Daptar naskah Sunda

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="su">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>suwiki</dbname>
    <base>https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Média</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Husus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Obrolan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pamaké</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Obrolan pamaké</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Obrolan Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Gambar</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Obrolan gambar</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Obrolan MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Citakan</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Obrolan citakan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pitulung</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Obrolan pitulung</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Obrolan kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Obrolan portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Daptar naskah Sunda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30930</id>
    <revision>
      <id>709531</id>
      <parentid>303705</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T16:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Nambihan Kidung Lakbok kana daptar naskah Kaislaman, teu ngahapus anu sanés</comment>
      <origin>709531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1707" sha1="3xp3qs2n62pr6czsbxkig243d9njgjd" xml:space="preserve">==Sunda Buhun==
===Prosa===
# [[Carita Parahiyangan]]
# [[Sanghyang Siksa Kanda ng Karesian|Sanghyang Siksa Kandang Karesian]]
# [[Amanat Galunggung]]
# [[Carita Waruga Guru]]
# [[Sanghyang Sasana Maha Guru]]
# [[Warugan Lemah]]
# [[Tutur Bwana]]
# [[Sanghyang Raga Déwata]]
# [[Sanghyang Hayu]]
# [[Carita Radén Jayakeling]]

===Puisi===
# [[Bujangga Manik]]
# [[Séwaka Darma]]
# [[Sri Ajnyana]]
# [[Pantun Ramayana]] ([[Pantun Ramayana|Carita Turunan Rama jeung Rahwana]])
# [[Carita Purnawijaya]]
# [[Carita Ratu Pakuan]]
# [[Kawih Paningkes]]

==Sunda Klasik (Periode sanggeus kapangaruhan Islam jeung Mataram)==
===Prosa===
# [[Carita Ki Sabeulah]] 
# [[Carita Kuya jeung Monyét]]

===Puisi===
# [[Wawacan Amongsari jeung Lembusari]]
# [[Wawacan Umar Maya]]
# [[Wawacan Pranatana Istri ka Carogé]]
# [[Wawacan Muslimin-Muslimat]]
# [[Wawacan Sulanjana]]
# [[Wawacan Panji Wulung]]
# [[Wawacan Adat Ngurus Orok]]
# [[Wawacan Angling Darma]]
# [[Wawacan Batara Rama]]
# [[Wawacan Indra Putra]]
# [[Wawacan Aji Saka]]
# [[Wawacan Damarwulan]]

===Babad/Historiografi===
# [[Babad Panjalu]]
# [[Babad Cirebon]]
# [[Babad Cikundul]]
# [[Babad Timbanganten]]
# [[Babad Dermayu]]
# [[Babad Pasir]]
# [[Silsilah Sajarah Bandung]]
# [[Cariosan Prabu Siliwangi]]
# [[Babad Godog]]

===Kaislaman===
* '''[[Kidung Lakbok]]''' (Paririmbon Aki Ranadjangga Ma'lim) – naskah paririmbon Sunda taun 1956, sumber tina ''Kidung Lakbok'', ngarekkeun sajarah [[Karajaan Bandjarpatroman]] jeung adat [[Lakbok]]-[[Kota Banjar|Banjar]], [[Ciamis]].&lt;ref&gt;Prawiraatmadja, M. Karso. ''Kidung Lakbok''. 1956. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kidung_Lakbok_-_Buku_Lengkap.pdf Baca PDF]&lt;/ref&gt;

[[Category:Naskah Sunda]]</text>
      <sha1>3xp3qs2n62pr6czsbxkig243d9njgjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paririmbon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34161</id>
    <revision>
      <id>709530</id>
      <parentid>601012</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T16:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Ngamekarkeun artikel: nambahan bagian conto paririmbon Sunda, tautan silang, jeung rujukan</comment>
      <origin>709530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3609" sha1="2u5vzagkw88q7sueni316mrvt7rjd0n" xml:space="preserve">[[Gambar:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boek in het Arabisch met gebeden recepten bezweringen en meer TMnr H-2178.jpg|thumb|right|300px|Naskah Paririmbon ti Saméméh Taun [[1905]]]]
'''Paririmbon''' (ᮕᮛᮤᮛᮤᮙ᮪ᮘᮧᮔ᮪) atawa ''perimbon'' asalna tina kecap ''imbu'' hartina simpen.&lt;ref name=&quot;Par&quot;&gt;Suryaatmana, Emon, Spk. 1993. ''Paririmbon Sunda''. Jakarta: Depdikbud.&lt;/ref&gt; Jadi hartina hiji tempat pikeun sumpan-simpen.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt; Éta tempat téh mangrupa buku anu di jeréona disimpen sagala catetan penting jeung hésé pikeun diapalkeun, wujudiahna buku kumpulan atawa tulisan.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt; Naskah paririmbon loba kapanggih di daérah [[Jawa Barat]], mangrupa bagian tina [[Mujarobat]].&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt; Umumna masarakat ngagunakeun paririmbon pikeun padoman praktis dina kagiatan hirup kumbuh sapopoé, dina mangsa ayeuna ogé masih kénéh digunakeun ku sawatara masarakat anu masih kénéh percaya.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paririmbon&quot;&gt;{{Cite book|title=Paririmbon|last=Suryaatmana, Drs. Undang Ahmad Darsa, Dra. Ane Erlyane, Dra. Tien Wartini|first=Drs Emon|year=1992|page=1|location=Jakarta|publisher=Direktorat Jenderal Kebudayaan|url=https://play.google.com/books/reader?id=Ir7VCgAAQBAJ&amp;hl=id&amp;pg=GBS.PA1}}&lt;/ref&gt;

Dina raraga ngubaran, masarakat tradisional [[Sunda]] jeung [[Jawa]] kacida merhatikeun kana waktu jeung kajadian anu dihubungkeun jeung sikleus kahirupan manusa.&lt;ref name=&quot;kompas&quot;&gt;[http://health.kompas.com/read/2011/10/08/08532789/Pengobatan.dalam.Naskah-naskah.Kuno Pengobatan dalam Naskah-naskah Kuno], Kompas.com, diakses 27 Oktober 2011.&lt;/ref&gt; Masing-masing sikleus aya cara ngubaranana, anu béda-béda.&lt;ref name=&quot;kompas&quot; /&gt; Ngaran sikleus jeung cara ngubaran éta téh ditulis dina paririmbon (Sunda) atawa primbon (Jawa).&lt;ref name=&quot;kompas&quot; /&gt;

Masarakat Sunda mikawanoh kana kapercayaan anu geus jadi sakulit sadaging, nyaéta kapercayaan ngeunaan itung-itungan dina nyanghareupan rupa-rupa pagawéan.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt; Utamana anu aya hubunganana jeung hadé goréng nasib, upamana dina [[tatanén]], kuriak, kawin, samalah ngaranan [[orok]] ogé kudu diitung heula.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt; Ngeunaan bener henteuna hasil itung-itungan tumali jeung kayakinan hiji jalma atawa kelompok dina ngalarapkeunana, nepi ka naon anu dipiharep tina niat atawa garapan téh henteu méncog tina harepan.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paririmbon&quot;/&gt;

Dina prak-prakanana, itung-itungan ieu téh ngagunakeun [[taun]], [[bulan]], [[poé]], jeung [[pasaran]]ana anu masing-masing miboga ajén anu disebut ''naktu'' atawa ''neptu''.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt; Itung-itungan téh upamana saperti ieu: Ahad ajénna 5, Senén 4, Salasa 3, Rebo 7, Kemis 8, Jumaah 6, Saptu 9.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt; Dipatalikeun jeung itungan atawa ramalan, paririmbon leuwih nekenkeun kana hal-hal kadunyaan.&lt;ref name=&quot;Par&quot; /&gt;

== Conto Paririmbon Sunda ==
Sababaraha naskah paririmbon Sunda anu kasohor nyaéta:
* '''Paririmbon Aki Ranadjangga Ma'lim''' – sumber tina naskah wawacan ''[[Kidung Lakbok]]'' (1956). Naskah ieu ngarekam sajarah [[Karajaan Bandjarpatroman]] sareng adat wewengkon [[Lakbok]]-[[Banjar]], [[Ciamis]].&lt;ref&gt;Prawiraatmadja, M. Karso. ''Kidung Lakbok''. 1956. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kidung_Lakbok_-_Buku_Lengkap.pdf PDF]&lt;/ref&gt;
* '''Paririmbon Sunda''' – diterbitkeun ku Depdikbud taun 1993, disusun ku Emon Suryaatmana, spk.&lt;ref name=&quot;Par&quot;/&gt;

== Tempo ogé ==
* [[Kidung Lakbok]]
* [[Naskah]]
* [[Bandjarpatroman]]
* [[Mujarobat]]

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Sistem Pangaweruh]]
[[Kategori:Naskah Sunda]]
[[Kategori:Adat Sunda]]
[[Kategori:Kidung Lakbok]]</text>
      <sha1>2u5vzagkw88q7sueni316mrvt7rjd0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guinéa-Bissau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36042</id>
    <revision>
      <id>709545</id>
      <parentid>663246</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T05:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8958" sha1="6advjreijlcbl81f6jneil0g6xptchy" xml:space="preserve">{{Infobox Country
|native_name              = ''República da Guiné-Bissau''
|conventional_long_name   = Républik Guinéa-Bissau
|common_name              = Guinéa-Bissau
|demonym                  = Bissau-Guinean(s)&lt;ref name=&quot;usstate&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5454.htm|title=Background Note: Guinea-Bissau|date=December, 2009|publisher=US Department of State|accessdate=7 February 2010}}&lt;/ref&gt;
|image_flag               = Flag of Guinea-Bissau.svg
|image_coat               = Coat of arms of Guinea-Bissau.svg
|symbol_type              = Emblem
|image_map                = LocationGuineaBissau.svg
|national_motto           = &quot;Unidade, Luta, Progresso&quot;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''&quot;Kahijian, Usaha, Kamajuan&quot;''&lt;/small&gt;
|national_anthem          = &quot;[[Esta é a Nossa Pátria Bem Amada]]&quot;
|languages_type=[[Basa resmi]]&lt;br /&gt;{{nobold|(Basa régional)}}
|languages       = [[Basa Portugis]] ([[Kréol Guinéa-Bissau|Crioulo]])
|capital                  = [[Bissau]]
|latd= 11|latm=52 |latNS=N |longd=15 |longm=36 |longEW=W
|largest_city             = [[Bissau]]
|government_type          = [[Républik]] [[Sistem Semi-présidénsial|semi-présidénsial]]
|leader_title1            = [[Présidén Guinéa-Bissau|Présidén]]
|leader_name1             = [[:pt:Umaro Sissoco Embaló|Umaro Sissoco Embaló]]
|leader_title2            = [[Pupuhu Pamaréntahan Guinéa-Bissau|Perdana Mentri]]
|leader_name2             = [[:pt:Rui Duarte de Barros|Rui Duarte de Barros]]
|area_rank                = ka-136
|area_magnitude           = 1 E9
|area                 = 36.125
|areami²               = 13.948
|percent_water            = 22,4
|population_estimate      = 1.647.000&lt;ref name=unpop&gt;{{cite journal | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision  | format=PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs
Population Division | year=2009 | accessdate= 2009-03-12}} NB: The preliminary results of the National population census in Guinea-Bissau put the figure at 1,449,230, according to email information by the Instituto Nacional de Estudos e Pesquisa, Bissau.&lt;/ref&gt;
|population_estimate_rank = ka-148
|population_estimate_year = 2010
|population_census        = 1.345.479
|population_census_year   = 2002
|population_density  = 44,1
|population_densitymi² = 115,5
|population_density_rank  = ka-154
|GDP_PPP                  = $1,784 milyar&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=654&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=55&amp;pr.y=12 |title=Guinea-Bissau|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2011-04-21}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_year             = 2010
|GDP_PPP_per_capita       = $1.084&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_nominal              = $837 yuta&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_nominal_year         = 2010
|GDP_nominal_per_capita   = $508&lt;ref name=imf2/&gt;
|sovereignty_type         = [[Perang Kamerdikaan Guinéa-Bissau|Kamerdikaan]]
|sovereignty_note         = ti [[Portugal]]
|established_date1        = 24 Séptémber 1973
|established_event1       = Didélarasikeun
|established_date2        = 10 Séptémber 1974
|established_event2       = Diakuan
|HDI                      = 0,289
|HDI_rank                 = ka-164
|HDI_year                 = 2010
|HDI_category             = &lt;span style=&quot;color:#e0584e;&quot;&gt;handap&lt;/span&gt;
|Gini                     = 47
|Gini_year                = 1993
|Gini_category            = &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;luhur&lt;/span&gt;
|currency                 = [[Franc CFA Afrika Kulon]]
|currency_code            = XOF
|country_code             =
|time_zone                = [[GMT]]
|utc_offset               = +0
|time_zone_DST            =
|utc_offset_DST           =
|drives_on                    = kénca
|cctld                    = [[.gw]]
|calling_code             = 245}}
'''Républik Guinéa-Bissau''' ({{lang-pt|República da Guiné-Bissau}}, {{IPA-pt|ʁeˈpublikɐ dɐ ɡiˈnɛ biˈsaw|pron}}) nyaéta hiji nagara di [[Afrika Kulon]]. Nagara ieu tepung wates jeung [[Senegal]] di kalér, jeung [[Guinéa]] di kidul jeung wétan, sarta Samudra Atlantik di kulon.

Guinéa-Bissau baheulana mangrupa bagian ti Karajaan [[Kaabu|Gabu]], ogé tina [[Kakaisaran Mali]]. Bagian ti karajaan ieu lumangsung nepi ka abad ka-18, basa saeutik bagian nu lian minangka bagian ti [[Kakaisaran Portugis]] ti abad ka-16. Wewengkon ieu teras jadi jajahan Portuis ti [[Guinéa Portugis]] dina ahir abad ka-19. Basa merdika, anu didéklarasi dina 1973 jeung diakuan dina 1974, ngaran ibu kotana, [[Bissau]], ditambahkeun kana ngaran nagara sangkan teu lieur jeung [[Guinéa|Républik Guinéa]].

Ukur 14% ti populasi nyaturkeun basa resmina, [[Basa Portugis]]. Kalobaannana populasi (44%) nyaturkeun [[Kréol Guinéa-Bissau|Kriol]], hiji [[Basa kréol Portugis]], jeung sésa basa asli Afrika. Ageman utamana nyaéta [[ageman tradisional Afrika]] jeung [[Islam]], aya ogé minoritas Kristen (kalobaannana Katolik).

Guinéa-Bissau mangrupa hiji anggota ti [[Uni Afrika]], [[Komunitas Ékonomi Nagara Afrika Kulon]], [[Organisasi Sabilulungan Islam]], [[Uni Latin]], [[Komunitas Nagara-Nagara Pamaké Basa Portugis]], [[La Francophonie]], jeung [[Zona Kooperasi jeung Karapihan Atlantik Kidul]].

== Région jeung séktor ==
:''Artikel utama: [[Région Guinéa-Bissau]], [[Séktor Guinéa-Bissau]]''
Guinéa-Bissau dibagi kana 8 [[Région Guinéa-Bissau|région]] ({{lang|pt|''regiões''}}) jeung hiji [[Séktor di Guinéa-Bissau|séktor]] [[wewengkon otonom|otonom]] ({{lang|pt|''sector autónomo''}}). Ieu teras dibagi kana (total) 37 [[Séktor di Guinéa-Bissau|séktor]]. [[Région]]-régionna nyaéta:

*[[Région Bafatá|Bafatá]]
*[[Région Biombo|Biombo]]
*[[Région Bissau|Bissau]]*
*[[Région Bolama|Bolama]]
*[[Région Cacheu|Cacheu]]
*[[Région Gabu|Gabu]]
*[[Région Oio|Oio]]
*[[Région Quinara|Quinara]]
*[[Région Tombali|Tombali]]
&lt;small&gt;* séktor otonom&lt;/small&gt;

== Tempo ogé ==
* [[Hubungan luar nagri Guinéa-Bissau]]
* [[Militér Guinéa-Bissau]]
* [[Transportasi di Guinéa-Bissau]]
* [[Corpo Nacional de Escutas da Guiné-Bissau]]
* [[Karusuhan militér Guinéa-Bissau 2010]]

== Réferénsi ==
{{Reflist|colwidth=30em}}
{{CIA World Factbook}}

== Bacaan salajengna ==

* Forrest, Joshua B., ''Lineages of State Fragility.  Rural Civil Society in Guinea-Bissau'' (Ohio University Press/James Currey Ltd., 2003)
* Galli, Rosemary E, ''Guinea Bissau: Politics, Economics and Society'', (Pinter Pub Ltd, 1987)
*  Lobban, Jr., Richard Andrew and Mendy, Peter Karibe, ''Historical Dictionary of the Republic of Guinea-Bissau'', third edition (Scarecrow Press, 1997)
* Vigh, Henrik, ''Navigating Terrains of War: Youth And Soldiering in Guinea-Bissau'', (Berghahn Books, 2006)

== Tumbu kaluar ==
{{sisterlinks|Guinea-Bissau}}
; Pamaréntah
*[http://www.gov.gw Loka resmi pamaréntah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126052041/http://gov.gw/ |date=2016-01-26 }}
*[http://www.constitutionnet.org/files/Guinea-Bissau%20Constitution.pdf Konstitusi Républik Guinéa-Bissau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725192938/http://www.constitutionnet.org/files/Guinea-Bissau%20Constitution.pdf |date=2011-07-25 }}

; Informasi ilahar
*[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1043287.stm Propil Nagara] ti [[BBC News]]
*{{CIA World Factbook link|pu|Guinea-Bissau}}
*[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/guineabissau.htm Guinea-Bissau] ti ''UCB Libraries GovPubs''
*[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/248853/Guinea-Bissau/ Guinea-Bissau] dina ''Encyclopædia Britannica''
*{{dmoz|Regional/Africa/Guinea-Bissau|Guinéa-Bissau}}
*{{wikiatlas|Guinea-Bissau}}

; Pelesir
*{{wikivoyage|Guinea-Bissau}}

{{Guinea-Bissau topics}}
{{Template group
|title = Géografi lokal
|list  =
{{Countries of Africa}}
}}
{{Template group
|title = Kaanggotaan internasional jeung sajarah
|list  =
{{African Union}}
{{Community of Portuguese Language Countries (CPLP)|state=collapsed}}
{{South Atlantic Peace and Cooperation Zone}}
{{La Francophonie|state=collapsed}}
{{Organisation of Islamic Cooperation|state=collapsed}}
{{Latin Union}}
{{Portuguese overseas empire}}
}}
{{Template group
|title = Basa
|list  =
{{Niger-Congo-speaking nations}}
}}

{{DEFAULTSORT:Guinea-Bissau}}
[[Kategori:Guinéa-Bissau| ]]
[[Kategori:Anggota CPLP]]
[[Kategori:Anggota La Francophonie]]
[[Kategori:Anggota OSI]]
[[Kategori:Anggota Uni Afrika]]
[[Kategori:Komunitas Ékonomi Nagara Afrika Kulon]]
[[Kategori:Nagara di Afrika]]
[[Kategori:Nagara nu kirang kawangun]]
[[Kategori:Nagara nu maké basa Portugis]]
[[Kategori:Nagara nu tepung wates jeung Samudra Atlantik]]
[[Kategori:Nu ngadeg taun 1974]]
[[Kategori:Républik]]
[[Kategori:Urut koloni Portugis]]
[[Kategori:Anggota Pasarikatan Bangsa-Bangsa]]


