Wikipedia stwiki https://st.wikipedia.org/wiki/Leqephe_la_pele MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk K. P. D. Maphalla 0 9867 41291 35644 2026-09-24T10:00:31Z Mastarna1 13229 Ke lokisitse phoso 41291 wikitext text/x-wiki '''Kgotso Pieter David (K.P.D.) Maphalla''' (o tswetswe ka selemo sa 1955, Afrika Borwa mme a hlokahala ka 5 Mmesa 2021, Afrika Borwa) <ref>Acclaimed Sesotho author Dr Kgotso Maphalla dies aged 66 | News24</ref><ref>Free State Government on funeral arrangements of late author Dr KPD Maphalla | South African Government</ref> Kgotso Pieter David Maphalla e ne e le mongodi wa dingolwa tsa [[Sesotho]].<ref>[http://www.news24.com/SouthAfrica/News/DA-to-oppose-renaming-of-QwaQwa-stadium-20140725 "DA to oppose renaming of QwaQwa stadium"], News24, 25 July 2014.</ref><ref>Retired Sotho writer continues to inspire</ref> Ke mongodi wa dibuka tse fetang mashome a mane (40), ebile ka selemo sa 2007 Maphalla o ile a amohela lengolo la bongaka la tlotlo ho tswa [[Univesithi ya Free State|Yunivesithi ya Foreisetata]], hape ke moamohedi wa kgau ya katleho ya bophelo bohle ka kabelo ya hae le katleho ya hae ho dingolweng ka kakaretso <ref>(PDF) The literary oeuvre of KPD Maphalla: a thematic analysis</ref><ref>Black African Literature: KPD Maphalla - a superb Sesotho Writer</ref> <ref>Sidwell Guduka, [http://www.news24.com/SouthAfrica/Local/Express-News/Sesotho-writer-immortalized-20150615 Sesotho writer immortalised], News 24, 17 June 2015.</ref> .Maphalla o hlokahetse ka la 5 Mmesa 2021 ka mora ho kula ka lebaka la setoroku. <ref>Acclaimed Sesotho author Dr Kgotso Maphalla dies aged 66 | News24 </ref> O patetswe Bohlokong, haufinyana le Bethlehem ka la 14 Mmesa 2021. Hara letoto la dibuka tsa hae ha mmoho le dipapadi tsa siyalemoyeng tse akgang ka hare tshwantshiso e bitswang "Tahleho" , padi e bitswang "Tshiu tseo", padi ya dipatlisiso le bofokisi e bitswang "Kabelwamanong" <ref>Kabelwamanong by Maphalla, K. P. D. (Kgotso Pieter David) | Open Library</ref>, padi "Botswang le bitlang", dibuka tsa dithothokiso tse kang "Tsie lala", "Mahohodi", "Dikano", "Pinyane", "Ditema"; ha mmoho le dithothokiso tse kang "Fuba sa ka" ; "Kgapha tsa ka", "Seitebatso" ; "Sentebale". Maphalla o ile a ngola le buka ya senyesemane e bitswang (''A tale of two fathers)'' "Pale ya bo ntate ba babedi" , pokelletso ya ditlhaloso le dipale-kgutshwe "Mohlomong hosane" le pale ya dipale "Bashemane ba Dibataolong" [[File:Dibuka_tse_ngotsweng_ka_Sesotho_11.jpg|thumb|Tahleho, ea KDP Maphalla]] Ka 2023, ''South African Journal of African Languages (SAJAL)'' e ile phatlalatsa kgatiso le diphuputso tse neng di e na le dihlooho tse mmalwa tse hlahlobang dingodilweng tsa Maphalla, volumu 43, ya nomoro ya pele 1<ref>Reflections on KPD Maphalla’s poetry: political, spiritual and social perspectives | South African Journal of African Languages </ref> == Mehlodi == {{Reflist}} <references /> == Dingolwa tse amehang == * Chaphole, Sol. "Dithothokiso tsa KPD Maphalla: ho itlhalosa ka Ditemana." ''South African Journal of African Languages'' 43, No. 1 (2023): 69-75. * Monyakane, Mathai le Elias Nyefolo Malete. "Tshebediso ya kgopolo ya ho lekola dithothokisong tsa Maphalla: 'Ditema.'" ''South African Journal of African Languages'' 43, No. 1 (2023): 40-46. * Motinyane, Mantoa. "Tlhahlobo ya puo e hlokolotsi ya dithothokiso tse kgethilweng tsa Maphalla: Melaetsa ya dikgetho tsa pele ho demokrasi ya Afrika Borwa." ''South African Journal of African Languages'' 43, no. 1 (2023): 76-84. * Phindane, Pule. "Tlhaloso ya mokhwa wa ho reha mabitso bukeng ea KPD Maphalla, Kabelwamanong." ''South African Journal of African Languages'' 43, No. 1 (2023): 56-60. * Possa-Mogoera, Rethabile. "Mokgwa wa ho reha mabitso tshwantshisong ya Maphalla, Tahleho." ''South African Journal of African Languages'' 43, no. 1 (2023): 61-68. * Seema, Johannes. "Tlhahisoleseding ka dithothokiso tsa KPD Maphalla: pono ya dipolotiki, ya semoya le ya setjhaba." ''South African Journal of African Languages'' 43, no. 1 (2023): 85-92. * Zulu, Nogwaja S. "Boithuto ba dingolwa tsa bongodi ba KPD Maphalla: tlhahlobo ea dihlooho." ''South African Journal of African Languages'' 43, no. 1 (2023): 47-55. * Zulu, Nogwaja S. le Elias N. Malete. "Tlhahiso ya bongodi ba KPD Maphalla: Selelekela". ''South African Journal of African Language'' 43, No. 1 (2023): 37-39. * [https://web.archive.org/web/20150219123102/http://www.sala.org.za/Profile.aspx?RecipientID=12 https://web.archive.org/web/20150219123102/http://www.sala.org.za/Profile.aspx?Mofani ID = 12] * [http://blackafricanliterature.blogspot.com/2009/09/kpd-maphalla-superb-sesotho-writer.html "KPD Maphalla - Sengoli se setle sa SesohoD],[http://blackafricanliterature.blogspot.com/2009/09/kpd-maphalla-superb-sesotho-writer.html ngolwa tsa seAfrika]tšo, la [http://blackafricanliterature.blogspot.com/2009/09/kpd-maphalla-superb-sesotho-writer.html wetse] se 2009. * [https://www.news24.com/news24/southafrica/news/acclaimed-sesotho-author-dr-kgotso-maphalla-dies-aged-66-20210406 https://www.news24.com/news24/south africa/news/acclaimed-sesotho-author-dr-kgotso-maphalla-dies-age-66-20210406] nrrhmjaob0brjura6wbi6neyrxbieul QwaQwa 0 9974 41289 39337 2026-09-24T09:28:41Z Ntsunong 13225 /* */ phoso 41289 wikitext text/x-wiki '''Qwaqwa''' e ne e le Bantustan ("naha ya habo") karolong e bohareng ya [[Afrika Borwa]] . E ne e akaretsa sebaka se senyane haholo sa 655 square kilometres (253 sq mi) ka botjhabela ho porofense ya mehleng ya Afrika Borwa ya [[Orange Free State]], e moeding wa [[Lesotho]].<ref>https://www.sahistory.org.za/place/quaqua</ref> Motse-moholo wa yona e ne e le [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]] . E ne e le naha e kgethilweng ya [[Basotho]] ba fetang 180,000 ba buang [[Sesotho]] . Lehlwa le hlwahlwa dithabeng tsa Maloti le ile la etsa hore MaSan a bitse sebaka seo "QwaQwa" (e tshweu ho feta bosweu).