05-30-public-protector-a-liar-and-sad-case/ "Mosireletsi oa sechaba ke 'ea leshano' le 'nyeoe e bohloko'"]. The Mail & Guardian. 30 May 2004. E tsositsoe ka la 3 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-224|^]] [https://www.news24.com/news24/ngcuka-mushwana-war-rages-on-20040601 "Ngcuka-Mushwana 'ntoa' e ntse e tsoela pele"]. News24. 1 Phuptjane 2004. E khutlisitsoe ka la 3 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-225|^]] ''Berger, Guy (22 November 2006). [https://mg.co.za/article/2006-11-22-suckers-for-the-sound-bite/ "Li-suckers bakeng sa ho loma molumo"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. [https://web.archive.org/web/20070930181143/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=290776&area=%2Finsight%2Finsight__columnists%2F E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 30 Loetse 2007. E khutlisitsoe ka la 22 Pulungoana 2006.'' # [[#citeref-:24226-0|^]] [https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/jointinvestigationreport0.pdf Tlaleho ea lipatlisiso tse kopanetsoeng mabapi le Liphutheloana tsa Thepa ea Ts'ireletso ea Leano](PDF). Pretoria: Mohatisi oa 'Muso. La 14 Pulungoana 2001.'' # [[#citeref-:47227-0|^]] [https://www.timeslive.co.za/politics/2014-11-11-i-had-no-conflict-of-interest-chippy-shaik/ "Ke ne ke sena likhohlano tsa lithahasello: Chippy Shaik"]. Sontaha Times. 11 Pulungoana 2014. E khutlisitsoe ka la 22 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-228|^]] ''Peta, Basildon (8 June 2005). [https://www.independent.co.uk/news/world/africa/corruption-sentence-seals-fate-of-mbeki-deputy-225034.html "Kahlolo ea bobolu e tiisa pheletso ea motlatsi oa Mbeki"]. Ea Ikemetseng. E tsositsoe ka la 22 Tšitoe 2021.'' # [[#citeref-SABCNewsSpecial229-0|^]] [http://www.sabcnews.com/features/schabir_shaik_trial/ "Shaik o ahloletsoe lilemo tse 15 teronkong"]. Litaba tsa SABC. 6 Phato 2005.[https://web.archive.org/web/20071222075538/http://www.sabcnews.com/features/schabir_shaik_trial/ E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 22 Tšitoe 2007. E khutlisitsoe ka la 4 Loetse 2008.'' # [[#citeref-230|^]] [https://web.archive.org/web/20160916081955/http://www.abc.net.au/foreign/images/encrypted_fax.jpg "Encrypted Fax"]. E bolokiloe ho tloha[http://www.abc.net.au/foreign/images/encrypted_fax.jpg ea pele] ka la 16 Loetse 2016. E khutlisitsoe 12 May 2009.'' # [[#citeref-231|^]] [https://www.iol.co.za/news/south-africa/zuma-author-of-encrypted-fax-could-testify-290715 "Zuma: Mongoli oa fax e patiloeng a ka paka"]. IOL. 23 Phato 2006. E khutlisitsoe ka la 24 Tšitoe 2021.'' # ^ [[#citeref-shaiktranscript232-0|a]] [[#citeref-shaiktranscript232-1|b]] [https://web.archive.org/web/20090322095241/http://www.news24.com/News24/South_Africa/Shaik_trial/0,,2-7-1708_1718857,00.html "Tlhaloso e feletseng ea kahlolo ea Shaik"]. News24. 9 June 2005. Archived from[http://www.news24.com/News24/South_Africa/Shaik_trial/0,,2-7-1708_1718857,00.html ea pele] ka la 22 Hlakubele 2009.'' # ^ [[#citeref-SABC2006-09-20233-0|a]] [[#citeref-SABC2006-09-20233-1|b]] [https://web.archive.org/web/20061026083725/http://www.sabcnews.com/south_africa/crime1justice/0%2C2172%2C135153%2C00.html "Teko ea bobolu ea Zuma e felisitsoe"]. Litaba tsa SABC. 20 September 2006. Archived from[http://www.sabcnews.com/south_africa/crime1justice/0,2172,135153,00.html ea pele] ka la 26 Mphalane 2006. E khutlisitsoe ka la 20 Loetse 2006.'' # [[#citeref-longpath234-0|^]] ''Oellermann, Ingrid (4 Phato 2008). [https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Zumas-long-path-to-court-20080804 "Tsela e telele ea Zuma ea ho ea lekhotleng"]. [https://web.archive.org/web/20180217201122/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Zumas-long-path-to-court-20080804 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 17 Hlakola 2018.'' # [[#citeref-235|^]] [http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/ "Molaotheo oa Rephaboliki ea Afrika Boroa"]. [https://web.archive.org/web/20170715031238/http://www.justice.gov.za/legislation/constitution/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 15 Phupu 2017. E tlisitsoe ka la 17 Hlakola 2018.'' # ^ [[#citeref-dismiss236-0|a]] [[#citeref-dismiss236-1|b]] ''Zigomo, Muchena (11 Loetse 2008). [https://www.reuters.com/article/us-safrica-zuma-idUSLC54653420080912 "Moahloli oa Afrika Boroa o lahla nyeoe ea Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Reuters Reuters]. [https://web.archive.org/web/20141129050546/http://www.chinapost.com.tw/international/africa/2008/09/13/174479/S.-African.htm E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 29 Pulungoana 2014. E khutlisitsoe ka la 27 Pulungoana 2013.'' # [[#citeref-237|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7612233.stm "news.bbc.co.uk, SA lekhotla le hana nyeoe ea bosholu ea Zuma"]. Litaba tsa BBC. La 12 Loetse 2008.[https://web.archive.org/web/20110512100849/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7612233.stm E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 12 Motšeanong 2011. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-238|^]] ''James Orr le mekhatlo (12 September 2008). [https://www.theguardian.com/world/2008/sep/12/southafrica "Lekhotla la Afrika Boroa le hlekela Zuma tsela ea ho ba mopresidente"]. Mohlokomedi. UK.[https://web.archive.org/web/20130902225553/http://www.theguardian.com/world/2008/sep/12/southafrica E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 2 Loetse 2013. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-239|^]] ''Burgis, Tom (12 September 2008). [https://www.ft.com/cms/s/0/9dcc7116-80c7-11dd-82dd-000077b07658.html "Lekhotla le hlakola Zuma hore a kenele mopresidente"]. Financial Times.'' # [[#citeref-240|^]] [https://web.archive.org/web/20080914063842/http://www.news24.com/News24/South_Africa/Politics/0,,2-7-12_2392602,00.html "Kahlolo e felletseng ea Zuma"]. News24. 13 September 2008. Archived from[http://www.news24.com/News24/South_Africa/Politics/0,,2-7-12_2392602,00.html ea pele] ka la 14 Loetse 2008.'' # [[#citeref-241|^]] ''Johns, Lynnette (6 Loetse 2008). [https://www.iol.co.za/news/politics/judges-think-theyre-descendants-of-god-415370 "Baahloli ba nahana hore ke litloholo tsa Molimo"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) E ikemetseng ][https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Marang-rang].'' # [[#citeref-242|^]] [https://web.archive.org/web/20110510103225/http://www.friendsofjz.co.za/documents/Zuma%20Trial%20Cookbook.pdf "STATE-Versus-JACOB GEDLEYIHLEKISA ZUMA – A LITIGATION COOKBOOK"](PDF). E bolokiloe ho tloha[http://www.friendsofjz.co.za/documents/Zuma%20Trial%20Cookbook.pdf ea pele] (PDF) ka la 10 Motšeanong 2011.'' # [[#citeref-243|^]] [https://web.archive.org/web/20110514090114/http://afp.google.com/article/ALeqM5jwg5P3sBxc05Xyc8vZeZ_g9yzAcA "Mbeki o phephetsa qeto ea lekhotla ho sireletsa setumo"]. AFP. 23 September 2008. Archived from[http://afp.google.com/article/ALeqM5jwg5P3sBxc05Xyc8vZeZ_g9yzAcA ea pele] ka la 14 Mphalane 2011. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-244|^]] ''Lourens, Carli (23 September 2008). [https://web.archive.org/web/20151016044828/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aro62XMHHN44&refer=africa "bloomberg.com, Moralo oa Mbeki oa Afrika Boroa oa ho Phephetsa Kahlolo ea Lekhotla e 'Sa Nepahetseng'"]. Bloomberg. E bolokiloe ho tloha[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601116&sid=aro62XMHHN44&refer=africa ea pele] ka la 16 Mphalane 2015. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # ^ [[#citeref-upholdsndpp245-0|a]] [[#citeref-upholdsndpp245-1|b]] ''Johanne, Mareka; Kulikov, Yuri (12 January 2009).[https://mg.co.za/article/2009-01-12-zuma-not-off-the-hook "Lekhotla le tšehetsa boipiletso ba NDPP nyeoeng ea Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. [https://web.archive.org/web/20170420072934/https://mg.co.za/article/2009-01-12-zuma-not-off-the-hook E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 20 Mmesa 2017.'' # [[#citeref-246|^]] ''Gordin, Jeremy (8 Mmesa 2009). [https://web.archive.org/web/20090411082712/http://blogs.dispatch.co.za/dispatchnow/2009/04/08/jacob-zuma-jeremy-gordin-analysis "Jacob Zuma: Tlhahlobo ea Jeremy Gordin"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Daily_Dispatch Romella Hona Joale 24/7]. E bolokiloe ho tloha[https://web.archive.org/web/20090411082712/http://blogs.dispatch.co.za/dispatchnow/2009/04/08/jacob-zuma-jeremy-gordin-analysis ea pele] ka la 11 Mmesa 2009.'' # [[#citeref-247|^]] [https://mg.co.za/article/2009-04-06-mpshe-reveals-contents-of-ngcuka-mccarthy-tapes "Mpshe o senola litaba tsa litheipi tsa Ngcuka, McCarthy"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. 6 Mmesa 2009.[https://web.archive.org/web/20150924173923/http://mg.co.za/article/2009-04-06-mpshe-reveals-contents-of-ngcuka-mccarthy-tapes E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 24 Loetse 2015.'' # [[#citeref-248|^]] [https://mg.co.za/article/2009-04-06-mpshe-zuma-decision-not-an-acquittal/ "Mpshe: Qeto ea Zuma ha se tokollo"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. 6 Mmesa 2009.[https://web.archive.org/web/20090409074141/http://www.mg.co.za/article/2009-04-06-mpshe-zuma-decision-not-an-acquittal E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 9 Mmesa 2009.'' # [[#citeref-249|^]] ''Du Plessis, Carien (2 Mmesa 2009). [https://www.iol.co.za/news/politics/is-npa-entitled-to-drop-zuma-charges-438975 "Na NPA e na le tokelo ea ho hlakola liqoso tsa Zuma?"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Cape_Times Cape Times]. [https://web.archive.org/web/20090406070407/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=6&art_id=vn20090402055425863C195372 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 6 Mmesa 2009.'' # [[#citeref-250|^]] [https://web.archive.org/web/20090408052411/http://www.citizen.co.za/index/article.aspx?pDesc=93359,1,22 "Lifaele tsa DA bakeng sa tlhahlobo ea boahloli"]. E bolokiloe ho tloha[http://www.citizen.co.za/index/article.aspx?pDesc=93359,1,22 ea pele] ka la 8 Mmesa 2009.'' # [[#citeref-251|^]] ''Joubert, Pearlie; Basson, Adriaan.[https://web.archive.org/web/20090426215748/http://elections.mg.co.za/story/2009-04-09-the-spy-who-saved-zuma "Sehloela se Pholositseng Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. E bolokiloe ho tloha[https://mg.co.za/article/2009-04-09-the-spy-who-saved-zuma/ ea pele] ka la 26 Mmesa 2009.'' # [[#citeref-252|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/mpshe-showing-contempt-for-law-zille-460127 "Mpshe o nyenyefatsa molao: Zille"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. Afrika Boroa. E hlahisitsoe ka la 30 Loetse 2009.'' # [[#citeref-253|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-zuma-to-hear-if-spy-tapes-judgment-will-be-set-aside-20160429 "Qeto ea ho hlakola liqoso tsa bobolu ba Zuma 'ha e utloahale', e behelle ka thoko - Joalo ka ha e etsahetse"]. news24.com.[https://web.archive.org/web/20171109022700/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-zuma-to-hear-if-spy-tapes-judgment-will-be-set-aside-20160429 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 9 Pulungoana 2017. E tlisitsoe ka la 17 Tšitoe 2017.'' # [[#citeref-254|^]] [https://www.scribd.com/document/361488605/Zuma-Spy-Tapes-Judgment#from_embed "Zuma Spy Tapes Kahlolo"]. Scribd. Khaso ea Primedia.'' # ^ [[#citeref-auto1255-0|a]] [[#citeref-auto1255-1|b]] ''Bateman, Barry. [http://ewn.co.za/2017/10/13/sca-upholds-high-court-decision-on-zuma-charges "SCA e tšehetsa qeto ea Lekhotla le Phahameng ka liqoso tsa Zuma"]. ewn.co.za.[https://web.archive.org/web/20171023010820/http://ewn.co.za/2017/10/13/sca-upholds-high-court-decision-on-zuma-charges E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 23 Mphalane 2017.'' # [[#citeref-256|^]] [https://www.timeslive.co.za/politics/2017-10-20-npa-gives-zuma-november-deadline-to-say-why-he-shouldnt-be-prosecuted/ "NPA e fa Zuma letsatsi la ho qetela la November ho bolela hore na ke hobane'ng ha a sa lokela ho qosoa"]. timeslive.co.za. La 20 Mphalane 2017.[https://web.archive.org/web/20171027083040/https://www.timeslive.co.za/politics/2017-10-20-npa-gives-zuma-november-deadline-to-say-why-he-shouldnt-be-prosecuted/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 27 Mphalane 2017. E tlisitsoe ka la 17 Tšitoe 2017.'' # [[#citeref-257|^]] [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-43426971 "Jacob Zuma: Mopresidente oa mehleng oa Afrika Boroa o tobane le nyeoe ea bobolu"]. BBC. 16 March 2018. E khutliselitsoe 16 March 2018.'' # ^ [[#citeref-dmc258-0|a]] [[#citeref-dmc258-1|b]] ''Wills, Zapiro le Mike (14 August 2018). [https://www.dailymaverick.co.za/article/2018-08-14-the-back-story-to-the-most-controversial-cartoon-in-sa-history/ "Pale ea morao ho lipopae tse tsosang khang ka ho fetisisa nalaneng ea SA"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Daily_Maverick Maverick ea letsatsi le letsatsi]. E khutlisitsoe ka la 17 Phato 2018.'' # [[#citeref-cpj259-0|^]] [https://city-press.news24.com/News/i-stand-by-my-judgment-judge-who-threw-out-zuma-corruption-case-20160216 "Ke emela kahlolo ea ka - moahloli ea ileng a lahla nyeoe ea bobolu ea Zuma"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/City_Press_(South_Africa) CityPress]. E hlahisitsoe ka la 18 Phato 2018.'' # [[#citeref-260|^]] [https://www.ft.com/content/e9bea81c-3979-11e8-8b98-2f31af407cc8 "Jacob Zuma o hlaha lekhotleng la pele nyeoeng ea bosholu ba libetsa"]. Financial Times. 6 Mmesa 2018. E fumanwe ka la 29 Mphalane 2020.'' # [[#citeref-261|^]] ''Burke, Jason (11 Mphalane 2019). [https://www.theguardian.com/world/2019/oct/11/zuma-to-stand-trial-corruption-charges-arms-deal-south-african-president "Zuma o tla ema nyeoeng ka liqoso tsa bobolu tse amanang le konteraka ea libetsa ea $ 2.5bn"]. Mohlokomedi. E khutlisitsoe ka la 23 Tšitoe 2020.'' # [[#citeref-262|^]] ''Mtshal, Samkelo (22 January 2021). [https://www.iol.co.za/news/politics/green-light-for-zuma-arms-deal-corruption-trial-after-thales-loses-court-bid-46dbdb52-5a6a-4184-81f0-19340d2e955f "Leseli le letala bakeng sa nyeoe ea bobolu ea Zuma ka mor'a hore Thales e lahleheloe ke lekhotla"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. E khutlisitsoe ka la 31 Pherekhong 2020.'' # [[#citeref-263|^]] ''Maughan, Karyn (22 Pherekhong 2021). [https://www.news24.com/news24/southafrica/news/npas-victory-against-thales-takes-it-one-step-closer-to-putting-former-president-zuma-on-trial-20210122 "Phenyo ea NPA khahlanong le Thales e nka mohato o le mong haufi le ho beha mopresidente oa mehleng Zuma nyeoeng"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/News24_(website) News24]. E khutlisitsoe ka la 31 Pherekhong 2021.'' # [[#citeref-264|^]] ''Anna, Cara; Magome, Mogomotsi (4 Hlakola 2020).[https://abcnews.go.com/International/wireStory/south-african-court-issues-arrest-warrant-leader-zuma-68742999 "Lekhotla la Afrika Boroa le fane ka tumello ea ho tšoaroa ha moetapele oa mehleng Zuma"]. Litaba tsa ABC. Associated Press.'' # [[#citeref-265|^]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Jason_Burke Burke, Jason] (26 Mphalane 2021). [https://www.theguardian.com/world/2021/may/26/jacob-zuma-trial-south-africas-ex-president-denies-corruption-charges " Nyeoe ea Jacob Zuma: Mopresidente oa mehleng oa Afrika Boroa o hana liqoso tsa bobolu"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Guardian Mohlokomedi]. E tsositsoe ka la 24 Loetse 2021.'' # [[#citeref-266|^]] [https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/south-africa-resumes-zumas-protracted-arms-deal-trial "Afrika Boroa e tsosolosa nyeoe ea Zuma ea nako e telele ea lihlomo"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Al_Jazeera Al Jazeera]. La 21 Loetse 2021.E tsositsoe ka la 24 Loetse 2021.'' # [[#citeref-267|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/pic-zuma-cops-lock-up-jogger-473729 "PIC: Mapolesa a Zuma a notlela jogger"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. Afrika Boroa.[https://web.archive.org/web/20100623081841/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=6&art_id=vn20100217062211616C809058 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 23 Phuptjane 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-268|^]] [http://www.timeslive.co.za/local/article327217.ece "Zuma o matha ho qosa mapolesa"]. Mehla PHELANG.[https://web.archive.org/web/20100301132945/http://www.timeslive.co.za/local/article327217.ece E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 1 Hlakubele 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-269|^]] [http://www.timeslive.co.za/local/article351461.ece "Nyee ea Zuma e eang ho HRC"]. Mehla PHELANG.[https://web.archive.org/web/20100314074010/http://www.timeslive.co.za/local/article351461.ece E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 14 Hlakubele 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-270|^]] [http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=15&art_id=vn20100304043526705C821173 "Litaba - Botlokotsebe le Makhotla: Maparamente a phatloha ho tšoaroa ha jogger"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. Afrika Boroa.[https://web.archive.org/web/20100821113237/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 21 Phato 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-271|^]] [https://www.iol.co.za/business-report/economy/mail-and-guardian-disturbed-by-zuma-house-incident-813364 "Mail & Guardian" ba ferekantsoe ke ketsahalo ea ntlo ea Zuma - Tlaleho ea Khoebo ea IOL"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. 