{{nagara-geo-stub|Guinéa-Bissau}}</text>
      <sha1>6advjreijlcbl81f6jneil0g6xptchy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kamerun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36092</id>
    <revision>
      <id>709554</id>
      <parentid>708358</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T08:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19689" sha1="nsj8y35hq8am8uqoc00vt9x2kal0xpa" xml:space="preserve">{{Infobox Country
|native_name       = ''République du Cameroun''
|conventional_long_name  = Républik Kamerun
|common_name       = Kamerun
|image_flag        = Flag of Cameroon.svg
|image_coat        = Coat of arms of Cameroon.svg
|symbol_type       = Coat of Arms
|image_map        =Cameroon (orthographic projection).svg
|alt_map         = Lokasi Kamerun dina Uni Afrika.
|map_caption= {{map_caption |location_color=héjo kolot|region=Afrika |region_color=kulawu kolot |subregion=[[Uni Afrika]] |subregion_color=paul |legend=Location Cameroon AU Africa.svg}}
|national_motto      = &quot;''Paix – Travail – Patrie''&quot;&lt;small&gt;&lt;br /&gt;&quot;Rapih – Gawé – Lemah Cai&quot;&lt;/small&gt;
|national_anthem     = &lt;span style=&quot;line-height:1.33em;&quot;&gt;''[[Ô Cameroun, Berceau de nos Ancêtres]]''&lt;br /&gt;''O Kamerun, Lemah Cai pun Bapa''&amp;nbsp;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;
|official_languages    = Basa Perancis jeung Inggris ''(de facto)''
|demonym         = Cameroonian
|capital         =  [[Yaoundé]]&lt;ref name=&quot;Cameroon - Infoplease.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0107382.html|title=Cameroon |publisher=Infoplease |accessdate=27 May 2011|publisheer=Infoplease}}&lt;/ref&gt;
|latd=3 |latm=52 |latNS=N |longd=11 |longm=31 |longEW=E &lt;!--Google Maps--&gt;
|largest_city       = [[Douala]]&lt;ref name=&quot;Cameroon - Infoplease.com&quot;/&gt;
|government_type     = [[Républik]]
|leader_title1      = [[Pupuhu nagara Kamerun|Présidén]]
|leader_name1       = [[Paul Biya]]&lt;ref name=&quot;Cameroon - Infoplease.com&quot;/&gt;
|leader_title2      = [[Perdana Mentri Kamerun|Perdana Mentri]]
|leader_name2       = [[Philémon Yang]]
|area_rank        = ka-54 &lt;!--Demographic Yearbook 1.--&gt;
|area_magnitude      = 1 E11
|area         = 475.442
|areami²        = 183.568 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|percent_water      = 1,3 &lt;!--CIA World Factbook--&gt;
|population_estimate   = 19.100.000
|population_estimate_rank = ka-58    &lt;!--UN World Population Prospects--&gt;
|population_estimate_year = Juli 2009
|population_census    = 15.746.179
|population_census_year  = 2003
|population_density  = 39,7
|population_densitymi² = 102,8  &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = ka-167   &lt;!--UN World Population Prospects--&gt;
|GDP_PPP         = $44,327&amp;nbsp;milyar&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=622&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=42&amp;pr.y=13 |title=Cameroon|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2011-04-21}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_year       = 2010
|GDP_PPP_per_capita    = $2.170&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
|GDP_PPP_per_capita_rank =
|GDP_nominal       = $22,478&amp;nbsp;milyar&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
|GDP_nominal_year     = 2010
|GDP_nominal_per_capita  = $1.100&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
|sovereignty_type     = [[Kamerdikaan]]
|sovereignty_note     = ti [[Perancis]]
|established_event1   = Didéklarasikeun
|established_date1    = 1 Januari 1960 
|established_event2   = Anéksasi urut Kamerun Britania
|established_date2    = 1 Oktober 1961
|HDI           = {{increase}} 0,460
|HDI_rank         = ka-131
|HDI_year         = 2010
|HDI_category       = handap&lt;ref&gt;[http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/CMR.html Country profile of human development indicators – Cameroon]. Hdrstats.undp.org. Retrieved on 2011-09-24.&lt;/ref&gt;
|Gini           = 44,6&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=Distribution of family income – Gini index|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=2009-09-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513124910/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |date=2009-05-13 }}&lt;/ref&gt;
|Gini_year        = 2001
|Gini_category      = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;sedeng&lt;/span&gt;
|currency         = [[Franc CFA Afrika Tengah]]
|currency_code      = XAF
|country_code       =
|time_zone        = [[Wanci Afrika Kulon|WAT]]
|utc_offset        = +1
|time_zone_DST      = teu kaobsérvasi
|utc_offset_DST      = +1
|drives_on        = katuhu
|cctld          = [[.cm]]
|calling_code       = 237
|footnote1        = Judul ieu sakumaha disebutkeun dina ''Constitution of the Republic of Cameroon'', Pasal X. Vérsi basa Perancisna kadang disebut &quot;''Chant de Ralliement''&quot;, sakumaha dina ''National Anthems of the World'', jeung vérsi basa Inggrisna &quot;O Cameroon, Cradle of Our Forefathers&quot;, sakumaha dina DeLancey jeung DeLancey 61.
}}
'''Kamerun''', resmina '''Républik Kamerun''' ({{lang-fr|link=no|République du Cameroun}}), mangrupa hiji nagara di [[Afrika Tengah]] kulon. Nagara ieu tepung wates jeung [[Nigeria]] di kulon; [[Chad]] di kalér-wétan; [[Républik Afrika Tengah]] di wétan; sarta [[Guinéa Khatulistiwa]], [[Gabon]], jeung [[Républik Kongo]] di kidul. Basisirna Kamerun wawatesan jeung [[Teluk Bonny]], bagian ti [[Teluk Guinéa]] jeung [[Samudra Atlantik]]. Nagara ieu kalandi &quot;Miniatur Afrika&quot; pikeun bébéda géologis jeung kabudayaanna. Objék alami saperti basisir, sagara, gunung, leuweung hujan, jeung savana. Titik nu pangluhurna nyaéta [[Gunung Kamerun]] di beulah kidul-kulon, sarta kota panggedéna nyaéta [[Douala]], [[Yaoundé]], jeung [[Garoua]]. Kamrun miboga leuwih ti 200 grup basa nu bébéda. Nagara ieu katelah tina gaya musik aslina, utamina [[makossa]] jeung [[bikutsi]], sarta tina [[Tim maén bal nasional Kamerun|tim maén bal nasionalna]] nu suksés. [[Basa Perancis]] jeung [[Basa Inggris]] mangrupa basa resmi.

Padumuk awal ti wewengkon ieu kaasup [[Paadaban Sao]] di sabundereun [[Dano Chad]] jeung pamoro-pangumpul [[Baka (Kamerun jeung Gabon)|Baka]] dina leuweung hujan tenggara. Panjelajah Portugis nepi ka basisirna dina abad ka-15 jeung méré ngaran wewengkon éta ''Rio dos Camarões'' (&quot;Walungan Hurang&quot;), ngaran ti mana dibeunangkeun ngaran ''Kamerun''. Tentara [[Urang Fula|Fula]]&lt;ref&gt;Dina {{lang-ff|Fulɓe}}; dina {{lang-fr|link=no|Peul ''atawa'' Peuhl}}.&lt;/ref&gt; ngadegkeun [[Emirat Adamawa]] di beulah kalér dina abad ka-19, jeung rupa-rupa grup étnis ti kulon jeung kalér-kulon ngadegkeun séké-séké jeung [[fon (Kamerun)|kafonan]]. Kamerun jadi [[Kakaisaran Jérman|jajahan Jérman]] dina 1884.

Sanggeus Perand Dunya I, wewengkon ieu dibagi antara [[Républik Katilu Perancis|Perancis]] jeung [[Kakaisarana Britania|Britania]] salaku [[mandat Liga Bangsa-Bangsa]]. Partéy pulitik [[Kahijian Urang Kamerun|Union des Populations du Cameroun]] ngadukung kamerdikaan tapi teu disahkeun ku Perancis dina 1950-an. Dina 1960, Perancis ngadministradi sabagian Kamerun jadi merdika salaku Républik Kamerun dina Présidén [[Ahmadou Ahidjo]]. [[Kamerun Kidul|Bagian kidulna]], Kamerun Britania, ngagabung dina 1961 pikeun ngawangun [[Républik féderal|Républik Féderal]] Kamerun. Nagara ieu diganti ngaranna kana [[Nagara kahijian|Républik Kahijian]] Kamerun dina 1972 sarta teras Républik Kamerun dina 1984.

Dibandingkeun nagara Afrika lianna, Kamerun miboga stabilitas pulitis jeung sosial nu rélatif luhur. Hal ieu ngidinkeun kamekaran tatanén, jalan, rél, jeung industri ageung minyak bumi sarta kai. Tapi, raloba urang Kamerun anu miskin salaku patani. Kakawasaan aya dina présidén [[Otoritérisme|otoritér]] ti 1982, [[Paul Biya]], jeung partéyna, [[Pagerakan Démokratik Urang Kamerun]].

== Région ==
:''Artikel utama: [[Région di Kamerun]], [[Divisi Kamerun]]''
[[Gambar:Provinces of Cameroon EN.svg|thumb|center|Kamerun dibagi kana 10 région.]]
[[Konstitusi Kamerun|Konstitusi]] ngabagi Kamerun kana 10 région semi-otonom, masing-masing dina administrasi [[Déwan Régional (Kamerun)|Déwan Régional]]. Dekrét présidénsial 12 Nopémber 2008 resmi nyarankeun parobihan ti propinsi ka région.&lt;ref&gt;[http://www.prc.cm/index_fr.php?link=les_actes/lecture_act&amp;id=79&amp;lang=fr&amp;quoi=D%E9cret Décret N° 2008/376 du 12 novembre 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014221647/http://www.prc.cm/index_fr.php?link=les_actes%2Flecture_act&amp;id=79&amp;lang=fr&amp;quoi=D%E9cret |date=2012-10-14 }}, President of the Republic website. Accessed 9 June 2009.&lt;/ref&gt; Région-régionna dibagi deui kana (total) 58 divisi (''départements''). Divisi-divisina salajengna dibagi deui kana sub-divisi (''arrondissements'').

== Tempo ogé ==
*[[Afrika Tengah]]
*[[Daptar nagara]]

== Catetan ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== Réferénsi ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:3; column-count:3&quot;&gt;
* &quot;[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26431.htm Background Note: Cameroon]&quot;. October 2006. United States Department of State. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[https://web.archive.org/web/20070208022949/http://web.amnesty.org/report2006/cmr-summary-eng Cameroon]&quot;. ''Amnesty International Report 2006''. Amnesty International Publications. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2006/78723.htm Cameroon]&quot;. Country Reports on Human Rights Practices, 6 March 2007. Buréau of Democracy, Human Rights, and Labor, U.S. Department of State. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[http://hdr.undp.org/hdr2006/statistics/countries/country_fact_sheets/cty_fs_CMR.html Cameroon]&quot;. ''Human Development Report 2006''. United Nations Development Programme. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cm.html Cameroon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200515103416/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cm.html |date=2020-05-15 }}&quot;. ''The World Factbook''. United States Central Intelligence Agency. 15 March 2007. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[http://www.unaids.org/en/Regions_Countries/Countries/cameroon.asp Cameroon]&quot;. UNAIDS. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2006&amp;country=6935 Cameroon (2006)]&quot;. ''Country Report: 2006 Edition''. Freedom House, Inc. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[https://web.archive.org/web/20070526152356/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=20731 Cameroon – Annual Report 2007]&quot;. Reporters without Borders. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=57951 CAMEROON: New anti-corruption drive leaves many sceptical]&quot;. 27 January 2006. ''IRIN''. UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. Accessed 6 April 2007.
* ''Constitution of the Republic of Cameroon'' ([http://confinder.richmond.edu/admin/docs/Cameroon.pdf English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051229035354/http://confinder.richmond.edu/admin/docs/Cameroon.pdf |date=2005-12-29 }} and [http://www.prc.cm/instit/consti.htm French] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060228030033/http://www.prc.cm/instit/consti.htm |date=2006-02-28 }} versions). 18 January 1996. Accessed 6 April 2007.
* &quot;[http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2007 Corruption Perceptions Index 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080428203145/http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2007 |date=2008-04-28 }}&quot;. Transparency International. Accessed 28 September 2007.
* DeLancey, Mark W., and Mark Dike DeLancey (2000): ''Historical Dictionary of the Republic of Cameroon'' (3rd ed.). Lanham, Maryland: The Scarecrow Press.
* [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2003/Table03.pdf ''Demographic Yearbook 2004'']. United Nations Statistics Division.
* &quot;[https://web.archive.org/web/20060518021316/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGIOR410062006?open&amp;of=ENG-CMR 2006 Elections to the Human Rights Council: Background information on candidate countries]&quot;. May 2006. Amnesty International Publications. Accessed 6 April 2007.
* Fanso, V. G. (1989). ''Cameroon History for Secondary Schools and Colleges, Vol. 1: From Prehistoric Times to the Nineteenth Century.'' Hong Kong: Macmillan Education Ltd.
* Fitzpatrick, Mary (2002). &quot;Cameroon.&quot; ''Lonely Planet West Africa'', 5th ed. China: Lonely Planet Publications Pty Ltd.
* Fomensky, R., M. Gwanfogbe, and F. Tsala, editorial advisers (1985) ''Macmillan School Atlas for Cameroon.'' Malaysia: Macmillan Education Ltd.
* Fonge, Fua béh P. (1997). ''Modernization without Development in Africa: Patterns of Change and Continuity in Post-Independence Cameroonian Public Service''. Trenton, New Jersey: Africa World Press, Inc.
* Geschiere, Peter (1997). ''The Modernity of Witchcraft: Politics and the Occult in Postcolonial Africa''. Charlottesville: University Press of Virginia.
* Gwanfogbe, Mathew, Ambrose Meligui, Jéan Moukam, and Jéanette Nguoghia (1983). ''Geography of Cameroon.'' Hong Kong: Macmillan Education Ltd.
* &quot;[http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html#highpre Highest Average Annual Precipitation Extremes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131128084534/http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html#highpre |date=2013-11-28 }}&quot;. Global Méasured Extremes of Temperature and Precipitation, [[National Climatic Data Center]], 9 August 2004. Accessed 6 April 2007.
* Hudgens, Jim, and Richard Trillo (1999). ''West Africa: The Rough Guide''. 3rd ed. London: Rough Guides Ltd.
* International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (28 May 2007). &quot;[http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/EKOI-73N32R?OpenDocument Cameroon: Population Movement; DREF Bulletin no. MDRCM004] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20070613175522/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/EKOI-73N32R?OpenDocument |date=2007-06-13 }}&quot;. ReliefWeb. Accessed 18 June 2007.
* Kandemeh, Emmanuel (17 July 2007). &quot;[http://www.cameroon-tribune.net/article.php?lang=Fr&amp;oled=j17072007&amp;idart=4085&amp;olarch=j17072007 Journalists Warned against Declaring Election Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211093654/http://www.cameroon-tribune.net/article.php?lang=Fr&amp;oled=j17072007&amp;idart=4085&amp;olarch=j17072007 |date=2008-12-11 }}&quot;, ''Cameroon Tribune''. Accessed 18 July 2007.
* Lantum, Daniel M., and Martin Ekeke Monono (2005). &quot;Republic of Cameroon&quot;, ''Who Global Atlas of Traditional, Complementary and Alternative Medicine''. [[World Health Organization]].
* MacDonald, Brian S. (1997). &quot;Case Study 4: Cameroon&quot;, ''Military Spending in Developing Countries: How Much Is Too Much?'' McGill-Queen's University Press.
* Matthews, Andy (12 March 2008). &quot;[http://www.africanews.com/site/list_messages/16465 Cameroon protests in USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206040327/http://www.africanews.com/site/list_messages/16465 |date=2008-12-06 }}&quot;, Africa News. Accessed 13 March 2008.
* Mbaku, John Mukum (2005). ''Culture and Customs of Cameroon''. Westport, Connecticut: Greenwood Press.
* Musa, Tansa (8 April 2008). &quot;[http://africa.reuters.com/wire/news/usnL08308448.html Biya plan to keep power in Cameroon clears hurdle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206070242/http://africa.reuters.com/wire/news/usnL08308448.html |date=2008-12-06 }}&quot;. Reuters. Accessed 9 April 2008.
* Musa, Tansa (27 June 2007). &quot;[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L27787695.htm Gunmen kill one, kidnap 22 in Cameroon near CAR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629170646/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L27787695.htm |date=2007-06-29 }}&quot;. Reuters. Accessed 27 June 2007.
* Neba, Aaron (1999). ''Modern Geography of the Republic of Cameroon,'' 3rd ed. Bamenda: Neba Publishers.
* Niba, Francis Ngwa (20 February 2007). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6376389.stm New language for divided Cameroon]&quot;. BBC News. Accessed 6 April 2007.
* Njeuma, Dorothy L. (no date). &quot;[http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/inhea/profiles/Cameroon.htm Country Profiles: Cameroon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609152111/http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/inhea/profiles/Cameroon.htm |date=2007-06-09 }}&quot;. The Boston College Center for International Higher Education. Accessed 11 April 2008.
* Nkemngu, Martin A. (11 March 2008). &quot;[http://www.cameroon-tribune.net/article.php?lang=Fr&amp;oled=j11032008&amp;idart=9281&amp;olarch= Facts and Figures of the Tragic Protests] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211093632/http://www.cameroon-tribune.net/article.php?lang=Fr&amp;oled=j11032008&amp;idart=9281&amp;olarch= |date=2008-12-11 }}&quot;, ''[[Cameroon Tribune]]''. Accessed 12 March 2008.
* Nkolo, Jéan-Victor, and Graeme Ewens (2000). &quot;Cameroon: Music of a Small Continent&quot;. ''World Music, Volume 1: Africa, Europe and the Middle East''. London: Rough Guides Ltd.
* &quot;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html Rank Order – Area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |date=2014-02-09 }}&quot;. ''The World Factbook''. United States Central Intelligence Agency. 15 March 2007. Accessed 6 April 2007.
* Sa'ah, Randy Joe (23 June 2006). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5107360.stm Cameroon girls battle 'breast ironing']&quot;. BBC News. Accessed 6 April 2007.
* Swarovski Orchestra (2004). ''National Anthems of the World''. Koch International Classics. Audio CD.
* Volet, Jéan-Marie (10 November 2006). &quot;[http://aflit.arts.uwa.edu.au/CountryCameroonEN.html Cameroon Literature at a glance]&quot;. ''Reading women writers and African literatures''. Accessed 6 April 2007.
* West, Ben (2004). ''Cameroon: The Bradt Travel Guide''. Guilford, Connecticut: The Globe Pequot Press Inc.
* Wight, Susannah, ed. (2006). ''Cameroon''. Spain: MTH Multimedia S.L.
* &quot;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/02/data/index.aspx World Economic and Financial Surveys]&quot;. World Economic Outlook Database, International Monetary Fund. September 2006. Accessed 6 April 2007.
* ''[http://esa.un.org/unpp/ World Population Prospects: The 2006 Revision Population Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511162049/http://esa.un.org/unpp/ |date=2011-05-11 }}''. 2006. United Nations Population Division. Accessed 6 April 2007.
&lt;/div&gt;

== Tumbu kaluar ==
{{Sisterlinks|Cameroon}}
; Pamaréntah
* [http://www.presidenceducameroun.com Kaprésidénan Républik Kamerun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170529010519/http://www.presidenceducameroun.com/ |date=2017-05-29 }}
* [http://www.spm.gov.cm/index.php?L=1 Kantor Perdana Mentri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715013604/http://www.spm.gov.cm/index.php?L=1 |date=2011-07-15 }}
* [http://www.assemblenationale.cm/ Majelis Nasional Kamerun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805071905/http://www.assemblenationale.cm/ |date=2009-08-05 }}

; Informasi ilahar
* {{CIA World Factbook link|cm|Cameroon}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cameroon.htm Cameroon] ti ''UCB Libraries GovPubs''
* {{dmoz|Regional/Africa/Cameroon|Kamerun}}
* {{Wikiatlas|Cameroon}}
* {{wikivoyage|Cameroon}}

