Wikipedia stwiki https://st.wikipedia.org/wiki/Leqephe_la_pele MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2356 41497 39343 2026-10-01T06:42:58Z TsheleCAT 13263 ke hodisa leqhephe 41497 wikitext text/x-wiki {{Infobox PoSA Free State}} {{PoSA Introduction|Free State}}Motse-moholo oa eona ke Bloemfontein, e leng motse-moholo oa tsa boahloli oa Afrika Boroa hape. Tšimoloho ea eona ea nalane e ipapisitse le republiki ea Ma-Boer e neng e bitsoa Orange Free State, 'me hamorao ea fetoha Profinse ea Orange Free State. == Nalane == ''Boitsebiso bo eketsehileng: Orange Free State'' Meeli ea hajoale ea profinse ena e qalile ka selemo sa 1994 ha libaka tsa "Bantustan" li ne li felisoa 'me li kopanngoa hape le Afrika Boroa. Hape ke eona feela profinse har'a liprofinse tse nne tsa pele tsa Afrika Boroa e sa kang ea ba le liphetoho meeling ea eona, ntle le ho kopanngoa hape ha libaka tsa "Bantustan", 'me meeli ea eona e teng ho tloha pele ho qhomaka ha Ntoa ea Ma-Boer.<ref name=":1">https://novanews.co.za/bloemnewsexpress/familiar-face-takes-up-role-20240619/</ref> == Sebopeho sa Naha == Profinse ea Free State e lutse holim'a letoto la masimo a bataletseng a koahetsoeng ke joang le libaka tsa phuliso, e le sebakeng se phahameng ka limithara tse ka bang 1,158 (maoto a 3,800) ka holim'a boemo ba leoatle, 'me sebaka sena se sitisoa feela ke maralla a seng makae a hlahang ka linako tse ling. Mobu o nonneng le boemo ba leholimo bo botle li thusa hore indasteri ea temo e atlehe haholo.<ref name=":2">https://www.netwerk24.com/ZA/Bloemnuus/Nuus/first-wild-cheetahs-born-in-fs-in-century-20170301-2</ref> Profinse ena e sebakeng se phahameng, 'me hoo e ka bang naha eohle ea eona e phahame ka limithara tse 1,000 ka holim'a boemo ba leoatle. Mathōko a lithaba tsa Drakensberg le Maloti a etsa hore sebaka se phahame ho feta limithara tse 2,000 ka bochabela. Free State e bohareng ba sebaka sa majoe a tsejoang e le *Karoo Sequence*, a nang le mefuta e fapaneng ea majoe a kang *shale*, *mudstone*, *sandstone* le *Drakensberg Basalt* e etsang likarolo tse ka holimo tsa majoe a macha ka ho fetisisa. Ho na le mehloli e mengata ea liminerale, haholo-holo khauta le daemane, tse fumanoang haholo karolong e ka leboea le bophirima ba profinse.<ref name=":3">https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Orange_Free_State</ref> === Liphoofolo le limela === Libaka tse bataletseng tse ka boroa ho sebaka sena se sirelelitsoeng li fana ka maemo a loketseng bakeng sa mehlape e meholo ea liphoofolo tse kang *black wildebeest* le *springbok*. Maralla, lithaba tse nyane le libaka tse bataletseng tse tloaelehileng karolong e ka leboea ke lehae la *kudu*, *red hartebeest*, *southern white rhinoceros* le *buffalo*. Katse ea naha ea Afrika Boroa (*Southern African wildcat*), *black wildebeest*, *zebra*, *eland*, *white rhinoceros* le ntja ea naha (*wild dog*) li ka bonoa Sebakeng sa Tlhaho sa Soetdoring haufi le Bloemfontein. Li-cheetah tsa Afrika Boroa li ile tsa khutlisoa profinseng ea Free State ka lekhetlo la pele ka Phuptjane 2013 ka mor'a lilemo tse lekholo li le sieo sebakeng seo, ha li ne li behoa Sebakeng sa Laohu Valley haufi le Philippolis.[7] Ka mor'a ho khutlisoa ha *cheetah* e tšehali e holileng tsebong mathoasong a 2016, bana ba bararo ba *cheetah* ba hlahileng naheng ba ile ba tsoaloa ka lekhetlo la pele Sebakeng sa Laohu Valley ka Hlakola 2017; sena se ile sa etsa hore bana bana ba bararo e be bona *cheetah* tsa pele ho tsoaloa naheng ho tloha ha mofuta ona o ne o nyamela profinseng ea Free State ka nako e fetang lekholo la lilemo.[8]<ref name=":4">https://whc.unesco.org/en/list/1162/</ref> === Boemo ba leholimo === Free State e na le boemo ba leholimo ba naha e kholo (continental climate), bo khetholloang ka linako tsa lehlabula tse futhumetseng ho isa ho tse chesang le linako tsa mariha tse pholileng ho isa ho tse batang. Libaka tse ka bochabela li ba le lehloa khafetsa, haholo-holo lithabeng tse phahameng, athe bophirima bo ka ba bo chesang haholo nakong ea lehlabula. Hoo e ka bang pula eohle e na likhoeling tsa lehlabula ka mokhoa oa lifefo tse khutšoane tsa thapama, 'me maemo a ho oma a eketseha ha ho leiboa bophirima. Libaka tse ka bochabela haufi le Harrismith, Bethlehem le Ficksburg li na le metsi a lekaneng. Motse-moholo, Bloemfontein, o ba le lehlabula le chesang le nang le mongobo, le mariha a batang le omileng a nang le serame se matla khafetsa. Karolelano ea Bloemfontein: Mocheso o phahameng ka Pherekhong: 31 °C (o tlase: 15 °C), o phahameng ka Phupu: 17 °C (o tlase: -2 °C), pula ea selemo: 559 mm Karolelano ea Bethlehem: Mocheso o phahameng ka Pherekhong: 27 °C (o tlase: 13 °C), o phahameng ka Phupu: 16 °C (o tlase: -2 °C), pula ea selemo: 680 mm<ref name=":2" /> === Meeli === Motse oa Mafahlaneng o haufi le Tweeling Ka boroa-bochabela, profinse ea Free State e moeling le litereke tse supileng tsa Lesotho: Mokhotlong – e ka bochabela ho feta tsohle Butha-Buthe – ka leboea-bophirima ho Mokhotlong le ka leboea-bochabela ho Leribe Leribe – ka boroa-bophirima ho Butha-Buthe le ka leboea-bochabela ho Berea Berea – ka boroa-bophirima ho Leribe le ka leboea ho Maseru Maseru – ka boroa ho Berea le ka leboea-bochabela ho Mafeteng Mafeteng – ka boroa-bophirima ho Maseru le ka leboea-bophirima ho Mohale's Hoek Mohale's Hoek – ka boroa-bochabela ho Mafeteng Ka hare ho naha, e moeling le liprofinse tse latelang: KwaZulu-Natal – ka bochabela Eastern Cape – ka boroa Northern Cape – ka bophirima North West – ka leboea-bophirima Gauteng – ka leboea Mpumalanga – ka leboea-bochabela Free State e moeling le palo e kholo ea litereke tsa Lesotho le liprofinse tsa Afrika Boroa ho feta profinse efe kapa efe e 'ngoe. E tšeloa ke mola o lebisang leboea-bophirima o kopanyang latitude le longitude tse lekanang. == Dintlha tsa Baahi == Boemo ba bongata ba baahi profinseng ya Free State Dipuo tse buuwang haholo malapeng profinseng ya Free State   Afrikaans   [[Senyesemane]]   [[Seqhosa|Sexhosa]]   [[Sesotho]]   [[Setswana]]   [[Sezulu]]   Ha ho puo e hlahelletseng haholo Ho latela palo ya baahi ya 2022, Free State e ne e na le baahi ba 2,961,864, e leng keketseho ya 8.0% ho tloha palong e fetileng ya 2011. E bile profinse e nang le kgolo e liehang ka ho fetisisa ya baahi hara diprofinse tse robong tsa Afrika Borwa pakeng tsa 2011 le 2022. Hape ke profinse ya bobedi ka ho ba le baahi ba fokolang le ya bobedi ka ho ba le bongata bo tlase ba baahi sebakeng se itseng. Dilemo tse mahareng (median age) ke tse 28, e leng keketseho ya dilemo tse 3 ho tloha ka 2011.[3]<ref name=":2" /> == Morabe/Sehlopha sa Batho == Palong ya baahi ya 2022, 88.9% ya baahi ba ile ba ipitsa Batho ba Batsho ba Afrika, 8.0% e le Makgowa, 2.6% e le Batho ba Mebala e Kopaneng (Coloured), mme 0.4% e le Maindia/Ma-Asia.[3] Bongata ba baahi ke batho ba batsho ba Afrika ba buang Sesotho e le puo ya bona ya pele. Bongata bo boholo ba Makgowa profinseng ya Free State ke Ma-Afrikaans.<ref name=":3" /> Palo ea batho ba basweu profinseng ena e fokotsehile haholo ho tloha lekholong la bo19 la lilemo. Ka 1880, baahi ba basweu ba ne ba etsa karolo ea 45.7% ea baahi ka kakaretso. Ka 1904, palo ena e ne e theohile ho ea ho 36.8%.[9] Ho batho ba 142,679 ba neng ba le teng ka 1904, ke karolo ea 60% feela e ileng ea hlahela profinseng ena. Ho bafalli ba 2,726 ba tsoang Europe ba hlahetseng linaheng tse seng tsa Brithani, ba 1,025 ba ne ba tsoa 'Musong oa Russia, haholo-holo e le Bajuda. Ka 1904, batho ba basweu ba ne ba etsa bongata libakeng tse ngata tsa bolulo, e leng Ficksburg (52.3%), Wepener (60.2%), Ladybrand (60.0%), le Kroonstad (51.6%), hape ba ne ba etsa karolo e kholo ea baahi libakeng tse kang Bloemfontein (45.7%) le Winburg (36.3%).<ref name=":3" /> == Lipuo == Palong ea batho ea 2022, karolo ea 72.3% ea baahi e boletse hore puo ea bona ea pele ke Sesotho, 10.3% e re ke Afrikaans, 5.5% e re ke Xhosa, 5.3% e re ke Setswana, 'me 1.5% e re ke Senyesemane. Free State ke eona feela profinse moo batho ba buang Sesotho e le puo ea habo bona ba etsang bongata ba baahi. Hape ke profinse e nang le palo ea boraro e phahameng ka ho fetisisa ea batho ba buang Afrikaans, ka mor'a Western Cape le Northern Cape.[3]<ref name=":4" /> Sesotho ke puo e sebelisoang haholo malapeng karolong e kholo ea profinse. Sezulu ke puo e ka sehloohong 'masipaleng oa Phumelela o ka bochabela hole. Setswana ke puo e ka sehloohong Tokologo e ka leboea-bophirima, hammoho le sebakeng sa Thaba Nchu le tikolohong ea sona. Afrikaans e buuoa haholo profinseng ka bophara; ke puo ea pele ho batho ba bangata ba basweu le ba mebala (ba etsang karolo e nyane ea baahi) 'me ke puo ea bobeli kapa ea boraro ho batho ba buang Sesotho, Setswana le Xhosa. Leha ho na le batho ba fokolang ba buang Senyesemane e le puo ea habo bona, Senyesemane se ntse se eketseha ka bohlokoa e le puo ea khoebo le ea mmuso. Sena se bonahala ka phetoho ea litsi tsa thuto e phahameng, tse kang Univesithi ea Free State, ho tloha ho sebeliseng Seafrikaans feela e le puo ea ho ruta ho ea ho sebelisa Seafrikaans le Senyesemane, 'me qetellong ho sebelisa Senyesemane feela.<ref name=":2" /> == Bolumeli == Bahlali ba Free State haholo-holo ke Bakreste. Ho latela palo ea batho ea 2022, 92.7% ea baahi ba ile ba ipolela hore ke Bakreste; ena ke karolo ea boraro e phahameng ka ho fetisisa har'a liprovinse tsa Afrika Boroa. Har'a malumeli a mang, 4.9% ea baahi ba boletse hore ba latela malumeli a setso a Afrika, 'me 0.5% ea baahi ba ipolela hore ke Mamoseleme. 1.4% ea baahi ba ipolela hore ha ba lumele ho Molimo (atheist), ha ba na bonnete ba hore Molimo o teng (agnostic), kapa ha ba na bolumeli boo ba bo latelang.[3]<ref name=":2" /> == Thuto == Hoo e ka bang 34.3% ea bana ba lilemo tse pakeng tsa 0 le 4 ba ne ba sa ea lenaneong lefe kapa lefe la Ntlafatso ea Bana ba Banyenyane (ECD). Ho latela palo ea batho ea 2022, 76.8% ea batho ba lilemo tse pakeng tsa 5 le 24 ba ne ba ea setheong sa thuto. Palo ena e akaretsang e bontša keketseho ea ba kenang sekolo ha e bapisoa le palo ea batho ea 2011, moo e neng e le 73.1%. Palo ea batho ea 2022 e ne e kenyelletsa batho ba 1 763 343 ba lilemo tse 20 ho ea holimo ba tsoang Free State; ke 5.0% feela ba neng ba sa ea sekolong ho hang, ha 4.1% ba qetile sekolo sa mathomo (primary), 36.5% ba qetile sekolo sa bobeli (secondary), 'me 10.2% ba fumane thuto kapa koetliso ka mor'a sekolo.<ref name=":2" /> == Dimmasepala == ''Sengoloa se seholo: Lethathamo la bomasepala ba Free State''<ref name=":1" /> === Ditereke le bomasepala ba lehae ba Free State === Profinse ya Free State e arotsoe ka masepala o le mong wa toropo e kgolo (metropolitan municipality) le bomasepala ba bane ba ditereke. Bomasepala ba ditereke bona ba arotsoe ka bomasepala ba lehae ba 19:<ref name=":3" /> === Bomasepala ba toropo e kgolo === === Masepala wa Toropo e Kgolo wa Mangaung === === Bomasepala ba ditereke === === Setereke sa Fezile Dabi === Moqhaka Ngwathe Metsimaholo Mafube === Setereke sa Thabo Mofutsanyana === Setsoto Dihlabeng Maluti-a-Phofung Nketoana Phumelela Mantsopa === Setereke sa Lejweleputswa === Masilonyana Tokologo Tswelopele Matjhabeng Nala === Setereke sa Xhariep === Letsemeng Kopanong Mohokare == Metse e meholo le ditoropo == ''Sheba hape: Lethathamo la metse le ditoropo profinseng ya Free State''<ref name=":2" /> Ditoropo tse kgolo tsa Free State di kenyeletsa: Bloemfontein le Botshabelo ho Masepala wa Metropolitan wa Mangaung<ref name=":2" /> Welkom, Odendaalsrus le Virginia sebakeng sa Lejweleputswa<ref name=":2" /> Bethlehem, Harrismith le Phuthaditjhaba sebakeng sa Thabo Mofutsanyana<ref name=":2" /> Kroonstad, Sasolburg le Parys sebakeng sa Fezile Dabi<ref name=":2" /> == Puso le dipolotiki == === Puso === ''Sheba hape: Lekgotla la Phethahatso la Free State'' Puso ya profinse ya Free State e thehilwe Bloemfontein, e leng motse-moholo wa profinse. Lekala la Free State la Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa (High Court) le lona le sebetsa Bloemfontein.<ref name=":2" /> Jwalo ka diprofinse tse ding tsa Afrika Borwa, Free State e na le tsamaiso ya puso ya paramente, moo Tonakgolo ya profinse e kgethwang ke Lekgotla la Ketsamolao la Profinse ya Free State. Ka mora moo, Tonakgolo e kgetha ditho tsa Lekgotla la Phethahatso la profinse (khabinete). Tonakgolo ya hajwale ke Maqueen Letsoha-Mathae wa African National Congress (ANC), ya tshwereng boemo bona ho tloha ka 2024.[10]<ref name=":4" /> Lekgotla la Ketsamolao la profinse le kgethwa dilemong tse ding le tse ding tse hlano ho latela tsamaiso ya karolelano ya baemedi ho ya ka lenane la mokga (party-list proportional representation) mme le kopanela Vierde Raadsaal e Bloemfontein.<ref name=":1" /> == Baahi == [[Sesotho]] ke puo e hlahetseng ka mahetla dikarolong tsa naha. Bongata ba ma-Afrika Borwa ke batho ba batsho ba sebedisang puo ya sesotho ele leleme la pele puong tse teng ka hare ho naha, mme ha palo enngwe ele batho ba basweu ba buang puo ya seburu ba tholahalang porofenseng ya Freistata. == {{SIL|Link}} == {{PoSA Commons|Free State}} == {{SIL|Links}} == {{PoSA Informations|Free State}} {{ {{pn|Stub}} }} {{Provinces of South Africa}} {{DEFAULTSORT:{{SORT|Free State}}}} [[Category:{{pn ZAF|South Africa}}]] [[Category:{{pn ZAF|Provinces of South Africa}}]] [[Category:{{pn ZAF|Free State}}]] 5htvklrya69tr3hufzu0tgf07yy95i4 41498 41497 2026-10-01T06:43:36Z TsheleCAT 13263 /* Ditsela */ 41498 wikitext text/x-wiki {{Infobox PoSA Free State}} {{PoSA Introduction|Free State}}Motse-moholo oa eona ke Bloemfontein, e leng motse-moholo oa tsa boahloli oa Afrika Boroa hape. Tšimoloho ea eona ea nalane e ipapisitse le republiki ea Ma-Boer e neng e bitsoa Orange Free State, 'me hamorao ea fetoha Profinse ea Orange Free State. == Nalane == ''Boitsebiso bo eketsehileng: Orange Free State'' Meeli ea hajoale ea profinse ena e qalile ka selemo sa 1994 ha libaka tsa "Bantustan" li ne li felisoa 'me li kopanngoa hape le Afrika Boroa. Hape ke eona feela profinse har'a liprofinse tse nne tsa pele tsa Afrika Boroa e sa kang ea ba le liphetoho meeling ea eona, ntle le ho kopanngoa hape ha libaka tsa "Bantustan", 'me meeli ea eona e teng ho tloha pele ho qhomaka ha Ntoa ea Ma-Boer.<ref name=":1">https://novanews.co.za/bloemnewsexpress/familiar-face-takes-up-role-20240619/</ref> == Sebopeho sa Naha == Profinse ea Free State e lutse holim'a letoto la masimo a bataletseng a koahetsoeng ke joang le libaka tsa phuliso, e le sebakeng se phahameng ka limithara tse ka bang 1,158 (maoto a 3,800) ka holim'a boemo ba leoatle, 'me sebaka sena se sitisoa feela ke maralla a seng makae a hlahang ka linako tse ling. Mobu o nonneng le boemo ba leholimo bo botle li thusa hore indasteri ea temo e atlehe haholo.<ref name=":2">https://www.netwerk24.com/ZA/Bloemnuus/Nuus/first-wild-cheetahs-born-in-fs-in-century-20170301-2</ref> Profinse ena e sebakeng se phahameng, 'me hoo e ka bang naha eohle ea eona e phahame ka limithara tse 1,000 ka holim'a boemo ba leoatle. Mathōko a lithaba tsa Drakensberg le Maloti a etsa hore sebaka se phahame ho feta limithara tse 2,000 ka bochabela. Free State e bohareng ba sebaka sa majoe a tsejoang e le *Karoo Sequence*, a nang le mefuta e fapaneng ea majoe a kang *shale*, *mudstone*, *sandstone* le *Drakensberg Basalt* e etsang likarolo tse ka holimo tsa majoe a macha ka ho fetisisa. Ho na le mehloli e mengata ea liminerale, haholo-holo khauta le daemane, tse fumanoang haholo karolong e ka leboea le bophirima ba profinse.