Wikipedia stwiki https://st.wikipedia.org/wiki/Leqephe_la_pele MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Mokorotlo 0 4317 41397 39367 2026-09-29T04:09:39Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1346567952|Mokorotlo]]" 41397 wikitext text/x-wiki [[File:Mokorotlo.jpg|190px|right]] '''Mokorotlo''' ke mmino wa setso Naheng ya [[Lesotho]], mme o binwa ke bontate nakong eo baleng kgotla ba itokisetsang hoya thabeng, mme ke mmino o ikgethileng haholo.<ref>[https://lesotho.co.ls/2024/08/20-things-you-should-know-about-basotho-hats/ 20 Things You Should Know About Basotho Hats - Lesotho NewsDesk]</ref> [[Category:Setso tsa Lesotho]] [[File:Kfz-Lesotho.jpg|thumb|Dinomoro tsa laesense ya koloi, e kentse mokorotlo]] '''Mokorotlo,''' e tsewang hape e le '''modianywe,''' ke mofuta wa katiba ya jwang e sebediswang haholo bakeng sa diaparo tsa setso tsa Basotho, mme ke letshwao la naha la [[Lesotho]] le letshwao la naha la Basotho le batho ba Lesotho. Setshwantsho sa katiba se hlaha folakheng ya Lesotho, le hodima dipoleiti tsa laesense ya dikoloi tsa Lesotho . Ho dumelwa hore moralo ona o hlohleleditswe ke thaba e kobehileng ya Thaba ya Qiloane . E tsejwa e le “modianyewe”, e bolelang “ya phethahatsang kahlolo lekgotleng” ka [[Sesotho]] . E entswe ka jwang ba matswallwa bo tsejwang e le "mosea" kapa "lehodi". lfadx1ywtbvdo6lh22p83si6832qe2k 41398 41397 2026-09-29T04:12:19Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41398 wikitext text/x-wiki [[File:Mokorotlo.jpg|190px|right]] '''Mokorotlo''' ke mmino wa setso Naheng ya [[Lesotho]], mme o binwa ke bontate nakong eo baleng kgotla ba itokisetsang hoya thabeng, mme ke mmino o ikgethileng haholo.<ref>[https://lesotho.co.ls/2024/08/20-things-you-should-know-about-basotho-hats/ 20 Things You Should Know About Basotho Hats - Lesotho NewsDesk]</ref> [[Category:Setso tsa Lesotho]] [[File:Kfz-Lesotho.jpg|thumb|Dinomoro tsa laesense ya koloi, e kentse mokorotlo]] '''Mokorotlo,''' e tsewang hape e le '''modianywe,''' ke mofuta wa katiba ya jwang e sebediswang haholo bakeng sa diaparo tsa setso tsa Basotho, mme ke letshwao la naha la [[Lesotho]] le letshwao la naha la Basotho le batho ba Lesotho. Setshwantsho sa katiba se hlaha folakheng ya Lesotho, le hodima dipoleiti tsa laesense ya dikoloi tsa Lesotho . Ho dumelwa hore moralo ona o hlohleleditswe ke thaba e kobehileng ya Thaba ya Qiloane .<ref>https://mg.co.za/friday/2015-09-04-thaba-bosiu-where-the-mountain-is-king/</ref> E tsejwa e le “modianyewe”, e bolelang “ya phethahatsang kahlolo lekgotleng” ka [[Sesotho]] . E entswe ka jwang ba matswallwa bo tsejwang e le "mosea" kapa "lehodi". 2xbxc1kva2jvgs7303l6u0qx1t2vk0r 41399 41398 2026-09-29T04:14:29Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41399 wikitext text/x-wiki [[File:Mokorotlo.jpg|190px|right]] '''Mokorotlo''' ke mmino wa setso Naheng ya [[Lesotho]], mme o binwa ke bontate nakong eo baleng kgotla ba itokisetsang hoya thabeng, mme ke mmino o ikgethileng haholo.<ref>[https://lesotho.co.ls/2024/08/20-things-you-should-know-about-basotho-hats/ 20 Things You Should Know About Basotho Hats - Lesotho NewsDesk]</ref> [[Category:Setso tsa Lesotho]] [[File:Kfz-Lesotho.jpg|thumb|Dinomoro tsa laesense ya koloi, e kentse mokorotlo]] '''Mokorotlo,''' e tsewang hape e le '''modianywe,''' ke mofuta wa katiba ya jwang e sebediswang haholo bakeng sa diaparo tsa setso tsa Basotho, mme ke letshwao la naha la [[Lesotho]] le letshwao la naha la Basotho le batho ba Lesotho. Setshwantsho sa katiba se hlaha folakheng ya Lesotho, le hodima dipoleiti tsa laesense ya dikoloi tsa Lesotho . Ho dumelwa hore moralo ona o hlohleleditswe ke thaba e kobehileng ya Thaba ya Qiloane .<ref>https://mg.co.za/friday/2015-09-04-thaba-bosiu-where-the-mountain-is-king/</ref> <ref>https://www.tagesspiegel.de/berlin/stadtleben/botschaften-in-berlin-laden-burger-ein-1768216.html</ref>E tsejwa e le “modianyewe”, e bolelang “ya phethahatsang kahlolo lekgotleng” ka [[Sesotho]] . E entswe ka jwang ba matswallwa bo tsejwang e le "mosea" kapa "lehodi". ncfm0mbqjtrakyh0cwqhc4061csejoi QwaQwa 0 9974 41379 41289 2026-09-28T14:04:11Z Satane-mautlwa 13259 Lokisitse phoso 41379 wikitext text/x-wiki '''Qwaqwa''' e ne e le Bantustan ("naha ya habo") karolong e bohareng ya [[Afrika Borwa]] . E ne e akaretsa sebaka se senyane haholo sa 655 square kilometres (253 sq mi) ka botjhabela ho porofense ya mehleng ya Afrika Borwa ya [[Orange Free State]], e moeding wa [[Lesotho]].<ref>https://www.sahistory.org.za/place/quaqua</ref> Motse-moholo wa yona e ne e le [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]] . E ne e le naha e kgethilweng ya [[Basotho]] ba fetang 180,000 ba buang [[Sesotho]] . Lehlwa le hlwahlwa dithabeng tsa Maloti le ile la etsa hore MaSan a bitse sebaka seo "QwaQwa" (e tshweu ho feta bosweu).<ref>https://www.sahistory.org.za/place/phuthaditjhaba-free-state</ref> Ka [[Seburu|Seafrikanse]] e ne e tsejwa e le "Witsieshoek", ka mora Wetsi (hape Witsie le Wetsi), morena wa Makgolokwe ya neng a dula moo ho tloha ka selemo sa 1839 ho isa ho sa 1856.<ref name="Witsieshoek">''Raper, PE.''</ref> Ho ne ho e-na le merabe e meraro sebakeng seo e leng Makgolokwe, Bakoena le Batlokoa . Ka selemo sa 1969<ref name="FotW">[http://www.crwflags.com/fotw/flags/za-qq.html Flags of the world] Discussion of name and history.</ref> ba ne ba kopantswe mme sebaka seo se ile sa bitswa "[[Kwakwatsi|KwaKwa]]". Selemong sona seo, lebitso le ile la fetolelwa ho "Qwaqwa" ho qoba kgethollo ya morabe. == Nalane == Ka la 1 Pudungwana 1974, [[Qwaqwa]] e ile ya fuwa boipuso, Tsiame Kenneth Mopeli e le Tona-kgolo. Mopeli e ne e tla ba Tona-Kholo nakong yohle ya Qwaqwa. Kamora 27 Mmesa 1994, Qwaqwa e ile ya qhalwa, kamora dikgetho tsa pele tsa demokrasi [[Afrika Borwa]], mme ya kopangwa hape le Orange Free State. Hona jwale ke karolo ya profinse [[Freistata|ya Free State]], moo [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]] e leng setsi sa Maluti a Phofung Municipality . Masepala o boetse o na le ditoropo tsa [[Harrismith]] le [[Kestell]]. Mmoho, ba na le palo e kopaneng ya batho ba 385 413, bao hoo e ka bang 80% ya bona e dulang Qwaqwa ya mehleng. Palo ya baahi e arotswe ka tsela e latelang: 98.09% ya Batsho; Babasweu 1,68%; Mmala 0.09% le Asia le/kapa India 0.13%. Sebaka sena e ne e boetse e le setsi se seholo sa thuto mehleng ya kgale ya apartheid, bonyane 80% ya dikolo profinseng ya hona jwale ya Free State e na le matitjhere a neng a rutwa naheng eo ya pele. E na le yunivesithi e sebetsang ka botlalo, empa dikoletjhe tsa yona tsa matitjhere di fetotswe dikoletjhe tsa FET (Thuto e Tswelang Pele le Kwetliso). Yunibesiti e ne e bitswa "Uniqwa" ka tlase ho Yunibesiti ya Bokone pele ho 1994, mme ha e sale e kenngwa ho [[Univesithi ya Free State|Yunibesithing ya Free State]] (UFS) mme ya bitswa "UFS Qwaqwa Campus". Bantustan ya QwaQwa e ne e na le setereke se le seng feela ka 1991, [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]], se nang le baahi ba 342,886.