Wikipedia
stwiki
https://st.wikipedia.org/wiki/Leqephe_la_pele
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Maseru
0
4240
41175
28562
2026-09-10T13:13:21Z
Ausinteshoa7179
13194
Created by translating the section "History" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367834884|Maseru]]"
41175
wikitext
text/x-wiki
{{Motse
|lebitso = Maseru
|setshwantsho_folaga =
|setshwantsho_seboko =
|setshwantsho_tulo = [[File:LocationMaseru.png|190px|none]]
|naha = Lesotho
|setereke = Setereke sa Maseru
|tulo = 138
|baahi = 330 760
}}
'''Maseru''' ke motsemoholo wa [[Lesotho]], ka [[Afrika]].
[[File:Maseru from Parliament Hill.jpg|thumb]]
[[File:362 Kingsway.jpg|thumb]]
[[File:BasothoHatShop.jpg|thumb]]
[[Category:Metse ea Lesotho]]
== Nalane ==
Maseru e thehiloe ke Manyesemane e le kampo e nyenyane ea mapolesa ka 1869, kamor'a [[Ntwa tsa Free State-Ntwa tsa Basotho|Ntoa ea Freistata le Basotho,]] ha [[Basutoland]] e fetoha naha e bosireletsing ba Borithane.<ref>Britannica,[https://www.britannica.com/place/Maseru Maseru], britannica.com, USA, accessed on July 7, 2019</ref><ref name="ankomah">{{cite journal|title=Lesotho: Africa's Best Kept Secret|author1=Baffour Ankomah|author2=Khalid Bazid|journal=New African|date=May 2003}}</ref><ref name="hansenvaa">{{Cite book|pages=[https://archive.org/details/reconsideringinf00hans/page/n179 180]}}</ref> Maseru e sebakeng se ka thōko ho "libaka tse hapiloeng" tse ileng tsa nehelanoa ho 'Muso oa Orange Free State (eo hona joale e leng profinse ea Freistata ea Afrika Boroa) e le karolo ea tumellano ea khotso. E ne e le lik'hilomithara tse 24 ka bophirimela ho [[Basotho|Thaba-Bosiu, e leng qhobosheane ea Morena Moshoeshoe 1 oa Basotho. Thaba-Bosiu ke]] ona motse-moholo oa pele oa 'nete oa Basotho. Motse o phetheselang oa 'maraka o ile oa nto hola le ho potapota sebaka seo.<ref name="olivier">{{Cite book|pages=116}}</ref>
Qalong, Maseru e ne e le motse-moholo oa tsamaiso ea naha pakeng tsa 1869 le 1871, pele tsamaiso ea Basutoland e fetisetsoa ho Kolone ea Kapa. Nakong ea puso ea bona pakeng tsa 1871 le 1884, Basutoland e ne e tšoeroe ka tsela e ts'oanang le libaka tse neng li ile tsa hatjoa ntoeng. Sena se ile sa utloisa [[Basotho]] bohloko haholo.<ref>{{Cite book|pages=118}}</ref> Se bile sa lebisa Ntoeng ea Lithunya ka 1881, le ho chesoa ha meaho e mengata Maseru.<ref name="cities">{{Cite journal|pages=123–133}}</ref> Ka 1884, Basutoland e ile ea khutlisetsoa boemong ba eona ba ho ba Kolone ea Manyesemane, 'me Maseru ea boela ea etsoa motse-moholo. Ha Basutoland e fumana boipuso ba eona mme e fetoha Naha ea Lesotho ka 1966, Maseru e ile ea sala e le motse-moholo oa naha.<ref name="hansenvaa" />
Pele Lesotho le fumana boipuso, Maseru e ne e le 'nyane haholo, e ne e le ka har'a meeli e hlakileng ea bokolone 'me e na le monyetla o fokolang oa kholo. Ka mokhoa o ts'oanang, le Manyesemane a ne a se na thahasello ea ho e nts'etsa pele. Ka mor'a 1966 Maseru e ile ea hola ka potlako. Sebaka sa eona se ile sa eketseha ka makhetlo a supileng, ho tloha ho lik'hilomithara tse ka bang 20 ho isa sebakeng sa hona joale sa lik'hilomithara tsa lisekoere tse 138, ka lebaka la ho kenyelletsoa ha metsana e haufi le eona toropong eo.<ref name="cities" /> <ref name="hansenvaa" /> Sekhahla sa selemo le selemo sa kholo ea baahi se ile sa lula se le haufi le 7% ka mashome a lilemo a 'maloa, pele se fokotsehella ho kakaretso e ka bang 3.5% lipakeng tsa 1986 le 1996.<ref name="hansenvaa" />
Kamora likhetho tsa paramente tsa 1998, ho ile ha eba le pelaello ea bolotsana ba likhetho le ho kenya letsoho ha sesole sa Afrika Boroa. Boholo ba toropo bo ile ba senyeha ke merusu le bosholu ba thepa.<ref>{{Cite news|last=49}}</ref> Lits'enyehelo tsa ho lokisa tšenyo e bakiloeng toropong li ne li hakanyetsoa ho li-Rand tse limilione tse likete tse peli (US $ 350 milione),<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/190136.stm|title=Lesotho billed for South African intervention|work=BBC News|date=1998-10-09|access-date=2008-04-14}}</ref> 'me ho fihlela selemo sa isang ho 2008, litlamorao tsa merusu li ne li ntse li ka bonoa ka har'a toropo.<ref>{{cite news|url=http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?area=onlineletters_archive&ArticleId=303580|title=Straw men|work=Mail & Guardian Online|date=2007-03-15|access-date=2008-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603160855/http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?area=onlineletters_archive&ArticleId=303580|archive-date=2012-06-03|url-status=dead}}</ref>
2qz0lh15ni06b2mmc8dy19zs8m6yfar
41177
41175
2026-09-10T13:55:11Z
Ausinteshoa7179
13194
41177
wikitext
text/x-wiki
{{Motse
|lebitso = Maseru
|setshwantsho_folaga =
|setshwantsho_seboko =
|setshwantsho_tulo = [[File:LocationMaseru.png|190px|none]]
|naha = Lesotho
|setereke = Setereke sa Maseru
|tulo = 138
|baahi = 330 760
}}
'''Maseru''' ke motsemoholo wa [[Lesotho]], ka [[Afrika]].
[[File:Maseru from Parliament Hill.jpg|thumb]]
[[File:362 Kingsway.jpg|thumb]]
[[File:BasothoHatShop.jpg|thumb]]
[[Category:Metse ea Lesotho]]
== Nalane ==
Maseru e thehiloe ke Manyesemane e le kampo e nyenyane ea mapolesa ka 1869, kamor'a [[Ntwa tsa Free State-Ntwa tsa Basotho|Ntoa ea Freistata le Basotho,]] ha [[Basutoland]] e fetoha naha e bosireletsing ba Borithane.<ref>Britannica,[https://www.britannica.com/place/Maseru Maseru], britannica.com, USA, accessed on July 7, 2019</ref><ref name="ankomah">{{cite journal|title=Lesotho: Africa's Best Kept Secret|author1=Baffour Ankomah|author2=Khalid Bazid|journal=New African|date=May 2003}}</ref><ref name="hansenvaa">{{Cite book|pages=[https://archive.org/details/reconsideringinf00hans/page/n179 180]}}</ref> Maseru e sebakeng se ka thōko ho "libaka tse hapiloeng" tse ileng tsa nehelanoa ho 'Muso oa Orange Free State (eo hona joale e leng profinse ea Freistata ea Afrika Boroa) e le karolo ea tumellano ea khotso. E ne e le lik'hilomithara tse 24 ka bophirimela ho [[Basotho|Thaba-Bosiu, e leng qhobosheane ea Morena Moshoeshoe 1 oa Basotho. Thaba-Bosiu ke]] ona motse-moholo oa pele oa 'nete oa Basotho. Motse o phetheselang oa 'maraka o ile oa nto hola le ho potapota sebaka seo.<ref name="olivier">{{Cite book|pages=116}}</ref>
Qalong, Maseru e ne e le motse-moholo oa tsamaiso ea naha pakeng tsa 1869 le 1871, pele tsamaiso ea Basutoland e fetisetsoa ho Kolone ea Kapa. Nakong ea puso ea bona pakeng tsa 1871 le 1884, Basutoland e ne e tšoeroe ka tsela e ts'oanang le libaka tse neng li ile tsa hatjoa ntoeng. Sena se ile sa utloisa [[Basotho]] bohloko haholo.<ref>{{Cite book|pages=118}}</ref> Se bile sa lebisa Ntoeng ea Lithunya ka 1881, le ho chesoa ha meaho e mengata Maseru.<ref name="cities">{{Cite journal|pages=123–133}}</ref> Ka 1884, Basutoland e ile ea khutlisetsoa boemong ba eona ba ho ba Kolone ea Manyesemane, 'me Maseru ea boela ea etsoa motse-moholo. Ha Basutoland e fumana boipuso ba eona mme e fetoha Naha ea Lesotho ka 1966, Maseru e ile ea sala e le motse-moholo oa naha.<ref name="hansenvaa" />
Pele Lesotho le fumana boipuso, Maseru e ne e le 'nyane haholo, e ne e le ka har'a meeli e hlakileng ea bokolone 'me e na le monyetla o fokolang oa kholo. Ka mokhoa o ts'oanang, le Manyesemane a ne a se na thahasello ea ho e nts'etsa pele. Ka mor'a 1966 Maseru e ile ea hola ka potlako. Sebaka sa eona se ile sa eketseha ka makhetlo a supileng, ho tloha ho lik'hilomithara tse ka bang 20 ho isa sebakeng sa hona joale sa lik'hilomithara tsa lisekoere tse 138, ka lebaka la ho kenyelletsoa ha metsana e haufi le eona toropong eo.<ref name="cities" /><ref name="hansenvaa" /> Sekhahla sa selemo le selemo sa kholo ea baahi se ile sa lula se le haufi le 7% ka mashome a lilemo a 'maloa, pele se fokotsehella ho kakaretso e ka bang 3.5% lipakeng tsa 1986 le 1996.<ref name="hansenvaa" />
Kamora likhetho tsa paramente tsa 1998, ho ile ha eba le pelaello ea bolotsana ba likhetho le ho kenya letsoho ha sesole sa Afrika Boroa. Boholo ba toropo bo ile ba senyeha ke merusu le bosholu ba thepa.<ref>{{Cite news|last=49}}</ref> Lits'enyehelo tsa ho lokisa tšenyo e bakiloeng toropong li ne li hakanyetsoa ho li-Rand tse limilione tse likete tse peli (US $ 350 milione),<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/190136.stm|title=Lesotho billed for South African intervention|work=BBC News|date=1998-10-09|access-date=2008-04-14}}</ref> 'me ho fihlela selemo sa isang ho 2008, litlamorao tsa merusu li ne li ntse li ka bonoa ka har'a toropo.<ref>{{cite news|url=http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?area=onlineletters_archive&ArticleId=303580|title=Straw men|work=Mail & Guardian Online|date=2007-03-15|access-date=2008-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603160855/http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?area=onlineletters_archive&ArticleId=303580|archive-date=2012-06-03|url-status=dead}}</ref>
<references group="Tse baliloeng" />
pd6hgevglf3tulezz0mkod5am13co4e
41178
41177
2026-09-10T13:58:00Z
Ausinteshoa7179
13194
added a suffix to lilemo to indicate time appropriately.
41178
wikitext
text/x-wiki
{{Motse
|lebitso = Maseru
|setshwantsho_folaga =
|setshwantsho_seboko =
|setshwantsho_tulo = [[File:LocationMaseru.png|190px|none]]
|naha = Lesotho
|setereke = Setereke sa Maseru
|tulo = 138
|baahi = 330 760
}}
'''Maseru''' ke motsemoholo wa [[Lesotho]], ka [[Afrika]].