<ref name=":3">https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Orange_Free_State</ref> === Liphoofolo le limela === Libaka tse bataletseng tse ka boroa ho sebaka sena se sirelelitsoeng li fana ka maemo a loketseng bakeng sa mehlape e meholo ea liphoofolo tse kang *black wildebeest* le *springbok*. Maralla, lithaba tse nyane le libaka tse bataletseng tse tloaelehileng karolong e ka leboea ke lehae la *kudu*, *red hartebeest*, *southern white rhinoceros* le *buffalo*. Katse ea naha ea Afrika Boroa (*Southern African wildcat*), *black wildebeest*, *zebra*, *eland*, *white rhinoceros* le ntja ea naha (*wild dog*) li ka bonoa Sebakeng sa Tlhaho sa Soetdoring haufi le Bloemfontein. Li-cheetah tsa Afrika Boroa li ile tsa khutlisoa profinseng ea Free State ka lekhetlo la pele ka Phuptjane 2013 ka mor'a lilemo tse lekholo li le sieo sebakeng seo, ha li ne li behoa Sebakeng sa Laohu Valley haufi le Philippolis.[7] Ka mor'a ho khutlisoa ha *cheetah* e tšehali e holileng tsebong mathoasong a 2016, bana ba bararo ba *cheetah* ba hlahileng naheng ba ile ba tsoaloa ka lekhetlo la pele Sebakeng sa Laohu Valley ka Hlakola 2017; sena se ile sa etsa hore bana bana ba bararo e be bona *cheetah* tsa pele ho tsoaloa naheng ho tloha ha mofuta ona o ne o nyamela profinseng ea Free State ka nako e fetang lekholo la lilemo.[8]<ref name=":4">https://whc.unesco.org/en/list/1162/</ref> === Boemo ba leholimo === Free State e na le boemo ba leholimo ba naha e kholo (continental climate), bo khetholloang ka linako tsa lehlabula tse futhumetseng ho isa ho tse chesang le linako tsa mariha tse pholileng ho isa ho tse batang. Libaka tse ka bochabela li ba le lehloa khafetsa, haholo-holo lithabeng tse phahameng, athe bophirima bo ka ba bo chesang haholo nakong ea lehlabula. Hoo e ka bang pula eohle e na likhoeling tsa lehlabula ka mokhoa oa lifefo tse khutšoane tsa thapama, 'me maemo a ho oma a eketseha ha ho leiboa bophirima. Libaka tse ka bochabela haufi le Harrismith, Bethlehem le Ficksburg li na le metsi a lekaneng. Motse-moholo, Bloemfontein, o ba le lehlabula le chesang le nang le mongobo, le mariha a batang le omileng a nang le serame se matla khafetsa. Karolelano ea Bloemfontein: Mocheso o phahameng ka Pherekhong: 31 °C (o tlase: 15 °C), o phahameng ka Phupu: 17 °C (o tlase: -2 °C), pula ea selemo: 559 mm Karolelano ea Bethlehem: Mocheso o phahameng ka Pherekhong: 27 °C (o tlase: 13 °C), o phahameng ka Phupu: 16 °C (o tlase: -2 °C), pula ea selemo: 680 mm<ref name=":2" /> === Meeli === Motse oa Mafahlaneng o haufi le Tweeling Ka boroa-bochabela, profinse ea Free State e moeling le litereke tse supileng tsa Lesotho: Mokhotlong – e ka bochabela ho feta tsohle Butha-Buthe – ka leboea-bophirima ho Mokhotlong le ka leboea-bochabela ho Leribe Leribe – ka boroa-bophirima ho Butha-Buthe le ka leboea-bochabela ho Berea Berea – ka boroa-bophirima ho Leribe le ka leboea ho Maseru Maseru – ka boroa ho Berea le ka leboea-bochabela ho Mafeteng Mafeteng – ka boroa-bophirima ho Maseru le ka leboea-bophirima ho Mohale's Hoek Mohale's Hoek – ka boroa-bochabela ho Mafeteng Ka hare ho naha, e moeling le liprofinse tse latelang: KwaZulu-Natal – ka bochabela Eastern Cape – ka boroa Northern Cape – ka bophirima North West – ka leboea-bophirima Gauteng – ka leboea Mpumalanga – ka leboea-bochabela Free State e moeling le palo e kholo ea litereke tsa Lesotho le liprofinse tsa Afrika Boroa ho feta profinse efe kapa efe e 'ngoe. E tšeloa ke mola o lebisang leboea-bophirima o kopanyang latitude le longitude tse lekanang. == Dintlha tsa Baahi == Boemo ba bongata ba baahi profinseng ya Free State Dipuo tse buuwang haholo malapeng profinseng ya Free State   Afrikaans   [[Senyesemane]]   [[Seqhosa|Sexhosa]]   [[Sesotho]]   [[Setswana]]   [[Sezulu]]   Ha ho puo e hlahelletseng haholo Ho latela palo ya baahi ya 2022, Free State e ne e na le baahi ba 2,961,864, e leng keketseho ya 8.0% ho tloha palong e fetileng ya 2011. E bile profinse e nang le kgolo e liehang ka ho fetisisa ya baahi hara diprofinse tse robong tsa Afrika Borwa pakeng tsa 2011 le 2022. Hape ke profinse ya bobedi ka ho ba le baahi ba fokolang le ya bobedi ka ho ba le bongata bo tlase ba baahi sebakeng se itseng. Dilemo tse mahareng (median age) ke tse 28, e leng keketseho ya dilemo tse 3 ho tloha ka 2011.[3]<ref name=":2" /> == Morabe/Sehlopha sa Batho == Palong ya baahi ya 2022, 88.9% ya baahi ba ile ba ipitsa Batho ba Batsho ba Afrika, 8.0% e le Makgowa, 2.6% e le Batho ba Mebala e Kopaneng (Coloured), mme 0.4% e le Maindia/Ma-Asia.[3] Bongata ba baahi ke batho ba batsho ba Afrika ba buang Sesotho e le puo ya bona ya pele. Bongata bo boholo ba Makgowa profinseng ya Free State ke Ma-Afrikaans.<ref name=":3" /> Palo ea batho ba basweu profinseng ena e fokotsehile haholo ho tloha lekholong la bo19 la lilemo. Ka 1880, baahi ba basweu ba ne ba etsa karolo ea 45.7% ea baahi ka kakaretso. Ka 1904, palo ena e ne e theohile ho ea ho 36.8%.[9] Ho batho ba 142,679 ba neng ba le teng ka 1904, ke karolo ea 60% feela e ileng ea hlahela profinseng ena. Ho bafalli ba 2,726 ba tsoang Europe ba hlahetseng linaheng tse seng tsa Brithani, ba 1,025 ba ne ba tsoa 'Musong oa Russia, haholo-holo e le Bajuda. Ka 1904, batho ba basweu ba ne ba etsa bongata libakeng tse ngata tsa bolulo, e leng Ficksburg (52.3%), Wepener (60.2%), Ladybrand (60.0%), le Kroonstad (51.6%), hape ba ne ba etsa karolo e kholo ea baahi libakeng tse kang Bloemfontein (45.7%) le Winburg (36.3%).<ref name=":3" /> == Lipuo == Palong ea batho ea 2022, karolo ea 72.3% ea baahi e boletse hore puo ea bona ea pele ke Sesotho, 10.3% e re ke Afrikaans, 5.5% e re ke Xhosa, 5.3% e re ke Setswana, 'me 1.5% e re ke Senyesemane. Free State ke eona feela profinse moo batho ba buang Sesotho e le puo ea habo bona ba etsang bongata ba baahi. Hape ke profinse e nang le palo ea boraro e phahameng ka ho fetisisa ea batho ba buang Afrikaans, ka mor'a Western Cape le Northern Cape.[3]<ref name=":4" /> Sesotho ke puo e sebelisoang haholo malapeng karolong e kholo ea profinse. Sezulu ke puo e ka sehloohong 'masipaleng oa Phumelela o ka bochabela hole. Setswana ke puo e ka sehloohong Tokologo e ka leboea-bophirima, hammoho le sebakeng sa Thaba Nchu le tikolohong ea sona. Afrikaans e buuoa haholo profinseng ka bophara; ke puo ea pele ho batho ba bangata ba basweu le ba mebala (ba etsang karolo e nyane ea baahi) 'me ke puo ea bobeli kapa ea boraro ho batho ba buang Sesotho, Setswana le Xhosa. Leha ho na le batho ba fokolang ba buang Senyesemane e le puo ea habo bona, Senyesemane se ntse se eketseha ka bohlokoa e le puo ea khoebo le ea mmuso. Sena se bonahala ka phetoho ea litsi tsa thuto e phahameng, tse kang Univesithi ea Free State, ho tloha ho sebeliseng Seafrikaans feela e le puo ea ho ruta ho ea ho sebelisa Seafrikaans le Senyesemane, 'me qetellong ho sebelisa Senyesemane feela.<ref name=":2" /> == Bolumeli == Bahlali ba Free State haholo-holo ke Bakreste. Ho latela palo ea batho ea 2022, 92.7% ea baahi ba ile ba ipolela hore ke Bakreste; ena ke karolo ea boraro e phahameng ka ho fetisisa har'a liprovinse tsa Afrika Boroa. Har'a malumeli a mang, 4.9% ea baahi ba boletse hore ba latela malumeli a setso a Afrika, 'me 0.5% ea baahi ba ipolela hore ke Mamoseleme. 1.4% ea baahi ba ipolela hore ha ba lumele ho Molimo (atheist), ha ba na bonnete ba hore Molimo o teng (agnostic), kapa ha ba na bolumeli boo ba bo latelang.[3]<ref name=":2" /> == Thuto == Hoo e ka bang 34.3% ea bana ba lilemo tse pakeng tsa 0 le 4 ba ne ba sa ea lenaneong lefe kapa lefe la Ntlafatso ea Bana ba Banyenyane (ECD). Ho latela palo ea batho ea 2022, 76.8% ea batho ba lilemo tse pakeng tsa 5 le 24 ba ne ba ea setheong sa thuto. Palo ena e akaretsang e bontša keketseho ea ba kenang sekolo ha e bapisoa le palo ea batho ea 2011, moo e neng e le 73.1%. Palo ea batho ea 2022 e ne e kenyelletsa batho ba 1 763 343 ba lilemo tse 20 ho ea holimo ba tsoang Free State; ke 5.0% feela ba neng ba sa ea sekolong ho hang, ha 4.1% ba qetile sekolo sa mathomo (primary), 36.5% ba qetile sekolo sa bobeli (secondary), 'me 10.2% ba fumane thuto kapa koetliso ka mor'a sekolo.<ref name=":2" /> == Dimmasepala == ''Sengoloa se seholo: Lethathamo la bomasepala ba Free State''<ref name=":1" /> === Ditereke le bomasepala ba lehae ba Free State === Profinse ya Free State e arotsoe ka masepala o le mong wa toropo e kgolo (metropolitan municipality) le bomasepala ba bane ba ditereke. Bomasepala ba ditereke bona ba arotsoe ka bomasepala ba lehae ba 19:<ref name=":3" /> === Bomasepala ba toropo e kgolo === === Masepala wa Toropo e Kgolo wa Mangaung === === Bomasepala ba ditereke === === Setereke sa Fezile Dabi === Moqhaka Ngwathe Metsimaholo Mafube === Setereke sa Thabo Mofutsanyana === Setsoto Dihlabeng Maluti-a-Phofung Nketoana Phumelela Mantsopa === Setereke sa Lejweleputswa === Masilonyana Tokologo Tswelopele Matjhabeng Nala === Setereke sa Xhariep === Letsemeng Kopanong Mohokare == Metse e meholo le ditoropo == ''Sheba hape: Lethathamo la metse le ditoropo profinseng ya Free State''<ref name=":2" /> Ditoropo tse kgolo tsa Free State di kenyeletsa: Bloemfontein le Botshabelo ho Masepala wa Metropolitan wa Mangaung<ref name=":2" /> Welkom, Odendaalsrus le Virginia sebakeng sa Lejweleputswa<ref name=":2" /> Bethlehem, Harrismith le Phuthaditjhaba sebakeng sa Thabo Mofutsanyana<ref name=":2" /> Kroonstad, Sasolburg le Parys sebakeng sa Fezile Dabi<ref name=":2" /> == Puso le dipolotiki == === Puso === ''Sheba hape: Lekgotla la Phethahatso la Free State'' Puso ya profinse ya Free State e thehilwe Bloemfontein, e leng motse-moholo wa profinse. Lekala la Free State la Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa (High Court) le lona le sebetsa Bloemfontein.<ref name=":2" /> Jwalo ka diprofinse tse ding tsa Afrika Borwa, Free State e na le tsamaiso ya puso ya paramente, moo Tonakgolo ya profinse e kgethwang ke Lekgotla la Ketsamolao la Profinse ya Free State. Ka mora moo, Tonakgolo e kgetha ditho tsa Lekgotla la Phethahatso la profinse (khabinete). Tonakgolo ya hajwale ke Maqueen Letsoha-Mathae wa African National Congress (ANC), ya tshwereng boemo bona ho tloha ka 2024.[10]<ref name=":4" /> Lekgotla la Ketsamolao la profinse le kgethwa dilemong tse ding le tse ding tse hlano ho latela tsamaiso ya karolelano ya baemedi ho ya ka lenane la mokga (party-list proportional representation) mme le kopanela Vierde Raadsaal e Bloemfontein.<ref name=":1" /> == Baahi == [[Sesotho]] ke puo e hlahetseng ka mahetla dikarolong tsa naha. Bongata ba ma-Afrika Borwa ke batho ba batsho ba sebedisang puo ya sesotho ele leleme la pele puong tse teng ka hare ho naha, mme ha palo enngwe ele batho ba basweu ba buang puo ya seburu ba tholahalang porofenseng ya Freistata. == {{SIL|Link}} == {{PoSA Commons|Free State}} == {{SIL|Links}} == {{PoSA Informations|Free State}} {{Provinces of South Africa}} == Mehlodi == {{DEFAULTSORT:{{SORT|Free State}}}} [[Category:{{pn ZAF|South Africa}}]] [[Category:{{pn ZAF|Provinces of South Africa}}]] [[Category:{{pn ZAF|Free State}}]] sgbjp3ck2k78t2a62uzw0ko668wzn92 41499 41498 2026-10-01T06:46:52Z TsheleCAT 13263 /* Sebopeho sa Naha */ 41499 wikitext text/x-wiki {{Infobox PoSA Free State}} {{PoSA Introduction|Free State}}Motse-moholo oa eona ke Bloemfontein, e leng motse-moholo oa tsa boahloli oa Afrika Boroa hape. Tšimoloho ea eona ea nalane e ipapisitse le republiki ea Ma-Boer e neng e bitsoa Orange Free State, 'me hamorao ea fetoha Profinse ea Orange Free State. == Nalane == ''Boitsebiso bo eketsehileng: Orange Free State'' Meeli ea hajoale ea profinse ena e qalile ka selemo sa 1994 ha libaka tsa "Bantustan" li ne li felisoa 'me li kopanngoa hape le Afrika Boroa. Hape ke eona feela profinse har'a liprofinse tse nne tsa pele tsa Afrika Boroa e sa kang ea ba le liphetoho meeling ea eona, ntle le ho kopanngoa hape ha libaka tsa "Bantustan", 'me meeli ea eona e teng ho tloha pele ho qhomaka ha Ntoa ea Ma-Boer.<ref name=":1">https://novanews.co.za/bloemnewsexpress/familiar-face-takes-up-role-20240619/</ref> == Sebopeho sa Naha == Profinse ea Free State e lutse holim'a letoto la masimo a bataletseng a koahetsoeng ke joang le libaka tsa phuliso, e le sebakeng se phahameng ka limithara tse ka bang 1,158 (maoto a 3,800) ka holim'a boemo ba leoatle, 'me sebaka sena se sitisoa feela ke maralla a seng makae a hlahang ka linako tse ling. Mobu o nonneng le boemo ba leholimo bo botle li thusa hore indasteri ea temo e atlehe haholo.<ref name=":2">https://www.netwerk24.com/ZA/Bloemnuus/Nuus/first-wild-cheetahs-born-in-fs-in-century-20170301-2</ref> [[File:Free State 2011 population density map.svg|thumb|Mmapa wa baahi]] Profinse ena e sebakeng se phahameng, 'me hoo e ka bang naha eohle ea eona e phahame ka limithara tse 1,000 ka holim'a boemo ba leoatle. Mathōko a lithaba tsa Drakensberg le Maloti a etsa hore sebaka se phahame ho feta limithara tse 2,000 ka bochabela. Free State e bohareng ba sebaka sa majoe a tsejoang e le *Karoo Sequence*, a nang le mefuta e fapaneng ea majoe a kang *shale*, *mudstone*, *sandstone* le *Drakensberg Basalt* e etsang likarolo tse ka holimo tsa majoe a macha ka ho fetisisa. Ho na le mehloli e mengata ea liminerale, haholo-holo khauta le daemane, tse fumanoang haholo karolong e ka leboea le bophirima ba profinse.<ref name=":3">https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Orange_Free_State</ref> === Liphoofolo le limela === Libaka tse bataletseng tse ka boroa ho sebaka sena se sirelelitsoeng li fana ka maemo a loketseng bakeng sa mehlape e meholo ea liphoofolo tse kang *black wildebeest* le *springbok*. Maralla, lithaba tse nyane le libaka tse bataletseng tse tloaelehileng karolong e ka leboea ke lehae la *kudu*, *red hartebeest*, *southern white rhinoceros* le *buffalo*. Katse ea naha ea Afrika Boroa (*Southern African wildcat*), *black wildebeest*, *zebra*, *eland*, *white rhinoceros* le ntja ea naha (*wild dog*) li ka bonoa Sebakeng sa Tlhaho sa Soetdoring haufi le Bloemfontein. Li-cheetah tsa Afrika Boroa li ile tsa khutlisoa profinseng ea Free State ka lekhetlo la pele ka Phuptjane 2013 ka mor'a lilemo tse lekholo li le sieo sebakeng seo, ha li ne li behoa Sebakeng sa Laohu Valley haufi le Philippolis.[7] Ka mor'a ho khutlisoa ha *cheetah* e tšehali e holileng tsebong mathoasong a 2016, bana ba bararo ba *cheetah* ba hlahileng naheng ba ile ba tsoaloa ka lekhetlo la pele Sebakeng sa Laohu Valley ka Hlakola 2017; sena se ile sa etsa hore bana bana ba bararo e be bona *cheetah* tsa pele ho tsoaloa naheng ho tloha ha mofuta ona o ne o nyamela profinseng ea Free State ka nako e fetang lekholo la lilemo.