{{Template group
|title = Artikel nu patali jeung Kamerun
|list =
{{Cameroon topics}}
{{Template group
|title = [[Gambar:Gnome-globe.svg|25px]]&amp;nbsp;Géografi lokal
|list =
{{Countries of Africa}}
}}
{{Template group
|title = Kaanggotaan internasional
|list =
{{African Union}}
{{Organization of the Islamic Conference (OIC)|state=collapsed}}
{{Commonwealth of Nations}}
}}
{{Template group
|title = Basa
|list =
{{Afro-Asiatic-speaking nations}}
}}
}}

[[Kategori:Kamerun| ]]
[[Kategori:Anggota La Francophonie]]
[[Kategori:Anggota OSI]]
[[Kategori:Anggota Pasamakmuran Bangsa-Bangsa]]
[[Kategori:Anggota Pasarikatan Bangsa-Bangsa]]
[[Kategori:Anggota Uni Afrika]]
[[Kategori:Nagara di Afrika]]
[[Kategori:Nagara nu maké basa Perancis]]
[[Kategori:Nagara nu tepung wates jeung Samudra Atlantik]]
[[Kategori:Nu ngadeg taun 1960]]
[[Kategori:Républik]]
[[Kategori:Wewengkon nu maké basa Inggris]]


{{nagara-geo-stub|Kamerun}}</text>
      <sha1>nsj8y35hq8am8uqoc00vt9x2kal0xpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guyana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36497</id>
    <revision>
      <id>709547</id>
      <parentid>660001</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T05:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13788" sha1="30jpo5gsupiaet2b75csxg88fw74v7h" xml:space="preserve">{{Distinguish|Ghana|Guiana Perancis}}
{{Other uses}}
{{Infobox Country
| native_name   = Co-operative Republic of Guyana&lt;ref name=&quot;parliament&quot;&gt;[http://www.parliament.gov.gy/ Parliament of the Co-operative Republic of Guyana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180116011804/http://parliament.gov.gy/ |date=2018-01-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;!--apparently the spelling with a hyphen (e.g. in the constitution) is outdated and even the parliament now uses the spelling without a hyphen--&gt;
| conventional_long_name = Républik Kooperatif Guyana
| common_name              = Guyana
| image_flag               = Flag of Guyana.svg
| image_coat               = Coat of Arms of Guyana.svg|100px|[[Coat of arms of Guyana]]
| national_motto           = ''&quot;One People, One Nation, One Destiny&quot;''
| national_anthem          = ''&quot;[[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]&quot;''
| image_map                = Guyana in its region.svg
| capital                  = [[Georgetown, Guyana|Georgetown]]
| largest_city             = [[Georgetown, Guyana|Georgetown]]
| latd=6 |latm=46 |latNS=N |longd=58 |longm=10 |longEW=W
| languages_type           = * [[Basa resmi]]&lt;br&gt;{{nobold|* Basa nasional&lt;br&gt;* Basa régional}}
| languages                = * [[Basa Inggris|Inggris]]&lt;br&gt;* [[Kréol Guyana]]&lt;br&gt;* [[Basa Portugis|Portugis]], [[Hindi]], [[Basa Spanyol|Spanyol]], [[Akawaio]], [[Macushi]], [[Wai-Wai (basa)|Wai Wai]], [[Basa Arawakan|Arawak]], [[Patamona]], [[Warrau]], [[Basa Carib|Carib]], [[Wapishiana]], [[Arekuna]]
| ethnic_groups            = [[Indo-Guyana|Hindia Wétan]] 43,5%&lt;br /&gt;[[Afro-Guyana|Hideung (Afrika)]] 30,2%&lt;br /&gt;Campuran 16,7%&lt;br /&gt;Amerindian 9,1%&lt;br /&gt;Nu lian 0,5%&lt;ref name=&quot;cia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;2002Census&quot; /&gt;
| demonym                  = Guyanese
| government_type          = [[Républik]] [[nagara kahijian|kahijian]] [[sistim semi-présidénsial|semi-présidénsial]]
| leader_title1            = [[Présidén Guyana|Présidén]]
| leader_name1             = [[Irfaan Ali]]
| leader_title2            = [[Daptar Perdana Mentri Guyana|Perdana Mentri]]
| leader_name2             = [[Mark Phillips (Guyana)|Mark Phillips]]
| area_rank                = ka-84
| area_magnitude           = 1 E11
| area                 = 214.970
| areami²               = 83.000 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water            = 8,4
| population_estimate      = 752.940&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html|title=The World Factbook: Guyana|publisher=CIA|accessdate=2009-10-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223020542/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |date=2018-12-23 }}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| population_estimate_rank = ka-161
| population_estimate_year = Juli 2010
| population_census        = 751.223&lt;!--DO ''not'' CHANGE UNTIL THE NEXT CENSUS WHICH WILL BE IN 2010--&gt;&lt;ref name=&quot;2002Census&quot;&gt;[http://www.statisticsguyana.gov.gy/census.html#popcenfinal Guyana 2002 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180910054135/http://www.statisticsguyana.gov.gy/census.html#popcenfinal |date=2018-09-10 }} Bureau of Statistics – Guyana. Ditarima 25 Juni 2009.&lt;/ref&gt;
| population_census_year   = 2002&lt;!--DO ''not'' CHANGE UNTIL THE NEXT CENSUS WHICH WILL BE IN 2010--&gt;
| population_density   = 3,502
| population_densitymi² = 9,071 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank  = ka-225
| GDP_PPP                  = $5,379 milyar&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=336&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=42&amp;pr.y=11|title=Guyana|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2011-04-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018231608/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=336&amp;s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=42&amp;pr.y=11 |date=2012-10-18 }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year             = 2010
| GDP_PPP_per_capita       = $6.964&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
| GDP_nominal              = $2,215 milyar&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year         = 2010
| GDP_nominal_per_capita   = $2.868&lt;ref name=&quot;imf2&quot; /&gt;
| currency                 = [[Dolar Guyana]]
| currency_code            = GYD
| sovereignty_type         = Ngadeg
| established_event1       = [[Guiana Walanda]]
| established_date1        = 1667–1814
| established_event2       = [[Guiana Britania]]
| established_date2        = 1814–1966
| established_event3      = Merdika ti [[Britania Raya]]
| established_date3        = 26 Méi 1966
| established_event4       = Républik
| established_date4        = 23 Pébruari 1970
| established_event5 = {{nowrap|[[Konstitusi Guyana|Konstitusi kiwari]]}}
| established_date5 = 6 Oktober 1980
| HDI                      = {{increase}} 0,611&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |date=21 November 2010 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                 = ka-107
| HDI_year                 = 2010
| HDI_category             = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;sedeng&lt;/span&gt;
| country_code             =
| time_zone                = GYT Wanci Guyana
| utc_offset               = -4
| time_zone_DST            =
| utc_offset_DST           =
| drives_on                = kénca
| cctld                    = [[.gy]]
| calling_code             = 592
| footnote1                = Kira-kira sapertilu jumlah populasi (230.000) aya di ibu kota, Georgetown.
}}
'''Guyana''', resmina '''Républik Kooperatif Guyana''',&lt;ref name=&quot;parliament&quot;/&gt;  baheulana koloni [[Guiana Britania]], nyaéta hiji nagara daulat di basisir kalér [[Amérika Kidul]] nu sacara budayana mangrupa bagian ti [[Karibia Anglopon]]. Guyana mangrupa urut jajahan [[Walanda]] jeung (leuwih ti 200 taun) Britania. Nagara ieu mangrupa hiji-hijina nagara anggota [[Pasamakmuran Bangsa-Bangsa]] nu aya di daratan utama Amérika Kidul.

==Subdivisi==
:''Artikel utama: [[Région di Guyana]], [[Déwan Masarakat di Guyana]]''
Guyana dibagi kana 10 région:&lt;ref&gt;[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter3_Population_Redistribution_Internal_Migration.pdf Bureau of Statistics – Guyana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217151423/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter3_Population_Redistribution_Internal_Migration.pdf |date=2012-02-17 }}, CHAPTER III: POPULATION REDISTRIBUTION AND INTERNAL MIGRATION, Table 3.4: Population Density, Guyana: 1980–2002&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gina.gov.gy/natprofile/gnprof.html Guyana – Government Information Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814020614/http://gina.gov.gy/natprofile/gnprof.html |date=2007-08-14 }}, National Profile&lt;/ref&gt;
{| class=wikitable
|- style=&quot;background:#bbb;&quot;
! No.
! Région
! Aréa km²
! Populasi
! Populasi&lt;br /&gt;per km²
|-
| align=right | 1 || [[Barima-Waini]] || 20.339 || 24.275 || 1,2
|-
| align=right | 2 || |[[Pomeroon-Supenaam]] || 6.195 || 49.253 || 8,0
|-
| align=right | 3 || [[Essequibo Islands-Demerara Kulon]] || 2.232 || 103.061 || 46,2
|-
| align=right | 4 || [[Demerara-Mahaica]] || 1.843 || 310.320 || 168,4
|-
| align=right | 5 || [[Mahaica-Berbice]] || 3.755 || 52.428 || 14,0
|-
| align=right | 6 || [[East Berbice-Corentyne]] || 36.234 || 123.695 || 3,4
|-
| align=right | 7 || [[Cuyuni-Mazaruni]] || 47.213 || 17.597 || 0,3
|-
| align=right | 8 || [[Potaro-Siparuni]] || 20.051 || 10.095 || 0,5
|-
| align=right | 9 || [[Takutu Luhur-Essequibo Luhur]] || 57.750 || 19.387 || 1,3
|-
| align=right | 10 || [[Demerara Luhur-Berbice]] || 19.387 || 41.112 || 2,1
|-
| || '''Guyana''' || align=left | '''214.999''' || align=left | '''751.223''' || align=left |'''3,49'''
|}

Région-régionna teras dibagi kana 27 déwan masarakat ({{lang-en|neighbourhood council}}).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/List_of_NDCs.pdf |title=Government of Guyana, Statistics |format=PDF |date= |accessdate=2010-05-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113142144/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/List_of_NDCs.pdf |date=2009-11-13 }}&lt;/ref&gt;

==Tempo ogé==
*[[Daptar inohong Guyana]]
*[[Daptar nagara]]

==Catetan==
{{Reflist}}

== Bacaan salajengna ==
* {{cite book
  | last = Brock
  | first = Stanley E.
  | authorlink = Stan Brock (philanthropist)
  | title = All the Cowboys Were Indians
  | edition = Commemorative, illustrated (reprint of ''Jungle Cowboy'')
  | year = 1999
  | publisher = Synergy South, Inc
  | location = Lenoir City, TN
  | isbn = 9781892329004
  | oclc = 51089880
  | url = http://books.google.com/books?id=dtUcPQAACAAJ&amp;dq=isbn:9781892329004
  | accessdate = 2010-01-07
  | ref = harv
}}
* {{cite book
  | last = Brock
  | first = Stanley E.
  | authorlink = Stan Brock (philanthropist)
  | title = Jungle Cowboy
  | edition = illustrated
  | year = 1972
  | publisher = Robert Hale Ltd
  | location = London
  | isbn = 9780709129721
  | oclc = 650259
  | url = http://books.google.com/books?id=awK7PAAACAAJ&amp;dq=isbn:9780709129721
  | accessdate = 2010-01-07
  | ref = harv
}}
* Donald Haack, ''Bush Pilot In Diamond Country''
* Hamish McInnes, ''Climb To The Lost World'' (1974)
* Andrew Salkey, ''Georgetown Journal'' (1970)
* Marion Morrison, ''Guyana'' (Enchantment of the World Series)
* Bob Temple, ''Guyana''
* Noel C. Bacchus, ''Guyana Farewell: A Recollection of Childhood in a Faraway Place''
* Marcus Colchester, ''Guyana: Fragile Frontier''
* Matthew French Young, ''Guyana: My Fifty Years in the Guyanese Wilds''
* Margaret Bacon, ''Journey to Guyana''
* Father Andrew Morrison SJ, ''Justice: The Struggle For Democracy in Guyana 1952–1992''
* {{cite book
  | last = Daly
  | first = Vere T.
  | title = The Making of Guyana
  | year = 1974
  | publisher = Macmillan
  | isbn = 9780333144824
  | oclc = 1257829
  | url = http://books.google.com/books?id=UOFrAAAAMAAJ
  | accessdate = 2010-01-07
  | ref = harv
  }}
* D. Graham Burnett, ''Masters of All They Surveyed: Exploration, Geography and a British El Dorado''
* Ovid Abrams, ''Metegee: The History and Culture of Guyana''
* {{cite book
  | last = Waugh
  | first = Evelyn
  | authorlink = Evelyn Waugh
  | title = Ninety-two days : The account of a tropical journey through British Guiana and part of Brazil
  | year = 1934
  | publisher = Farrar &amp; Rinehart
  | location = 	New York
  | oclc = 3000330
  | url = http://books.google.com/books?id=Ed4YAAAAYAAJ
  | accessdate = 2010-01-07
  | ref = harv
  }}
* [[Gerald Durrell]], ''Three Singles To Adventure''
* Cheddi Jagan – The West on Trial, My Fight for Guyana’s Freedom
* Cheddi Jagan – My Fight For Guyana’s Freedom- with reflections on my father by Nadira Jagan-Brancier
* Colin Henfrey, ''Through Indian Eyes: A Journey Among the Indian Tribes of Guiana''
* Stephen G. Rabe, ''US Intervention in British Guiana: A Cold War Story''
* [[Charles Waterton]], ''Wanderings in South America''
* [[David Attenborough]], ''Zoo Quest to Guiana'' (Lutterworth Press, London: 1956)
* John Gimlette, ''Wild Coast: Travels on South America's Untamed Edge'', 2011

==Tumbu kaluar==
{{Sisterlinks|Guyana}}
{{osmrelation|287083}}
* [http://www.op.gov.gy/ Kantor Présidén, Républik Guyana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111121011945/http://www.op.gov.gy/ |date=2011-11-21 }}&amp;nbsp;– loka resmi
* [http://www.parliament.gov.gy/ Parlemén Républik Kooperatif Guyana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180116011804/http://parliament.gov.gy/ |date=2018-01-16 }}&amp;nbsp;– loka resmi
* {{Wikiatlas|Guyana}}
* {{wikivoyage|Guyana}}
* {{CIA World Factbook link|gy|Guyana}}
* [http://www.guyanatourism.org guyanatourism.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217102117/http://guyanatourism.org/ |date=2014-12-17 }}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1211325.stm Propil Nagara] ti [[BBC News]]
* [http://www.britannica.com/nations/Guyana Guyana] ti ''[[Encyclopaedia Britannica]]''
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/guyana.htm Guyana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607084928/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/guyana.htm |date=2008-06-07 }} dina ''UCB Libraries GovPubs''
* {{es}} [http://esequibo.mppre.gob.ve/ Derechos Venezolanos de Soberania en el Esequiboo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160908154936/http://esequibo.mppre.gob.ve/ |date=2016-09-08 }}, Ministerio del Poder Popular para Relaciones Exteriores
* {{dmoz|Regional/South_America/Guyana|Guyana}}

{{Template group
| title=[[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Géografi lokal
| list =
{{Countries of South America}}
}}
{{Template group
| title = Kaanggotaan internasional
| list =
{{Commonwealth of Nations}}
{{OIC}}
{{SACN}}
{{Caricom}}
{{Organization of American States}}
}}
{{Template group
| title = Basa
| list = 
{{Indo-Iranian-speaking regions}}
{{English official language clickable map}}
}}
{{Guyana topics}}

{{nagara-geo-stub|Guyana}}

[[Category:Guyana| ]]
[[Category:Nagara di Amérika Kidul]]
[[Category:Nagara Karibia]]
[[Category:Nagara nu tepung wates jeung Samudra Atlantik]]
[[Category:Anggota Komunitas Karibia]]
[[Category:Républik]]
[[Category:Démokrasi liberal]]
[[Category:Urut monarki di Amérika Kidul]]
[[Category:Urut jajahan Britania]]
[[Category:Wewengkon nu maké basa Inggris]]
[[Category:Nu ngadeg taun 1966]]
[[Category:Anggota Pasamakmuran Bangsa-Bangsa]]
[[Category:Anggota OSI]]
[[Category:Anggota Uni Nagara Amérika Kidul]]
[[Category:Anggota Pasarikatan Bangsa-Bangsa]]</text>
      <sha1>30jpo5gsupiaet2b75csxg88fw74v7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dhamma TV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50929</id>
    <revision>
      <id>709543</id>
      <parentid>697697</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T04:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7117" sha1="7sbdl7zmmf4a1py5d1ze1pr8dgdulcp" xml:space="preserve">{{Infobox broadcast
| call_letters             = Dhamma TV
| above                    = PT Dhamma Joti
| station_logo             = Dhamma TV baru.png
| logo_size                = 200px
| image                    = 
| image_size               = 
| caption = 
| location                 = [[Kota Malang|Malang]], [[Jawa Timur]]
| country                  = Indonesia
| station_branding         = 
| station_slogan           = Media Informasi Kedamaian dan Cinta Kasih Universal (2006-2013)&lt;br /&gt;Selalu Damai di Hati (2013-sekarang)
| digital                  = 40 UHF (multipleksing [[Trans TV]] Jakarta) &amp; 44 UHF (multipleksing [[Trans TV]] Bandung)
| virtual                  = 13
| subchannels              = 
| other_chs                = 
| language                 = [[Bahasa Indonesia]]
| affiliations             = Independen
| owner                    = PT Dhamma Joti
| licensee                 = 
| operator                 = &lt;!-- bila berbeda dengan pemilik --&gt;
| founded                  = 
| airdate                  =  [[27 Januari]] [[2006]]
| enddate                  = 
| callsign_meaning         = '''[[Dharma]]'''
| sister_stations          = 
| former_callsigns         = Gema Nurani TV
| former_channel_numbers   = 26 UHF 
| former_affiliations      = 
| effective_radiated_power = 
| HAAT                     = &lt;!-- {{convert|height|m|ft|0|abbr=on}} --&gt;
| class                    = 
| facility_id              = 
| coordinates              = 
| licensing_authority      = [[Kementerian Komunikasi dan Informatika Republik Indonesia]]
| homepage                 = {{URL|http://dhammaweb.tv/}}
}}
{{infobox TV channel
| key people = Dhammavijayo
| broadcast area = [[Kawasan Malang Raya|Malang Raya]]
| headquarters   = Jl. Ciliwung 57E, [[Kota Malang]], [[Jawa Timur]]
|availability note=(selain terestrial)
|sat_serv_1=
|sat_chan_1=
}}
'''Dhamma TV''' adalah salah satu [[stasiun televisi]] lokal yang beralamat di [[Kota Malang]], [[Jawa Timur]]. Dhamma TV berdiri pada tanggal 14 Januari 2006 sebagai pengganti '''Gema Nurani TV''' yang dipimpin oleh [[bhiksu]] [[Dhammavijayo]].{{Butuh rujukan}} Stasiun televisi ini memfokuskan acaranya pada program-program bagi pemeluk agama [[Buddha]] ditambah beberapa program lainnya, dan bersiaran dari jam 05:00-24:00 WIB.&lt;ref&gt;[https://dhammaweb.tv/programs/?daylink=1 Programs and TV Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327033614/https://dhammaweb.tv/programs/?daylink=1 |date=2023-03-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://davenirvana1.wordpress.com/2011/10/05/tv-lokal-di-malang-dan-kemungkinan-menjadi-bagian-tv-berjaringan/ TV Lokal di Malang dan Kemungkinan Menjadi Bagian TV Berjaringan]&lt;/ref&gt;

==Sejarah==
[[Berkas:Logo_DHAMMA_Tv.png|250px|jmpl|ka|Logo pertama Dhamma TV (27 Januari 2006-Oktober 2013)]]
Sebelum menjadi Dhamma TV, stasiun televisi ini bernama '''Gema Nurani TV''', atau disingkat '''GNTV'''. GNTV dan [[Batu TV]] merupakan dua stasiun televisi lokal pertama di Malang Raya, sejak 2002. Kantor pusatnya berada di Jalan Junrejo 124, [[Kota Batu]].&lt;ref&gt;[https://www.asiawaves.net/indonesia-local-tv.htm#gntv GNTV (Gema Nurani TV)]&lt;/ref&gt;

GNTV bermula dari sebuah kanal dalam [[televisi berlangganan]] Indovision (sekarang [[MNC Vision]]) bernama WGN-TV (''World Good News Television''/Wahana Gema Nurani Televisi), yang memulai operasionalnya pada pertengahan tahun 2000. WGN-TV awalnya berminat untuk menjadi stasiun televisi lokal di Jakarta, tetapi tidak sukses, walaupun sempat berubah nama lagi menjadi '''WGNG-TV''' (Wahana Gema Nurani Gaharu Televisi) dan telah melakukan perubahan organisasi. Sempat hampir memberhentikan seluruh karyawannya, WGNG-TV kemudian berhasil mendapat kanal siaran di [[Malang Raya]] pada kanal 26 UHF. Sejak saat itu, namanya berubah menjadi GNTV. GNTV mulanya memakai pemancar dengan kekuatan sekitar 150 W, peralatan seadanya, dan konstruksi pemancar yang masih menumpang di kantor Batu TV, yang kemudian ditingkatkan menjadi 1000 W. 