[[File:Maseru from Parliament Hill.jpg|thumb]]
[[File:362 Kingsway.jpg|thumb]]
[[File:BasothoHatShop.jpg|thumb]]
[[Category:Metse ea Lesotho]]
== Nalane ==
Maseru e thehiloe ke Manyesemane e le kampo e nyenyane ea mapolesa ka 1869, kamor'a [[Ntwa tsa Free State-Ntwa tsa Basotho|Ntoa ea Freistata le Basotho,]] ha [[Basutoland]] e fetoha naha e bosireletsing ba Borithane.<ref>Britannica,[https://www.britannica.com/place/Maseru Maseru], britannica.com, USA, accessed on July 7, 2019</ref><ref name="ankomah">{{cite journal|title=Lesotho: Africa's Best Kept Secret|author1=Baffour Ankomah|author2=Khalid Bazid|journal=New African|date=May 2003}}</ref><ref name="hansenvaa">{{Cite book|pages=[https://archive.org/details/reconsideringinf00hans/page/n179 180]}}</ref> Maseru e sebakeng se ka thōko ho "libaka tse hapiloeng" tse ileng tsa nehelanoa ho 'Muso oa Orange Free State (eo hona joale e leng profinse ea Freistata ea Afrika Boroa) e le karolo ea tumellano ea khotso. E ne e le lik'hilomithara tse 24 ka bophirimela ho [[Basotho|Thaba-Bosiu, e leng qhobosheane ea Morena Moshoeshoe 1 oa Basotho. Thaba-Bosiu ke]] ona motse-moholo oa pele oa 'nete oa Basotho. Motse o phetheselang oa 'maraka o ile oa nto hola le ho potapota sebaka seo.<ref name="olivier">{{Cite book|pages=116}}</ref>
Qalong, Maseru e ne e le motse-moholo oa tsamaiso ea naha pakeng tsa 1869 le 1871, pele tsamaiso ea Basutoland e fetisetsoa ho Kolone ea Kapa. Nakong ea puso ea bona pakeng tsa 1871 le 1884, Basutoland e ne e tšoeroe ka tsela e ts'oanang le libaka tse neng li ile tsa hatjoa ntoeng. Sena se ile sa utloisa [[Basotho]] bohloko haholo.<ref>{{Cite book|pages=118}}</ref> Se bile sa lebisa Ntoeng ea Lithunya ka 1881, le ho chesoa ha meaho e mengata Maseru.<ref name="cities">{{Cite journal|pages=123–133}}</ref> Ka 1884, Basutoland e ile ea khutlisetsoa boemong ba eona ba ho ba Kolone ea Manyesemane, 'me Maseru ea boela ea etsoa motse-moholo. Ha Basutoland e fumana boipuso ba eona mme e fetoha Naha ea Lesotho ka 1966, Maseru e ile ea sala e le motse-moholo oa naha.<ref name="hansenvaa" />
Pele Lesotho le fumana boipuso, Maseru e ne e le 'nyane haholo, e ne e le ka har'a meeli e hlakileng ea bokolone 'me e na le monyetla o fokolang oa kholo. Ka mokhoa o ts'oanang, le Manyesemane a ne a se na thahasello ea ho e nts'etsa pele. Ka mor'a 1966 Maseru e ile ea hola ka potlako. Sebaka sa eona se ile sa eketseha ka makhetlo a supileng, ho tloha ho lik'hilomithara tse ka bang 20 ho isa sebakeng sa hona joale sa lik'hilomithara tsa lisekoere tse 138, ka lebaka la ho kenyelletsoa ha metsana e haufi le eona toropong eo.<ref name="cities" /><ref name="hansenvaa" /> Sekhahla sa selemo le selemo sa kholo ea baahi se ile sa lula se le haufi le 7% ka mashome a lilemo a 'maloa, pele se fokotsehella ho kakaretso e ka bang 3.5% lipakeng tsa 1986 le 1996.<ref name="hansenvaa" />
Kamora likhetho tsa paramente tsa 1998, ho ile ha eba le pelaello ea bolotsana ba likhetho le ho kenya letsoho ha sesole sa Afrika Boroa. Boholo ba toropo bo ile ba senyeha ke merusu le bosholu ba thepa.<ref>{{Cite news|last=49}}</ref> Lits'enyehelo tsa ho lokisa tšenyo e bakiloeng toropong li ne li hakanyetsoa ho li-Rand tse limilione tse likete tse peli (US $ 350 milione),<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/190136.stm|title=Lesotho billed for South African intervention|work=BBC News|date=1998-10-09|access-date=2008-04-14}}</ref> 'me ho fihlela lilemong tse isang ho 2008, litlamorao tsa merusu li ne li ntse li ka bonoa ka har'a toropo.<ref>{{cite news|url=http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?area=onlineletters_archive&ArticleId=303580|title=Straw men|work=Mail & Guardian Online|date=2007-03-15|access-date=2008-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603160855/http://www.mg.co.za/articledirect.aspx?area=onlineletters_archive&ArticleId=303580|archive-date=2012-06-03|url-status=dead}}</ref>
<references group="Tse baliloeng" />
fw6e3d8xs5iehyhhoku3723649fmbwl
Willem Botha (radipolotiki)
0
10968
41180
41134
2026-09-10T17:44:30Z
Dumbassman
7165
41180
wikitext
text/x-wiki
'''Willem Abraham Botha''' (ya tswetsweng ka la 21 Hlakubele selemong sa 1943)<ref name=":02">https://www.yumpu.com/en/document/read/13429370/south-africa-campaign-and-election-report-april-26-</ref> ke radipolotiki ya tlohetseng mosebetsi wa Afrika Borwa ya emetseng Front ya Tokoloho (FF) Sebokeng sa Naha ho tloha ka selemo sa 1994 ho isa ho 1999. O ile a khethoa dikgethong tsa kakaretso tsa 1994<ref>books.google.com/books?id=jgxbDwAAQBAJ</ref> e le e mong wa baemeli ba mokga ba robong kopanong.<ref>https://archive.gazettes.africa/archive/za/1999/za-government-gazette-dated-1999-06-11-no-20203.pdf</ref>
== Ditlhaloso ==
6fs66mqjj6xlxgtusjy4zajll4fw8ak
George Lebese
0
10976
41176
2026-09-10T13:47:29Z
Academic2026
13192
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1258115514|George Lebese]]"
41176
wikitext
text/x-wiki
'''George Lebese''' (ea tsoetsoeng ka la 3 Hlakola 1989) ke sebapali sa machaba sa bolo ea maoto sa Afrika Boroa se bapalang e le winger ea ka letsohong le letšehali.
== Mosebetsi oa sehlopha ==
Lebese o hlahetse Mamelodi, o qetile mosebetsi oa hae oa pele le Jusben, Khona Lapho le Arcadia Shepherds. <ref>{{cite web|url=http://www.kaizerchiefs.com/kc_articles.asp?id=347688|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408041927/http://www.kaizerchiefs.com/kc_articles.asp?id=347688|title=Keeping in touch with favourite player – George Lebese|date=29 April 2010|archive-date=8 April 2016|access-date=17 July 2017|publisher=Kaizer Chiefs F.C.}}</ref> Lebese o ile a joina sehlopha sa Kaizer Chiefs pele ho sehla sa 2008-09 . <ref name="NFT">{{cite web|url=http://www.kaizerchiefs.com/kc_articles.asp?id=347688|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408041927/http://www.kaizerchiefs.com/kc_articles.asp?id=347688|title=Keeping in touch with favourite player – George Lebese|date=29 April 2010|archive-date=8 April 2016|access-date=17 July 2017|publisher=Kaizer Chiefs F.C.}}</ref> O ile a saena le [[Mamelodi Sundowns F.C.|Mamelodi Sundowns]] ka Phato 2017.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-za/news/george-lebese-why-i-left-kaizer-chiefs-for-mamelodi-sundowns/nwhusyg2xtjn1jv9pkfwl8oo7|title=George Lebese: Why I left Kaizer Chiefs for Mamelodi Sundowns | Goal.com|website=goal.com}}</ref> O qetile nako a alima Supersport United pele a lokolloa ka Loetse 2019. <ref>{{Cite web|url=https://www.thesouthafrican.com/news/george-lebese-now-a-free-agent-after-sundowns-exit/|title=George Lebese now a free agent after Sundowns exit|date=3 September 2019}}</ref> Lebese o ile a fallela sehlopheng sa Amerika sa Colorado Springs Switchbacks, sehleng sa 2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.kickoff.com/news/articles/south-africa-news/categories/news/premiership/george-lebese-joins-american-club-colorado-switchbacks/669784|title=George Lebese joins American club Colorado Switchbacks|date=20 December 2019|website=Kick Off}}</ref> Ka Hlakubele 2021 ho ile hoa phatlalatsoa hore Lebese o tlohile Colorado ka tumellano ea bobeli kamora ho kenngwa ts'ebetsong ha thibelo ea maeto e amanang le COVID-19 United States, e mo sitisang ho etela ho tsoa Afrika Boroa. <ref>{{Cite web|title=Biden travel ban forces ex-Chiefs star George Lebese to cut contract with US club|url=https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2021-03-20-biden-travel-ban-forces-ex-chiefs-star-george-lebese-to-cut-contract-with-us-club/|access-date=25 March 2021|website=TimesLIVE|language=en-ZA}}</ref>
== Mosebetsi oa machaba ==
Lebese o ile a fumana pitso ea hae ea pele ho Sehlopha sa naha sa Afrika Boroa ka Pulungoana 2011, <ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/15572537.stm|title=Tottenham's Steven Pienaar recalled by South Africa|date=3 November 2011|access-date=17 July 2017|work=BBC Sport}}</ref> a etsa qalo ea hae ea machabeng khahlanong le Ivory Coast ka la 11 Pulungoane 2011.
== Litlhaloso ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Lihokela tsa kantle ==
* George Lebese ho Soccerway
l749l4jmn3ho4ua68it6wyoko2qon2l
Sebaka sa Cape Floristic
0
10977
41179
2026-09-10T17:31:00Z
SANKOMOTA
11165
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367383166|Cape Floristic Region]]"
41179
wikitext
text/x-wiki
'''Sebaka sa Lipalesa sa Kapa''' ke sebaka sa dipalesa se haufi le ntlha e ka Borwa ya [[Afrika Borwa]] . Ke sebaka se le seng feela sa dipalesa sa '''Mmuso wa dipalesa wa Cape''', mme se kenyelletsa profinse e le' nngwe feela ya dipalesa , e tsejwang e le '''Profinse ya Dipalesa ya Cape''' .
Sebaka sa dipalesa sa Cape Floristic, e leng sebaka se senyenyane ka ho fetisisa ho tse tsheletseng tse tsebahalang tsa dipalesa lefatsheng, ke sebaka se nang le mefuta e mengata e sa tlwaelehang le ho fumaneha ha tsona feela mme ke lehae la mefuta e fetang 9,000 ya dimela tse nang le methapo ea mali, tseo karolo ea 69 lekholong ya tsona e leng tsa tlhaho feela.<ref>https://koedoe.co.za/index.php/koedoe/article/view/153</ref> <ref name="Odendaal 2008">{{Cite journal|pages=93–98}}</ref>
Bongata ba mefuta ena e fapaneng e amahanngwa le fynbos biome, e leng naha ya dihlahla e ratang ho tjheswa ke mollo ya mofuta wa Mediterranean. <ref name=":0">https://koedoe.co.za/index.php/koedoe/article/view/153</ref>Boleng ba moruo ba mefuta-futa ya dimela tsa fynbos, bo ipapisitseng le kotulo ya dihlahiswa tsa fynbos (mohlala, dipalesa tsa naha ) le bohahlaudi ba tikoloho, bo hakanngwa hore bo fihla ho R77 milione (~ US$ 5 milione) ka selemo. <ref name=":0" /><ref name="Odendaal 2008" />
== Sebaka le tlhaloso ==
Lehae la mefuta e mengata e meholo ya dimela tse sa tlwaelehang lefatsheng, sebaka sena ke sona feela sebaka se tjhesang se akaretsang mmuso oohle wa dipalesa, mme se na le malapa a mahlano ho a 12 a dimela tse fumanehang Afrika Borwa le mefuta e 160 ya dimela tse fumanehang mona. E akaretsa 78,555 km <sup>2</sup>, Sebaka se tjhesang sa Cape Floristic Region se fumaneha ka hare ho meedi ya Afrika Borwa.
Ke e nngwe ya ditsamaiso tse hlano tsa Mediterranean tse futhumetseng tse lethathamong la dibaka tse tjhesang, mme ke e nngwe ya dibaka tse pedi feela tse tjhesang tse akaretsang mmuso oohle wa dipalesa (e nngwe ke New Caledonia ).
Sebaka sena se akaretsa sebaka sa tlelaemete sa Mediterranean sa Afrika Borwa [[Kapa Bophirimela|Kapa Bophirima]] sekgutlong se ka borwa-bophirima sa naha, mme se namela ka Botjhabela ho kena [[Kapa Botjhabela]], sebaka sa phetoho pakeng tsa sebaka sa pula ya mariha ka bophirima le sebaka sa pula ya lehlabula ka Botjhabela ho [[Kwazulu-Natala|KwaZulu-Natal]] .
== Dimela ==
[[File:Flora_at_Cape_Peninsula.JPG|thumb| Fynbos e [[Kapa Bophirimela|Kapa Bophirima]]]]
[[File:Fynbos_18_months_after_fire_-_360_degree_photo.jpg|thumb| Setshwantsho sa fynbos sa dikgato tse 360 sebakeng sa Groot Winterhoek sa Western Cape hoo e ka bang dikgwedi tse 18 kamora mollo. Dimela tse ntjha di ka bonwa mekgahlelong e fapaneng ya kgolo ka mora mollo. Mobu o mosweu o sa nonneng oo fynbos e atisang ho mela ho wona le wona o ka bonahala ka ho hlaka.]]
Bongata ba sebaka sena bo kwahetswe ke fynbos, e leng sehlahla se nang le sclerophyllous se fumanehang lehlabatheng le nang le asiti kapa mobung o se nang dimatlafatsi o tsoang majweng a lehlabathe a Table Mountain (Cape Supergroup). Fynbos ke lehae la mefuta e mengata e fapaneng ya dimela ho kenyeletswa le ditho tse ngata tsa lelapa la protea ( Proteaceae ), lelapa la heath ( Ericaceae ), le lelapa la lehlaka la restios ( Restionaceae ). Mefuta e meng ea limela ke sandveld, sebaka se bonolo sa lebopong se fumanehang haholo-holo lebopong le shebileng bophirima la [[Kapa Bophirimela|Profense ya Western Cape]], lehlabatheng la tertiary.
Renosterveld ke sehlahla se nang le jwang se nang le ditho tsa lelapa la daisy ( Asteraceae ), haholo-holo renosterbos ( ''Elytropappus rhinocerotis'' ), graminoids le geophytes, tse fumanehang mobung wa shaley o ruileng ka motheo wa dinaha tse ka pele tsa lebopong. Mekotlana e menyenyane ya moru wa Afromontane ( Southern Afrotemperate Forest ) e ka fumanwa dibakeng tse mongobo le tse sireleditsweng.
Ho ya ka Takhtajan (1978), malapa a latelang a fumaneha sebakeng seo kapa a dulang ho sona sebakeng seo: Grubbiaceae, Roridulaceae, Bruniaceae, Penaeaceae, Greyiaceae, Geissolomataceae, Retziaceae ( ''Retzia'' ) le Stilbaceae .<ref>https://books.google.com/books?id=9gylTK3CsScC</ref><ref>http://www.gbv.de/dms/bs/toc/024192430.pdf</ref> Rooibos e hlahiswa sebakeng sena.
