Wikipedia
stwiki
https://st.wikipedia.org/wiki/Leqephe_la_pele
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Nhlanhla Mathonsi
0
10982
41198
41190
2026-09-11T13:23:53Z
Slippery slope302
10825
/* E meng ea mesebetsi ea hae */
41198
wikitext
text/x-wiki
'''Nhlanhla Naphtal Mathonsi''' ke setsebi sa lipuo le lingoloa tsa SeAfrika, sa Afrika Boroa. O na le mangolo a latelang a thuto: Secondary Teacher's Diplomo le B. Paed, ho tsoa Univesithing ea Zululand. A nt'o pasa mangolo a Master of Arts ka selemo sa 1995, 'me a fumana lengolo la Bongaka ba Lingoloa, Univesithing ea KwaZulu-Natala, ka selemo sa 2002. Boholo ba mosebetsi oa hae bo hlahloba puo le lingoloa tsa puo ea SeZulu.<ref>[https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2013-02-11-fiction-expands-zulu-diction/ ttps://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2013-02-11-fiction-expands-zulu-diction/]</ref><ref name=":1">[https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-guide-to-the-bantu-languages-9780198808343?cc=za&lang=en& The Oxford Guide to the Bantu Languages - Lutz Marten, Ellen Hurst-Harosh, Nancy C. Kula, Jochen Zeller - Oxford University Press]</ref><ref name=":2">[https://shop.koeppe.de/en/produkt/karsten-legere-christina-thornell-eds-bantu-languages-pdf/ <nowiki>Karsten Legère / Christina Thornell (eds.): Bantu Languages – Analyses, Description and Theory [PDF] - Rüdiger Köppe Verlag Web Shop</nowiki>]</ref> Ke e mong oa litsebi tsa nako e telele tsa thuto ea moelelo oa mantsoe le lipolelo (semantics).<ref name=":3">https://doi.org/10.1080/02572117.2009.10587319</ref> O boetse o hlahloba le phetoho le kholo ea puo (linguistic variation). Empa o boetse o ngotse le ba bang ho hlahloba mesebetsi ea puo ea Sesotho.<ref name=":4">[https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1657/3444 Echoes of lithoko in modern Sesotho poetry: An intertextual perspective | Maimane | Literator]</ref> O sebelitse Univesithing ea KwaZulu-Natal ka lilemo tsa 1990 ho isa ka 2016, ha a ea phomolong. Empa a tsoela pele ho sebetsa le unibesithi eo e le Setsebi sa Lipuo se Phomolong. Ha a se a le phomolong, o ile boela a sebetsa Durban University of Technology e le Mofuputsi e Moholo oa Lipuo ka lekaleng la Media, Language and Communication. Ka lebaka la mosebetsi oo a o entseng oa lipuo ka nako e telele, e bile setho sa likomiti tse kholo tsa mekhatlo ea lipuo Afrika Boroa kenyeletsang African Languages Association of Southern Africa (ALASA) le Names Society of Southern Africa (NSSA).<ref>https://namessociety.za.org/office-bearers</ref>
== E meng ea mesebetsi ea hae ==
* Mathonsi, N. 2025. Zulu (S42). Marten, L., Hurst-Harosh, E., Kula, N.C., Zeller, J. (eds). ''The Oxford Guide to the Bantu Languages''. pp. 1014-2023. Oxford University Press.<ref name=":1" />
* Maimane, K.C. and Mathonsi, N. 2021. Echoes of Lithoko in modern Sesotho poetry: An intertextual perspective. ''Literator''. 42(1).<ref name=":4" />
* Mathonsi, N. 2010. A headword identification problem of nouns in Zulu dictionaries. In Legere, K. and Thornell, C. (eds). ''Bantu Languages'': ''Analyses, Description and Theor''y. Cologne: Rudiger Koppe.<ref name=":2" />
* Mathonsi, N. Semantic Variation and the notion of polysemy in Zulu. 2009. ''Southern African Journal of African Languages'' (SAJAL). 29(1): 87-95.<ref name=":3" />
== '''Tse baliloeng''' ==
[[Category:Thuto e phahameng]]
2trljiyteyg5twwgxlirs05wjigfcyv
Benedict Wallet Vilakazi
0
10987
41197
2026-09-11T12:30:49Z
Academic2026
13192
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372823229|Benedict Wallet Vilakazi]]"
41197
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''Benedict Wallet Vilakazi''' (6 January 1906 - October 26 1947) e ne e le sengoli sa lipale sa Afrika Boroa, setsebi sa puo, setloholo sa lelapa la borena la Zulu, le seroki se nchafatsang ka ho fetesisa se entseng motsoako oa thothokiso tsa setso le ea Romantic ka [[Sezulu|Puo ea SeZulu]]. Vilakazi e ne e boetse e le moprofesa [[University of the Witwatersrand|Univesithi ea Witwatersrand]], moo a ileng ea ba Moafrika oa pele oa Afrika Boroa oa Motho-Motso ho ruta lithuto tsa Univesithi ho Maafrika Boroa a Maosoeu. Ka 1946, Vilakazi e ile ea e ba MoAfrika Boroa oa pele oa Motho a Motso ea ileng a fumana lengolo la PhD.<ref>{{Cite news|url=http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/vilakazi-bw.htm|title=Dr. Benedict Wallet Vilakazi|last=Anonymous|date=2011-02-17|work=South African History Online|access-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091220011814/http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/vilakazi-bw.htm|archive-date=20 December 2009|url-status=dead}}</ref>
Seterata sa Vilakazi, moo seroki se na se neng se lula teng toropong ea [[Soweto]] se reheletsoe ka Benedict Vilakazi. Seterata sa Vilakazi se tumme haholo hona joale ho bane ke seterata seo [[Nelson Mandela]] le Moarekabishopo [[Desmond Tutu]] ba kileng ba lula ho sona.