<ref name="RSAdist">"Census > 1991 > RSA > Variable Description > Person file > District code"''.''</ref> == Batho ba tsebahalang ba Qwaqwa == * [[Seipati Seoke]] - [[Lesedi FM]] Presenter and 2020 [[:en:DStv_Mzansi_Viewers'_Choice_Awards|DStv Mzansi Viewers' Choice Awards]] * [[Hlaudi Motsoeneng]] - [https://acmovement.org.za/ African Content Movement] (ACM) le mohlankedimogolo wa mehleng wa Lekgotla la Kgaso la Afrika Borwa (SABC) == Bona hape == * Marena a Sehlooho a Qwaqwa == Mehlodi == {{Reflist}} 0ua1i5b9bhcnzuqw7s8llxkacozgdo3 QwaQwa National Park 0 11014 41380 41377 2026-09-28T15:33:32Z Ntsunong 13225 /* */ /* editing and translating 41380 wikitext text/x-wiki &nbsp;Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Histori == Sebaka sa Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa.[1] QwaQwa e ile ea thehoa e le phaka ka 1992 nakong ea phetoho ea Afrika Boroa ho ea pusong ea demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha sechaba sa sebaka seo mererong ea naha. Phaka ena e ile ea khutlisetsoa profinseng ea Free State ka 1994. Mokhatlo oa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboea le ka leboea-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong oa Lihoai tsa QwaQwa (QwaQwa Farms) o ile oa hirisetsoa lihoai tse ntšo kapa oa nkuoa ke mokhatlo oa nts'etsopele ea temo oa QwaQwa. Tlas'a Lenaneo la Puso ea Afrika Boroa la Phetoho ea Tsamaiso ea Mobu, sebaka sa QwaQwa Bantustan se ile sa qhaloa. Mobu o neng o setse oa SADT o ile oa phatlalatsoa e le Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka Pherekhong 1992 ho latela karolo ea 18(1) ea Molao oa Paballo ea Tlhaho oa QwaQwa (Nomoro ea 5) oa 1976. Serapa sena sa liphoofolo se nang le sebaka sa lihekthere tse 22 000 se ne se kile sa ba le terata e se pota-potileng, empa ea tlosoa e le hore liphoofolo tse hlaha tse ka bang 3 000 li tsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sa Sechaba sa QwaQwa se ne se laoloa ke Highlands Development Corporation (HDC), e leng mokhatlo oa khoebo oa 'muso. HDC e ne e etelletse pele Morero oa Rand Water, o neng o kenyelletsa litlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e 'ngoe e laoloang ke 'muso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa libakeng tse ka ntle ho meeli ea phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba lipolasi tse neng li le matsohong a batho ba basoeu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le libaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo ao baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Limela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Liphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ea liphoofolo tse nyalisang liphoofolo tse fumanoang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba linonyana bo fapane ka ho lekana, 'me serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ea ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ea likokoanyana le likokoanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Litokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Khotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Lihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == 4uf25g0w6wj484mldeye343vy6kk47g 41381 41380 2026-09-28T15:45:58Z Ntsunong 13225 Editing 41381 wikitext text/x-wiki &nbsp;Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Histori == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa.[1] QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa d w Serapa sena sa liphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo oa 'muso. HDC e ny e etellytse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa lwtlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e 'ngoe e laoloang ke 'muso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa libakeng tse ka ntle ho meeli ea phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba lipolasi tse neng li le matsohong a batho ba basoeu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le libaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo ao baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Limela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Liphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ea liphoofolo tse nyalisang liphoofolo tse fumanoang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba linonyana bo fapane ka ho lekana, 'me serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ea ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ea likokoanyana le likokoanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Litokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Khotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Lihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == 6qnfbnktssihsufs006meh29as9npsa 41386 41381 2026-09-28T17:58:16Z Dumbassman 7165 41386 wikitext text/x-wiki Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Histori == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa.[1] QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa Serapa sena sa liphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo oa 'muso. HDC e ny e etellytse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa lwtlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e 'ngoe e laoloang ke 'muso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa libakeng tse ka ntle ho meeli ea phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba lipolasi tse neng li le matsohong a batho ba basoeu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le libaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo ao baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Limela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Liphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ea liphoofolo tse nyalisang liphoofolo tse fumanoang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba linonyana bo fapane ka ho lekana, 'me serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ea ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ea likokoanyana le likokoanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Litokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Khotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Lihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == 8x4lcjlj5p9421khchj0qmo0jm3i8zc 41392 41386 2026-09-29T03:32:17Z Satane-mautlwa 13259 /* Liphoofolo tse hlaha */ 41392 wikitext text/x-wiki Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Histori == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa.[1] QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa Serapa sena sa liphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo oa 'muso. HDC e ny e etellytse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa lwtlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e 'ngoe e laoloang ke 'muso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa libakeng tse ka ntle ho meeli ea phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba lipolasi tse neng li le matsohong a batho ba basoeu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le libaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo ao baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Limela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Diphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ya diphoofolo tse nyalisang diphoofolo tse fumanwang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba dinonyana bo fapane ka ho lekana, mme serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ya ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ya dikokonyana le dikokwanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Litokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Khotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Lihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == ktmi2z3t3d6i8nzos1qlnbihuyst8li 41393 41392 2026-09-29T03:33:18Z Satane-mautlwa 13259 /* Litokomane */ 41393 wikitext text/x-wiki Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Histori == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa.[1] QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa Serapa sena sa liphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo oa 'muso. HDC e ny e etellytse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa lwtlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e 'ngoe e laoloang ke 'muso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa libakeng tse ka ntle ho meeli ea phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba lipolasi tse neng li le matsohong a batho ba basoeu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le libaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo ao baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Limela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Diphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ya diphoofolo tse nyalisang diphoofolo tse fumanwang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba dinonyana bo fapane ka ho lekana, mme serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ya ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ya dikokonyana le dikokwanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Ditokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Kgotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. {{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Lihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == 6t1kg90for5d2qacg2s9wqsbl4cl9lm 41394 41393 2026-09-29T03:34:11Z Satane-mautlwa 13259 /* Lihokela tsa kantle */ 41394 wikitext text/x-wiki Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Histori == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa.[1] QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa Serapa sena sa liphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo oa 'muso. HDC e ny e etellytse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa lwtlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e 'ngoe e laoloang ke 'muso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa libakeng tse ka ntle ho meeli ea phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba lipolasi tse neng li le matsohong a batho ba basoeu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le libaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo ao baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Limela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Diphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ya diphoofolo tse nyalisang diphoofolo tse fumanwang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba dinonyana bo fapane ka ho lekana, mme serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ya ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ya dikokonyana le dikokwanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Ditokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Kgotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. {{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Dihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == la0e7pvhpvmlpxv24y9096xhsmw3gwp 41395 41394 2026-09-29T03:36:15Z Satane-mautlwa 13259 /* Limela */ 41395 wikitext text/x-wiki Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Histori == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa.[1] QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa Serapa sena sa liphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo oa 'muso. HDC e ny e etellytse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa lwtlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e 'ngoe e laoloang ke 'muso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa libakeng tse ka ntle ho meeli ea phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba lipolasi tse neng li le matsohong a batho ba basoeu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le libaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo ao baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Dimela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Diphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ya diphoofolo tse nyalisang diphoofolo tse fumanwang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba dinonyana bo fapane ka ho lekana, mme serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ya ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ya dikokonyana le dikokwanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Ditokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Kgotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. {{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Dihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == rcwuez9qj0cdxlbsr62ksypv479tdag 41396 41395 2026-09-29T03:38:32Z Satane-mautlwa 13259 /* Histori */ 41396 wikitext text/x-wiki Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Nalane == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa. QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa Serapa sena sa liphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo oa 'muso. HDC e ny e etellytse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa lwtlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e 'ngoe e laoloang ke 'muso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa libakeng tse ka ntle ho meeli ea phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba lipolasi tse neng li le matsohong a batho ba basoeu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le libaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo ao baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Dimela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Diphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ya