=== Mefuta ya meroho ===
Lethathamo la mefuta ya dimela tsa Sebaka sa Dipalesa sa Cape:<ref>https://web.archive.org/web/20130824223150/http://www.capetown.gov.za/en/stats/Documents/Vegetation%20Types.mht</ref>
* Atlantis Sand Fynbos - Mofuta wa dimela tse tswang leboya ho Cape Town, Western Cape, Afrika borwa
* Boland Granite Fynbos - Mofuta wa dimela o lulang Bophirimela ba Cape, Afrika Borwa
* Cape Flats Dune Strandveld - dimela tse kotsing ya ho fela o teng dibakeng tsa lebopo la lewatle tse haufi le Cape Town
* Cape Flats Sand Fynbos - Molulanwa dimela o dulang motseng wa Cape Town
* Cape Lowland Freshwater Wetland - Mofuta wa dimela o dulang Bophirimela ba Cape, Afrika Borwa
* Cape Winelands Shale Fynbos - Mofuta wa dimela tse ka Bophirimela ba Cape, Afrika Borwa
* Hangklip Sand Fynbos - Mofuta wa dimela o dulang Afrika Borwa
* Kogelberg Sandstone Fynbos - Mofuta wa dimela o dulang karolong e kaa ea Western Cape, Afrika Boroa
* Lourensford Alluvium Fynbos - Mofuta oa limela o lulang Cape Town, Afrika Boroa
* Peninsula Granite Fynbos - Mofuta oa limela o lulang motseng oa Cape Town, Afrika Boroa
* Peninsula Sandstone Fynbos - Mofuta oa limela o lulang sehlekehlekeng sa Cape Peninsula se Cape Town, Afrika Boroa
* Peninsula Shale Renosterveld - Mofuta oa limela o fumanoang Afrika Boroa feela
* Southern Afrotemperate Forest - Mofuta o ka sehloohong oa meru ea matsoalloa karolong e ka boroa-bophirimela ea Afrika Boroa
* Swartland Alluvium Fynbos - Mofuta oa limela o lulang Afrika Boroa
* [[Swartland Alluvium Renosterveld]]
* [[Swartland Granite Renosterveld]]
* Swartland Shale Renosterveld - Mofuta oa limela o lulang Bophirimela ba Cape, Afrika Boroa
* [[Swartland Silcrete Renosterveld]]
Letlole la Lefatše ka Bophara la Tlhaho le arola sebaka sa lipalesa sa Cape ka libaka tse tharo tsa tikoloho : Lowland fynbos le renosterveld, Montane fynbos le renosterveld le lihlahla tse teteaneng tsa Albany .
54q1netunhvsjz3q27h4v5qze0yjavq
Template:Kenya setšoantšo
10
10978
41181
2026-09-10T18:35:28Z
Derek J Moore
10963
added
41181
wikitext
text/x-wiki
<div style="text-align: center;">[[File:{{#switch: {{{1|{{{type|}}}}}}
| 1 = Gthumb.svg
| 2 = Replace this image JA.svg
| 3 = Requestpicture.JPG
| #default = Gthumb.svg
}}|{{#if: {{{2|{{{size|}}}}}}
| {{{2|{{{size}}}}}}
| {{#switch: {{{1|{{{type|}}}}}}
| 2 = 150px
| 3 = 230px
| #default = {{{size}}}<!-- size? -->
}}
}}|link=commons:Special:UploadWizard]]<br /><!--
--><span style="font-size: smaller;"><!-- -->{{Clickable button|c:Special:UploadWizard|Upload Image|class=mw-ui-progressive}}<!--
--></span></div><includeonly>{{#switch: {{NAMESPACE}}
| {{ns:0}} | {{ns:1}} = {{#if:{{{cat|}}}
| [[Category:{{{cat}}} Image Request]]
}}
| #default=
}}{{#if: {{{cat1|}}}
| [[Category:{{{cat1}}} Image Request]]
}}{{#if: {{{cat2|}}}
| [[Category:{{{cat2}}} Image Request]]
}}{{#if: {{{cat3|}}}
| [[Image Request for Category:{{{cat3}}}]]
}}{{#if: {{{cat4|}}}
| [[Image Request for Category:{{{cat4}}}]]
}}{{#if: {{{cat5|}}}
| [[Image Request for Category:{{{cat5}}}]]
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation}}</noinclude>
8azvn0eevg3z67vpo45uxw6sw9bfdmu
Module:Clickable button
828
10979
41182
2026-09-10T18:36:39Z
Derek J Moore
10963
Created page with "-- This module implements {{clickable button 2}}. local yesno = require('Module:Yesno') local delink = require('Module:Delink')._delink local p = {} function p.main(frame) local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local args = getArgs(frame) return p._main(args) end function p._main(args) -- If first arg or a url is not provided, -- but we have a second arg, make a button. -- Otherwise, return nothing. args.originalInput = args[1] args[1] = delink({..."
41182
Scribunto
text/plain
-- This module implements {{clickable button 2}}.
local yesno = require('Module:Yesno')
local delink = require('Module:Delink')._delink
local p = {}
function p.main(frame)
local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
local args = getArgs(frame)
return p._main(args)
end
function p._main(args)
-- If first arg or a url is not provided,
-- but we have a second arg, make a button.
-- Otherwise, return nothing.
args.originalInput = args[1]
args[1] = delink({args[1]})
if args[1] == "" then
args[1] = nil
end
if not args[1] and not args.url then
if args[2] then
p.nolink = true
else
return ''
end
end
local data = p.makeLinkData(args)
local link = p.renderLink(args.originalInput, data)
local trackingCategories = p.renderTrackingCategories(args)
return link .. trackingCategories
end
function p.makeLinkData(args)
local data = {}
-- Get the link and display values,
-- and find whether we are outputting
-- a wikilink or a URL.
if args.url then
data.isUrl = true
data.link = args.url
if args[1] then
data.display = args[1]
elseif args[2] then
data.display = args[2]
else
data.display = args.url
p.urlisdisplay = true
end
else
data.isUrl = false
p.urlisdisplay = false
data.link = args[1]
if args[2] then
data.display = args[2]
else
data.display = args[1]
end
if args[1] and args[1]:find('http') then
data.isUrl = true
end
end
if yesno(args.link) == false then
p.nolink = true
end
-- Colours
-- For the merge with {{clickable button}}
local colour = args.color and args.color:lower()
-- Classes
local class = args.class and args.class:lower()
data.classes = {}
if class == 'ui-button-green'
or class == 'ui-button-blue'
or class == 'ui-button-red'
then
table.insert(
data.classes,
'submit ui-button ui-widget ui-state-default ui-corner-all'
.. ' ui-button-text-only ui-button-text'
)
else
table.insert(data.classes, 'mw-ui-button')
end
--If class is unset,
--then let color determine class
if not class then
if colour == 'blue' then
class = 'mw-ui-progressive'
elseif colour == 'red' then
class = 'mw-ui-destructive'
elseif colour == 'green' then
class = 'mw-ui-constructive'
end
end
if class then
table.insert(data.classes, class)
end
-- Styles
do
--[[
-- Check whether we are on the same page as we have specified in
-- args[1], but not if we are using a URL link, as then args[1] is only
-- a display value. If we are currently on the page specified in
-- args[1] make the button colour darker so that it stands out from
-- other buttons on the page.
--]]
local success, linkTitle, currentTitle
if not data.isUrl then
currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
success, linkTitle = pcall(mw.title.new, args[1])
elseif p.urlisdisplay then
currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
end
if success
and linkTitle
and mw.title.equals(currentTitle, linkTitle)
and not p.urlisdisplay
then
if class == 'ui-button-blue'
or class == 'mw-ui-progressive'
or class == 'mw-ui-constructive'
then
data.backgroundColor = '#2962CB'
data.color = '#fff'
elseif class == 'ui-button-green' then
data.backgroundColor = '#008B6D'
elseif class == 'ui-button-red' or class == 'mw-ui-destructive' then
data.backgroundColor = '#A6170F'
else
data.backgroundColor = '#CCC'
data.color = '#666'
end
elseif p.urlisdisplay then
data.dummyLink = tostring(currentTitle)
end
-- Add user-specified styles.
data.style = args.style
end
return data
end
function p.renderLink(originalInput, data)
-- Render the display span tag.
local display
do
local displaySpan = mw.html.create('span')
for i, class in ipairs(data.classes or {}) do
displaySpan:addClass(class)
end
displaySpan
:css{
['background-color'] = data.backgroundColor,
color = data.color
}
if data.style then
displaySpan:cssText(data.style)
end
displaySpan:wikitext(data.display)
display = tostring(displaySpan)
end
-- Render the link
local link
if originalInput and originalInput:find('|') then
link = string.format('[[%s|%s]]', delink({originalInput, wikilinks = 'target'}), display)
elseif p.nolink then
if p.urlisdisplay then
link = string.format('[[%s|%s]]', data.dummyLink, display)
else
link = string.format('%s', display)
end
else
if data.isUrl then
link = string.format('[%s %s]', data.link, display)
else
link = string.format('[[%s |%s]]', data.link, display)
end
end
return string.format('<span class="plainlinks clickbutton">%s</span>', link)
end
function p.renderTrackingCategories(args)
if yesno(args.category) == false then
return ''
end
local class = args.class and args.class:lower()
if class == 'ui-button-green'
or class == 'ui-button-blue'
or class == 'ui-button-red'
then
return '[[Category:Pages using old style ui-button-color]]'
else
return ''
end
end
return p
2y4zqg2drz0jqpm59tyakc7koi33ehg
Template:Clickable button
10
10980
41183
2026-09-10T18:38:00Z
Derek J Moore
10963
Created page with "{{#invoke:Clickable button|main}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude>"
41183
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Clickable button|main}}<noinclude>
{{documentation}}
<!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. -->
</noinclude>
p9tti49lmjq7ifp2faksbrk6uifwc4d
Mzilikazi
0
10981
41184
2026-09-11T08:22:40Z
SANKOMOTA
11165
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372483916|Mzilikazi]]"
41184
wikitext
text/x-wiki
'''Mzilikazi KaMashobane''' <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-435-94711-7</ref>(hoo e ka bang ka 1790 - 9 Lwetse 1868), eo hape a tsejwang e le '''Mzilikazi Khumalo''' mme a ngotswe mehloding e meng ya bokolone e le '''Moselekatse''', ho bolelang "Tsela e Kgolo" ,<ref>http://www.sahistory.org.za/people/king-mzilikazi</ref> e ne e le morena wa [[Borwa ba Afrika|Afrika Borwa]] le mothehi wa mmuso wa Ndebele e ka Leboya, kapa Matabele, sebakeng seo hona jwale e leng [[Zimbabwe|Borwa ba Zimbabwe]], seo hape se tsejwang e le mmuso wa Mthwakazi .
Mzilikazi, ya hlahetseng haufi le Mkuze sebakeng seo kajeno e leng KwaZulu-Natal, o ile a etella pele balatedi ba hae ho tloha Zululand ho ya leboya nakong ya [[Difaqane|Mfecane]], a kopanya batho ba merabe e meng tseleng, mme a theha mmuso o matla sebakeng seo hamorao se ileng sa tsejwa e le Matabeleland . Balatedi ba hae ba ile ba tsebahala e le batho ba Ndebele ba Zimbabwe.
Ba bangata ba mo nka e le moetapele e moholo ka ho fetisisa wa sesole sa Afrika Borwa ka mora morena wa Mazulu, [[Shaka]] . Bukeng ya bophelo ba hae, David Livingstone o ile a bua ka Mzilikazi e le moetapele oa bobedi ya kgahlehang ka ho fetisisa eo a kopaneng le yena khonthinenteng ya Afrika.
== Bophelo ba bonyaneng ==
Mzilikazi o tswetswe e le mora wa Mashobane kaMangeth, morena wa leloko la Northern Khumalo, hoo e ka bang ka 1790 haufi le Mkuze sebakeng sa kajeno [[Kwazulu-Natala|sa KwaZulu-Natal]], sebaka sa pelo sa [[Mazulu|MaZulu]] . 'Mmae e ne e le Nompethu KaZwide, moradi wa Morena Zwide wa Ndwandwe, mme Mzilikazi o holetse lapeng la ntate-moholo wa hae Zwide.
Ba Ndwandwe ba ile ba qothisana lehlokwa le Mthethwa, ba etelletsweng pele ke Dingiswayo, bakeng sa mobu. Leloko la Khumalo le ne le thehiloe Nokeng ya Black Mfolozi pakeng tsa dilekane tse pedi tse qothisanang lehlokoa.
Mzilikazi e ile ea eba morena wa leloko la hae ka mora nako e itseng dilemong tsa bo-1820 ka mora hore Mashobane a bolawe ke Zwide ka lebaka la ho thusa molaodi wa Dingiswayo [[Shaka]] ho baleha. Mzilikazi o ile a hlapanya hore o tla tshepahala ho Shaka, ya neng a nkile borena ba Mazulu mme a nka kopano ya Mthethwa kamora lefu la Dingiswayo, mme ya eba molefothenente wa hae.<ref>https://www.britannica.com/biography/Mzilikazi</ref>
== Ho tloha Zululand ==
Qalong Shaka o ne a kgotsofetse hore Mzilikazi o sebeleditse setjhaba sa Mazulu hantle mme a putsa Mzilikazi ka dikgomo le masole. Qabang pakeng tsa baetapele bana ba babedi e ile ya hlaha ka mora hore Shaka a bolaye mafahla a Kgaitsedi ya Mzilikazi, Ntombizodwa Ka Mashobana, eo hamorao a ileng a tsejwa e le Mafakasane.