== Bophelo ba pele le thuto ==
Benedict Vilakazi o hlahile a bitsoa Bambatha kaMshini ka 1906, setsing sa Boromuoa sa Groutville haufi le KwaDukuza, KwaZulu-Natal (eo hona joale e leng [[Afrika Borwa|Afrika Boroa]]). Ke ngoana oa bohlano oa barapeli ba Roma Khatholike ba sokolohileng, Mshini ka Makhwatha le Leah Hlongwane. Mè oa hae, Leah Hlongwane Vilakazi, e ne e le morali oa Bangile, eo e neng e le khaitseli ea Mofumahali [[Ngqumbazi]], mè oa Morena [Cetshwayo], mosali oa Morena Mpande ka Senzangakhona, hape e le khaitseli ea Mohalaleli ea nepahetseng J Mdelwa Hlongwane ka Mnyaziwezulu, mora oa Morena Matiwane.
Vilakazi o ile a arola bongoana ba hae pakeng tsa ho lisa likhomo tsa lelapa le sekolo sa boromuoa sa lehae ho fihlela a le lilemo li 10, ka nako eo a ileng a fallela Kolecheng ea St. Francis e Mariannhill, e leng sekolo se phahameng sa thuto e kopanetsoeng sa Roma e Khatholike se thehiloeng ke ntlo ea baitlami ea Trappist ea lehae ea Li-Mariannhillers. <ref>{{cite web|url=http://stfranciscollegemariannhill.co.za/history/|title=St. Francis College - History|access-date=8 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909005104/http://stfranciscollegemariannhill.co.za/history/|archive-date=9 September 2017|url-status=dead}}</ref> Mona ke moo a ileng a kolobetsoa ka lebitso la "Benedict Wallet", le hoja ka ho tsitlella ha mè oa hae o ile a boloka lebitso la lelapa la Vilakazi. O ile a fumana lengolo la ho ruta ka 1923 mme a ruta Mariannhill ha morao a ruta sekolong sa thuto ea bolumeli Ixopo.
== Ho ngola, ho ruta, ho etsa lipatlisiso ==
Ka 1933, Vilakazi o ile a phatlalatsa buka ea hae ea pele ''Nje nempela'' <ref>{{Cite book|last=Benedict|first=Vilikazi|title=Nje- Npela|publisher=Marion Hill Press|year=1944}}</ref> ("Really and Truly"), e leng e ngoe ea mesebetsi ea pele ea bongoli ba [[Sezulu|SeZulu]] ho sebetsana le taba ea sejoale-joale. O ile a e latela ka 1935 ka buka ea ''Noma nini'' ha mmoho le pokello ea lithothokiso ''Inkondlo kaZulu'', phatlalatso ea pele ea lithothokiso tsa MaZulu tse nang le tšusumetso ea Europe.
Lithothokiso tsa hae, tse neng li susumetsoa haholo ke litemana tsa Baroma ba Europe, li ile tsa hlahisa lihlooho tsa bongoli hammoho le lirime le limeters tsa thothokiso tse neng li sa tsejoe pele lingoloa ka SeZulu, ha li ntse li kopanyoa le likarolo tsa moetlo oa ''Izibongo'' oa lithothokiso.
[[File:Mandela_House_8115.jpg|thumb|Seterata sa Vilakazi ke moo Mandela House (le Tutu House) li leng teng Soweto]]
Ka ho fumana lengolo la BA Univesithi ea Afrika Boroa ka 1934, Vilakazi o ile a qala ho sebetsa lefapheng la lithuto tsa Bantu Univesitheng ea Witwatersrand ka 1936 <ref>{{cite web|url=http://www.sahistory.org.za/people/dr-benedict-wallet-vilakazi|title=Dr. Benedict Wallet Vilakazi|accessdate=2018-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180607225306/http://www.sahistory.org.za/people/dr-benedict-wallet-vilakazi|archive-date=7 June 2018|url-status=dead}}</ref> tlasa setsebi sa puo C. M. Doke, eo a ileng a theha bukantswe ea SeZulu-English le eena. Boemo ba hae ba ho ruta bo entse hore e be Moafrika oa pele oa boroa oa motho ea motšo ea rutang Maafrika a Boroa ba basoeu maemong a univesithi.