diphoofolo tse nyalisang diphoofolo tse fumanwang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba dinonyana bo fapane ka ho lekana, mme serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ya ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ya dikokonyana le dikokwanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Ditokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Kgotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. {{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Dihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == c8std7hqrsl0sml2hfcrhr6bar23wf2 41402 41396 2026-09-29T05:53:27Z TsheleCAT 13263 /* Nalane */ ke lokisa diphoso 41402 wikitext text/x-wiki Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Nalane == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa. QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa Serapa sena sa diphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo wa mmuso. HDC e ny e etelletse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa tlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e nngwe e laoloang ke mmuso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ya diphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa dibakeng tse ka ntle ho meeli ya phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba dipolasi tse neng di le matsohong a batho ba basweu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le dibaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo wo baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Dimela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Diphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ya diphoofolo tse nyalisang diphoofolo tse fumanwang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba dinonyana bo fapane ka ho lekana, mme serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ya ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ya dikokonyana le dikokwanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Ditokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Kgotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. {{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Dihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == 9tzsjfhohlc94xsj3b0frvpub9ofymm Kwena clan 0 11016 41382 2026-09-28T16:27:13Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349053183|Kwena clan]]" 41382 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] Afrika Borwa la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko). 2k8eonk0kmkrq1hxm5394edis1z1cxz 41383 41382 2026-09-28T16:29:38Z Satane-mautlwa 13259 Ke kentse linki 41383 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] Afrika Borwa la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko).<ref>https://books.google.co.za/books?id=B2TWVN92hYYC&dq=koena+crocodile&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q=koena%20crocodile&f=false</ref> m5rnkzj109fkrd6wiaa1eripmemu4ob 41384 41383 2026-09-28T16:30:11Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41384 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] Afrika Borwa la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko).<ref>https://books.google.co.za/books?id=B2TWVN92hYYC&dq=koena+crocodile&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q=koena%20crocodile&f=false</ref> == Mehlodi == qqdb8wr5o6zfutg93p63wto6ijx3jxc 41385 41384 2026-09-28T16:31:58Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41385 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] [[Afrika Borwa]] la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko).<ref>https://books.google.co.za/books?id=B2TWVN92hYYC&dq=koena+crocodile&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q=koena%20crocodile&f=false</ref> == Mehlodi == 26t7yqw3y3mpqpetsq5i5k0mr68vr9i 41387 41385 2026-09-29T02:20:44Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the section "Genealogy and history" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349053183|Kwena clan]]" 41387 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] [[Afrika Borwa]] la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko).<ref>https://books.google.co.za/books?id=B2TWVN92hYYC&dq=koena+crocodile&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q=koena%20crocodile&f=false</ref> == Mehlodi == == Tlaleho ya tswalo le histori == Badimo ba pele ba Kwena, Kwena, e ne e le setloholo sa Masilo I, Morena wa Bahurutse clan ka 1360 CE. Kwena le balatedi ba hae ba ile ba lula Tebang, eo hona jwale e bitswang Heidelberg. Hoo e ka bang ka 1500 CE, Bakwena o ile a qala ho hasana sebakeng seo, ho tloha Nokeng ea Lekwa ho ya Kalahari (Botswana) ho fihlela a dula Ntsolwanatsatsi (naha ya tshimoloho ya ditshomo ya batho ba Sotho-Tswana) le Bafokeng ho pota 1580 CE. t1bbw9z3k1rdjrnl1307ci5lvlitbdk 41388 41387 2026-09-29T02:23:13Z Satane-mautlwa 13259 /* Mehlodi */ 41388 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] [[Afrika Borwa]] la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko).<ref>https://books.google.co.za/books?id=B2TWVN92hYYC&dq=koena+crocodile&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q=koena%20crocodile&f=false</ref> == Tlaleho ya tswalo le histori == Badimo ba pele ba Kwena, Kwena, e ne e le setloholo sa Masilo I, Morena wa Bahurutse clan ka 1360 CE. Kwena le balatedi ba hae ba ile ba lula Tebang, eo hona jwale e bitswang Heidelberg. Hoo e ka bang ka 1500 CE, Bakwena o ile a qala ho hasana sebakeng seo, ho tloha Nokeng ea Lekwa ho ya Kalahari (Botswana) ho fihlela a dula Ntsolwanatsatsi (naha ya tshimoloho ya ditshomo ya batho ba Sotho-Tswana) le Bafokeng ho pota 1580 CE. h5uu9ovuo1ovaivvxzrt9yh15xgchpn 41389 41388 2026-09-29T03:05:01Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the section "Basotho line" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349053183|Kwena clan]]" 41389 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] [[Afrika Borwa]] la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko).<ref>https://books.google.co.za/books?id=B2TWVN92hYYC&dq=koena+crocodile&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q=koena%20crocodile&f=false</ref> == Tlaleho ya tswalo le histori == Badimo ba pele ba Kwena, Kwena, e ne e le setloholo sa Masilo I, Morena wa Bahurutse clan ka 1360 CE. Kwena le balatedi ba hae ba ile ba lula Tebang, eo hona jwale e bitswang Heidelberg. Hoo e ka bang ka 1500 CE, Bakwena o ile a qala ho hasana sebakeng seo, ho tloha Nokeng ea Lekwa ho ya Kalahari (Botswana) ho fihlela a dula Ntsolwanatsatsi (naha ya tshimoloho ya ditshomo ya batho ba Sotho-Tswana) le Bafokeng ho pota 1580 CE. == Mohala wa Basotho == * Moeta-pele wa pele e ne e le Kgosi Napo. * Napo o ile a tswala mme a latelwa ke mora wa hae Motebang * Motebang o ile a tswala mme mora wa hae Molemo a mo tswala * Molemo o ile a tswala mme a latelwa ke mora wa hae Tsolwane le Tsolo * Tsholoane o ile a tswala mora wa hae Monaheng mme a mo hlahlama. * Monaheng o ile a tswala mora wa hae Motlwang mme a mo hlahlama. * Motloang o ile a tswala mora wa hae Peete mme a mo hlahlama. * Doc Mokotedi o ile a tswala mora wa hae Mokgachane mme a mo hlahlama * Mokhachane o ile a tswala mora wa hae [[Moshoeshoe I|Moshoeshoe ']] mme a mo hlahlama Mme e tswela pele ho fihlela lelokong la borena la Lesotho. 