18 March 2010. E khutliselitsoe 19 February 2018.'' # [[#citeref-272|^]] [https://mg.co.za/article/2010-03-17-zille-zuma-must-rein-in-his-bullies/ "Zille: Zuma o tlameha ho laola bo-'mampoli ba hae"]. The Mail & Guardian. 17 Hlakubele 2010. E khutlisitsoe 29 May 2020.'' # [[#citeref-273|^]] [http://www.timeslive.co.za/incoming/article363660.ece "Balebeli ba Zuma ba ile ba nkopa: moqolotsi oa litaba"]. Mehla PHELANG. La 19 Hlakubele 2010.[https://web.archive.org/web/20100322193459/http://www.timeslive.co.za/incoming/article363660.ece E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 22 Hlakubele 2010. E khutlisitsoe ka la 15 Loetse 2010.'' # [[#citeref-274|^]] [http://www.iol.co.za/news/special-features/the-zuma-era/complaint-laid-against-zuma-1.1242416 "Tletlebo e entsoeng khahlanong le Zuma - The Zuma Era"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. Afrika Boroa. 24 Hlakola 2012.[https://web.archive.org/web/20120429115636/http://www.iol.co.za/news/special-features/the-zuma-era/complaint-laid-against-zuma-1.1242416 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 29 Mmesa 2012. E khutlisitsoe ka la 18 Mphalane 2012.'' # [[#citeref-275|^]] ''SABC (24 Hlakola 2012). [https://web.archive.org/web/20130723183036/http://www.sabc.co.za/news/a/383404804a48659d9b959f8f72c0ef2b/Rightwing-movement-to-lay-hate-speech-charge-against-Zuma-20120224 "SABC News.com - Mokgatlo wa Rightwing ho qosa Zuma ka puo ya lehloyo:Labohlano la 24 Hlakola 2012"]. Sabc.co.za. E bolokiloe ho tloha[http://www.sabc.co.za/news/a/383404804a48659d9b959f8f72c0ef2b/Rightwing-movement-to-lay-hate-speech-charge-against-Zuma-20120224 ea pele] ka la 23 Phupu 2013. E khutlisitsoe ka la 18 Mphalane 2012.'' # [[#citeref-276|^]] ''Stephen, Grootes (19 May 2012). [https://web.archive.org/web/20130602173211/http://ewn.co.za/en/2012/05/19/Zuma%20portrait%20saga%20goes%20to%20court.aspx "Zuma portrait saga e ea khotla"]. Litaba tsa Lipaki tse boneng ka mahlo. E bolokiloe ho tloha[http://www.ewn.co.za/en/2012/05/19/Zuma%20portrait%20saga%20goes%20to%20court.aspx ea pele] ka la 2 Phuptjane 2013. E khutlisitsoe 19 May 2012.'' # [[#citeref-277|^]] [http://6000.co.za/just-hanging-out/ "Ho iphelisa feela"]. 6000 Miles ho tloha Tsoelopele. 18 Mphalane 2012.[https://web.archive.org/web/20121020034534/http://6000.co.za/just-hanging-out/ E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 20 Mphalane 2012. E khutlisitsoe 19 May 2012.'' # [[#citeref-278|^]] [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18159204 "Penta ea Jacob Zuma e sentsoe ka har'a laeborari ea Afrika Boroa"]. Litaba tsa BBC. La 22 Mphalane 2012.[https://web.archive.org/web/20120522102315/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18159204 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 22 Motšeanong 2012. E khutlisitsoe 22 May 2012.'' # [[#citeref-279|^]] [https://projects.icij.org/panama-papers/power-players/index.html#18 "The Power Players: Clive Khulubuse Zuma"]. ICIJ.[https://web.archive.org/web/20160404015649/https://projects.icij.org/panama-papers/power-players/index.html#18 E bolokiloe] ho tloha ea mantlha ka la 4 Mmesa 2016. E tlisitsoe ka la 3 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-280|^]] [http://www.news24.com/SouthAfrica/News/the-panama-papers-and-the-zuma-link-20160404 "Lipampiri tsa Panama le sehokelo sa Zuma"]. News24. La 4 Mmesa 2016.[https://web.archive.org/web/20160414075555/http://www.news24.com/SouthAfrica/News/the-panama-papers-and-the-zuma-link-20160404 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 14 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-281|^]] [https://web.archive.org/web/20080611165057/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0%2C25197%2C22948641-32682%2C00.html "Zuma o khahlisitse basali le sechaba"]. Ea Australia. E bolokiloe ho tloha[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0%2C25197%2C22948641-32682%2C00.html ea pele] ka la 11 Phuptjane 2008.'' # [[#citeref-282|^]] [https://web.archive.org/web/20080611143844/http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?articleid=328908 "Zuma o tla nyala ka Moqebelo"]. M&G. E bolokiloe ho tloha[http://www.mg.co.za/articlepage.aspx?articleid=328908 ea pele] ka la 11 Phuptjane 2008.'' # [[#citeref-283|^]] ''Smith, David (29 Phupu 2014). [https://www.theguardian.com/world/2014/jul/29/jacob-zuma-nepotism-giving-daughter-ministry-position "Jacob Zuma o qosoa ka ho rata leeme ka mor'a ho fana ka boemo ba bosebeletsi ba morali"]. Mohlokomedi.[https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier) ISSN] [https://www.worldcat.org/issn/0261-3077 0261-3077]. [https://web.archive.org/web/20160717084252/https://www.theguardian.com/world/2014/jul/29/jacob-zuma-nepotism-giving-daughter-ministry-position E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 17 Phupu 2016. E tlisitsoe ka la 29 Mmesa 2017.'' # [[#citeref-pillay284-0|^]] ''Pillay, Verashni (4 Pherekhong 2010). [http://mg.co.za/article/2010-01-04-all-the-presidents-women "Basali bohle ba mopresidente"]. Mail & Mohlokomeli.[https://web.archive.org/web/20131128081608/http://mg.co.za/article/2010-01-04-all-the-presidents-women/ E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 28 Pulungoana 2013. E khutlisitsoe ka la 27 Pulungoana 2013.'' # ^ [[#citeref-wives285-0|a]] [[#citeref-wives285-1|b]] [[#citeref-wives285-2|c]] ''Molele, Charles (15 December 2007). [http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article88543.ece/SO-WHO-WILL-THE-ZUMA-FIRST-LADY-BE- "Joale Mofumahali oa Pele oa Zuma e tla ba mang?"]. The Times. UK.[https://web.archive.org/web/20110516151639/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article88543.ece/SO-WHO-WILL-THE-ZUMA-FIRST-LADY-BE- E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 16 Motšeanong 2011.'' # [[#citeref-286|^]] [https://web.archive.org/web/20171029100916/http://www.news24.com/southafrica/news/zumas-big-fat-swazi-wedding-20171029-2 "Lenyalo le leholo, le nonneng la swazi la Zuma"]. litaba24.[https://web.archive.org/web/20171029100916/http://www.news24.com/southafrica/news/zumas-big-fat-swazi-wedding-20171029-2 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 29 Mphalane 2017.'' # [[#citeref-287|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/jacob-zumas-son-vusi-dies-15784793 "Mora oa Jacob Zuma Vusi oa hlokahala"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng].'' # [[#citeref-news24-Kate288-0|^]] [http://www.news24.com/xArchive/Archive/Tributes-as-Kate-Zuma-buried-20001217 "Liteboho joalo ka ha Kate Zuma a patiloe"]. litaba24.[https://web.archive.org/web/20120219223111/http://www.news24.com/xArchive/Archive/Tributes-as-Kate-Zuma-buried-20001217 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 19 Hlakola 2012. E khutlisitsoe ka la 17 Tšitoe 2004.'' # ^ [[#citeref-allthe289-0|a]] [[#citeref-allthe289-1|b]] [[#citeref-allthe289-2|c]] ''Pillay, Verashni. [https://mg.co.za/article/2010-02-04-all-the-presidents-children/ "Bana bohle ba mopresidente"]. M&G.[https://web.archive.org/web/20100206021529/http://www.mg.co.za/article/2010-02-04-all-the-presidents-children E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 6 Hlakola 2010.'' # [[#citeref-290|^]] [https://web.archive.org/web/20131210165233/http://www.thepost.co.za/zuma-s-ladies-1.383727 "Bafumahali ba Zuma"]. The Post. 23 December 2007. Archived from[http://www.thepost.co.za/index.php?fSectionId=215&fArticleId=vn20071223090244769C301201 ea pele] ka la 10 Tšitoe 2013.'' # [[#citeref-291|^]] ''Khumalo, Sipho (9 January 2009). [https://www.iol.co.za/news/south-africa/zumas-bride-to-be-a-glamorous-beauty-430759 "Monyaluoa oa Zuma 'e tla ba 'monate o khahlehang'"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) E ikemetseng ][https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Marang-rang].'' # [[#citeref-292|^]] ''Wicks, Jeff (16 December 2012). [https://web.archive.org/web/20121231023259/http://www.iol.co.za/news/politics/madiba-zuma-s-palace-on-the-hill-1.1441852 "Ntlo ea Madiba-Zuma leralleng]"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. E bolokiloe ho tloha[https://www.iol.co.za/news/politics/madiba-zumas-palace-on-the-hill-1441852 ea pele] ka la 31 Tšitoe 2012. E khutlisitsoe ka la 9 Loetse 2021.'' # [[#citeref-293|^]] [https://www.bbc.com/news/in-pictures-36304612 "Litšoantšong: Bahlabani ba Afrika khahlanong le lenyalo la bana"]. BBC. La 26 Mphalane 2016.[https://web.archive.org/web/20160529064523/http://www.bbc.com/news/in-pictures-36304612 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 29 Mphalane 2016.'' # [[#citeref-oliphant294-0|^]] ''Oliphant, Lumka (13 January 2008). [http://www.news24.com/SouthAfrica/Politics/Zumas-fiancee-hospitalised-20080113 "Molekane" oa Zuma o sepetlele]. News24.[https://web.archive.org/web/20131202235011/http://www.news24.com/SouthAfrica/Politics/Zumas-fiancee-hospitalised-20080113 E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 2 Tšitoe 2013. E khutlisitsoe ka la 27 Pulungoana 2013.'' # [[#citeref-295|^]] [https://www.iol.co.za/news/south-africa/zuma-has-a-love-child-with-judges-sister-266537 "Zuma o na le ngoana oa lerato le khaitseli ea moahloli"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. [https://web.archive.org/web/20160405172333/http://www.iol.co.za/news/south-africa/zuma-has-a-love-child-with-judges-sister-266537 E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 5 Mmesa 2016.'' # [[#citeref-296|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/now-zumas-kzn-love-kids-revealed-473195 "Joale bana ba lerato ba Zuma ba KZN ba senotsoe"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng].'' # [[#citeref-nonmh297-0|^]] [http://citizen.co.za/news/news-national/1444449/shocking-nkandla-plot-recording-raises-intrigue/ "'Ho rekota leano le nyarosang la Nkandla' ho tsosa boqhekanyetsi"]. Moahi. La 2 Hlakubele 2017.[https://web.archive.org/web/20170330001435/http://citizen.co.za/news/news-national/1444449/shocking-nkandla-plot-recording-raises-intrigue/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 30 Hlakubele 2017. E khutlisitsoe ka la 29 Hlakubele 2017.'' # [[#citeref-298|^]] [https://web.archive.org/web/20180421232911/https://www.huffingtonpost.co.za/2018/04/20/5-things-we-know-so-far-about-jacob-zumas-7th-bride-nonkanyiso-conco_a_23416221/ "Lintho tse 5 tseo re li tsebang ho fihlela joale ka Monyaluoa oa bo7 oa Jacob Zuma - Nonkanyiso Conco"]. HuffPost Afrika Boroa. 21 April 2018. E khutlisitsoe 21 April 2018.'' # [[#citeref-stimes-Thandekile-1299-0|^]] ''Govender, Prega (31 Pherekgong 2010). [https://web.archive.org/web/20100202235045/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article284367.ece "Zuma ntate ngoana le morali oa Irvin Khoza"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sunday_Times_(South_Africa) The Sunday Times]. [https://web.archive.org/web/20100202235045/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article284367.ece E bolokiloe] ho tsoa ho ea mantlha ka la 2 Hlakola 2010. E khutlisitsoe ka la 31 Pherekhong 2010.'' # [[#citeref-300|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-and-khoza-are-married-472353 "Zuma le Khoza ba nyalane"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng].'' # [[#citeref-301|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-confirms-love-child-472439 "Zuma o tiisa ngoana oa lerato"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng].'' # [[#citeref-302|^]] [https://mg.co.za/article/2010-02-06-zuma-deeply-regrets-lovechild-pain/ "Zuma 'o ikoahlaea ka ho teba' bohloko ba lerato la ngoana"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. 6 Hlakola 2010.[https://web.archive.org/web/20100209012946/http://www.mg.co.za/article/2010-02-06-zuma-deeply-regrets-lovechild-pain E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 9 Hlakola 2010.'' # [[#citeref-303|^]] [https://www.news24.com/News24/Zuma-love-child-No-comment-20100201 "Zuma ngoana oa lerato: Ha ho maikutlo"]. News24. 1 Hlakola 2010.[https://web.archive.org/web/20100204074623/http://www.news24.com/Content/SouthAfrica/Politics/1057/5d53a796637d4ecfba7f38e6428e2f37/01-02-2010-02-22/Presidency,_ANC_stay_mum_on_Zuma_love-child E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 4 Hlakola 2010.'' # [[#citeref-304|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8492553.stm "ANC e sireletsa Jacob Zuma mabapi le liqoso tsa 'lerato-ngoana'"]. Litaba tsa BBC.[https://web.archive.org/web/20100202052800/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8492553.stm E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 2 Hlakola 2010.'' # [[#citeref-305|^]] [https://www.news24.com/news24/love-child-talk-disrespectful-20100201 "Lipuo tsa bana ba lerato 'ho hloka tlhompho'"]. News24. 1 Hlakola 2010.[https://web.archive.org/web/20100204074802/http://www.news24.com/Content/SouthAfrica/Politics/1057/d0ed84d2b295404ba0b2d8df152587a3/01-02-2010-04-11/Disrespectful_to_discuss_love-child_Malema E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 4 Hlakola 2010.'' # [[#citeref-306|^]] [https://web.archive.org/web/20100203071213/http://www.news24.com/Content/SouthAfrica/Politics/1057/bfdf8618c1414d9b8b6c658dea6fcf83/01-02-2010-08-09/SA_has_right_to_know_about_love-child "SA e na le 'tokelo ea ho tseba ka ngoana oa lerato'"]. News24. 1 Hlakola 2010.[https://web.archive.org/web/20100203071213/http://www.news24.com/Content/SouthAfrica/Politics/1057/bfdf8618c1414d9b8b6c658dea6fcf83/01-02-2010-08-09/SA_has_right_to_know_about_love-child E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 3 Hlakola 2010.'' # ^ [[#citeref-sexpact307-0|a]] [[#citeref-sexpact307-1|b]] [[#citeref-sexpact307-2|c]] ''Ngalwa, Sibusiso; du Plessis, Carien (6 Hlakola 2010).[https://www.iol.co.za/news/politics/jz-broke-sex-pact-472683 "JZ e ile ea roba selekane sa thobalano"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. Afrika Boroa.'' # ^ [[#citeref-cope308-0|a]] [[#citeref-cope308-1|b]] [[#citeref-cope308-2|c]] [https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-flouts-safe-sex-campaign-says-cope-472178 "Zuma o nyatsa lets'olo la thobalano e sireletsehileng, ho bolela COPE"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng].'' # [[#citeref-309|^]] [https://mg.co.za/article/2010-02-02-zuma-should-apologise-says-zille/ "Zuma o lokela ho kopa tšoarelo, ho bolela Zille"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Mail_%26_Guardian Mail & Mohlokomeli]. 2 Hlakola 2010.[https://web.archive.org/web/20100205065954/http://www.mg.co.za/article/2010-02-02-zuma-should-apologise-says-zille E bolokiloe] ho tloha qalong ka la 5 Hlakola 2010.'' # [[#citeref-310|^]] [https://www.iol.co.za/news/politics/zuma-sex-report-a-pr-nightmare-472272 "Tlaleho ea thobalano ea Zuma" ke toro ea PR"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng].'' # [[#citeref-iol.Dudu311-0|^]] ''Ndaba, Baldwin (8 Hlakola 2021). [https://www.iol.co.za/news/politics/dudu-myeni-resigns-from-jacob-zuma-foundation-and-other-boards-30e0172d-da64-4e5f-95cd-03613544ea4d "Dudu Myeni o itokolla ho Jacob Zuma Foundation le liboto tse ling"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/Independent_Online_(South_Africa) Ikemetseng Inthaneteng]. E tsositsoe ka la 15 Hlakola 2021.'' # [[#citeref-timeDudu312-0|^]] [https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2020-05-27-dudu-myeni-declared-delinquent-director-outa/ "Dudu Myeni 'o ile a hlōleha ka mokhoa o makatsang', o phatlalalitsoe e le molaoli oa botlokotsebe bophelo bohle"]. TimesPHELA. 27 May 2020. E khutlisitsoe 15 February 2021.'' # [[#citeref-313|^]] ''MEDUNSA Trust. [http://www.prnewswire.com/news-releases/nelson-mandela-award-honors-charles-a-heimbold-jr-for-commitment-to-african-hivaids-pandemic-73442087.html "Moputso oa Nelson Mandela o Hlompha Charles A. Heimbold Jr. bakeng sa Boitlamo ho Lefu la Afrika la HIV/AIDS"]. www.prnewswire.com (Tokollo ea khatiso).[https://web.archive.org/web/20161111112329/http://www.prnewswire.com/news-releases/nelson-mandela-award-honors-charles-a-heimbold-jr-for-commitment-to-african-hivaids-pandemic-73442087.html E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 11 Pulungoana 2016. E khutlisitsoe ka la 11 Pulungoana 2016.'' # [[#citeref-314|^]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8545456.stm "Mokete oa borena bakeng sa Mopresidente oa Afrika Boroa Jacob Zuma"]. BBC. 3 Hlakubele 2010.[https://web.archive.org/web/20151223191544/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8545456.stm E bolokiloe] ho tloha ho ea pele ka la 23 Tšitoe 2015. E khutlisitsoe ka la 23 Tšitoe 2015.'' # ^ [[#citeref-:1315-0|a]] [[#citeref-:1315-1|b]] [https://www.timeslive.co.za/politics/2017-10-16-nigeria-honours-zuma-with-giant-statue/ "Nigeria e hlompha Zuma ka seemahale se seholohali"]. [https://web.archive.org/web/20171016070614/https://www.timeslive.co.za/politics/2017-10-16-nigeria-honours-zuma-with-giant-statue/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 16 Mphalane 2017. E khutlisitsoe ka la 16 Mphalane 2017.'' # ^ [[#citeref-auto316-0|a]] [[#citeref-auto316-1|b]] [[#citeref-auto316-2|c]] [[#citeref-auto316-3|d]] [https://web.archive.org/web/20160103055557/http://whoswho.co.za/jacob-zuma-927 "Jacob Zuma"]. whoswho. E bolokiloe ho tloha[http://whoswho.co.za/jacob-zuma-927 ea pele] ka la 3 Pherekhong 2016. E khutlisitsoe ka la 23 Tšitoe 2015.'' # [[#citeref-lusaka317-0|^]] [https://www.lusakatimes.com/2009/12/09/unza-confers-honorary-doctor-of-law-degree-on-zuma/ "UNZA e fa Zuma lengolo le hlomphehang la Doctor of Law"]. Lusaka Times. La 9 Tšitoe 2009.