[8]<ref name=":4">https://whc.unesco.org/en/list/1162/</ref> === Boemo ba leholimo === Free State e na le boemo ba leholimo ba naha e kholo (continental climate), bo khetholloang ka linako tsa lehlabula tse futhumetseng ho isa ho tse chesang le linako tsa mariha tse pholileng ho isa ho tse batang. Libaka tse ka bochabela li ba le lehloa khafetsa, haholo-holo lithabeng tse phahameng, athe bophirima bo ka ba bo chesang haholo nakong ea lehlabula. Hoo e ka bang pula eohle e na likhoeling tsa lehlabula ka mokhoa oa lifefo tse khutšoane tsa thapama, 'me maemo a ho oma a eketseha ha ho leiboa bophirima. Libaka tse ka bochabela haufi le Harrismith, Bethlehem le Ficksburg li na le metsi a lekaneng. Motse-moholo, Bloemfontein, o ba le lehlabula le chesang le nang le mongobo, le mariha a batang le omileng a nang le serame se matla khafetsa. Karolelano ea Bloemfontein: Mocheso o phahameng ka Pherekhong: 31 °C (o tlase: 15 °C), o phahameng ka Phupu: 17 °C (o tlase: -2 °C), pula ea selemo: 559 mm Karolelano ea Bethlehem: Mocheso o phahameng ka Pherekhong: 27 °C (o tlase: 13 °C), o phahameng ka Phupu: 16 °C (o tlase: -2 °C), pula ea selemo: 680 mm<ref name=":2" /> === Meeli === [[File:Mafahlaneng-woonbuurt, Tweeling, Vrystaat.jpg|thumb|Motse wa Mafahlaneng,Tweeling]] Ka boroa-bochabela, profinse ea Free State e moeling le litereke tse supileng tsa Lesotho: Mokhotlong – e ka bochabela ho feta tsohle Butha-Buthe – ka leboea-bophirima ho Mokhotlong le ka leboea-bochabela ho Leribe Leribe – ka boroa-bophirima ho Butha-Buthe le ka leboea-bochabela ho Berea Berea – ka boroa-bophirima ho Leribe le ka leboea ho Maseru Maseru – ka boroa ho Berea le ka leboea-bochabela ho Mafeteng Mafeteng – ka boroa-bophirima ho Maseru le ka leboea-bophirima ho Mohale's Hoek Mohale's Hoek – ka boroa-bochabela ho Mafeteng Ka hare ho naha, e moeling le liprofinse tse latelang: KwaZulu-Natal – ka bochabela Eastern Cape – ka boroa Northern Cape – ka bophirima North West – ka leboea-bophirima Gauteng – ka leboea Mpumalanga – ka leboea-bochabela Free State e moeling le palo e kholo ea litereke tsa Lesotho le liprofinse tsa Afrika Boroa ho feta profinse efe kapa efe e 'ngoe. E tšeloa ke mola o lebisang leboea-bophirima o kopanyang latitude le longitude tse lekanang. == Dintlha tsa Baahi == Boemo ba bongata ba baahi profinseng ya Free State Dipuo tse buuwang haholo malapeng profinseng ya Free State   Afrikaans   [[Senyesemane]]   [[Seqhosa|Sexhosa]]   [[Sesotho]]   [[Setswana]]   [[Sezulu]]   Ha ho puo e hlahelletseng haholo Ho latela palo ya baahi ya 2022, Free State e ne e na le baahi ba 2,961,864, e leng keketseho ya 8.0% ho tloha palong e fetileng ya 2011. E bile profinse e nang le kgolo e liehang ka ho fetisisa ya baahi hara diprofinse tse robong tsa Afrika Borwa pakeng tsa 2011 le 2022. Hape ke profinse ya bobedi ka ho ba le baahi ba fokolang le ya bobedi ka ho ba le bongata bo tlase ba baahi sebakeng se itseng. Dilemo tse mahareng (median age) ke tse 28, e leng keketseho ya dilemo tse 3 ho tloha ka 2011.[3]<ref name=":2" /> == Morabe/Sehlopha sa Batho == Palong ya baahi ya 2022, 88.9% ya baahi ba ile ba ipitsa Batho ba Batsho ba Afrika, 8.0% e le Makgowa, 2.6% e le Batho ba Mebala e Kopaneng (Coloured), mme 0.4% e le Maindia/Ma-Asia.[3] Bongata ba baahi ke batho ba batsho ba Afrika ba buang Sesotho e le puo ya bona ya pele. Bongata bo boholo ba Makgowa profinseng ya Free State ke Ma-Afrikaans.<ref name=":3" /> Palo ea batho ba basweu profinseng ena e fokotsehile haholo ho tloha lekholong la bo19 la lilemo. Ka 1880, baahi ba basweu ba ne ba etsa karolo ea 45.7% ea baahi ka kakaretso. Ka 1904, palo ena e ne e theohile ho ea ho 36.8%.[9] Ho batho ba 142,679 ba neng ba le teng ka 1904, ke karolo ea 60% feela e ileng ea hlahela profinseng ena. Ho bafalli ba 2,726 ba tsoang Europe ba hlahetseng linaheng tse seng tsa Brithani, ba 1,025 ba ne ba tsoa 'Musong oa Russia, haholo-holo e le Bajuda. Ka 1904, batho ba basweu ba ne ba etsa bongata libakeng tse ngata tsa bolulo, e leng Ficksburg (52.3%), Wepener (60.2%), Ladybrand (60.0%), le Kroonstad (51.6%), hape ba ne ba etsa karolo e kholo ea baahi libakeng tse kang Bloemfontein (45.7%) le Winburg (36.3%).<ref name=":3" /> == Lipuo == Palong ea batho ea 2022, karolo ea 72.3% ea baahi e boletse hore puo ea bona ea pele ke Sesotho, 10.3% e re ke Afrikaans, 5.5% e re ke Xhosa, 5.3% e re ke Setswana, 'me 1.5% e re ke Senyesemane. Free State ke eona feela profinse moo batho ba buang Sesotho e le puo ea habo bona ba etsang bongata ba baahi. Hape ke profinse e nang le palo ea boraro e phahameng ka ho fetisisa ea batho ba buang Afrikaans, ka mor'a Western Cape le Northern Cape.[3]<ref name=":4" /> Sesotho ke puo e sebelisoang haholo malapeng karolong e kholo ea profinse. Sezulu ke puo e ka sehloohong 'masipaleng oa Phumelela o ka bochabela hole. Setswana ke puo e ka sehloohong Tokologo e ka leboea-bophirima, hammoho le sebakeng sa Thaba Nchu le tikolohong ea sona. Afrikaans e buuoa haholo profinseng ka bophara; ke puo ea pele ho batho ba bangata ba basweu le ba mebala (ba etsang karolo e nyane ea baahi) 'me ke puo ea bobeli kapa ea boraro ho batho ba buang Sesotho, Setswana le Xhosa. Leha ho na le batho ba fokolang ba buang Senyesemane e le puo ea habo bona, Senyesemane se ntse se eketseha ka bohlokoa e le puo ea khoebo le ea mmuso. Sena se bonahala ka phetoho ea litsi tsa thuto e phahameng, tse kang Univesithi ea Free State, ho tloha ho sebeliseng Seafrikaans feela e le puo ea ho ruta ho ea ho sebelisa Seafrikaans le Senyesemane, 'me qetellong ho sebelisa Senyesemane feela.<ref name=":2" /> == Bolumeli == Bahlali ba Free State haholo-holo ke Bakreste. Ho latela palo ea batho ea 2022, 92.7% ea baahi ba ile ba ipolela hore ke Bakreste; ena ke karolo ea boraro e phahameng ka ho fetisisa har'a liprovinse tsa Afrika Boroa. Har'a malumeli a mang, 4.9% ea baahi ba boletse hore ba latela malumeli a setso a Afrika, 'me 0.5% ea baahi ba ipolela hore ke Mamoseleme. 1.4% ea baahi ba ipolela hore ha ba lumele ho Molimo (atheist), ha ba na bonnete ba hore Molimo o teng (agnostic), kapa ha ba na bolumeli boo ba bo latelang.[3]<ref name=":2" /> == Thuto == Hoo e ka bang 34.3% ea bana ba lilemo tse pakeng tsa 0 le 4 ba ne ba sa ea lenaneong lefe kapa lefe la Ntlafatso ea Bana ba Banyenyane (ECD). Ho latela palo ea batho ea 2022, 76.8% ea batho ba lilemo tse pakeng tsa 5 le 24 ba ne ba ea setheong sa thuto. Palo ena e akaretsang e bontša keketseho ea ba kenang sekolo ha e bapisoa le palo ea batho ea 2011, moo e neng e le 73.1%. Palo ea batho ea 2022 e ne e kenyelletsa batho ba 1 763 343 ba lilemo tse 20 ho ea holimo ba tsoang Free State; ke 5.0% feela ba neng ba sa ea sekolong ho hang, ha 4.1% ba qetile sekolo sa mathomo (primary), 36.5% ba qetile sekolo sa bobeli (secondary), 'me 10.2% ba fumane thuto kapa koetliso ka mor'a sekolo.<ref name=":2" /> == Dimmasepala == ''Sengoloa se seholo: Lethathamo la bomasepala ba Free State''<ref name=":1" /> === Ditereke le bomasepala ba lehae ba Free State === [[File:Map of the Free State with districts shaded and municipalities numbered (2016).svg|thumb|Ditereke le bo Mmasepala]] Profinse ya Free State e arotsoe ka masepala o le mong wa toropo e kgolo (metropolitan municipality) le bomasepala ba bane ba ditereke. Bomasepala ba ditereke bona ba arotsoe ka bomasepala ba lehae ba 19:<ref name=":3" /> === Bomasepala ba toropo e kgolo === === Masepala wa Toropo e Kgolo wa Mangaung === === Bomasepala ba ditereke === === Setereke sa Fezile Dabi === Moqhaka Ngwathe Metsimaholo Mafube === Setereke sa Thabo Mofutsanyana === Setsoto Dihlabeng Maluti-a-Phofung Nketoana Phumelela Mantsopa === Setereke sa Lejweleputswa === Masilonyana Tokologo Tswelopele Matjhabeng Nala === Setereke sa Xhariep === Letsemeng Kopanong Mohokare == Metse e meholo le ditoropo == ''Sheba hape: Lethathamo la metse le ditoropo profinseng ya Free State''<ref name=":2" /> Ditoropo tse kgolo tsa Free State di kenyeletsa: Bloemfontein le Botshabelo ho Masepala wa Metropolitan wa Mangaung<ref name=":2" /> Welkom, Odendaalsrus le Virginia sebakeng sa Lejweleputswa<ref name=":2" /> Bethlehem, Harrismith le Phuthaditjhaba sebakeng sa Thabo Mofutsanyana<ref name=":2" /> Kroonstad, Sasolburg le Parys sebakeng sa Fezile Dabi<ref name=":2" /> == Puso le dipolotiki == === Puso === ''Sheba hape: Lekgotla la Phethahatso la Free State'' Puso ya profinse ya Free State e thehilwe Bloemfontein, e leng motse-moholo wa profinse. Lekala la Free State la Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa (High Court) le lona le sebetsa Bloemfontein.<ref name=":2" /> Jwalo ka diprofinse tse ding tsa Afrika Borwa, Free State e na le tsamaiso ya puso ya paramente, moo Tonakgolo ya profinse e kgethwang ke Lekgotla la Ketsamolao la Profinse ya Free State. Ka mora moo, Tonakgolo e kgetha ditho tsa Lekgotla la Phethahatso la profinse (khabinete). Tonakgolo ya hajwale ke Maqueen Letsoha-Mathae wa African National Congress (ANC), ya tshwereng boemo bona ho tloha ka 2024.[10]<ref name=":4" /> Lekgotla la Ketsamolao la profinse le kgethwa dilemong tse ding le tse ding tse hlano ho latela tsamaiso ya karolelano ya baemedi ho ya ka lenane la mokga (party-list proportional representation) mme le kopanela Vierde Raadsaal e Bloemfontein.<ref name=":1" /> == Baahi == [[Sesotho]] ke puo e hlahetseng ka mahetla dikarolong tsa naha. Bongata ba ma-Afrika Borwa ke batho ba batsho ba sebedisang puo ya sesotho ele leleme la pele puong tse teng ka hare ho naha, mme ha palo enngwe ele batho ba basweu ba buang puo ya seburu ba tholahalang porofenseng ya Freistata. == {{SIL|Link}} == {{PoSA Commons|Free State}} == {{SIL|Links}} == {{PoSA Informations|Free State}} {{Provinces of South Africa}} == Mehlodi == {{DEFAULTSORT:{{SORT|Free State}}}} [[Category:{{pn ZAF|South Africa}}]] [[Category:{{pn ZAF|Provinces of South Africa}}]] [[Category:{{pn ZAF|Free State}}]] de3xyvr2q8olbx4goa6a1svcd9tm6vt 0 9986 41496 35930 2026-10-01T06:25:11Z TsheleCAT 13263 ke lokisa diphoso 41496 wikitext text/x-wiki [[File:Thabo Mofutsanyana District Municipality Flag.png|thumb|280x280px|Thabo Mofutsanyane]] '''Makwane''' ke motse o seterekeng sa Mmasepala wa Thabo Mofutsanyana <ref>http://thabomofutsanyana.gov.za/history.aspx</ref>se porofensing ya Foreistata<ref><nowiki>https://sahistory.org.za/place/free-state-province</nowiki></ref> ,naheng ya [[Afrika Borwa]]. Ke toropo ya le hae ya pele ya sehlopha sa bolo ya maoto sa [[Freistata|Free State Stars]], se thehilweng ka selemo sa 1977 e le Makwane ''Computer Stars''. Ka selemo sa 2014, Sasol e thehile setsi se kopaneng sa matla Makwane, ho fa setjhaba ditshebelletso tsa matla le disebediswa tse ding. Makwane ese e na le metsana, eleng Metsimatsho, Phahameng, Comet, Molapo Sekgutlong, Tebang le Matshekgeng. == Ditlhaloso == bjuw8a2ho4mw16ak7z1fw95k2zflsyj 0 11014 41478 41402 2026-10-01T02:54:46Z InternetArchiveBot 8513 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 41478 wikitext text/x-wiki Serapa sa setjhaba sa QwaQwa ke karolo ya serapa sa setjhaba sa Golden Gate Highlands le serapa sa Maloti-Drakensberg, mme se akaretsa sebaka seo pele e neng e le 'Homeland' (kapa Bantustan) ya QwaQwa. Se bohole ba dikhilomithara tse ka bang 60 ho tloha Harrismith tseleng ya Golden Gate (R712), mme e ne e le karolo ya bohlokwa ya tsela ya bohahlaudi ya Highlands Treasure Route. == Nalane == Sebaka sa Phaka ya setjhaba ya QwaQwa ke lehae la nalane la batho ba Bakoena le Batlokoa. QwaQwa e ile ya thehwa e le phaka ka 1992 nakong ya phetoho ya Afrika Borwa ho ya pusong ya demokrasi. Sepheo sa ho theha phaka ena e ne e le ho kenya letsoho ha setjhaba sa sebaka seo mererong ya naha. Phaka ena e ile ya kgutlisetswa profinseng ya Free State ka 1994. Mokgatlo wa South African Development Trust (SADT) o ne o se o rekile mobu o mong hape ka leboya le ka leboya-bophirima ho QwaQwa ka 1984 ho fokotsa ho teteana ha batho sebakeng seo. Mobu o mong wa Serapa sena sa diphoofolo se nanw le sebakawsadiiwektheaebatho ba batsho 22 00w se nw se kilegsa bawle teheta e se yota-potwleng, empa ea aoloa e le hope liyhoofolo tse wlaha tse ka byng 3 000 liytsebe ho tsamaea ka bolokolohi. Qalong, Serapa sawSechaba sa QwaQwa se newse laoloa ke wighlands Devwlopment Corpoyatiotj (HDCy, e leng mokhatlo ga khoebo wa mmuso. HDC e ny e etelletse pelewMorero oa yand Waterw o neng o kenyellytsa tlhahiso tse fapaneng tsa nts'etsopele ea moruo sebakeng sa QwaQwa hammoho le karolong e ka bochabela ea Free State. Agrico, e leng k'hamphani e nngwe e laoloang ke mmuso, e ile ea nka taolo ea Phaka ea Sechaba ea QwaQwa ka 1995. Kaha sebaka seo sa polasi se ne se le sebakeng seo pele e neng e le Bantustan, basebetsi ba temo ba ile ba sala moo ha phaka e thehoa. Baahi ba ile ba hanyetsa boiteko ba batsamaisi ba phaka ba ho fokotsa palo ya diphoofolo tsa bona le ho ba fallisetsa dibakeng tse ka ntle ho meeli ya phaka. Bongata ba baahi ba QwaQwa e ne e le litloholo tsa basebetsi ba dipolasi tse neng di le matsohong a batho ba basweu pele naha eo e rekoa ke SADT. Qabang pakeng tsa batsamaisi ba Phaka le baahi e ile ea hlaha ha ho ne ho sa ananeloe ka molao bohlokoa ba setso le moruo ba naha eo baahi ba neng ba lula ho eona. Ho hanyetsa ha bona ho ne ho boetse ho amana le dibaka tse fapaneng tsa mabitla a baholo-holo wo baahi ba neng ba hana ho a fallisa. Qetellong, ha palo ea liphoofolo tsa hlaha e ntse e eketseha, batsamaisi ba Phaka ba ile ba atleha ho fokotsa palo ea liphoofolo tsa lapeng ho isa ho tse 15 (tse kang likhomo) ka lelapa e le mokhoa oa ho laola khoholeho ea mobu le mathata a mang a tikoloho. Baahi ba ile ba boela ba kopuoa ho fokotsa tšebeliso ea metsi le ho kha limela tsa meriana tsa sebaka seo. Kaha phaka e ne e boetse e le sebaka sa projeke ea Rand Water e neng e hira baahi ba bangata, baahi ba ile ba ba le likhohlano le batsamaisi ba Phaka ea QwaQwa. Qetellong, baahi ba bang ba ile ba etsa qeto ea ho isa likhomo tsa bona ho ea fula naheng ea batho ba batšo ba ileng ba fuoa mobu tlas'a lenaneo la phetoho ea kabo ea mobu. Leha ho le joalo, baahi ba bangata ba ntse ba tsoela pele ho alosa likhomo tsa bona ka hare ho Phaka.<ref>https://web.archive.org/web/20180216030619/http://faculty.bemidjistate.edu/mlawrence/Slater.pdf</ref> == Boemo ba leholimo == Sebaka sena se sebakeng se nang le pula ea lehlabula se nang le lipula le sefefo sa lehalima pakeng tsa November le April. Lehlabula le futhumetse 'me mocheso oa lona o ka ba ka karolelano ho 26 °C. &nbsp;Mariha, ho tloha ka May ho ea ho October, a omme ebile a bata, 'me mocheso oa oona o theohela ho 13 °C (55 °F). &nbsp;&nbsp;Lehloa le leholo le atile sebakeng sena likhoeling tsa mariha, 'me lehloa le ka etsahala bohareng ba mariha ka lebaka la bophahamo. == Dimela == . Serapa sena se sebakeng sa Highveld, ha dithaba tse phahameng tsa Lesotho di le ka borwa.<ref>https://web.archive.org/web/20181003210338/http://wiki.sabirding.co.za/Print.aspx?Page=Qwa-Qwa&AspxAutoDetectCookieSupport=1</ref> Dimela tsa sona ke tsa mofuta o fumanehang dibakeng tsa makhulo a maholo (grassland biome). <ref>https://pza.sanbi.org/vegetation/grassland-biome</ref>Mefuta e mengata ya dimela tse fumanehang dibakeng tsena ke ya moo Afrika Borwa feela. Sebaka sena se tletse ka mefuta e fapaneng ya dimela tse hlahang haholo nakong ya selemo le hoetla. Mafuledi a maholo a sebaka sena a tletse ka dimela tsa lehae tse kang *watsonia*, *gladioli*, *arum lilies* le *scilla*.