663l71a2tmcebnessz1l4jgiut71njj 41390 41389 2026-09-29T03:07:47Z Satane-mautlwa 13259 /* Tlaleho ya tswalo le histori */ 41390 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] [[Afrika Borwa]] la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko).<ref>https://books.google.co.za/books?id=B2TWVN92hYYC&dq=koena+crocodile&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q=koena%20crocodile&f=false</ref> == Tlaleho ya tswalo le histori == Badimo ba pele ba Kwena, Kwena, e ne e le setloholo sa Masilo I, Morena wa Bahurutse clan ka 1360 CE. Kwena le balatedi ba hae ba ile ba dula Tebang, eo hona jwale e bitswang Heidelberg.<ref>https://books.google.co.za/books?id=q43sCQAAQBAJ&dq=tebang+heidelberg&pg=PA245&redir_esc=y#v=onepage&q=tebang%20heidelberg&f=false</ref> Hoo e ka bang ka 1500 CE, Bakwena o ile a qala ho hasana sebakeng seo, ho tloha Nokeng ea Lekwa ho ya Kalahari (Botswana) ho fihlela a dula Ntsolwanatsatsi (naha ya tshimoloho ya ditshomo ya batho ba Sotho-Tswana) le Bafokeng ho pota 1580 CE. == Mohala wa Basotho == * Moeta-pele wa pele e ne e le Kgosi Napo. * Napo o ile a tswala mme a latelwa ke mora wa hae Motebang * Motebang o ile a tswala mme mora wa hae Molemo a mo tswala * Molemo o ile a tswala mme a latelwa ke mora wa hae Tsolwane le Tsolo * Tsholoane o ile a tswala mora wa hae Monaheng mme a mo hlahlama. * Monaheng o ile a tswala mora wa hae Motlwang mme a mo hlahlama. * Motloang o ile a tswala mora wa hae Peete mme a mo hlahlama. * Doc Mokotedi o ile a tswala mora wa hae Mokgachane mme a mo hlahlama * Mokhachane o ile a tswala mora wa hae [[Moshoeshoe I|Moshoeshoe ']] mme a mo hlahlama Mme e tswela pele ho fihlela lelokong la borena la Lesotho. aay7k9uwnfvhoxm2cnuzl6jko9ayg76 41391 41390 2026-09-29T03:22:49Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the section "Batswana line" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349053183|Kwena clan]]" 41391 wikitext text/x-wiki '''Bakwena''' kapa '''Bakoena''' ("ba rapelang kwena") ke leloko le leholo la [[Basotho-Tswana]] [[Afrika Borwa]] la sehlopha sa Bantu se ka Borwa. Di ka fumanwa dikarolong tse fapaneng tsa Afrika Borwa tse kang [[Lesotho]], [[Botswana]], Afrika Borwa le [[Eswatini]]. "Kwena" ke lentswe la Sesotho / Tswana / Sepedi le bolelang "kwena", kwena le yona ke totem ya bona (seboko).<ref>https://books.google.co.za/books?id=B2TWVN92hYYC&dq=koena+crocodile&pg=PA45&redir_esc=y#v=onepage&q=koena%20crocodile&f=false</ref> == Tlaleho ya tswalo le histori == Badimo ba pele ba Kwena, Kwena, e ne e le setloholo sa Masilo I, Morena wa Bahurutse clan ka 1360 CE. Kwena le balatedi ba hae ba ile ba dula Tebang, eo hona jwale e bitswang Heidelberg.<ref>https://books.google.co.za/books?id=q43sCQAAQBAJ&dq=tebang+heidelberg&pg=PA245&redir_esc=y#v=onepage&q=tebang%20heidelberg&f=false</ref> Hoo e ka bang ka 1500 CE, Bakwena o ile a qala ho hasana sebakeng seo, ho tloha Nokeng ea Lekwa ho ya Kalahari (Botswana) ho fihlela a dula Ntsolwanatsatsi (naha ya tshimoloho ya ditshomo ya batho ba Sotho-Tswana) le Bafokeng ho pota 1580 CE. == Mohala wa Basotho == * Moeta-pele wa pele e ne e le Kgosi Napo. * Napo o ile a tswala mme a latelwa ke mora wa hae Motebang * Motebang o ile a tswala mme mora wa hae Molemo a mo tswala * Molemo o ile a tswala mme a latelwa ke mora wa hae Tsolwane le Tsolo * Tsholoane o ile a tswala mora wa hae Monaheng mme a mo hlahlama. * Monaheng o ile a tswala mora wa hae Motlwang mme a mo hlahlama. * Motloang o ile a tswala mora wa hae Peete mme a mo hlahlama. * Doc Mokotedi o ile a tswala mora wa hae Mokgachane mme a mo hlahlama * Mokhachane o ile a tswala mora wa hae [[Moshoeshoe I|Moshoeshoe ']] mme a mo hlahlama Mme e tswela pele ho fihlela lelokong la borena la Lesotho. == Mohala wa Batswana == Kgabo II o ile a etella pele sehlopha se senyenyane sa Bakwena mme a tshela Noka ya Madikwe mme ba theha morabe dinaheng tsa morabe wa Bakgatla (oo totem ya wona e neng e le tshwene e putswa) oo ba ileng ba o leleka, Botswana ya mehleng ena. Ka lebaka la ho arohana, merabe e mengata e kang ya Ngwato le [[Bangwaketse|ya Ngwaketse]] . * Kgabo II (how fihla ka 1740) * Motshodi (c. 1740 – c. 1770) * Motswasele I (c. 1770 – c. 1785) * Seitlhamo (hamorao dilemong tsa 18th) * Legwale (dilemong tsa 18th) * Maleke (pejana dilemong tsa bo19th motshwarela morena) * Tshosa (pejana dilemong tsa 19th, motshwarela morena) * Motswasele II (1807–1821) * Sechele I (1829–1892) * Sebele I (1892–1911) * Sechele II (1911–1918) * Sebele II (1918–1931) * Kgari Sechele II (1931–1962) * Neale Sechele (1963–1970) * Bonewamang Padi Sechele (1970–1978; o pile a kgethwa ele ramolao wa boreneng) * Mack Sechele (1978–1986; motshwarela morena) * Moithali Sechele II (1986–1996; motshwarela morena) * Kgosikwena Sebele (1996–2002; motshwarela morena) * Kgari Sechele III (2002– ho fihla hona jwale) lei540ptls1frs3vtqgpx0rxyvn1ehh Kgari Sechele III 0 11017 41400 2026-09-29T04:43:40Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1292706408|Kgari Sechele III]]" 41400 wikitext text/x-wiki '''Kgari Sechele III''' ke ''kgosi'' ya moloko wa Kwena. O hlahile ho Bonewamang Padi Sechele, ''kgosi'' ya Bakwena, ka 1973 kapa 1974. Bonewamang o ile a hlokahala kotsing ya koloi ka 1978 ha Kgari a le dilemo di nne. Mack Sechele, Moithali Sechele II le Kgosikwena Sebele kaofela ba sebeditse e le balaodi ba Kgari. Mokgaladi Sechele o ile a qala nyewe ya molao ka 1999 ho itsebisa e le mojalefa, mme ka mora lefu la hae selemong se latelang mora wa hae Kealeboga Sechele a tswela pele ho phephetsa. Kgari o ile a hlapanyetsa molao e le ''kgosi'' ka Hlakubele 2002. O ile a nyala mosadi wa hae ka molao ka Phato 2008, mme lenyalo la bona le ile la tshwarwa ka la 11 Phupu 2009 . 