[https://web.archive.org/web/20171201045530/https://www.lusakatimes.com/2009/12/09/unza-confers-honorary-doctor-of-law-degree-on-zuma/ E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 1 Tšitoe 2017. E tlisitsoe ka la 18 Phupu 2017.'' # [[#citeref-318|^]] ''Haden, Alexis (15 October 2017). [https://web.archive.org/web/20210122193304/https://www.thesouthafrican.com/news/zuma-nigeria-road-statue-chieftaincy/ "Zuma o fumane tlotla ea borena, tsela le seemahale Nigeria"]. Motho oa Afrika Boroa. E khutlisitsoe ka la 27 Mmesa 2020.'' # [[#citeref-319|^]] [http://www.riff.it/scheda-film/?id=9415 "Ceteris Paribus - Motsamaisi oa nalane ea nalane"]. RIFF - Mokete oa lifilimi o ikemetseng oa Roma.[https://web.archive.org/web/20170305185333/http://www.riff.it/scheda-film/?id=9415 E bolokiloe] ho tloha ea pele ka la 5 Hlakubele 2017. E khutlisitsoe ka la 5 Hlakubele 2017.'' ==Ho bala ho eketsehileng== * ''Foster, Douglas (Phuptjane 2009). [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2009/06/jacobs-ladder/307442/ "Lere ea Jakobo"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Atlantic Leoatle la Atlantic]. '''303'''(5): 72–80. E hlahisitsoe ka la 8 Phupu 2013.'' * ''Russell, Alec (2009). [https://archive.org/details/aftermandelabatt0000russ Ka mor'a Mandela: Ntoa ea Moea oa Afrika Boroa]. London:[https://en.wikipedia.org/wiki/Hutchinson_(publisher) Hutchinson]. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) ISBN] [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-09-192601-4 978-0-09-192601-4].'' f5rys6dafd9m82wr0b14nwe14ii3d1z Desiree Ellis 0 8892 39530 38627 2026-06-21T00:28:06Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39530 wikitext text/x-wiki [[File:Desiree Ellis Chile - Sudáfrica 20181009 19.jpg|thumb|Desiree Ellis]] '''Desire Ellis''' (o hlahile ka la 14 Hlakubele 1963) ke molaodi le mokwetlisi wa bolo ya maoto wa [[Afrika Borwa]] le sebapadi sa mehleng.<ref>https://africa.worldfootballsummit.com/speakers/desiree-ellis/</ref> Ha jwale o kwetlisa sehlopha sa naha sa basadi sa Afrika Borwa Ke setho sa Mothehi wa ''Banyana Banyana'' le motsamaisi wa bobedi wa sehlopha sa naha. O ile a fuwa Mohope wa Selemo wa Basadi wa Football ya Aforika ka 2018 ka mora hore sehlopha sa hae se qetelle se le sebakeng sa bobedi ho African Women's Cup of Nations mme se phunyelletse ho ya dipapading tsa Mohope wa Lefatshe wa Basadi lekgetlo la pele.<ref>https://www.aljazeera.com/sports/2023/7/22/womens-world-cup-desiree-ellis-south-african-football</ref> Nakong ya mosebetsi wa hae e sale sebapadi, o ile a bapala e le sehlopha sa Spurs Ladies hara dihlopha tse ding.O hlomphuwa ka ho hapa Mohope wa Matjhaba wa Basadi wa Afrika ka 2022 ka mora nako e telele Afrika Borwa e sa hape makgaolakgang. Ka April 2023, Ellis o ile a fuwa kgau ya National Order of Ikhamanga ke Mmuso wa Afrika Borwa ka lebaka la phihlello ya hae bolo ya maoto ya basadi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.laureus.co.za/project/desiree-ellis/ |access-date=2024-11-26 |archive-date=2024-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241105133912/https://www.laureus.co.za/project/desiree-ellis/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.cafonline.com/womens-football/news/reigning-caf-women-s-coach-of-the-year-ellis-conferred-with-honorary-doctorate/</ref> == Mehlodi == 1seq5q5hxbw514dl8gu7em6od9ybxti Thabo Makhetha-Kwinana. 0 9155 39536 38700 2026-06-21T02:26:56Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39536 wikitext text/x-wiki '''Thabo Makhetha-Kwinana''' (21 Lwetse 1987) ke moqapi wa feshene a tsejwang ka meralo ya hae e kopanyang mekgwa ya Ma-aforika le Bophirimela, a tsepamisitse maikutlo moetlong wa [[Basotho]].<ref>https://satisfashionug.com/design-brand-to-know-thabo-makhetha/</ref> [[File:Thabo Makhetha - Kwinana.jpg|thumb|Thabo Makhetha - Kwinana ho Free State Fashion Week 2024]] == Tsa Bophelo ba pele le thuto == Thabo Makhetha-Kwinana o hlahetse [[Lesotho]], empa o ile a fallela Afrika Borwa ha a le dilemo di tharo mme ho tloha ka nako eo haesale dula teng. O phetse [[Mahikeng]], Johannesburg, [[Mokokotlofo|Pietermaritzburg]] hammoho le [[Baye|Port Elizabeth]], mme hajwale o dula [[Motse Kapa|Cape Town]], profinseng ya Western Cape Afrika Borwa. Thabo Makhetha o ile a ithutela Univesithing ya Nelson Mandela Metropolitan e [[Baye|Port Elizabeth]] moofumaneng lengolo la National Diploma in Fashion.Lengolo la tsebo kaho qala leho etsa diaparo tsa sejwale-jwale.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://theinsidersa.co.za/feast-your-eyes-on-beautiful-basotho-inspiring-garments-by-thabo-makhetha/ |access-date=2024-11-02 |archive-date=2024-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110031838/https://theinsidersa.co.za/feast-your-eyes-on-beautiful-basotho-inspiring-garments-by-thabo-makhetha/ |dead-url=yes }}</ref> == Tshebetso ya Thabo Makhetha mosebetsi wa etsa diaparo == Ka 2009 o ile a theha diaparo ka lebitso la hae a le dilemo di 21, a fuwe tlhohleletso ke nkhono wa hae ya neng le seroki sa diaparo. E ne e le mme wa hae a boneng bokgoni ba hae a sa le monyane dilemong mme a tswela pele ho mo rekela mochini wa hae wa pele wa ho roka Meralo ya hae e fuwe tlotlo mme ke lefa la hae la [[Basotho]], ka ho tsepamisa maikutlo ka ho khetheha kobo ya setso ya Basotho, eo a e kenyelletsang meralong ea hae ya diaparo. O boetse o tsejwa ka tshebediso ya hae ya botaki le mekhwa e metle ya Ma-aforika.<ref>https://mg.co.za/friday/2024-03-04-thabo-makhetha-kwinana-clothes-for-the-bold-and-brave/</ref> Thabo Makhetha o ile a qala ho bapala ka 2014 ho la Vancouver Fashion Week motseng [[Canada]], moo a ileng a roriswa ka boleng le boqapi ba mosebetsi wa hae bakeng sa pokello ya Kobo ya Bohadi "Blanket ya Prestige". ==Ditlhaloso== mo77o237uv9e8csuenp3r7nt95h4rj7 Lucky Dube 0 9164 39534 39184 2026-06-21T01:33:36Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39534 wikitext text/x-wiki [[File:Legendary Lucky Dube.jpg|thumb|Lucky Dube]] '''Lucky Philip Dube''' (e hlahang ka duu-beh; <ref name="Fun">[https://web.archive.org/web/20071020045531/http://luckydubemusic.com/funfacts.html Fun Facts], luckydubemusic.com, Retrieved 19 October 2007</ref> la 3 Phato 1964 - la 18 Mphalane 2007) e ne e le sebini sa [https://thereggaemuseum.com/100-best-reggae-songs-of-all-time-definitive-ranked-list-with-full-descriptions-2026-guide/ reggae] sa [https://vulabula.co.za/reader/afrika-borwa-ya-rona.html Afrika Borwa] le Ba-Rastafarian. Ho rekiswa ha direkoto tsa hae lefatsheng ka bophara ho ile ha mo fa kgau ya Mmino wa Afrika o rekiswang ka ho fetisisa Moketeng wa World Music Awards wa 1996. Dube o ne a bina ka ditaba tse amang Maafrika Borwa le Maafrika ka kakaretso dipineng tsa hae. O ile a hatisa dialbamo tse 22 ka nako ya dilemo tse 25.<ref>https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2023-10-18-gone-but-not-forgotten--remembering-lucky-dube-on-the-16th-anniversary-of-his-passing/</ref> == Tsa bophelo ba bonyaneng == [https://web.archive.org/web/20260101153905/https://luckydubelegacy.com/ Lucky Dube] o hlahetse [https://web.archive.org/web/20250915162339/https://www.mpumalanga.com/places-to-go/grass-wetlands/ermelo Ermelo], Transvaal (eo hona jwale e leng Mpumalanga), ka la 3 Phato 1964. Batswadi ba hae ba ile ba arohana pele a tswalwa, mme o ile a hodiswa ke mme wa hae, a ileng a mo reha lebitso la "Lucky" hobane a ne a nka tswalo ya hae e le lehlohonolo ka mora ho ima ha mmalwa. Ha mmoho le bana babo ba babedi, Thandi le Mandla. Dube o qetile boholo ba bongwana ba hae le nkgono wa hae Sarah, ha mmae a fallela mosebetsing. Puisanong ya 1999, o hlalositse nkgono wa hae e le "lerato la hae le leholo", "ya ileng a atisa dintho tse ngata ho hodisa motho enwa ya nang le boikarabelo eo ke leng yena kajeno".[7][8] == Qalo ya mmino == Dube o ne a sebetsa e le mohlokomedi wa dirapa dilemong tsa hae tsa botjha empa ha morao a etsa qeto ya hoya sekolong e le hore a ntlafatse menyetla ya hae ya moruo. Ha a le moo, o ile a kenela khwaere mme le metswalle e meng, ba theha sehlopha sa hae sa pele sa mmino, Skyway Band. [8] Ha a ntse a le sekolong, o ile a fumana mokgatlo wa Rastafari. Ha a le dilemo di leshome le metso e robedi, Dube o ile a ikopanya le sehlopha sa motswalla a hae, Love Brothers, se neng se bapala mmino wa pop oa Zulu o tsejoang ka lebitso la mbaqanga. Sehlopha sena se ile sa saena le Teal Record Company mme sa rekota albamo ya Lucky Dube le Supersoul,mme Dube a qala ho ithuta Senyesemane.[8] Ka 1986, mmoho le motswala wa hae Richard Siluma, Dube ba ile ba lokolla alebamo ya Seafrikanse Die Kaapse Dans, ya latelwa ke EP Help My Krap, selemong sona seo, tlasa lebitso la Oom Hansie.[9] ==Mehlodi== [[Category:Mmino]] aoqffi6m0w15k3529f8o3vtczd02tvt Hlaudi Motsoeneng 0 9378 39500 39495 2026-06-20T14:30:59Z Kgethisi 12913 Keh hlwaile Di phoso 39500 wikitext text/x-wiki   '''Hlaudi Motsoeneng''' ke moetapele wa mokgatlo wa African Content Movement (ACM) ya ileng a sebeletsa e le motsamaisi ya ka sehloohong wa tshebetso ya South African Broadcasting Corporation (SABC) ho tloha ka selemo 2011 ho isa ho sa 2013. Motsoeneng o ile a tloswa mosebetsing wa hae e le ofisiri e ka sehloohong ya ho sebetsa ka mora hore ho se tshepahale ha hae ho senolwe, mme ho ile ha fumanwa hore o ile a bua leshano ka mangolo a hae a thuto. Kamora ho tloswa e le motsamaisi ya ikarabellang wa tshebetso e kgolo ho ile ha phatlalatswa hore Motsoeneng o tla kgutlela mosebetsing oa hae oa pele e le Group Executive Editor of Provinces and Corporate Affairs of the SABC. Ka Tshitwe selemo sa 2016, Lekgotla le Phahameng la Western Cape le ile la etsa qeto ya hore ho kgethwa ha Motsoeneng e le Motsamaisi oa Sehlopha ho ne ho sa lumellane le molao le hore "ha a na tokelo ea ho ba le boemo bofe kapa bofe ho SABC". Ka Phuptjane 2022 khomishene ea mmuso ea ho hapa e ile ea etsa tlhahiso ea lipatlisiso tsa botlokotsebe mabapi le litlolo tse ka bang teng tsa Molao oa Tsamaiso ea Lichelete tsa Sechaba ha CEO oa sehlopha Lulama Mokhobo le COO Motsoeneng ba phethela tumellano ea SABC le Koranta ea TNA e neng e le ea Gupta. <ref name="mah1" /> Ka Phupu 2022 Lekhotla le Phahameng le ile la hana nyehelo ea Motsoeneng ea ho ipiletsa ho puseletso, ka phaello, ea R11.5 milione e fumanoeng ka mokhoa o seng molaong ha SABC e phethela tumellano le MultiChoice. Motsoeneng o hlahetse [[Phuthaditjhaba]], Porofensing ya Foreistatata,Afrika Boroa kapa Thaba Bosiu [[Lesotho]], moo a hodisitsweng ke rakgadi wa hae. Mme wa hae ke sangoma. O ile a ya sekolong sa mathomo sa Qhibi Ha Sethunya se Qwa Qwa, Free State. Motsoeneng o ile a ya Sekolong se Phahameng sa Metsi Matsho, empa ha a ka a qeta dithuto ntsa hae tsa sehlopha sa leshome. == Mosebetsi wa pele == Mosebestsii wa Motsoeneng o qadile Puthaditjhaba,Qwaqwa ha a kopana le Kenneth Mopeli, eo ka nako eo e neng e le Letona la bantustan ya Afrika Boroa ya QwaQwa, ya ileng a ba motataisi wa hae. Mopeli o ne a sebetsa ofising e le nngwe le Motsoeneng. <ref name=":0" /> Dilemong tsa bo-1990, Motsoeneng o ile a fetoha freelancer ho Radio Sesotho mme a nka mokotla wa seea-le-moea o nang le mochini wa ho rekota mic moo a neng a ka phahamisa metswalle ya hae ho ea lipale hobane o ne a se na koloi. <ref name=":0" /> == Ditshupiso == kztmcxrckgfltitpn34jiywnp13eltv 39501 39500 2026-06-20T14:48:05Z Kgethisi 12913 Ke hlwaile diphoso 39501 wikitext text/x-wiki   '''Hlaudi Motsoeneng''' ke moetapele wa mokgatlo wa African Content Movement (ACM) ya ileng a sebeletsa e le motsamaisi ya ka sehloohong wa tshebetso ya South African Broadcasting Corporation (SABC) ho tloha ka selemo 2011 ho isa ho sa 2013. Motsoeneng o ile a tloswa mosebetsing wa hae e le ofisiri e ka sehloohong ya ho sebetsa ka mora hore ho se tshepahale ha hae ho senolwe, mme ho ile ha fumanwa hore o ile a bua leshano ka mangolo a hae a thuto. Kamora ho tloswa e le motsamaisi ya ikarabellang wa tshebetso e kgolo ho ile ha phatlalatswa hore Motsoeneng o tla kgutlela mosebetsing wa hae wa pele e le Group Executive Editor of Provinces and Corporate Affairs of the SABC. Ka Tshitwe selemo sa 2016, lekgotla le phahameng la Western Cape le ile la etsa qeto ya hore ho kgethwa ha Motsoeneng e le Motsamaisi wa sehlophaho ne ho sa lumellane le molao le hore "ha a na tokelo ya ho ba le boemo bofe kapa bofe ho SABC". Ka Phuptjane 2022 khomishene ya mmuso wa ho hapa e ile wa etsa tlhahiso ya dipatlisiso tsa botlokotsebe mabapi le ditlolo tse ka bang teng tsa molao wa tsamaiso ya ditjhelete tsa setjhaba ha CEO ya sehlopha Lulama Mokho le COO Motsoeneng ba phethela tumellano ya SABC le koranta ya TNA e neng e le ya Gupta. <ref name="mah1" /> Ka Phupu 2022 lekgotla le phahameng le ile la hana nehelo ya Motsoeneng ya ho ipiletsa ho puseletso, ka phaello, ya R11.5 million e fumanoeng ka makgoha a seng molaong ha SABC e phethela tumellano le MultiChoice. Motsoeneng o hlahetse [[Phuthaditjhaba]], Porofensing ya Free State,Afrika Borwa kapa Thaba Bosiu [[Lesotho]], moo a hodisitsweng ke rakgadi wa hae. Mme wa hae ke sangoma. O ile a ya sekolong sa mathomo sa Qhibi Ha Sethunya se Qwa Qwa, Free State. Motsoeneng o ile a ya Sekolong se Phahameng sa Metsi Matsho, empa ha a ka a qeta dithuto ntsa hae tsa sehlopha sa leshome. == Mosebetsi wa pele == Mosebestsii wa Motsoeneng o qadile Puthaditjhaba,Qwaqwa ha a kopana le Kenneth Mopeli, eo ka nako eo e neng e le Letona la bantustan ya Afrika Boroa ya QwaQwa, ya ileng a ba motataisi wa hae. Mopeli o ne a sebetsa ofising e le nngwe le Motsoeneng. <ref name=":0" /> Dilemong tsa bo-1990, Motsoeneng o ile a fetoha freelancer ho Radio Sesotho mme a nka mokotla wa seea-le-moea o nang le mochini wa ho rekota mic moo a neng a ka phahamisa metswalle ya hae ho ea lipale hobane o ne a se na koloi. <ref name=":0" /> == Ditshupiso == jcbbh1hoyn87ufg7zalx2n7cafy439x 39502 39501 2026-06-20T14:51:29Z Kgethisi 12913 Ke hlwaile diphoso 39502 wikitext text/x-wiki   '''Hlaudi Motsoeneng''' ke moetapele wa mokgatlo wa African Content Movement (ACM) ya ileng a sebeletsa e le motsamaisi ya ka sehloohong wa tshebetso ya South African Broadcasting Corporation (SABC) ho tloha ka selemo 2011 ho isa ho sa 2013. Motsoeneng o ile a tloswa mosebetsing wa hae e le ofisiri e ka sehloohong ya ho sebetsa ka mora hore ho se tshepahale ha hae ho senolwe, mme ho ile ha fumanwa hore o ile a bua leshano ka mangolo a hae a thuto. Kamora ho tloswa e le motsamaisi ya ikarabellang wa tshebetso e kgolo ho ile ha phatlalatswa hore Motsoeneng o tla kgutlela mosebetsing wa hae wa pele e le Group Executive Editor of Provinces and Corporate Affairs of the SABC. Ka Tshitwe selemo sa 2016, lekgotla le phahameng la Western Cape le ile la etsa qeto ya hore ho kgethwa ha Motsoeneng e le Motsamaisi wa sehlophaho ne ho sa lumellane le molao le hore "ha a na tokelo ya ho ba le boemo bofe kapa bofe ho SABC". Ka Phuptjane 2022 khomishene ya mmuso wa ho hapa e ile wa etsa tlhahiso ya dipatlisiso tsa botlokotsebe mabapi le ditlolo tse ka bang teng tsa molao wa tsamaiso ya ditjhelete tsa setjhaba ha CEO ya sehlopha Lulama Mokho le COO Motsoeneng ba phethela tumellano ya SABC le koranta ya TNA e neng e le ya Gupta. <ref name="mah1" /> Ka Phupu 2022 lekgotla le phahameng le ile la hana nehelo ya Motsoeneng ya ho ipiletsa ho puseletso, ka phaello, ya R11.5 million e fumanoeng ka makgoha a seng molaong ha SABC e phethela tumellano le MultiChoice. Motsoeneng o hlahetse [[Phuthaditjhaba]], Porofensing ya Free State,Afrika Borwa kapa Thaba Bosiu [[Lesotho]], moo a hodisitsweng ke rakgadi wa hae. Mme wa hae ke sangoma. O ile a ya sekolong sa mathomo sa Qhibi Ha Sethunya se Qwa Qwa, Free State. Motsoeneng o ile a ya Sekolong se Phahameng sa Metsi Matsho, empa ha a ka a qeta dithuto ntsa hae tsa sehlopha sa leshome. == Mosebetsi wa pele == Mosebestsi wa Motsoeneng o qadile Puthaditjhaba,Qwaqwa ha a kopana le Kenneth Mopeli, eo ka nako eo e neng e le Letona la bantustan ya Afrika Borwa ya QwaQwa, ya ileng a ba motataisi wa hae. Mopeli o ne a sebetsa ofising e le nngwe le Motsoeneng. <ref name=":0" /> Dilemong tsa bo-1990, Motsoeneng o ile a fetoha freelancer ho Radio Sesotho mme a nka mokotla wa seea-le-moea o nang le mochini wa ho rekota mic moo a neng a ka phahamisa metswalle ya hae ho ya dipale hobane o ne a se na koloi. <ref name=":0" /> == Ditshupiso == bryicrzwn7knzapb6mszy3wz4hky346 Thomas Madigage 0 9393 39539 31804 2026-06-21T02:39:17Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39539 wikitext text/x-wiki '''Thomas Madigage''' (11 Pudungwane 1970 - 19 Mphalane 2012) e ne e le sebapadi sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa le mokwetlisi.<ref>https://www.iol.co.za/news/south-africa/sa-mourns-soccer-legend-1407259</ref> == Mosebetsi wa sehlopha == Madigage o hlahetse Pretoria, mme o qalile mosebetsi wa hae wa ho bapalla Arcadia Shepherds moo a ileng a bapala haufi le Paul Matthews, mora wa Roy Matthews, mothusi wa Jomo Cosmos. Kamora ho kgahla Matthews, o ile a bonwa ke Jomo Sono ya ileng a tlisa sebapadi sena sehlopheng sa hae,<ref>http://www.supersport.com/football/blogs/mokwena-kwenaite/Tribute_to_Mafunta_the_little_one?print=true</ref> a mo hodisa jwalo ka mora wahae.