Libuka tsa Vilakazi tse latelang li ile tsa tsoela pele ho hlahloba bophelo ba letsatsi le letsatsi moetlong oa setso sa Mazulu, joalo ka ''UDingiswayo kaJobe'' (1939) le ''Nje nempela'' (1944), e leng pale ea lelapa la Mazulu ba nang le balekane ba bangata.
Lithothokiso tsa hae li ile tsa fetoha tsa lipolotiki ka ho eketsehileng nakong ea bophelo ba hae, tsa bontša ts'ebeliso le khethollo eseng feela khahlanong le [[Mazulu|Batho ba Mazulu]], empa le khahlanong le Maafrika Boroa a mang a batšo.
Selemo ka mora hore Benedict Wallet Vilakazi a fumane lengolo la hae la bongaka, o ile a hlokahala Johannesburg ka lebaka la meningitis. Libuka tsa hae le lithothokiso tsa hae li ile tsa amoheloa hantle mehleng ea hae 'me li ntse li amoheloa kajeno.
== Lefa ==
Seterata sa Vilakazi [[Soweto]] ke moo ho kileng ha dula bafenyi ba babedi ba Kgau ya Nobel, [[Nelson Mandela]] le [[Desmond Tutu]], mme se ile sa rehellwa ho tlotla Vilakazi, eo le yena e neng e le moahi wa mehleng. <ref>[https://www.flickr.com/photos/86834953@N00/45257234 Vilakazi Street Sign], photo on Flickr, accessed July 2013.</ref> Sekolo se Phahameng sa Dr BW Vilakazi se Zola 3, Soweto se reheletsoe ka mofu Dr Vilakazi e le ho hopola lefa la hae. <ref>https://www.facebook.com/ndofirstlady.mazizi {{User-generated source|certain=yes|date=March 2022}}</ref>
Ka la 28 Mmesa 2016, Dr. Benedict Wallet Vilakazi o ile a fuoa Orders of Ikhamanga - Gold (OIG) ka lefu la hae "bakeng sa tlatsetso ea hae e ikhethang lefapheng la lingoliloeng ka lipuo tsa matsoalloa le ho boloka setso sa SeZulu".<ref name="Govza">{{cite web|url=http://www.gov.za/speeches/president-jacob-zuma-bestows-2016-national-orders-awards-28-apr-20-apr-2016-0000|title=President Jacob Zuma bestows 2016 National Orders Awards, 28 Apr|publisher=South African Government|date=20 April 2016|accessdate=8 May 2016}}</ref>
Phetolelo ea bongoli ea R.M. Mfeka le Peggy Rutherfoord ea thothokiso ea Benedict Vilakazi ''Umamina'' e phatlalalitsoe ho Anthology ''African Voices: An Anthology of Native African Writing'' . <ref>Edited by Peggy Rutherford, ''African Voices: An Anthology of Native African Writing'', [[The Vanguard Press, Inc.]] Pages 46-48</ref>
Bukeng ea hae ea 1974 e buang ka histori ea lelapa la borena la Zulu, rahistori Brian Roberts o ile a ngola hore "morena oa ha Zulu", e bolelang [[Shaka|Shaka Zulu]], "o lokela ho lula e le sephiri".Leha ho le joalo, Roberts o ile a rorisa Benedict Vilakazi, eo mela ea hae ea ho qetela ea thothokiso ea [[Sezulu|Puo ea SeZulu]] ''UShaka KaSenzangakhona'' ("Shaka, Mora oa Senzangakhona"), e nang le, "mohlomong e leng eona e loketseng ka ho fetisisa ho Shaka":
: "Lichaba, Shaka, li u ahloletse,
: Leha ho le joalo, le kajeno ba ntse ba bua ka uena,
: Le kajeno libuka tsa bona li bua ka uena,
: Empa re ba phephetsa hore ba u hlalose."<ref>Brian Roberts (1974), ''The Zulu Kings'', [[:en:Barnes_&_Noble|Barnes & Noble]]. </ref>
== Mesebetsi ==
* ''Inkondlo kaZulu'' (poetry), University Press ea Witwatersrand (Johannesburg), 1935.
* ''Noma nini'' (pale), Yacindezelwa Emshinini Wasemhlathuzane (Mariannhill, Natal), 1935.
* ''UDingiswayo kaJobe'' (pale), Sheldon Press (London), 1939.
* ''Nje nempela'' (pale), Mariannhill Mission Press (Mariannhill, Natal), 1944.
* [[Amal'eZulu]] (poetry), University Press ea Witwatersrand, 1945.
* ''Zulu-English Dictionary'' (e nang le C. M. Doke), University Press ea Witwatersrand, 1948.
* Nini Inda, Groutville, Natal.
== Litlhaloso ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Lihokela tsa kantle ==
* 'Muso oa Zulu. [https://web.archive.org/web/20050307222515/http://literature.kzn.org.za/lit/25.xml Benedict Vilakazi - biography e khutšoanyane le bibliography - ea mongoli enoa oa KwaZulu-Natal.]
* "Benedict Wallet Vilakazi".Contemporary Authors Online, Gale, 2003.
{{Authority control}}
5wl2ieqia1zrp8ti74256z6qt9rfuke