0a2k6mue08pd95xmr8f3klcui5ezjdd Thabang Stemmer 0 11018 41401 2026-09-29T05:41:03Z SANKOMOTA 11165 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1298878332|Thabang Stemmer]]" 41401 wikitext text/x-wiki '''Thabang Stemmer''' (ya hlahileng ka la 18 Phato 1979) ke sebapadi sa bolo ya maoto sa mehleng sa Afrika Borwa se kileng sa bapalla Bloemfontein Celtic, e le sethiba-thibane . go59woa1pgqcjrgxxtn4beuci9b6xr6 Lehaha la Witsie (Lekhalong la Wetsie) 0 11019 41403 2026-09-29T11:54:43Z TsheleCAT 13263 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1362949189|Witsie's Cave (Lekhalong la Witsie)]]" 41403 wikitext text/x-wiki Lehaeng la Wetsi ke sebaka se halalelang Profinseng ea Free State, mme le reheletswe ka setloholo sa Morena Seeka oa mora oa Makholokoe. Lehaeng lena le amahanngoa haholo le setjhaba sa Makholokoe – e leng karolo ea Basotho – mme le na le nalane e ruileng e amanang le sechaba sena hammoho le likamano lipakeng tsa batho ba batšo le Ma-Boer nakong ea lilemo tsa bo-1800. Makholokoe a nka lehaeng lena e le karolo ea bohlokoa ea nalane ya bona, hape ke sebaka sa bohlokoa sa tshwauo profinseng eo. == Makholokoe == Ba-Makholokoe ba ile ba fihla Qwaqwa hoo e ka bang ka selemo sa 1800 tlas'a boetapele ba Matebe (Wetsi) (eo hape a tsejoang e le Oetsi kapa Wetsie). Ba ile ba tloha sebakeng se bitsoang Thaba Kholokoe, haufi le Standerton profinseng ea Mpumalanga, 'me ba ea lula Thaba Kholo haufi le Bethlehem, profinseng ea Free State. Ka mor'a moo, Wetsi o ile a ea batla sebaka se seng, 'me ke moo a ileng a etsa qeto ea hore eena le batho ba hae ba tla lula Wetsieshoek. Qalong ba ile ba ea lula botlaaseng ba thaba e bitsoang Fika Patso (e bolelang Lefika le Arohaneng) pele ba fallela Mohlomong, haufi le moo ho neng ho e-na le mohaho oa khale oa mmuso oa Qwaqwa—oo hona joale o leng lee la liofisi tsa Masepala oa Setereke sa Thabo Mofutsanyana. Ha ba ntse ba lula Mohlomong, Wetsi o ile a fumana lehaha haufi le Motse oa Monontsha. Lehaha lena le ile la fetoha sebaka sa ho boloka likhomo nakong ea ho falla ha mehlape. Ka selemo sa 1856 Morena Wetsi o ile a amohuwa naha ke mmuso wa Maholand wa Free State mme ntoa e kholo e ile ea latela lipakeng tsa Makholokoe le Madache, Wetsi a sebelisa lehaha e le qhobosheane mme maburu ba ile ba hlasela lehaha, ba bolaya ba bangata ba Makholoko e ka hare. Wetsi o ile a khona ho baleha le ba bang ba Makholokoe mme a balehela Lesotho moo a ileng a ikopanya le Poka II mora wa Molupi wa lekala le phahameng la Makholoko e. Ke ka mora moo lehaha le ileng la rehwa ka yena le sebaka sa Wetsieshoek. [[File:Witsieshoek.jpeg|right|thumb|Pono ya lehaha la [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]] e tswang ka lehaheng la Witsieshook.]] Setjhaba sa Makholokoe se fumanehang Botjhabela Free State kajeno ke moloko wa bobeli wa Witsie, setloholo sa Tona Seka Moloi ntate oa Wetsi Tshebetso ya leloko la Makholoko e tjena: * Akhosi * Lehasa * Seka * Wetsi * Lephatsoana (mora oa pele) * Mokibiliti * Sekgese * Ma-Ma-Casual * Mabuti * Makausi II == Ho sebedisana le Voortrekkers == Bahlahlamela ba Ma-Voortrekker ba ile ba atamela haufi le sebaka seo Witsieshoek (e leng lentsoe la Se-Afrikaans le bolelang "khutlo ea Witsie") e neng e le ho sona, 'me ba theha mapolasi a bona haufi le meeli. Qalong, lihlopha tsena tse peli li ne li phela hantle 'moho. Sebaka sena se ne se tsejoa pele e le Phofung (e leng lebitso le bolelang "sebaka sa liphofu"), ka lebaka la palo e kholo ea liphofu tse neng li fumanoa moo. Sebaka sena se ile sa tsebahala haholo har'a Ma-Boer e le Witsieshoek – e leng "khutlo ea Witsie".[3] Ma-Boer le batho ba morabe oa Makholokoe ba ne ba e-na le kamano e haufi ea khoebo, ka mokhoa o bitsoang *Mafisa*. Ena e ne e le tšebetso eo ho eona motho ea nang le likhomo tse ngata a neng a ka alima tse ling ho motho ea futsanehileng; ea neng a ka sebelisa lebese la tsona le ho boloka manamane, e leng se neng se mo fa monyetla oa ho ba le mehlape ea hae. E le puseletso, motho ea futsanehileng o ne a hlokomela likhomo tsa motho ea ruileng 'me a mo tšepahalla. Mokhoa ona o ile oa tsebahala haholo nakong ea puso ea Morena Moshoeshoe nakong ea Lintoa tsa Mfecane/Difaqane.[4] Ho ea ka Toeba Moloi (rakalebali oa sebaka sa Qwaqwa)[5], Ma-Boer ha aa ka a phethahatsa tšepiso ea ho khutlisa likhomo tseo ba neng ba li alimile ho batho ba Makholokoe. Sena se nkoa e le sesosa sa khohlano pakeng tsa lihlopha tsena tse peli. Haufinyane ho ile ha qhomoha ntoa pakeng tsa batho ba Makholokoe le lihoai tsa Maburu mabapi le taba ea ho utsuoa ha likhomo. Lihoai li ile tsa tlalehela Major HD Warden ka Witsie; Warden e ne e le eena ea okametseng Orange Free State ka mor'a hore e nkuoe ke Borithane ka 1848. Warden o ile a laela Witsie hore a bolelle batho ba hae hore ba khutlise likhomo tse neng li qosoa ka hore li utsuoe, empa Witsie a hana, a latola liqoso tseo. Ka mor'a moo, Warden o ile a laela Witsie le batho ba hae hore ba tlohe sebakeng seo. [1] Morena Moshoeshoe o ile a bitsetsoa ho tla kenella tabeng ena. O ile a kopa Witsie hore a khutlise likhomo tse utsuoeng molemong oa khotso, 'me a mo fa sebaka sa ho lula Lesotho le balateli ba hae. Witsie o ile a hana tlhahiso eo.[7] Litletlebo tse mabapi le liketso tsa Makholokoe tsa ho hlasela le ho utsoa li ile tsa tsoela pele ho fihla ofising ea Joseph Orpen, ea neng a emetse Volksraad sebakeng sa Harrismith. Ka la 12 Mots'eanong 1856, lilemo tse peli ka mor'a ho tekenoa ha Tumellano ea Bloemfontein (tumellano eo ka eona baboholi ba Borithane ba ileng ba fetisetsa taolo ho li-Voortrekkers sebakeng sa Orange River Sovereignty ka 1854), taelo ea ho leleka Witsie le batho ba hae e ile ea phethahatsoa. ​​Sehlopha sa sesole sa republiki se neng se etelletsoe pele ke Commandant LR Botha le Field-Cornet FJ Senekal, se ile sa leleka Makholokoe sebakeng sa Witsieshoek 'me sa nka likhomo, lipere le linku tsa bona. Ho ile ha romeloa matšolo a mabeli a sesole; le leng ka Mots'eanong 'me le leng ka Phuptjane selemong sona seo. Sena e ne e le qalo ea khohlano ea sesole pakeng tsa batho ba basweu le ba batšo sebakeng seo. Witsie o ile a qobelloa ho ikhula. == Bohlokoa ba lehaha == Witsie o ile a sebelisa lehaha lena e le sebaka sa ho ipata ka mor'a hore eena le batho ba hae ba hlaseloe ke Maburu. Ba Makholokoe ba ne ba qabeletsoe, ka sepheo sa ho ba bolaisa tlala. Hang ha Witsie a hlokomela hore thepa ea hae e felile, o ile a nyenyelepa le lelapa labo bosiu ’me a tšepa bo-ramotse. Ba ile ba balehela Lesotho ka lehaha le bōpehileng joaloka seeta sa pere. Morena Moshoeshoe I o ile a ba fa setša Likgoele hona joale seterekeng sa Mafeteng. Ha a ntse a leka ho inehela, batho ba habo ba ile ba thunngoa, ha ba bang ba khona ho baleha. Le mehlape ea bona e ne e le ya haptjwa Ho dumelwa hore Witsie e ne e le ngaka le motho ya kgonang ho etsa pula; ka lebaka leo, lehaha lena le fetohile sebaka se halalelang kaha le ne le sebedisetswa meetlo ya semoya nakong e fetileng. Ho na le ditlaleho tse reng hara qubu ya majwe e fumanehang monyako wa lehaha, ho na le masalla a batho ba ileng ba hlokahala nakong ya tlhaselo eo. Ka 2016, lehaha lena le ile la phatlalatswa e le sebaka sa lefa la profinse ya Free State ke Bolaodi ba Lefa la Setso ba Profinse ya Free State (Free State Provincial Heritage Resources Authority). Lehaha lena le ile la hlaloswa e le qhobosheane' ya baholoholo ba morafe wa Makholokoe. == Bona hape == * [[QwaQwa]] * [[Phuthaditjhaba]] == Dipakana == {{Reflist}} hmc2g2ojjgcjzhvymddgwzy1lmp9iwn 41404 41403 2026-09-29T11:55:37Z TsheleCAT 13263 ke lokisa diphoso 41404 wikitext text/x-wiki Lehaeng la Wetsi ke sebaka