Hingga 2004, GNTV tidak memiliki acara pasti dan hanya bersiaran berupa kata-kata bijak dengan musik. Kemudian, perlahan-lahan perubahan mulai terjadi, dimana tahun tersebut GNTV mulai mengudara dari 10:00-20:00 WIB, dengan acaranya merelai salah satu saluran Indovision; dan kemudian, [[BeritaSatu|QTV]] dan [[Swara|Swara Channel]].&lt;ref&gt;[https://davenirvana1.wordpress.com/2011/07/29/tv-lokal-di-malang-raya-yang-mati/ TV Lokal di Malang Raya yang Mati]&lt;/ref&gt;

Walaupun demikian, pemilik GNTV, Rudy Lumenta kemudian memutuskan untuk menjual GNTV ke pihak lain atau berupaya menjalin kerjasama, setelah kondisi keuangan perusahaan makin memburuk. Sempat berusaha dijual ke perusahaan penyedia perangkat siar GNTV bernama Falcom dan perusahaan lain, akhirnya Gema Nurani TV berhasil dijual ke sebuah organisasi persekutuan umat Buddha. Sejak April 2005, alokasi arus frekuensi dan fasilitas siarnya dipakai oleh Dhamma TV, yang mulai bersiaran resmi sejak 2006.&lt;ref&gt;[http://p2k.itbu.ac.id/ind/2-3064-2950/Gema-Nurani-Televisi_102101_itbu_p2k-itbu.html Gema Nurani Televisi]&lt;/ref&gt;

Stasiun televisi ini awalnya hanya menyiarkan acara bernuansa agama Buddha saja, namun sejak 2010 perlahan-lahan acara lainnya seperti hiburan juga mulai ditayangkan. Dhamma TV awalnya juga pernah memperluas siarnya dengan membangun [[sistem televisi berjaringan di Indonesia|jaringan]] di [[Madiun]], [[Ngawi]], [[Magetan]], [[Ponorogo]], [[Kediri]], [[Blitar]], [[Jombang]], [[Nganjuk]] dan [[Tulungagung]],&lt;ref&gt;[http://eprints.umm.ac.id/32617/2/jiptummpp-gdl-amandaegat-43184-2-babi.pdf BAB I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211122194752/http://eprints.umm.ac.id/32617/2/jiptummpp-gdl-amandaegat-43184-2-babi.pdf |date=2021-11-22 }}&lt;/ref&gt; di bawah dua perusahaan (PT Sinar Dhamma Bahagia dan PT Dhamma Nur Alami)&lt;Ref&gt;
[https://e-penyiaran.kominfo.go.id/uploads/informasi/4f34ed132de378f89ee253d5332101c2.pdf HASIL KEPUTUSAN FORUM RAPAT BERSAMA (FRB..] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102021242/https://e-penyiaran.kominfo.go.id/uploads/informasi/4f34ed132de378f89ee253d5332101c2.pdf |date=2022-11-02 }}
&lt;/ref&gt; meskipun tidak bertahan lama karena ditertibkan pemerintah akibat perizinannya ditolak.&lt;ref&gt;[https://suryamalang.tribunnews.com/amp/2019/07/12/ini-daftar-resmi-stasiun-tv-yang-hilang-siarannya-di-malang-madiun-dan-kediri-karena-tak-berizin Ini Daftar Resmi Stasiun TV yang 'Hilang' Siarannya di Malang, Madiun dan Kediri, Karena Tak Berizin]&lt;/ref&gt; Operasionalnya berada di Malang dan [[Kota Batu]], masing-masing untuk kantor pusat serta pemancar dan tempat produksi acaranya (di sebuah [[vihara]]).&lt;ref&gt;[https://davenirvana1.wordpress.com/2011/07/29/tv-lokal-di-malang-raya/ TV Lokal di Malang Raya]&lt;/ref&gt;

== Acara TV ==
* Dhamma Wacana
* Setitik Pencerahan
* Meditasi
* Kiprah Djati
* Sineas Dhamma
* Manage Your Mind
* Catatan Harian Dari Desa
* Sang Pekerja Keras
* Seni dan Tradisi
* Hidup Sehat
* Etalase
* Suara Anak

==Referensi==
{{reflist}}

== Pranala luar ==
* {{id}} [http://dhammaweb.tv/ Situs web resmi Dhamma TV]

{{TV di Malang}}
{{Stasiun-tv-indonesia-stub}}

[[Kategori:Stasiun televisi di Jawa Timur]]</text>
      <sha1>7sbdl7zmmf4a1py5d1ze1pr8dgdulcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hedwig Dohm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87829</id>
    <revision>
      <id>709548</id>
      <parentid>575154</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T05:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1394" sha1="f65hitxox4fxbwhem9xdqsgvewiodvr" xml:space="preserve">'''Hedwig  Dohm''' (lahir 20 Séptémber 1831 jeung tilar 1 Juni 1919) nyaéta panulis,  éditor, jeung féminis Jérman.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1762|title=GHDI - Document|website=germanhistorydocs.ghi-dc.org|accessdate=2019-06-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924144519/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1762 |date=2020-09-24 }}&lt;/ref&gt; Anjeunna loba nulis novél jeung drama tapi jadi  kasohor lantara éséy-éséyna nu ditulis antara taun 1872 jeung 1879 ngeunaan  hak-hak wanoja.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&amp;UID=11985|title=Hedwig Dohm|website=www.litencyc.com|language=en|accessdate=2019-06-10}}&lt;/ref&gt; Minangka saurang féminis, anjeunna jadi salah sahiji panulis  wanoja mimiti dina sajarah Jérman nu keras ngalawan rupa-rupa wangun  hétéronomativitas.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Queen's Mirror: Fairy Tales by German Women, 1780-1900|url=https://books.google.co.id/books?id=EGxg1dpFYYkC&amp;pg=PA259&amp;lpg=PA259&amp;dq=Hedwig+Dohm&amp;source=bl&amp;ots=qnbRys5rzx&amp;sig=r4TrXYWWGyOnj5zZannY1xqUwBc&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Hedwig%20Dohm&amp;f=false|publisher=U of Nebraska Press|date=2001|isbn=9780803261815|language=en|first=Shawn C.|last=Jarvis|first2=Jeannine|last2=Blackwell}}&lt;/ref&gt; 

==Rujukan==
&lt;references /&gt;

[[kategori:Panulis Jérman]]</text>
      <sha1>f65hitxox4fxbwhem9xdqsgvewiodvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fatemeh Rahbar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99222</id>
    <revision>
      <id>709544</id>
      <parentid>705711</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T04:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3428" sha1="b6soceqeiqfgm9n654prf7s5clpw4uz" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| image = Fatemeh Rahbar.jpg
| name = Fatemeh Rahbar
| birth_name = 
| birth_date = {{circa}} {{birth year and age|1964}}&lt;ref name=&quot;majlis&quot;/&gt;
| birth_place = [[Tehran, Iran]]&lt;ref name=&quot;majlis&quot;/&gt;
| nationality = Iran
| order = [[Déwan Iran|parlemen Iran]]
| constituency = [[Teheran, Rey, Semiranat sareng Eslamshahr]]
| term_start1  = 
| term_end1   =
| majority = 787,485 (42.75%)
| succeeding   = ''Mangkat méméh angkat sumpah taun 2020''
| term_start1 = 28 Mei 2004
| term_end1 = 28 Mei 2016
| constituency1 = [[TTeheran, Rey, Semiranat sareng Eslamshahr]]
| majority1 = 443,518 (25.47%)&lt;ref name=&quot;majlis&quot;&gt;{{cite web|title=Parliament members|url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/701842|publisher=Iranian Majlis|accessdate=28 Oktober 2014|language=fa}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101055726/https://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/701842 |date=2019-11-01 }}&lt;/ref&gt;
| alma_mater = 
| party = {{plainlist|
*[[Barisan Parti Islam]]
*[[Masyarakat Zeynab]]}}
| otherparty = {{plainlist|
*[[Gabungan Agung Berprinsip]] {{small|(2016)}}
*[[Barisan Bersatu Prinsip]] {{small|(2008, 2012)}}
*[[Perikatan Pembina Islam Iran]] {{small|(2004)}}}}
| death_date = {{death date and age|2020|3|7|1964|1|1|df=y}}&lt;ref&gt;[https://ifpnews.com/newly-elected-female-politician-dies-of-coronavirus-in-iran Newly-Elected Female Politician Dies of Coronavirus in Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320132321/https://ifpnews.com/newly-elected-female-politician-dies-of-coronavirus-in-iran |date=2020-03-20 }}&lt;/ref&gt;
| death_place = [[Tehran]], [[Iran]]
| death_cause = Komplik tina [[COVID-19]]
}}

'''Fatemeh Rahbar''' ([[Basa Pérsia]]: '''فاطمه رهبر'''&amp;lrm;; {{circa}} 1964–2020) nyaéta hiji [[Ahli politikus|politikus]] konservatif [[Iran|Iranians]] anu ngajabat salaku anggota [[Déwan Iran|parlemen Iran]] urang anu ngagambarkeun [[Teheran, Rey, Semiranat sareng Eslamshahr]].  

Kapilih anyar dina pamilihan, Rahbar murag [[Coma (médis)|koma]] dina 6 Maret 2020 balukar tina [[COVID-19]] nalika wabah di Iran.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/adviser-to-irans-foreign-minister-dies-of-coronavirus/|title=Iran: 124 dead from virus including FM’s adviser, could use force to stop travel|website=www.timesofisrael.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Dina tanggal 6 Maret 2020, anjeunna dinyatakeun maot ku komplikasi tina kasakit.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.astroawani.com/berita-dunia/seorang-lagi-ahli-parlimen-iran-maut-akibat-covid-19-232852|title=Seorang lagi Ahli Parlimen Iran maut akibat COVID-19|website=Astro Awani|accessdate=8 Mac 2020}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== Rujukan ==
{{Reflist}}

== Tautan éksternal ==
*[http://www.shoma-weekly.ir/fa/news/1071/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1 Biografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200322054642/http://www.shoma-weekly.ir/fa/news/1071/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1 |date=2020-03-22 }} 
*[https://edition.cnn.com/world/live-news/coronavirus-outbreak-03-06-20-intl-hnk/h_18a90a0a005a96b3d07c4b73bab8cadd] 

[[Kategori:Nu babar taun 1964]]
[[Kategori:Nu pupus taun 2020]]
[[Kategori:Pandémi koronavirus 2019]]
[[Kategori:Politikus ti Iran]]

{{stub}}</text>
      <sha1>b6soceqeiqfgm9n654prf7s5clpw4uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ki Sarmidi Mangunsarkoro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99419</id>
    <revision>
      <id>709560</id>
      <parentid>659928</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T09:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13407" sha1="rywzbdudlxgks4roormv3vdhmwg2ymx" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|honorific-prefix = 
|name             = Ki Sarmidi Mangunsarkoro
|image            = Ki Sarmidi Mangunsarkoro Mimbar Umum 18 October 1949 p2.jpg
|caption          = 
|office1          = Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Indonesia
|order1           = 6
|term_start1      = 4 Agustus 1949
|term_end1        = 6 September 1950
|president1       = [[Soekarno]]
|predecessor1     = [[Teuku Mohammad Hasan]]
|successor1       = [[Bahder Djohan]]
|birth_date       = [[23 Mei]] [[1904]]
|birth_place      = {{negara|Belanda}} [[Surakarta]], [[Hindia Belanda]]
|death_date       = {{death date and age|1957|6|8|1904|5|23}}
|death_place      = {{negara|Indonesia}} [[Jakarta]], [[Indonesia]]
|religion         = [[Islam]]
}}
'''Ki Mangunsarkoro''' atawa '''Sarmidi Mangunsarkoro''' ({{lahirmati||23|5|1904||8|6|1957}}) nyaéta saurang pajuang dina widang atikan Nasional.&lt;ref name=“Ery”/&gt; Anjeuna kungsi ka peto ngalungguhan jabatan ''[[Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Indonesia]]&quot; mimiti [[taun]] [[1949]] nepi ka taun [[1950]].&lt;ref name=“Ery”/&gt;

== Kahirupan nu munggaran ==
Ki Sarmidi Mangunsarkoro gumelar  23 [[Méi]] [[1904]] di [[Surakarta]] &lt;ref name=“prana”&gt;{{Cite book | title =Cinta Pahlawan Nasional Indonesia: Terlengkap &amp; Terupdate| first =Pranadipa| last =Mahawira| publisher =Wahyu Media| location =Jakarta| year =2013| pages =305|ISBN=9789797957513|url=https://books.google.co.id/books?id=4CNNBAAAQBAJ&amp;pg=PA305&amp;dq=Ki+Sarmidi+Mangunsarkoro&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi1js_i0pHpAhUPWCsKHZmZDnkQ6AEINzAC#v=onepage&amp;q=Ki%20Sarmidi%20Mangunsarkoro&amp;f=false|accessdate=(disungsi – 1 Mei 2020)}}&lt;/ref&gt; Anjeuna digedékeun dina lingkungan kulawarga pagawé [[Karaton]] Surakarta.&lt;ref name=“prana”/&gt; Ki Sarmidi Mangunsarkoro sabada lulus ti  [[Sekolah Guru]] &quot;Arjuna&quot; di [[Jakarta]] langsung dipercaya jadi [[guru]] HIS [[Tamansiswa]] [[Yogyakarta]], nya tidieu pisan anjeuna mimiti museurkeun sagala élmu pangaweruh  pikeun ngabdi ka bangsa tur  [[Nagara]].&lt;ref name=“Ery”/&gt;

Nincak taun 1929 Ki Sarmidi Mangunsarkoro meunang kapercayaan ngalungguhan jabatan ''[[Kepala Sekolah]]'' HIS Budi Utomo Jakarta.&lt;ref name=“Ery”/&gt; Sataun ti harita, meunang kapercayaan ti warga masarakat sabudeureun [[Kemayoran]] tur meunang restu ti [[Ki Hadjar Dewantara]], anjeuna  ngadegkeun hiji paguron ''(Perguruan Tamansiswa)'' di [[Jakarta]].&lt;ref name=“prana”/&gt; &quot;Perguruan Tamansiswa di Jakarta ieu sabenerna mangrupa hiji gawé bareng HIS Budi Utomo jeung HIS Marsudi Rukun nu mana duanana ogé aya dina pangaping Ki Sarmidi Mangunsarkoro,  ka dieunakeun ieu paguron &quot;Perguruan Tamansiswa Cabang'' [[Jakarta]] 
ngarandapan hiji kamajuan sarta kamekaran nu pohara ngagumbirakeun nepi ka kiwari.&lt;ref name=“prana”/&gt;

== Mangsa Babakti di Taman Siswa ==
Mangsa panutupan Kongrés atawa ''Rapat Besar Umum Tamansiswa'' nu munggaran di [[Yogyakarta]] ping 13 [[Agustus]] 1930, Ki Sarmidi Mangunsarkoro bareng jeung Ki Sadikin, Ki S. Djojoprajitno, Ki Poeger, Ki Kadiroen sarta Ki Safioedin Soerjopoetro mangrupa wawakil ti ''Persatuan Tamansiswa seluruh Indonesia'' nandatangan hiji piagam nu nétélakeun masrhakeun tur narima ''Piagam Persatuan Perjanjian Pendirian'' nu asalna ti Ki Hadjar Dewantara, Ki Tjokrodirjo sarta Ki Pronowidigdo geusan ngadegkeun hiji usaha dina widang atikan nu didadasaran kana kahirupan bangsa tur Nagara nu dibéré ngaran ''Tamansiswa'' kalayan diadegkeun dina 3 Juli 1922 di Yogyakarta.&lt;ref name=“Ery”/&gt;

Salaku salah saurang nu kapilih ku  Ki Hadjar Dewantara pikeun ngamekarkeun, ngalaksanakeun tur ngamodérnisasikeun ''Tamansiswa'' nu didadasaran kana cinta ka [[Nagara]] sarta mibanda jiwa nasional, tangtuna Ki Sarmidi Mangunsarkoro mibanda sababaraha pamikiran pikeun ngawujudkeun cita-cita atikan &quot;Tamansiswa&quot;.&lt;ref name=“prana”/&gt;

Nincak taun 1931 Ki Sarmidi Mangunsarkoro meunang pancén pikeun  nyieun  ''Rencana Pelajaran Baru'' tur dina taun 1932 disahkeun ngajadi ''Daftar Pelajaran Mangunsarkoro''.&lt;ref name=“prana”/&gt; Ku ayana ieu pancén   dina taun 1932 anjeuna ogé nulis hiji buku nu judulna ''Pedoman Pengantar Guru Nasional'',  Ieu buku malahan nepi ka di citak deui dina taun 1935.

Dina sajeroeun buku  ''Daftar Pelajaran Mangunsarkoro'' nu atra ngébréhkeun  cita-cita Tamansiswa sarta  ''Pengantar Guru Nasional'' éta ngagedurna sumanget ''pergerakan nasional'' di Indonésia hususna di [[Asia]] dina pada umumna.&lt;ref name=“Ery”/&gt; Bisa disebutkeun pamikiranna geus ngawakilan salah sahiji aspék tina hudangna  rasa [[nasionalisme]] tayalian ''aspek kebudayaan'', nu sanyatana ieu mangrupa hiji usaha pikeun ngaguar, ngabuktikeun ogé nguji kana  ''hukum-hukum kasusilaan'' sarta nebarkeun pirang pirang pamikiran anyar nu saluyu jeung alam sarta zaman.&lt;ref name=“Ery”/&gt; Dua aspék nu séjén tayalian ''aspek sosial ekonomis'' hiji tarékah  pikeun ngaronjatkeun darajat sakabéh rakyat kujalan ngudar talikung ekonomi bangsa-bangsa Eropa jeung Barat, sedengkeun dina ''aspék pulitik'' tayalian tarékah pikeun ngarebut kakawasaan pulitik tina leungeun pamaréntah ''kolonialisme'' [[Walanda]].&lt;ref name=“prana”/&gt;

Nincak taun 1947 Ki Sarmidi Mangunsarkoro kapapancénan  ku Ki Hadjar Dewantara pikeun mupuhuan panaluntikan geusan ngarumuskeun ''dasar-dasar perjuangan Tamansiswa'', nu didadasaran tina ''Asas'' Tamansiswa 1922.&lt;ref name=“Ery”/&gt; Dina gempungan atawa ''Rapat Besar Umum Tamansiswa'' Tahun 1947 hasil gawé panitia  Ki Mangunsarkoro nudingaranan ''Pancadarma'' ditarima kalawan jadi dadasar  tina ''Dasar Tamansiswa'', Tayalian : ''Kodrat Alam, Kamerdékaan, Kabudayaan, Kabangsaan, sarta [[Kamanusaan]]''.