<ref>https://www.sahistory.org.za/place/phuthaditjhaba-free-state</ref> Ka [[Seburu|Seafrikanse]] e ne e tsejwa e le "Witsieshoek", ka mora Wetsi (hape Witsie le Wetsi), morena wa Makgolokwe ya neng a dula moo ho tloha ka selemo sa 1839 ho isa ho sa 1856.<ref name="Witsieshoek">''Raper, PE.''</ref> Ho ne ho e-na le merabe e meraro sebakeng seo e leng Makgolokwe, Bakoena le Batlokoa . Ka selemo sa 1969<ref name="FotW">[http://www.crwflags.com/fotw/flags/za-qq.html Flags of the world] Discussion of name and history.</ref> ba ne ba kopantswe mme sebaka seo se ile sa bitswa "[[Kwakwatsi|KwaKwa]]". Selemong sona seo, lebitso le ile la fetolelwa ho "Qwaqwa" ho qoba kgethollo ya morabe. == Nalane == Ka la 1 Pudungwana 1974, [[Qwaqwa]] e ile ya fuwa boipuso, Tsiame Kenneth Mopeli e le Tona-kholo. Mopeli e ne e tla ba Tona-Kholo nakong yohle ya Qwaqwa. Kamora 27 Mmesa 1994, Qwaqwa e ile ya qhalwa, kamora dikgetho tsa pele tsa demokrasi [[Afrika Borwa]], mme ya kopanywa hape le Orange Free State. Hona jwale ke karolo ya profinse [[Freistata|ya Free State]], moo [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]] e leng setsi sa Maluti a Phofung Municipality . Masepala o boetse o na le ditoropo tsa [[Harrismith]] le [[Kestell]]. Mmoho, ba na le palo e kopaneng ya batho ba 385 413, bao hoo e ka bang 80% ya bona e dulang Qwaqwa ya mehleng. Palo ya baahi e arotswe ka tsela e latelang: 98.09% ea Batšo; Bosoeu 1,68%; Mmala 0.09% le Asia le/kapa India 0.13%. Sebaka sena e ne e boetse e le setsi se seholo sa thuto mehleng ya kgale ya apartheid, bonyane 80% ya dikolo profinseng ya hona jwale ya Free State e na le matitjhere a neng a rutwa naheng eo ya pele. E na le yunivesithi e sebetsang ka botlalo, empa dikoletjhe tsa yona tsa matitjhere di fetotswe dikoletjhe tsa FET (Thuto e Tswelang Pele le Kwetliso). Yunibesiti e ne e bitswa "Uniqwa" ka tlase ho Yunibesiti ya Bokone pele ho 1994, mme ha e sale e kenngwa ho [[Univesithi ya Free State|Yunibesithing ya Free State]] (UFS) mme ya bitswa "UFS Qwaqwa Campus". Bantustan ya QwaQwa e ne e na le setereke se le seng feela ka 1991, [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]], se nang le baahi ba 342,886.<ref name="RSAdist">"Census > 1991 > RSA > Variable Description > Person file > District code"''.''</ref> == Batho ba tsebahalang ba Qwaqwa == * [[Seipati Seoke]] - [[Lesedi FM]] Presenter and 2020 [[:en:DStv_Mzansi_Viewers'_Choice_Awards|DStv Mzansi Viewers' Choice Awards]] * [[Hlaudi Motsoeneng]] - [https://acmovement.org.za/ African Content Movement] (ACM) le mohlankedimogolo wa mehleng wa Lekgotla la Kgaso la Afrika Borwa (SABC) == Bona hape == * Marena a Sehlooho a Qwaqwa == Mehlodi == {{Reflist}} mdrt8m20rhvr8waw3bvstf241wzq9py Mosia Mawele Twin 0 10117 41287 41275 2026-09-23T20:03:04Z Dumbassman 7165 41287 wikitext text/x-wiki '''Twin Mawela Mosia''' (o hlahile ka la 17 Phupu 1984) ke mohlokomedi wa musiamo wa [[Afrika Borwa]] le mosireletsi wa setso sa [[Basotho]] ya tswang motseng [[Petrus Steyn|Mamafubedu]] profensing ya Foreistata. Mosebetsi wa hae o shebang le ho boloka nalane, bohahlaudi ba lefa le phatlalatso ya tsebo. Mosia o ile a hlahella dihloohong tsa ditaba ka 2014 ka lebaka la ho nka karolo ha hae ho di-reenactments tsa Ntwa ya Anglo-Boer (1899-1902) le [[Ntwa tsa Foreistata tsa Basotho|Ntwa ya Foreistata-Basotho]] (1858-1868), haholo-holo e le motho a motsho wa pele wa Afrika Borwa ho nka karolo ho di-reactments tse jwalo, a phephetsa ho qhelelwa ka thoko ha merabe ho tswa dipaleng tsena tsa nalane. O qalile ho nka karolo ditshwantshong tsa ntwa ka 2013 kamora hore a kopane le Dr. Van Zyl Musiamong wa ntwa wa Anglo-Boer [[Mangaung|Bloemfontein]], ya ileng a mo kgothaletsa ho phehella takatso ya hae ya nalane le lefa, mme o ile a tsejwa e le Mo-afrika Borwa wa pele wa motho o motsho ya bapalang dikarolo tsa mofuta ona wa ditshwantshong. == Semelo le mosebetsi == Leha a tobane le mathata a thata a botjhaba le moruo, ho kenyeletswa ho dula ka mokhukhung, Mosia o fetohile mohale wa lehae Mamafubedu ka lebaka la mosebetsi wa hae wa ho pheta dintwa tsa nalane ya [[Afrika Borwa]], ho theha musiamo o fumanehang, le ho qala merero ya polokeho le bonono ho phahamisa setjhaba sa hae. <ref>https://www.netwerk24.com/netwerk24/man-finds-vision-for-the-future-in-the-past-20170704-2</ref> O hlahetse le ho holela motseng wa [[Petrus Steyn|Mamafubedu]], Mosia o ile a ba le thahasello e tebileng nalaneng le moetlong wa Afrika Borwa ho tloha bongwaneng, mme takatso ya hae ya lefa le ho pheta dipale hamorao e ile ya fetoha karolo e hlahelletseng ya ho boloka lefa la nalane le setso sa botjhaba sa hae sa [[Basotho]]. <ref>https://www.netwerk24.com/netwerk24/man-finds-vision-for-the-future-in-the-past-20170704-2</ref> O ile a qala ka ho sebetsa e le mosebeletsi wa serapeng motseng wa [[Vereeniging]] pele a eba mosebeletsi wa mmaene ho Anglo Platinum Mokopane. <ref>https://www.huffingtonpost.co.uk/2017/09/01/meet-miner-twin-mosia-who-is-trying-to-make-history-literally_a_23193305/</ref>O ile a fallela Kolomela Mine ho Postmasburg pele a tlohela ka 2015 ho tsepamisa maikutlo ho lefa le dimusiamo. <ref>https://www.huffingtonpost.co.uk/2017/09/01/meet-miner-twin-mosia-who-is-trying-to-make-history-literally_a_23193305/</ref> Ka ho etsa ditshwantsho tse ntjha, mananeo a thuto le dipontsho tsa dijithale, Mosia o tlisitse tlhokomediso ya dipale tse sa tshwauweng hantle nalaneng ya Afrika Borwa, haholoholo karolo eo Ma-afrika Borwa a batsho a ileng a e bapala nakong ya dintwa. === Mosebetsi wa musiamo le wa lefa === Mosia ke mothehi wa Musiamo wa Elandskop, mohato wa lefa o thehilweng seteisheneng sa terene sa Transnet se senyehileng seo a ikemiseditseng ho se fetola e be sebaka sa lefa sa lehae.<ref>https://www.bizcommunity.com/Article/196/787/170959.html</ref> O ile a qala ho tsebahala ka ho nka karolo ho phetheng Ntwa ya Anglo-Boer (1899-1902) le Ntwa ya Basotho (1858-1868) - e ba e mong wa Ma-afrika Borwa a pele a batho batsho ho hlalosa diketsahalo tsena tsa bohlokwa tsa nalane. Mosebetsi wa hae o totobatsa menehelo e atisang ho hlokomolohuwa ya Batho ba batsho nakong ya dikgohlano tsena. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://bloemnuus.co.za/new-additions-in-the-boer-war-museum-make-it-a-must-visit-20231129-2/ |access-date=2025-12-02 |archive-date=2025-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018135207/https://bloemnuus.co.za/new-additions-in-the-boer-war-museum-make-it-a-must-visit-20231129-2/ |dead-url=yes }}</ref> [[File:Posing_for_a_photo_with_fellow_participants_from_Russia_at_Wikimania_2018_in_Cape_Town.jpg|thumb|Twin Mosia le barupeli ba Wikimania 2018 Cape Town.]] Ka 2013, Mosia o ile a kopana le Dr. Van Zyl Musiamong wa Ntwa ya Anglo-Boer e [[Mangaung|Bloemfontein]] mme ho tloha moo a phethahatsa ditoro tsa hae tsa ho ba mohlokomedi wa lefa. Ka 2015 Mosia o ile a memelwa ho fana ka puo Univesithi ya Sol Plaatje mme a hira baithuti ho nka karolo ho thunngwa ha filimi ya ditokomane lebaleng la ntwa la Magersfontein. Ho tloha ka nako eo o hlahisitswe difiliming tse pedi tsa ditokomane [[Hôlanê|Netherlands]], tse bitswang Goede Hoop ("Tshepo e Ntle") le ''Black, White & Khaki''. ''''Hoop ya Goede'''' e ile ya bontshwa Rijksmuseum e [[Amsterdam]]. <ref>https://voertaal.nu/twin-mosia-brengt-de-geschiedenis-tot-leven/</ref> Mosia ke moithuti sa Global Cultural Leadership Program y selemo sa ya 2018 e neng e tshwaretswe [[Amsterdam]], Netherlands, ka 2018 le Brussels, Belgium ka 2019.<ref>https://www.cultureinexternalrelations.eu/search/Twin%20Mosia</ref>E hlophisitswe ke Goethe-Institut ka kopanelo le dipuisano tsa Setso, European Union, British Council, BORAZ Centre for Fine Arts Brussels, EUNIC Global, European Cultural Foundation le Institut Francais, Global Cultural Leadership Program e ile ya tlisa baetapele ba batjha ba 40 ba setso sa lefatshe ka bonono, lefa, setso, dimusiamo, tikoloho, difilimi, lebala la diketsahalo le mmino hammoho le ho buisana ka ditaba tsa bohlokwa tsa lefatshe le tharollo e ka bang teng ka marang-rang, bolekane le tshebedisano e nang le moelelo.<ref>https://www.cultureinexternalrelations.eu/2018/04/25/two-years-of-global-cultural-leadership-programme</ref> O boetse ya eba moithuti wa American Express Academy for Emerging Innovators 2019 ene tshwaretswe [[Nairobi]], [[Kenya]] mme qetellong ke Independent Curators International - Curatorial Intensive 2019 e tshwaretsweng [[Motse Kapa|Cape Town]].<ref>https://curatorsintl.org/about/collaborators/7776-twin-mosia</ref> Ka 2018, o ile a phatlalatswa e le moemedi wa [[Veldskoen Shoes|dieta tsa Veldskoen]].<ref>https://www.ofm.co.za/article/centralsa/329388/love-for-heritage-local-products-land-free-state-man-a-job</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.veldskoen.com/blogs/news/meet-twin-mosia-legend-in-the-making |access-date=2025-12-02 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326074326/https://www.veldskoen.com/blogs/news/meet-twin-mosia-legend-in-the-making |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.veldskoen.com/blogs/news/after-climbing-a-great-hill-one-only-finds-that-there-are-many-more-hills-to-climb</ref> Ka 2024, Mosia o ile a khethwa ho sebeletsa lekgotleng la Free State Provincial Heritage Resources Authority le ho eletsa MEC ya Lefapha la Bonono le Setso la Free State. <ref>https://theguard.co.za/rhino-park-in-petrus-steyn-to-celebrate-200-years-of-basotho-nation/</ref> == Dikgau le dikatleho == * Moputso wa Golden Shield wa Lekgotla la Naha la Lefa la 2016.<ref>https://www.netwerk24.com/netwerk24/man-finds-vision-for-the-future-in-the-past-20170704-2</ref> * Mokgatlo wa Lefa wa Afrika Borwa Kgau ya Kgauta ya 2016.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://heritagesa.org/hasa-councillor-twin-mosia-continues-to-make-waves/ |access-date=2025-12-02 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204162153/https://heritagesa.org/hasa-councillor-twin-mosia-continues-to-make-waves/ |dead-url=yes }}</ref> * South African National Parks Kudu Award 2017.<ref>https://www.sanparks.org/news/media-release-kudu-award-winners-lead-sanparks-conservation-efforts-in-style</ref> * Mail le Guardian 200 Top Young South Africans 2017. * News24 100 Young Mandelas 2018. * Moputso oa Mopresidente oa 2018. * Afrika Youth Awards -Africa Youth of the Year (Male) Finalist 2018<ref>https://www.ghafla.co.ke/gh/tag/africa-youth-awards-2018/</ref> * The Young Independents SADC Top 100 ya 2018: Trailblazer. <ref>https://www.tyi.co.za/your-life/news/sadc-top-100-of-2018-trailblazer-twin-mosia</ref> * Moputso wa Eco Logic Award 2018 wa ho qetela. <ref>https://www.bizcommunity.com/Article/196/628/175986.html</ref> * Ka hare ho Thuto Linaleli tse 100 tse khanyang 2020.<ref>https://insideeducation.co.za/wp-content/uploads/2020/08/100-Shining-Stars-Rev-12-1_compressed.pdf</ref> == Mehlodi == g44cwojrtqa8zufbn468r9bx12ui139 Ledimo la Rakotsoana 0 10343 41288 39733 2026-09-24T09:23:07Z Ntsunong 13225 /* */ phoso 41288 wikitext text/x-wiki '''Rakotsoane''' (wa bo-1820) e ne e le morena wa sehlopha sa batho ba balehileng mahaeng ba ileng ba qetella ba ja batho nakong ya [[Difaqane]] (kapa Mfecane) [[Borwa ba Afrika|Afrika Borwa]] . O tlalehilwe haholo-holo ditshomong kapa dipaleng [[Basotho|tsa Basotho]] le ditlalehong tsa nalane bakeng sa karolo ya hae ho tshwarweng le ho polaong ha Peete, ntate-moholo wa Morena [[Moshoeshoe I]], nakong ya ho falla ha setjhaba sa Basotho. <ref name="Ellenberger">''Ellenberger, D. Frédéric (1912). History of the Basuto: Ancient and Modern. Negro University Press. pp.&nbsp;217–225.''</ref> == Difaqane == Mathwasong a dilemo tsa bo 19th Afrika e borwana e ne e hlaloswa ele nako ya Difaqane (Sesotho: "the sithabetsang" kapa "tlhokeho ya ho iphedisa"), nako ya merusu e feteletseng setjhabeng, dintwa tse atileng, le tlala. Ho putlama ho felletseng ha temo le tahlehelo ya mehlape ho ile ha lebisa mehatong e nyarosang ya ho phela. Ho latela ditlaleho tsa baromuwa, dihlopha tse mmalwa Dithabeng tsa Maloti le phuleng wa Noka ya Caledon di ile tsa fetoha ho jeng nama ya batho ba bang e le phello e tobileng ya tlala ya "Mahlatule". Sehlopha sa Morena Rakotsoane e ne e le sa [[Basotho-Tswana|Bakgatla]] ba Tabane mme se ne se sebetsa ho tloha tulong ya Sefikeng. Dikgakanyo tsa nalane di bontsha hore nakong eo tlala e neng e le matla, batho ba diketekete sebakeng seo ba ile ba susumelletswa ho etsa mekgwa e tshwanang ho qoba tlala. <ref name="101Tribes">"Basotho people - Africa"''. 