<ref>http://www.iol.co.za/the-star/football-legend-laid-to-rest-1412634</ref> O ile a qala ho bapalla Jomo Cosmos a le dilemo tse 16,<ref>https://news.yahoo.com/madigages-passing-rocks-sa-093012102--sow.html</ref> ba hapa National Soccer League ka 1987 selemong sa hae sa pele sehlopheng. Ka 1990, o ile a ba le teko ho Rangers, le sebapadi-mmoho le yena sa Cosmos Augustine Makalakalane, empa konterata ha ya ka ya saenwa. <ref>http://www.iol.co.za/sport/soccer/bafana/football-mourns-madigages-death-1406868</ref>Ho ena le hoo, ka bobedi ba ile ba kena sehlopheng sa Switzerland sa FC Zurich. Zürich, Madigage o ile a utlwa bohloko ha ane a tswa dikotsi tsa lengole mme oile a bapala papadi e le nngwe ya sehla <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dbfcz.ch/spieler.php?spieler_id=3209 |access-date=2024-11-13 |archive-date=2025-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820065044/https://www.dbfcz.ch/spieler.php?spieler_id=3209 |dead-url=yes }}</ref> ka 5-1 ho FC Luzern, o ile a hlaba ntlha se le seng sa sehlopha.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dbfcz.ch/spiel.php?spiel_id=930 |access-date=2024-11-13 |archive-date=2025-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820183528/https://www.dbfcz.ch/spiel.php?spiel_id=930 |dead-url=yes }}</ref> Ka mora hore a hlolehe ho hlaha dipapading tse ding, o ile a kgutlela Jomo Cosmos ka 1992.<ref>https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20002342</ref> Ha mamorao o ile a ikopanya le Pretoria City (eo hamorao e ileng elya rehwa SuperSport United), ba hapa karolo ya 2 mme a fihlela [[Mohope wa Nedbank|Bob Save Super Bowl]] ka 1995,<ref>https://www.rsssf.org/tablesz/zaf95.html</ref> pele a tlohela mosebetsi ka 2003. == Mosebetsi wa matjhaba == Madigage o ile a fumana dikgau tse nne bakeng sa Sehlopha sa naha sa Afrika Borwa . == Ho tlohela mosebetsi == Kamora ho tlohela mosebetsi e le sebapadi, Madigage o sebeditse e le mothusi wa mokwetlisi wa SuperSport United ho tloha ka 2004 ho isa ho 2012 <ref>http://www.supersport.com/football/bafana/news/121020/Madigage_to_be_buried_next_Sunday</ref> mme hamorao le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa.<ref>https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20002342</ref> == Bophelo le lefu == Madigage o ile a hlokahala kotsing ya koloi ka Labohlano la di 19 Mphalane 2012,<ref>https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20002342</ref> ka mora hore a thule esele e ne tshela tsela haufi le Burgersfort, [[Limpopo]]. O ne a le dilemo di 41 ka nako eo.<ref>http://www.iol.co.za/news/south-africa/limpopo/assistant-bafana-bafana-coach-killed-1.1406588</ref> == Mehlodi == 4ig3hnu36jn4wqv01yil4onp4wa8jin Tshepo Tshola 0 9820 39541 35473 2026-06-21T02:49:23Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39541 wikitext text/x-wiki [[File:Tsepo Tshola.jpg|thumb|Tsepo Tshola]] '''Tshepo Tshola''' e ne e le sebini sa mmino wa Jazz se hlahetseng [[Lesotho]]. E ne e le setho sa sehlopha sa Afro-jazz fusion se bitswang Sankomota e le sebini se qapang le sebini se ka sehloohong.<ref>https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-07-21-the-village-pope-has-passed-remembering-tsepo-tshola-lesothos-musical-giant/</ref> ==Bophelo ba bonyaneng== Tshepo Tshola o hlahile ka la 15 Phato 1953 motseng wa [[Teyateyaneng]] naheng ya [[Lesotho]].<ref>https://www.news24.com/drum/news/at-home-withtshepo-tshola-20170728</ref> Ntate wa hae e ne e le moruti mme seo sa etsa hore a be le kgahleho le kamano ya mmino wa bodumedi, mme hamorao mmino wa [[Sesotho]].Mafelong a dilemo tsa bo-1970, Tshola o ile a theha sehlopha se bitswang Uhuru seo hamorao se ileng sa fetola lebitso la sona hoba Sankomota .<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nac.org.za/rest-in-peace-village-pope-tshepo-tshola/ |access-date=2025-04-22 |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418072048/http://www.nac.org.za/rest-in-peace-village-pope-tshepo-tshola/ |dead-url=yes }}</ref> ==Mosebetsi wa Solo== Ka ho tuma ka lebitso la "The Village Pope" ,Tsepo Tsola o lokollotse alebamo ya hae ya pele ka selemo sa 2002 mme a e bitsa New Dawn. O ile a tswela pele ho lokolla tse ding tse ngata, ho qolla tse ding tsa di alebamo e leng Lesedi le The Village Pope. Tsepo Tsola o ile a bapala dinaheng tse ngata mose ho mawatle mme o sebedisane le dibini tsa Afrika Borwa tse kang Jub-Jub le [[Cassper Nyovest]].<ref>https://allafrica.com/stories/202107150653.html</ref><ref>https://www.citizen.co.za/roodepoort-record/uncategorized/2015/03/03/winners-of-the-14-annual-metro-fm-music-awards-2/</ref> ==Bophelo hamorao== Dilemong tsa hae tsa morao Tsepo Tshola o ile a etsa mmino wa bodumedi (gospel) mme a sebetsa le setsebi kapa sebini se kang (Dr) ngaka [[Rebecca Malope]]. O hapile ikgau tse ngata ho kenyeletswa kgau ya mmino ya Metro FM ya Lifetime Achievement le ya YoMzansi Lifetime achievement award. <ref>https://www.citizen.co.za/roodepoort-record/uncategorized/2015/03/03/winners-of-the-14-annual-metro-fm-music-awards-2/</ref>Tsola o hlokahetse ka lebaka la mafu a tsamaisanang le Covid19 ,a hlokahalla Lesotho ka selemo sa 2021.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.yomzansi.com/2015/03/01/tsepo-tshola-mahotella-queens-awarded-lifetime-achievement-awards/ |access-date=2025-04-22 |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113092737/https://www.yomzansi.com/2015/03/01/tsepo-tshola-mahotella-queens-awarded-lifetime-achievement-awards/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.yomzansi.com/2015/03/01/tsepo-tshola-mahotella-queens-awarded-lifetime-achievement-awards/ |access-date=2025-04-22 |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113092737/https://www.yomzansi.com/2015/03/01/tsepo-tshola-mahotella-queens-awarded-lifetime-achievement-awards/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.sowetanlive.co.za/entertainment/2021-07-16-ho-lokile-lokile-tsepo-tsholas-sudden-death-hits-colleagues-hard/</ref> ==Dikgau le ditlotla== Kgau ya mmino ya Metro FM ya Lifetime Achievement 2016<ref>https://www.citizen.co.za/roodepoort-record/uncategorized/2015/03/03/winners-of-the-14-annual-metro-fm-music-awards-2/</ref> Kgau ya Phihlello ya Bophelo ya YoMzansi<ref>https://www.news24.com/citypress/trending/remembering-tsepo-tshola-20210715</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.yomzansi.com/2015/03/01/tsepo-tshola-mahotella-queens-awarded-lifetime-achievement-awards/ |access-date=2025-04-22 |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113092737/https://www.yomzansi.com/2015/03/01/tsepo-tshola-mahotella-queens-awarded-lifetime-achievement-awards/ |dead-url=yes }}</ref> ka selemo sa 2018 Tshepo Tshola ola fuwa tlotlo ke morena Letsie wa boraro<ref>https://sundayexpress.co.ls/tsepo-tshola-honoured/</ref> ==Mehlodi== <references /> [[Category:Mafu a 2021]] [[Category:Sebini sa Jazz]] hcgauhmrpgeedxqs7sxfnaaq173f0jx Theunie Steyn 0 9889 39538 33487 2026-06-21T02:33:09Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39538 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific-prefix=[[The Honourable]]|name=Theunie Steyn|honorific-suffix=[[Senior Counsel|SC]]|image=|imagesize=|caption=|office1=[[Administrator-General of South West Africa]]|term_start1=1977|term_end1=1978|nominator1=|appointer1=|predecessor1=Barend Johannes van der Walt (''Administrator'')|successor1=[[Gerrit Viljoen]]|office2=Judge of the [[Orange Free State Provincial Division]] of the Supreme Court of South Africa|term_start2=1974|term_end2=1988|nominator2=|appointer2=|predecessor2=|successor2=|office=Judge of the [[Appellate Division (South Africa)|Appellate Division]]|term_start=1988|term_end=1995|nominator=|appointer=|birthname=Marthinus Theunis Steyn|birth_date={{Birth date|1920|11|5|df=y}}|birth_place=[[Bloemfontein]], [[Orange Free State (province)|Orange Free State]], Union of South Africa|death_date={{death date and age|1998|4|4|1920|11|5|df=yes}}|death_place=Bloemfontein, South Africa|restingplace=|restingplacecoordinates=|nationality=[[South Africa]]n|otherparty=<!--For additional political affiliations-->|spouse=|partner=<!--For those with a domestic partner and not married-->|relations=[[MT Steyn]] (Grandfather)|father=[[Colin Fraser Steyn]]|children=|residence=|alma_mater=[[University of Cape Town]]|occupation=|profession=Advocate|religion=|signature=|footnotes=}}{{Infobox officeholder|honorific-prefix=[[The Honourable]]|name=Theunie Steyn|honorific-suffix=[[Senior Counsel|SC]]|image=|imagesize=|caption=|office1=[[Administrator-General of South West Africa]]|term_start1=1977|term_end1=1978|nominator1=|appointer1=|predecessor1=Barend Johannes van der Walt (''Administrator'')|successor1=[[Gerrit Viljoen]]|office2=Judge of the [[Orange Free State Provincial Division]] of the Supreme Court of South Africa|term_start2=1974|term_end2=1988|nominator2=|appointer2=|predecessor2=|successor2=|office=Judge of the [[Appellate Division (South Africa)|Appellate Division]]|term_start=1988|term_end=1995|nominator=|appointer=|birthname=Marthinus Theunis Steyn|birth_date={{Birth date|1920|11|5|df=y}}|birth_place=[[Bloemfontein]], [[Orange Free State (province)|Orange Free State]], Union of South Africa|death_date={{death date and age|1998|4|4|1920|11|5|df=yes}}|death_place=Bloemfontein, South Africa|restingplace=|restingplacecoordinates=|nationality=[[South Africa]]n|otherparty=<!--For additional political affiliations-->|spouse=|partner=<!--For those with a domestic partner and not married-->|relations=[[MT Steyn]] (Grandfather)|father=[[Colin Fraser Steyn]]|children=|residence=|alma_mater=[[University of Cape Town]]|occupation=|profession=Advocate|religion=|signature=|footnotes=}} '''Marthinus Theunis "Theunie" Steyn''' SC (5 Pudungwana 1920 – 14 Mmesa 1998) e ne e le moahlodi wa Afrika Boroa wa Lekala la Boipiletso le Molaodi-Kakaretso ow Afrika Borwa Bophirima . == Bophelo ba bongoaneng le thuto == Steyn o hlahetse polasing " Onze Rust ", eo e neng e le ya ntate-moholo wa hae, Mopresidente MT Steyn, mopresidente wa ho qetela wa [[Orange Free State]], mme jwale ke ntatae, Colin Fraser Steyn, eo e neng e le Letona la Toka la Union of South Africa. <ref>''GISA (2005). South African Genealogies Vol 12. Stellenbosch: Genealogical Institute of South Africa. p.&nbsp;233.'' ISBN''&nbsp;''<bdi>0-7972-1032-6</bdi>''.''</ref> Ka 1937, o ile a etsa matric Gray College Bloemfontein yaba o ya [[Yunivesiti ya Kapa|Univesithing ya Cape Town]], moo a ileng a fumana lengolo la hae la BA ka 1940 le LLB ea hae ka 1944. Ka 1944 ho isa 1945, Steyn e bile molefothenente wa pele sesoleng sa 6th Armored Division mme a lwana Italy nakong ya Ntow ya II ya Lefatše . <ref name=":0">"Wyle appèlregter M T Steyn SC" ''(PDF). Consultus.'' '''11''' ''(2): 116. 1998 &#x2013; via General Council of the Bar of South Africa.''</ref> == Mosebetsi == Ka la 5 Hlakola 1948, Steyn o ile a amohelwa e le mmuelli wa Lekgotla le Phahameng la Dinyewe la Afrika Borwa mme hanghang a qala ho sebetsa e le mmuelli Lekgotleng la Foreisetata. E bile moeletsi ya phahameng ka Motsheanong 1965 mme a sebetsa jwalo ka moahlodi wa karolo makgetlo a mmalwa ho tloha ka 1968. O ile a kgethelwa ruri moahlodi wa Free State Provincial Division ka la 1 Phuptjane 1974. <ref name=":0">{{Cite journal|pages=116}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20240809075047/https://www.gcbsa.co.za/law-journals/1998/november/1998-november-vol011-no2-pp116-117.pdf "Wyle appèlregter M T Steyn SC"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Consultus''. '''11''' (2): 116. 1998 &#x2013; via General Council of the Bar of South Africa.</cite></ref> Ho tloha ka Lwetse 1977 ho isa Phato 1978, Steyn o sebelitse jwalo ka Molaodi-Kakaretso wa pele wa Afrika Boroa Bophirima ka nako eo. Ho ananelwa ka bophara hore o entse mosebetsi o motle ho lokisetsa boipuso ba SWA. <ref>"Internal Developments under Administrator-General appointed by South Africa" ''(PDF). web.stanford.edu.''</ref> <ref>"Namibia: (South West Africa): South African Administrator General Judge Marthinus Steyn Says A Decision On Elections In Namibia (South West Africa) Should Be Made Soon"''. www.britishpathe.com. 1978. Retrieved 9 April 2021.''</ref> Ka 1987 o ile a kgethwa e le moahlodi ya sebetsang wa boipiletso mme ka la 14 Pherekgong 1988 e le moahlodi wa kamehla wa boipiletso. O ile a tswela pele ho sebeletsa e le moahlodi wa boipiletso ho fihlela a le dilemo di 75. == Mehlodi == [[Category:Univesithi ya Kapa]] [[Category:Baahlodi ba Aforika Borwa]] [[Category:Tswalo tsa 1920]] [[Category:Mafu a 1998]] iljaulpw1dnrzr5xxdmj08z0kpp5apq The World (koranta ya Afrika Borwa) 0 10100 39537 39452 2026-06-21T02:29:56Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39537 wikitext text/x-wiki '''''The World''''', eo qalong e neng e bitswa '''''The Bantu World''''', e ne e le koranta ya letsatsi le letsatsi e neng e le ya batho ba batsho ya [[Johannesburg]], naheng ya [[Afrika Borwa]]. E tumme ka ho phatlalatsa setshwantsho se tummeng sa [[:en:Sam_Nzima|Sam Nzima]] sa [[Hector Pieterson]], se nkilweng nakong ya ho tsoha ha boipelaetso le merusu [[Soweto]] ka la 16 Phupjane 1976. == Nalane == ''The Bantu World'' e thehilwe ka Mmesa selemong sa 1932 bakeng sa bamamedi ba ikemiseditseng ba sehlopha se seholo sa batho ba batsho. Bertram Paver, e neng e le molemi wa mehleng wa motho wa mmala o mosweu, o ile a etsa ''The Bantu World'' ka mora di-tabloid tsa Brithani. Koranta ena e ne e haswa ho patlalla ka hara naha ka bophara, ho fapana le dikoranta tse neng di le teng pele ho moo tse neng di ena le batho ba batsho. Ha halofo ya ba nang le kabelo ba 38 e ne e le MaAfrika a batho ba batsho qetellong ya 1932. Kgatiso enngwe le enngwe e ne e ena le maqephe a ka bang 20, a 13 a neng a ngotswe ka [[Senyesemane]], mme a mang kaofela a ngotswe dipuong tse sa tshwaneng tsa matswallwa.<ref name="Thomas">{{Cite web |title="The Modern Girl, Cosmetics and Racial Respectability in 1930s South Africa" |url=http://www.uwc.ac.za/arts/gendervisuality/Lynn%20Thomas.doc |access-date=2025-11-13 |archive-date=2006-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060208092131/http://www.uwc.ac.za/arts/gendervisuality/Lynn%20Thomas.doc |dead-url=yes }}</ref> Tlhaloso ya setshwantsho se tswang ho rahistori [https://sahistory.org.za/people/luli-callinicos Luli Callinicos]''<nowiki/>'s Working Life'' (1987) e fana ka maikutlo a hore ''The Bantu World'' e ne e sebetsa ho tswa toropong e ka bophirima ya [[:en:Johannesburg|Johannesburg]] ya Westdene. <ref>[https://clarkes.co.za/books/working-life-1886-1940 Working Life 1886-1940 - Callinicos (luli) | Clarke's Africana & Rare Books][http://www.sahistory.org.za/pages/library-resources/online%20books/Luli/Working-Life/Images/4/bantu-world-staff.jpg See caption.]</ref> Mohlophisi wa pele wa Bantu World e ne e le [https://sahistory.org.za/people/richard-victor-selope-thema Selope Thema] ya ileng a sebeletsa ho fihlela ka 1952 a latelwa ke [[Jacob Mfaniselwa Nhlapo]]. Koranta ena e ne e le ya pele Afrika Borwa ho beha ditaba ho fapana le dipapatso leqepheng la pele. <ref>{{Cite web |title=Sowetan Information: History |url=http://sowetan.co.za/public/info/history.html |access-date=2025-11-13 |archive-date=2004-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040812002957/http://sowetan.co.za/public/info/history.html |dead-url=yes }}</ref> [[:en:Women's_page|leqephe la basali]] le ile la hlahiswa ka Pudungwana 1932. Pampiri e ile ya tshwara tlhodisano ya botle ho tloha ka Pudungwana 1932 ho isa ho Hlakubele 1933, eo babadi ba ka e kgethang. <ref name="Thomas"/> Taba e neng e ratwa haholo ke koranta dilemong tsa bo-1930 e ne e le hore na "ngwana wa sejwale-jwale wa Mo-Afrika" o ne a le jwang. Dipuisano tse tshwanang tsa botle ba basadi di reretswe ho hohela babadi ba basadi. <ref name="Thomas" /> Ka kgwedi ya June selemong sa 1933, Argus Printing Company (e thehilweng ka 1889) e ile ya nka khampani ya Paver, Bantu Press Limited, le ka hona le beng ba ''The Bantu World''. Argus e ile ya nka taolo ya boraditaba ba batsho le masedinyana a batho ba batsho ho tloha ka dikoranta tsa bona tse 10 tsa beke le beke. <ref name="cons">[http://www.southafrica.info/ess_info/sa_glance/constitution/971558.htm History of the press in South Africa] </ref> ''Lefatshe'' le ile la kopanngwa ke ''Ilanga lase Natal'' (Letsatsi la Matsatsi) ka 1935, tlasa tataiso ya [[:en:Selope_Thema|Selope Thema]]. ''Ilanga lase Natal'' e ne e le koranta ya puo ya IsiZulu e thehilweng ka selemo sa 1903 ke [[John Langalibalele Dube]] [[Durban]]. Basebeletsi ba koranta e kopaneng ba ne ba kenyelletsa [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Herbert_Isaac_Ernest_Dhlomo Herbert Isaac Ernest Dhlomo] (1903-1956), setsebi sa thuto sa puo ya IsiZulu, sengodi, seroki, sengodi sa dipapadi tsa moyeng le sethaleng, le eo e neng e le mohlophisi wa dilaeborari wa [https://open.uct.ac.za/items/944ea99e-cc72-4491-88ca-5cbe2aa61fad/full Carnegie Non-European Library] e [[:en:Germiston|Germiston]], haufi le Johannesburg. Dhlomo o ne a sebeditse ''Ilanga lase Natal'' ho tloha ka selemo sa 1941.