Ka 1823 Mzilikazi o ile a tloha Nguniland nakong ya [[Difaqane|Mfecane]] a nkile lesaka le leholo la dikgomo tsa Shaka. Ha ho hlake hore na Mzilikazi o utswitse dikgomo tsa Shaka kapa hore na o di hlasetse melokong e haufi. Mzilikazi o ile a qala ho etela [[Mozambiki|Mozambique]] ya kajeno empa ka 1826 o ile a fallela bophirima ho ya Transvaal ka lebaka la ditlhaselo tse tswelang pele tsa dira tsa hae, a hapa ditho tse ngata tsa merabe e meng ha a ntse a di hlola. O ile a hlasela lesakeng la Ndzundza Esikhunjini, moo morena wa Ndzundza Magodongo le ba bang ba ileng ba kwetelwa mme hamorao ba bolaelwa nokeng ya Mkobola.
Dilemong tse leshome tse latelang, Mzilikazi o ile a busa Transvaal. Mzilikazi o ile a fedisa bahanyetsi bohle mme a hlophisa botjha sebaka se hapilweng ho latela taelo e ntjha ya Matabele. Ka 1831, kamora ho hlola ntwa kgahlanong le batho ba Griqua, Mzilikazi o ile a hapa dinaha tsa Griqua haufi le dithaba tsa Ghaapse .<ref>https://archive.org/details/wildsportsofsout00harr</ref> O sebelisitse mekgwa ya mobu o tjhesitsweng ho boloka sebaka se sireletsehileng ho tloha mebusong eohle e mo potolohileng. Palo ya ba shoeleng ha e so ka e fumanwa ka mokgwa o khotsofatsang.
== Ho lwana le Maburu ==
Ma-Voortrekker a ile a qala ho fihla Transvaal moo Mzilikazi e neng e le morena ka dilemo tse 10. Sena se ile sa fella ka dikgohlano tse mmalwa tseo ho tsona Mzilikazi a ileng a hlola tse mmalwa, ho fihlela qetellong Voortrekkers ba hlola Mzilikazi. Ntwa e nkile dilemo tse pedi moo Matabele a ileng a lahlehelwa haholo. Mathwasong a 1838, Mzilikazi le batho ba hae ba ile ba qobelloa ho leba leboya le ho tswa Transvaal ka ho felletseng, ho tshela [[Noka ya Limpopo]] . O ile a etsa qeto ya ho arola sehlopha sa hae ka lehare. Se seng sa dihlopha tsena se ile sa fallela leboya tlasa moetapele wa sesole ke Nkulumane, mora wa letsibolo wa Mzilikazi, le Gundwane Ndiweni, ea ileng a etella pele karolo ya Ndebele ho pholletsa le Limpopo ntle le Mzilikazi.
Ditlhaselo tse ling di ile tsa etsa hore Mzilikazi a fallele hape, qalong a lebile bophirima ho ea [[Botswana]] ya kajeno mme hamorao a leba leboya ho ea moo hona jwale e leng [[Zambia]] . O ne a sa kgone ho aha naha eo ka lebaka la ho ata ha ntsintsi ya tsetse e neng e jara mafu a bolayang dikgomo. Ka hona, Mzilikazi o ile a tsamaya hape, kgetlong lena a leba borwa-botjhabela ho ya sebakeng seo se ileng sa tsejwa e le Matabeleland (se ka borwa-bophirima ba [[Zimbabwe]] ya kajeno) mme a dula moo ka 1840 moo a ileng a kopana hape le sehlopha se arohaneng se neng se etellwa pele ke Ndiweni le Nkulumane Mzilikazi.<ref>https://www.gov.za/about-government/appendix-indigenous-systems-awards</ref>
Kamora ho fihla ha hae, o ile a hlophisa balatedi ba hae tsamaisong ea sesole e nang le di -regimental kraals, tse tshwanang le tsa Shaka; tlasa boetapele ba hae, Matabele a ile a ba matla ka ho lekaneng ho thibela ditlhaselo tsa Maburu tsa 1847-1851 le ho susumetsa mmuso wa Rephaboliki ya Afrika Borwa ho saena tumellano ya kgotso le Mzilikazi ka 1852.
== Mmuso wa Matabele ==
Leha Mzilikazi ka kakaretso a ne a le mosa ho baeti [[Uropa|ba Europe]], o ne a ntse a hopola kotsi eo ba e bakang musong wa hae. Dilemong tse latelang o ile a hana baeti ba bang ho kena mmusong wa hae. MaYuropa a ileng a kopana le Mzilikazi a ne a kenyeletsa Henry Hartley, setsomi le mofuputsi; Robert Moffat, moromuoa; John Mackenzie, moromuwa; David Hume, mofuputsi le mohoebi; Andrew Smith, ngaka ya opereishene, setsebi sa merabe le setsebi sa diphoofolo; William Cornwallis Harris, setsomi; mofuputsi wa moromuwa David Livingstone ; le mofuputsi wa Mojeremane Karl Mauch .<ref>https://catalog.hathitrust.org/Record/000681653</ref> <ref>{{Cite journal|pages=v.}}</ref>
Kamora hore a hlolwe ke Maburu a Voortrekker Transvaal nakong eo moloko o neng o ntse o lelera ka leboya ho Limpopo, Mzilikazi o ile a arohana le boholo ba moloko. Ba ile ba mo nehelana ka hore o shwele mme ba thoholetsa mojalefa wa hae e monyenyane Nkulumane e le mohlahlami wa hae. Leha ho le jwalo, Mzilikazi o ile a hlaha hape kamora leeto le bohloko ho pholletsa le Phula ya Zambezi mme a tiisa taolo hape. Ho ea ka tlaleho e nngwe, mora oa hae le marena ohle a neng a mo kgethile ba ile ba bolawa ka taelo ya hae. Tumelo e tsebahalang ke hore ba ile ba bolawa ka ho lahleloa leralleng le phahameng leralleng leo hona jwale le bitswang Ntabazinduna ("leralla la marena").
Tlaleho e nngwe e bolela hore Nkulumane ha aa ka a bolaoa le marena, empa o ile a kgutlisetswa Musong wa Mazulu le sehlopha se seholo se neng se kenyelletsa bahlabani. Nakong ya leeto la hae la ho ya Borwa, o ile a feta sebakeng sa Bakwena ka leboya-bophirima ho Transvaal, haufi le [[Rustenburg]] . Ka nako eo Bakwena ba ne ba thatafalloa ho leleka litlhaselo tse pheta-phetwang ho tswa ho morena wa boahelani, ya ileng a nka sebaka seo ba neng ba se hapile. Nkulumane o ile a thusa Bakwena ka ho etella pele mmuso wa hae ntweng eo ho yona Nkulumane ka boyena a ileng a bolaya morena wa boahelani.
Kamora tlholo ena, Bakwena ba ile ba kgodisa Nkulumane hore a dule naheng ya bona, ba pheha kgang ya hore ho ke ke ha thusa letho ho kgutlela Mmusong wa MaZulu kaha dira tsa ntatae mohlomong di ne di tla mmolaya. Nkulumane o ile a dula le ba lelapa la hae sebakeng seo ho fihlela lefung la hae ka 1883. Lebitla la hae, le kwahetsweng ka letlapa la konkreite, le mathokong a Rustenburg, Phokeng. Sebaka seo lebitla la Nkulumane le leng ho sona se bitswa Kop ya Mzilikazi, leha e le mora wa hae ya patilweng moo.
Kamora ho nka boemo ba hae hape e le morena, Mzilikazi o thehile setjhaba sa hae thabeng ya Ntabazinduna mme motsemoholo wa hae wa pele e bile Inyathi moo a ileng a qetella a kopane le motswalle wa hae wa kgale Robert Moffat eo a neng a kopane le yena Rephaboliking ya Transvaal ha a ne a tswa Kuruman e leng selemo seo mora wa hae (Nkulumane) a hlahileng ka sona, Inyathi o ile a lahlwa ka 1859 ha e mong wa basadi ba hae ba baholo, Mofumahadi Loziba, a hlokahala. Motsemoholo wa hae o latelang o thehilwe Mhlahlandlela Seterekeng sa Matopo moo a patilweng teng. Ena e bile motse-moholo wa hae wa bobeli le wa ho qetela ho fihlela a hlokahala Nqameni haufi le Gwanda ka la 5 Loetse 1868.
== Lefa ==
'''Ditloholo tsa Mzilikazi tse tobileng (Molao wa Borena)'''
Morena Mzilikazi kaMashobane, mothehi wa mmuso wa Ndebele (Matabele), o thehile lelapa le leholo la borena le nang le basadi ba bangata le bana ba bangata nakong ya puso ya hae lekholong la bo19 la lilemo.
Ditlaleho tsa nalane dia dumellana hore o bile le bana ba bangata, leha dipalo tse nepahetseng di fapana ho latela mehloli le meetlo ya molomo.
Majalefa a mantlha moetlong wa ho hlahlama borena a kenyelletsa:
1. '''Khosana ya Moqhaka Nkulumane Khumalo''' Nkulumane o ngotswe ka bongata e le mora e moholo wa Mzilikazi le mojalefa ya kgethilweng wa pele. Ditlaleho tse ding tsa nalane di bolela hore o ne a ameha qabang ya ho hlahlama nakong eo Mzilikazi a neng a tshela sebaka sa Zambezi, mme hamorao a nyamela dipale tsa ho hlahlama ha borena, leha bo-rahistori ba ngangisana ka maemo a nepahetseng a ho tlosoa ha hae kapa ho lelekoa ha hae.<ref>https://www.britannica.com/biography/Mzilikazi</ref>
2. '''Morena Lobengula Khumalo''' Lobengula kaMzilikazi o ile a hlahlama e le Morena wa Ndebele hoo e ka bang ka 1870, ea e-ba morena oa bobedi le wa ho qetela ya ikemetseng oa mmuso wa Ndebele pele o hlolwa Ntweng ya Pele ya Matabele (1893). <ref>https://www.britannica.com/biography/Lobengula</ref>
Mehloding ya nalane o tsejwa e le mora wa Mzilikazi, ya tswetsweng ke e mong wa basadi ba hae, eo boitsebiso ba hae bo tlalehilweng ka tsela e fapaneng ho latela meetlo ya molomo le e ngotsweng.
Mzilikazi o ile a hlahlangoa ke mora wa hae Lobengula . Leha ho le jwalo, melemo ya naha le ya dipolotiki eo Mzilikazi a neng a e bokelletse bophelong ba hae e bile ya nako e kgutshwane, ka mora hore kgauta e sibollwe ke Maeurope selemo pele ho lefu la hae. Ho sibollwa hona ho ile ha hohela Cecil Rhodes le Khamphani ya Afrika Borwa ya Brithani sebakeng seo, sa fella ka Rudd Concession le, qetellong, dintoa tsa Matabeleland . Nakong ya dilemo tse mashome a mararo Mabrithani a ne a se a hapile Matabeleland mme a e nka e le profinse ya Rhodesia .
Boetapele ba hajwale ba lelapa la Khumalo bo tswela pele ka Morena Bulelani Lobengula Khumalo, ya ileng a bewa moqhaka wa ho ba morena wa setjhaba sa Ndebele, mme o hokahane le matlo a mang a borena, ho kenyeletswa le lelapa la borena la MaZulu, ka lefa le pharaletseng la Nguni, ka metso e arolelanwang ya baholo-holo ba hae e mo hokahanyang ka tsela e sa tobang le Morena Misuzulu kaZwelithini wa Mmuso wa MaZulu.<ref>https://books.google.com/books?id=8h6KPwAACAAJ</ref><ref>https://books.google.com/books?id=a2WJQgAACAAJ</ref>
=== Sehopotso ===
Ka 1941, mmuso wa Rhodesia o ile wa haha sehopotso sa Mzilikazi seo e ntseng e le sebaka se tsebahalang sa tlhompho ho fihlela kajeno.
Ka 1970, Motse wa Bulawayo o ile wa theha Laeborari ya Sehopotso sa Mzilikazi, e leng laeborari e bohareng ya toropo. Sefuba sa morena se ile sa bewa monyako wa laeborari ho keteka dilemo tse lekgolo tsa hae.
Selemo se seng le se seng ka Loetse, batho ba dikete ba bokana Mhlahlandlela (Mzilikazi Memorial Site) haufi le Bulawayo ho ikgopotsa Morena Mzilikazi, mothehi wa naha ya Ndebele (Mthwakazi).<ref>https://cite.org.zw/colourful-ceremony-marks-king-mzilikazi-commemorations/</ref> <ref>https://theindependent.co.zw/index.php/local/article/200015419/king-mzilikazi-commemoration-preps-on</ref> Ketsahalo ena e kenyelletsa metjeko ya setso, dithothokiso, dipale tsa nalane le dipontsho tsa setso, mme e hlophisitswe ke mekgatlo ya setso e kang Mokgatlo wa Setso wa Mthwakazi kaMzilikazi (MMCA), hammoho le baetapele ba setso le ditloholo tsa Ntlo ya Khumalo.<ref>https://www.heraldonline.co.zw/king-mzilikazi-annual-celebrations-preparations-on-course/</ref> Mekete ena e sebetsa e le kopano ea bohlokwa ya setso e matlafatsang mohopolo wa nalane le boitsebahatso hara meloko e metjha ya setjhaba sa Ndebele le metse e mengata ya Matabeleland.<ref>https://www.heraldonline.co.zw/king-mzilikazi-seminar-starts-at-mhlahlandlela/</ref>
O hlahisoa ke setshwantshisi [[Mpilo Mbatha]] lenaneong la ditshwantshiso tsa thelevishene ''Shaka iLembe .''<gallery>
File:Mzilikazi's_Memorial,_Mhlahlandlela.jpg|alt=Mzilikazi's memorial| Sehopotso sa Mzilikazi
File:Mzilikazi's_Grave.jpg|alt=Mzilikazi's grave| Lebitla la Mzilikazi
</gallery>
== Ditshupiso ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
h7x6kwtnr1t7m4fxgxb2u7jadt67lmz
41187
41184
2026-09-11T09:33:37Z
SANKOMOTA
11165
/* Lefa */
41187
wikitext
text/x-wiki
'''Mzilikazi KaMashobane''' <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-435-94711-7</ref>(hoo e ka bang ka 1790 - 9 Lwetse 1868), eo hape a tsejwang e le '''Mzilikazi Khumalo''' mme a ngotswe mehloding e meng ya bokolone e le '''Moselekatse''', ho bolelang "Tsela e Kgolo" ,<ref>http://www.sahistory.org.za/people/king-mzilikazi</ref> e ne e le morena wa [[Borwa ba Afrika|Afrika Borwa]] le mothehi wa mmuso wa Ndebele e ka Leboya, kapa Matabele, sebakeng seo hona jwale e leng [[Zimbabwe|Borwa ba Zimbabwe]], seo hape se tsejwang e le mmuso wa Mthwakazi .