== Mangsa Parjuangan==
Parjuangan Ki Sarmidi Mangunsarkoro utamana dina widang atikan, kayaning dina taun 1930-1938 jadi anggota ''Pengurus Besar Kepanduan Bangsa Indonesia (KBI)'' sarta ngawulang  ''Kepanduan Nasional'' nu bébas tina pangaruh kolonialisme [[Walanda]].&lt;ref name=“Ery”/&gt; Saterusna dina taun 1932-1940 anjeuna ngalungguhan jabatan jadi pupuhu ''Departemen Pendidikan dan Pengajaran Majelis Tinggi Tamansiswa'' disambi jeung mupuhuan atawa ''Pemimpin Umum Tamansiswa [[Jawa Barat]]''. Nincak taun 1933 Ki Sarmidi Mangunsarkoro kapeto jadi pupuhu ''Taman Dewasa Raya'' di Jakarta anu museurkeun diri dina widang ''Pendidikan jeung Pengajaran''.&lt;ref name=“prana”/&gt;

Ki Sarmidi Mangunsarkoro beuki ka dieu beuki kasohor tur nyéngclak di lingkungan pendidikan kitu deui  di lingkungan pulitik ngaliwatan  [[Partey Nasional Indonesia]] (PNI). Ki Sarmidi Mangunsarkoro dina taun 1928 milu minton dina padungdengan ''[[Sumpah Pemuda|Kongres Pemuda]]'' 28 Oktober 1928 nepikeun hiji  pidato ngeunaan ''[[Pendidikan Nasional]]'', nu nétélakeun yén ti bubudak kudu meunang atikan kabangsaan kucara ''demokratis'', kitu deui perluna kasaimbangan  atikan di sakola jeung atikan di imah.&lt;ref name=“prana”/&gt;

Ki Sarmidi Mangunsarkoro kungsi kapilih jadi pupuhu PNI nu munggaran ieu hasil tina Kongrés ''Serikat Rakyat Indonesia (SERINDO)'' di [[Kediri]] sarta ngalarang kana praktek politik kompromi jeung [[Walanda]], mangsa harita  ''(Perjanjian Linggarjati dan Renvile)''.&lt;ref name=“prana”/&gt; Mangsa lumangsungna  ''agrési'' [[Walanda]] II di Yogyakarta, Ki Sarmidi Mangunsarkoro kungsi ditahan tur asup ka penjara di Wirogunan.&lt;ref name=“prana”/&gt;

== Menteri Pendidikan ==
Nalika  &quot;[[Kabinet Hatta II]]&quot; lumangsung dina [[Agustus]] 1949 nepi ka  [[Januari]] 1950, Ki Sarmidi Mangunsarkoro kapeto jadi ''[[Menteri Pendidikan, Pengajaran, dan Kebudayaan (PP dan K) RI]]''.&lt;ref name=“Ery”/&gt; Mangsa ngalungguha Menteri PP jeung  K, anjeuna ngadegkeun tur ngaresmikeun ngadegna ''[[Akademi Seni Rupa Indonesia]] (ASRI)'' di [[Yogyakarta]], ngadegkeun Konservatori [[Karawitan]] di [[Surakarta]], sarta milu aub dina dina cikal bakal gumelarna ''[[Universitas Gadjah Mada]]'' (UGM) Yogyakarta.&lt;ref name=“prana”/&gt;

Kapercayaan pamarentah kana sagala ''dedikasi'' sarta ''reputasina'', Ki Sarmidi Mangunsarkoro dipercaya deui ngalungguhan ''Menteri PP dan K RI''  mangsa [[Kabinet Halim]] mimiti [[Januari]] 1950 nepi ka [[September]] 1950, kalayan anjeuna hasil ''menyusun dan memperjuangkan'' di parlemen Undang Undang No 4/1950 ngeunaan ''Dasar-dasar Pendidikan dan Pengajaran di Sekolah'' pikeun sakuliah Indonesia. UU No 4/1950 ieu disahkeun tur sakaligus jadi ''Undang Undang Pendidikan Nasional'' nu munggaran.&lt;ref name=“Ery”/&gt;&lt;ref name=“prana”/&gt;

Ki Sarmidi Mangunsarkoro tilar dunya ping 8 [[Juni]] 1957 di [[Jakarta]], dikurebkeun di [[pajaratan]] kulawarga  ''Besar Tamansiswa''.&lt;ref name=“Ery”/&gt;  [[Taman Wijaya Brata]], Celeban, Yogyakarta. Alatan gedé jasa-jasana, Alm Ki Sarmidi Mangunsarkoro narima tanda jasa [[Bintang Mahaputra]] Adipradana ti Pamaréntah, sarta bukti pangajén  ti Tamansiswa katut Rakyat.&lt;ref name=“Ery”&gt;{{Cite book | title =PAHLAWAN-PAHLAWAN INDONESIA SEPANJANG MASA| first =Didi| last = Junaedi, Erry Hermawan, Teguh Santosa| publisher =Indonesia Tera| location =Jakarta| year =2014| pages =123|ISBN=9789797752118|url=https://books.google.co.id/books?id=p216CgAAQBAJ&amp;pg=PA123&amp;dq=Ki+Sarmidi+Mangunsarkoro&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi1js_i0pHpAhUPWCsKHZmZDnkQ6AEILzAB#v=onepage&amp;q=Ki%20Sarmidi%20Mangunsarkoro&amp;f=false|accessdate=(disungsi – 1 Mei 2020)}}&lt;/ref&gt;
== Kahirupan Pribadi ==

Ki Sarmidi Mangunsarkoro dina sapopoéna hurup kalayan basajan, dina mikir jeung tindakanna salawasna nunjul kana rasa kabangsaan jeung rasa nasional nu kandel.&lt;ref name=“Ery”/&gt; Katempo tina dangdanan sapopoé : maké kopéah nu rada buleud, kumis kandel, kaméja [[Schiller]] bodas  dibarung jeung sarung [[Samarinda]] tur maké [[sendal]].&lt;ref name=“prana”/&gt; Ieu dangdanan basajan téh, ku anjeuna dilarapkeun  nalika kapeto jadi Menteri PP dan K, anjeuna henteu daékeun nyicingan imah dinasna menteri.&lt;ref name=“prana”/&gt; Mun kaparengan nyaluuhan  acara jamuan keprésidenan, di jalan gedé atawa indit ka Jakarta ogé henteu katinggaleun maké sarung jeung kopéah.&lt;ref name=“prana”/&gt;


== Buku nu kungi ditulis==
Dina sapanjang hirupna , Ki Sarmidi Mangunsarkoro nulis sababaraha buku ngeunaan atikan nasional, Kabudayaan jeung ogé pulitik.&lt;ref name=“prana”/&gt; Ieu teu leupas tina gedéna perhatian anjeuna kana éta tilu widang.&lt;ref name=“prana”/&gt; Buku-buku tulisana saperti:
# Pendidikan Nasional (Keluarga, Jogjakarta, 1948)
# Masjarakat Sosialis (Pelopor, Jogjakarta, 1951)
# Dasar-Dasar Pendidikan Nasional (Pertjetakan Keluarga, 1951)
# Kebudajaan Rakjat (Usaha Penerbitan Indonesia, 1951)
# Dasar Sosiologi dan Kebudajaan untuk Pendidikan Indonesia Merdeka(Prapancha, Jogjakara, 1952)
# Ilmu Kemasjarakatan (Prapancha, 1952)
# [[Sosialisme]], [[Marhaenisme]] dan [[Komunisme]] (Wasiat Nasional, Jogja, 1955)
# Inti Marhaenisme (Wasiat Nasional, Jogja, 1954)
# Guru Tak Berkarakter ratjun Masjarakat: Sumbangan dari Kementerian Penerangan RI oentoek guru Nasional yang Membentuk Djiwa Nasional (ditulis bersama dg Asaat gelar Datuk Mudo, Kementerian Penerangan RI, kata Pengantar 1950)
# Dasar Sosisologi dan Kebudajaan untuk Rakjat Indonesia (Prapancha, 1952

== Tutumbu Kaluar ==

* [http://pardi74.multiply.com/journal Berita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218185604/http://pardi74.multiply.com/journal |date=2012-02-18 }}
* [http://mangunsarkoro.wordpress.com/ Kumpulan artikel Ki Mangunsarkoro]
* [http://www.kr.co.id/web/detail.php?sid=198303&amp;actmenu=39 Perjuangan Ki Mangunsarkoro]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.setneg.go.id/index.php?option=com_tandajasa&amp;cat=2&amp;id=7&amp;Itemid=43&amp;limit=1&amp;limitstart=3 Bintang kehormatan Mahaputra Adhipradana]
* [http://www.harianjogja.com/pestabuku/beritas/detailberita/5512 Ki Mangunsarkoro diusulkan menjadi Pahlawan Nasional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214120844/https://www.harianjogja.com/pestabuku/beritas/detailberita/5512 |date=2024-12-14 }}
* [http://www.dinsos.pemda-diy.go.id/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=272&amp;Itemid=49 Pelestarian Nilai Kepahlawanan Dinso DIY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108121542/http://www.dinsos.pemda-diy.go.id/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=272&amp;Itemid=49 |date=2009-11-08 }}
* [http://lib.atmajaya.ac.id/default.aspx?tabID=53&amp;kt=sarmidi%20mangunsarkoro Buku Karya Ki Mangunsarkoro: Perpustakaan Unika Atma Jaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925163315/https://lib.atmajaya.ac.id/default.aspx?tabID=53&amp;kt=sarmidi%20mangunsarkoro |date=2020-09-25 }}
* [http://catalogue.nla.gov.au/Search/Home?lookfor=sarmidi+mangunsarkoro&amp;type=all&amp;limits=&amp;submit=Find Buku Karya Ki Mangunsarkoro: National Library of Australia]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://cornell.worldcat.org/search?q=sarmidi+mangunsarkoro&amp;qt=wc_org_cornell&amp;GO=GO Buku Karya Ki Mangunsarkoro: Cornell University Library, USA]
* [http://resources.library.yale.edu/siteSearch/searchOrbis.aspx?q=sarmidi%20mangunsarkoro Buku Karya Ki Mangunsarkoro: Yale University Library, USA]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://berkeley.worldcat.org/search?qt=affiliate&amp;ai=wclocal_5689&amp;q=sarmidi+mangunsarkoro&amp;wcsbtn2w=Search&amp;scope=1&amp;oldscope=W Buku Karya Ki Mangunsarkoro: University of California, Berkeley Library]

==Dicutat tina==
{{reflist|2}}
{{pondok}}
[[Kategori:Inohong Indonesia]]</text>
      <sha1>rywzbdudlxgks4roormv3vdhmwg2ymx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sajarah Finlandia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105292</id>
    <revision>
      <id>709551</id>
      <parentid>675041</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T07:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <origin>709551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14695" sha1="8w0tb2r97cknqqxkdq28ftv1ae0c5fv" xml:space="preserve">[[Gambar:1730 Homann Map of Scandinavia, Norway, Sweden, Denmark, Finland and the Baltics - Geographicus - Scandinavia-homann-1730.jpg|jmpl|Peta wewengkon Skandinavia jeung Fennoscandia taun 1730, kaasup wilayah Jérman kalér, Polandia kalér, wewengkon Baltik,  Livonia, Bélarusia, jeung Rusia kalér kulon. (jieunan [[Johan Homann]])]]
Ditingali tina wanci sajarah, dina harti ayana rincian anu ditulis ngeunaan [[Finlandia]], '''[[sajarah]] [[Finlandia]]''' mimiti kacatet sabudeureun taun 1100 M, nyaéta wanci kapamilikan Finlandia masih diparebutkeun ku [[Swédia]] jeung [[Rusia]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sajarah Finlandia ngeunaan pangwangunan padumukan, pangrebutan wilayah jeung kakawasaan, tuluy kamerdékaan Finlandia éta sorangan. Di éra modérn, Finlandia ngalaman jadi negara handapeun kakawasaan [[Rusia]] jeung [[Swédia]]. Tuluy nuturkeun [[Revolusi Rusia|Révolusi Rusia]], [[Finlandia]] ahirna ngamerdékakeun manéh. Salila [[Perang Tiis]], [[Finlandia]] mertahankeun posisi nétral, tuluy jadi anggota [[Uni Éropa]] di taun 1995. Saprak invasi [[Rusia]] ka [[Ukraina]], [[Finlandia]] resmi ngagabung jadi anggota [[North Atlantic Treaty Organization|North Atlantic Treaty Organization (NATO)]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Lemah cai urang [[Finlandia]] mimitina teu katingali jiga wewengkon anu bisa sukses dicicingan, ku sabab wewengkon kalér buana [[Éropa]] kaasup kana Buderan [[Arktik]], nu mana miboga sumber daya alam nu kawates: kakurangan sumber daya fosil jeung kudu ngimpor kabutuhan énérgi ti wewengkon séjén. Kitu deui ditingali tina kaayaan iklim anu ngawatesan kagiatan agrikultur jeung pola kahirupan sapopoé, utamana dina usum tiis anu panjang jeung poék. Ku kituna, rahayat [[Finlandia]] mampu adaptasi sangkan parobahan sarta salamet tina kondisi anu teu nguntungkeun, boh tina kondisi politik atawa kondisi alam sangkan bisa jadi bangsa nu suksés.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|title=A Short History of Finland|last=Singleton|first=Fred|publisher=Cambridge University Press|year=1998|location=Cambridge|pages=1-17|chapter=History of Finland|isbn=9780511608087|doi=10.1017/CBO9780511608087}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah Mimiti ==
[[Guha Susiluola]], deukeut [[Kristinestad]] di [[Ostrobothnia]], mangrupakeun tempat anu diusulkeun yén mungkin kungsi dicicingan ku [[Néanderthal]] perkiraan 120.000 ka tukang nalika Wanci [[Interglasial Terahir]]. Interprétasi ieu masih diperdebatkeun ku para ahli jeung kasebut kontrovérsial ngeunaan bebeneranna. Upamana dikonpirmasi bener, guha ieu bakal jadi padumukan jalma mimiti di [[Fennoscandia]] anu dipikanyaho.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nielsen|first=Trine Kellberg|last2=Riede|first2=Felix|date=2018-11|title=On Research History and Neanderthal Occupation at its Northern Margins|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1461957118000128/type/journal_article|journal=European Journal of Archaeology|language=en|volume=21|issue=4|pages=506–527|doi=10.1017/eaa.2018.12|issn=1461-9571}}&lt;/ref&gt;

Para pamaké basa Proto-[[Finlandia]] nepi di [[Finlandia]] dina wanci praaksara mangrébu-rébu taun ka tukang.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Upheaval|last=Diamond|first=Jared|publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|year=2022|isbn=9786024818494|location=Jakarta|pages=55-96}}&lt;/ref&gt; Diperkirakeun kelompok manusa éta nepi di [[Finlandia]] sakitar 9.000 taun ka tukang, ngawakilan sababaraha séké sélér, kaasup karuhun urang [[Sami]] kiwari. Kataji ku lobana sato jang diburu, utamana lauk jeung sato anu diarah buluna, kelompok jalma éta nuturkeun lééhan és ka belah kalér. Diperkirakeun yén tujuan mimiti kelompok manusa éta téh ngan saukur jang usum panas, tapi laun-laun beuki loba anu cicing di wewengkon éta salila usum tiis.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Finland|title=History of Finland|last=Sandvik|first=Gudmund|last2=Enander|first2=Henrik|publisher=Britannica|last3=Henriksson|first3=Markku Ilmari|last4=Larson|first4=Susan Ruth|last5=Weibull|first5=Jörgen}}&lt;/ref&gt;

Kelompok nu séjénna diperkirakeun nepi 3.000 taun saenggeusna ti belah kidul wétan. Kelompok ieu nyaéta nu mawa basa [[Finno-Ugric]] sarta diperkirakeun boga patali jeung karuhun urang [[Finlandia]] ([[Finns]]) kiwari. Salian ti éta, kelompok anu jadi karuhun urang [[Tavastian]] nuturkeun ti belah kidul kulon jeung tengah buana [[Éropa]], anu lila kalilaan ngadopsi basa [[Finno-Ugric]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Salila milenium kahiji, sababaraha kelompok manusa narepi ka wewengkon ieu. Kelompok Sami anu hirup nomadén sumebar di sabagian lega wewengkon [[Finlandia]], mundur ka belah kalér. Grup nu lian lolobana kawin campur sarta asimilasi jeung pendatang anyar, sahingga pangdumukan anyar sumebar di wewengkon kidul [[Finlandia]]. Jumlah populasi di jaman éta masih kaitung jarang jeung saeutik, tapi tilu bangsa ngahiji anu papisah geus katingali matuh di wewengkonna séwang-séwang: urang [[Finlandia]], urang [[Tavastia]], jeung urang [[Karélia]]. Unggal kelompok éta geus miboga pamingpinna sorangan sarta ngempur perang ka hiji jeung nu séjénna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Wanci Kakawasaan [[Swédia]] ==
Finlandia aya handapeun kakawasaan [[Swédia]] ti abad ka-12. Sumber [[sajarah]] ngeunaan wanci ieu lobana tina [[legénda]] jeung [[tradisi]] dibandingkeun tina dokumén sejarah. Dina wanci ieu, karajaan [[Swédia]] geus ngadeg, tuluy di tengah abad ka-12 tahta karajaan keur ditempatan ku Raja Érik anu satia ka [[Gereja Katolik Roma|Garéja Roma]]. Ka belah wétan, wewengkon [[Novgorod]] anu sémi-merdeka diadegkeun ku urang [[Viking]] ti abad ka-salapan sarta miboga patali jeung [[Kiev]], mangrupa wewengkon pusat. Wewengkon ieu miboga hubungan dagang jeung daérah [[Baltik]] sarta basis militér anu kuat. Di jaman ieu Finlandia mangrupa daérah panyangga antara kakuatan [[Swédia]] jeung [[Novgorod]] anu silih lawan, sarta aya handapeun tekenan ti [[Baltik]]-[[Jerman|Jérman]] anu datang ti daratan belah kidul  [[Teluk]] Finlandia. Teu siga tatanggana anu leuwih kuat, urang Finlandia ([[Finns]]) di jaman éta masih can ngadeg wilayah kakawasaanna sorangan, nyaéta masih kabagi jadi tilu kelompok: urang [[Suomalaiset]], [[Hämäläiset]], jeung [[Karjalaiset]] anu mindeng guntreng hiji jeung nu séjén.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|edition=2|title=A Short History of Finland|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/9780511608087/type/book|publisher=Cambridge University Press|date=1998-10-01|isbn=978-0-521-64701-4|doi=10.1017/cbo9780511608087|first=Fred|last=Singleton}}&lt;/ref&gt;