<ref>R. Alain Everts, [https://web.archive.org/web/20060716024105/http://www.worlib.org/vol03no2/everts_v03n2.shtml#6 "The Pioneers: Herbert Isaac Ernest Dhlomo and the Development of Library Service to the African in South Africa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060716024105/http://www.worlib.org/vol03no2/everts_v03n2.shtml#6|date=16 July 2006}}, ''World Libraries'', Vol. 3, No. 2, 1993</ref> Tlasa Dr. [[Jacob Mfaniselwa Nhlapo]], eo e neng e le mohlophisi ho tloha ka 1953 ho isa ka 1957, lebitso la koranta le ile la fetolwa ho ya ho lebitso la yona la hajwale, ''The World''.<ref name="March2002">Thomas Thale, [https://web.archive.org/web/20061007204725/http://www.joburg.org.za/march2002/sowetan.stm "South Africa's biggest daily gets a facelift"], 15 March 2002.</ref> Dilemong tsa bo-1950, ''The World'' e ile ya shebana le thobalano, bolo ya maoto le botlokotsebe. <ref>[https://web.archive.org/web/20060511235738/http://www.big.co.za/wordpress/2006/03/11/of-rags-and-riches/ "Of rags and riches"], The Harbinger Blog, 11 March 2006</ref> Ka mora lefu la Nhlapo ka 1957, koranta e ile ya sala e se na mohlophisi ho fihlela ka nako e itseng.<ref name="March2002" /> Ka mora dipolao tsa Sharpeville, ''The World'' e ile ya fana ka ditaba tseo di neng di sa kenye ditaba tsa dipolotiki ho fihlela ka selemo sa 1974. M. T. Moerane, eo e neng e le mohlophisi ho tloha ka selemo sa 1962 ho ya ho sa 1973, o ile a dumela sena puong a hae ya ho tloha. Lebaka le leng e ne e le hobane khampani ya Argus e ne e sebedisa motsamaisi wa kgatiso ya mohlodi wa batho ba basweu ho fokotsa bahlophisi ba batho ba batsho. Ka mokgwa o tshwanang, [[:en:DRUM_(South_African_magazine)|Drum]] (e thehilweng ka 1951), le ''[[:en:Golden_City_Post|Golden City Post]]'' (e qadileng ka 1955), le tsona di ne di lebisitswe ho babadi ba batho ba batsho empa e ne e na le bahlophisi ba basweu. Empa boemo ba ditaba tsa dipolotiki [[Afrika Borwa]] bo ile ba fetoha ka lebaka la hore MaAfrika a batho ba batsho a [[Mozambiki|Mozambique]] a ile a fumana boipuso ba bona ho tloha [[Portugal]] ka selemo sa 1975 ka mora ntwa ya sesole. Ho eketseha ha ditaba tsa dipolotiki tsa ''The World'' ho bontsitse phetoho ena. <ref name="truth">[http://www.doj.gov.za/trc/submit/inc.htm Independent Newspapers' Submission to the Truth and Reconciliation Committee.] </ref> Tselito Percy Peter Qoboza (1938-1988) e ile ya eba mohlophisi a phahameng wa ''The World'' ka selemo sa 1974. Qoboza o ile a qala ho kena koranteng e le moqolotsi wa ditaba ka 1963, a nyolohela ho ba mohlophisi wa ditaba ka selemo sa 1967. O ile a tshwarwa ka Phupu 1976, mme ka nako e etsang dihora tse 18 a se ke a qoswa, ka lebaka la ho nyatsa le ho pepesa diketso tse mpe tsa mmuso wa kgethollo boipelaetsong ba baahi. Ho ile ha etsahala se tshwanang hape ka Hlakubele 1978, e le karolo ya ho hatellwa ke mmuso ha mekgahlo e 18 ya batho ba batsho. Lekgetlong lena Qoboza o ile a lokollwa ka mora dikgwedi tse tsheletseng ka lebaka la kgatello ya matjhaba kgahlanong le mmuso mehleng wa [[Afrika Borwa]]. Qetellong o ile a tloha [[Afrika Borwa]] mme a dula [[United States]] ho fihlela ka 1985, ha a kgutla e le mohlophisi wa [[:en:City_Press_(South_Africa)|City Press]], koranta ya batho ba batsho ya beke le beke. <ref name="Kudlak">Kudlak, Michael. [https://web.archive.org/web/20060104210533/http://www.freemedia.at/IPIReport/Heroes_IPIReport2.00/39Qoboza.htm Percy Qoboza], from 50 Press Freedom Heroes, ''PI Report Online'', Vol. 6, No. 2, 2000.</ref> Joseph (Joe) Latakgomo o ile a sebetsa e le mohlophisi ha Qoboza a le kantle ho naha, empa a tlameha ho ikokobelletsa motsamaisi wa bohlophisi, Charles Still. Masana Sam Nzima (1934-) o qadile ho sebetsa e le moqolotsi wa ditaba wa nako e telele bakeng sa ''The World'' ka selemo sa 1968, kamora ho etsa mosebetsi oo ikemetseng bakeng sa koranta ena dilemong tse fetileng. Ka mora hore nke setshwantsho sa hae se tummeng sa [[Hector Pieterson|Pieterson]], motswalle wa hae wa lepolesa o ile a mo lemosa hore o ne a le sepheo sa Lekala la Tshireletso la mapolesa. O ile a baleha lapeng la hae Chiawelo, [[Soweto]] bosiung ba temoso ho ya Lillydale, motseng oo a hlahetseng ho wona haufi le [[Nelspruit]]. Ha a le moo, mapolesa a [[Nelspruit]] a ile a boloka Nzima a le tlasa tlhokomelo e bulehileng ya mapolesa ka dikgwedi tse tharo. Ka selemo sa 1979, o ile a fetoha setho sa lekgotla la molao la Gazankulu [[:en:Bantustan|bantustan]], ka memo ya Tonakholo [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hudson_William_Edison_Ntsanwisi&oldid=1317026358 Hudson Ntsanwisi]. Nzima o ile a lwanela ka dilemo tse fetang 20 pele a fuwa tokelo ya ho etsa setshwantsho sa hae sa Pieterson ya motjha. O tsamaisa sekolo sa ho nka difoto [[:en:Bushbuckridge|Bushbuck Ridge]]. <ref>[http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/nzima-s.htm Sam Nzima], SA History Online.</ref> Ka la 24 Hlakola 1976, ''The World'' e tlalehile hore ho ahlolwa ke masole a Cuba le [[Angola]] a di-yuniti tsa sesole sa Afrika Borwa se sebetsang Angola ho tlisitse monyetla wa tokoloho e felletseng. <ref>{{Cite web |title=Cubaweb |url=http://www.tricontinental.cubaweb.cu/REVISTA/texto20ingl.html |access-date=2025-11-13 |archive-date=2007-06-11 |archive-url=https://archive.today/20070611125335/http://www.tricontinental.cubaweb.cu/REVISTA/texto20ingl.html |dead-url=yes }}</ref> ''The World'' le kgatiso ya yona ya mafelo a beke di ile tsa thibelwa ke Letona la Toka [[:en:Jimmy_Kruger|Jimmy Kruger]] ka selemo sa 1977. Qoboza le bahlophisi ba ''The World'' ba ile ba tshwarwa [https://vymaps.com/ZA/Modderbee-Prison-229287177120456/ teronkong ya Modderbee] e Benoni ka la 19 Pudungwana 1977. E mong wa batshwaruwa e ne e le [[:en:Aggrey_Klaaste|Aggrey Klaaste]] (1940-2004), eo hamorao e ileng ya eba mohlophisi wa [[:en:The_Sowetan|The ''Sowetan'']]. Klaaste o ile a fana ka maikutlo a hore enngwe ya mabaka a ho kwala ''The World'' ke hore Komiti ya Tse Leshome e thehilwe diofising tsa koranta ho thusa ho tsamaisa Soweto kamora boipelaetso ba 1976. Baqolotsi ba ditaba ba tsheletseng ba dikoranta ba ile ba nyamela qetellong ya bo-1970 kamora ho tshwarwa ke mapolesa. Basebetsi ba mehleng ba ''The World'' ba kang Latakgomo le Klaaste ba ile ba tswela pele ho sebetsa bakeng sa ''''Post'' Transvaal'' eo khamphani ya Argus e ileng ya e qala ka selemo sa 1978. Ha Post e kwalwa ka 1980 kamora ho otla, ba ile ba fallela [[:en:The_Sowetan|The ''Sowetan'']] ka selemo sa 1981 e ntseng e phatlalatswa le kajeno. == Bona hape == * [[:en:Aggrey_Klaaste|Aggrey Klaaste]] * [[Jacob Mfaniselwa Nhlapo]] * [[:en:Selope_Thema|Selope Thema]] * [[Soweto]] * [[Merusu ya Soweto|Liketsahalo Tsa Soweto]] * [[:en:Bantu_Men's_Social_Centre|Setsi sa Setjhaba sa Banna sa Bantu]] == Tlhokomediso == * "Bantu" ka ho toba e bolela "batho". Kaha e ne e sebediswa haholo ke ba boholong mmusong le mafapheng a mmuso a hlokomelang ho kenngwa tshebetsong ha kgethollo ya merabe, "Bantu" e ile ya fumana boleng bo nyenyefatsang Afrika Borwa, moo e sa sebediswang hangata (haeba ho ka etsahala) kajeno. Qalong lentswe lena le ne le bolela tsamaiso ya dipuo tse amanang tse neng di phatlalletse hohle Afrika e ka borwa ho Sahara, tseo kaofela di sebedisang "-ntu-" (jwaloka batho, umuntu). == Mehlodi == <references /> == Mehlodi e meng le ho bala haholwanyane == * Callinicos, Luli. [http://www.sahistory.org.za/pages/library-resources/online%20books/Luli/Working-Life/Menu.htm Bophelo ba Mosebetsi - Lifeme, Township le Setso sa Batho, 1886-1940.] Johannesburg: Ravan Press, 1987. * Gleijeses, Piero. Histori e Hlomphehang, [https://web.archive.org/web/20070611125335/http://www.tricontinental.cubaweb.cu/REVISTA/texto20ingl.html ''Tricontinental''], No. 158, Selemo sa 38, 2004. * Switzer, Les. Bantu World le Motheo wa Kgatiso ya Kgwebo ya Afrika e Hlabetsweng, Les Switzer (ed.), Kgatiso e Ncha ya Afrika Borwa: Mantswe a Kganyetso le Kganyetso, Dilemo tsa 1880-1960s. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. * Masilela, Ntongela. New [https://web.archive.org/web/20160303182107/http://www.pitzer.edu/academics/faculty/masilela/nam/general/modernity.pdf Negro Modernity and New African Modernity], pampiri e hlahisitsweng ho =The Black Atlantic: Literature, Histories, Cultures Forum, Zurich, 2003. == Dihokela tsa kantle == * [https://mg.co.za/article/2006-06-15-how-one-photograph-changed-the-world Kamoo setshwantsho se seng se fetotseng lefatshe] ka Jerome Cartillier, ''Mail & Guardian'', la 16 Phupu 2006. * [http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/thema%20-rvs.htm Richard Victor Selope Thema, 1886 - 1955] == Mehlodi e meng == Dikopi tsa Microfilm tsa ''The Bantu World'' di ka fumanwa dibakeng tse latelang: * Herbert Lehman Social Sciences Laeborari ya Yunivesithi ya Columbia e na le diphetolelo tse qadileng ka Mmesa 1932 * Laeborari ya Dithuto tsa Afrika Yunivesithing ya Cape Town e na le diphetolelo tse hlohang ho la 9 Mmesa ho isa ho la 28 Tshitwe 1946 [http://www.lib.uct.ac.za/asl/info/newsasl.htm#I]. iikopi tsa difilimi tse nyane tsa ''Ilanga lase Natal'' tse tswang ho 1903 ho isa ho 1935 di ka fumanwa Laeboraring ya Dithuto tsa Afrika Univesithing ya Cape Town [http://www.lib.uct.ac.za/asl/info/newsasl.htm#I]. d16oi5vofxlvsbv6okzy2y6e42h1xfl Nonkululeko Mlaba 0 10168 39542 35888 2026-06-21T08:03:30Z NOKUFA K 12988 Ke kentse mohlodi 39542 wikitext text/x-wiki '''Nonkululeko Mlaba'''<ref>https://web.archive.org/web/20200411180620/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-04-09-nonkululeko-mlaba-the-proteas-womens-rising-spin-queen/</ref> ya hlahileng ka la 27 Phuptjane 2000) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa kirikete se bapalang jwaloka sealgedi se diehang se bapalang ka letsoho le letshehadi la Orthodox. O ile a qala ho bapala papali ya hae ea matjhaba bakeng sa sehlopha sa Afrika Borwa sa basali ka Lwetse 2019. == Mosebetsi == Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a qala ho bapala Twenty20 ya Matjhaba ya Basadi (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa, kgahlanong le India, ka la 24 Lwetse 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a khethwa sehlopheng sa Matjhaba sa Basadi sa Letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le New Zealand. Hamorao kgweding eo, o ile a khethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Mohope ya Lefatshe ya T20 ya Basadi wa ICC wa 2020 Australia. Ka Phupu 2020, Mlaba o ile a kgethwa e le moqapi e motjha wa selemo moketeng wa selemo le selemo wa dikgau wa Cricket South Africa. Ka la 23 Phupu 2020, Mlaba o ile a khethwa sehlopheng sa Basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala Kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. mzsqc164e3mhus4czkfpks1koime8gl 39543 39542 2026-06-21T08:10:19Z NOKUFA K 12988 Ke kentse mohlodi 39543 wikitext text/x-wiki '''Nonkululeko Mlaba'''<ref>https://web.archive.org/web/20200411180620/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-04-09-nonkululeko-mlaba-the-proteas-womens-rising-spin-queen/</ref> ya hlahileng ka la 27 Phuptjane 2000) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa kirikete se bapalang jwaloka sealgedi se diehang se bapalang ka letsoho le letshehadi la Orthodox.<ref>https://web.archive.org/web/20200919132752/http://cricket.co.za/news/35660/Mlaba-happy-to-reap-rewards-of-tough-year</ref> O ile a qala ho bapala papali ya hae ea matjhaba bakeng sa sehlopha sa Afrika Borwa sa basali ka Lwetse 2019. == Mosebetsi == Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a qala ho bapala Twenty20 ya Matjhaba ya Basadi (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa, kgahlanong le India, ka la 24 Lwetse 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a khethwa sehlopheng sa Matjhaba sa Basadi sa Letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le New Zealand. Hamorao kgweding eo, o ile a khethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Mohope ya Lefatshe ya T20 ya Basadi wa ICC wa 2020 Australia. Ka Phupu 2020, Mlaba o ile a kgethwa e le moqapi e motjha wa selemo moketeng wa selemo le selemo wa dikgau wa Cricket South Africa. Ka la 23 Phupu 2020, Mlaba o ile a khethwa sehlopheng sa Basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala Kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. 9ngybw2l6ay7r6l47isq1cxcfy7fp9p 39544 39543 2026-06-21T08:11:38Z NOKUFA K 12988 /* 39544 wikitext text/x-wiki '''Nonkululeko Mlaba'''<ref>https://web.archive.org/web/20200411180620/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-04-09-nonkululeko-mlaba-the-proteas-womens-rising-spin-queen/</ref> ya hlahileng ka la 27 Phuptjane 2000) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa kirikete se bapalang jwaloka sealgedi se diehang se bapalang ka letsoho le letshehadi la Orthodox.<ref>https://web.archive.org/web/20200919132752/http://cricket.co.za/news/35660/Mlaba-happy-to-reap-rewards-of-tough-year</ref> O ile a qala ho bapala papali ya hae ea matjhaba bakeng sa sehlopha sa [[Afrika Borwa]] sa basali ka Lwetse 2019. == Mosebetsi == Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a qala ho bapala Twenty20 ya Matjhaba ya Basadi (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa, kgahlanong le India, ka la 24 Lwetse 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a khethwa sehlopheng sa Matjhaba sa Basadi sa Letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le New Zealand. Hamorao kgweding eo, o ile a khethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Mohope ya Lefatshe ya T20 ya Basadi wa ICC wa 2020 Australia. Ka Phupu 2020, Mlaba o ile a kgethwa e le moqapi e motjha wa selemo moketeng wa selemo le selemo wa dikgau wa Cricket South Africa. Ka la 23 Phupu 2020, Mlaba o ile a khethwa sehlopheng sa Basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala Kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. 58esxab0wd7we9mhuiz35tg2c10te9g 39548 39544 2026-06-21T11:32:24Z Mamajoniss 12981 Ke kentse setshwantsho 39548 wikitext text/x-wiki '''Nonkululeko Mlaba'''<ref>https://web.archive.org/web/20200411180620/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-04-09-nonkululeko-mlaba-the-proteas-womens-rising-spin-queen/</ref> ya hlahileng ka la 27 Phuptjane 2000) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa kirikete se bapalang jwaloka sealgedi se diehang se bapalang ka letsoho le letshehadi la Orthodox.<ref>https://web.archive.org/web/20200919132752/http://cricket.co.za/news/35660/Mlaba-happy-to-reap-rewards-of-tough-year</ref> O ile a qala ho bapala papali ya hae ea matjhaba bakeng sa sehlopha sa [[Afrika Borwa]] sa basali ka Lwetse 2019. [[File:2020_ICC_W_T20_WC_E_v_SA_02-23_Mlaba_(02).jpg|2020 ICC W T20 WC E v SA 02-23 Mlaba (02)]] == Mosebetsi == Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a qala ho bapala Twenty20 ya Matjhaba ya Basadi (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa, kgahlanong le India, ka la 24 Lwetse 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a khethwa sehlopheng sa Matjhaba sa Basadi sa Letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le New Zealand. Hamorao kgweding eo, o ile a khethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Mohope ya Lefatshe ya T20 ya Basadi wa ICC wa 2020 Australia. Ka Phupu 2020, Mlaba o ile a kgethwa e le moqapi e motjha wa selemo moketeng wa selemo le selemo wa dikgau wa Cricket South Africa. Ka la 23 Phupu 2020, Mlaba o ile a khethwa sehlopheng sa Basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala Kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. 9rl8ghu9otub0ywik4jrtwjjvm73f8k Thuso Motaung 0 10178 39540 36167 2026-06-21T02:42:32Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39540 wikitext text/x-wiki '''Thuso Motaung''' ke sebuhudi sa seya-le-moya wa Afrika Borwa, mosuwe, sebui se susumetsang le botumo ba ditaba ho [[Lesedi FM]] South African Broadcasting Corporation (SABC).<ref>https://themediaonline.co.za/2025/01/the-enduring-power-of-thuso-motaung/</ref> == Bophelo ba pele le mosebetsi == O hlahile ka la 18 Tshitwe 1959 motseng wa petsana [[Reitz, Free State|Reitz]], Free State. <ref>https://centralnews.co.za/lesedi-fms-thuso-motaung-deserves-an-honorary-doctorate-says-activist-teele/</ref>Thuso Motaung o qalile leeto la hae la botsebi e le mosuwe ya tshwanelehang pele a fetela ho phatlalatso Mathwasong a bo-1980. <ref>https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/celeb-news/local-celebs/not-fired-sabc-rubbishes-reports-of-thuso-motaungs-dismissal/</ref>Mosebetsi wa hae wa ho sebetsa [[Lesedi FM]] o qadile ka 1983, moo a ileng a nyoloha maemong a ho ba e mong wa baemedi ba kgale ba seteishene.<ref>https://www.citizen.co.za/entertainment/celebrity-news/sabc-rubbishes-reports-that-thuso-motaung-has-been-fired/</ref> Motaung o tumme haholo ka mananeo a hae a seya-le-moya a kgahlisang, haholo-holo: Makgulong a Matala.<ref>https://www.radio-south-africa.co.za/lesedi-fm</ref> Jwale ke Nako.<ref>https://www.lesedifm.co.za/lesedifm/omny_podcast/jwale-ke-nako/</ref> == Manyofo-nyofo le bophelo baka phatlalatsa == Ka 2006 Motaung le mosadi wa hae ba ile ba qoswa ka ho qhekella le ho utswa tjhelete e kalo ka diranta tse R32 milione ka sehlahiswa sa bona sa matla a Power Mix.<ref>https://www.news24.com/citypress/trending/thuso-motaung-dismissed-with-immediate-effect-sabc-insiders-reveal-20240221</ref><ref>https://www.npa.gov.za/sites/default/files/media-releases/AFU-SABC-080307.pdf</ref>Thuso Motaung le Mofumahadi wahae ba qoqa ka tlhotlholetso ho pina e kgaotseng selemo sa 2025.