Mzilikazi, ya hlahetseng haufi le Mkuze sebakeng seo kajeno e leng KwaZulu-Natal, o ile a etella pele balatedi ba hae ho tloha Zululand ho ya leboya nakong ya [[Difaqane|Mfecane]], a kopanya batho ba merabe e meng tseleng, mme a theha mmuso o matla sebakeng seo hamorao se ileng sa tsejwa e le Matabeleland . Balatedi ba hae ba ile ba tsebahala e le batho ba Ndebele ba Zimbabwe.
Ba bangata ba mo nka e le moetapele e moholo ka ho fetisisa wa sesole sa Afrika Borwa ka mora morena wa Mazulu, [[Shaka]] . Bukeng ya bophelo ba hae, David Livingstone o ile a bua ka Mzilikazi e le moetapele oa bobedi ya kgahlehang ka ho fetisisa eo a kopaneng le yena khonthinenteng ya Afrika.
== Bophelo ba bonyaneng ==
Mzilikazi o tswetswe e le mora wa Mashobane kaMangeth, morena wa leloko la Northern Khumalo, hoo e ka bang ka 1790 haufi le Mkuze sebakeng sa kajeno [[Kwazulu-Natala|sa KwaZulu-Natal]], sebaka sa pelo sa [[Mazulu|MaZulu]] . 'Mmae e ne e le Nompethu KaZwide, moradi wa Morena Zwide wa Ndwandwe, mme Mzilikazi o holetse lapeng la ntate-moholo wa hae Zwide.
Ba Ndwandwe ba ile ba qothisana lehlokwa le Mthethwa, ba etelletsweng pele ke Dingiswayo, bakeng sa mobu. Leloko la Khumalo le ne le thehiloe Nokeng ya Black Mfolozi pakeng tsa dilekane tse pedi tse qothisanang lehlokoa.
Mzilikazi e ile ea eba morena wa leloko la hae ka mora nako e itseng dilemong tsa bo-1820 ka mora hore Mashobane a bolawe ke Zwide ka lebaka la ho thusa molaodi wa Dingiswayo [[Shaka]] ho baleha. Mzilikazi o ile a hlapanya hore o tla tshepahala ho Shaka, ya neng a nkile borena ba Mazulu mme a nka kopano ya Mthethwa kamora lefu la Dingiswayo, mme ya eba molefothenente wa hae.<ref>https://www.britannica.com/biography/Mzilikazi</ref>
== Ho tloha Zululand ==
Qalong Shaka o ne a kgotsofetse hore Mzilikazi o sebeleditse setjhaba sa Mazulu hantle mme a putsa Mzilikazi ka dikgomo le masole. Qabang pakeng tsa baetapele bana ba babedi e ile ya hlaha ka mora hore Shaka a bolaye mafahla a Kgaitsedi ya Mzilikazi, Ntombizodwa Ka Mashobana, eo hamorao a ileng a tsejwa e le Mafakasane.
Ka 1823 Mzilikazi o ile a tloha Nguniland nakong ya [[Difaqane|Mfecane]] a nkile lesaka le leholo la dikgomo tsa Shaka. Ha ho hlake hore na Mzilikazi o utswitse dikgomo tsa Shaka kapa hore na o di hlasetse melokong e haufi. Mzilikazi o ile a qala ho etela [[Mozambiki|Mozambique]] ya kajeno empa ka 1826 o ile a fallela bophirima ho ya Transvaal ka lebaka la ditlhaselo tse tswelang pele tsa dira tsa hae, a hapa ditho tse ngata tsa merabe e meng ha a ntse a di hlola. O ile a hlasela lesakeng la Ndzundza Esikhunjini, moo morena wa Ndzundza Magodongo le ba bang ba ileng ba kwetelwa mme hamorao ba bolaelwa nokeng ya Mkobola.
Dilemong tse leshome tse latelang, Mzilikazi o ile a busa Transvaal. Mzilikazi o ile a fedisa bahanyetsi bohle mme a hlophisa botjha sebaka se hapilweng ho latela taelo e ntjha ya Matabele. Ka 1831, kamora ho hlola ntwa kgahlanong le batho ba Griqua, Mzilikazi o ile a hapa dinaha tsa Griqua haufi le dithaba tsa Ghaapse .<ref>https://archive.org/details/wildsportsofsout00harr</ref> O sebelisitse mekgwa ya mobu o tjhesitsweng ho boloka sebaka se sireletsehileng ho tloha mebusong eohle e mo potolohileng. Palo ya ba shoeleng ha e so ka e fumanwa ka mokgwa o khotsofatsang.
== Ho lwana le Maburu ==
Ma-Voortrekker a ile a qala ho fihla Transvaal moo Mzilikazi e neng e le morena ka dilemo tse 10. Sena se ile sa fella ka dikgohlano tse mmalwa tseo ho tsona Mzilikazi a ileng a hlola tse mmalwa, ho fihlela qetellong Voortrekkers ba hlola Mzilikazi. Ntwa e nkile dilemo tse pedi moo Matabele a ileng a lahlehelwa haholo. Mathwasong a 1838, Mzilikazi le batho ba hae ba ile ba qobelloa ho leba leboya le ho tswa Transvaal ka ho felletseng, ho tshela [[Noka ya Limpopo]] . O ile a etsa qeto ya ho arola sehlopha sa hae ka lehare. Se seng sa dihlopha tsena se ile sa fallela leboya tlasa moetapele wa sesole ke Nkulumane, mora wa letsibolo wa Mzilikazi, le Gundwane Ndiweni, ea ileng a etella pele karolo ya Ndebele ho pholletsa le Limpopo ntle le Mzilikazi.
Ditlhaselo tse ling di ile tsa etsa hore Mzilikazi a fallele hape, qalong a lebile bophirima ho ea [[Botswana]] ya kajeno mme hamorao a leba leboya ho ea moo hona jwale e leng [[Zambia]] . O ne a sa kgone ho aha naha eo ka lebaka la ho ata ha ntsintsi ya tsetse e neng e jara mafu a bolayang dikgomo. Ka hona, Mzilikazi o ile a tsamaya hape, kgetlong lena a leba borwa-botjhabela ho ya sebakeng seo se ileng sa tsejwa e le Matabeleland (se ka borwa-bophirima ba [[Zimbabwe]] ya kajeno) mme a dula moo ka 1840 moo a ileng a kopana hape le sehlopha se arohaneng se neng se etellwa pele ke Ndiweni le Nkulumane Mzilikazi.<ref>https://www.gov.za/about-government/appendix-indigenous-systems-awards</ref>
Kamora ho fihla ha hae, o ile a hlophisa balatedi ba hae tsamaisong ea sesole e nang le di -regimental kraals, tse tshwanang le tsa Shaka; tlasa boetapele ba hae, Matabele a ile a ba matla ka ho lekaneng ho thibela ditlhaselo tsa Maburu tsa 1847-1851 le ho susumetsa mmuso wa Rephaboliki ya Afrika Borwa ho saena tumellano ya kgotso le Mzilikazi ka 1852.
== Mmuso wa Matabele ==
Leha Mzilikazi ka kakaretso a ne a le mosa ho baeti [[Uropa|ba Europe]], o ne a ntse a hopola kotsi eo ba e bakang musong wa hae. Dilemong tse latelang o ile a hana baeti ba bang ho kena mmusong wa hae. MaYuropa a ileng a kopana le Mzilikazi a ne a kenyeletsa Henry Hartley, setsomi le mofuputsi; Robert Moffat, moromuoa; John Mackenzie, moromuwa; David Hume, mofuputsi le mohoebi; Andrew Smith, ngaka ya opereishene, setsebi sa merabe le setsebi sa diphoofolo; William Cornwallis Harris, setsomi; mofuputsi wa moromuwa David Livingstone ; le mofuputsi wa Mojeremane Karl Mauch .<ref>https://catalog.hathitrust.org/Record/000681653</ref>
Kamora hore a hlolwe ke Maburu a Voortrekker Transvaal nakong eo moloko o neng o ntse o lelera ka leboya ho Limpopo, Mzilikazi o ile a arohana le boholo ba moloko. Ba ile ba mo nehelana ka hore o shwele mme ba thoholetsa mojalefa wa hae e monyenyane Nkulumane e le mohlahlami wa hae. Leha ho le jwalo, Mzilikazi o ile a hlaha hape kamora leeto le bohloko ho pholletsa le Phula ya Zambezi mme a tiisa taolo hape. Ho ea ka tlaleho e nngwe, mora oa hae le marena ohle a neng a mo kgethile ba ile ba bolawa ka taelo ya hae. Tumelo e tsebahalang ke hore ba ile ba bolawa ka ho lahleloa leralleng le phahameng leralleng leo hona jwale le bitswang Ntabazinduna ("leralla la marena").
Tlaleho e nngwe e bolela hore Nkulumane ha aa ka a bolaoa le marena, empa o ile a kgutlisetswa Musong wa Mazulu le sehlopha se seholo se neng se kenyelletsa bahlabani. Nakong ya leeto la hae la ho ya Borwa, o ile a feta sebakeng sa Bakwena ka leboya-bophirima ho Transvaal, haufi le [[Rustenburg]] . Ka nako eo Bakwena ba ne ba thatafalloa ho leleka litlhaselo tse pheta-phetwang ho tswa ho morena wa boahelani, ya ileng a nka sebaka seo ba neng ba se hapile. Nkulumane o ile a thusa Bakwena ka ho etella pele mmuso wa hae ntweng eo ho yona Nkulumane ka boyena a ileng a bolaya morena wa boahelani.
Kamora tlholo ena, Bakwena ba ile ba kgodisa Nkulumane hore a dule naheng ya bona, ba pheha kgang ya hore ho ke ke ha thusa letho ho kgutlela Mmusong wa MaZulu kaha dira tsa ntatae mohlomong di ne di tla mmolaya. Nkulumane o ile a dula le ba lelapa la hae sebakeng seo ho fihlela lefung la hae ka 1883. Lebitla la hae, le kwahetsweng ka letlapa la konkreite, le mathokong a Rustenburg, Phokeng. Sebaka seo lebitla la Nkulumane le leng ho sona se bitswa Kop ya Mzilikazi, leha e le mora wa hae ya patilweng moo.
Kamora ho nka boemo ba hae hape e le morena, Mzilikazi o thehile setjhaba sa hae thabeng ya Ntabazinduna mme motsemoholo wa hae wa pele e bile Inyathi moo a ileng a qetella a kopane le motswalle wa hae wa kgale Robert Moffat eo a neng a kopane le yena Rephaboliking ya Transvaal ha a ne a tswa Kuruman e leng selemo seo mora wa hae (Nkulumane) a hlahileng ka sona, Inyathi o ile a lahlwa ka 1859 ha e mong wa basadi ba hae ba baholo, Mofumahadi Loziba, a hlokahala. Motsemoholo wa hae o latelang o thehilwe Mhlahlandlela Seterekeng sa Matopo moo a patilweng teng. Ena e bile motse-moholo wa hae wa bobeli le wa ho qetela ho fihlela a hlokahala Nqameni haufi le Gwanda ka la 5 Loetse 1868.
== Lefa ==
'''Ditloholo tsa Mzilikazi tse tobileng (Molao wa Borena)'''
Morena Mzilikazi kaMashobane, mothehi wa mmuso wa Ndebele (Matabele), o thehile lelapa le leholo la borena le nang le basadi ba bangata le bana ba bangata nakong ya puso ya hae lekholong la bo19 la lilemo.
Ditlaleho tsa nalane dia dumellana hore o bile le bana ba bangata, leha dipalo tse nepahetseng di fapana ho latela mehloli le meetlo ya molomo.
Majalefa a mantlha moetlong wa ho hlahlama borena a kenyelletsa:
1. '''Khosana ya Moqhaka Nkulumane Khumalo''' Nkulumane o ngotswe ka bongata e le mora e moholo wa Mzilikazi le mojalefa ya kgethilweng wa pele. Ditlaleho tse ding tsa nalane di bolela hore o ne a ameha qabang ya ho hlahlama nakong eo Mzilikazi a neng a tshela sebaka sa Zambezi, mme hamorao a nyamela dipale tsa ho hlahlama ha borena, leha bo-rahistori ba ngangisana ka maemo a nepahetseng a ho tlosoa ha hae kapa ho lelekoa ha hae.<ref>https://www.britannica.com/biography/Mzilikazi</ref>
2. '''Morena Lobengula Khumalo''' Lobengula kaMzilikazi o ile a hlahlama e le Morena wa Ndebele hoo e ka bang ka 1870, ya eba morena wa bobedi le wa ho qetela ya ikemetseng oa mmuso wa Ndebele pele o hlolwa Ntweng ya Pele ya Matabele (1893). <ref>https://www.britannica.com/biography/Lobengula</ref>
Mehloding ya nalane o tsejwa e le mora wa Mzilikazi, ya tswetsweng ke e mong wa basadi ba hae, eo boitsebiso ba hae bo tlalehilweng ka tsela e fapaneng ho latela meetlo ya molomo le e ngotsweng.