Salah sahiji [[legénda]] anu nyaritakeun wanci ieu nyaéta kasebut yén [[perang suci]] anu dipingpin ku [[Raja Érik]] ti [[Swedia]], dipirig ku [[Uskup]] [[Henry]] ti [[Uppsala]], taun 1155. [[Perang suci]] ieu anu ngamimitian struktur organisasi [[Gereja]] [[Finlandia]] anu leuwih jelas, anu tuluy ngajalankeun tradisi [[Karésten|Kristen]] anu tartib. Diperkirakeun yén perang suci éta dijurung ku kadatangan [[Nicholas Breakspear]] di [[Swédia]] taun 1152-1153, anu dikirim ku [[Paus]] sangkan nguatkeun pangaruh [[Garéja]] di wewengkon [[Skandinavia]]. Sanggeus éta Nicholas tuluy jadi [[Paus]] anu miboga gelar [[Hadrian IV]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Taun 1249, [[Birger Jarl]] mingpin ékspedisi ka [[Tavastia]] (anu kiwari jadi [[Häme]]), nyaéta wewengkon anu geus dikristenkeun, sangkan usaha ngasupkeun [[Finlandia]] ka wewengkon [[Swédia]]. [[Birger Jarl|Birger]] tuluy ngawangun bénténg di [[Tavastia]] jeung daérah basisir kalér [[Teluk Finlandia]], anu tuluy dijadikeun daérah pangdumukan [[Swédia]] anu lega. Ti dinya, [[urang Swédia]] tuluy parindah ogé ka basisir wétan [[Teluk Bothnia]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Finland/Finland-under-Swedish-rule|title=Finland - Swedish Rule, Sovereignty, Independence {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-06-29}}&lt;/ref&gt;

Taun 1293, [[Torgils Knutsson]] muka ékspédisi sangkan nguasaan sakabeh [[Karélia]] jeung ngawangun bénténg di [[Viipuri]]. Perang tuluy lumangsung nepi ka taun 1323, nalika [[Perjangjian Pähkinäsaari]] nangtukeun wates wewengkon pangaruh [[Rusia]] jeung [[Swédia]] dina garis samar ti bagéan wétan [[Teluk Finlandia]], ngaliwatan tengah [[Karélia]] ka belah kalér kulon [[Teluk Bothnia]], tuluy ngeureunkeun [[perang suci]], anu hasilna [[Finlandia]] jadi bagéan wewengkon [[Swédia]]. Ti saprak éta, [[Swédia]] tuluy ngokolakeun tradisina sangkan dijalankeun ku [[Finlandia]]. Istana-istana diwangun, pajak ditarikan anu umumna make bulu sasatoan, tuluy jadi gandum atawa paparéan, mantéga, jeung duit.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Taun 1362, [[Raja Haakon]] ti [[Swedia]] ngadegkeun hak jang urang [[Finlandia]] sangkan bisa miluan pamilihan karajaan sarta méré status Finlandia anu sarua jeung bagéan karajaan nu séjén. Sababaraha taun ti éta, [[Raja Haakon]] digulingkeun, tuluy [[Albert]] ti [[Mecklenburg]] naék jadi raja. Sanajan kitu, [[Albert]] kaitung kurang kasohor di kalangan rahayat [[Finlandia]], tuluy 1374, bangsawan [[Swédia]], [[Bo Jonsson Grip]], meunangkeun gelar jang sakabéh [[Finlandia]]. [[Bo Jonsson Grip|Grip]] tilar dunya taun 1386, teu lila ti éta Finlandia ngahiji jadi bagéan wewengkon [[Kalmar]]. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Nincak ka abad 18, handapeun kakawasaan [[Charles XII]], [[Swédia]] geus mimiti kaleungitan kakuatanna di [[Éropa]]. Dina [[Perang Kalér Kadua]], [[Rusia]] nempatan [[Finlandia]] salila dalapan taun (ti 1713-1721), tuluy sanggeus [[Perjangjian Nystad|Perjangjian Damai Nystad (Uusikaupunki)]] taun 1721, [[Swédia]] kudu nyerahkeun bagéan tenggara [[Finlandia]] jeung [[Viipuri]] sarta propinsi-propinsi [[Baltik]]. Ti dinya, kamampuan [[Swédia]] jang mertahankeun [[Finlandia]] geus ngalemahan, sarta taun-taun penjajahan [[Rusia]] kahareupna méré rarasan kateupastian jeung teu aman anu lana.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Salaku bagian ti monarki [[Swédia]], dina praktékna, [[Finlandia]] teu boga institusi atawa lembaga pamaréntahanna sorangan, tapi ti patengahan abad ka-18 kaum inteléktual jeung pajabat pamaréntah lolobana ti urang [[Finlandia]]. Dina kaayaan éta, muncul rarasan yén [[Finlandia]] kudu nanggung balukar kaborosan [[Swédia]] dina hal kawijakan luar negeri. Arahan stratégis [[Swédia]] taun 1785 nyebutkeun yén saumpama [[Rusia]] nyerang, pasukan [[Swédia]] kudu mundur ti garis hareup, ninggalkeun détasemén [[Finlandia]]; sarta lamun [[Finlandia]] aya handapeun kondisi bahaya nu ékstrim, sakumna kudu diévakuasi. Stratégi éta tuluy kalaksana di taun 1808-1809, nu mana panghianatan [[Liga Anjala]] kajadian deui di taun éta nalika [[Sveaborg]] (ayeuna [[Suomenlinna]]) deukeut [[Helsinki]] kudu diserahkeun ka [[Rusia]].

== Wanci Otonomi Handapeun [[Rusia]] ==
Taun 1809, [[Finlandia]] kudu nanggung kawajibanna sorangan jang damai jeung [[Rusia]]. [[Alexander I]] tuluy nawarkeun sangkan ngakuan kamajuan konstitusi [[Finlandia]] sarta méré otonomi salaku [[kadipatén]] agung handapeun tahtana. Sacara formal, [[Finlandia]] masih bagéan ti Karajaan Swédia nepi ka kaluarna [[Perjangjian Hamina]] di taun éta kénéh. Sanajan kitu, lolobana ti pamingpin urang [[Swédia]] geus taak kana kaayaan handapeun kawasa [[Swédia]] sarta ngarepkeun bisa miboga pamaréntahan mandiri saloba nu bisa diusahakeun handapeun panyalindungan [[Rusia]]. Harepan éta téh tuluy bisa kawujud sanggeus aya [[Diét Porvoo]], nyaéta majelis [[législatip]] anu nangtukeun kamerdikaan [[Finlandia]] salaku bangsa—éntitas pulitik anu ngahiji anu miboga status kadipatén. Ti saprak miboga status kadipatén, jang ngakuan otonomi urang [[Finlandia]], [[Alexander I]] ngajangjikeun yén arék ngajénan ageman nu dijalankeun sarta hukum-hukum dasar anu dilarapkeun di [[Finlandia]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Ti taun 1809 nepi ka 1863, [[Finlandia]] ngalarapkeun birokrasi nu diatur ku Kaisar [[Rusia]], anu tuluy diwakilan ku gubernur jenderal di pamaréntahanna. Saacanna, tingkatan administrasi anu pangluhurna di pamaréntahan dijalankeun ku mahkamah agung, ti saprak jaman ieu diubah jadi sénat nu mangrupan kamenterian, nu diwangun ku departemén judisial atawa hukum jeun departemén ékonomi. Sangkan ngawakilan [[Finlandia]] jang ka kakaisaran [[Rusia]], sekretaris kamenterian ogé ditempatkeun di [[Saint Petersburg|St. Petersburg]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Keur kalolobaan urang [[Finlandia]], jaman ieu kasebut jaman anu makmur, sangkilang kondisi ékonomi anu nguntungkeun, sarta teu aya peperangan salian ti [[Perang Kriméa]]. Sababaraha réformasi bisa dilarapkeun di periode ieu. Di antarana kaasup réstorasi wilayah Finlandia anu diserahkeun ti [[Swédia]] ka [[Rusia]] dina [[Perjangjian Uusikaupunki]] taun 1721, jeung [[Perjangjian Turku]] taun 1743. Sanggeus kitu, taun 1812 Hélsinki dijadikeun ibukota sarta dijalankeun pangwangunan tempat-tempat monuméntal. Sanajan kitu, lantaran pamaréntahna kawilang otoritér jeung birokratis sarta populasi warga désa nu kalayan loba jeung murni miboga struktur agraris pamikiran-pamikiran [[liberal]] jeung [[nasionalis]] masih kacegah sumebarna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Wanci tentrem [[Finlandia]] handapeun [[Rusia]] mimiti kaganggu ti saprak [[Tsar Nikolai II]] naék tahta tuluy nunjuk Gubernur Jénderal [[Bobrikov]], nu mana ngabalukarkeun pamaréntahan jadi oprésif. Di akhir hirupna, [[Bobrikov]] dibunuh ku urang [[Finlandia]] taun 1904.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Perjuangan Pikeun Kamerdékaan ==
[[Gambar:1918 Finnish Civil War Fronts.jpg|jmpl|273x273px|Peta nalika Perang Saudara Finlandia]]
Ngadekeutan ka ahir [[Perang Dunya I]], révolusi [[Bolshevik]] di [[Rusia]] ngamimitian parah. Moméntum éta dimangfaatkeun ku [[Finlandia]] jang ngamaklumatkeun kamerdékaanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Déklarasi kamerdékaan éta ngabalukarkeun perang saudara, antara urang [[Finlandia]] konservatif anu disebut Golongan Bodas, nyaéta prajurit [[Finlandia]] anu disokong jeung dibantuan ku tentara Jérman nu ngadarat di [[Finlandia]], ngalawan urang [[Finlandia]] [[komunis]] anu disebut Golongan Beureum, sakaligus prajurit [[Rusia]] anu kénéh nyicingan [[Finlandia]]. Nalika Golongan Bodas meunang, 8.000 jalma anu kaasup Golongan Beureum tiwas ditémbak, sarta 20.000 jalma lainna tilar dunya kusabab panyakit jeung kalaparan lantaran ditahan di kamp-kamp konséntrasi. Ingetan ngeunaan perang saudara éta saolah jadi pamicu rasa kasieunan urang [[Finlandia]] ka [[Rusia]] jeung [[komunisme]], kaasup konsekuénsi-konsekuénsi ti tindakan [[Finlandia]] ka [[Uni Soviét]] ka hareupna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

== Rujukan ==

[[Kategori:Sajarah dumasar nagara]]
[[Kategori:Sajarah Éropa]]
[[Kategori:Sajarah dunya]]</text>
      <sha1>8w0tb2r97cknqqxkdq28ftv1ae0c5fv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709552</id>
      <parentid>709551</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T07:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <origin>709552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15388" sha1="g0hjdttbo1sh368zd5sodfyvdumplj6" xml:space="preserve">[[Gambar:1730 Homann Map of Scandinavia, Norway, Sweden, Denmark, Finland and the Baltics - Geographicus - Scandinavia-homann-1730.jpg|jmpl|Peta wewengkon Skandinavia jeung Fennoscandia taun 1730, kaasup wilayah Jérman kalér, Polandia kalér, wewengkon Baltik,  Livonia, Bélarusia, jeung Rusia kalér kulon. (jieunan [[Johan Homann]])]]
Ditingali tina wanci sajarah, dina harti ayana rincian anu ditulis ngeunaan [[Finlandia]], '''[[sajarah]] [[Finlandia]]''' mimiti kacatet sabudeureun taun 1100 M, nyaéta wanci kapamilikan Finlandia masih diparebutkeun ku [[Swédia]] jeung [[Rusia]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sajarah Finlandia ngeunaan pangwangunan padumukan, pangrebutan wilayah jeung kakawasaan, tuluy kamerdékaan Finlandia éta sorangan. Di éra modérn, Finlandia ngalaman jadi negara handapeun kakawasaan [[Rusia]] jeung [[Swédia]]. Tuluy nuturkeun [[Revolusi Rusia|Révolusi Rusia]], [[Finlandia]] ahirna ngamerdékakeun manéh. Salila [[Perang Tiis]], [[Finlandia]] mertahankeun posisi nétral, tuluy jadi anggota [[Uni Éropa]] di taun 1995. Saprak invasi [[Rusia]] ka [[Ukraina]], [[Finlandia]] resmi ngagabung jadi anggota [[North Atlantic Treaty Organization|North Atlantic Treaty Organization (NATO)]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Lemah cai urang [[Finlandia]] mimitina teu katingali jiga wewengkon anu bisa sukses dicicingan, ku sabab wewengkon kalér buana [[Éropa]] kaasup kana Buderan [[Arktik]], nu mana miboga sumber daya alam nu kawates: kakurangan sumber daya fosil jeung kudu ngimpor kabutuhan énérgi ti wewengkon séjén. Kitu deui ditingali tina kaayaan iklim anu ngawatesan kagiatan agrikultur jeung pola kahirupan sapopoé, utamana dina usum tiis anu panjang jeung poék. Ku kituna, rahayat [[Finlandia]] mampu adaptasi sangkan parobahan sarta salamet tina kondisi anu teu nguntungkeun, boh tina kondisi politik atawa kondisi alam sangkan bisa jadi bangsa nu suksés.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|title=A Short History of Finland|last=Singleton|first=Fred|publisher=Cambridge University Press|year=1998|location=Cambridge|pages=1-17|chapter=History of Finland|isbn=9780511608087|doi=10.1017/CBO9780511608087}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah Mimiti ==
[[Guha Susiluola]], deukeut [[Kristinestad]] di [[Ostrobothnia]], mangrupakeun tempat anu diusulkeun yén mungkin kungsi dicicingan ku [[Néanderthal]] perkiraan 120.000 ka tukang nalika Wanci [[Interglasial Terahir]]. Interprétasi ieu masih diperdebatkeun ku para ahli jeung kasebut kontrovérsial ngeunaan bebeneranna. Upamana dikonpirmasi bener, guha ieu bakal jadi padumukan jalma mimiti di [[Fennoscandia]] anu dipikanyaho.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nielsen|first=Trine Kellberg|last2=Riede|first2=Felix|date=2018-11|title=On Research History and Neanderthal Occupation at its Northern Margins|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1461957118000128/type/journal_article|journal=European Journal of Archaeology|language=en|volume=21|issue=4|pages=506–527|doi=10.1017/eaa.2018.12|issn=1461-9571}}&lt;/ref&gt;

Para pamaké basa Proto-[[Finlandia]] nepi di [[Finlandia]] dina wanci praaksara mangrébu-rébu taun ka tukang.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Upheaval|last=Diamond|first=Jared|publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|year=2022|isbn=9786024818494|location=Jakarta|pages=55-96}}&lt;/ref&gt; Diperkirakeun kelompok manusa éta nepi di [[Finlandia]] sakitar 9.000 taun ka tukang, ngawakilan sababaraha séké sélér, kaasup karuhun urang [[Sami]] kiwari. Kataji ku lobana sato jang diburu, utamana lauk jeung sato anu diarah buluna, kelompok jalma éta nuturkeun lééhan és ka belah kalér. Diperkirakeun yén tujuan mimiti kelompok manusa éta téh ngan saukur jang usum panas, tapi laun-laun beuki loba anu cicing di wewengkon éta salila usum tiis.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Finland|title=History of Finland|last=Sandvik|first=Gudmund|last2=Enander|first2=Henrik|publisher=Britannica|last3=Henriksson|first3=Markku Ilmari|last4=Larson|first4=Susan Ruth|last5=Weibull|first5=Jörgen}}&lt;/ref&gt;

Kelompok nu séjénna diperkirakeun nepi 3.000 taun saenggeusna ti belah kidul wétan. Kelompok ieu nyaéta nu mawa basa [[Finno-Ugric]] sarta diperkirakeun boga patali jeung karuhun urang [[Finlandia]] ([[Finns]]) kiwari. Salian ti éta, kelompok anu jadi karuhun urang [[Tavastian]] nuturkeun ti belah kidul kulon jeung tengah buana [[Éropa]], anu lila kalilaan ngadopsi basa [[Finno-Ugric]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Salila milenium kahiji, sababaraha kelompok manusa narepi ka wewengkon ieu. Kelompok Sami anu hirup nomadén sumebar di sabagian lega wewengkon [[Finlandia]], mundur ka belah kalér. Grup nu lian lolobana kawin campur sarta asimilasi jeung pendatang anyar, sahingga pangdumukan anyar sumebar di wewengkon kidul [[Finlandia]]. Jumlah populasi di jaman éta masih kaitung jarang jeung saeutik, tapi tilu bangsa ngahiji anu papisah geus katingali matuh di wewengkonna séwang-séwang: urang [[Finlandia]], urang [[Tavastia]], jeung urang [[Karélia]]. Unggal kelompok éta geus miboga pamingpinna sorangan sarta ngempur perang ka hiji jeung nu séjénna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Wanci Kakawasaan [[Swédia]] ==
Finlandia aya handapeun kakawasaan [[Swédia]] ti abad ka-12. Sumber [[sajarah]] ngeunaan wanci ieu lobana tina [[legénda]] jeung [[tradisi]] dibandingkeun tina dokumén sejarah. Dina wanci ieu, karajaan [[Swédia]] geus ngadeg, tuluy di tengah abad ka-12 tahta karajaan keur ditempatan ku Raja Érik anu satia ka [[Gereja Katolik Roma|Garéja Roma]]. Ka belah wétan, wewengkon [[Novgorod]] anu sémi-merdeka diadegkeun ku urang [[Viking]] ti abad ka-salapan sarta miboga patali jeung [[Kiev]], mangrupa wewengkon pusat. Wewengkon ieu miboga hubungan dagang jeung daérah [[Baltik]] sarta basis militér anu kuat. Di jaman ieu Finlandia mangrupa daérah panyangga antara kakuatan [[Swédia]] jeung [[Novgorod]] anu silih lawan, sarta aya handapeun tekenan ti [[Baltik]]-[[Jerman|Jérman]] anu datang ti daratan belah kidul  [[Teluk]] Finlandia. Teu siga tatanggana anu leuwih kuat, urang Finlandia ([[Finns]]) di jaman éta masih can ngadeg wilayah kakawasaanna sorangan, nyaéta masih kabagi jadi tilu kelompok: urang [[Suomalaiset]], [[Hämäläiset]], jeung [[Karjalaiset]] anu mindeng guntreng hiji jeung nu séjén.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|edition=2|title=A Short History of Finland|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/9780511608087/type/book|publisher=Cambridge University Press|date=1998-10-01|isbn=978-0-521-64701-4|doi=10.1017/cbo9780511608087|first=Fred|last=Singleton}}&lt;/ref&gt;

Salah sahiji [[legénda]] anu nyaritakeun wanci ieu nyaéta kasebut yén [[perang suci]] anu dipingpin ku [[Raja Érik]] ti [[Swedia]], dipirig ku [[Uskup]] [[Henry]] ti [[Uppsala]], taun 1155. [[Perang suci]] ieu anu ngamimitian struktur organisasi [[Gereja]] [[Finlandia]] anu leuwih jelas, anu tuluy ngajalankeun tradisi [[Karésten|Kristen]] anu tartib. Diperkirakeun yén perang suci éta dijurung ku kadatangan [[Nicholas Breakspear]] di [[Swédia]] taun 1152-1153, anu dikirim ku [[Paus]] sangkan nguatkeun pangaruh [[Garéja]] di wewengkon [[Skandinavia]]. Sanggeus éta Nicholas tuluy jadi [[Paus]] anu miboga gelar [[Hadrian IV]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Taun 1249, [[Birger Jarl]] mingpin ékspedisi ka [[Tavastia]] (anu kiwari jadi [[Häme]]), nyaéta wewengkon anu geus dikristenkeun, sangkan usaha ngasupkeun [[Finlandia]] ka wewengkon [[Swédia]]. [[Birger Jarl|Birger]] tuluy ngawangun bénténg di [[Tavastia]] jeung daérah basisir kalér [[Teluk Finlandia]], anu tuluy dijadikeun daérah pangdumukan [[Swédia]] anu lega. Ti dinya, [[urang Swédia]] tuluy parindah ogé ka basisir wétan [[Teluk Bothnia]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Finland/Finland-under-Swedish-rule|title=Finland - Swedish Rule, Sovereignty, Independence {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-06-29}}&lt;/ref&gt;