<ref>https://sundayworld.co.za/news/thuso-motaung-and-wife-accused-of-influencing-crossover-song/</ref> == Ditlotla == 2018: Telkom Radio Awards<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://radioawards.co.za/winners/hall-of-fame-inductees/2018-hall-of-fame/ |access-date=2025-12-31 |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106054451/https://radioawards.co.za/winners/hall-of-fame-inductees/2018-hall-of-fame/ |dead-url=yes }}</ref> == Mehlodi == nn7p1fb8tm3fnrau85pw63mir16nur0 Casric Stars F.C. 0 10359 39528 37040 2026-06-21T00:22:33Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39528 wikitext text/x-wiki '''Casric Stars F.C.'''<ref>https://thenfd.co.za/team/casric-stars-fc</ref> ke sehlopha sa bolo ya maoto sa Afrika Borwa se thehilweng motseng wa KwaMhlanga, [[Mpumalanga]].<ref>https://www.news24.com/citypress/sport/watch-casric-stars-where-family-football-and-business-meet-20260228-1141</ref><ref>https://www.psl.co.za/club/Casric_Stars?league=national-first-division</ref> Sehlopha se bapala ho National First Division, kamora ho reka boemo ba Free State Stars pele ho qalo ya sehla sa 2022-23 National First Division.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/psl-south-africa/free-state-stars-sold-for-r12-million-set-to-relocate-who-are-the-new-owner-bucks-mthombeni-kwamhlanga-mpumalanga-casric-fc-report-thursday-4-august-2022-breaking/ |access-date=2026-03-09 |archive-date=2025-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327202325/https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/psl-south-africa/free-state-stars-sold-for-r12-million-set-to-relocate-who-are-the-new-owner-bucks-mthombeni-kwamhlanga-mpumalanga-casric-fc-report-thursday-4-august-2022-breaking/ |dead-url=yes }}</ref> == Mehlodi == 7r90swu4agi3qouxgwnt121qp2ig05a Arthur Fula 0 10498 39527 38674 2026-06-21T00:06:13Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39527 wikitext text/x-wiki [[File:Arthur_Fula.jpg|thumb|Ntate Arthur Fula]] '''Arthur Fula''' (* 16 Motsheanong 1908, [[East London]] – † 17 Motsheanong 1966, [[Johannesburg]] ) e ne e le monna wa pele wa motho e motsho ya ileng a phatlalatsa buka ka puo [[Seburu|Seafrikanse]] . Fula o ne a bua dipuo tse robedi hantle mme e ne e le mofetoledi lekgotleng la magistrate. Mosebetsi wa hae o fetoletswe malemeng a [[Sejeremane]] le Serussia, hara tse ding.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.thepresidency.gov.za/mr-arthur-nuthall-fula-posthumous |access-date=2026-05-13 |archive-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519090332/https://thepresidency.gov.za/mr-arthur-nuthall-fula-posthumous |dead-url=yes }}</ref> == Bophelo le mosebetsi == === Bophelo ba pele le tshimoloho === Arthur Nuthall Fula o hlahile ka la 16 Motsheanong selemong sa 1908, a hlahela East London ho batswadi ba [[Seqhosa|Maxhosa]] . <ref>Toerien, Barend J. ''Twee vergete Afrikaanse skrywers.'' Vrye Weekblad. Somer/Herfs 1990</ref> <ref>Willemse, Hein. ''Aan die ander kant.'' Protea Boekhuis Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 2007</ref> Ka 1910 o ile a tla le lelapa la hae Witwatersrand, moo ba ileng ba lula George Goch, haufi le Germiston . Sebakeng sena se nang le Makgowa a mangata o ile a kopana le Seafrikanse mme a ithuta ho se bua hantle. O ile a kena ''Sekolo sa Senyesemane sa Siemert bakeng sa Makgowa'' se Doornfontein, moo a ileng a feta tlhahlobo ya Foromo ya bone. === Dithuto le mosebetsi === Hamorao o ile a ithuta Koletjheng e Tlwaelehileng ya Eurafrican, empa a tlameha ho tlohela dithuto tsa hae tsa ho ruta ka mora dilemo tse tharo ka lebaka la mathata a ditjhelete. Ka 1925 o ile a qala ho sebetsa Morafong wa Kgauta oa Wolhuter e le mongodi wsepetlele mme hamorao e le mosebetsi wa morafong mme ho tloha ka 1930 e ne e le mosebetsi wa morafong wa New Pioneer Gold Mine . Kamora lilemo tse pedi tsa boithuto o ile a sebetsa dilemo tse ka bang leshome le metso e mehlano e le moetsi wa dikabinete fekthering ya thepa ya ka tlung mme ha khoebo ena e putlama, o ile a tsamaisa kgwebo ya hae ya ho etsa likhabinete, eo le yona e sa kang ya atleha. Khabareng o ile a ithuta [[Sefora]] ho Alliance Française . O ile a boela a nka dithuto tsa mantsiboea ho Priory of St. Johns mme a fumana mangolo a mangata a thuso ea pele, tlhokomelo ea lapeng le thibelo ya dikotsi. O qetile dilemo tse mashome a mabedi tsa ho qetela tsa bophelo ba hae a sebetsa e le mofetoledi Lekgotleng la Magistrate la Johannesburg. Ntle le [[Seqhosa|Sexhosa]] e le puo ya hae ya mme, o boetse o bua Seafrikanse hantle, [[Senyesemane]], [[Sefora]], Pedi, [[Sesotho|Sotho]], [[Setswana]] le [[Sezulu]], mme o boetse o na le tsebo ya ho bala [[Se-dutch|Sedache]] . === Bophelo ba motho ka mong le lefu === O ne a nyetse Melita Mabel (lebitso la moroetsana ha le tsejoe) mme banyalani bana ba ne ba e-na le bana ba supileng. O hlokahetse Johannesburg ka la 17 Mots'eanong 1966 kamora ho tshwarwa ke lefu la pelo . == Ho ngola == Boiteko ba hae ba pele ba ho ngola e bile buka e ngotsweng ka Senyesemane ka 1947, empa o ile a hloleha ho fumana mohatisi. Moputso wa matsheliso oo a o hapileng tlhodisanong ya moqoqo wa Seafrikanse o ile wa mo kgothalletsa ho tsoela pele mme a etsa qeto ya ho ngola ka Seafrikanse ho tloha ka nako eo ho ya pele. E ne e le monna wa pele wa motho e motsho ho phatlalatsa buka ka Seafrikanse mme ka ho kgetheha o ile a batlisisa tshusumetso e senyang ea motse ho batho ba batsho. Hoa thahasellisa hore ebe ha ho le e nngwe ya dibuka tsa hae tsa Seafrikanse e fanang ka tlhaloso e kgolo dinneteng tsa dipolotiki tsa kgethollo ya morabe le tsitsipano ea merabe ya mehleng ya hae. Ehlile ke potso e bulehileng hore na ho hlalosa nnete ka ho hlahlobisisa dibukeng tsa hae ho ne ho ke ke ha thibela phatlalatso tabeng ya hae. Hore na maikutlo a jwalo a susumelitse mongodi hakae ha ho tsejwe. === Dipale === ''Jôhannie o'' pheta pale ya banna ba babedi ba batsho ba tswang molokong , Maringo le Karlos, ba tlang g(Jôhannie) ho tla sebetsa merafong. Mona ba kopana le batho ba mmalwa ba bohlokwa, ba emelang likarolo tse fapaneng tsa bophelo ba toropo le boitshwaro. Khaifasi ke letshwao la tshusumetso ya batho ba baholo ba fanang ka tataiso ya moya, Herculano ke senokoane se amehang bosholung le bosholung ba joala, mme Mronga ke monga holo ya tantshi, letshwao la tshimoloho ea bobe bohle. Maringo le Karlos qalong ba inehela ho hohelweng ke mashodu a "atlehileng" a rekisang le ho tsamaisa diholo tsa tantshi. Leha ho le jwalo, Maringo o hlokomela kotsi le ho sokoloha, ha Karlos qetellong a tshwarwa ke mapolesa mme a qetella a le teronkong. Ka buka ena, mongodi o batla ho fana ka molaetsa o hlakileng wa ho qoba motse, moo ditshusumetso tse mpe li emetseng, le ho kgomarela tsela ea bophelo ya Bokreste le meetlo ya merabe. Rob Antonissen o nka bonolo ba nehelano ea hae e le molemo oa hae o moholo, empa o ikwahlaela hore ebe motse joalo ka mohanyetsi e moholo ha o phele, athe taba ya hore makgowa a phonyoha molato wa timetso ea batho ba batsho ha e bontshe nnete yohle. <ref name=":0" /> ''Jôhannie giet die beeld'' e fetoletsoe ho Sejeremane ( ''Im golden Labyrinth'' ka 1956 ), Senyesemane ( ''The golden magnet'' ka 1984 ) le Sefinnishe ( ''Kultaa ja kurjuutta'' ka 1960 ). Ho ya ka makasine w''a Zonk'', e boetse e fetoletswe puong tsa [[Sesotho]] le [[Sezulu]], empa sena ha se so tiiswe. ''Ka Mohau, Morena!'' e bontsha bophelo motseng wa batho ba batsho o haufi le Johannesburg le ntwa ya batho ya ho ananelwa le ho hanyetsa ditshusumetso tsa bona tsa setso. Karolo ya bodumedi e le ntlha ya boitlhompho le tlhokomelo ya makgwa hodima batho ba mebala ke dihlooho tsa bohlokwa tsa bobedi paleng ena. Se ikgethang ka ho fetisisa ke tshenolo ya pale ka dibapadi ka botsona le tlhaloso ya meetlo ya setso le dipolelo tsa puo tsa batho ba batsho. === Mesebetsi e fetoletsweng === Mesebetsi e meng ea hae e mmalwa le eona e hlaha ka Sejeremane le Serussia. Tsena li kenyelletsa lipale tse khutšoane le lithothokiso. Ngaka Peter Sulzer o fetoletse dithothokiso tse hlano tsa hae mme a di kenyelletsa pokellong ya ''Südafrikaner erzählen'' ( 1963 ). Eugène Witkowski o ile a fetolela lingoliloeng tsa Sejeremane ho Serussia. Pale ya hae e kgutshwane ''Dominee Kalashe'' ( ''Pharrer Kalashe der Xhosa Lehrer'' ) e kenyeleditswe pokellong ea Sulzer ea ''Christ erscheint am Konge'' ka selemo sa 1958 mme hamorao dikgatisong tse ding tse tharo tsa Sejeremane. Dithothokiso tse mashome a mabedi a metso e Mmedi di teng ka Sejeremane thutong ya Sulzer e sa hatiswang ea ''Südafrika im Spiegel der Afrikaans-Literatur'' . Mosebetsing ona o nehela maqephe a leshome le metso e tsheletseng a pampiri a thaepileng ho Fula mme o bua le ho buisana ka mesebetsi e meng ya Fula e teng ka mokgwa wa mongolo feela, jwalo ka buka ya ''Dogter van die Zulue'' le dipale tse pedi tse kgutshwane tsa ''Matsiliso van Phomolong'' le ''Ulindipisi'' ( ''The Rinderpest'' ). Ka 1957, ho ya ka moetlo, ho na le mesebetsi e meng e mmedi ya Fula, e leng ''Die lotgevalle van 'n Naturelle-skrywer'' le pale ya Sexhosa ''ya Lahliwe'' . Ngaka Sulzer o bolela hore o ile a romela dingolwa ho Fula, empa ha ho le e nngwe ya tse ka hodimo e kileng ya hlaha ka Seafrikanse. == Ditlhompho == [[Setsi sa Afrikaans sa Naha sa Dipatlisiso le Mosiamo|Setsi sa Naha sa Dipatlisiso tsa Dingodilweng tsa Seafrikanse]] se ile sa mo hlompha ka mora lefu la hae ka selemo sa 1998 ka pontsho ya sehopotso le ka ho mo etsa setshwantsho sa hae le ho se emisa serapeng sa setsi. == Dingodilweng == Mesebetsi e phatlalalitsweng ke yena e kenyelletsa: <ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n84-136859/</ref> {| class="wikitable" !Selemo ! Dingodilweng |- | 1954 | ''Jôhannie o etsa setšoantšo'' |- | 1957 | ''Ka mohau, Morena!'' |} == Lethathamo la mehlodi == === Dibuka === * Dekker, G. ''Nalane ea Lingoliloeng tsa Seafrikanse'' . Nasou Limited Khatiso ea leshome le motso o mong ea Cape Town 1970 * Kannemeyer, JC ''History of Afrikaans literature 2.'' Academica, Pretoria, Cape Town and Johannesburg Khatiso ea pele Khatiso ea pele ea 1983 * Kannemeyer, JC ''Afrikaans lingoliloeng 1652–2004.'' Human & Rousseau Cape Town le Pretoria Khatiso ea pele ea 2005 * Nienaber, PJ,; Senekal, JH le Bothma, TC ''Milestones nalaneng ya dingolwa tsa Seafrikanse.'' Afrikaans Press-Bookshop Khatiso ea bobeli e ntlafalitsoeng ea 1963 * Nienaber, PJ et al. ''Maikutlo le Profaele'' . Lebenkele la Libuka la Afrikaans Press-Johannesburg Khatiso ea boraro e ntlafalitsoeng ka 1969 * Van Coller, HP (ed.) ''Pono le Profile Karolo ea I.'' JL van Schaik Baphatlalatsi Pretoria Khatiso ea pele ea 1998 === Dimakasine le dikoranta === * Willemse, Hein. ''<nowiki/>'Motho a ke ke a belaela Bantu e le sengoli' kapa Seafrikanse se mosa sa Arthur Fula: tlhahlobo ea pele ea 'Jôhannie giet die beeld'. Stilet.'' September 1992 === Inthanete === * Letlapa la Bangodi la LitNet ATKV la 30 Loetse 2008: www.litnet.co.za === Ditokomane tse sa phatlalatswang === * [[Setsi sa Afrikaans sa Naha sa Dipatlisiso le Mosiamo|National Afrikaans Literary Museum and Research Centre]] (NALN) Bloemfontein. ''Fula, Arthur - Biography.'' == Ditshupiso == tmuv4nvnmtbfduj80g0vvmr3zccqulr Desire Marea 0 10522 39529 38993 2026-06-21T00:26:18Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39529 wikitext text/x-wiki '''Desire Marea''' (ya tswetsweng '''Buyani Duma'''; 1991) ke sebini, sebini, mongodi sa dipina le sebini sa [[Afrika Borwa]].<ref>https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/arts/i-was-called-desire-marea-melds-zulu-roots-queerness-and-spirituality-in-artistic-expression-20240707-2</ref> Ba ile ba qala ho hlahella machaba e le halofo ya botaki ba tshebetso e thehilweng [[Johannesburg]] le ba babeli ba GQOM FAKA pele ba qala mosebetsi o mongata wa "Solo" wa "Browrenton". mosebetsi wa mmino le wa tshebetso o akaretsa mmino wa sehlopha sa elektroniki, mmino wa rock wa diteko, le jazz ya moya, e tshepisitsweng haholo ke dinnete tsa setso sa Afurika Borwa, boitsebahatso ba bohlanya, le meetlo ya baholo-holo ba Nguni. == Bophelo ba bongoaneng le thuto == Marea o hlahetse toropong e lebopong la lewatle la Scottburgh, [[Kwazulu-Natala|KwaZulu-Natal]], ka 1991.<ref>https://latitudes.online/collections/desire-marea?srsltid=AfmBOooNtFwA7xiohQDHrWeqpVxHuW6k7mVx8y_CPA9rpbkD8FjeSFRe</ref> Ba holetse mme ba dula toropong ya Amandawe, [[Kwazulu-Natala|KwaZulu-Natala]], ba hodisitswe ke leloko le leholo kamora ho hlokahala ha batswadi ba bona nakong ya bongwana. boqapi bo tsebahalang bo tsoang Lamontville, Durban.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.disk-agency.de/artists/d/desire-marea |access-date=2026-05-28 |archive-date=2026-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209092745/https://www.disk-agency.de/artists/d/desire-marea |dead-url=yes }}</ref> Marea o phethile dithuto tsa bona tsa sekolo se se phagamego Sekolong sa Bosetjhaba sa Bokgabo ka Johannesburg gomme ka morago ga moo a hwetša Bachelor of Arts (BA) in Visual Communication go tšwa Sekolong sa Vega. == Mosebetsi == === FAKA (2015–2019) === Ka 2015, Marea e ile ea theha sehlopha sa dihlopha tse fapaneng tsa bonono le tsa mmino tsa FAKA hammoho le molekane oa boqapi Fela Gucci (Thato Ramaisa).Ba sebetsa ba le Johannesburg, ba babedi ba sebelisitse 'mino, livideo le bonono ho tsamaisa tikoloho e rarahaneng ea batho ba batsho Afrika Boroa. Joaloka FAKA, ba babedi ba ile ba etela matjhaba, ba bapala liketsahalong tse kgolo tsa setso le mekete ya lefatshe ho kenyeletsa le 9th Berlin Biennale bakeng sa Art Contemporary Art, MELT! Mokete, Mokete oa Roskilde, Sonar, Mokete o sa tsitsang, le Mofo o Lefifi. Ba fihletse phetoho e kgolo indastering ya feshene, e leng se ileng sa etsa hore Amerika ya bona e qale ho fana ka pontsho ya difofane bakeng sa Telfar New York Fashion Week (NYFW) feshene house Versace e sebedisane le FAKA ho sebelisa mmino oa bona e le pina e khethehileng bakeng sa pontsho ya diaparo tsa banna tsa Versace Spring/Summer 2019 Milan. Tshusumetso e pharalletseng ea FAKA ea setso e entse hore ba behoe lethathamong la ''Vogue'' World 10'0 le ''Vogue'' World 10'0'. <ref>https://www.musicinafrica.net/node/137521</ref> === Mosebetsi wa mmino wa Solo (2020-hona jwale) === Ka Pherekhong 2020, Marea ba ile ba qala mosebetsi wa bona ba le bang ka ho lokolla alebamo ea bona e ipitsang, ''Desire'', tlasa lebitso la bona la Izimakade Records. Morero o tshwaile karohano e ikgethang ea setaele ho tloha ho sehlopha sa FAKA se nang le matla a hodimo, a bohlale le tsebo ya elektroniki. medumo ya morao-rao ea diindasteri ho hlahloba ditaba tsa lerato la sejwale-jwale, phalliso le tahlehelo.Albamo e ile ea thoholetsoa haholo, e leng se entseng hore Marea a tekene le leibole e ikemetseng ya Mute Record. Dipina tse hlahelletseng ho tloha qalong di ne di kenyelletsa "Tavern Kween", eo Marea a e ngotseng e le mokgwa o matlafatsang ho bo-rakdgadi ba bona ba neng ba ipelaetsa ka ho batla dibaka dibakeng tsa makgaola-kgang tse laolwang ke banna, le "O nahana hore ke Horny". Marea o tla bina moketeng oa hae o hlophisitsweng oa Meltdown Setsing sa Southbank London.<ref>https://www.dailymaverick.co.za/article/2023-06-05-album-review-desire-mareas-on-the-romance-of-being/</ref> Ka 2023, Marea o ile a lokolla alebamo ea bona ea bobedi ya nako e tletseng, ''On the Romance of Being'', ka Mute Records. Ka mokgwa o makatsang wa ho tloha tlhahisong ya elektroniki ya rekoto ya bona ya pele, albamo ena e rekotilwe ka botlalo le sehlopha sa dibini tsa diteko tse leshome le metso e meraro. Ka mokgwa o makatsang, projeke e ile ea kopanya dikarolo tsa poso ea evangeli, jazz ya moya, le art rock, e tsepamisitseng maikutlo hodima meetlo, mekete, le mekgwa ya phodiso ya setjhaba. Album e na le pina e qalang ea "Be Free" le litšebelisano-'moho le lipina tse tummeng tsa Zore Raël tsa Afrika Borwa "Mogadi oa Zore".<ref>https://www.nytimes.com/2023/11/07/arts/music/desire-marea-baddies-of-isandlwana.html</ref> == Mehlodi == cblmltyzydotfrxpezu5n08cn6ee2h9 Masepala wa Indaka 0 10552 39535 39236 2026-06-21T01:42:24Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39535 wikitext text/x-wiki '''Mmasepala wa Sebaka sa Indaka''' e ne e le sebaka sa tsamaiso Seterekeng sa Uthukela sa porofensing ya [[Kwazulu-Natala|KwaZulu-Natala,]] [[Afrika Borwa]] . Mmasepala o rehelletswe ka [[Indaka River|Noka ya Indaka]] e phallang sebakeng sa mmasepala.<ref>https://web.archive.org/web/20110122171519/http://www.kzntopbusiness.co.za/site/indaka-municipality#</ref><ref>https://municipalities.co.za/overview/1103/indaka-local-municipality</ref><ref>https://www.mapquest.com/za/kwazulu-natal/indaka-local-municipality-283562825</ref> [[File:Map_of_KwaZulu-Natal_with_Indaka_highlighted_(2011).svg|thumb|Mmapa wa KwaZulu-Natala o bontshang Indaka ka bokgubedu (2011)]] Indaka ke masepala o nang le baahi ba bangata mahaeng, mme ha o na ditsela tsa naha tse fetang ho ona. <ref name="kzn-top" /> Moruo wa Indaka hajwale o itshetlehile ka temo ya boiphediso, ditshebeletso tsa mmuso le mesebetsi ya malapa a ikemetseng. <ref name="kzn-top">"KwaZulu-Natal Top Business - Indaka Municipality"''.''</ref> Kamora dikgetho tsa masepala ka la 3 Phato selemong sa 2016, e ile ya kopanngwa le Masepala o moholo wa Sebaka sa Alfred Duma .