101 Last Tribes. Retrieved March 2, 2026.''</ref><ref>"Uvelaphi"''. www.uvelaphi.africa. Retrieved 2026-03-03.''</ref> == Lefu la Peete == Ka 1824, Moshoeshoe I o ile a etella pele balatedi ba hae leetong le kotsi ho tloha [[Butha-Buthe]] kamora ho hlolwa ke [[Mmanthatisi|Manthatisi]] wa Batlokwa ho ya qhobosheaneng ya thaba ya Thaba Bosiu . Sehlopha sena se ne se kenyelletsa ditho tse fokolang le batsofe se ileng tsa sala morao letswapong le matsaranka la Dipetu haufi le Madimong. Hara bona e ne e le Peete, ntate ya holideng wa Mokgatjhane le moeletsi ya ka sehloohong wa Moshoeshoe. Sehlopha sa Rakotsoane se ile sa hlasela balebedi bana ba ka morao mme sa tshwara Peete hammoho le ba bang ba mmalwa. Nakong eo bahlabani ba Moshoeshoe ba fihlang ho tla leka ho pholosa, Peete o ne a bolailwe mme a shwele. Ketsahalo ena e bakile kgatello e kgolo ya kelello le ya moya ho setjhaba sa Basotho se ntseng se hola, kaha Peete e ne e le sehokelo se halalelang lelokong la baholo-holo. == Toka e tsosolosang le tlhwekiso == Ha Rakotsoane le balatedi ba hae ba qetella ba tshwerwe, baeletsi ba Moshoeshoe, ho kenyeletswa le moena wa hae e monyenyane, Poshodi, ba ile ba batla hore ba bolawe. Moshoeshoe I o ile a kenella ka mokgwa o tummeng mme a pheha khang wa hore hobane batho ba jang batho ba ne ba jele Peete, ditopo tsa bona di fetohile "lebitla la hae le phelang." Ho ba bolaya e ne e tla ba ho silafatsa masala a moholo-holo wa hae. <ref name="UCTArchive">"Cannibals as ancestral graves"''. University of Cape Town Humanities. Retrieved March 2, 2026.''</ref> Moshoeshoe o ile a laela moetlo oa ho hloekisa wa setso moo batho ba jang batho ba bang ba neng ba tlotsoa ka dikgomo tsa rumen (ditshila tse tswang ka mpeng) ho "hlwekisa" mabitla. Ho ena le kotlo, ba ile ba fuwa dijo-thollo, mobu le dikhomo mme ba kgutlisetswa setjhabeng. Moshoeshoe o itse, "Motho ha a tshwenye mabitla a baholo-holo ba hae," mme "Bojaki ke lefu la mpa." <ref name="Krog">''Krog, Antjie (2009). Begging to Be Black. Random House.'' ISBN''&nbsp;''<bdi>978-1770220706</bdi>''.''</ref> == Lefa == Tsosoloso ya Rakotsoane e ile ya fetoha lejwe la motheo la boitsebahatso [[Basotho|ba Basotho]] . E pakile hore Moshoeshoe I a ka haha sechaba eseng feela ka matla a sesole, empa ka diplomate le tshwarelo tse sa tlwaelehang. Ditloholo tsa sehlopha sa Rakotsoane di ile tsa qetella di kenelletse hara baahi ba bangata ba Basotho, e leng se ileng sa fedisa mehla ya ho ja batho sebakeng seo. == Ditshupiso == {{Reflist}} [[Category:Lesotho]] 293o4w8en2rxj81el7jxgi0syctk0wr 41290 41288 2026-09-24T09:39:34Z Tlhonolofatso1 13226 /* Toka e tsosolosang le tlhwekiso */ lokisa diphoso 41290 wikitext text/x-wiki '''Rakotsoane''' (wa bo-1820) e ne e le morena wa sehlopha sa batho ba balehileng mahaeng ba ileng ba qetella ba ja batho nakong ya [[Difaqane]] (kapa Mfecane) [[Borwa ba Afrika|Afrika Borwa]] . O tlalehilwe haholo-holo ditshomong kapa dipaleng [[Basotho|tsa Basotho]] le ditlalehong tsa nalane bakeng sa karolo ya hae ho tshwarweng le ho polaong ha Peete, ntate-moholo wa Morena [[Moshoeshoe I]], nakong ya ho falla ha setjhaba sa Basotho. <ref name="Ellenberger">''Ellenberger, D. Frédéric (1912). History of the Basuto: Ancient and Modern. Negro University Press. pp.&nbsp;217–225.''</ref> == Difaqane == Mathwasong a dilemo tsa bo 19th Afrika e borwana e ne e hlaloswa ele nako ya Difaqane (Sesotho: "the sithabetsang" kapa "tlhokeho ya ho iphedisa"), nako ya merusu e feteletseng setjhabeng, dintwa tse atileng, le tlala. Ho putlama ho felletseng ha temo le tahlehelo ya mehlape ho ile ha lebisa mehatong e nyarosang ya ho phela. Ho latela ditlaleho tsa baromuwa, dihlopha tse mmalwa Dithabeng tsa Maloti le phuleng wa Noka ya Caledon di ile tsa fetoha ho jeng nama ya batho ba bang e le phello e tobileng ya tlala ya "Mahlatule". Sehlopha sa Morena Rakotsoane e ne e le sa [[Basotho-Tswana|Bakgatla]] ba Tabane mme se ne se sebetsa ho tloha tulong ya Sefikeng. Dikgakanyo tsa nalane di bontsha hore nakong eo tlala e neng e le matla, batho ba diketekete sebakeng seo ba ile ba susumelletswa ho etsa mekgwa e tshwanang ho qoba tlala. <ref name="101Tribes">"Basotho people - Africa"''. 101 Last Tribes. Retrieved March 2, 2026.''</ref><ref>"Uvelaphi"''. www.uvelaphi.africa. Retrieved 2026-03-03.''</ref> == Lefu la Peete == Ka 1824, Moshoeshoe I o ile a etella pele balatedi ba hae leetong le kotsi ho tloha [[Butha-Buthe]] kamora ho hlolwa ke [[Mmanthatisi|Manthatisi]] wa Batlokwa ho ya qhobosheaneng ya thaba ya Thaba Bosiu . Sehlopha sena se ne se kenyelletsa ditho tse fokolang le batsofe se ileng tsa sala morao letswapong le matsaranka la Dipetu haufi le Madimong. Hara bona e ne e le Peete, ntate ya holideng wa Mokgatjhane le moeletsi ya ka sehloohong wa Moshoeshoe. Sehlopha sa Rakotsoane se ile sa hlasela balebedi bana ba ka morao mme sa tshwara Peete hammoho le ba bang ba mmalwa. Nakong eo bahlabani ba Moshoeshoe ba fihlang ho tla leka ho pholosa, Peete o ne a bolailwe mme a shwele. Ketsahalo ena e bakile kgatello e kgolo ya kelello le ya moya ho setjhaba sa Basotho se ntseng se hola, kaha Peete e ne e le sehokelo se halalelang lelokong la baholo-holo. == Toka e tsosolosang le tlhwekiso == Ha Rakotsoane le balatedi ba hae ba qetella ba tshwerwe, baeletsi ba Moshoeshoe, ho kenyeletswa le moena wa hae e monyenyane, Poshodi, ba ile ba batla hore ba bolawe. Moshoeshoe I o ile a kenella ka mokgwa o tummeng mme a pheha khang wa hore hobane batho ba jang batho ba ne ba jele Peete, ditopo tsa bona di fetohile "lebitla la hae le phelang." Ho ba bolaya e ne e tla ba ho silafatsa masala a moholo-holo wa hae. <ref name="UCTArchive">"Cannibals as ancestral graves"''. University of Cape Town Humanities. Retrieved March 2, 2026.''