Mzilikazi o ile a hlahlangwa ke mora wa hae Lobengula . Leha ho le jwalo, melemo ya naha le ya dipolotiki eo Mzilikazi a neng a e bokelletse bophelong ba hae e bile ya nako e kgutshwane, ka mora hore kgauta e sibollwe ke Maeurope selemo pele ho lefu la hae. Ho sibollwa hona ho ile ha hohela Cecil Rhodes le Khamphani ya Afrika Borwa ya Brithani sebakeng seo, sa fella ka Rudd Concession le, qetellong, dintoa tsa Matabeleland . Nakong ya dilemo tse mashome a mararo Mabrithani a ne a se a hapile Matabeleland mme a e nka e le profinse ya Rhodesia .
Boetapele ba hajwale ba lelapa la Khumalo bo tswela pele ka Morena Bulelani Lobengula Khumalo, ya ileng a bewa moqhaka wa ho ba morena wa setjhaba sa Ndebele, mme o hokahane le matlo a mang a borena, ho kenyeletswa le lelapa la borena la MaZulu, ka lefa le pharaletseng la Nguni, ka metso e arolelanwang ya baholo-holo ba hae e mo hokahanyang ka tsela e sa tobang le Morena Misuzulu kaZwelithini wa Mmuso wa MaZulu.<ref>https://books.google.com/books?id=8h6KPwAACAAJ</ref><ref>https://books.google.com/books?id=a2WJQgAACAAJ</ref>
=== Sehopotso ===
Ka 1941, mmuso wa Rhodesia o ile wa haha sehopotso sa Mzilikazi seo e ntseng e le sebaka se tsebahalang sa tlhompho ho fihlela kajeno.
Ka 1970, Motse wa Bulawayo o ile wa theha Laeborari ya Sehopotso sa Mzilikazi, e leng laeborari e bohareng ya toropo. Sefuba sa morena se ile sa bewa monyako wa laeborari ho keteka dilemo tse lekgolo tsa hae.
Selemo se seng le se seng ka Loetse, batho ba dikete ba bokana Mhlahlandlela (Mzilikazi Memorial Site) haufi le Bulawayo ho ikgopotsa Morena Mzilikazi, mothehi wa naha ya Ndebele (Mthwakazi).<ref>https://cite.org.zw/colourful-ceremony-marks-king-mzilikazi-commemorations/</ref> <ref>https://theindependent.co.zw/index.php/local/article/200015419/king-mzilikazi-commemoration-preps-on</ref> Ketsahalo ena e kenyelletsa metjeko ya setso, dithothokiso, dipale tsa nalane le dipontsho tsa setso, mme e hlophisitswe ke mekgatlo ya setso e kang Mokgatlo wa Setso wa Mthwakazi kaMzilikazi (MMCA), hammoho le baetapele ba setso le ditloholo tsa Ntlo ya Khumalo.<ref>https://www.heraldonline.co.zw/king-mzilikazi-annual-celebrations-preparations-on-course/</ref> Mekete ena e sebetsa e le kopano ea bohlokwa ya setso e matlafatsang mohopolo wa nalane le boitsebahatso hara meloko e metjha ya setjhaba sa Ndebele le metse e mengata ya Matabeleland.<ref>https://www.heraldonline.co.zw/king-mzilikazi-seminar-starts-at-mhlahlandlela/</ref>
O hlahisoa ke setshwantshisi [[Mpilo Mbatha]] lenaneong la ditshwantshiso tsa thelevishene ''Shaka iLembe .''<gallery>
File:Mzilikazi's_Memorial,_Mhlahlandlela.jpg|alt=Mzilikazi's memorial| Sehopotso sa Mzilikazi
File:Mzilikazi's_Grave.jpg|alt=Mzilikazi's grave| Lebitla la Mzilikazi
</gallery>
== Ditshupiso ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
ouzt0ei3q0qk37vc92spsknxehjjjxz
Nhlanhla Mathonsi
0
10982
41185
2026-09-11T08:44:34Z
Ausinteshoa7179
13194
Created new article
41185
wikitext
text/x-wiki
'''Nhlanhla Naphtal Mathonsi''' ke setsebi sa lipuo le lingoloa tsa SeAfrika, sa Afrika Boroa. O na le mangolo a latelang a thuto: Secondary Teacher's Diplomo le B. Paed, ho tsoa Univesithing ea Zululand. A nt'o pasa mangolo a Master of Arts ka selemo sa 1995, 'me a fumana lengolo la Bongaka ba Lingoloa, Univesithing ea KwaZulu-Natala, ka selemo sa 2002. Boholo ba mosebetsi oa hae bo hlahloba puo le lingoloa tsa puo ea SeZulu. Ke e mong oa litsebi tsa nako e telele tsa thuto ea moelelo oa mantsoe le lipolelo (semantics) le phetoho le kholo ea puo (linguistic variation). Empa o boetse o ngotse le ba bang ho hlahloba mesebetsi ea puo ea Sesotho. O sebelitse Univesithing ea KwaZulu-Natal ka lilemo tsa 1990 ho isa ka 2016, ha a ea phomolong. Empa a tsoela pele ho sebetsa le unibesithi eo e le Setsebi sa Lipuo se Phomolong. Ha a se a le phomolong, o ile boela a sebetsa Durban University of Technology e le Mofuputsi e Moholo oa Lipuo ka lekaleng la Media, Language and Communication. Ka lebaka la mosebetsi oo a o entseng oa lipuo ka nako e telele, e bile setho sa likomiti tse kholo tsa mekhatlo ea lipuo Afrika Boroa kenyeletsang African Languages Association of Southern Africa (ALASA) le Names Society of Southern Africa (NSSA).
'''E meng ea mesebetsi ea ha ke ena:'''
Mathonsi, N. 2025. Zulu (S42). Marten, L., Hurst-Harosh, E., Kula, N.C., Zeller, J. (eds). ''The Oxford Guide to the Bantu Languages''. pp. 1014-2023. Oxford University Press.
Maimane, K.C. and Mathonsi, N. 2021. Echoes of Lithoko in modern Sesotho poetry: An intertextual perspective. ''Literator''. 42(1).
Mathonsi, N. 2010. A headword identification problem of nouns in Zulu dictionaries. In Legere, K. and Thornell, C. (eds). ''Bantu Languages'': ''Analyses, Description and Theor''y. Cologne: Rudiger Koppe.
Mathonsi, N. Semantic Variation and the notion of polysemy in Zulu. Southern African Journal of African Languages (SAJAL). 29(1): 87-95.
'''Se baliloeng'''
https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2013-02-11-fiction-expands-zulu-diction/
iryelngqqy7cpo695j2ul0ch6vl60br
41190
41185
2026-09-11T11:08:07Z
Ausinteshoa7179
13194
41190
wikitext
text/x-wiki
'''Nhlanhla Naphtal Mathonsi''' ke setsebi sa lipuo le lingoloa tsa SeAfrika, sa Afrika Boroa. O na le mangolo a latelang a thuto: Secondary Teacher's Diplomo le B. Paed, ho tsoa Univesithing ea Zululand. A nt'o pasa mangolo a Master of Arts ka selemo sa 1995, 'me a fumana lengolo la Bongaka ba Lingoloa, Univesithing ea KwaZulu-Natala, ka selemo sa 2002. Boholo ba mosebetsi oa hae bo hlahloba puo le lingoloa tsa puo ea SeZulu.<ref>[https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2013-02-11-fiction-expands-zulu-diction/ ttps://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2013-02-11-fiction-expands-zulu-diction/]</ref><ref name=":1">[https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-guide-to-the-bantu-languages-9780198808343?cc=za&lang=en& The Oxford Guide to the Bantu Languages - Lutz Marten, Ellen Hurst-Harosh, Nancy C. Kula, Jochen Zeller - Oxford University Press]</ref><ref name=":2">[https://shop.koeppe.de/en/produkt/karsten-legere-christina-thornell-eds-bantu-languages-pdf/ <nowiki>Karsten Legère / Christina Thornell (eds.): Bantu Languages – Analyses, Description and Theory [PDF] - Rüdiger Köppe Verlag Web Shop</nowiki>]</ref> Ke e mong oa litsebi tsa nako e telele tsa thuto ea moelelo oa mantsoe le lipolelo (semantics).<ref name=":3">https://doi.org/10.1080/02572117.2009.10587319</ref> O boetse o hlahloba le phetoho le kholo ea puo (linguistic variation). Empa o boetse o ngotse le ba bang ho hlahloba mesebetsi ea puo ea Sesotho.<ref name=":4">[https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1657/3444 Echoes of lithoko in modern Sesotho poetry: An intertextual perspective | Maimane | Literator]</ref> O sebelitse Univesithing ea KwaZulu-Natal ka lilemo tsa 1990 ho isa ka 2016, ha a ea phomolong. Empa a tsoela pele ho sebetsa le unibesithi eo e le Setsebi sa Lipuo se Phomolong. Ha a se a le phomolong, o ile boela a sebetsa Durban University of Technology e le Mofuputsi e Moholo oa Lipuo ka lekaleng la Media, Language and Communication. Ka lebaka la mosebetsi oo a o entseng oa lipuo ka nako e telele, e bile setho sa likomiti tse kholo tsa mekhatlo ea lipuo Afrika Boroa kenyeletsang African Languages Association of Southern Africa (ALASA) le Names Society of Southern Africa (NSSA).<ref>https://namessociety.za.org/office-bearers</ref>
== '''E meng ea mesebetsi ea hae''' ==
* Mathonsi, N. 2025. Zulu (S42). Marten, L., Hurst-Harosh, E., Kula, N.C., Zeller, J. (eds). ''The Oxford Guide to the Bantu Languages''. pp. 1014-2023. Oxford University Press.<ref name=":1" />
* Maimane, K.C. and Mathonsi, N. 2021. Echoes of Lithoko in modern Sesotho poetry: An intertextual perspective. ''Literator''. 42(1).<ref name=":4" />
* Mathonsi, N. 2010. A headword identification problem of nouns in Zulu dictionaries. In Legere, K. and Thornell, C. (eds). ''Bantu Languages'': ''Analyses, Description and Theor''y. Cologne: Rudiger Koppe.<ref name=":2" />
* Mathonsi, N. Semantic Variation and the notion of polysemy in Zulu. 2009. ''Southern African Journal of African Languages'' (SAJAL). 29(1): 87-95.<ref name=":3" />
== '''Tse baliloeng''' ==
[[Category:Thuto e phahameng]]
3bs6uwyxcuawh1ojchdq9wh1f3lvjhg
Talk:Nhlanhla Mathonsi
1
10983
41186
2026-09-11T08:46:14Z
Ausinteshoa7179
13194
/* Declaration of conflict of interest */ new section
41186
wikitext
text/x-wiki
== Declaration of conflict of interest ==
For the record, I declare that I am related to Nhlanhla Mathonsi. [[User:Ausinteshoa7179|Ausinteshoa7179]] ([[User talk:Ausinteshoa7179|talk]]) 08:46, 11 Lwetse 2026 (UTC)
jggfvgnmd14g21zceo2sn5f0z2zr9lr
Bobotie
0
10984
41188
2026-09-11T10:03:29Z
SANKOMOTA
11165
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373421492|Bobotie]]"
41188
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
'''Bobotie''' (Afrikaans pronunciation: [] i) ke sejana sa Afrika Borwa se entsweng ka nama e hadikilweng e hadikilweng le ho pheha ka mahe a thehilweng ho mahe. <ref>https://web.archive.org/web/20121009071230/http://www.timeslive.co.za/lifestyle/food/article617120.ece/Bobotie</ref>
== Tshimoloho ya lebitso le risepe ==
Ho bonahala eka Bobotie ke mofuta o fapaneng wa ''patinam ex lacte'', sejana se ngotsweng ke mongodi wa Roma wa boholo-holo Apicius se nang le dikarolo tsa nama e phehilweng, dinate tsa phaene le tse nkilweng ka pepere, peo ya seleri le asafoetida. Di ne di phehwa ho fihlela di-flavour di tswakane, ha ho eketswa lehe le lebese. Ha sejana sena sa morao se ne se sehile, se ne se loketse ho sebediswa. C. Louis Leipoldt, mongodi sa Afrika Borwa le setsebi sa dijo, o ngotse hore risepe ena e ne e tsejwa Europe lekgolong la leshome le metso e supileng la dilemo.