<gallery> File:Celtis_africana,_Phalandingwe.jpg|Sefate sa Modutu File:Wild-Olive-leaves.gif|Wild Olive leaves File:Giant_Henkels_Yellowwood_tree_-_South_Africa.JPG|Mophosho </gallery> == Diphoofolo tse hlaha == Ho na le mefuta e mengata ya diphoofolo tse nyalisang diphoofolo tse fumanwang sebakeng sena sa polokelo, e leng, Springbok, Burchell's zebra, Eland, Black Wildebeest, Blesbok le Red Hartebeest. Bophelo ba dinonyana bo fapane ka ho lekana, mme serapa sena ke sebaka sa ho ikatisa sa Cape Vulture e kotsing ya ho fela. Ho phaella moo, ho na le mefuta e mengata ya dikokonyana le dikokwanyana. === Tse nyantshwang === Tse antshang tse sebakeng seo li kenyelletsa:<gallery> File:Springbok_(3691769258).jpg|Springbok File:Blesbok.jpg|Blesbuck File:2012-red-hartebeest.jpg|Red Hartebees File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Nare e Ntsho </gallery> === Dinonyana === <gallery> File:Cape_Vulture,_Gyps_coprotheres_at_Kruger_National_Park_(13911811003).jpg|Letlaka la Kapa File:Martial_Eagle_(Polemaetus_bellicosus)_juvenile_(17328130702).jpg|Phakwe File:Secretary_Bird_(Sagittarius_serpentarius).jpg|Mmamolangwana File:Ostrich_(Common_Ostrich),_Struthio_camelus_at_Marakele_National_Park,_South_Africa_(14158279025).jpg|Ntjhwe </gallery> == Mesebetsi == Serapa sena se fana ka ho shebella linonyana, maeto a ho bapala, ho palama lipere ka tataiso le tsela ea ho hloa thaba ea matsatsi a mabeli e bolelele ba lik'hilomithara tse 27. Ho boetse ho na le leeto la ho etela Motse oa Setso sa Basotho. === Basotho Cultural Village === Motse wa Setso wa Basotho o fa baeti monyetla wa ho bona le ho utlwisisa setso le nalane ya Basotho ba Borwa, ho kenyeletswa le tsela eo malapa a neng a hlophisitswe ka yona hammoho le moelelo wa diaparo tsa setso. Matlo a setso a mehleng ya dilemo tsa bo-1700 a se a hahilwe hape mme a fumaneha sebakeng sena. == Bona hape == * [[Basotho|Batho ba Basotho]] * [[Phetoho ya naha Afrika Borwa|Phetoho ea naha Afrika Boroa]] * Letamo la Sterkfontein * [[Clarens, Afrika Borwa|Clarens, Naha e Lokolohileng]] * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehema]] == Ditokomane == Serapa sena se tla kenngoa Serapeng sa Kgotso sa Maloti-Drakensberg Transfrontier Conservation Area. {{Coord|28|29|20|S|28|44|37|E|display=title}} == Dihokela tsa kantle == * http://www.saexplorer.co.za/south-africa/map/Olifantshoek_map.asp * http://www.sahra.org.za/sites/default/files/website/articledocs/NC%20palaeotechnical%20report.pdf == Bona hape == Lefapha la Nts'etsopele ea Moruo, Bohahlauli le Litaba tsa Tikoloho, Province Free State. [https://web.archive.org/web/20111009182812/http://www.detea.fs.gov.za/qwa-qwa.htm webpage] Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine == Ditlhaloso == 99tyhh7bb42kq6mamsuagvzpfo3nwwl 0 11024 41474 41443 2026-09-30T16:52:33Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the section "Background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370205103|Sterkfontein Dam]]" 41474 wikitext text/x-wiki Sterkfontein Dam, e fumanehang kantle ho toropo ya [[Harrismith]], Seterekeng sa Free State, profinseng ya [[Afrika Borwa]], ke karolo ya Morero wa Metsi wa Tugela-Vaal le Drakensberg Pumped Storage Scheme, mme e fumaneha ho Nuwejaarspruit, molapo wa Noka ya Wilge sebakeng se kahodimo sa mokedikedi wa Noka ya Vaal. Ke letamo la bobedi le phahameng ka ho fetisisa la letamo Afrika Borwa le letamo la lona le phahameng ka ka ho fetisisa le tlatsang mobu. == Semelo == === Nalane === Katoloso e potlakileng ya moruo ya sebaka se seholo sa Johannesburg dilemong tsa bo-1960 le bo-70 e ile ya beha phepelo ya metsi kotsing ya nako e telele mme ho ile ha etswa qeto ya ho fetisetsa metsi ho tswa nokeng e kgolo ya Tugela e neng e sa sebediswe haholo lewatleng le ho a boloka ka hara letamo le leholo la polokelo ya metsi le nang le mouwane o fokolang haholo. Sebaka sa pele se khethilweng bakeng sa projeke ena se ne se le phuleng e haufi le bophirima ho noka ya Elands. Ena e ne e le kgetho e kgethilweng ho tswa karolong ya boenjiniere hobane e ne e tla kenyelletsa lebota le lenyenyane la letamo. Leha ho le jwalo, nakwana pele kaho e qala, sebaka sa Nuwejaarspruit se ile sa kgethwa ka mabaka a dipolotiki hobane se ile sa qoba ho tlala ha karolo e itseng ya [[Bantustan]] e ntjha e rerilweng ya [[QwaQwa|Qwaqwa]] Phuthadichaba. Ho ka be ho bolela hore mohlodi ona wa naha o nang le leano o ka be o le "naheng esele" e neng e ke ke ya amoheleha jwalo ka ha ho bonwa ponong ya mmuso wa hajwale ka nako eo. === Kaho === Kaho e qalile ka 1969 me karolo ya pele e ile ya qala ho sebetsa ka 1977 mme e ne e ena le lerako le phahameng la mobu le tletseng mobu e telele ntle le tsela ua ho tsholla metsi . Kamora ho phethela karolo ya pele, ho ile ha etswa qeto ya ho tswela pele hang-hang ka karolo ya ho qetela mme hamorao ya phahamiswa ka 1980 ho ya bophahamong ba yona ba hona joale ba e nang le bophahamo ba le bokgoni bo felletseng ba phepelo ba . Ha e fumaneha ka botlalo, e na le sebaka se sa feteng 70&nbsp;km ² . Letamo le atolositsweng le ile la qala ho sebetsa ka 1980, mme le na le bokgoni ba , e nang le sebaka sa bokaholimo ba , lebota la letamo ke e phahameng. Nako yohle ya kaho e ne e le dilemo tse 11. Letamo la Sterkfontein le entswe le ho hahuwa ke Lefapha la ditaba tsa Metsi.Letamo lena le sebeletsa haholo-holo bakeng sa tshebediso ya malapeng le ya indasteri mme monyetla wa lona wa kotsi o behilwe boemong bo hodimo (3). === Ho reha mabitso === Letamo le reheletswe ka e nngwe ya mapolasi a neng a le haufi le moo le hahilweng teng. Toropo ya nakwana ya basebetsi ba kaho e hahilwe polasing ya Sterkfontein. Lentswe ''sterkfontein'' le bolela ''sediba se matla'' ka Se-afrikanse . p6x8w9lhje3dl2xfgm9ypqd8mcsnz8v 41475 41474 2026-09-30T16:55:17Z Satane-mautlwa 13259 41475 wikitext text/x-wiki '''Sterkfontein Dam'''<ref>http://www.dwaf.gov.za/orange/Vaal/sterkfon.htm</ref>, e fumanehang kantle ho toropo ya [[Harrismith]], Seterekeng sa Free State, profinseng ya [[Afrika Borwa]], ke karolo ya Morero wa Metsi wa Tugela-Vaal le Drakensberg Pumped Storage Scheme, mme e fumaneha ho Nuwejaarspruit, molapo wa Noka ya Wilge sebakeng se kahodimo sa mokedikedi wa Noka ya Vaal. Ke letamo la bobedi le phahameng ka ho fetisisa la letamo Afrika Borwa le letamo la lona le phahameng ka ka ho fetisisa le tlatsang mobu. == Semelo == === Nalane === Katoloso e potlakileng ya moruo ya sebaka se seholo sa Johannesburg dilemong tsa bo-1960 le bo-70 e ile ya beha phepelo ya metsi kotsing ya nako e telele mme ho ile ha etswa qeto ya ho fetisetsa metsi ho tswa nokeng e kgolo ya Tugela e neng e sa sebediswe haholo lewatleng le ho a boloka ka hara letamo le leholo la polokelo ya metsi le nang le mouwane o fokolang haholo. Sebaka sa pele se khethilweng bakeng sa projeke ena se ne se le phuleng e haufi le bophirima ho noka ya Elands. Ena e ne e le kgetho e kgethilweng ho tswa karolong ya boenjiniere hobane e ne e tla kenyelletsa lebota le lenyenyane la letamo. Leha ho le jwalo, nakwana pele kaho e qala, sebaka sa Nuwejaarspruit se ile sa kgethwa ka mabaka a dipolotiki hobane se ile sa qoba ho tlala ha karolo e itseng ya [[Bantustan]] e ntjha e rerilweng ya [[QwaQwa|Qwaqwa]] Phuthadichaba. Ho ka be ho bolela hore mohlodi ona wa naha o nang le leano o ka be o le "naheng esele" e neng e ke ke ya amoheleha jwalo ka ha ho bonwa ponong ya mmuso wa hajwale ka nako eo. === Kaho === Kaho e qalile ka 1969 me karolo ya pele e ile ya qala ho sebetsa ka 1977 mme e ne e ena le lerako le phahameng la mobu le tletseng mobu e telele ntle le tsela ua ho tsholla metsi . Kamora ho phethela karolo ya pele, ho ile ha etswa qeto ya ho tswela pele hang-hang ka karolo ya ho qetela mme hamorao ya phahamiswa ka 1980 ho ya bophahamong ba yona ba hona joale ba e nang le bophahamo ba le bokgoni bo felletseng ba phepelo ba . Ha e fumaneha ka botlalo, e na le sebaka se sa feteng 70&nbsp;km ² . Letamo le atolositsweng le ile la qala ho sebetsa ka 1980, mme le na le bokgoni ba , e nang le sebaka sa bokaholimo ba , lebota la letamo ke e phahameng. Nako yohle ya kaho e ne e le dilemo tse 11. Letamo la Sterkfontein le entswe le ho hahuwa ke Lefapha la ditaba tsa Metsi.Letamo lena le sebeletsa haholo-holo bakeng sa tshebediso ya malapeng le ya indasteri mme monyetla wa lona wa kotsi o behilwe boemong bo hodimo (3). === Ho reha mabitso === Letamo le reheletswe ka e nngwe ya mapolasi a neng a le haufi le moo le hahilweng teng. Toropo ya nakwana ya basebetsi ba kaho e hahilwe polasing ya Sterkfontein. Lentswe ''sterkfontein'' le bolela ''sediba se matla'' ka Se-afrikanse . 9y58bk42jbbrjo9tybhaugrxuvlwstp 41476 41475 2026-09-30T16:57:53Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41476 wikitext text/x-wiki '''Sterkfontein Dam'''<ref>http://www.dwaf.gov.za/orange/Vaal/sterkfon.htm</ref>, e fumanehang kantle ho toropo ya [[Harrismith]], Seterekeng sa Free State, profinseng ya [[Afrika Borwa]], ke karolo ya Morero wa Metsi wa Tugela-Vaal le Drakensberg Pumped Storage Scheme, mme e fumaneha ho Nuwejaarspruit, molapo wa Noka ya Wilge sebakeng se kahodimo sa mokedikedi wa Noka ya Vaal.<ref>http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA8UpperVaal.jpg</ref> Ke letamo la bobedi le phahameng ka ho fetisisa la letamo Afrika Borwa le letamo la lona le phahameng ka ka ho fetisisa le tlatsang mobu. == Semelo == === Nalane === Katoloso e potlakileng ya moruo ya sebaka se seholo sa Johannesburg dilemong tsa bo-1960 le bo-70 e ile ya beha phepelo ya metsi kotsing ya nako e telele mme ho ile ha etswa qeto ya ho fetisetsa metsi ho tswa nokeng e kgolo ya Tugela e neng e sa sebediswe haholo lewatleng le ho a boloka ka hara letamo le leholo la polokelo ya metsi le nang le mouwane o fokolang haholo. Sebaka sa pele se khethilweng bakeng sa projeke ena se ne se le phuleng e haufi le bophirima ho noka ya Elands. Ena e ne e le kgetho e kgethilweng ho tswa karolong ya boenjiniere hobane e ne e tla kenyelletsa lebota le lenyenyane la letamo. Leha ho le jwalo, nakwana pele kaho e qala, sebaka sa Nuwejaarspruit se ile sa kgethwa ka mabaka a dipolotiki hobane se ile sa qoba ho tlala ha karolo e itseng ya [[Bantustan]] e ntjha e rerilweng ya [[QwaQwa|Qwaqwa]] Phuthadichaba. Ho ka be ho bolela hore mohlodi ona wa naha o nang le leano o ka be o le "naheng esele" e neng e ke ke ya amoheleha jwalo ka ha ho bonwa ponong ya mmuso wa hajwale ka nako eo. === Kaho === Kaho e qalile ka 1969 me karolo ya pele e ile ya qala ho sebetsa ka 1977 mme e ne e ena le lerako le phahameng la mobu le tletseng mobu e telele ntle le tsela ua ho tsholla metsi . Kamora ho phethela karolo ya pele, ho ile ha etswa qeto ya ho tswela pele hang-hang ka karolo ya ho qetela mme hamorao ya phahamiswa ka 1980 ho ya bophahamong ba yona ba hona joale ba e nang le bophahamo ba le bokgoni bo felletseng ba phepelo ba . Ha e fumaneha ka botlalo, e na le sebaka se sa feteng 70&nbsp;km ² . Letamo le atolositsweng le ile la qala ho sebetsa ka 1980, mme le na le bokgoni ba , e nang le sebaka sa bokaholimo ba , lebota la letamo ke e phahameng. Nako yohle ya kaho e ne e le dilemo tse 11. Letamo la Sterkfontein le entswe le ho hahuwa ke Lefapha la ditaba tsa Metsi.Letamo lena le sebeletsa haholo-holo bakeng sa tshebediso ya malapeng le ya indasteri mme monyetla wa lona wa kotsi o behilwe boemong bo hodimo (3). === Ho reha mabitso === Letamo le reheletswe ka e nngwe ya mapolasi a neng a le haufi le moo le hahilweng teng. Toropo ya nakwana ya basebetsi ba kaho e hahilwe polasing ya Sterkfontein. Lentswe ''sterkfontein'' le bolela ''sediba se matla'' ka Se-afrikanse . a5ldw2md60570na4kz9vrggaagf0t85 0 11025 41462 41456 2026-09-30T15:45:51Z Satane-mautlwa 13259 /* Kahlolo ya lekgotla */ 41462 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866. Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro. == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu. <ref name="Journey" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso. Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ea 1949, bofetoheli ba sechaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokhoa o sa sebetseng ho ea ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang lik'hilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng li ile tsa senngoa, 'me limela tse ling tsa lihoai tse tšoeu li ile tsa chesoa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matsoalloa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tsoelang pele ho tsoa Basotho ka polao ea likhomo tsa bona. Ho bolaoa ha batho ho neng ho reretsoe ho etsahala ka la 8 Pherekhong 1950 ho ile ha tšoaea phetoho ea mokhatlo oa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo oa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse likhomo tsa bona ka nako ea ho hlaba e abetsoeng. Le ka nako eo, ts'ebetso ea ho hlaba e ile ea khaoloa ke bapalami ba lipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka likhomo tse setseng. Ho sa tsotellehe litaelo tsa lekhotla tse neng li batla hore Basotho ba khaotse ho loana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 March, banna le basali ba ka bang makholo a mararo ba ile ba khutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuoa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ea matsoalloa hanghang.<ref name="Cape Town" /> Ka October 1950, ho ile ha thehoa Khomishene ea Lipatlisiso. Basotho, ba etelletsoeng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entsoe ka banna ba basoeu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 November 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla 'me ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao. Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romeloa Witziehoek ka sepheo sa ho sebelisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ea otloa ka thupa ke e mong har'a bongata; phoofolo e ile ea phahamisoa 'me mosireletsi a oa. Nakoana ka mor'a moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho oa pele ea ileng a bolaoa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngoa 'me ba bolaoa. Basebeletsi ba babeli ba mapolesa ba batšo ba ile ba bolaoa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] 647pqbjpoj1h8mt77znih5cpw892gln 41463 41462 2026-09-30T15:50:04Z Satane-mautlwa 13259 /* Tlhahlobo e akaretsang */ 41463 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro. == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu. <ref name="Journey" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso. Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ea 1949, bofetoheli ba sechaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokhoa o sa sebetseng ho ea ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang lik'hilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng li ile tsa senngoa, 'me limela tse ling tsa lihoai tse tšoeu li ile tsa chesoa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matsoalloa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tsoelang pele ho tsoa Basotho ka polao ea likhomo tsa bona. Ho bolaoa ha batho ho neng ho reretsoe ho etsahala ka la 8 Pherekhong 1950 ho ile ha tšoaea phetoho ea mokhatlo oa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo oa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse likhomo tsa bona ka nako ea ho hlaba e abetsoeng. Le ka nako eo, ts'ebetso ea ho hlaba e ile ea khaoloa ke bapalami ba lipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka likhomo tse setseng. Ho sa tsotellehe litaelo tsa lekhotla tse neng li batla hore Basotho ba khaotse ho loana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 March, banna le basali ba ka bang makholo a mararo ba ile ba khutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuoa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ea matsoalloa hanghang.<ref name="Cape Town" /> Ka October 1950, ho ile ha thehoa Khomishene ea Lipatlisiso. Basotho, ba etelletsoeng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entsoe ka banna ba basoeu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 November 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla 'me ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao. Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romeloa Witziehoek ka sepheo sa ho sebelisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ea otloa ka thupa ke e mong har'a bongata; phoofolo e ile ea phahamisoa 'me mosireletsi a oa. Nakoana ka mor'a moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho oa pele ea ileng a bolaoa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngoa 'me ba bolaoa. Basebeletsi ba babeli ba mapolesa ba batšo ba ile ba bolaoa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] 9l68k4rjwz2tlrq9dls2o0h9g57z29q 41464 41463 2026-09-30T15:54:24Z Satane-mautlwa 13259 /* Tlhahlobo e akaretsang */ 41464 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro. == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu. <ref name="Journey" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso. Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ea 1949, bofetoheli ba sechaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokhoa o sa sebetseng ho ea ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang lik'hilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng li ile tsa senngoa, 'me limela tse ling tsa lihoai tse tšoeu li ile tsa chesoa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matsoalloa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tsoelang pele ho tsoa Basotho ka polao ea likhomo tsa bona. Ho bolaoa ha batho ho neng ho reretsoe ho etsahala ka la 8 Pherekhong 1950 ho ile ha tšoaea phetoho ea mokhatlo oa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo oa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse likhomo tsa bona ka nako ea ho hlaba e abetsoeng. Le ka nako eo, ts'ebetso ea ho hlaba e ile ea khaoloa ke bapalami ba lipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka likhomo tse setseng. Ho sa tsotellehe litaelo tsa lekhotla tse neng li batla hore Basotho ba khaotse ho loana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 March, banna le basali ba ka bang makholo a mararo ba ile ba khutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuoa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ea matsoalloa hanghang.<ref name="Cape Town" /> Ka October 1950, ho ile ha thehoa Khomishene ea Lipatlisiso. Basotho, ba etelletsoeng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entsoe ka banna ba basoeu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 November 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla 'me ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao. Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romeloa Witziehoek ka sepheo sa ho sebelisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ea otloa ka thupa ke e mong har'a bongata; phoofolo e ile ea phahamisoa 'me mosireletsi a oa. Nakoana ka mor'a moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho oa pele ea ileng a bolaoa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngoa 'me ba bolaoa. Basebeletsi ba babeli ba mapolesa ba batšo ba ile ba bolaoa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] 7nhidmbgc9f66hdk9d2jztebgq89783 41465 41464 2026-09-30T15:58:46Z Satane-mautlwa 13259 /* Tlhahlobo e akaretsang */ 41465 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu. <ref name="Journey" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso. Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ea 1949, bofetoheli ba sechaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokhoa o sa sebetseng ho ea ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang lik'hilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng li ile tsa senngoa, 'me limela tse ling tsa lihoai tse tšoeu li ile tsa chesoa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matsoalloa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tsoelang pele ho tsoa Basotho ka polao ea likhomo tsa bona. Ho bolaoa ha batho ho neng ho reretsoe ho etsahala ka la 8 Pherekhong 1950 ho ile ha tšoaea phetoho ea mokhatlo oa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo oa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse likhomo tsa bona ka nako ea ho hlaba e abetsoeng. Le ka nako eo, ts'ebetso ea ho hlaba e ile ea khaoloa ke bapalami ba lipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka likhomo tse setseng. Ho sa tsotellehe litaelo tsa lekhotla tse neng li batla hore Basotho ba khaotse ho loana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 March, banna le basali ba ka bang makholo a mararo ba ile ba khutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuoa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ea matsoalloa hanghang.<ref name="Cape Town" /> Ka October 1950, ho ile ha thehoa Khomishene ea Lipatlisiso. Basotho, ba etelletsoeng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entsoe ka banna ba basoeu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 November 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla 'me ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao. Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romeloa Witziehoek ka sepheo sa ho sebelisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ea otloa ka thupa ke e mong har'a bongata; phoofolo e ile ea phahamisoa 'me mosireletsi a oa. Nakoana ka mor'a moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho oa pele ea ileng a bolaoa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngoa 'me ba bolaoa. Basebeletsi ba babeli ba mapolesa ba batšo ba ile ba bolaoa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] q9feea3y4oz44bzxrslrddlwokmd1j1 41466 41465 2026-09-30T16:00:54Z Satane-mautlwa 13259 /* Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang */ 41466 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu. Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ea 1949, bofetoheli ba sechaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokhoa o sa sebetseng ho ea ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang lik'hilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng li ile tsa senngoa, 'me limela tse ling tsa lihoai tse tšoeu li ile tsa chesoa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matsoalloa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tsoelang pele ho tsoa Basotho ka polao ea likhomo tsa bona. Ho bolaoa ha batho ho neng ho reretsoe ho etsahala ka la 8 Pherekhong 1950 ho ile ha tšoaea phetoho ea mokhatlo oa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo oa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse likhomo tsa bona ka nako ea ho hlaba e abetsoeng. Le ka nako eo, ts'ebetso ea ho hlaba e ile ea khaoloa ke bapalami ba lipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka likhomo tse setseng. Ho sa tsotellehe litaelo tsa lekhotla tse neng li batla hore Basotho ba khaotse ho loana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 March, banna le basali ba ka bang makholo a mararo ba ile ba khutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuoa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ea matsoalloa hanghang.<ref name="Cape Town" /> Ka October 1950, ho ile ha thehoa Khomishene ea Lipatlisiso. Basotho, ba etelletsoeng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entsoe ka banna ba basoeu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 November 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla 'me ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao. Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romeloa Witziehoek ka sepheo sa ho sebelisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ea otloa ka thupa ke e mong har'a bongata; phoofolo e ile ea phahamisoa 'me mosireletsi a oa. Nakoana ka mor'a moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho oa pele ea ileng a bolaoa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngoa 'me ba bolaoa. Basebeletsi ba babeli ba mapolesa ba batšo ba ile ba bolaoa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] n4ffj885gvfmppwhbtxoh47p54nmcjg 41467 41466 2026-09-30T16:06:58Z Satane-mautlwa 13259 /* Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang */ 41467 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro.<ref name=":1">[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu.<ref name=":1" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. <ref name=":1" /> Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ea 1949, bofetoheli ba sechaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokhoa o sa sebetseng ho ea ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang lik'hilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng li ile tsa senngoa, 'me limela tse ling tsa lihoai tse tšoeu li ile tsa chesoa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matsoalloa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tsoelang pele ho tsoa Basotho ka polao ea likhomo tsa bona. Ho bolaoa ha batho ho neng ho reretsoe ho etsahala ka la 8 Pherekhong 1950 ho ile ha tšoaea phetoho ea mokhatlo oa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo oa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse likhomo tsa bona ka nako ea ho hlaba e abetsoeng. Le ka nako eo, ts'ebetso ea ho hlaba e ile ea khaoloa ke bapalami ba lipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka likhomo tse setseng. Ho sa tsotellehe litaelo tsa lekhotla tse neng li batla hore Basotho ba khaotse ho loana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 March, banna le basali ba ka bang makholo a mararo ba ile ba khutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuoa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ea matsoalloa hanghang.<ref name="Cape Town" /> Ka October 1950, ho ile ha thehoa Khomishene ea Lipatlisiso. Basotho, ba etelletsoeng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entsoe ka banna ba basoeu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 November 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla 'me ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao. Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romeloa Witziehoek ka sepheo sa ho sebelisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ea otloa ka thupa ke e mong har'a bongata; phoofolo e ile ea phahamisoa 'me mosireletsi a oa. Nakoana ka mor'a moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho oa pele ea ileng a bolaoa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngoa 'me ba bolaoa. Basebeletsi ba babeli ba mapolesa ba batšo ba ile ba bolaoa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] kfdwyg8r0m9psvc6zqftn6z8k1pczl6 41468 41467 2026-09-30T16:17:03Z Satane-mautlwa 13259 /* Khanyetso ya boima */ 41468 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro.<ref name=":1">[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu.<ref name=":1" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. <ref name=":1" /> Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ya a 1949, bofetohedi ba setjhaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng ho ya ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang dikhilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng di ile tsa senngoa, mme dimela tse ling tsa dihwai tse tshweu di ile tsa tjheswa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matswallwa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tswelang pele ho tswa Basotho ka polao ya dikgomo tsa bona.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ho bolawa ha batho ho neng ho reretswe ho etsahala ka la 8 Pherekgong 1950 ho ile ha tshwaya phetoho ya mokgatlo wa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo wa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse dikgomo tsa bona ka nako ya ho hlaba e abetsweng. Le ka nako eo, tshebetso ya ho hlaba e ile ya kgwolwa ke bapalami ba dipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka dikgomo tse setseng. Ho sa tsotellehe ditaelo tsa lekgotla tse neng di batla hore Basotho ba kgaotse ho lwana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 Hlakubele, banna le basadi ba ka bang makgolo a mararo ba ile ba kgutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuwa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ya matswallwa hanghang.<ref name="Cape Town" /> Ka October 1950, ho ile ha thehwa Khomishene ya dipatlisiso. Basotho, ba etelletsweng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entswe ka banna ba basweu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 November 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla 'me ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao. Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romeloa Witziehoek ka sepheo sa ho sebelisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ea otloa ka thupa ke e mong har'a bongata; phoofolo e ile ea phahamisoa 'me mosireletsi a oa. Nakoana ka mor'a moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho oa pele ea ileng a bolaoa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngoa 'me ba bolaoa. Basebeletsi ba babeli ba mapolesa ba batšo ba ile ba bolaoa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] 30udyfsbgkzyswmosplhxfutk38wswh 41469 41468 2026-09-30T16:22:15Z Satane-mautlwa 13259 /* Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha */ 41469 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro.<ref name=":1">[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu.<ref name=":1" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. <ref name=":1" /> Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ya a 1949, bofetohedi ba setjhaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng ho ya ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang dikhilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng di ile tsa senngoa, mme dimela tse ling tsa dihwai tse tshweu di ile tsa tjheswa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matswallwa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tswelang pele ho tswa Basotho ka polao ya dikgomo tsa bona.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ho bolawa ha batho ho neng ho reretswe ho etsahala ka la 8 Pherekgong 1950 ho ile ha tshwaya phetoho ya mokgatlo wa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo wa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse dikgomo tsa bona ka nako ya ho hlaba e abetsweng. Le ka nako eo, tshebetso ya ho hlaba e ile ya kgwolwa ke bapalami ba dipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka dikgomo tse setseng. Ho sa tsotellehe ditaelo tsa lekgotla tse neng di batla hore Basotho ba kgaotse ho lwana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 Hlakubele, banna le basadi ba ka bang makgolo a mararo ba ile ba kgutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuwa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ya matswallwa hanghang.<ref name="Cape Town" /> Ka October 1950, ho ile ha thehwa Khomishene ya dipatlisiso. Basotho, ba etelletsweng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entswe ka banna ba basweu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 Pudungwana 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla mme ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao.<ref>https://csvr.org.za</ref> Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romelwa Witziehoek ka sepheo sa ho sebedisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ya otlwa ka thupa ke e mong hara bongata; phoofolo e ile ya phahamiswa mme mosireletsi a wa Nakwana ka mora moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho wa pele ya ileng a bolawa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngwa mme ba bolawa. Basebeletsi ba babedi ba mapolesa ba batsho ba ile ba bolawa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] 4gnpsgz7ts4kezddtpo9kicln3zqnrs 41470 41469 2026-09-30T16:24:49Z Satane-mautlwa 13259 /* Khanyetso ya boima */ 41470 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro.<ref name=":1">[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu.<ref name=":1" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. <ref name=":1" /> Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ya a 1949, bofetohedi ba setjhaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng ho ya ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang dikhilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng di ile tsa senngoa, mme dimela tse ling tsa dihwai tse tshweu di ile tsa tjheswa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matswallwa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tswelang pele ho tswa Basotho ka polao ya dikgomo tsa bona.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ho bolawa ha batho ho neng ho reretswe ho etsahala ka la 8 Pherekgong 1950 ho ile ha tshwaya phetoho ya mokgatlo wa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo wa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse dikgomo tsa bona ka nako ya ho hlaba e abetsweng. Le ka nako eo, tshebetso ya ho hlaba e ile ya kgwolwa ke bapalami ba dipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka dikgomo tse setseng. Ho sa tsotellehe ditaelo tsa lekgotla tse neng di batla hore Basotho ba kgaotse ho lwana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 Hlakubele, banna le basadi ba ka bang makgolo a mararo ba ile ba kgutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuwa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ya matswallwa hanghang. Ka October 1950, ho ile ha thehwa Khomishene ya dipatlisiso. Basotho, ba etelletsweng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entswe ka banna ba basweu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 Pudungwana 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla mme ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao.<ref>https://csvr.org.za</ref> Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romelwa Witziehoek ka sepheo sa ho sebedisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ya otlwa ka thupa ke e mong hara bongata; phoofolo e ile ya phahamiswa mme mosireletsi a wa Nakwana ka mora moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho wa pele ya ileng a bolawa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngwa mme ba bolawa. Basebeletsi ba babedi ba mapolesa ba batsho ba ile ba bolawa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho. == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] syxjd6wefumh7gn6gzrnxbo0bsprhf1 41471 41470 2026-09-30T16:27:07Z Satane-mautlwa 13259 /* Kahlolo ya lekgotla */ 41471 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro.<ref name=":1">[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu.<ref name=":1" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. <ref name=":1" /> Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe.<ref name="SOUTH AFRICA" /> == Khanyetso ya boima == Qetellong ya a 1949, bofetohedi ba setjhaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng ho ya ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang dikhilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng di ile tsa senngoa, mme dimela tse ling tsa dihwai tse tshweu di ile tsa tjheswa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matswallwa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tswelang pele ho tswa Basotho ka polao ya dikgomo tsa bona.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ho bolawa ha batho ho neng ho reretswe ho etsahala ka la 8 Pherekgong 1950 ho ile ha tshwaya phetoho ya mokgatlo wa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo wa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse dikgomo tsa bona ka nako ya ho hlaba e abetsweng. Le ka nako eo, tshebetso ya ho hlaba e ile ya kgwolwa ke bapalami ba dipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka dikgomo tse setseng. Ho sa tsotellehe ditaelo tsa lekgotla tse neng di batla hore Basotho ba kgaotse ho lwana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 Hlakubele, banna le basadi ba ka bang makgolo a mararo ba ile ba kgutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuwa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ya matswallwa hanghang. Ka October 1950, ho ile ha thehwa Khomishene ya dipatlisiso. Basotho, ba etelletsweng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entswe ka banna ba basweu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 Pudungwana 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla mme ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao.<ref>https://csvr.org.za</ref> Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romelwa Witziehoek ka sepheo sa ho sebedisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ya otlwa ka thupa ke e mong hara bongata; phoofolo e ile ya phahamiswa mme mosireletsi a wa Nakwana ka mora moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho wa pele ya ileng a bolawa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngwa mme ba bolawa. Basebeletsi ba babedi ba mapolesa ba batsho ba ile ba bolawa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] 43c2poojyxymg8k5nwd7zy92d921jvi 41472 41471 2026-09-30T16:29:11Z Satane-mautlwa 13259 /* Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang */ 41472 wikitext text/x-wiki  '''Phetohelo ya [[Phuthaditjhaba|Witzieshoek]]''' e ne e le borabele ba baahi ba [[Basotho]] ba Witzieshook naheng ya Orange Free State ea [[Afrika Borwa]] bohareng ba lekgolo la bo20 la dilemo. E hlahile ka lebaka la ho kenella ha mmuso wa Afrika Borwa mekgweng ya setso ya temo ea Basotho, haholo-holo e neng e fokotsa palo ya mehlape eo Basotho ba neng ba ka e boloka mme e hloka ho hlaba e fetang. Ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng molao wa mmuso ho ne ho eketsehile ka bo-1940 ho ya ho se mamele ka mafolofolo, ha ka November 1950 ho thulana pakeng tsa mapolesa le balemi ba Basotho ho fetoha pefo. Basotho ba leshome le metso e mene ba ile ba bolawa, mme ba bang ba robedi ba neng ba nkwa e le baeta-pele ba mokhopi hamorao ba ile ba ahloleloa ho kenngwa tjhankaneng le ho lelekwa Witzieshoek. == Tlhahlobo e akaretsang == Dilemong tsa bo-1950, Witzieshoek (eo kajeno e leng [[Phuthaditjhaba]]) e ne e le karolo ya karolo ya naha e neng e le moedi wa [[Lesotho]] naheng wa Orange Free State ya [[Afrika Borwa]] e neng e kgethilwe e le sebaka sa polokelo ea matswallwa a [[Basotho]]. Naha, e ka bang dihekthere tse 40,000 (99,000 acres), e ne e ile ya fuwa Basotho tlasa Paulus Mopeli - moena wa [[Moshoeshoe I|Morena Moshoeshoe I]] wa Lesotho - ke mopresidente wa Orange Free State Johannes Brand, tumellanong ya khotso e tsejwang e le "Kgotso ya Mabele" kapa "Kgotso ya Sorghum" ka 1866.<ref>[https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek. https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek.]</ref><ref>https://uir.unisa.ac.za/service-interruption.html?sequence=1</ref> Ka 1936, Paramente ya Afrika Borwa e ile ya fetisa Molao wa Native Trust le Land Act. Molao ona o ile wa theha mmele o ikarabellang bakeng sa ho fumana le ho boloka dibaka tse nyane tsa mobu tse reretsweng batho ba batsho ho lema le ho di lema; ka lebitso la "ntlafatso",' mele o ne o tla beha melao e dumellang ho hlaba mehlape ho qoba ho fula haholo.kameho ena e ile ya kopana le khanyetso ke Basotho ba Witzieshoek mme ka bo-1950, kamora letoto la boipelaetso le liketso tsa lekhotla, ho ema pakeng tsa sechaba le ba boholong sebakeng seo ho ile ha fetoha mabifi, ho fella ka lefu la batho ba fetang leshome le metso e meraro.<ref name=":1">[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Dikgang ka diphoofolo Tse ruuwang == Tlasa Phatlalatso ya No. 31 ya 1939, Witziehoek e ile ya phatlalatswa e le Sebaka se Molemohadi, ya pele ya merero e mengata e jwalo ke mmuso ka hara dibaka tsa polokelo ya matswallwa. Ka sena, mmuso o ne o tshepa ho khona ho kopanya [[Basotho]] sebakeng se senyenyane mme, ka lehlakoreng le leng, ho boloka sebaka se pharaletseng se nang le mobu o ka lemilweng ka ho fetisisa bakeng sa dihwai tse tshweu.<ref name=":1" /> Ka bo-1940, mmuso o ne o behile moedi wa palo ya diphoofolo tse ruuwang ka motho ya dulang sebakeng sa polokelo. Ba boholong le ba sebakeng seo ba ile ba fihlela tumellano ea hore dikgomo tse setseng li tla bolawa. Empa Basotho ba ile ba qala ho nka Lenaneo la Ntlafatso e le tšitiso, ba fokotsa bokgoni ba bona ba ho itshetleha ka mehlape ya bona bakeng sa ho phela le ho senya mokgwa ya bona ya setso le ya setso.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ka 1942, bokhoni ba ho jara likhomo tsa Witzeihoek bo ile ba tsejoa e le dikhomo tse ka bang 12.500, empa ka 1946 polokelo e ne e ena le dikhomo tsa 13.500. Naha e ne e rerile ho hlaba dikhomo tse ngata le ho kgutlisa polokelo ho fihlela bokhoni ba yona bo boholo bo lekantsweng. Morero wa bona o ile wa kopana le khanyetso e tswang kahare ho setjhaba sa polokelo, tlasa boetapele ba Paulus Howel Mopeli, setloholo sa Paulus Mopeli. <ref name=":1" /> Mopeli o ile a hana ho dumella dikhomo tsa hae hore Di bolawe, mme yena le beng ba dikhomo ba bang ba bararo ba ile ba hlaha ka lekhotleng ka lebaka la ho se mamele ba boholong, le hoja nyeoe e ile ea hlakolwa. Liketso tsa Mopeli di ne Di nkuwa e le tsa bohale my me di ile tsa bululela maqhubu a khanyetso ho pholletsa le polokelo, le beng ba bangata ba li-stock ba hana ho etsa hore dikhomo tsa bona di bolawe. == Khanyetso ya boima == Qetellong ya a 1949, bofetohedi ba setjhaba sa Basotho bo ile ba qala ka ho hanyetsa ka mokgwa o sa sebetseng ho ya ho ho senya lintho tse ngata. Hoo e ka bang dikhilomithara tse 3 tsa terata e tsamaeang ka thoko ho sebaka se khethiloeng di ile tsa senngoa, mme dimela tse ling tsa dihwai tse tshweu di ile tsa tjheswa ka karolo e itseng. Mokhomishenara oa matswallwa o ile a hloleha ho ela hloko ho hoeletsa ho tswelang pele ho tswa Basotho ka polao ya dikgomo tsa bona.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> Ho bolawa ha batho ho neng ho reretswe ho etsahala ka la 8 Pherekgong 1950 ho ile ha tshwaya phetoho ya mokgatlo wa ho hanyetsa Basotho. Mohlanka e Moholo wa Temo o ile a tlaleha hore ke beng ba mehlape ba 71 feela ba neng ba tlisitse dikgomo tsa bona ka nako ya ho hlaba e abetsweng. Le ka nako eo, tshebetso ya ho hlaba e ile ya kgwolwa ke bapalami ba dipere ba neng ba sokela ka pefo ho ofisiri mme ba leleka dikgomo tse setseng. Ho sa tsotellehe ditaelo tsa lekgotla tse neng di batla hore Basotho ba kgaotse ho lwana, khanyetso e ile ea tsoela pele. Ka la 14 Hlakubele, banna le basadi ba ka bang makgolo a mararo ba ile ba kgutlisetsa mangolo a bona a ho reka le mangolo a bona ho ba boholong ba Native Trust. Ka karabelo, ba ile ba fuwa lengolo la ho tlosa sebaka sa polokelo ya matswallwa hanghang. Ka October 1950, ho ile ha thehwa Khomishene ya dipatlisiso. Basotho, ba etelletsweng pele ke Paulus Mopeli, ba ile ba hana ho amohela Khomishene, ba re e entswe ka banna ba basweu ba sa sebetseng ka leeme. == Ho qhoma ntwa e mabifi Namoha == Ka la 27 Pudungwana 1950, Paulus Mopeli, Scotland Koloi, Paulus Mpheteng le Letsie Mopeli ba ne ba reretsoe ho fana ka bopaki ho Khomishene ya dipatlisiso. Banna bao ha baa ka ba tla mme ba tshwara mokete wa bona motseng wa Namoha. Ka lebaka leo, Phatlalatso ya 28 ya 1950 e ile ya fanwa ke mmuso, e nka hore ho bokana ha batho ba bararo kapa ho feta ho ne ho sa dumellwe ke molao.<ref>https://csvr.org.za</ref> Matlafatso ya mapolesa, e etelletsweng pele ke Major I.P.S. Terblanche, e ile ya romelwa Witziehoek ka sepheo sa ho sebedisa pefo ho hatella ho howa le ho bitsa banna ba bane. Basotho ba ile ba hana ho qhalana ha mapolesa a fihla, mme Major Terblanche o ile a romela Constable Ntsane Mopeli, ya ileng a iketsa mofetoledi, ho fumana banna ba neng ba bitswa ka pela letswele. Pere ea mosireletsi e ile ya otlwa ka thupa ke e mong hara bongata; phoofolo e ile ya phahamiswa mme mosireletsi a wa Nakwana ka mora moo, Major Terblanche o ile a laela banna ba hae ho thunya bongata. Motho wa pele ya ileng a bolawa e ne e le Sejeso Dhlamina. Batho ba bang ba 13 ba Basotho ba ile ba thunngwa mme ba bolawa. Basebeletsi ba babedi ba mapolesa ba batsho ba ile ba bolawa. == Kahlolo ya lekgotla == Ka December 1950, Letona la ditaba tsa Matjhaba Hendrik Verwoerd le saenetse phatlalatso e dumellang ho tshwarwa ha batshwantshisi ba ka sehloohong ba ngangisano e telele.<ref>https://sahistory.org.za/article/resistance-and-banishment-witzieshoek</ref> Ka November 1951, ho ne ho se ho ntse ho e-na le ntwa e bolayang: Moahloli De Beer o ile a ahlola banna le basadi ba Basotho ba 79 ka ho ba kwalla tjhankaneng le ho ba leleka. Batho ba 25 ba neng ba le teng nyeweng ba ile ba lokollwa, ha batho ba tsheletseng ba kgethilweng e le baetsi ba lintho tse kgolo ba ile ba ahlolelwa ho hlola tjhankaneng ka dikhwedi tse 18 ho ya ho dilemo tse hlano. Batho ba robedi, ho akarelletsa le Paulus Howell Mopeli, ba ile ba lelekwa Witzieshoek. Mopeli ka boyena o ile a romelwa Johannesburg ho ya phetha kahlolo ya teronko, kamora moo a qeta nako ya ho lelekwa Middleburg. Leha ho na le litlaleho tse tsoang liphatleng tse ngata tsa hore Major Terblanche o ile a thunya bongata ntle le temoso kapa qoso, moahloli o ile a nka hore ho bokana ha banna ba fetang 300 kamora tsohle tse etsahetseng e le sesupo sa merero e mabifi ya Basotho.<ref>[https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf. https://0-reference-sabinet-co-za.innopac.wits.ac.za/webx/access/samedia/Image3/200518/29/232005844.pdf.]</ref> == Bona hape == * Molao wa Naha wa Baahi, 1913 == Ditlhaloso == [[Category:Pages with unreviewed translations]] kh6pebtsbe2e1156u8da54wucyzdnyl 3 11027 41477 41458 2026-09-30T17:09:23Z Satane-mautlwa 13259 /* Mehlodi */ Reply 41477 wikitext text/x-wiki == Mehlodi == Ka kopo, kenya mehlodi dingloweng tsa hao. Ha ho thuse ho ngola o sa kenye mehlodi hoba ke yona e bohlokwa ha motho a batla ho netefatsa ditaba tseo o dingotseng! Ke ya leboha [[User:TsheleCAT|TsheleCAT]] ([[User talk:TsheleCAT|talk]]) 10:17, 30 Lwetse 2026 (UTC) :@[[User:TsheleCAT|TsheleCAT]] ke lebohe ka seo [[User:Satane-mautlwa|Satane-mautlwa]] ([[User talk:Satane-mautlwa|talk]]) 17:09, 30 Lwetse 2026 (UTC) htcy1anj8k5m32p3zrcytdctf20g98t 0 11028 41473 41461 2026-09-30T16:36:35Z Satane-mautlwa 13259 /* Lipuo tsa phatlalatso */ 41473 wikitext text/x-wiki [[File:Qwaqwa Radio, Phuthaditjhaba 06.jpg|thumb|Qwaqwa Radio]] QwaQwa Radio (Qwa-Qwa Radio 100.3FM) ke seteishene sa seya-le-moya sa setjhaba sa [[Afrika Borwa]] se thehilweng Foreisetata.<ref name="qwaqwa">https://web.archive.org/web/20130929054118/http://www.qwaqwafm.mobi/</ref><ref name="media" /> == Dibaka tsa moo fihlellang == * [[QwaQwa]] * [[Kestell|Kestel]]<ref name="media" /> * [[Harrismith]]<ref name="media" /> * [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehem, Free State]]<ref name="media" /> * [[Phuthaditjhaba]]<ref name="media" /> == Dipuo tsa phatlalatso == * [[File:Qwaqwa Radio, Phuthaditjhaba 05.jpg|thumb|Ka hara Qwaqwa Radio,Phuthaditjhaba]]Senyesemane * Sesotho<ref name="media" /> == Sepheo sa bamamedi == * Dihlopha tsa LSM 3 - 8 <ref name="media" /> == Sebopeho sa lenaneo == * 60% Dipuisano * 40% Mmino<ref name="media" /> == Dipalo-palo Tsa Bamamedi == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:500px; height:200px;" |+Ho hakanngwa hore ho na le bamamedi<ref name="ramspresent">[//www.saarf.co.za/rams-presentations SAARF RAMS (Presentations)]</ref> ! !Letsatsi la 7 |- ! scope="row" |May 2013 |200 000 |- ! scope="row" |February 2013 |205 000 |- ! scope="row" |Pherekhong 2012 |205 000 |- ! scope="row" |October 2012 |205 000 |- ! scope="row" |Phato 2012 |185 000 |- ! scope="row" |Phuptjane 2012 |186 000 |} == Sebaka == Aterese ya seteishene ke: Witsieshoek, Phuthaditjhaba == Ditlhaloso == == Dihokela tsa kantle == * [//www.qwaqwafm.mobi/ Websaete ya Semmuso] * [//www.saarf.co.za Websaete ya SAARF] ap23tf65iqtentd2qs1gy8mkxin8gre 0 11029 41479 2026-10-01T04:10:00Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376015471|Charles Mopeli Stadium]]" 41479 wikitext text/x-wiki '''Charles Mopeli Stadium''' e [[Phuthaditjhaba|Phuthaditjhaba, Afrika Borwa]] . E ne e sebediswa haholo ke Free State Stars e seng e sa sebetse, le African Warriors ha ba ne ba le National First Division pele ba theohela boemong ba bona ka 2015-16 . Lebala la dipapadi le na le bokgoni ba ho nka batho ba 35,000. Lebala lena la lipapali le boetse le tshwaretse papadi ya [[Mohope wa Nedbank|Nedbank Cup]] pakeng tsa dinatla tsa Soweto, Orlando Pirates le [[Maluti FET College F.C.