<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.alfredduma.gov.za/alfred-duma-local-municipality-profile/ |access-date=2026-06-01 |archive-date=2025-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114212025/https://www.alfredduma.gov.za/alfred-duma-local-municipality-profile/ |dead-url=yes }}</ref> == Dibaka tse ka sehloohong == Palo ya batho ya selemo sa 2001 e arotse masepala ka dibaka tse latelang tse kgolo : {| class="wikitable sortable" !Sebaka ! Khoutu ! Sebaka (km <sup>2</sup> ) ! Baahi |- | Ekuvukeni | [https://web.archive.org/web/20130602164238/http://census.adrianfrith.com/place/51501 51501] | 2.62 | 12,384 |- | [[Ingwe, KwaZulu-Natal|Ingwe]] | [https://web.archive.org/web/20130602160750/http://census.adrianfrith.com/place/51503 51503] | 75.19 | 5,203 |- | Kliprivier | [https://web.archive.org/web/20130602160926/http://census.adrianfrith.com/place/51504 51504] | 1.04 | 998 |- | [[Mabaso, KwaZulu-Natal|Mabaso]] | [https://web.archive.org/web/20130602163207/http://census.adrianfrith.com/place/51505 51505] | 83.50 | 7,034 |- | [[Mbhense]] | [https://web.archive.org/web/20130602163854/http://census.adrianfrith.com/place/51506 51506] | 15.32 | 8,895 |- | [[Mchunu, KwaZulu-Natal|Mchunu]] | [https://web.archive.org/web/20130602164939/http://census.adrianfrith.com/place/51507 51507] | 107.28 | 19,417 |- | [[Mthembu, KwaZulu-Natal|Mthembu]] | [https://web.archive.org/web/20130602165757/http://census.adrianfrith.com/place/51508 51508] | 338.79 | 23,000 |- | [[Nxumalo, KwaZulu-Natal|Nxumalo]] | [https://web.archive.org/web/20130602164654/http://census.adrianfrith.com/place/51509 51509] | 45.61 | 9,205 |- | [[Sgweje|Segweje]] | [https://web.archive.org/web/20130602164407/http://census.adrianfrith.com/place/51510 51510] | 19.00 | 8,015 |- | [[Sithole, KwaZulu-Natal|Sithole]] | [https://web.archive.org/web/20130602170034/http://census.adrianfrith.com/place/51511 51511] | 199.91 | 18,742 |- | ''Karolo e setseng ea masepala'' | [https://web.archive.org/web/20130602161641/http://census.adrianfrith.com/place/51502 51502] | 103.75 | 747 |} == Dipolotiki == Lekgotla la masepala le bopilwe ke ditho tse mashome a mabedi tse kgethilweng ka boemedi bo lekanang ba ditho tse fapaneng . Makhanselara a leshome a kgethwa ka ho vouta ha batho ba pele ba fetileng di- ward tse leshome, ha a leshome a setseng a kgethwa mananeng a mekga e le hore palo yohle ya baemedi ba mekga e lekane le palo ya divoutu tse amohetsweng.<ref>https://www.elections.org.za/content/LGEPublicReports/197/Detailed%20Results/KN/KZN233.pdf</ref> Likhethong tsa la 18 Motsheanong selemong sa 2011 ha ho mokha o ileng wa fumana bongata; Mokga wa Inkatha Freedom Party (IFP) o hapile Ditulo tse robedi ha Mokga wa [[African National Congress]] (ANC) le Mokga wa National Freedom Party (NFP) di hapile ditulo tse tsheletseng ka nngwe. ANC le NFP di thehile mokgatlo o kopaneng ho busa masepala. Tafole e latelang e bontsha diphetho tsa dikgetho. <ref>"Seat Calculation Detail: Indaka" ''(PDF).''</ref><ref>https://www.elections.org.za/content/LGEPublicReports/197/Seat%20Calculation%20Detail/NC/NC083.pdf</ref> == Mehlodi == onxytojcslqfadcq6cydg6jn2396ifs Keaobaka Seshoka 0 10599 39533 39080 2026-06-21T01:13:46Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39533 wikitext text/x-wiki '''Keaobaka Seshoka''' ke mookamedi ya motjha wa PanSALB mme yena o qadileng ho kena tshebetso ho tloha ka la 1 Phupjane selmong sa 2026. <ref>[https://www.pansalb.org/pansalb-appoints-new-chief-executive-officer-ceo/ PanSALB APPOINTS NEW CHIEF EXECUTIVE OFFICER (CEO) – PanSALB]</ref> Mosebetsing wa hae jwalo ka mookamedi, ngaka Seshoka o tla sebetsa jwalo ka moetapele wa mokgahlo ona. O tla etella pele le ho bapatsa dipuo tse ngata tsa selehae le ho sireletsa ditokelo tsa puo naheng ya [[Afrika Borwa]] ka bophara, dilemong tse hlano tseo e tlabeng e le mookamedi. <ref>[https://news.nwu.ac.za/director-language-directorate-appointed-ceo-pansalb Director of Language Directorate appointed CEO of PanSALB | news.nwu.ac.za]</ref> Ona le lengolo la bongaka (PhD) dipuo tsa seAfrika, lengolo la (MBL) le a mangolo a mang a mangata a puo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://usaf.ac.za/the-transformation-of-nwus-language-policy-and-its-far-reaching-impact/ |access-date=2026-06-08 |archive-date=2026-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608133020/https://usaf.ac.za/the-transformation-of-nwus-language-policy-and-its-far-reaching-impact/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://usaf.ac.za/wp-content/uploads/CoPAL-Reporting-Dr-Keaobaka-Seshoka-North-West-University.pdf |access-date=2026-06-08 |archive-date=2025-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923092149/https://usaf.ac.za/wp-content/uploads/CoPAL-Reporting-Dr-Keaobaka-Seshoka-North-West-University.pdf |dead-url=yes }}</ref> == Mehlodi == <references /> 36g3w4yqgxclo9ws7twutu6afgr0iqz Evelyn Mase 0 10612 39531 39106 2026-06-21T00:42:42Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 39531 wikitext text/x-wiki   '''Evelyn Ntoko Mase''' (18 May 1922 - 30 April 2004), eo hamorao a ileng a bitsoa '''Evelyn Rakeepile''', e ne e le mosali oa pele oa mohanyetsi oa Afrika [[Boroa]] oa khahlanong le khethollo ea merabe le mopresidente oa nako e tlang [[Nelson Mandela]], eo a neng a nyetsoe le eena ho tloha ka 1944 ho isa ho 1958. Mase e ne e le mooki ka mosebetsi oa hae. Mase o ile a fallela Cofimvaba<ref>https://za.linkedin.com/company/comviva</ref> a nkile bana mme a bula lebenkele la dijo. Ka kakaretso o ne a qoba ho phatlalatswa, empa o ile a bua le baqolotsi ba ditaba ba [[Afrika Borwa]] ha Mandela<ref name=":0">https://www.google.com/search?q=mandela&oq=mandela&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqEggAEAAYQxjjAhixAxiABBiKBTISCAAQABhDGOMCGLEDGIAEGIoFMg8IARAuGEMYsQMYgAQYigUyDAgCEC4YQxiABBiKBTIPCAMQABhDGLEDGIAEGIoFMg0IBBAAGIMBGLEDGIAEMgYIBRBFGDwyBggGEEUYPDIGCAcQRRg90gEINzYyOWowajSoAgCwAgA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> a lokollwa teronkong ka mora dilemo tse 27 ka 1990.<ref>https://www.nelsonmandela.org/learners-biography?gad_source=1&gad_campaignid=342225553&gbraid=0AAAAADh8jAdYGgDGQXsEMsnr_-nKMGtMx&gclid=EAIaIQobChMI076HydH5lAMV94dQBh16gQDpEAAYASAAEgIPJvD_BwE</ref> E le hore a amehe ka ho teba ka Dipaki Tsa Jehova,<ref>https://sahistory.org.za/people/evelyn-ntoko-mase</ref> ka 1998 o ile a nyala mohwebi ya bitswang Simon Rakeepile. O ile a hlokahala ka 2004 ka lebaka la lefu la ho hema. Sehopotso sa hae se ile sa hohela tlhokomelo ya metjha ya phatlalatso ya matjhaba mme sa ba teng ke Mandela,<ref name=":0" /> [[Winnie Madikizela-Mandela]] le mosadi wa boraro wa Mandela, [[Graça Machel]]. == Bophelo ba pele == Evelyn Mase o hlahile ka 1922 Engcobo, Transkei<ref>https://www.myheritage.com/names/evelyn_mase</ref>. Ntate wa hae o ne a sebetsa morafong,<ref>https://www.google.com/search?q=where+did+Evelyn+Mase%27s+father+worked&oq=where+did+Evelyn+Mase%27s+father+worked&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIJCAEQIRgKGKABMgkIAhAhGAoYoAHSAQk2MTIxMmowajSoAgCwAgE&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> mme mme wa hae e le mosadi wa hae wa bobedi; ba ne ba ena le bana ba batsheletseng, bao ba ba abraro ba bona ba ileng ba hlokahala ha e sa masea. Ntate wa Mase o ile a hlokahala ha a sa le ngwana. Mme wa Mase o ile a hlokahala ha a le dilemo di 12, a mo siya tlhokomelong ya moholwane wa hae, Sam Mase.<ref>https://www.google.com/search?q=who+looked+after+mase+after+her+parents+died&oq=who+looked+after+Mase+after+her+Parents+&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCQgCECEYChigATIGCAAQRRg5MgkIARAhGAoYoAEyCQgCECEYChigATIJCAMQIRgKGKAB0gEJMzg1MzRqMGo5qAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> Jwalo ka Mokreste ya tshepahalang, Sam o ne a ena le setswalle se haufi le eo e neng e le motsoalle wa hae wa sekolo Walter Sisulu;<ref>https://www.google.com/search?q=relationship+between+Sam+Mase+and+Walter+Sisulu&sca_esv=8df6689b8d0e1c8b&ei=-cknao7EOtqshbIPwtCNwAE&biw=1920&bih=945&ved=0ahUKEwjOpKmN2vmUAxVaVkEAHUJoAxgQ4dUDCBA&oq=relationship+between+Sam+Mase+and+Walter+Sisulu&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiL3JlbGF0aW9uc2hpcCBiZXR3ZWVuIFNhbSBNYXNlIGFuZCBXYWx0ZXIgU2lzdWx1MgUQIRigAUiV0ANQ2gZY8fICcAd4AZABBJgBrgKgAexnqgEGMi01NC4xuAEMyAEA-AEBmAI5oAKDYKgCFMICChAAGEcY1gQYsAPCAhcQABiABBiKBRiRAhjnBhjqAhi0AtgBAcICIBAAGIAEGIoFGNQDGOUCGOcGGOoCGLQCGIoDGLcD2AEBwgIgEC4YgAQYigUY1AMY5QIY5wYY6gIYtAIYigMYtwPYAQHCAhAQABgDGI8BGOoCGLQC2AECwgILEC4YgAQYigUYkQLCAggQLhiABBixA8ICDhAuGIAEGIoFGLEDGIMBwgIOEAAYgAQYigUYsQMYgwHCAggQABiABBixA8ICGhAuGIAEGIoFGJECGJcFGNwEGN4EGN8E2AECwgILEAAYgAQYigUYkQLCAhYQLhiABBiKBRhDGLEDGIMBGMcBGNEDwgIIEC4YsQMYgATCAgUQABiABMICCxAuGIAEGIoFGLEDwgIKEC4YgAQYigUYQ8ICDRAAGIAEGIoFGEMYsQPCAhkQLhiABBiKBRhDGJcFGNwEGN4EGOAE2AECwgISEAAYgAQYigUYQxixAxj5ARhGwgIREC4YgAQYsQMYgwEYxwEY0QPCAgUQLhiABMICLBAAGIAEGIoFGEMYsQMY-QEYRhiXBRiMBRjdBBhGGPkBGPQDGPUDGPYD2AECwgIXEC4YsQMYgAQYlwUY3AQY3gQY4ATYAQLCAgYQABgWGB7CAgsQABiABBiKBRiGA8ICBRAAGO8FwgIIEAAYgAQYogTCAgUQIRifBcICBxAhGAoYoAHCAgQQIRgVmAMR8QXIdYMuefPKs4gGAZAGCLoGBAgBGAe6BgYIAhABGAqSBwY3LjAuNTCgB8GuBLIHBDItNTC4B9VfwgcJMC4yOC4yMy42yAfvAYAIAQ&sclient=gws-wiz-serp</ref> e ne e le metswala, kaha bomme ba bona e ne e se baradi babo rona. Ka 1999, Sisulu o ile a fallela sebakeng sa [[Soweto|Soweto Johannesburg]],<ref>https://www.google.com/search?q=where+did+Sisulu+move+to+and+when&oq=where+did+Sisulu+move+to+and+when&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIKCAEQABiiBBiJBTIHCAIQABjvBTIHCAMQABjvBTIKCAQQABiiBBiJBTIHCAUQABjvBdIBCTMxNjEyajBqOagCALACAA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> a fumana ntlo teropong ya Orlando East. Sam o ile a ikopanya le yena moo mme, a fetoha radipolotiki, a kgothaletsa Sisulu ho bala dingodilweng tsa matjhaba. Ka 1939, Evelyn o ile a ya Johannesburg le morabo le Sisulu. O ile a kwetlisetswa ho ba mooki sepetlele sa toropo seo e seng sa Europe se Hillbro,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mandelahouse.com/mandela-family/ |access-date=2026-06-09 |archive-date=2026-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104120037/https://www.mandelahouse.com/mandela-family/ |dead-url=yes }}</ref> a phethahatsa ditakatso tsa mme wa hae ya hlokahetseng hore a kenele mosebetsi oo. Ha a le moo, o ile a ba motswalle wa kgarebe ya Walter [[Albertina Sisulu|Albertina]],<ref>https://sahistory.org.za/people/albertina-nontsikelelo-sisulu</ref> eo a ileng a kopana le yena ka 1941 mme a nyala ka 1944. Mase e ne e le mofumahadi wa monyaduwa lenyalong la Sisulus. Ha a ngola ka pale ya hae ya bophelo ya morao, [[Nelson Mandela]] o ile a pheta hore Sisulu o ile a tshwara Mase "jwalo ka ha eka ke moradi wa hae eo a mo ratang haholo".<ref>https://dirco1.azurewebsites.net/docs/speeches/2018/sisu0626.htm</ref> Sepetlele o ile a sebetsa hammoho le [[Rosemary Mda]], mosadi wa mohanyetsi ya kgahlanong le kgethollo ya merabe [[A. P. Mda.]] == Lenyalo le bophelo le Mandela == [[File:The_Nelson_Mandela_House.jpg|alt=a ground-floor, red-brick building with a corrugated iron roof|right|thumb|Mandela le Mase ba dula motseng wa Johannesburg o bitswang [[Soweto]]]] su2o4g6e0cxldzm2tl7zt3n8hxx53ip Vusi Tshabalala 0 10678 39546 39499 2026-06-21T08:57:49Z NOKUFA K 12988 Created by translating the section "Mayor of Maluti-a-Phofung: 2013–2018" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350910060|Vusi Tshabalala]]" 39546 wikitext text/x-wiki '''Vusimusi William Tshabalala''' ke ralipolotiki wa Afrika Borwa ya emetseng [[African National Congress]] (ANC) ho tswa Free State Provincial Legislature ho tloha ka selemo sa 2019. O ne a boetse a le mookamedi wa boholo ba molao ho fihlela ka kgwedi ya Mphalane selemong sa 2021, ha a kgutliswa kamora hore ANC e mo emise ha a ntse a tobane le diqoso tsa taelo e kahare. O boetse o tsejwa ka nako ya hae e bakang ho masepala wa naha ya Maluti-a-Phofung ya naha e loketseng, moo a neng a le ramotse dipakeng tsa selemo sa 2013 le 2018.<ref>https://www.bloemfonteincourant.co.za/anc-inspired-by-the-youngest-fs-mayor/</ref> == Mehlodi == == Majoro wa Maluti-a-Phofung ho tloha ka selemo sa 2013 ho fihla ka selemo sa 2018. == Tshabalala o ile a fetoha ramotse wa Maluti-a-Phofung ka Lwetse 2013 kamora hore mookamedi ya sebetsang, Sarah Moleleki, a tlohe; o ile a khethwa ka molao mme a kenywa teroneng mathwasong a Hlakola 2014. Ka nako eo ANC e ile ya re ke ramotse e monyane ka ho fetisisa Seterekeng sa Mahala. O ile a tsejwa e le motswalle ya tšepahalang wa Ace Magashule, eo ka nako eo e neng e le Mopresidente wa Naha lekaleng la ANC la Free State. Nako ya hae ya ho ba ramotse e ne e le e bakang kgang. Ka Hlakola ka selemo sa 2018, masepala o ile wa boela tlasa tsamaiso; mekga ya phehisano ya lehae le boralitaba ba hokahanya mathata a dichelete a masepala le bobolu bo belaelwang mme ba re Tshabalala ke "mookamedi wa gangster" wa masepala. 5o28i6chhqexc47ezr2agaea98yn7by 39547 39546 2026-06-21T09:00:35Z NOKUFA K 12988 39547 wikitext text/x-wiki '''Vusimusi William Tshabalala''' ke ralipolotiki wa Afrika Borwa ya emetseng [[African National Congress]] (ANC) ho tswa Free State Provincial Legislature ho tloha ka selemo sa 2019. O ne a boetse a le mookamedi wa boholo ba molao ho fihlela ka kgwedi ya Mphalane selemong sa 2021, ha a kgutliswa kamora hore ANC e mo emise ha a ntse a tobane le diqoso tsa taelo e kahare. O boetse o tsejwa ka nako ya hae e bakang ho masepala wa naha ya Maluti-a-Phofung ya naha e loketseng, moo a neng a le ramotse dipakeng tsa selemo sa 2013 le 2018.<ref>https://www.bloemfonteincourant.co.za/anc-inspired-by-the-youngest-fs-mayor/</ref> == Majoro wa Maluti-a-Phofung ho tloha ka selemo sa 2013 ho fihla ka selemo sa 2018. == Tshabalala o ile a fetoha ramotse wa Maluti-a-Phofung ka Lwetse 2013 kamora hore mookamedi ya sebetsang, Sarah Moleleki, a tlohe; o ile a khethwa ka molao mme a kenywa teroneng mathwasong a Hlakola 2014. Ka nako eo ANC e ile ya re ke ramotse e monyane ka ho fetisisa Seterekeng sa Mahala. O ile a tsejwa e le motswalle ya tšepahalang wa Ace Magashule, eo ka nako eo e neng e le Mopresidente wa Naha lekaleng la ANC la Free State. Nako ya hae ya ho ba ramotse e ne e le e bakang kgang. Ka Hlakola ka selemo sa 2018, masepala o ile wa boela tlasa tsamaiso; mekga ya phehisano ya lehae le boralitaba ba hokahanya mathata a dichelete a masepala le bobolu bo belaelwang mme ba re Tshabalala ke "mookamedi wa gangster" wa masepala. hdjzkmamq7zobq14d837dbhd3j28k9t Nondumiso Shangase 0 10679 39503 2026-06-20T17:23:19Z Mamajoniss 12981 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1338932230|Nondumiso Shangase]]" 39503 wikitext text/x-wiki Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa keritete se bapalang jwalo ka ho akgela ka letsoho le letona. m7cd33l0larqtyv5rkzp37t9khwrhqz 39504 39503 2026-06-20T17:24:15Z Quinlan83 8871 Requesting deletion 39504 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa keritete se bapalang jwalo ka ho akgela ka letsoho le letona. atfy0o1vz5cb0eovwzmpqgwd6yb2kwq 39505 39504 2026-06-20T17:33:08Z Mamajoniss 12981 Ke kentse linki 39505 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang jwalo ka ho akgela ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> fjg9zovdt4z0kpef9odadhycogzoxqu 39510 39505 2026-06-20T17:42:21Z Mamajoniss 12981 Ke lokisitse sengolwa 39510 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang jwalo ka ho akgela ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mehlodi == 2b67cnl4mk0tx5ihje995i1x1uwhom6 39511 39510 2026-06-20T17:45:17Z Mamajoniss 12981 Ke lokisitse sengolwa 39511 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mehlodi == rhyoyfdu4n71oo910pqxd80dkneox88 39512 39511 2026-06-20T17:46:05Z Mamajoniss 12981 Ke lokisitse sengolwa 39512 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mehlodi == r24s7pk4k15el4byuhj043g92c44bla 39514 39512 2026-06-20T18:00:50Z KgetsiYaMasepa 11493 Created by translating the section "Career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1338932230|Nondumiso Shangase]]" 39514 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mehlodi == == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan. O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019. Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa. Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. s179pn7x54sidnxq337idjd1p8b0rd9 39515 39514 2026-06-20T18:01:18Z KgetsiYaMasepa 11493 Tlisitse bohlwaswa 39515 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan. O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019. Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa. Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. 8tkozjy1m519unm61iof3ojl33zg018 39516 39515 2026-06-20T18:02:05Z KgetsiYaMasepa 11493 /* Mosebetsi */ 39516 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan.<ref>https://www.icc-cricket.com/news/1198479</ref> O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019. Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa. Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. lhbjacfvft799dky866v26lm3h9rv5g 39517 39516 2026-06-20T18:02:56Z KgetsiYaMasepa 11493 /* Mosebetsi */ 39517 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan.<ref>https://www.icc-cricket.com/news/1198479</ref> <ref>https://www.graaffreinetadvertiser.com/sport/article/Cricket/new-cap-shangase-for-proteas-women-luus-to-captain-201904300517</ref>O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019. Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa. Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. mu40nv9cakgedfi93jzbzdupfafjuij 39518 39517 2026-06-20T18:03:07Z KgetsiYaMasepa 11493 /* Mosebetsi */ 39518 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan.<ref>https://www.icc-cricket.com/news/1198479</ref><ref>https://www.graaffreinetadvertiser.com/sport/article/Cricket/new-cap-shangase-for-proteas-women-luus-to-captain-201904300517</ref>O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019. Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa. Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. 0qjzb16v7p41ph3rbcix3x2b6ewhppx 39519 39518 2026-06-20T18:03:40Z KgetsiYaMasepa 11493 /* Mosebetsi */ 39519 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan.<ref>https://www.icc-cricket.com/news/1198479</ref><ref>https://www.graaffreinetadvertiser.com/sport/article/Cricket/new-cap-shangase-for-proteas-women-luus-to-captain-201904300517</ref>O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177020.html</ref> Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa. Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. nieu3j4hvoczgsum4tpecl4ds04ej78 39520 39519 2026-06-20T18:04:27Z KgetsiYaMasepa 11493 /* Mosebetsi */ 39520 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan.<ref>https://www.icc-cricket.com/news/1198479</ref><ref>https://www.graaffreinetadvertiser.com/sport/article/Cricket/new-cap-shangase-for-proteas-women-luus-to-captain-201904300517</ref>O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177020.html</ref> Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa.<ref>https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27549831/cricket-south-africa-launches-four-team-women-t20-league</ref>Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India. O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. hlkb45v2bluf9s48sp9mhcfrdycwtfg 39521 39520 2026-06-20T18:05:28Z KgetsiYaMasepa 11493 /* Mosebetsi */ 39521 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan.<ref>https://www.icc-cricket.com/news/1198479</ref><ref>https://www.graaffreinetadvertiser.com/sport/article/Cricket/new-cap-shangase-for-proteas-women-luus-to-captain-201904300517</ref>O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177020.html</ref> Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa.<ref>https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27549831/cricket-south-africa-launches-four-team-women-t20-league</ref>Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India.<ref>https://web.archive.org/web/20200126025258/https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League</ref>O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. tcpsazk48wpiatgn9o3ul7gmh18fpff 39522 39521 2026-06-20T18:05:49Z KgetsiYaMasepa 11493 /* Mosebetsi */ 39522 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}}Nondumiso Precious Shangase (ya hlahileng ka la 5 Mmesa selemong sa 1996) ke sebapadi sa [[Amerika Borwa|Afrika Borwa]] sa keritete se bapalang e le Moakgedi ka letsoho le letona.<ref>[[Nondumiso Shangase#/editor/0]]</ref> == Mosebetsi == Ka Mmesa 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le Pakistan.<ref>https://www.icc-cricket.com/news/1198479</ref><ref>https://www.graaffreinetadvertiser.com/sport/article/Cricket/new-cap-shangase-for-proteas-women-luus-to-captain-201904300517</ref>O ile a etsa qalo ya hae ya Matjhaba ya basadi ya Twenty20 (WT20I) bakeng sa Afrika Borwa kgahlanong le Pakistan ka la 19 Motsheanong 2019.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1177020.html</ref> Ka Lwetse 2019, o ile a kgethwa sehlopheng sa Terblanche XI bakeng sa kgatiso ya pele ya T20 Super League ya Basadi Afrika Borwa.<ref>https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27549831/cricket-south-africa-launches-four-team-women-t20-league</ref>Ka khoeli e le nngwe, o ile a kgethwa sehlopheng sa Matjhaba sa basadi ba letsatsi le le leng (WODI) sa Afrika Borwa bakeng sa letoto la bona le kgahlanong le India.<ref>https://web.archive.org/web/20200126025258/https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League</ref>O ile a etsa qalo ya hae ya WODI bakeng sa Afrika Borwa, kgahlano le India, ka la 9 Mphalane 2019. Ka Pherekgong 2020, o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa Seqho sa Lefatshe sa T20 sa basadi sa ICC sa 2020 se neng se tshwaretswe Australia. Ka la 23 Phupu 2020, Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa basadi ba 24 ba Afrika Borwa ho qala kwetliso Pretoria, pele ba etela Engelane. Ka Mmesa 2021, e ne e le karolo ya sehlopha sa basadi ba Emerging Women sa Afrika Borwa se ileng sa etela Bangladesh. Shangase o ile a kgethwa sehlopheng sa Afrika Borwa bakeng sa karolo ya T20 ya letoto la bona la dipapadi tsa lehae le fapaneng le England ka Pudungwana 2024. == Ditshupiso == lxw0fs2z66f5xly2p9xj0hq27kv92mg Mmabatho 0 10680 39506 2026-06-20T17:34:35Z KgetsiYaMasepa 11493 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1356591417|Mmabatho]]" 39506 wikitext text/x-wiki '''Mmabatho''' ([[Setswana|Tswana]] bakeng sa "Mme wa batho") ke motse-moholo wa mehleng wa Profinse ya Leboya-bophirima ya Afrika Borwa Nakong ya [[kgethollo ya merabe]], e ne e le motse-moholo wa "Bantustan" ya Bophuthatswana, e kantlenyana ho Mafikeng ho Bophuthatswana Ka mora hore o kgethile ya merabe e neng e fedswe ka selemo sa 1994, Bophuthatswana e ile ya kopangwa le Profense e sa tswa theoha ya Leboya-bophirimela 'mme Mmabatho a phatlalatswa e le motse-moholo wa profense. Leha ha hole jwalo,mmabatho e bile motse moholo wa Profense nako e kgutshwanyane Ha morao ka selemo sa 1994, lekgotla la molao wa profense ya Leboya-bophirima le ile la vouta ho fetola lebitso la motse-moholo wa [[Mahikeng]] (toropong ya Mafikeng e ile ya kopana le Mmabatho ka selemo sa 1980 mme ya tshwara e le toropo e haufi le Mmabathe dipakeng tsa selemo sa 1980 le selemo sa 1994), e fokotsa Mmabatho ho ba toropo e haufi Le Mafikeng. Motse ona ke sebaka se ka hare ho ona. Mmabatho o na le meaho e mengata ya mmuso wa profense le setsi sa mabenkele se bitswang Mega City le lebala la dipapadi le neng di bitswa Independence Stadium. [[Yunivesithi ya Leboya Bophirima|Univesithi ya Leboya -bophirimela]], ya pele e neng e le Univesithi ya Bophuthatswana, e fumaneha Mmabatho. Motse ona o ka borwa feela ho moedi wa [[Botswana]], o hokahane ka ditsela tse kgolō le motse-moholo wa naha ya Afrika Borwa , Pretoria ka botjhabela le Gaborone, motse-mohadi wa Botswana, ka leboya Terene e tsamaya leboya le borwa ho tloha motseng o haufi wa Mafikeng. Motse ona o tsamaiswa ke boema-fofane ba matjhaba ba Mmabatho, bo tsamaisang difofane ho ya le ho kgutla Johannesburg. owmg0duflhfg4rf08pb24irbvwupaqq 39507 39506 2026-06-20T17:36:07Z KgetsiYaMasepa 11493 Ke kentse link 39507 wikitext text/x-wiki '''Mmabatho''' ([[Setswana|Tswana]] bakeng sa "Mme wa batho") ke motse-moholo wa mehleng wa Profinse ya Leboya-bophirima ya Afrika Borwa Nakong ya [[kgethollo ya merabe]], e ne e le motse-moholo wa "Bantustan" ya Bophuthatswana, e kantlenyana ho Mafikeng ho Bophuthatswana<ref>https://census2011.adrianfrith.com/place/667025</ref> Ka mora hore o kgethile ya merabe e neng e fedswe ka selemo sa 1994, Bophuthatswana e ile ya kopangwa le Profense e sa tswa theoha ya Leboya-bophirimela 'mme Mmabatho a phatlalatswa e le motse-moholo wa profense. Leha ha hole jwalo,mmabatho e bile motse moholo wa Profense nako e kgutshwanyane Ha morao ka selemo sa 1994, lekgotla la molao wa profense ya Leboya-bophirima le ile la vouta ho fetola lebitso la motse-moholo wa [[Mahikeng]] (toropong ya Mafikeng e ile ya kopana le Mmabatho ka selemo sa 1980 mme ya tshwara e le toropo e haufi le Mmabathe dipakeng tsa selemo sa 1980 le selemo sa 1994), e fokotsa Mmabatho ho ba toropo e haufi Le Mafikeng. Motse ona ke sebaka se ka hare ho ona. Mmabatho o na le meaho e mengata ya mmuso wa profense le setsi sa mabenkele se bitswang Mega City le lebala la dipapadi le neng di bitswa Independence Stadium. [[Yunivesithi ya Leboya Bophirima|Univesithi ya Leboya -bophirimela]], ya pele e neng e le Univesithi ya Bophuthatswana, e fumaneha Mmabatho. Motse ona o ka borwa feela ho moedi wa [[Botswana]], o hokahane ka ditsela tse kgolō le motse-moholo wa naha ya Afrika Borwa , Pretoria ka botjhabela le Gaborone, motse-mohadi wa Botswana, ka leboya Terene e tsamaya leboya le borwa ho tloha motseng o haufi wa Mafikeng. Motse ona o tsamaiswa ke boema-fofane ba matjhaba ba Mmabatho, bo tsamaisang difofane ho ya le ho kgutla Johannesburg. 0cweva9wqvo65xigsecxx2nth3ga7c5 39508 39507 2026-06-20T17:37:53Z KgetsiYaMasepa 11493 Ke kentse linki 39508 wikitext text/x-wiki '''Mmabatho''' ([[Setswana|Tswana]] bakeng sa "Mme wa batho") ke motse-moholo wa mehleng wa Profinse ya Leboya-bophirima ya Afrika Borwa Nakong ya [[kgethollo ya merabe]], e ne e le motse-moholo wa "Bantustan" ya Bophuthatswana, e kantlenyana ho Mafikeng ho Bophuthatswana<ref>https://census2011.adrianfrith.com/place/667025</ref> Ka mora hore o kgethile ya merabe e neng e fedswe ka selemo sa 1994, Bophuthatswana e ile ya kopangwa le Profense e sa tswa theoha ya Leboya-bophirimela 'mme Mmabatho a phatlalatswa e le motse-moholo wa profense. Leha ha hole jwalo,mmabatho e bile motse moholo wa Profense nako e kgutshwanyane Ha morao ka selemo sa 1994, lekgotla la molao wa profense ya Leboya-bophirima le ile la vouta ho fetola lebitso la motse-moholo wa [[Mahikeng]] (toropong ya Mafikeng e ile ya kopana le Mmabatho ka selemo sa 1980 mme ya tshwara e le toropo e haufi le Mmabathe dipakeng tsa selemo sa 1980 le selemo sa 1994),<ref>https://web.archive.org/web/20120426005327/http://www.sabar.co.za/law-journals/2010/april/2010-april-vol023-no1-p53.pdf</ref> e fokotsa Mmabatho ho ba toropo e haufi Le Mafikeng. Motse ona ke sebaka se ka hare ho ona. Mmabatho o na le meaho e mengata ya mmuso wa profense le setsi sa mabenkele se bitswang Mega City le lebala la dipapadi le neng di bitswa Independence Stadium. [[Yunivesithi ya Leboya Bophirima|Univesithi ya Leboya -bophirimela]], ya pele e neng e le Univesithi ya Bophuthatswana, e fumaneha Mmabatho. Motse ona o ka borwa feela ho moedi wa [[Botswana]], o hokahane ka ditsela tse kgolō le motse-moholo wa naha ya Afrika Borwa , Pretoria ka botjhabela le Gaborone, motse-mohadi wa Botswana, ka leboya Terene e tsamaya leboya le borwa ho tloha motseng o haufi wa Mafikeng. Motse ona o tsamaiswa ke boema-fofane ba matjhaba ba Mmabatho, bo tsamaisang difofane ho ya le ho kgutla Johannesburg. j6ef34bt25eqbvo14bs38tnl2ur5ens 39509 39508 2026-06-20T17:40:17Z KgetsiYaMasepa 11493 Ke kentse linki 39509 wikitext text/x-wiki '''Mmabatho''' ([[Setswana|Tswana]] bakeng sa "Mme wa batho") ke motse-moholo wa mehleng wa Profinse ya Leboya-bophirima ya Afrika Borwa Nakong ya [[kgethollo ya merabe]], e ne e le motse-moholo wa "Bantustan" ya Bophuthatswana, e kantlenyana ho Mafikeng ho Bophuthatswana<ref>https://census2011.adrianfrith.com/place/667025</ref> Ka mora hore o kgethile ya merabe e neng e fedswe ka selemo sa 1994, Bophuthatswana e ile ya kopangwa le Profense e sa tswa theoha ya Leboya-bophirimela 'mme Mmabatho a phatlalatswa e le motse-moholo wa profense. Leha ha hole jwalo,mmabatho e bile motse moholo wa Profense nako e kgutshwanyane Ha morao ka selemo sa 1994, lekgotla la molao wa profense ya Leboya-bophirima le ile la vouta ho fetola lebitso la motse-moholo wa [[Mahikeng]] (toropong ya Mafikeng e ile ya kopana le Mmabatho ka selemo sa 1980 mme ya tshwara e le toropo e haufi le Mmabathe dipakeng tsa selemo sa 1980 le selemo sa 1994),<ref>https://web.archive.org/web/20120426005327/http://www.sabar.co.za/law-journals/2010/april/2010-april-vol023-no1-p53.pdf</ref><ref>https://municipalities.co.za/overview/1203/mahikeng-local-municipality</ref> e fokotsa Mmabatho ho ba toropo e haufi Le Mafikeng. Motse ona ke sebaka se ka hare ho ona. Mmabatho o na le meaho e mengata ya mmuso wa profense le setsi sa mabenkele se bitswang Mega City le lebala la dipapadi le neng di bitswa Independence Stadium. [[Yunivesithi ya Leboya Bophirima|Univesithi ya Leboya -bophirimela]], ya pele e neng e le Univesithi ya Bophuthatswana, e fumaneha Mmabatho. Motse ona o ka borwa feela ho moedi wa [[Botswana]], o hokahane ka ditsela tse kgolō le motse-moholo wa naha ya Afrika Borwa , Pretoria ka botjhabela le Gaborone, motse-mohadi wa Botswana, ka leboya Terene e tsamaya leboya le borwa ho tloha motseng o haufi wa Mafikeng. Motse ona o tsamaiswa ke boema-fofane ba matjhaba ba Mmabatho, bo tsamaisang difofane ho ya le ho kgutla Johannesburg. lirkdn862ce4hambvpw89u2jjheqdqv 39513 39509 2026-06-20T17:46:35Z KgetsiYaMasepa 11493 Ke e keditse sengolwa 39513 wikitext text/x-wiki '''Mmabatho''' ([[Setswana|Tswana]] bakeng sa "Mme wa batho") ke motse-moholo wa mehleng wa Profinse ya Leboya-bophirima ya Afrika Borwa Nakong ya [[kgethollo ya merabe]], e ne e le motse-moholo wa "Bantustan" ya Bophuthatswana, e kantlenyana ho Mafikeng ho Bophuthatswana<ref>https://census2011.adrianfrith.com/place/667025</ref> Ka mora hore o kgethile ya merabe e neng e fedswe ka selemo sa 1994, Bophuthatswana e ile ya kopangwa le Profense e sa tswa theoha ya Leboya-bophirimela 'mme Mmabatho a phatlalatswa e le motse-moholo wa profense. Leha ha hole jwalo,mmabatho e bile motse moholo wa Profense nako e kgutshwanyane Ha morao ka selemo sa 1994, lekgotla la molao wa profense ya Leboya-bophirima le ile la vouta ho fetola lebitso la motse-moholo wa [[Mahikeng]] (toropong ya Mafikeng e ile ya kopana le Mmabatho ka selemo sa 1980 mme ya tshwara e le toropo e haufi le Mmabathe dipakeng tsa selemo sa 1980 le selemo sa 1994),<ref>https://web.archive.org/web/20120426005327/http://www.sabar.co.za/law-journals/2010/april/2010-april-vol023-no1-p53.pdf</ref><ref>https://municipalities.co.za/overview/1203/mahikeng-local-municipality</ref> e fokotsa Mmabatho ho ba toropo e haufi Le Mafikeng. Motse ona ke sebaka se ka hare ho ona. Mmabatho o na le meaho e mengata ya mmuso wa profense le setsi sa mabenkele se bitswang Mega City le lebala la dipapadi le neng di bitswa Independence Stadium. [[Yunivesithi ya Leboya Bophirima|Univesithi ya Leboya -bophirimela]], ya pele e neng e le Univesithi ya Bophuthatswana, e fumaneha Mmabatho. Motse ona o ka borwa feela ho moedi wa [[Botswana]], o hokahane ka ditsela tse kgolō le motse-moholo wa naha ya Afrika Borwa , Pretoria ka botjhabela le Gaborone, motse-mohadi wa Botswana, ka leboya Terene e tsamaya leboya le borwa ho tloha motseng o haufi wa Mafikeng. Motse ona o tsamaiswa ke boema-fofane ba matjhaba ba Mmabatho, bo tsamaisang difofane ho ya le ho kgutla Johannesburg. == Mehlodi == 1woeewvepo1fhuoll2r3aamjtepegje Mapaseka Mpuru 0 10681 39523 2026-06-20T23:33:34Z SANKOMOTA 11165 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1334797420|Mapaseka Mpuru]]" 39523 wikitext text/x-wiki '''Mapaseka Mpuru''' (O hlahile ka la 9 Mmesa 1998) ke mohlokomedi wa bolo ya maoto wa Afrika Borwa. O bapala bakeng sa TUT Matsatsantsa Ladies FC le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa sa basadi. cr6c6me7cni0wynje6unbbffcww2d8k 39524 39523 2026-06-20T23:34:33Z SANKOMOTA 11165 Ke kentse linki 39524 wikitext text/x-wiki '''Mapaseka Mpuru''' (O hlahile ka la 9 Mmesa 1998) ke mohlokomedi wa bolo ya maoto wa Afrika Borwa. O bapala bakeng sa TUT Matsatsantsa Ladies FC le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa sa basadi.<ref>https://web.archive.org/web/20190527124414/https://tournament.fifadata.com/documents/FWWC/2019/pdf/FWWC_2019_SQUADLISTS.PDF</ref> k5hfwz3wb7l5gdlrnbqbj9vzigrgieh 39525 39524 2026-06-20T23:37:35Z SANKOMOTA 11165 Created by translating the section "Playing career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1334797420|Mapaseka Mpuru]]" 39525 wikitext text/x-wiki '''Mapaseka Mpuru''' (O hlahile ka la 9 Mmesa 1998) ke mohlokomedi wa bolo ya maoto wa Afrika Borwa. O bapala bakeng sa TUT Matsatsantsa Ladies FC le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa sa basadi.<ref>https://web.archive.org/web/20190527124414/https://tournament.fifadata.com/documents/FWWC/2019/pdf/FWWC_2019_SQUADLISTS.PDF</ref> == Mosebetsi wa ho bapala == O ile a bapala le sehlopha sa naha sa U20; Mpuru e ne e le karolo ya sehlopha sa naha se ileng sa qala ho bapala ho FIFA mohope wa lefatshe ho 2019 FIFA Women's World Cup. 4lv65zviwlsk85gjcrvped0kq0d78ux 39526 39525 2026-06-20T23:38:45Z SANKOMOTA 11165 Ke kentse sengola 39526 wikitext text/x-wiki '''Mapaseka Mpuru''' (O hlahile ka la 9 Mmesa 1998) ke mohlokomedi wa bolo ya maoto wa Afrika Borwa. O bapala bakeng sa TUT Matsatsantsa Ladies FC le sehlopha sa naha sa Afrika Borwa sa basadi.<ref>https://web.archive.org/web/20190527124414/https://tournament.fifadata.com/documents/FWWC/2019/pdf/FWWC_2019_SQUADLISTS.PDF</ref> == Mosebetsi wa ho bapala == O ile a bapala le sehlopha sa naha sa U20; Mpuru e ne e le karolo ya sehlopha sa naha se ileng sa qala ho bapala ho FIFA mohope wa lefatshe ho 2019 FIFA Women's World Cup.<ref>https://en.fifa.com/news/mapaseka-mpuru</ref> == Mehlodi == nfllk8skctq9uddsl94wjzhd3y28mzj Tazmin Brits 0 10682 39545 2026-06-21T08:29:38Z NOKUFA K 12988 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359211809|Tazmin Brits]]" 39545 wikitext text/x-wiki Tazmin Brits (ya tswetsweng ka la 8 Pherekgong 1991) ke sebapadi sa Afrika Borwa sa kirikete le ya neng a lahlelwa ka lerumo. O hapile kgauta ka ho lahlela lerumo ho 2007 World Youth Athletics Championships le 2009 African Junior Athletics Championship. O ne a le moleng wa ho kgethwa bakeng sa Liolimpiki tsa London tsa 2012, pele a ameha kotsing ya koloi, e ileng ya mo siya sepetlele dikgwedi tse pedi. O ile a qala ho bapala papadi ya hae ya machaba bakeng sa sehlopha sa Afrika Borwa sa basadi ka May 2018. 9d1gws9ynmkdvm3ybtferrgp5xnderw