Tshimoloho ya lentswe ''bobotie'' e baka dikgang. Bukantswe ya Se-afrikanse e bolela hore tshimollo e ka bang teng ke lentswe la Semalay ''booemboe'', le bolelang dinoko tsa curry. Ba bang ba nahana hore e simolohile ho ''bobotok'',<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/itinerario/article/sailors-tailors-cooks-and-crooks-on-loanwords-and-neglected-lives-in-indian-ocean-ports/442E3D4F7E58EFBB54C935A8064D2F92</ref><ref>https://www.thejakartapost.com/news/2013/11/10/bobotie-s-melting-pot.html</ref> sejo sa Indonesia se neng se e-na le metswako e fapaneng ka ho feletseng. Risepe ya pele ya bobotie e hlahile bukeng ya ho pheha ya Madache ka 1609. Kamora moo, e ile ya iswa Afrika Borwa mme ya amohelwa ke setjhaba sa Cape Malay .<ref>https://web.archive.org/web/20121009071230/http://www.timeslive.co.za/lifestyle/food/article617120.ece/Bobotie</ref> E boetse e etswa ka phofo ya curry, e siya e le "tang" e nyane.<ref>https://web.archive.org/web/20121103171720/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/922270592.html?dids=922270592:922270592&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Jan+12,+1967&author=&pub=Hartford+Courant&desc=Bobotie+Is+South+African+Favorite&pqatl=google</ref> Hangata e sebeletswa le sambal . <ref>https://pqasb.pqarchiver.com/timesdispatch/access/17992362.html?dids=17992362:17992362&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+31%2C+1995&author=Alexa+Welch+Times-Dispatch&pub=Richmond+Times+-+Dispatch&desc=SAMPLING+SOUTH+AFRICA+COOKS+MELD+FAR-FLUNG+CUISINES+TO+CREATE+A+FLAVOR+FOR+A+NATION&pqatl=google</ref> Sejo sena se bile sa tsebahala Cape of Good Hope ho tloha lekgolong la bo17 la dilemo, ha se ne se etswa ka motswako wa nama ya nku le nama ya kolobe. <ref>https://www.nytimes.com/1981/12/20/travel/bobotie-south-africa-s-indigenous-cuisine.html</ref>
== Ho lokisetsa ==
[[File:Bobootie_2.JPG|thumb|Bobotie, e se e loketse ho baka]]
[[File:Bobotie_South_Africa.jpg|thumb|Bobotie, e nang le mahe le bohobe bo metsi bo nang le lebese, bo mebala ka kgurumela. Ditamati tsa di-almond tse entsweng ka topping, banana, chutney, kokonate le raese ka lehlakoreng.]]
Kajeno, bobotie e ka nna ya etswa ka nama ya kgomo kapa ya konyana, le hoja e ka boela ea sebediswa ka nama ya kolobe. Dipepepe tsa pele di ne di kenyelletsa ginger, marjoram le letlalo la lemon; ho kenyelletswa ha phofo ya curry ho nolofaditse risepe empa mohopolo wa motheo o ntse o le jwalo. Dipepepe tse ding di boetse di hloka hore ho kenngwe eiye le di-almond tse sehilweng motswako ona. Ka tlwaelo, bobotie e kenyelletsa ditholwana tse omisitsweng tse kang raisin kapa sultanas. Hangata e kgabisitswe ka makgasi a bay, dinate, Chutney le dibanana.<ref>http://www.iol.co.za/index.php?set_id=9&click_id=247&art_id=qw1014898861822C432&page_number=1</ref> Le hoja sejana sena se sa tatsohe haholo, se na le dinoko tse sa tshwaneng tse ka etsang hore se be thata. Ka mohlala, ditholwana tse omisitsweng (hangata di-apricot le dirasine kapa di-sultana) di fapana le tatso ya curry. Sebopeho sa sejana sena le sona se rarahane, se kopanya mahe a hadikilweng le bohobe bo nosetswang ka lebese bo tlatsetsang mongobo sejaneng. Hangata Bobotie e jewa ka "raese e mosehla", e leng raese e phehilweng ka kgurumane.
=== Risepe ya Leipoldt ===
Buka ya Leipoldt ya ditlolo e hatisitsweng ka 1933 e kgothalletsa nama e hadikilweng hantle, dikuku tsa bohobe, lebese, eiye le botoro le letswai la curry le entsweng ka dinoko, tswekere, lero la lemone, pepere ya chilli le vithine. Sena se baka ka ho tlotsa mahe le lebese.
=== Recipe ya Tulleken ===
Recipe ya 1923 ya Mme S. van H. Tulleken e sebedisa nama ya nku, di-almond, bitter almond essence, eiye, botoro, bohobe, phofo ya curry, lero la lemone, mahe le tswekere, e hadikilweng ka custard e nang le mahe le lebese.
== Bobotie dibakeng tse ding tsa Afrika ==
Dipepepe tsa Bobotie di ile tsa iswa ke baahi ba Afrika Borwa dikarolong tse ding tsa Afrika. Kajeno, ho ka fumanwa ditlolo tsa yona tse tswang mekgatlong ya bajaki ba ditloholo tsa Afrikaans [[Botswana]], [[Kenya]], [[Zambia]] le [[Zimbabwe]]. Ho na le phapang e neng e tumme hara baahi ba 7,000 ba Boer ba ileng ba dula Phuleng ya Nōka ya Chubut Argentina mathwasong a lekgolo la bo20 la dilemo, moo motswako wa bobotie o pakilweng ka hara pompo e kgolo, eo ka mora moo e besitsweng ho fihlela e le bonolo.
== Setso ==
=== Lijo tsa mantsiboya tsa 2008 Augusta National Champions ===
Bobotie o ile a kgethwa ke 2008 Masters champion ya kolofo le South African letswallwa Trevor Immelman e le sehlooho se hlahelletseng sa menu bakeng sa selemo le selemo sa Augusta National "Champions Dinner" ka April 2009. Selemo se seng le se seng, champion ya busang tlhodisanong ya golf ya Masters, e bapalwang selemo se seng le sa seng Augusta, Georgia, e amohela pokello mme e tlwaetse ho theha lenane le nang le ditlolo tse tswang sebakeng sa habo.<ref>https://web.archive.org/web/20090411154938/http://golf.about.com/od/majorchampionships/a/champdinner.htm</ref>
=== Mokete wa Matjhaba wa dijo le Veine wa Epcot wa 2014 ===
Bo-botie ba Afrika Borwa e ne e le e nngwe ya dintho tse hlahang lenaneng; e boetse e jewa ka Turkey le di-mushroom. E thathamisitswe e le e se nang gluten. E boetse e le lenaneng la letsatsi le letsatsi ho reschorente ya buffet Boma ho Disney's Animal Kingdom Lodge. <ref>https://web.archive.org/web/20141014122948/http://guidewdw.com/africa-2014-epcot-international-food-wine-festival-menu/</ref>
== Bona hape ==
== Ditlhaloso ==
t0rjsbi2nptn2u5hb38w0vnjou1qpsg
41189
41188
2026-09-11T10:03:53Z
SANKOMOTA
11165
/* Bona hape */
41189
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
'''Bobotie''' (Afrikaans pronunciation: [] i) ke sejana sa Afrika Borwa se entsweng ka nama e hadikilweng e hadikilweng le ho pheha ka mahe a thehilweng ho mahe. <ref>https://web.archive.org/web/20121009071230/http://www.timeslive.co.za/lifestyle/food/article617120.ece/Bobotie</ref>
== Tshimoloho ya lebitso le risepe ==
Ho bonahala eka Bobotie ke mofuta o fapaneng wa ''patinam ex lacte'', sejana se ngotsweng ke mongodi wa Roma wa boholo-holo Apicius se nang le dikarolo tsa nama e phehilweng, dinate tsa phaene le tse nkilweng ka pepere, peo ya seleri le asafoetida. Di ne di phehwa ho fihlela di-flavour di tswakane, ha ho eketswa lehe le lebese. Ha sejana sena sa morao se ne se sehile, se ne se loketse ho sebediswa. C. Louis Leipoldt, mongodi sa Afrika Borwa le setsebi sa dijo, o ngotse hore risepe ena e ne e tsejwa Europe lekgolong la leshome le metso e supileng la dilemo.
Tshimoloho ya lentswe ''bobotie'' e baka dikgang. Bukantswe ya Se-afrikanse e bolela hore tshimollo e ka bang teng ke lentswe la Semalay ''booemboe'', le bolelang dinoko tsa curry. Ba bang ba nahana hore e simolohile ho ''bobotok'',<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/itinerario/article/sailors-tailors-cooks-and-crooks-on-loanwords-and-neglected-lives-in-indian-ocean-ports/442E3D4F7E58EFBB54C935A8064D2F92</ref><ref>https://www.thejakartapost.com/news/2013/11/10/bobotie-s-melting-pot.html</ref> sejo sa Indonesia se neng se e-na le metswako e fapaneng ka ho feletseng. Risepe ya pele ya bobotie e hlahile bukeng ya ho pheha ya Madache ka 1609. Kamora moo, e ile ya iswa Afrika Borwa mme ya amohelwa ke setjhaba sa Cape Malay .<ref>https://web.archive.org/web/20121009071230/http://www.timeslive.co.za/lifestyle/food/article617120.ece/Bobotie</ref> E boetse e etswa ka phofo ya curry, e siya e le "tang" e nyane.<ref>https://web.archive.org/web/20121103171720/http://pqasb.pqarchiver.com/courant/access/922270592.html?dids=922270592:922270592&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=Jan+12,+1967&author=&pub=Hartford+Courant&desc=Bobotie+Is+South+African+Favorite&pqatl=google</ref> Hangata e sebeletswa le sambal . <ref>https://pqasb.pqarchiver.com/timesdispatch/access/17992362.html?dids=17992362:17992362&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+31%2C+1995&author=Alexa+Welch+Times-Dispatch&pub=Richmond+Times+-+Dispatch&desc=SAMPLING+SOUTH+AFRICA+COOKS+MELD+FAR-FLUNG+CUISINES+TO+CREATE+A+FLAVOR+FOR+A+NATION&pqatl=google</ref> Sejo sena se bile sa tsebahala Cape of Good Hope ho tloha lekgolong la bo17 la dilemo, ha se ne se etswa ka motswako wa nama ya nku le nama ya kolobe. <ref>https://www.nytimes.com/1981/12/20/travel/bobotie-south-africa-s-indigenous-cuisine.html</ref>
== Ho lokisetsa ==
[[File:Bobootie_2.JPG|thumb|Bobotie, e se e loketse ho baka]]
[[File:Bobotie_South_Africa.jpg|thumb|Bobotie, e nang le mahe le bohobe bo metsi bo nang le lebese, bo mebala ka kgurumela. Ditamati tsa di-almond tse entsweng ka topping, banana, chutney, kokonate le raese ka lehlakoreng.]]
Kajeno, bobotie e ka nna ya etswa ka nama ya kgomo kapa ya konyana, le hoja e ka boela ea sebediswa ka nama ya kolobe. Dipepepe tsa pele di ne di kenyelletsa ginger, marjoram le letlalo la lemon; ho kenyelletswa ha phofo ya curry ho nolofaditse risepe empa mohopolo wa motheo o ntse o le jwalo. Dipepepe tse ding di boetse di hloka hore ho kenngwe eiye le di-almond tse sehilweng motswako ona. Ka tlwaelo, bobotie e kenyelletsa ditholwana tse omisitsweng tse kang raisin kapa sultanas. Hangata e kgabisitswe ka makgasi a bay, dinate, Chutney le dibanana.<ref>http://www.iol.co.za/index.php?set_id=9&click_id=247&art_id=qw1014898861822C432&page_number=1</ref> Le hoja sejana sena se sa tatsohe haholo, se na le dinoko tse sa tshwaneng tse ka etsang hore se be thata. Ka mohlala, ditholwana tse omisitsweng (hangata di-apricot le dirasine kapa di-sultana) di fapana le tatso ya curry. Sebopeho sa sejana sena le sona se rarahane, se kopanya mahe a hadikilweng le bohobe bo nosetswang ka lebese bo tlatsetsang mongobo sejaneng. Hangata Bobotie e jewa ka "raese e mosehla", e leng raese e phehilweng ka kgurumane.
=== Risepe ya Leipoldt ===
Buka ya Leipoldt ya ditlolo e hatisitsweng ka 1933 e kgothalletsa nama e hadikilweng hantle, dikuku tsa bohobe, lebese, eiye le botoro le letswai la curry le entsweng ka dinoko, tswekere, lero la lemone, pepere ya chilli le vithine. Sena se baka ka ho tlotsa mahe le lebese.
=== Recipe ya Tulleken ===
Recipe ya 1923 ya Mme S. van H. Tulleken e sebedisa nama ya nku, di-almond, bitter almond essence, eiye, botoro, bohobe, phofo ya curry, lero la lemone, mahe le tswekere, e hadikilweng ka custard e nang le mahe le lebese.
== Bobotie dibakeng tse ding tsa Afrika ==
Dipepepe tsa Bobotie di ile tsa iswa ke baahi ba Afrika Borwa dikarolong tse ding tsa Afrika. Kajeno, ho ka fumanwa ditlolo tsa yona tse tswang mekgatlong ya bajaki ba ditloholo tsa Afrikaans [[Botswana]], [[Kenya]], [[Zambia]] le [[Zimbabwe]]. Ho na le phapang e neng e tumme hara baahi ba 7,000 ba Boer ba ileng ba dula Phuleng ya Nōka ya Chubut Argentina mathwasong a lekgolo la bo20 la dilemo, moo motswako wa bobotie o pakilweng ka hara pompo e kgolo, eo ka mora moo e besitsweng ho fihlela e le bonolo.