Taun 1293, [[Torgils Knutsson]] muka ékspédisi sangkan nguasaan sakabeh [[Karélia]] jeung ngawangun bénténg di [[Viipuri]]. Perang tuluy lumangsung nepi ka taun 1323, nalika [[Perjangjian Pähkinäsaari]] nangtukeun wates wewengkon pangaruh [[Rusia]] jeung [[Swédia]] dina garis samar ti bagéan wétan [[Teluk Finlandia]], ngaliwatan tengah [[Karélia]] ka belah kalér kulon [[Teluk Bothnia]], tuluy ngeureunkeun [[perang suci]], anu hasilna [[Finlandia]] jadi bagéan wewengkon [[Swédia]]. Ti saprak éta, [[Swédia]] tuluy ngokolakeun tradisina sangkan dijalankeun ku [[Finlandia]]. Istana-istana diwangun, pajak ditarikan anu umumna make bulu sasatoan, tuluy jadi gandum atawa paparéan, mantéga, jeung duit.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Taun 1362, [[Raja Haakon]] ti [[Swedia]] ngadegkeun hak jang urang [[Finlandia]] sangkan bisa miluan pamilihan karajaan sarta méré status Finlandia anu sarua jeung bagéan karajaan nu séjén. Sababaraha taun ti éta, [[Raja Haakon]] digulingkeun, tuluy [[Albert]] ti [[Mecklenburg]] naék jadi raja. Sanajan kitu, [[Albert]] kaitung kurang kasohor di kalangan rahayat [[Finlandia]], tuluy 1374, bangsawan [[Swédia]], [[Bo Jonsson Grip]], meunangkeun gelar jang sakabéh [[Finlandia]]. [[Bo Jonsson Grip|Grip]] tilar dunya taun 1386, teu lila ti éta Finlandia ngahiji jadi bagéan wewengkon [[Kalmar]]. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Nincak ka abad 18, handapeun kakawasaan [[Charles XII]], [[Swédia]] geus mimiti kaleungitan kakuatanna di [[Éropa]]. Dina [[Perang Kalér Kadua]], [[Rusia]] nempatan [[Finlandia]] salila dalapan taun (ti 1713-1721), tuluy sanggeus [[Perjangjian Nystad|Perjangjian Damai Nystad (Uusikaupunki)]] taun 1721, [[Swédia]] kudu nyerahkeun bagéan tenggara [[Finlandia]] jeung [[Viipuri]] sarta propinsi-propinsi [[Baltik]]. Ti dinya, kamampuan [[Swédia]] jang mertahankeun [[Finlandia]] geus ngalemahan, sarta taun-taun penjajahan [[Rusia]] kahareupna méré rarasan kateupastian jeung teu aman anu lana.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Salaku bagian ti monarki [[Swédia]], dina praktékna, [[Finlandia]] teu boga institusi atawa lembaga pamaréntahanna sorangan, tapi ti patengahan abad ka-18 kaum inteléktual jeung pajabat pamaréntah lolobana ti urang [[Finlandia]]. Dina kaayaan éta, muncul rarasan yén [[Finlandia]] kudu nanggung balukar kaborosan [[Swédia]] dina hal kawijakan luar negeri. Arahan stratégis [[Swédia]] taun 1785 nyebutkeun yén saumpama [[Rusia]] nyerang, pasukan [[Swédia]] kudu mundur ti garis hareup, ninggalkeun détasemén [[Finlandia]]; sarta lamun [[Finlandia]] aya handapeun kondisi bahaya nu ékstrim, sakumna kudu diévakuasi. Stratégi éta tuluy kalaksana di taun 1808-1809, nu mana panghianatan [[Liga Anjala]] kajadian deui di taun éta nalika [[Sveaborg]] (ayeuna [[Suomenlinna]]) deukeut [[Helsinki]] kudu diserahkeun ka [[Rusia]].

== Wanci Otonomi Handapeun [[Rusia]] ==
Taun 1809, [[Finlandia]] kudu nanggung kawajibanna sorangan jang damai jeung [[Rusia]]. [[Alexander I]] tuluy nawarkeun sangkan ngakuan kamajuan konstitusi [[Finlandia]] sarta méré otonomi salaku [[kadipatén]] agung handapeun tahtana. Sacara formal, [[Finlandia]] masih bagéan ti Karajaan Swédia nepi ka kaluarna [[Perjangjian Hamina]] di taun éta kénéh. Sanajan kitu, lolobana ti pamingpin urang [[Swédia]] geus taak kana kaayaan handapeun kawasa [[Swédia]] sarta ngarepkeun bisa miboga pamaréntahan mandiri saloba nu bisa diusahakeun handapeun panyalindungan [[Rusia]]. Harepan éta téh tuluy bisa kawujud sanggeus aya [[Diét Porvoo]], nyaéta majelis [[législatip]] anu nangtukeun kamerdikaan [[Finlandia]] salaku bangsa—éntitas pulitik anu ngahiji anu miboga status kadipatén. Ti saprak miboga status kadipatén, jang ngakuan otonomi urang [[Finlandia]], [[Alexander I]] ngajangjikeun yén arék ngajénan ageman nu dijalankeun sarta hukum-hukum dasar anu dilarapkeun di [[Finlandia]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Ti taun 1809 nepi ka 1863, [[Finlandia]] ngalarapkeun birokrasi nu diatur ku Kaisar [[Rusia]], anu tuluy diwakilan ku gubernur jenderal di pamaréntahanna. Saacanna, tingkatan administrasi anu pangluhurna di pamaréntahan dijalankeun ku mahkamah agung, ti saprak jaman ieu diubah jadi sénat nu mangrupan kamenterian, nu diwangun ku departemén judisial atawa hukum jeun departemén ékonomi. Sangkan ngawakilan [[Finlandia]] jang ka kakaisaran [[Rusia]], sekretaris kamenterian ogé ditempatkeun di [[Saint Petersburg|St. Petersburg]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Keur kalolobaan urang [[Finlandia]], jaman ieu kasebut jaman anu makmur, sangkilang kondisi ékonomi anu nguntungkeun, sarta teu aya peperangan salian ti [[Perang Kriméa]]. Sababaraha réformasi bisa dilarapkeun di periode ieu. Di antarana kaasup réstorasi wilayah Finlandia anu diserahkeun ti [[Swédia]] ka [[Rusia]] dina [[Perjangjian Uusikaupunki]] taun 1721, jeung [[Perjangjian Turku]] taun 1743. Sanggeus kitu, taun 1812 Hélsinki dijadikeun ibukota sarta dijalankeun pangwangunan tempat-tempat monuméntal. Sanajan kitu, lantaran pamaréntahna kawilang otoritér jeung birokratis sarta populasi warga désa nu kalayan loba jeung murni miboga struktur agraris pamikiran-pamikiran [[liberal]] jeung [[nasionalis]] masih kacegah sumebarna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Wanci tentrem [[Finlandia]] handapeun [[Rusia]] mimiti kaganggu ti saprak [[Tsar Nikolai II]] naék tahta tuluy nunjuk Gubernur Jénderal [[Bobrikov]], nu mana ngabalukarkeun pamaréntahan jadi oprésif. Di akhir hirupna, [[Bobrikov]] dibunuh ku urang [[Finlandia]] taun 1904.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Perjuangan Pikeun Kamerdékaan ==
[[Gambar:1918 Finnish Civil War Fronts.jpg|jmpl|273x273px|Peta nalika Perang Saudara Finlandia]]
Ngadekeutan ka ahir [[Perang Dunya I]], révolusi [[Bolshevik]] di [[Rusia]] ngamimitian parah. Moméntum éta dimangfaatkeun ku [[Finlandia]] jang ngamaklumatkeun kamerdékaanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Nalika éta, tungtutan ti kaum nasionalis [[Finlandia]] kasebut konservatif jeung défénsif, anu hayang mertahankeun otonomi konstitusional anu kungsi kadedet salila taun 1899-1905 jeung 1910-1917 handapeun kakawasaan otokratis [[Tsar]] [[Rusia]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Coakley|first=John|date=1986-03|title=Political succession and regime change in new states in inter-war Europe: Ireland, Finland, Czechoslovakia and the Baltic Republics|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0304413000010237/type/journal_article|journal=European Journal of Political Research|language=en|volume=14|issue=1-2|pages=187–206|doi=10.1111/j.1475-6765.1986.tb00829.x|issn=0304-4130}}&lt;/ref&gt;

Déklarasi kamerdékaan éta ngabalukarkeun perang saudara, antara urang [[Finlandia]] konservatif anu disebut Golongan Bodas, nyaéta prajurit [[Finlandia]] anu disokong jeung dibantuan ku tentara Jérman nu ngadarat di [[Finlandia]], ngalawan urang [[Finlandia]] [[komunis]] anu disebut Golongan Beureum, sakaligus prajurit [[Rusia]] anu kénéh nyicingan [[Finlandia]]. Nalika Golongan Bodas meunang, 8.000 jalma anu kaasup Golongan Beureum tiwas ditémbak, sarta 20.000 jalma lainna tilar dunya kusabab panyakit jeung kalaparan lantaran ditahan di kamp-kamp konséntrasi. Ingetan ngeunaan perang saudara éta saolah jadi pamicu rasa kasieunan urang [[Finlandia]] ka [[Rusia]] jeung [[komunisme]], kaasup konsekuénsi-konsekuénsi ti tindakan [[Finlandia]] ka [[Uni Soviét]] ka hareupna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

== Rujukan ==

[[Kategori:Sajarah dumasar nagara]]
[[Kategori:Sajarah Éropa]]
[[Kategori:Sajarah dunya]]</text>
      <sha1>g0hjdttbo1sh368zd5sodfyvdumplj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709553</id>
      <parentid>709552</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T07:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <comment>/* Perjuangan Pikeun Kamerdékaan */</comment>
      <origin>709553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15881" sha1="fs9fe0qxamp2v96keegj4301g23e5f3" xml:space="preserve">[[Gambar:1730 Homann Map of Scandinavia, Norway, Sweden, Denmark, Finland and the Baltics - Geographicus - Scandinavia-homann-1730.jpg|jmpl|Peta wewengkon Skandinavia jeung Fennoscandia taun 1730, kaasup wilayah Jérman kalér, Polandia kalér, wewengkon Baltik,  Livonia, Bélarusia, jeung Rusia kalér kulon. (jieunan [[Johan Homann]])]]
Ditingali tina wanci sajarah, dina harti ayana rincian anu ditulis ngeunaan [[Finlandia]], '''[[sajarah]] [[Finlandia]]''' mimiti kacatet sabudeureun taun 1100 M, nyaéta wanci kapamilikan Finlandia masih diparebutkeun ku [[Swédia]] jeung [[Rusia]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sajarah Finlandia ngeunaan pangwangunan padumukan, pangrebutan wilayah jeung kakawasaan, tuluy kamerdékaan Finlandia éta sorangan. Di éra modérn, Finlandia ngalaman jadi negara handapeun kakawasaan [[Rusia]] jeung [[Swédia]]. Tuluy nuturkeun [[Revolusi Rusia|Révolusi Rusia]], [[Finlandia]] ahirna ngamerdékakeun manéh. Salila [[Perang Tiis]], [[Finlandia]] mertahankeun posisi nétral, tuluy jadi anggota [[Uni Éropa]] di taun 1995. Saprak invasi [[Rusia]] ka [[Ukraina]], [[Finlandia]] resmi ngagabung jadi anggota [[North Atlantic Treaty Organization|North Atlantic Treaty Organization (NATO)]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Lemah cai urang [[Finlandia]] mimitina teu katingali jiga wewengkon anu bisa sukses dicicingan, ku sabab wewengkon kalér buana [[Éropa]] kaasup kana Buderan [[Arktik]], nu mana miboga sumber daya alam nu kawates: kakurangan sumber daya fosil jeung kudu ngimpor kabutuhan énérgi ti wewengkon séjén. Kitu deui ditingali tina kaayaan iklim anu ngawatesan kagiatan agrikultur jeung pola kahirupan sapopoé, utamana dina usum tiis anu panjang jeung poék. Ku kituna, rahayat [[Finlandia]] mampu adaptasi sangkan parobahan sarta salamet tina kondisi anu teu nguntungkeun, boh tina kondisi politik atawa kondisi alam sangkan bisa jadi bangsa nu suksés.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|title=A Short History of Finland|last=Singleton|first=Fred|publisher=Cambridge University Press|year=1998|location=Cambridge|pages=1-17|chapter=History of Finland|isbn=9780511608087|doi=10.1017/CBO9780511608087}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah Mimiti ==
[[Guha Susiluola]], deukeut [[Kristinestad]] di [[Ostrobothnia]], mangrupakeun tempat anu diusulkeun yén mungkin kungsi dicicingan ku [[Néanderthal]] perkiraan 120.000 ka tukang nalika Wanci [[Interglasial Terahir]]. Interprétasi ieu masih diperdebatkeun ku para ahli jeung kasebut kontrovérsial ngeunaan bebeneranna. Upamana dikonpirmasi bener, guha ieu bakal jadi padumukan jalma mimiti di [[Fennoscandia]] anu dipikanyaho.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nielsen|first=Trine Kellberg|last2=Riede|first2=Felix|date=2018-11|title=On Research History and Neanderthal Occupation at its Northern Margins|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1461957118000128/type/journal_article|journal=European Journal of Archaeology|language=en|volume=21|issue=4|pages=506–527|doi=10.1017/eaa.2018.12|issn=1461-9571}}&lt;/ref&gt;

Para pamaké basa Proto-[[Finlandia]] nepi di [[Finlandia]] dina wanci praaksara mangrébu-rébu taun ka tukang.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Upheaval|last=Diamond|first=Jared|publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|year=2022|isbn=9786024818494|location=Jakarta|pages=55-96}}&lt;/ref&gt; Diperkirakeun kelompok manusa éta nepi di [[Finlandia]] sakitar 9.000 taun ka tukang, ngawakilan sababaraha séké sélér, kaasup karuhun urang [[Sami]] kiwari. Kataji ku lobana sato jang diburu, utamana lauk jeung sato anu diarah buluna, kelompok jalma éta nuturkeun lééhan és ka belah kalér. Diperkirakeun yén tujuan mimiti kelompok manusa éta téh ngan saukur jang usum panas, tapi laun-laun beuki loba anu cicing di wewengkon éta salila usum tiis.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Finland|title=History of Finland|last=Sandvik|first=Gudmund|last2=Enander|first2=Henrik|publisher=Britannica|last3=Henriksson|first3=Markku Ilmari|last4=Larson|first4=Susan Ruth|last5=Weibull|first5=Jörgen}}&lt;/ref&gt;

Kelompok nu séjénna diperkirakeun nepi 3.000 taun saenggeusna ti belah kidul wétan. Kelompok ieu nyaéta nu mawa basa [[Finno-Ugric]] sarta diperkirakeun boga patali jeung karuhun urang [[Finlandia]] ([[Finns]]) kiwari. Salian ti éta, kelompok anu jadi karuhun urang [[Tavastian]] nuturkeun ti belah kidul kulon jeung tengah buana [[Éropa]], anu lila kalilaan ngadopsi basa [[Finno-Ugric]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Salila milenium kahiji, sababaraha kelompok manusa narepi ka wewengkon ieu. Kelompok Sami anu hirup nomadén sumebar di sabagian lega wewengkon [[Finlandia]], mundur ka belah kalér. Grup nu lian lolobana kawin campur sarta asimilasi jeung pendatang anyar, sahingga pangdumukan anyar sumebar di wewengkon kidul [[Finlandia]]. Jumlah populasi di jaman éta masih kaitung jarang jeung saeutik, tapi tilu bangsa ngahiji anu papisah geus katingali matuh di wewengkonna séwang-séwang: urang [[Finlandia]], urang [[Tavastia]], jeung urang [[Karélia]]. Unggal kelompok éta geus miboga pamingpinna sorangan sarta ngempur perang ka hiji jeung nu séjénna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Wanci Kakawasaan [[Swédia]] ==
Finlandia aya handapeun kakawasaan [[Swédia]] ti abad ka-12. Sumber [[sajarah]] ngeunaan wanci ieu lobana tina [[legénda]] jeung [[tradisi]] dibandingkeun tina dokumén sejarah. Dina wanci ieu, karajaan [[Swédia]] geus ngadeg, tuluy di tengah abad ka-12 tahta karajaan keur ditempatan ku Raja Érik anu satia ka [[Gereja Katolik Roma|Garéja Roma]]. Ka belah wétan, wewengkon [[Novgorod]] anu sémi-merdeka diadegkeun ku urang [[Viking]] ti abad ka-salapan sarta miboga patali jeung [[Kiev]], mangrupa wewengkon pusat. Wewengkon ieu miboga hubungan dagang jeung daérah [[Baltik]] sarta basis militér anu kuat. Di jaman ieu Finlandia mangrupa daérah panyangga antara kakuatan [[Swédia]] jeung [[Novgorod]] anu silih lawan, sarta aya handapeun tekenan ti [[Baltik]]-[[Jerman|Jérman]] anu datang ti daratan belah kidul  [[Teluk]] Finlandia. Teu siga tatanggana anu leuwih kuat, urang Finlandia ([[Finns]]) di jaman éta masih can ngadeg wilayah kakawasaanna sorangan, nyaéta masih kabagi jadi tilu kelompok: urang [[Suomalaiset]], [[Hämäläiset]], jeung [[Karjalaiset]] anu mindeng guntreng hiji jeung nu séjén.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|edition=2|title=A Short History of Finland|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/9780511608087/type/book|publisher=Cambridge University Press|date=1998-10-01|isbn=978-0-521-64701-4|doi=10.1017/cbo9780511608087|first=Fred|last=Singleton}}&lt;/ref&gt;

Salah sahiji [[legénda]] anu nyaritakeun wanci ieu nyaéta kasebut yén [[perang suci]] anu dipingpin ku [[Raja Érik]] ti [[Swedia]], dipirig ku [[Uskup]] [[Henry]] ti [[Uppsala]], taun 1155. [[Perang suci]] ieu anu ngamimitian struktur organisasi [[Gereja]] [[Finlandia]] anu leuwih jelas, anu tuluy ngajalankeun tradisi [[Karésten|Kristen]] anu tartib. Diperkirakeun yén perang suci éta dijurung ku kadatangan [[Nicholas Breakspear]] di [[Swédia]] taun 1152-1153, anu dikirim ku [[Paus]] sangkan nguatkeun pangaruh [[Garéja]] di wewengkon [[Skandinavia]]. Sanggeus éta Nicholas tuluy jadi [[Paus]] anu miboga gelar [[Hadrian IV]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Taun 1249, [[Birger Jarl]] mingpin ékspedisi ka [[Tavastia]] (anu kiwari jadi [[Häme]]), nyaéta wewengkon anu geus dikristenkeun, sangkan usaha ngasupkeun [[Finlandia]] ka wewengkon [[Swédia]]. [[Birger Jarl|Birger]] tuluy ngawangun bénténg di [[Tavastia]] jeung daérah basisir kalér [[Teluk Finlandia]], anu tuluy dijadikeun daérah pangdumukan [[Swédia]] anu lega. Ti dinya, [[urang Swédia]] tuluy parindah ogé ka basisir wétan [[Teluk Bothnia]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Finland/Finland-under-Swedish-rule|title=Finland - Swedish Rule, Sovereignty, Independence {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-06-29}}&lt;/ref&gt;

Taun 1293, [[Torgils Knutsson]] muka ékspédisi sangkan nguasaan sakabeh [[Karélia]] jeung ngawangun bénténg di [[Viipuri]]. Perang tuluy lumangsung nepi ka taun 1323, nalika [[Perjangjian Pähkinäsaari]] nangtukeun wates wewengkon pangaruh [[Rusia]] jeung [[Swédia]] dina garis samar ti bagéan wétan [[Teluk Finlandia]], ngaliwatan tengah [[Karélia]] ka belah kalér kulon [[Teluk Bothnia]], tuluy ngeureunkeun [[perang suci]], anu hasilna [[Finlandia]] jadi bagéan wewengkon [[Swédia]]. Ti saprak éta, [[Swédia]] tuluy ngokolakeun tradisina sangkan dijalankeun ku [[Finlandia]]. Istana-istana diwangun, pajak ditarikan anu umumna make bulu sasatoan, tuluy jadi gandum atawa paparéan, mantéga, jeung duit.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Taun 1362, [[Raja Haakon]] ti [[Swedia]] ngadegkeun hak jang urang [[Finlandia]] sangkan bisa miluan pamilihan karajaan sarta méré status Finlandia anu sarua jeung bagéan karajaan nu séjén. Sababaraha taun ti éta, [[Raja Haakon]] digulingkeun, tuluy [[Albert]] ti [[Mecklenburg]] naék jadi raja. Sanajan kitu, [[Albert]] kaitung kurang kasohor di kalangan rahayat [[Finlandia]], tuluy 1374, bangsawan [[Swédia]], [[Bo Jonsson Grip]], meunangkeun gelar jang sakabéh [[Finlandia]]. [[Bo Jonsson Grip|Grip]] tilar dunya taun 1386, teu lila ti éta Finlandia ngahiji jadi bagéan wewengkon [[Kalmar]]. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Nincak ka abad 18, handapeun kakawasaan [[Charles XII]], [[Swédia]] geus mimiti kaleungitan kakuatanna di [[Éropa]]. Dina [[Perang Kalér Kadua]], [[Rusia]] nempatan [[Finlandia]] salila dalapan taun (ti 1713-1721), tuluy sanggeus [[Perjangjian Nystad|Perjangjian Damai Nystad (Uusikaupunki)]] taun 1721, [[Swédia]] kudu nyerahkeun bagéan tenggara [[Finlandia]] jeung [[Viipuri]] sarta propinsi-propinsi [[Baltik]]. Ti dinya, kamampuan [[Swédia]] jang mertahankeun [[Finlandia]] geus ngalemahan, sarta taun-taun penjajahan [[Rusia]] kahareupna méré rarasan kateupastian jeung teu aman anu lana.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Salaku bagian ti monarki [[Swédia]], dina praktékna, [[Finlandia]] teu boga institusi atawa lembaga pamaréntahanna sorangan, tapi ti patengahan abad ka-18 kaum inteléktual jeung pajabat pamaréntah lolobana ti urang [[Finlandia]]. Dina kaayaan éta, muncul rarasan yén [[Finlandia]] kudu nanggung balukar kaborosan [[Swédia]] dina hal kawijakan luar negeri. Arahan stratégis [[Swédia]] taun 1785 nyebutkeun yén saumpama [[Rusia]] nyerang, pasukan [[Swédia]] kudu mundur ti garis hareup, ninggalkeun détasemén [[Finlandia]]; sarta lamun [[Finlandia]] aya handapeun kondisi bahaya nu ékstrim, sakumna kudu diévakuasi. Stratégi éta tuluy kalaksana di taun 1808-1809, nu mana panghianatan [[Liga Anjala]] kajadian deui di taun éta nalika [[Sveaborg]] (ayeuna [[Suomenlinna]]) deukeut [[Helsinki]] kudu diserahkeun ka [[Rusia]].