se halalelang Profinseng ea Free State, mme le reheletswe ka setloholo sa Morena Seeka oa mora oa Makholokoe. Lehaeng lena le amahanngoa haholo le setjhaba sa Makholokoe – e leng karolo ea Basotho – mme le na le nalane e ruileng e amanang le setjhaba sena hammoho le likamano lipakeng tsa batho ba batšo le Ma-Boer nakong ya lilemo tsa bo-1800. Makholokoe a nka lehaeng lena e le karolo ea bohlokoa ea nalane ya bona, hape ke sebaka sa bohlokoa sa tshwauo profinseng eo. == Makholokoe == Ba-Makholokoe ba ile ba fihla Qwaqwa hoo e ka bang ka selemo sa 1800 tlas'a boetapele ba Matebe (Wetsi) (eo hape a tsejoang e le Oetsi kapa Wetsie). Ba ile ba tloha sebakeng se bitsoang Thaba Kholokoe, haufi le Standerton profinseng ea Mpumalanga, 'me ba ea lula Thaba Kholo haufi le Bethlehem, profinseng ea Free State. Ka mor'a moo, Wetsi o ile a ea batla sebaka se seng, 'me ke moo a ileng a etsa qeto ea hore eena le batho ba hae ba tla lula Wetsieshoek. Qalong ba ile ba ea lula botlaaseng ba thaba e bitsoang Fika Patso (e bolelang Lefika le Arohaneng) pele ba fallela Mohlomong, haufi le moo ho neng ho e-na le mohaho oa khale oa mmuso oa Qwaqwa—oo hona joale o leng lee la liofisi tsa Masepala oa Setereke sa Thabo Mofutsanyana. Ha ba ntse ba lula Mohlomong, Wetsi o ile a fumana lehaha haufi le Motse oa Monontsha. Lehaha lena le ile la fetoha sebaka sa ho boloka likhomo nakong ea ho falla ha mehlape. Ka selemo sa 1856 Morena Wetsi o ile a amohuwa naha ke mmuso wa Maholand wa Free State mme ntoa e kholo e ile ea latela lipakeng tsa Makholokoe le Madache, Wetsi a sebelisa lehaha e le qhobosheane mme maburu ba ile ba hlasela lehaha, ba bolaya ba bangata ba Makholoko e ka hare. Wetsi o ile a khona ho baleha le ba bang ba Makholokoe mme a balehela Lesotho moo a ileng a ikopanya le Poka II mora wa Molupi wa lekala le phahameng la Makholoko e. Ke ka mora moo lehaha le ileng la rehwa ka yena le sebaka sa Wetsieshoek. [[File:Witsieshoek.jpeg|right|thumb|Pono ya lehaha la [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]] e tswang ka lehaheng la Witsieshook.]] Setjhaba sa Makholokoe se fumanehang Botjhabela Free State kajeno ke moloko wa bobeli wa Witsie, setloholo sa Tona Seka Moloi ntate oa Wetsi Tshebetso ya leloko la Makholoko e tjena: * Akhosi * Lehasa * Seka * Wetsi * Lephatsoana (mora oa pele) * Mokibiliti * Sekgese * Ma-Ma-Casual * Mabuti * Makausi II == Ho sebedisana le Voortrekkers == Bahlahlamela ba Ma-Voortrekker ba ile ba atamela haufi le sebaka seo Witsieshoek (e leng lentsoe la Se-Afrikaans le bolelang "khutlo ea Witsie") e neng e le ho sona, 'me ba theha mapolasi a bona haufi le meeli. Qalong, lihlopha tsena tse peli li ne li phela hantle 'moho. Sebaka sena se ne se tsejoa pele e le Phofung (e leng lebitso le bolelang "sebaka sa liphofu"), ka lebaka la palo e kholo ea liphofu tse neng li fumanoa moo. Sebaka sena se ile sa tsebahala haholo har'a Ma-Boer e le Witsieshoek – e leng "khutlo ea Witsie".[3] Ma-Boer le batho ba morabe oa Makholokoe ba ne ba e-na le kamano e haufi ea khoebo, ka mokhoa o bitsoang *Mafisa*. Ena e ne e le tšebetso eo ho eona motho ea nang le likhomo tse ngata a neng a ka alima tse ling ho motho ea futsanehileng; ea neng a ka sebelisa lebese la tsona le ho boloka manamane, e leng se neng se mo fa monyetla oa ho ba le mehlape ea hae. E le puseletso, motho ea futsanehileng o ne a hlokomela likhomo tsa motho ea ruileng 'me a mo tšepahalla. Mokhoa ona o ile oa tsebahala haholo nakong ea puso ea Morena Moshoeshoe nakong ea Lintoa tsa Mfecane/Difaqane.[4] Ho ea ka Toeba Moloi (rakalebali oa sebaka sa Qwaqwa)[5], Ma-Boer ha aa ka a phethahatsa tšepiso ea ho khutlisa likhomo tseo ba neng ba li alimile ho batho ba Makholokoe. Sena se nkoa e le sesosa sa khohlano pakeng tsa lihlopha tsena tse peli. Haufinyane ho ile ha qhomoha ntoa pakeng tsa batho ba Makholokoe le lihoai tsa Maburu mabapi le taba ea ho utsuoa ha likhomo. Lihoai li ile tsa tlalehela Major HD Warden ka Witsie; Warden e ne e le eena ea okametseng Orange Free State ka mor'a hore e nkuoe ke Borithane ka 1848. Warden o ile a laela Witsie hore a bolelle batho ba hae hore ba khutlise likhomo tse neng li qosoa ka hore li utsuoe, empa Witsie a hana, a latola liqoso tseo. Ka mor'a moo, Warden o ile a laela Witsie le batho ba hae hore ba tlohe sebakeng seo. [1] Morena Moshoeshoe o ile a bitsetsoa ho tla kenella tabeng ena. O ile a kopa Witsie hore a khutlise likhomo tse utsuoeng molemong oa khotso, 'me a mo fa sebaka sa ho lula Lesotho le balateli ba hae. Witsie o ile a hana tlhahiso eo.[7] Litletlebo tse mabapi le liketso tsa Makholokoe tsa ho hlasela le ho utsoa li ile tsa tsoela pele ho fihla ofising ea Joseph Orpen, ea neng a emetse Volksraad sebakeng sa Harrismith. Ka la 12 Mots'eanong 1856, lilemo tse peli ka mor'a ho tekenoa ha Tumellano ea Bloemfontein (tumellano eo ka eona baboholi ba Borithane ba ileng ba fetisetsa taolo ho li-Voortrekkers sebakeng sa Orange River Sovereignty ka 1854), taelo ea ho leleka Witsie le batho ba hae e ile ea phethahatsoa. ​​Sehlopha sa sesole sa republiki se neng se etelletsoe pele ke Commandant LR Botha le Field-Cornet FJ Senekal, se ile sa leleka Makholokoe sebakeng sa Witsieshoek 'me sa nka likhomo, lipere le linku tsa bona. Ho ile ha romeloa matšolo a mabeli a sesole; le leng ka Mots'eanong 'me le leng ka Phuptjane selemong sona seo. Sena e ne e le qalo ea khohlano ea sesole pakeng tsa batho ba basweu le ba batšo sebakeng seo. Witsie o ile a qobelloa ho ikhula. == Bohlokoa ba lehaha == Witsie o ile a sebelisa lehaha lena e le sebaka sa ho ipata ka mor'a hore eena le batho ba hae ba hlaseloe ke Maburu. Ba Makholokoe ba ne ba qabeletsoe, ka sepheo sa ho ba bolaisa tlala. Hang ha Witsie a hlokomela hore thepa ea hae e felile, o ile a nyenyelepa le lelapa labo bosiu ’me a tšepa bo-ramotse. Ba ile ba balehela Lesotho ka lehaha le bōpehileng joaloka seeta sa pere. Morena Moshoeshoe I o ile a ba fa setša Likgoele hona joale seterekeng sa Mafeteng. Ha a ntse a leka ho inehela, batho ba habo ba ile ba thunngoa, ha ba bang ba khona ho baleha. Le mehlape ea bona e ne e le ya haptjwa Ho dumelwa hore Witsie e ne e le ngaka le motho ya kgonang ho etsa pula; ka lebaka leo, lehaha lena le fetohile sebaka se halalelang kaha le ne le sebedisetswa meetlo ya semoya nakong e fetileng. Ho na le ditlaleho tse reng hara qubu ya majwe e fumanehang monyako wa lehaha, ho na le masalla a batho ba ileng ba hlokahala nakong ya tlhaselo eo. Ka 2016, lehaha lena le ile la phatlalatswa e le sebaka sa lefa la profinse ya Free State ke Bolaodi ba Lefa la Setso ba Profinse ya Free State (Free State Provincial Heritage Resources Authority). Lehaha lena le ile la hlaloswa e le qhobosheane' ya baholoholo ba morafe wa Makholokoe. == Bona hape == * [[QwaQwa]] * [[Phuthaditjhaba]] == Dipakana == {{Reflist}} s6gd3707e0rvs619xl0n152cpood1k8 41405 41404 2026-09-29T11:56:34Z TsheleCAT 13263 ke