|Maluti FET College]] . Ka selemo sa 2021, lebala la dipapadi le ne le senyehile, mme Masepala wa Sebaka sa Maluti-a-Phofung o boletse hore o ikemiseditse ho le ntjhafatsa. Ho tloha ka 2023, R14 milione e ne e sebeditswe ho ntjhafatsa, empa boemo ba lebala la dipapadi bo ne bo ntse bo hlaloswa e le "bo swabisang" le "testamente ya bobolu" ke Democratic Alliance . 777c9ceykmu8u3sfvouhtwzhmyzkxf4 41480 41479 2026-10-01T04:11:58Z Satane-mautlwa 13259 41480 wikitext text/x-wiki '''Charles Mopeli Stadium'''<ref>https://web.archive.org/web/20190721223645/http://www.worldstadiums.com/africa/countries/south_africa.shtml</ref> e [[Phuthaditjhaba|Phuthaditjhaba, Afrika Borwa]] . E ne e sebediswa haholo ke Free State Stars e seng e sa sebetse, le African Warriors ha ba ne ba le National First Division pele ba theohela boemong ba bona ka 2015-16 . Lebala la dipapadi le na le bokgoni ba ho nka batho ba 35,000. Lebala lena la lipapali le boetse le tshwaretse papadi ya [[Mohope wa Nedbank|Nedbank Cup]] pakeng tsa dinatla tsa Soweto, Orlando Pirates le [[Maluti FET College F.C.|Maluti FET College]] . Ka selemo sa 2021, lebala la dipapadi le ne le senyehile, mme Masepala wa Sebaka sa Maluti-a-Phofung o boletse hore o ikemiseditse ho le ntjhafatsa. Ho tloha ka 2023, R14 milione e ne e sebeditswe ho ntjhafatsa, empa boemo ba lebala la dipapadi bo ne bo ntse bo hlaloswa e le "bo swabisang" le "testamente ya bobolu" ke Democratic Alliance . pfqdz61h6fe7mlqgfskt2ppi8d2bal9 41481 41480 2026-10-01T04:14:09Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41481 wikitext text/x-wiki '''Charles Mopeli Stadium'''<ref>https://web.archive.org/web/20190721223645/http://www.worldstadiums.com/africa/countries/south_africa.shtml</ref> e [[Phuthaditjhaba|Phuthaditjhaba, Afrika Borwa]] . E ne e sebediswa haholo ke Free State Stars e seng e sa sebetse, le African Warriors<ref>https://www.news24.com/african-warriors-face-uphill-battle-20160405</ref> ha ba ne ba le National First Division pele ba theohela boemong ba bona ka 2015-16 . Lebala la dipapadi le na le bokgoni ba ho nka batho ba 35,000. Lebala lena la lipapali le boetse le tshwaretse papadi ya [[Mohope wa Nedbank|Nedbank Cup]] pakeng tsa dinatla tsa Soweto, Orlando Pirates le [[Maluti FET College F.C.|Maluti FET College]] . Ka selemo sa 2021, lebala la dipapadi le ne le senyehile, mme Masepala wa Sebaka sa Maluti-a-Phofung o boletse hore o ikemiseditse ho le ntjhafatsa. Ho tloha ka 2023, R14 milione e ne e sebeditswe ho ntjhafatsa, empa boemo ba lebala la dipapadi bo ne bo ntse bo hlaloswa e le "bo swabisang" le "testamente ya bobolu" ke Democratic Alliance . 0oeawe6twf2vfeb77hey6jye53yixtj 41482 41481 2026-10-01T04:14:40Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41482 wikitext text/x-wiki '''Charles Mopeli Stadium'''<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20190721223645/http://www.worldstadiums.com/africa/countries/south_africa.shtml</ref> e [[Phuthaditjhaba|Phuthaditjhaba, Afrika Borwa]] . E ne e sebediswa haholo ke Free State Stars e seng e sa sebetse, le African Warriors<ref>https://www.news24.com/african-warriors-face-uphill-battle-20160405</ref> ha ba ne ba le National First Division pele ba theohela boemong ba bona ka 2015-16 . Lebala la dipapadi le na le bokgoni ba ho nka batho ba 35,000.<ref name=":1" /> Lebala lena la lipapali le boetse le tshwaretse papadi ya [[Mohope wa Nedbank|Nedbank Cup]] pakeng tsa dinatla tsa Soweto, Orlando Pirates le [[Maluti FET College F.C.|Maluti FET College]] . Ka selemo sa 2021, lebala la dipapadi le ne le senyehile, mme Masepala wa Sebaka sa Maluti-a-Phofung o boletse hore o ikemiseditse ho le ntjhafatsa. Ho tloha ka 2023, R14 milione e ne e sebeditswe ho ntjhafatsa, empa boemo ba lebala la dipapadi bo ne bo ntse bo hlaloswa e le "bo swabisang" le "testamente ya bobolu" ke Democratic Alliance . 6n3yrfe7y6enkqmcgi708cfx6g5anbu 41483 41482 2026-10-01T04:16:32Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41483 wikitext text/x-wiki '''Charles Mopeli Stadium'''<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20190721223645/http://www.worldstadiums.com/africa/countries/south_africa.shtml</ref> e [[Phuthaditjhaba|Phuthaditjhaba, Afrika Borwa]] . E ne e sebediswa haholo ke Free State Stars e seng e sa sebetse, le African Warriors<ref>https://www.news24.com/african-warriors-face-uphill-battle-20160405</ref> ha ba ne ba le National First Division pele ba theohela boemong ba bona ka 2015-16 . Lebala la dipapadi le na le bokgoni ba ho nka batho ba 35,000.<ref name=":1" /> Lebala lena la lipapali le boetse le tshwaretse papadi ya [[Mohope wa Nedbank|Nedbank Cup]] pakeng tsa dinatla tsa Soweto, Orlando Pirates le [[Maluti FET College F.C.|Maluti FET College]] . Ka selemo sa 2021, lebala la dipapadi le ne le senyehile, mme Masepala wa Sebaka sa Maluti-a-Phofung o boletse hore o ikemiseditse ho le ntjhafatsa.<ref>https://web.archive.org/web/20210412053942/https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2021-02-25-municipality-insists-charles-mopeli-stadium-photos-are-misleading-people-are-welcome-to-come-here/</ref> Ho tloha ka 2023, R14 milione e ne e sebeditswe ho ntjhafatsa, empa boemo ba lebala la dipapadi bo ne bo ntse bo hlaloswa e le "bo swabisang" le "testamente ya bobolu" ke Democratic Alliance . lgwjmub8dop46jbrqk9mtoyu4tax5jq 41484 41483 2026-10-01T04:18:08Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41484 wikitext text/x-wiki '''Charles Mopeli Stadium'''<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20190721223645/http://www.worldstadiums.com/africa/countries/south_africa.shtml</ref> e [[Phuthaditjhaba|Phuthaditjhaba, Afrika Borwa]] . E ne e sebediswa haholo ke Free State Stars e seng e sa sebetse, le African Warriors<ref>https://www.news24.com/african-warriors-face-uphill-battle-20160405</ref> ha ba ne ba le National First Division pele ba theohela boemong ba bona ka 2015-16 . Lebala la dipapadi le na le bokgoni ba ho nka batho ba 35,000.<ref name=":1" /> Lebala lena la lipapali le boetse le tshwaretse papadi ya [[Mohope wa Nedbank|Nedbank Cup]] pakeng tsa dinatla tsa Soweto, Orlando Pirates le [[Maluti FET College F.C.|Maluti FET College]] . Ka selemo sa 2021, lebala la dipapadi le ne le senyehile, mme Masepala wa Sebaka sa Maluti-a-Phofung o boletse hore o ikemiseditse ho le ntjhafatsa.<ref>https://web.archive.org/web/20210412053942/https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2021-02-25-municipality-insists-charles-mopeli-stadium-photos-are-misleading-people-are-welcome-to-come-here/</ref> Ho tloha ka 2023, R14 milione e ne e sebeditswe ho ntjhafatsa, empa boemo ba lebala la dipapadi bo ne bo ntse bo hlaloswa e le "bo swabisang" le "testamente ya bobolu" ke Democratic Alliance .<ref>https://fs.da.org.za/2023/10/democracy-dying-in-the-dilapidation-the-tragic-tale-of-charles-mopeli-stadium</ref> 5wo6tqkqptfs5rkv7aqnego0l25kk7i 41485 41484 2026-10-01T04:19:20Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41485 wikitext text/x-wiki '''Charles Mopeli Stadium'''<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20190721223645/http://www.worldstadiums.com/africa/countries/south_africa.shtml</ref> e [[Phuthaditjhaba|Phuthaditjhaba, Afrika Borwa]] . E ne e sebediswa haholo ke Free State Stars e seng e sa sebetse, le African Warriors<ref>https://www.news24.com/african-warriors-face-uphill-battle-20160405</ref> ha ba ne ba le National First Division pele ba theohela boemong ba bona ka 2015-16 . Lebala la dipapadi le na le bokgoni ba ho nka batho ba 35,000.<ref name=":1" /> Lebala lena la lipapali le boetse le tshwaretse papadi ya [[Mohope wa Nedbank|Nedbank Cup]] pakeng tsa dinatla tsa Soweto, Orlando Pirates le [[Maluti FET College F.C.|Maluti FET College]] . Ka selemo sa 2021, lebala la dipapadi le ne le senyehile, mme Masepala wa Sebaka sa Maluti-a-Phofung o boletse hore o ikemiseditse ho le ntjhafatsa.<ref>https://web.archive.org/web/20210412053942/https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2021-02-25-municipality-insists-charles-mopeli-stadium-photos-are-misleading-people-are-welcome-to-come-here/</ref> Ho tloha ka 2023, R14 milione e ne e sebeditswe ho ntjhafatsa, empa boemo ba lebala la dipapadi bo ne bo ntse bo hlaloswa e le "bo swabisang" le "testamente ya bobolu" ke Democratic Alliance .<ref>https://fs.da.org.za/2023/10/democracy-dying-in-the-dilapidation-the-tragic-tale-of-charles-mopeli-stadium</ref> == Mehlodi == lmhyc5q63d5cswr2tc20ufhnhlrqnhj 41490 41485 2026-10-01T05:43:39Z TsheleCAT 13263 ke suntse ditshwantsho 41490 wikitext text/x-wiki [[File:Lebala la dipapadi 02.jpg|thumb|Lebala la dipapadi la Charles Mopeli]] '''Charles Mopeli Stadium'''<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20190721223645/http://www.worldstadiums.com/africa/countries/south_africa.shtml</ref> e [[Phuthaditjhaba|Phuthaditjhaba, Afrika Borwa]] . E ne e sebediswa haholo ke Free State Stars e seng e sa sebetse, le African Warriors<ref>https://www.news24.com/african-warriors-face-uphill-battle-20160405</ref> ha ba ne ba le National First Division pele ba theohela boemong ba bona ka 2015-16 . Lebala la dipapadi le na le bokgoni ba ho nka batho ba 35,000.<ref name=":1" /> Lebala lena la lipapali le boetse le tshwaretse papadi ya [[Mohope wa Nedbank|Nedbank Cup]] pakeng tsa dinatla tsa Soweto, Orlando Pirates le [[Maluti FET College F.C.|Maluti FET College]] . Ka selemo sa 2021, lebala la dipapadi le ne le senyehile, mme Masepala wa Sebaka sa Maluti-a-Phofung o boletse hore o ikemiseditse ho le ntjhafatsa.<ref>https://web.archive.org/web/20210412053942/https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2021-02-25-municipality-insists-charles-mopeli-stadium-photos-are-misleading-people-are-welcome-to-come-here/</ref> Ho tloha ka 2023, R14 milione e ne e sebeditswe ho ntjhafatsa, empa boemo ba lebala la dipapadi bo ne bo ntse bo hlaloswa e le "bo swabisang" le "testamente ya bobolu" ke Democratic Alliance .<ref>https://fs.da.org.za/2023/10/democracy-dying-in-the-dilapidation-the-tragic-tale-of-charles-mopeli-stadium</ref> == Mehlodi == 91vhu85hi99skait777s8oo1ozjek4w 0 11030 41486 2026-10-01T04:26:14Z Satane-mautlwa 13259 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1333796704|Free State Stars F.C.]]" 41486 wikitext text/x-wiki [[File:Newfsstars.jpeg|thumb|150x150px|Sereto sa sehlopha sa mehleng]] [[File:FreeStateStars_old.png|thumb|154x154px|Sereto sa sehlopha sa mehleng]] '''Sehlopha sa bolo ya maoto sa Free State Stars''' e ne e le sehlopha sa bolo ya maoto sa profeshenale sa Afrika Borwa se neng se le [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehem]], [[Foreisetata|Free State]] se neng se bapala ho National First division Pele ba ne ba tsejwa e le '''Makwane Computer Stars''', '''Fairway Stars''' le '''Qwa Qwa Stars''', tlhompho ya bona ya bohlokwa ka ho fetisisa e bile ho hapa Coca-Cola Cup ya 1994 le 2017-18 Nedbank Cup . Sehlopha se rekisitse maemo a sona a National First Division ho Casric FC qalong ya sehla sa 2022-23 . Kamora ho rekiswa ha Bloemfontein Celtic selemong se fetileng, sena se siile [[Foreisetata|Free State]] e se na baemedi ba bolo ya maoto ya ditsebi. cbjthw53w4g7tch1oe4i09u1cr7doxb 41487 41486 2026-10-01T04:57:54Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41487 wikitext text/x-wiki [[File:Newfsstars.jpeg|thumb|150x150px|Sereto sa sehlopha sa mehleng]] [[File:FreeStateStars_old.png|thumb|154x154px|Sereto sa sehlopha sa mehleng]] '''Sehlopha sa bolo ya maoto sa Free State Stars'''<ref>https://www.soccerladuma.co.za</ref> e ne e le sehlopha sa bolo ya maoto sa profeshenale sa Afrika Borwa se neng se le [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehem]], [[Foreisetata|Free State]] se neng se bapala ho National First division Pele ba ne ba tsejwa e le '''Makwane Computer Stars''', '''Fairway Stars''' le '''Qwa Qwa Stars''', tlhompho ya bona ya bohlokwa ka ho fetisisa e bile ho hapa Coca-Cola Cup ya 1994 le 2017-18 Nedbank Cup . Sehlopha se rekisitse maemo a sona a National First Division ho Casric FC qalong ya sehla sa 2022-23 . Kamora ho rekiswa ha Bloemfontein Celtic selemong se fetileng, sena se siile [[Foreisetata|Free State]] e se na baemedi ba bolo ya maoto ya ditsebi. oibnhywfskylhcdapw6c23lzuo8thak 41488 41487 2026-10-01T05:06:40Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41488 wikitext text/x-wiki [[File:Newfsstars.jpeg|thumb|150x150px|Sereto sa sehlopha sa mehleng]] [[File:FreeStateStars_old.png|thumb|154x154px|Sereto sa sehlopha sa mehleng]] '''Sehlopha sa bolo ya maoto sa Free State Stars'''<ref>https://www.soccerladuma.co.za</ref> e ne e le sehlopha sa bolo ya maoto sa profeshenale sa Afrika Borwa se neng se le [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehem]], [[Foreisetata|Free State]] se neng se bapala ho National First division Pele ba ne ba tsejwa e le '''Makwane Computer Stars''', '''Fairway Stars'''<ref>https://www.rsssf.org/tablesz/zaf90.html</ref> le '''Qwa Qwa Stars''', tlhompho ya bona ya bohlokwa ka ho fetisisa e bile ho hapa Coca-Cola Cup ya 1994 le 2017-18 Nedbank Cup . Sehlopha se rekisitse maemo a sona a National First Division ho Casric FC qalong ya sehla sa 2022-23 . Kamora ho rekiswa ha Bloemfontein Celtic selemong se fetileng, sena se siile [[Foreisetata|Free State]] e se na baemedi ba bolo ya maoto ya ditsebi. l3j5prdw7viwakmfvw8zm734e2lu8ui 41489 41488 2026-10-01T05:14:52Z Satane-mautlwa 13259 /* */ 41489 wikitext text/x-wiki [[File:Newfsstars.jpeg|thumb|150x150px|Sereto sa sehlopha sa mehleng]] [[File:FreeStateStars_old.png|thumb|154x154px|Sereto sa sehlopha sa mehleng]] '''Sehlopha sa bolo ya maoto sa Free State Stars'''<ref>https://www.soccerladuma.co.za</ref> e ne e le sehlopha sa bolo ya maoto sa profeshenale sa Afrika Borwa se neng se le [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehem]], [[Foreisetata|Free State]] se neng se bapala ho National First division Pele ba ne ba tsejwa e le '''Makwane Computer Stars''', '''Fairway Stars'''<ref>https://www.rsssf.org/tablesz/zaf90.html</ref> le '''Qwa Qwa Stars''', tlhompho ya bona ya bohlokwa ka ho fetisisa e bile ho hapa Coca-Cola Cup ya 1994 le 2017-18 Nedbank Cup . Sehlopha se rekisitse maemo a sona a National First Division ho Casric FC qalong ya sehla sa 2022-23 . Kamora ho rekiswa ha Bloemfontein Celtic selemong se fetileng, sena se siile [[Foreisetata|Free State]] e se na baemedi ba bolo ya maoto ya ditsebi.