== Setso ==
=== Lijo tsa mantsiboya tsa 2008 Augusta National Champions ===
Bobotie o ile a kgethwa ke 2008 Masters champion ya kolofo le South African letswallwa Trevor Immelman e le sehlooho se hlahelletseng sa menu bakeng sa selemo le selemo sa Augusta National "Champions Dinner" ka April 2009. Selemo se seng le se seng, champion ya busang tlhodisanong ya golf ya Masters, e bapalwang selemo se seng le sa seng Augusta, Georgia, e amohela pokello mme e tlwaetse ho theha lenane le nang le ditlolo tse tswang sebakeng sa habo.<ref>https://web.archive.org/web/20090411154938/http://golf.about.com/od/majorchampionships/a/champdinner.htm</ref>
=== Mokete wa Matjhaba wa dijo le Veine wa Epcot wa 2014 ===
Bo-botie ba Afrika Borwa e ne e le e nngwe ya dintho tse hlahang lenaneng; e boetse e jewa ka Turkey le di-mushroom. E thathamisitswe e le e se nang gluten. E boetse e le lenaneng la letsatsi le letsatsi ho reschorente ya buffet Boma ho Disney's Animal Kingdom Lodge. <ref>https://web.archive.org/web/20141014122948/http://guidewdw.com/africa-2014-epcot-international-food-wine-festival-menu/</ref>
== Ditlhaloso ==
env85jjwvrtel2gbgz6ukntoa9hcguq
Melemo ya Motso wa Burdock
0
10985
41191
2026-09-11T11:10:03Z
Academic2026
13192
Created anew article
41191
wikitext
text/x-wiki
'''Motso''' wa Burdok o melemo e mangata mmeleng wa motho. Ho melemo yo hle e Burdok a nang le yona ke e na e ka hodimo. E tumme haholo ka thibela kgolo ya mefuta e meng ya kankere<ref>https://www.healthline.com/health/burdock-root#what-it-is</ref>, empa liphumano tsena a di so netefatsoe ho batho.<ref>https://www.google.com/aclk?sa=L&pf=1&ai=DChsSEwjXjqrJpuaWAxUKjlAGHd4ZF8EYACICCAEQAhoCZGc&co=1&ase=2&gclid=EAIaIQobChMI146qyabmlgMVCo5QBh3eGRfBEAAYASAAEgLXN_D_BwE&ei=i9Wjav2RAtmNhbIPvPrqmAE&cid=CAASuwHkaAkdsBgRNl8pTFtKUTVwy4ix3mVuKib8cW7J7Rw5hR59-9VUYPA9d2SJw2jWfIXt63QAJlOzuTObK0nNJSRDd2lJSE-uIMm26OOhDNVaxGnDsfIR289CAHpGiNwqREDCVNuZHo0GhY-xH_RPZmT4es7HBTgb6o3n9U5Ap0yrVzmqcKnkjVQWTUZvVdSqpevXLX19tJbLZMFulJRBdJFozHGB1vJIkDLiOndQe8g9nPVpWW88Bunkz1uG&cce=2&category=acrcp_v1_32&sig=AOD64_0LwDJPtvdiM2zoZfXmIDaM49xI-Q&q&sqi=2&nis=4&adurl=https://www.stylecraze.com/articles/benefits-of-burdock-roots-for-skin-hair-and-health/?sem_campaign%3DPMAXDynStylecraze_SouthAfrica%26gad_source%3D1%26gad_campaignid%3D23487271634%26gbraid%3D0AAAAACk-P2QoLVrOa2jLBmNSsu8hUMfVl%26gclid%3DEAIaIQobChMI146qyabmlgMVCo5QBh3eGRfBEAAYASAAEgLXN_D_BwE&ved=2ahUKEwi9g6PJpuaWAxXZRkEAHTy9GhMQ0Qx6BAgQEAE</ref>
* [[File:Harvested Burdock Root.jpg|thumb|Semela sa Burdock]]E fokotsa ho ruruwa mmeleng- e na le metswako e matla haholo, e kang [[quercetin]], [[luteolin]], le [[phenolic acids]] e thusang ho theola kgatello ya maikutlo.
* E tshehetsa boemo bo botle ba mala- e na le [[ilunin]] e ngata le faeba ya [[prebiotic]] e fepang dibaktheria tse molemo le tshilo ya dijo ka maleng.
* E kgothaletsa bophelo bo botle ba letlalo- e sebediswa ka tsela ya setso ho phekola mathata a letlalo, a kang makgopho le [[eczema]].
* E laola boemo ba tswekere mading le mmeleng- lithuto tsa di phoofolo le tsa laboratori di bontsha e ka ntlafatsa mehleng kutlwisiso ya insulin mmeleng ya batho, le ha lipatlisiso di sa etswa bathong.
Sena ke semela se bohlokwa haholo bakeng sa moloko wa rona.
== Ditshupiso ==
ke1ys1oqv8n2fi30d5itpluw3r7p30h
41192
41191
2026-09-11T11:11:57Z
Gogontsi
11301
Gogontsi moved page [[Melemo ya Motso wa Burdok]] to [[Melemo ya Motso wa Burdock]]: Minor Change
41191
wikitext
text/x-wiki
'''Motso''' wa Burdok o melemo e mangata mmeleng wa motho. Ho melemo yo hle e Burdok a nang le yona ke e na e ka hodimo. E tumme haholo ka thibela kgolo ya mefuta e meng ya kankere<ref>https://www.healthline.com/health/burdock-root#what-it-is</ref>, empa liphumano tsena a di so netefatsoe ho batho.<ref>https://www.google.com/aclk?sa=L&pf=1&ai=DChsSEwjXjqrJpuaWAxUKjlAGHd4ZF8EYACICCAEQAhoCZGc&co=1&ase=2&gclid=EAIaIQobChMI146qyabmlgMVCo5QBh3eGRfBEAAYASAAEgLXN_D_BwE&ei=i9Wjav2RAtmNhbIPvPrqmAE&cid=CAASuwHkaAkdsBgRNl8pTFtKUTVwy4ix3mVuKib8cW7J7Rw5hR59-9VUYPA9d2SJw2jWfIXt63QAJlOzuTObK0nNJSRDd2lJSE-uIMm26OOhDNVaxGnDsfIR289CAHpGiNwqREDCVNuZHo0GhY-xH_RPZmT4es7HBTgb6o3n9U5Ap0yrVzmqcKnkjVQWTUZvVdSqpevXLX19tJbLZMFulJRBdJFozHGB1vJIkDLiOndQe8g9nPVpWW88Bunkz1uG&cce=2&category=acrcp_v1_32&sig=AOD64_0LwDJPtvdiM2zoZfXmIDaM49xI-Q&q&sqi=2&nis=4&adurl=https://www.stylecraze.com/articles/benefits-of-burdock-roots-for-skin-hair-and-health/?sem_campaign%3DPMAXDynStylecraze_SouthAfrica%26gad_source%3D1%26gad_campaignid%3D23487271634%26gbraid%3D0AAAAACk-P2QoLVrOa2jLBmNSsu8hUMfVl%26gclid%3DEAIaIQobChMI146qyabmlgMVCo5QBh3eGRfBEAAYASAAEgLXN_D_BwE&ved=2ahUKEwi9g6PJpuaWAxXZRkEAHTy9GhMQ0Qx6BAgQEAE</ref>
* [[File:Harvested Burdock Root.jpg|thumb|Semela sa Burdock]]E fokotsa ho ruruwa mmeleng- e na le metswako e matla haholo, e kang [[quercetin]], [[luteolin]], le [[phenolic acids]] e thusang ho theola kgatello ya maikutlo.
* E tshehetsa boemo bo botle ba mala- e na le [[ilunin]] e ngata le faeba ya [[prebiotic]] e fepang dibaktheria tse molemo le tshilo ya dijo ka maleng.
* E kgothaletsa bophelo bo botle ba letlalo- e sebediswa ka tsela ya setso ho phekola mathata a letlalo, a kang makgopho le [[eczema]].
* E laola boemo ba tswekere mading le mmeleng- lithuto tsa di phoofolo le tsa laboratori di bontsha e ka ntlafatsa mehleng kutlwisiso ya insulin mmeleng ya batho, le ha lipatlisiso di sa etswa bathong.
Sena ke semela se bohlokwa haholo bakeng sa moloko wa rona.
== Ditshupiso ==
ke1ys1oqv8n2fi30d5itpluw3r7p30h
41195
41192
2026-09-11T11:13:45Z
Academic2026
13192
41195
wikitext
text/x-wiki
'''Motso''' wa Burdok o melemo e mangata mmeleng wa motho. Ho melemo yo hle e Burdok a nang le yona ke e na e ka hodimo. E tumme haholo ka thibela kgolo ya mefuta e meng ya kankere<ref>https://www.healthline.com/health/burdock-root#what-it-is</ref>, empa liphumano tsena a di so netefatsoe ho batho.<ref>https://www.google.com/aclk?sa=L&pf=1&ai=DChsSEwjXjqrJpuaWAxUKjlAGHd4ZF8EYACICCAEQAhoCZGc&co=1&ase=2&gclid=EAIaIQobChMI146qyabmlgMVCo5QBh3eGRfBEAAYASAAEgLXN_D_BwE&ei=i9Wjav2RAtmNhbIPvPrqmAE&cid=CAASuwHkaAkdsBgRNl8pTFtKUTVwy4ix3mVuKib8cW7J7Rw5hR59-9VUYPA9d2SJw2jWfIXt63QAJlOzuTObK0nNJSRDd2lJSE-uIMm26OOhDNVaxGnDsfIR289CAHpGiNwqREDCVNuZHo0GhY-xH_RPZmT4es7HBTgb6o3n9U5Ap0yrVzmqcKnkjVQWTUZvVdSqpevXLX19tJbLZMFulJRBdJFozHGB1vJIkDLiOndQe8g9nPVpWW88Bunkz1uG&cce=2&category=acrcp_v1_32&sig=AOD64_0LwDJPtvdiM2zoZfXmIDaM49xI-Q&q&sqi=2&nis=4&adurl=https://www.stylecraze.com/articles/benefits-of-burdock-roots-for-skin-hair-and-health/?sem_campaign%3DPMAXDynStylecraze_SouthAfrica%26gad_source%3D1%26gad_campaignid%3D23487271634%26gbraid%3D0AAAAACk-P2QoLVrOa2jLBmNSsu8hUMfVl%26gclid%3DEAIaIQobChMI146qyabmlgMVCo5QBh3eGRfBEAAYASAAEgLXN_D_BwE&ved=2ahUKEwi9g6PJpuaWAxXZRkEAHTy9GhMQ0Qx6BAgQEAE</ref>
* [[File:Harvested Burdock Root.jpg|thumb|Semela sa Burdock]]E fokotsa ho ruruwa mmeleng- e na le metswako e matla haholo, e kang [[quercetin]], [[luteolin]], le [[phenolic acids]] e thusang ho theola kgatello ya maikutlo.
* E tshehetsa boemo bo botle ba mala- e na le [[ilunin]] e ngata le faeba ya [[prebiotic]] e fepang dibaktheria tse molemo le tshilo ya dijo ka maleng.
* E kgothaletsa bophelo bo botle ba letlalo- e sebediswa ka tsela ya setso ho phekola mathata a letlalo, a kang makgopho le [[eczema]].
* E laola boemo ba tswekere mading le mmeleng- lithuto tsa di phoofolo le tsa laboratori di bontsha e ka ntlafatsa mehleng kutlwisiso ya insulin mmeleng ya batho, le ha lipatlisiso di sa etswa bathong.
Sena ke semela se bohlokwa haholo bakeng sa moloko wa rona.
== Ditshupiso ==
<references />
[[Category:Melemo]]
n3qyc45n407ey2miqpshqjlli7vc2dl
41196
41195
2026-09-11T11:15:13Z
Academic2026
13192
41196
wikitext
text/x-wiki
'''Motso''' wa Burdok o melemo e mangata mmeleng wa motho. Ho melemo yo hle e Burdok a nang le yona ke e na e ka hodimo. E tumme haholo ka thibela kgolo ya mefuta e meng ya kankere<ref>https://www.healthline.com/health/burdock-root#what-it-is</ref>, empa liphumano tsena a di so netefatsoe ho batho.<ref>https://www.stylecraze.com/articles/benefits-of-burdock-roots-for-skin-hair-and-health/?sem_campaign=PMAXDynStylecraze_SouthAfrica&gad_source=1&gad_campaignid=23487271634&gbraid=0AAAAACk-P2QoLVrOa2jLBmNSsu8hUMfVl&gclid=EAIaIQobChMI146qyabmlgMVCo5QBh3eGRfBEAAYASAAEgLXN_D_BwE</ref>
* [[File:Harvested Burdock Root.jpg|thumb|Semela sa Burdock]]E fokotsa ho ruruwa mmeleng- e na le metswako e matla haholo, e kang [[quercetin]], [[luteolin]], le [[phenolic acids]] e thusang ho theola kgatello ya maikutlo.
* E tshehetsa boemo bo botle ba mala- e na le [[ilunin]] e ngata le faeba ya [[prebiotic]] e fepang dibaktheria tse molemo le tshilo ya dijo ka maleng.
* E kgothaletsa bophelo bo botle ba letlalo- e sebediswa ka tsela ya setso ho phekola mathata a letlalo, a kang makgopho le [[eczema]].
* E laola boemo ba tswekere mading le mmeleng- lithuto tsa di phoofolo le tsa laboratori di bontsha e ka ntlafatsa mehleng kutlwisiso ya insulin mmeleng ya batho, le ha lipatlisiso di sa etswa bathong.
Sena ke semela se bohlokwa haholo bakeng sa moloko wa rona.
== Ditshupiso ==
<references />
[[Category:Melemo]]
f2ts4u4q8ince8g0phtv04xojgorwlt
Melemo ya Motso wa Burdok
0
10986
41193
2026-09-11T11:11:57Z
Gogontsi
11301
Gogontsi moved page [[Melemo ya Motso wa Burdok]] to [[Melemo ya Motso wa Burdock]]: Minor Change
41193
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Melemo ya Motso wa Burdock]]
q3z9mspr28p2pda5xvfgsidyhtnz5lq
41194
41193
2026-09-11T11:12:57Z
Academic2026
13192
41194
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Melemo ya Motso wa Burdock]]
[[Category:Melemo]]
tim08i7qy4n74obnziwqcmvjbjqem9c