</ref> Moshoeshoe o ile a laela moetlo oa ho hloekisa wa setso moo batho ba jang batho ba bang ba neng ba tlotswa ka dikgomo tsa rumen (moswang) ho "hlwekisa" mabitla. Ho ena le kotlo, ba ile ba fuwa dijo-thollo, mobu le dikhomo mme ba kgutlisetswa setjhabeng. Moshoeshoe o itse, "Motho ha a tshwenye mabitla a baholo-holo ba hae," mme "Bojaki ke lefu la mpa." <ref name="Krog">''Krog, Antjie (2009). Begging to Be Black. Random House.'' ISBN''&nbsp;''<bdi>978-1770220706</bdi>''.''</ref> == Lefa == Tsosoloso ya Rakotsoane e ile ya fetoha lejwe la motheo la boitsebahatso [[Basotho|ba Basotho]] . E pakile hore Moshoeshoe I a ka haha sechaba eseng feela ka matla a sesole, empa ka diplomate le tshwarelo tse sa tlwaelehang. Ditloholo tsa sehlopha sa Rakotsoane di ile tsa qetella di kenelletse hara baahi ba bangata ba Basotho, e leng se ileng sa fedisa mehla ya ho ja batho sebakeng seo. == Ditshupiso == {{Reflist}} [[Category:Lesotho]] prkhgr7jtkk8hyy6y4i6hrizakanx9l Cooper's Cave 0 10907 41285 41268 2026-09-23T19:57:11Z Dumbassman 7165 41285 wikitext text/x-wiki '''Cooper's Cave''' ke letoto la masoba a tletseng di- breccia a nang le mesaletsa ya kgale. Lehaha lena le haufi hantle le pakeng tsa dibaka tse tsebahalang tsa hominid tsa Afrika Borwa tsa Sterkfontein le Kromdraai le 40 kilometres (25 mi) ka leboya-bophirima ho Johannesburg, [[Afrika Borwa]] mme e phatlaladitswe e le Sebaka sa Bohlokwa sa Naha sa Afrika Borwa . == Histori ya dipatlisiso == Lehaha la Cooper jwale le tsejwa e le sebaka sa bohlano se ruileng ka ho fetisisa sa hominid sebakeng sa bohlokwa ba lefatshe sa Cradle of Humankind (ka morao ho Sterkfontein, Swartkrans, Drimolen le Kromdraai) le se seng sa libaka tse ruileng ka ho fetisisa bakeng sa disebediswa tsa majwe tsa pele tsa hominid tsa setso se ntlafetseng sa Olduwan .<ref>https://books.google.com/books?id=JzEDy3SyptEC</ref> Ho epolloa ha lintho tsa kgale ho ntse ho tswela pele Cooper's mme hona jwale ho tsamaiswa ke Christine Steininger le Lee Berger ba Setsi sa Tswelo-pele ya Batho le Bernard Price Institute for Patlisiso ya Palaeontological Univesithing ya Witwatersrand . == Disebediswa == Lehaha la Cooper le fane ka pokello e ntle ya disebediswa tse abetsweng Olduwan e ntshetsong Pele ka nakwana. Cooper's mohlomong ke sebaka sa bobedi se ruileng ka ho fetisisa sa disebediswa tsa tsa majwe tsa pele sebakeng sa Cradle of Humankind.<ref name=":0">https://books.google.com/books?id=JzEDy3SyptEC</ref> == Jeoloji == Cooper's ke letoto la mahaha a dolomite a tletseng breccia a ileng a thehwa mapetsong a nang le diphoso tsa jeoloji.<ref name=":0" /> <ref name="BergerEtal2003">{{Cite journal|pages=276–278}}</ref> == Dilemo tsa depositi == Ka mekgwa ya ho sebedisa uranium-lead (Robyn Pickering, U. Melbourne) palo ya D ya Cooper e ngotswe hore ke ya dilemo tse pakeng tsa dimilione tse 1.5 le 1.4 tse fetileng.<ref name=":0" /> Ho nahanoa hore A ya Cooper, e thehilweng diphoofolong tse fumanweng hape, e batla e lekana le ya dilemo tse ding.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier)</ref> == Mehlodi == {{reflist}} jkie2iiu8ii2jbe8b88ci02mqd8z6ej Bohobe ba soda 0 11011 41279 41278 2026-09-23T14:15:42Z SANKOMOTA 11165 Created by translating the section "Preparation" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376162593|Soda bread]]" 41279 wikitext text/x-wiki [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda''' ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. == Ditokisetso == Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa. Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye. Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi. Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi . rvouog7m9kporcw2w1xt3l3lnr4csbb 41280 41279 2026-09-23T14:18:51Z SANKOMOTA 11165 /* */ 41280 wikitext text/x-wiki [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda'''<ref>http://www.sodabread.info/history</ref> ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. == Ditokisetso == Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa. Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye. Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi. Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi . jsktivnygnf2wblv7bsxmqfvr1d18s7 41281 41280 2026-09-23T14:19:42Z SANKOMOTA 11165 /* */ 41281 wikitext text/x-wiki [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda'''<ref>http://www.sodabread.info/history</ref> ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng<ref>https://books.google.com/books?lr=&id=SpHwukf9OUgC&pg=PA146</ref> dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. == Ditokisetso == Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa. Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye. Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi. Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi . o75u5lcnk52qec2emncj8jwu09hhw1y 41282 41281 2026-09-23T14:20:50Z SANKOMOTA 11165 /* Ditokisetso */ 41282 wikitext text/x-wiki [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda'''<ref>http://www.sodabread.info/history</ref> ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng<ref>https://books.google.com/books?lr=&id=SpHwukf9OUgC&pg=PA146</ref> dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. == Ditokisetso == Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa.<ref>https://www.theguardian.com/lifeandstyle/wordofmouth/2014/feb/05/how-to-bake-perfect-soda-bread</ref> Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye. Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi. Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi . ht7g86d19n8fmdqtk3w9hijmpmjrtif 41283 41282 2026-09-23T14:21:58Z SANKOMOTA 11165 /* Ditokisetso */ 41283 wikitext text/x-wiki [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda'''<ref>http://www.sodabread.info/history</ref> ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng<ref>https://books.google.com/books?lr=&id=SpHwukf9OUgC&pg=PA146</ref> dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. == Ditokisetso == Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa.<ref name=":1">https://www.theguardian.com/lifeandstyle/wordofmouth/2014/feb/05/how-to-bake-perfect-soda-bread</ref> Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye.<ref name=":1" /><ref>https://www.bbc.com/travel/story/20160920-secrets-of-the-soda-bread-masters</ref> Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi.<ref name=":1" /> Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi .<ref name=":1" /> qqusrpjjwv2wxe0p5kdexbydfqu7vq7 41284 41283 2026-09-23T15:41:15Z SANKOMOTA 11165 Created by translating the section "Regional varieties" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376162593|Soda bread]]" 41284 wikitext text/x-wiki [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda'''<ref>http://www.sodabread.info/history</ref> ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng<ref>https://books.google.com/books?lr=&id=SpHwukf9OUgC&pg=PA146</ref> dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. == Ditokisetso == Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa.<ref name=":1">https://www.theguardian.com/lifeandstyle/wordofmouth/2014/feb/05/how-to-bake-perfect-soda-bread</ref> Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye.<ref name=":1" /><ref>https://www.bbc.com/travel/story/20160920-secrets-of-the-soda-bread-masters</ref> Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi.<ref name=":1" /> Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi .<ref name=":1" /> == Regional varieties == [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda''' ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa. Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye. Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi. Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi . == Regional varieties == === Ireland === [[File:Irish_brown_soda_bread.JPG|alt=dark brown, rectangular loaf topped with flecks of white powder and slice sitting on plate|thumb| Borotho ba soda bo sootho ba Ireland bo entsweng hae]] Bohobe ba Ireland bo ne bo phehwa ka griddle ho tloha kgale e le bohobe bo bataletseng hobane phofo ya lapeng e ne e se na ditshobotsi tse hlokahalang ho phahama hantle ha e kopantswe le tomoso . Soda e bakang e ne e fana ka mokgwa o mong, empa botumo ba yona bo ile ba fokotseha ka nakwana ha phofo e nang le gluten e ngata e tswang dinaheng tse ding e fumaneha. Borotho ba soda bo sootho (bo jewang le salmon e tsubileng) bo ile ba hlaha hape dijong tsa hotele tsa mabothobotho dilemong tsa bo-1960. Mefuta ya sejwale-jwale e ka fumanwa dikhefing le dibakeng tsa ho baka tsa Ireland, tse ding di entswe ka Guinness, treacle, walnuts le ditlama, leha mofuta o monate o nang le caraway le morara o omisitsweng o se o sa tlwaeleha. Borotho ba soda bo entsweng ka morara o omisitsweng bo bitswa ho"ntja e nang le matheba" kapa "letheba le nang le matheba".<ref>https://www.bbc.com/travel/story/20160920-secrets-of-the-soda-bread-masters</ref> Ireland, phofo hangata e etswa ka koro e bonolo, kahoo bohobe ba soda bo etswa hantle ka phofo ya kuku kapa ya pastry (e entsweng ka koro e bonolo), e nang le gluten e tlase ho feta phofo ya bohobe. Diresepeng tse ding, lebese le tshelwa sebaka ke yogurt e phelang kapa esita le stout . Kaha ketso ea ho bedisa e qala hang-hang (ha e bapiswa le nako e nkilweng hore bohobe ba tomoso bo phahame), baapehi ba kgothaletsa ho kopanya metswako bonyane pele ho baka; hlama ha ya lokela ho lubjwa.  Mefuta e fapaneng ya bohobe ba soda e tumme ho pholletsa le Ireland. Mahobe a soda a etswa ka phofo e feletseng, e tshweu, kapa ka bobedi. Ho la Ulster, mofuta wa wholemeal hangata o tsejwa e le '''bohobe ba koro''' mme hangata o na le tswekere, athe polelwana "bohobe ba soda" e lekanyeditswe ho mofuta o mosweu o monate. Diprofinseng tse ka Borwa tsa Ireland, mofuta wa wholemeal hangata o tsejwa e le "bohobe bo sootho" mme o batla o tshwana le wa Ulster wheaten. Dikarolong tse ding tsa Fermanagh, mofuta wa bohobe bo tshweu bo hlalosoa e le "fadge".<ref>https://www.archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/FERMANAGH-GOLD/2008-11/1225976149/</ref><ref name="IrishBlessingsTours">https://web.archive.org/web/20140714134748/http://www.irishblessingstours.com/blog/an-authentic-slice-of-ireland/</ref> "Dikuku tse hadikilweng" le "bohobe ba griddle" (kapa "soda farls " ka Ulster) di nka sebopeho se chitja haholoanyane mme di na le sehilweng se tshekaletseng hodimo ho dumella bohobe hore bo atolohe. Keke ya griddle kapa farl ke mofuta wa bohobe bo bataletseng haholwanyane. E phehilwe hodima grill, e leng se etsang hore e be sephara haholwanyane, mme e arotswe dikarolo tse nne. Soda farl ke e nngwe ya dikarolo tse kgethollang tsa Ulster fry, moo e sebeletswang hammoho le bohobe ba ditapole, le bona ka sebopeho sa farl. <ref name="Ulster Fry Recipe">http://www.channel4.com/4food/recipes/breakfast/ulster-fry-recipe</ref> === Scotland === Scotland, mefuta e fapaneng ya bohobe ba soda le di-soda tse halldikilweng ka griddle e kenyelletsa di-bannock le di-farl (Scots: fardel, "ya bone"), di-soda scones, kapa di-soda farls, tse sebedisang phofo ya ho baka kapa baking soda e le setlolo se bedisang ho etsa hore e be bobebe le ho ba le moya o fokang. <ref name="BannockPE">https://web.archive.org/web/20081120163225/http://www.practicallyedible.com/edible.nsf/pages/bannock</ref> <ref name="Ingram">https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)</ref> <ref>https://archive.org/details/bernardclaytonsn00clay_0</ref> Di-bannock ke dikuku tse bataletseng tsa harese kapa hlama ya oatmeal tse entsweng ka sebopeho se chitja kapa se oval, ebe di phehwa hodima griddle (Scots: ''girdle'' ). Ho tloha Mathwasong a lekgolo la bo19 la dilemo, di-bannock di bile tsa etswa ka ho sebedisa phofo