<ref>https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/psl-south-africa/free-state-stars-sold-for-r12-million-set-to-relocate-who-are-the-new-owner-bucks-mthombeni-kwamhlanga-mpumalanga-casric-fc-report-thursday-4-august-2022-breaking/</ref> omsc5bm5h63vlvsvt8vj7sj8uwq1a67 41491 41489 2026-10-01T05:46:01Z TsheleCAT 13263 ke lokisa diphoso 41491 wikitext text/x-wiki '''Sehlopha sa bolo ya maoto sa Free State Stars'''<ref>https://www.soccerladuma.co.za</ref> e ne e le sehlopha sa bolo ya maoto sa profeshenale sa Afrika Borwa se neng se le [[Bethlehema, Afrika Borwa|Bethlehem]], [[Foreisetata|Free State]] se neng se bapala ho National First division Pele ba ne ba tsejwa e le '''Makwane Computer Stars''', '''Fairway Stars'''<ref>https://www.rsssf.org/tablesz/zaf90.html</ref> le '''Qwa Qwa Stars''', tlhompho ya bona ya bohlokwa ka ho fetisisa e bile ho hapa Coca-Cola Cup ya 1994 le 2017-18 Nedbank Cup . Sehlopha se rekisitse maemo a sona a National First Division ho Casric FC qalong ya sehla sa 2022-23 . Kamora ho rekiswa ha Bloemfontein Celtic selemong se fetileng, sena se siile [[Foreisetata|Free State]] e se na baemedi ba bolo ya maoto ya ditsebi.<ref>https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/psl-south-africa/free-state-stars-sold-for-r12-million-set-to-relocate-who-are-the-new-owner-bucks-mthombeni-kwamhlanga-mpumalanga-casric-fc-report-thursday-4-august-2022-breaking/</ref> == Mehlodi == jaa1ww5aw66kfi4vtornux2ih4mpej6 0 11031 41492 2026-10-01T05:51:06Z TsheleCAT 13263 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352714454|Monontsha]]" 41492 wikitext text/x-wiki '''Monontsha''' ke motse o ka thoko wa Mmasepala wa Selehae wa Maluti-a-Phofung , Thabo Mofutsanyana, profinseng ya Foreisetata, [[Afrika Borwa]]. 24rckmynb5gog5m450mon4eebgtrjby 41493 41492 2026-10-01T05:52:10Z TsheleCAT 13263 mehlodi 41493 wikitext text/x-wiki '''Monontsha''' ke motse o ka thoko wa Mmasepala wa Selehae wa Maluti-a-Phofung , Thabo Mofutsanyana, profinseng ya Foreisetata, [[Afrika Borwa]].<ref>https://census2011.adrianfrith.com/place/472035</ref> == Mehlodi == spxipgn4ydb41n1ayi1i2ndlzy61xry 0 11032 41494 2026-10-01T06:00:25Z TsheleCAT 13263 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369541374|Mont-Aux-Sources]]" 41494 wikitext text/x-wiki   '''Mont-aux-Sources''' ke thaba e [[Borwa ba Afrika|Afrika Borwa]], mme ele e enngwe ya dikarolo tse phahameng ka ho fetisisa tsa dithaba tsa Drakensberg ,e leng Maloti. E fumaneha haholo-holo [[Lesotho]], ka dikarolo tsa yona [[Kwazulu-Natala|KwaZulu-Natal]] le Foreisetata [[Afrika Borwa]]. Tlhoro e ka fihlelwa ho tloha Sentinel Car Park haufi le [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]], ka ditepisi tsa ketane. == Tlhaloso == Mont-Aux-Sources ke karolo ya sebaka se phahameng sa basalt se bophahamong ba dimithara tse ka bang 3.050 (10 000 ft). &nbsp;Hara maralla a mangata a potileng sebaka se phahameng ke lebota le phahameng la dimithara tse 330 tse otlolohileng, le tsejwang e le Amphitheatre le Sentinel. <ref>https://www.britannica.com/place/Mont-aux-Sources-mountain-South-Africa-Lesotho</ref> Ntlha e phahameng ka ho fetisisa ke tlhoro e ka bang dikhilomithara tse 3 ho tloha Drakensberg escarpment, e fihlelang bophahamo ba dimithara tse 3.282 (10,768 ft).&nbsp; == Ho kenngwa ha metsi == Kaha dinoka tsa bohlokoa di na le mehlodi ya tsona sebakeng seo, sebaka se dithaba se ile sa bitswa ''Mont aux Sources'' ("thaba ya diliba") ke baromuwa ba Mafora ba ileng ba etela sebakeng seo ka selemo sa 1836. Dinoka tse mmalwa di tswa Mont-Aux-Sources, tse ka sehloohong ho tsona ke Tugela, e phallelang botjhabela [[Indian Ocean|Lewatle la India]] lebopong la KwaZulu-Natal. Hoo e ka bang dikhilomithara tse 7 ho tloha Mont-Aux-Sources, Tugela e theohela 947 m letotong la diphororo Royal Natal National Park. &nbsp;Ena ke letoto la bobeli le phahameng ka ho fetisisa la diphororo lefatsheng. <ref>https://www.nature-reserve.co.za/royal-natal-national-park_activities.html</ref> [[Noka ya Mohakare|Noka ya Caledon]], e leng e nngwe ya melapo e ka sehloohong ya [[Senqu|Noka ya Orange]], e na le diliba tsa yona sebakeng sena se seholo mme e phalla ho ya fihla moeding wa Lesotho. Hape Seati (Khubedu), e nngwe ya melapo ya metsi a hlooho ya Noka ya Senqu, e simolohile haufi le Mont-aux-Sources ka leboya.<ref>https://www.britannica.com/place/Orange-River</ref> Noka e nngwe ya bohlokoa ke Elands, e bitswang Namahadi karolong ya eona e ka hodimo sebakeng sa Letamo la Fika-Patso. Elands e phalla ka leboya ho ya Nokeng ya Wilge, e leng e enngwe ya melapo e meholo ya noka ya [[Noka ya Lekwa|Lekwa]]. Noka ya Lekwa e phallela bophirimela qetellong ho ya Nokeng ya Senqu, eo ka nako e tshwanang e phallelang [[Atlantic Ocean|Lewatle la Atlantic]] lebopong le ka bophirimela la Afrika Borwa. == Bona hape == * Drakensberg * Lethathamo la lithaba tsa Afrika Borwa * Lethathamo la dithaba tsa Afrika Borwa * Royal Natal National Park == Ditlhaloso == gbn1z8g25nkb71ds14fxr2134eufdcu 41495 41494 2026-10-01T06:16:49Z TsheleCAT 13263 ke suntse setshwantsho 41495 wikitext text/x-wiki   [[File:Mont-Aux-Sources square.jpg|thumb|Thaba ya Mont -Aux-Sources]] '''Mont-aux-Sources''' ke thaba e [[Borwa ba Afrika|Afrika Borwa]], mme ele e enngwe ya dikarolo tse phahameng ka ho fetisisa tsa dithaba tsa Drakensberg ,e leng Maloti. E fumaneha haholo-holo [[Lesotho]], ka dikarolo tsa yona [[Kwazulu-Natala|KwaZulu-Natal]] le Foreisetata [[Afrika Borwa]]. Tlhoro e ka fihlelwa ho tloha Sentinel Car Park haufi le [[Phuthaditjhaba|Witsieshoek]], ka ditepisi tsa ketane. == Tlhaloso == Mont-Aux-Sources ke karolo ya sebaka se phahameng sa basalt se bophahamong ba dimithara tse ka bang 3.050 (10 000 ft). &nbsp;Hara maralla a mangata a potileng sebaka se phahameng ke lebota le phahameng la dimithara tse 330 tse otlolohileng, le tsejwang e le Amphitheatre le Sentinel. <ref>https://www.britannica.com/place/Mont-aux-Sources-mountain-South-Africa-Lesotho</ref> Ntlha e phahameng ka ho fetisisa ke tlhoro e ka bang dikhilomithara tse 3 ho tloha Drakensberg escarpment, e fihlelang bophahamo ba dimithara tse 3.282 (10,768 ft).&nbsp; == Ho kenngwa ha metsi == Kaha dinoka tsa bohlokoa di na le mehlodi ya tsona sebakeng seo, sebaka se dithaba se ile sa bitswa ''Mont aux Sources'' ("thaba ya diliba") ke baromuwa ba Mafora ba ileng ba etela sebakeng seo ka selemo sa 1836. Dinoka tse mmalwa di tswa Mont-Aux-Sources, tse ka sehloohong ho tsona ke Tugela, e phallelang botjhabela [[Indian Ocean|Lewatle la India]] lebopong la KwaZulu-Natal. Hoo e ka bang dikhilomithara tse 7 ho tloha Mont-Aux-Sources, Tugela e theohela 947 m letotong la diphororo Royal Natal National Park. &nbsp;Ena ke letoto la bobeli le phahameng ka ho fetisisa la diphororo lefatsheng. <ref>https://www.nature-reserve.co.za/royal-natal-national-park_activities.html</ref> [[Noka ya Mohakare|Noka ya Caledon]], e leng e nngwe ya melapo e ka sehloohong ya [[Senqu|Noka ya Orange]], e na le diliba tsa yona sebakeng sena se seholo mme e phalla ho ya fihla moeding wa Lesotho. Hape Seati (Khubedu), e nngwe ya melapo ya metsi a hlooho ya Noka ya Senqu, e simolohile haufi le Mont-aux-Sources ka leboya.<ref>https://www.britannica.com/place/Orange-River</ref> Noka e nngwe ya bohlokoa ke Elands, e bitswang Namahadi karolong ya eona e ka hodimo sebakeng sa Letamo la Fika-Patso. Elands e phalla ka leboya ho ya Nokeng ya Wilge, e leng e enngwe ya melapo e meholo ya noka ya [[Noka ya Lekwa|Lekwa]]. Noka ya Lekwa e phallela bophirimela qetellong ho ya Nokeng ya Senqu, eo ka nako e tshwanang e phallelang [[Atlantic Ocean|Lewatle la Atlantic]] lebopong le ka bophirimela la Afrika Borwa. == Bona hape == * Drakensberg * Lethathamo la lithaba tsa Afrika Borwa * Lethathamo la dithaba tsa Afrika Borwa * Royal Natal National Park == Ditlhaloso == 6x93i8cbkyip7gpjfowq4gqxzo0y0dz 0 11033 41500 2026-10-01T09:48:16Z TsheleCAT 13263 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373348481|Drakensberg]]" 41500 wikitext text/x-wiki   Drakensberg (ka Sezulu: uKhahlamba; ka Sesotho: Maloti; ka Seafrikaans: Drakensberge) ke karolo e ka bochabela ea Great Escarpment, e potapotileng sebaka se phahameng se bohareng ba Afrika e ka Boroa. Great Escarpment e fihlela bophahamo ba eona bo boholo ka ho fetisisa – ba limithara tse 2,000 ho isa ho tse 3,482 (maoto a 6,562 ho isa ho a 11,424) – sebakeng sa moeli oa Afrika Boroa le Lesotho. [[File:The_Escarpment_and_the_Drakensberg.jpg|thumb|'Mmapa oa Afrika Boroa o bontša sebaka se phahameng sa bohareng se pota-potiloeng ke Great Escarpment le kamano ea sona le Lithaba tsa Cape Fold ka boroa. Karolo ea Great Escarpment e bontšitsoeng ka bofubelu e tsejoa e le Drakensberg.]] Leralla la Drakensberg le nametse sebaka se fetang lik'hilomithara tse 1,000 (maele a 600) ho tloha Profinseng ea Kapa Bochabela ka boroa (le qala lithabeng tsa Baziya haufi le Tsolo), ebe le etsa moeli—ka tatellano ho tloha boroa ho ea leboea—pakeng tsa Lesotho le Kapa Bochabela, hammoho le pakeng tsa Lesotho le Profinse ea KwaZulu-Natal. Ka mor'a moo, le etsa moeli pakeng tsa KwaZulu-Natal le Free State, ebe le tsoela pele ho ba moeli pakeng tsa KwaZulu-Natal le Profinse ea Mpumalanga. Ho tloha moo, leralla le lebile leboea ho pholletsa le Mpumalanga, moo le kenyeletsang libaka tse kang Blyde River Canyon, Three Rondavels le God's Window. Ebe le tsoela pele ho ea leboea ho fihlela Hoedspruit, karolong e ka boroa-bochabela ho Limpopo, moo le tsejoang ke Ma-Afrikaner e le 'Klein Drakensberg'. Ho tloha Hoedspruit, le namela bophirima ho ea Tzaneen, hape Profinseng ea Limpopo, moo le tsejoang e le Lithaba tsa Wolkberg le Thaba ea Iron Crown. Ka bophahamo ba limithara tse 2,200 (maoto a 7,200) ka holim'a boemo ba leoatle, Wolkberg ke sebaka se phahameng ka ho fetisisa Limpopo. Leralla le boela le namela bophirima, 'me ha le fihla Mokopane le tsejoa e le Lithaba tsa Strydpoort.[1][2] == Ditshomo == Lebitso la Se-Afrikaans la Drakensberge le tsoa lebitsong leo bafalli ba pele ba Madutch ba ileng ba le fa leralla lena le leholo, e leng Drakensbergen, kapa Lithaba tsa Dirakone. Karolo e phahameng ka ho fetisisa ea leralla lena le leholo (Great Escarpment) e tsejoa e le uKhahlamba ka Sezulu le Maloti ka Sesotho ("Mokoallo oa marumo a supang holimo").[1] == Geology == Great Escarpment e entsoe ka mabota a moepa a phuleng ea ho petsoha ha lefats'e (rift valley), a ileng a theoa nakong ea ha karolo e ka boroa ea kontinenteng ea Gondwana e qala ho arohana; mabota ana a ile a khoholeha ho ea ka hare ho naha ho tloha moo a neng a le teng qalong haufi le lebopo la Afrika Boroa, 'me karolo eohle ea eona e ka bochabela (sheba 'mapa o tsamaeang le sengoloa sena) ke Drakensberg.[1][2][3] Thaba ea Drakensberg e fela ka leboea haufi le Tzaneen, hoo e ka bang moo mola oa latitude oa 22° S o fetang teng. Ho ba sieo ha Great Escarpment sebakeng se ka bang lik'hilomithara tse 450 (maele a 280) ka leboea ho Tzaneen—pele e hlaha hape moeling o pakeng tsa Zimbabwe le Mozambique Thabeng ea Chimanimani—ho bakoa ke lekala la bophirima le sa kang la atleha la phula e kholo ea ho petsoha ha lefats'e; phula ena ke eona e ileng ea etsa hore Antarctica e qale ho arohana le Afrika Boroa nakong ea ho qhaqha ha Gondwana lilemong tse ka bang limilione tse 150 tse fetileng. Likarolo tse ka tlase tsa Noka ea Limpopo le Noka ea Save li phallelang Leoatleng la India li feta sebakeng se setseng sa phula ena ea khale ea ho petsoha ha lefats'e, e leng sebaka seo hona joale se leng karolo ea Lowveld ea Afrika Boroa.[3] Nakong ea lilemo tse limilione tse 20 tse fetileng, karolo e ka boroa ea Afrika e bile le phahamiso e kholo ea mobu, haholo-holo ka bochabela, hoo boholo ba sebaka sena se phahameng (plateau) bo leng ka holimo ho limithara tse 1,000 (maoto a 3,300) leha ho bile le khoholeho e kholo ea mobu. Sebaka sena se sekame ka tsela ea hore se phahame ka ho fetisisa ka bochabela 'me se theoha butle ho ea ka bophirima le ka boroa. Hangata, bophahamo ba moeli oa lithaba tse phahameng tsa ka bochabela bo feta limithara tse 2,000 (maoto a 6,600). Sebaka sena se fihla bophahamong bo boholo ka ho fetisisa ba ho feta limithara tse 3,000 (maoto a 9,800) moo moeli oa lithaba tsena o etsang karolo ea moeli oa machaba pakeng tsa Lesotho le profinse ea Afrika Boroa ea KwaZulu-Natal.[1][2] [[File:SW-NE_geological_cross_section_through_South_Africa.jpg|thumb|Karolo ena e ka bang teng ea SW-NE e fetang Afrika Boroa e nang le Cape Peninsula (e nang le Table Mountain) ka ho le letšehali, le leboea-bochabela ba [[Kwazulu-Natala|KwaZulu-Natal]] ka ho le letshehadi, e na le litšoantšo ebile e lekana feela ka boholo. E bontša kamoo Mokoloko oa Drakensberg o amanang kateng le likarolo tse kholo tsa naha tse busang karolo e ka boroa le e ka bochabela ea naha, haholo-holo Plateau e Bohareng, eo moeli oa eona o ka boroa-bophirima (setšoantšong) o bitsoang Mokoloko oa Roggeberg (o sa tšoauoeng). Likarolo tse khōlō tsa jioloji tse bōpang sebaka sena sa libaka li bontšoa ka mebala e sa tšoaneng eo moelelo le tšimoloho ea eona li hlalositsoeng tlas'a lihlooho tse reng "Karoo Supergroup" le "Cape Supergroup". Lera le teteaneng la basalt (lava) e thata, e sa keneleng tšenyo e ka bang 1600 m le etsang hore Drakensberg Escarpment e be holimo le e teteaneng moeling oa KwaZulu-Natal le Lesotho le bontšitsoe ka 'mala o moputsoa. Ka tlaase ho eona ke Sehlopha sa Stormberg se bontšitsoeng ka botala. Sebopeho sa Clarence se nang le mahaheng a sona a mangata le litšoantšo tsa mafika tsa San, ke karolo ea sehlopha sena sa ho qetela.]] Ho tloha ka tlaase ho moo ho bonahala leralla le tšoana le thHa e shejoa ho tloha tlase, moepa ona o moholo o shebahala joaloka letoto la lithaba. Lithaba tsa Drakensberg tse Limpopo, Mpumalanga le Lesotho li na le likarolo tse ka holimo tse entsoeng ka majoe a thata a sa senyeheng habonolo ke khoholeho, kahoo li na le ponahalo e makukuno haholo, e nang le likarolo tse emeng ka thata le litlhōrō tse motsu (e leng se ileng sa baka lebitso la Sezulu le bolelang "Mokoallo oa marumo a supang holimo"). Ha ho tsejoe hore na ke mang ea ileng a reha lithaba tsena lebitso la Afrikaans kapa la Dutch la Drakensberg, kapa hore na hobaneng ha a ile a etsa joalo.[1] Lithaba tsa Drakensberg tse pakeng tsa KwaZulu-Natal le Free State li entsoe ka majoe a bonolo, kahoo ha li shejoa ho tloha tlase li na le ponahalo e chitja le e bonolo haholoanyane. Ka kakaretso, holim'a moepa ona ho bataletse ebile ho boreleli joaloka tafole, esita le Lesotho. "Lithaba tsa Lesotho" li boptjoa hole le moepa oa Drakensberg ke likanale tsa khoholeho tse fetohang liphula tse tebileng tse nang le linōkana tse kenang Nōkeng ea Orange. Palo e kholo ea linōkana tsena e etsa hore libaka tse phahameng tsa Lesotho li be le ponahalo e makukuno ea lithaba, ebang ke ha li shejoa fatše kapa moeeng. [ho hlokahala mohloli]aba. Limpopo, Mpumalanga le Lesotho Likarolo tse ka holimo tsa Drakensberg li na le tikoloho e bonolo ea periglacial. Ho ka etsahala hore Phetoho ea maemo a leholimo ea morao tjena e fokolitse matla a periglaciation. <ref name="Knightetal2018">{{Cite journal|pages=140–162}}</ref> Knight le Grab ba ile ba etsa 'mapa oa ho hasana ha lehalima Drakensburg 'me ba fumana hore lehalima le laola haholo-pele bala libaka tsa sechaba hobane le thusa ho bopa libaka tsa libaka - libaka tse phahameng ka ho fetisisa - ka phello ena ea ho feta. Pele, ho ne ho nahanoa hore lithōle tsa sekhutlo li kumaliza ke kumaliza tse kumaliza tse batang, tsa periglacial, joalo ka ho robeha ka lebaka la serame. === Sebopeho === 69z1m582txotjdlhtakbou5dopj33mg