lokisa diphoso 41405 wikitext text/x-wiki Lehaeng la Wetsi ke sebaka se halalelang Profinseng ea Free State, mme le reheletswe ka setloholo sa Morena Seeka oa mora oa Makholokoe. Lehaeng lena le amahanngoa haholo le setjhaba sa Makholokoe – e leng karolo ea Basotho – mme le na le nalane e ruileng e amanang le setjhaba sena hammoho le likamano lipakeng tsa batho ba batšo le Ma-Boer nakong ya lilemo tsa bo-1800. Makholokoe a nka lehaeng lena e le karolo ea bohlokoa ea nalane ya bona, hape ke sebaka sa bohlokoa sa tshwauo profinseng eo. == Makholokoe == Ba-Makholokoe ba ile ba fihla Qwaqwa hoo e ka bang ka selemo sa 1800 tlas'a boetapele ba Matebe (Wetsi) (eo hape a tsejoang e le Oetsi kapa Wetsie). Ba ile ba tloha sebakeng se bitsoang Thaba Kholokoe, haufi le Standerton profinseng ea Mpumalanga, 'me ba ea lula Thaba Kholo haufi le Bethlehem, profinseng ea Free State. Ka mor'a moo, Wetsi o ile a ea batla sebaka se seng, 'me ke moo a ileng a etsa qeto ea hore eena le batho ba hae ba tla lula Wetsieshoek. Qalong ba ile ba ea lula botlaaseng ba thaba e bitsoang Fika Patso (e bolelang Lefika le Arohaneng) pele ba fallela Mohlomong, haufi le moo ho neng ho e-na le mohaho oa khale oa mmuso oa Qwaqwa—oo hona joale o leng lee la liofisi tsa Masepala oa Setereke sa Thabo Mofutsanyana. Ha ba ntse ba lula Mohlomong, Wetsi o ile a fumana lehaha haufi le Motse oa Monontsha. Lehaha lena le ile la fetoha sebaka sa ho boloka likhomo nakong ea ho falla ha mehlape. Ka selemo sa 1856 Morena Wetsi o ile a amohuwa naha ke mmuso wa Maholand wa Free State mme ntoa e kholo e ile ea latela lipakeng tsa Makholokoe le Madache, Wetsi a sebelisa lehaha e le qhobosheane mme maburu ba ile ba hlasela lehaha, ba bolaya ba bangata ba Makholoko e ka hare. Wetsi o ile a khona ho baleha le ba bang ba Makholokoe mme a balehela Lesotho moo a ileng a ikopanya le Poka II mora wa Molupi wa lekala le phahameng la Makholoko e. Ke ka mora moo lehaha le ileng la rehwa ka yena le sebaka sa Wetsieshoek. [[File:Witsieshoek.jpeg|right|thumb|Pono ya lehaha la [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]] e tswang ka lehaheng la Witsieshook.]] Setjhaba sa Makholokoe se fumanehang Botjhabela Free State kajeno ke moloko wa bobeli wa Witsie, setloholo sa Tona Seka Moloi ntate oa Wetsi Tshebetso ya leloko la Makholoko e tjena: * Akhosi * Lehasa * Seka * Wetsi * Lephatsoana (mora oa pele) * Mokibiliti * Sekgese * Ma-Ma-Casual * Mabuti * Makausi II == Ho sebedisana le Voortrekkers == Bahlahlamela ba Ma-Voortrekker ba ile ba atamela haufi le sebaka seo Witsieshoek (e leng lentsoe la Se-Afrikaans le bolelang "khutlo ea Witsie") e neng e le ho sona, 'me ba theha mapolasi a bona haufi le meeli. Qalong, lihlopha tsena tse peli li ne li phela hantle 'moho. Sebaka sena se ne se tsejoa pele e le Phofung (e leng lebitso le bolelang "sebaka sa liphofu"), ka lebaka la palo e kholo ea liphofu tse neng li fumanoa moo. Sebaka sena se ile sa tsebahala haholo har'a Ma-Boer e le Witsieshoek – e leng "khutlo ea Witsie".[3] Ma-Boer le batho ba morabe oa Makholokoe ba ne ba e-na le kamano e haufi ea khoebo, ka mokhoa o bitsoang *Mafisa*. Ena e ne e le tšebetso eo ho eona motho ea nang le likhomo tse ngata a neng a ka alima tse ling ho motho ea futsanehileng; ea neng a ka sebelisa lebese la tsona le ho boloka manamane, e leng se neng se mo fa monyetla oa ho ba le mehlape ea hae. E le puseletso, motho ea futsanehileng o ne a hlokomela likhomo tsa motho ea ruileng 'me a mo tšepahalla. Mokhoa ona o ile oa tsebahala haholo nakong ea puso ea Morena Moshoeshoe nakong ea Lintoa tsa Mfecane/Difaqane. Ho ea ka Toeba Moloi (rakalebali oa sebaka sa Qwaqwa)[5], Ma-Boer ha aa ka a phethahatsa tšepiso ea ho khutlisa likhomo tseo ba neng ba li alimile ho batho ba Makholokoe. Sena se nkoa e le sesosa sa khohlano pakeng tsa lihlopha tsena tse pedi. Haufinyane ho ile ha qhomoha ntoa pakeng tsa batho ba Makholokoe le lihoai tsa Maburu mabapi le taba ea ho utsuoa ha dikgomo. Dihoai di ile tsa tlalehela Major HD Warden ka Witsie; Warden e ne e le eena ea okametseng Orange Free State ka mor'a hore e nkuoe ke Borithane ka 1848. Warden o ile a laela Witsie hore a bolelle batho ba hae hore ba kgutlise dikgomo tse neng li qosoa ka hore di utsuoe, empa Witsie a hana, a latola liqoso tseo. Ka mor'a moo, Warden o ile a laela Witsie le batho ba hae hore ba tlohe sebakeng seo. Morena Moshoeshoe o ile a bitsetsoa ho tla kenella tabeng ena. O ile a kopa Witsie hore a khutlise likhomo tse utsuoeng molemong oa khotso, 'me a mo fa sebaka sa ho lula Lesotho le balateli ba hae. Witsie o ile a hana tlhahiso eo. Litletlebo tse mabapi le liketso tsa Makholokoe tsa ho hlasela le ho utsoa li ile tsa tsoela pele ho fihla ofising ea Joseph Orpen, ea neng a emetse Volksraad sebakeng sa Harrismith. Ka la 12 Mots'eanong 1856, lilemo tse peli ka mor'a ho tekenoa ha Tumellano ea Bloemfontein (tumellano eo ka eona baboholi ba Borithane ba ileng ba fetisetsa taolo ho li-Voortrekkers sebakeng sa Orange River Sovereignty ka 1854), taelo ea ho leleka Witsie le batho ba hae e ile ea phethahatsoa. ​​Sehlopha sa sesole sa republiki se neng se etelletsoe pele ke Commandant LR Botha le Field-Cornet FJ Senekal, se ile sa leleka Makholokoe sebakeng sa Witsieshoek 'me sa nka likhomo, lipere le linku tsa bona. Ho ile ha romeloa matšolo a mabeli a sesole; le leng ka Mots'eanong 'me le leng ka Phuptjane selemong sona seo. Sena e ne e le qalo ea khohlano ea sesole pakeng tsa batho ba basweu le ba batšo sebakeng seo. Witsie o ile a qobelloa ho ikhula. == Bohlokoa ba lehaha == Witsie o ile a sebelisa lehaha lena e le sebaka sa ho ipata ka mor'a hore eena le batho ba hae ba hlaseloe ke Maburu. Ba Makholokoe ba ne ba qabeletsoe, ka sepheo sa ho ba bolaisa tlala. Hang ha Witsie a hlokomela hore thepa ea hae e felile, o ile a nyenyelepa le lelapa labo bosiu ’me a tšepa bo-ramotse. Ba ile ba balehela Lesotho ka lehaha le bōpehileng joaloka seeta sa pere. Morena Moshoeshoe I o ile a ba fa setša Likgoele hona joale seterekeng sa Mafeteng. Ha a ntse a leka ho inehela, batho ba habo ba ile ba thunngoa, ha ba bang ba khona ho baleha. Le mehlape ea bona e ne e le ya haptjwa Ho dumelwa hore Witsie e ne e le ngaka le motho ya kgonang ho etsa pula; ka lebaka leo, lehaha lena le fetohile sebaka se halalelang kaha le ne le sebedisetswa meetlo ya semoya nakong e fetileng. Ho na le ditlaleho tse reng hara qubu ya majwe e fumanehang monyako wa lehaha, ho na le masalla a batho ba ileng ba hlokahala nakong ya tlhaselo eo. Ka 2016, lehaha lena le ile la phatlalatswa e le sebaka sa lefa la profinse ya Free State ke Bolaodi ba Lefa la Setso ba Profinse ya Free State (Free State Provincial Heritage Resources Authority). Lehaha lena le ile la hlaloswa e le qhobosheane' ya baholoholo ba morafe wa Makholokoe. == Bona hape == * [[QwaQwa]] * [[Phuthaditjhaba]] == Dipakana == {{Reflist}} 1vcehmi325pok15qut2dlfanx3hd9zs