ya ho baka, kapa motswako wa baking soda le buttermilk kapa lebese le kwahetsweng . <ref>https://aberdeen.ac.uk/virtualmuseum/pictures_show2.php?prefix=ABDUA&num=16317</ref>Pele ho lekholo la bo19 la lilemo, li-bannock li ne li phehoa holim'a lejoe la bannock (Mascot: stane ), sengwathwana se seholo, se bataletseng, se chitja sa lejwe la lehlabathe, se behilweng ka ho toba mollong, ebe se sebediswa e le sebaka sa ho pheha. <ref>https://aberdeen.ac.uk/virtualmuseum/pictures_show2.php?prefix=ABDUA&num=16317</ref>Mefuta ya bannock e kenyeletsa Selkirk bannocks, beremeal bannocks, Michaelmas bannock, Yetholm bannock, le Yule bannock. <ref>https://web.archive.org/web/20081120163225/http://www.practicallyedible.com/edible.nsf/pages/bannock</ref> Soda farl e sebediswa dijong tsa hoseng tsa Scotland kaofela hammoho le scone ya ditapole (Scots: tattie scone ). === Serbia === [[File:Cesnica.jpg|alt=A number of hands break open a pale loaf made of several smaller buns|thumb|225x225px| Ditho tsa lelapa la Maserbia di roba bohobe ba soda kapa česnica dijong tsa Keresemese.]] Moetlong wa [[Serbia|Seserbia]], bohobe ba soda -- ''česnica --'' bo sebeletswa dijong tsa mantsibuya tsa Keresemese . Tjhelete ya tshepe kapa ntho e nngwe e nyenyane hangata e kenngwa ka hara hlama. Borotho bo potoloha hararo ka lehlakoreng le leng, pele bo robeha hara ditho tsa lelapa. Motho ya fumanang tjhelete ya tshepe ka hara sengwathwana sa hae sa bohobe o tla ba lehlohonolo haholo selemong se tlang. Pele ho beswa, karolo e ka hodimo ya bohobe e ka nna ya ngolwa ka matshwao a fapaneng, <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/86-7494-025-0</ref> jwalo ka Christogram, kapa dinaledi, disekwere, le ditshwantsho tsa dinotlolo kapa dikamore. <ref>http://www.rastko.rs/rastko-bo/ljudi/jvukmanovic-bozic.html</ref><ref name="vukmanovic">{{Cite journal|pages=491–503}}</ref> === Amerika === Dilemong tsa pele tsa ho aha ha Ma-europe Amerika, bajaki ba ne ba sebedisa soda kapa molora wa perela, o tsejwang haholo e le potash (molora wa pitsa) kapa potassium carbonate, e le mokedikedi o bedisang (selelekela sa baking soda) bohobeng bo potlakileng . <ref>https://web.archive.org/web/20120315062615/http://www.davidwalbert.com/2010/02/03/early-american-gingerbread-cakes/</ref> Ka 1824, ''The Virginia Housewife'' e ngotsweng ke Mary Randolph e ile ya hatiswa e nang le risepe ea Soda Cake. Ka 1846, baapehi ba babedi ba Amerika, John Dwight le Austin Church, ba thehile fektheri ya pele United States ho hlahisa baking soda ho tswa ho sodium carbonate le carbon dioxide. Mefuta ya sejwale-jwale ya Amerika ya bohobe ba soda ba Ireland hangata e kenyelletsa morara o omisitsweng kapa currant, le peo ya caraway. pcv6q0pt656b417gcekuy0c4a3ifoy8 41286 41284 2026-09-23T19:57:49Z Dumbassman 7165 41286 wikitext text/x-wiki [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda'''<ref>http://www.sodabread.info/history</ref> ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng<ref>https://books.google.com/books?lr=&id=SpHwukf9OUgC&pg=PA146</ref> dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. == Ditokisetso == Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa.<ref name=":1">https://www.theguardian.com/lifeandstyle/wordofmouth/2014/feb/05/how-to-bake-perfect-soda-bread</ref> Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye.<ref name=":1" /><ref>https://www.bbc.com/travel/story/20160920-secrets-of-the-soda-bread-masters</ref> Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi.<ref name=":1" /> Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi .<ref name=":1" /> == Regional varieties == [[File:Soda_bread.jpg|alt=round bread loaf with craggy brown surface marked with an x|thumb|Borotho ba soda e felletseng ya koro (bo tsejwang e le ''bohobe ba koro'' dikarolong tse ding tsa Ireland )]] [[File:Polish_Flat_Sodabreads,_Skansen_in_Sanok,_2010.png|alt=basket filled with round, flat pieces of bread with some browning and charring on the surface|thumb|Borotho ba soda bo bataletseng ba Poland (bo tsejwang e le ''proziaki'' ho Podkarpacie )]] '''Borotho ba soda''' ke mofuta o fapaneng wa bohobe bo potlakileng dijong tse ngata tse jewang tse sebedisang sodium bicarbonate (baking soda kapa bohobe ba soda) e le ntho e bedisang ho ena le tomoso . Metswako ya motheo ya bohobe ba soda ke phofo, baking soda, letswai le buttermilk . Asiti ya lactic e ka hara buttermilk e arabela le baking soda ho etsa dipululana tsa carbon dioxide . Metswako e ikgethang e kenyeletsa botoro, lehe, morara o omisitsweng, kapa dinate. Mahobe a potlakileng a ka lokiswa kapele le ka mokgwa o tshepahalang, ntle le ho hloka nako le mosebetsi o hlokahalang bakeng sa mahobe a tomoso a dubilweng. Borotho ba soda bo etswa ka phofo e mahwashe, e tshweu, phofo e felletseng, kapa motswako. Phofo e nang le protheine e ngata ha e sebediswe hobane sebopeho se ratwang se "mongobo ebile sea teteana". Dithollo tse ding (tse kang di-oats tse phuthilweng) di ka eketswa. Borotho ba soda hangata ha bo dubelwe hobane duba ka matsoho ho ka baka bo tiye. Lebese la botoro kapa lebese le bodila ke motswako o tlwaelehileng wa asiti e metsi. Mefuta e meng e ka eketsa oli ya mohlwaare, mahe, molasses, tswekere, treacle, kapa mahe a dinotshi . == Regional varieties == === Ireland === [[File:Irish_brown_soda_bread.JPG|alt=dark brown, rectangular loaf topped with flecks of white powder and slice sitting on plate|thumb| Borotho ba soda bo sootho ba Ireland bo entsweng hae]] Bohobe ba Ireland bo ne bo phehwa ka griddle ho tloha kgale e le bohobe bo bataletseng hobane phofo ya lapeng e ne e se na ditshobotsi tse hlokahalang ho phahama hantle ha e kopantswe le tomoso . Soda e bakang e ne e fana ka mokgwa o mong, empa botumo ba yona bo ile ba fokotseha ka nakwana ha phofo e nang le gluten e ngata e tswang dinaheng tse ding e fumaneha. Borotho ba soda bo sootho (bo jewang le salmon e tsubileng) bo ile ba hlaha hape dijong tsa hotele tsa mabothobotho dilemong tsa bo-1960. Mefuta ya sejwale-jwale e ka fumanwa dikhefing le dibakeng tsa ho baka tsa Ireland, tse ding di entswe ka Guinness, treacle, walnuts le ditlama, leha mofuta o monate o nang le caraway le morara o omisitsweng o se o sa tlwaeleha. Borotho ba soda bo entsweng ka morara o omisitsweng bo bitswa ho"ntja e nang le matheba" kapa "letheba le nang le matheba".<ref>https://www.bbc.com/travel/story/20160920-secrets-of-the-soda-bread-masters</ref> Ireland, phofo hangata e etswa ka koro e bonolo, kahoo bohobe ba soda bo etswa hantle ka phofo ya kuku kapa ya pastry (e entsweng ka koro e bonolo), e nang le gluten e tlase ho feta phofo ya bohobe. Diresepeng tse ding, lebese le tshelwa sebaka ke yogurt e phelang kapa esita le stout . Kaha ketso ea ho bedisa e qala hang-hang (ha e bapiswa le nako e nkilweng hore bohobe ba tomoso bo phahame), baapehi ba kgothaletsa ho kopanya metswako bonyane pele ho baka; hlama ha ya lokela ho lubjwa.  Mefuta e fapaneng ya bohobe ba soda e tumme ho pholletsa le Ireland. Mahobe a soda a etswa ka phofo e feletseng, e tshweu, kapa ka bobedi. Ho la Ulster, mofuta wa wholemeal hangata o tsejwa e le '''bohobe ba koro''' mme hangata o na le tswekere, athe polelwana "bohobe ba soda" e lekanyeditswe ho mofuta o mosweu o monate. Diprofinseng tse ka Borwa tsa Ireland, mofuta wa wholemeal hangata o tsejwa e le "bohobe bo sootho" mme o batla o tshwana le wa Ulster wheaten. Dikarolong tse ding tsa Fermanagh, mofuta wa bohobe bo tshweu bo hlalosoa e le "fadge".<ref>https://www.archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/FERMANAGH-GOLD/2008-11/1225976149/</ref><ref name="IrishBlessingsTours">https://web.archive.org/web/20140714134748/http://www.irishblessingstours.com/blog/an-authentic-slice-of-ireland/</ref> "Dikuku tse hadikilweng" le "bohobe ba griddle" (kapa "soda farls " ka Ulster) di nka sebopeho se chitja haholoanyane mme di na le sehilweng se tshekaletseng hodimo ho dumella bohobe hore bo atolohe. Keke ya griddle kapa farl ke mofuta wa bohobe bo bataletseng haholwanyane. E phehilwe hodima grill, e leng se etsang hore e be sephara haholwanyane, mme e arotswe dikarolo tse nne. Soda farl ke e nngwe ya dikarolo tse kgethollang tsa Ulster fry, moo e sebeletswang hammoho le bohobe ba ditapole, le bona ka sebopeho sa farl. <ref name="Ulster Fry Recipe">http://www.channel4.com/4food/recipes/breakfast/ulster-fry-recipe</ref> === Scotland === Scotland, mefuta e fapaneng ya bohobe ba soda le di-soda tse halldikilweng ka griddle e kenyelletsa di-bannock le di-farl (Scots: fardel, "ya bone"), di-soda scones, kapa di-soda farls, tse sebedisang phofo ya ho baka kapa baking soda e le setlolo se bedisang ho etsa hore e be bobebe le ho ba le moya o fokang. <ref name="BannockPE">https://web.archive.org/web/20081120163225/http://www.practicallyedible.com/edible.nsf/pages/bannock</ref> <ref name="Ingram">https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)</ref> <ref>https://archive.org/details/bernardclaytonsn00clay_0</ref> Di-bannock ke dikuku tse bataletseng tsa harese kapa hlama ya oatmeal tse entsweng ka sebopeho se chitja kapa se oval, ebe di phehwa hodima griddle (Scots: ''girdle'' ). Ho tloha Mathwasong a lekgolo la bo19 la dilemo, di-bannock di bile tsa etswa ka ho sebedisa phofo ya ho baka, kapa motswako wa baking soda le buttermilk kapa lebese le kwahetsweng. <ref>https://aberdeen.ac.uk/virtualmuseum/pictures_show2.php?prefix=ABDUA&num=16317</ref>Pele ho lekholo la bo19 la lilemo, li-bannock li ne li phehoa holim'a lejoe la bannock (Mascot: stane ), sengwathwana se seholo, se bataletseng, se chitja sa lejwe la lehlabathe, se behilweng ka ho toba mollong, ebe se sebediswa e le sebaka sa ho pheha. <ref>https://aberdeen.ac.uk/virtualmuseum/pictures_show2.php?prefix=ABDUA&num=16317</ref>Mefuta ya bannock e kenyeletsa Selkirk bannocks, beremeal bannocks, Michaelmas bannock, Yetholm bannock, le Yule bannock. <ref>https://web.archive.org/web/20081120163225/http://www.practicallyedible.com/edible.nsf/pages/bannock</ref> Soda farl e sebediswa dijong tsa hoseng tsa Scotland kaofela hammoho le scone ya ditapole (Scots: tattie scone ). === Serbia === [[File:Cesnica.jpg|alt=A number of hands break open a pale loaf made of several smaller buns|thumb|225x225px| Ditho tsa lelapa la Maserbia di roba bohobe ba soda kapa česnica dijong tsa Keresemese.]] Moetlong wa [[Serbia|Seserbia]], bohobe ba soda -- ''česnica --'' bo sebeletswa dijong tsa mantsibuya tsa Keresemese . Tjhelete ya tshepe kapa ntho e nngwe e nyenyane hangata e kenngwa ka hara hlama. Borotho bo potoloha hararo ka lehlakoreng le leng, pele bo robeha hara ditho tsa lelapa. Motho ya fumanang tjhelete ya tshepe ka hara sengwathwana sa hae sa bohobe o tla ba lehlohonolo haholo selemong se tlang. Pele ho beswa, karolo e ka hodimo ya bohobe e ka nna ya ngolwa ka matshwao a fapaneng, <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/86-7494-025-0</ref> jwalo ka Christogram, kapa dinaledi, disekwere, le ditshwantsho tsa dinotlolo kapa dikamore. <ref>http://www.rastko.rs/rastko-bo/ljudi/jvukmanovic-bozic.html</ref><ref name="vukmanovic">{{Cite journal|pages=491–503}}</ref> === Amerika === Dilemong tsa pele tsa ho aha ha Ma-europe Amerika, bajaki ba ne ba sebedisa soda kapa molora wa perela, o tsejwang haholo e le potash (molora wa pitsa) kapa potassium carbonate, e le mokedikedi o bedisang (selelekela sa baking soda) bohobeng bo potlakileng . <ref>https://web.archive.org/web/20120315062615/http://www.davidwalbert.com/2010/02/03/early-american-gingerbread-cakes/</ref> Ka 1824, ''The Virginia Housewife'' e ngotsweng ke Mary Randolph e ile ya hatiswa e nang le risepe ea Soda Cake. Ka 1846, baapehi ba babedi ba Amerika, John Dwight le Austin Church, ba thehile fektheri ya pele United States ho hlahisa baking soda ho tswa ho sodium carbonate le carbon dioxide. Mefuta ya sejwale-jwale ya Amerika ya bohobe ba soda ba Ireland hangata e kenyelletsa morara o omisitsweng kapa currant, le peo ya caraway. == Mehlodi == {{reflist}} iapw4316057upo24nx5y2oj30af5blw