== Wanci Otonomi Handapeun [[Rusia]] ==
Taun 1809, [[Finlandia]] kudu nanggung kawajibanna sorangan jang damai jeung [[Rusia]]. [[Alexander I]] tuluy nawarkeun sangkan ngakuan kamajuan konstitusi [[Finlandia]] sarta méré otonomi salaku [[kadipatén]] agung handapeun tahtana. Sacara formal, [[Finlandia]] masih bagéan ti Karajaan Swédia nepi ka kaluarna [[Perjangjian Hamina]] di taun éta kénéh. Sanajan kitu, lolobana ti pamingpin urang [[Swédia]] geus taak kana kaayaan handapeun kawasa [[Swédia]] sarta ngarepkeun bisa miboga pamaréntahan mandiri saloba nu bisa diusahakeun handapeun panyalindungan [[Rusia]]. Harepan éta téh tuluy bisa kawujud sanggeus aya [[Diét Porvoo]], nyaéta majelis [[législatip]] anu nangtukeun kamerdikaan [[Finlandia]] salaku bangsa—éntitas pulitik anu ngahiji anu miboga status kadipatén. Ti saprak miboga status kadipatén, jang ngakuan otonomi urang [[Finlandia]], [[Alexander I]] ngajangjikeun yén arék ngajénan ageman nu dijalankeun sarta hukum-hukum dasar anu dilarapkeun di [[Finlandia]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Ti taun 1809 nepi ka 1863, [[Finlandia]] ngalarapkeun birokrasi nu diatur ku Kaisar [[Rusia]], anu tuluy diwakilan ku gubernur jenderal di pamaréntahanna. Saacanna, tingkatan administrasi anu pangluhurna di pamaréntahan dijalankeun ku mahkamah agung, ti saprak jaman ieu diubah jadi sénat nu mangrupan kamenterian, nu diwangun ku departemén judisial atawa hukum jeun departemén ékonomi. Sangkan ngawakilan [[Finlandia]] jang ka kakaisaran [[Rusia]], sekretaris kamenterian ogé ditempatkeun di [[Saint Petersburg|St. Petersburg]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Keur kalolobaan urang [[Finlandia]], jaman ieu kasebut jaman anu makmur, sangkilang kondisi ékonomi anu nguntungkeun, sarta teu aya peperangan salian ti [[Perang Kriméa]]. Sababaraha réformasi bisa dilarapkeun di periode ieu. Di antarana kaasup réstorasi wilayah Finlandia anu diserahkeun ti [[Swédia]] ka [[Rusia]] dina [[Perjangjian Uusikaupunki]] taun 1721, jeung [[Perjangjian Turku]] taun 1743. Sanggeus kitu, taun 1812 Hélsinki dijadikeun ibukota sarta dijalankeun pangwangunan tempat-tempat monuméntal. Sanajan kitu, lantaran pamaréntahna kawilang otoritér jeung birokratis sarta populasi warga désa nu kalayan loba jeung murni miboga struktur agraris pamikiran-pamikiran [[liberal]] jeung [[nasionalis]] masih kacegah sumebarna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Wanci tentrem [[Finlandia]] handapeun [[Rusia]] mimiti kaganggu ti saprak [[Tsar Nikolai II]] naék tahta tuluy nunjuk Gubernur Jénderal [[Bobrikov]], nu mana ngabalukarkeun pamaréntahan jadi oprésif. Di akhir hirupna, [[Bobrikov]] dibunuh ku urang [[Finlandia]] taun 1904.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Perjuangan Pikeun Kamerdékaan ==
[[Gambar:1918 Finnish Civil War Fronts.jpg|jmpl|273x273px|Peta nalika Perang Saudara Finlandia]]
Ngadekeutan ka ahir [[Perang Dunya I]], révolusi [[Bolshevik]] di [[Rusia]] ngamimitian parah. Moméntum éta dimangfaatkeun ku [[Finlandia]] jang ngamaklumatkeun kamerdékaanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Nalika éta, tungtutan ti kaum nasionalis [[Finlandia]] kasebut konservatif jeung défénsif, anu hayang mertahankeun otonomi konstitusional anu kungsi kadedet salila taun 1899-1905 jeung 1910-1917 handapeun kakawasaan otokratis [[Tsar]] [[Rusia]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Coakley|first=John|date=1986-03|title=Political succession and regime change in new states in inter-war Europe: Ireland, Finland, Czechoslovakia and the Baltic Republics|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0304413000010237/type/journal_article|journal=European Journal of Political Research|language=en|volume=14|issue=1-2|pages=187–206|doi=10.1111/j.1475-6765.1986.tb00829.x|issn=0304-4130}}&lt;/ref&gt;

Désémber 1917, nalika aya kakosongan kakawasaan nuturkeun [[Révolusi Rusia]], [[Finlandia]] ngadéklarasikeun kemerdékaanna.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Niemi|first=Marjaana|date=2017-11|title=Breaking from and building on the past: Helsinki and Dublin after independence|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0021121417000347/type/journal_article|journal=Irish Historical Studies|language=en|volume=41|issue=160|pages=238–255|doi=10.1017/ihs.2017.34|issn=0021-1214}}&lt;/ref&gt; Déklarasi kamerdékaan éta ngabalukarkeun perang saudara, antara urang [[Finlandia]] konservatif anu disebut Golongan Bodas, nyaéta prajurit [[Finlandia]] anu disokong jeung dibantuan ku tentara Jérman nu ngadarat di [[Finlandia]], ngalawan urang [[Finlandia]] [[komunis]] anu disebut Golongan Beureum, sakaligus prajurit [[Rusia]] anu kénéh nyicingan [[Finlandia]]. Nalika Golongan Bodas meunang, 8.000 jalma anu kaasup Golongan Beureum tiwas ditémbak, sarta 20.000 jalma lainna tilar dunya kusabab panyakit jeung kalaparan lantaran ditahan di kamp-kamp konséntrasi. Ingetan ngeunaan perang saudara éta saolah jadi pamicu rasa kasieunan urang [[Finlandia]] ka [[Rusia]] jeung [[komunisme]], kaasup konsekuénsi-konsekuénsi ti tindakan [[Finlandia]] ka [[Uni Soviét]] ka hareupna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

== Rujukan ==

[[Kategori:Sajarah dumasar nagara]]
[[Kategori:Sajarah Éropa]]
[[Kategori:Sajarah dunya]]</text>
      <sha1>fs9fe0qxamp2v96keegj4301g23e5f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karaton Surosowan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107894</id>
    <revision>
      <id>709556</id>
      <parentid>706154</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T08:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2893" sha1="ikha2cjy6m0nuhy63ewvchz0n93o9pm" xml:space="preserve">[[Gambar:Keraton Surosowan (2).jpg|jmpl]]
'''Karaton Surosowan'''  nyaéta salah sahiji cagar budaya anu aya di kecamatan Kasemén, kawasan Banten Lama,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/sisa-sisa-kejayaan-banten-di-reruntuhan-keraton-surosowan/|title=Sisa-Sisa Kejayaan Banten di Reruntuhan Keraton Surosowan|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-03-01}}&lt;/ref&gt; kota [[Serang]], Provinsi [[Banten]] dumasar kana Kaputusan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Nomor 139/M1998 jeung Keputusan Bupati Sérang Nomor 430/Kep 459-Huk/2006 anu diwangun dina masa pamarentahan Sultan [[Maulana Hasanuddin]] salaku sultan Banten kahiji.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.djkn.kemenkeu.go.id/kanwil-banten/baca-artikel/17595/Keraton-Surosowan-Peninggalan-Masa-Kejayaan-Kesultanan-Banten.html|title=Keraton Surosowan, Peninggalan Masa Kejayaan Kesultanan Banten|last=Asya|first=Heri|accessdate=1 Maret 2026}}&lt;/ref&gt; Karaton ieu baheulana puseur karajaan jeung istana sultan Banten.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ngaran surosowan dumasar kana basa Jawa nyaéta suro jeung sowan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvrijakartanews.com/article/News/6647|title=Asal Usul Keraton Surosowan, Pusat Pemerintahan Kerajaan Banten yang Masih Populer|website=tvrijakartanews.com|accessdate=2026-03-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250624223400/https://tvrijakartanews.com/article/News/6647 |date=2025-06-24 }}&lt;/ref&gt; 

== Pangwangunan ==
Karaton Surosowan diwangun dina taun 1526-1570 dina masa Sultan Maulana Hasanuddin. Sajarah pangwangunan karaton ieu aya patalina jeung wewengkon anu dibéré ku Sunan Gunung Jati ka putrana, Sultan Maulana Hasanudin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Pangwangunan keraton ieu aya opat tahap. Kahiji, tembok diwangun ti batu batu bata dina sabudeureun karaton anu miboga tinggi nepi ka 100-125 meter. Kadua, pangwangnan témbok bagian jero nu miboga fungsi keur nahan témbakan sarupaning bénténg. Katilu, pangwangunan rohangan-rohangan dina sapanjang témbok belah kalér jeung tatambihan lantai pikeun ngahontal tembok panahan. Kaopat, aya parobahan dina panto gerbang belah kalér jeung belah wétan.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Sajarah ==
Dina masa pamarentahan Sultan Ageng Tirtayasa taun 1680, karaton surosowan tos sababaraha kali ngalaman karuksakan ku sabab paséa jeung Sultan Haji. Saanggeus Sultan Haji jantén diangkat ku VOC, anjeunna ngalereskeun wawangunan karaton dina taun 1672-1687 ku sabab dibantosan ku urang Walanda nyaéta Hendrik Laurenzns Cardeel. Ku sabab Cardeel miboga jasa dina pamugaran karaton, anjeunna dibere gelar Pangéran Wiraguna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Dina taun 1808, karaton ieu diruksak deui ku sabab aya sengkéta antara Walanda anu dipingpin ku Daéndels jeung sultan Banten dina zaman eta. Pangrusakan keraton nepi ka taun 1832.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Artikel Wiki Cagar Budaya 3.0]]</text>
      <sha1>ikha2cjy6m0nuhy63ewvchz0n93o9pm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chester A. Arthur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107911</id>
    <revision>
      <id>709541</id>
      <parentid>708785</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T03:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94492" sha1="sz0qwxraqdh1ume9ya46ko4oghqw6vo" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = Chester A. Arthur
| image = Chester A. Arthur by Abraham Bogardus (cropped) (2).jpg
| caption = Arthur, {{circa|1880}}
| order = Présidén Amérika Serikat ka-21
| office = Présidén Amérika Serikat
| term_start = 19 Séptémber 1881
| term_end = 4 Maret 1885
| vicepresident = Kosong{{Efn|Arthur téh asalna Wakil Présidén James A. Garfield, naék tahta sanggeus [[Assassination of James A. Garfield|Garfield perlaya ditémbak]]. Harita mah can aya aturan ngeusian korsi wakil présidén nu kosong nepi ka panyilihan tahta saterusna.}}
| predecessor = [[James A. Garfield]]
| successor = [[Grover Cleveland]]
| order1 = Wakil Présidén Amérika Serikat ka-20
| office1 = Wakil Présidén Amérika Serikat
| president1 = James A. Garfield
| term_start1 = 4 Maret 1881
| term_end1 = 19 Séptémber 1881
| predecessor1 = [[William A. Wheeler]]
| successor1 = [[Thomas A. Hendricks]]
| order2 = Pupuhu [[New York Republican State Committee|Partéy Républik New York]]
| term_start2 = 11 Séptémber 1879
| term_end2 = 11 Oktober 1881
| predecessor2 = John F. Smyth
| successor2 = [[B. Platt Carpenter]]
| order3 = Nagara ka-21
| office3 = Collector of the Port of New York
| term_start3 = 1 Désémber 1871
| term_end3 = 11 Juli 1878
| appointer3 = [[Ulysses S. Grant]]
| predecessor3 = [[Thomas Murphy (Collector)|Thomas Murphy]]
| successor3 = [[Edwin Atkins Merritt]]
| birth_name = Chester Alan Arthur
| birth_date = {{birth date|1829|10|5}}
| birth_place = [[Fairfield, Vermont]], U.S.
| death_date = {{death date and age|1886|11|18|1829|10|5}}
| death_place = New York City, U.S.
| resting_place = [[Albany Rural Cemetery]], Menands, New York
| party = [[Republican Party (United States)|Républik]] (1854–1886)
| otherparty = [[Whig Party (United States)|Whig]] (saméméh 1854)
| spouse = {{marriage|[[Nell Arthur|Ellen Herndon]]|25 Oktober 1859|12 Januari 1880|reason=tilar dunya}}
| children = {{hlist|William|[[Chester Alan Arthur II|Chester II]]|Ellen}}
| parents = {{ubl|[[William Arthur (clergyman)|William Arthur]]|Malvina Stone}}
| profession = {{hlist|Ahli Hukum|Pagawé Nagara}}
| education = {{plainlist|
*[[Union College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])
*[[State and National Law School]]
}}
| signature = Chester Alan Arthur Signature.svg
| branch = [[New York Army National Guard|Milisi New York]]
| serviceyears = 1857–1863
| unit = {{plainlist|
* Brigadé Kadua, Milisi New York
* Staf Gubernur [[Edwin D. Morgan]]
}}
| rank = [[Brigadier general (United States)|Brigadir Jéndral]]
| battles = [[American Civil War]]
}}

'''Chester Alan Arthur''' (gumelar 5 Oktober 1829{{efn|Aya sawatara rujukan heubeul anu nyebutkeun manéhna gumelar taun 1830,{{sfn|Howe|p=5}} tapi nu nulis riwayatna, [[Thomas C. Reeves]], negeskeun yén éta téh salah: Arthur ngahaja ngora-ngorakeun umur sataun &quot;ukur kusabab hayang katingal kénéh jagat&quot; (gengsi).{{sfn|Reeves|1975|p=5}}}} – pupus 18 Nopémber 1886) téya Présidén Amérika Serikat anu ka-21, nyepeng kakawasaan ti taun 1881 nepi ka 1885. Manéhna téé urang Partéy [[Republican Party (United States)|Républik]] ti New York anu saméméhna jadi Wakil Présidén ka-20 marengan Présidén [[James A. Garfield]]. Sanggeus Garfield perlaya tilar dunya ditémbak ku musuhna ([[Assassination of James A. Garfield|dipaténi]]), Arthur naék tahta jadi présidén. Dina mangsa pamaréntahanana, angkatan laut Amérika Serikat dijieun nepi ka tohaga, aturan milih pagawé nagara dilereskeun (ngaleungitkeun sistem [[spoils system|balales budi]]), sarta aturan keur urang deungeun anu asup ka nagrina dijieun leuwih lekeut.

Arthur gumelar di [[Fairfield, Vermont]], sarta sapopoéna jadi ahli hukum di kota New York. Nalika aya [[American Civil War|Perang Sadulur Amérika]], manéhna téh jadi jéndral logistik (quartermaster general) di [[New York Army National Guard|Milisi New York]]. Réngsé perang, manéhna ancrub kana dunya pulitik sarta gancang naék darajatna dina organisasi Senator [[Roscoe Conkling]]. Présidén [[Ulysses S. Grant]] ngangkat manéhna jadi [[Collector of the Port of New York]] dina taun 1871. Di dinya, Arthur jadi kakuatan utama faksi [[Stalwart (politics)|Stalwart]] dina Partéy Républik. Nanging, dina taun 1878, alatan aya papaséaan rongkah antara Conkling jeung Présidén [[Rutherford B. Hayes]] ngeunaan kakawasaan ngangkat pagawé, Hayes miceun Arthur tina jabatanna pikeun meresihan sistem birokrasi féderal.

Dina [[1880 Republican National Convention|Muktamar Nasional Républik taun 1880]], nalika aya perang campuh parebut sora antara Grant (faksi Stalwart) jeung [[James G. Blaine]] (faksi [[Half-Breeds (politics)|Half-Breed]]), James Garfield ahirna dipilih jadi jalan tengah (kompromi). Arthur tuluy dicalonkeun jadi wakil présidén pikeun ngalindeukkeun haté urang Stalwart anu kuciwa alatan Grant éléh. Garfield jeung Arthur ahirna unggul dina [[1880 United States presidential election|pamilihan umum taun 1880]] sarta mimiti marentah dina bulan Maret 1881. Opat bulan ti harita, Garfield ditémbak; sarta sanggeus 11 minggu nahan kanyeri, Garfield pupus, tuluy Arthur naék jadi présidén.

Nalika jadi présidén, Arthur mingpin dunya pawayangan pulitik kalayan ngahirupkeun deui angkatan laut Amérika, sanajan manéhna ogé loba dikritik alatan teu bisa ngatur kaleuwihan duit nagara (surplus) sésa Perang Sadulur. Arthur kungsi nolak (veto) aturan [[Chinese Exclusion Act]] taun 1882 anu nyaram urang Cina asup ka Amérika salila dua puluh taun, sabab dianggap ngarempak perjangjian [[Burlingame Treaty]]. Nanging, manéhna ahirna satuju nalika aturanana dirobah jadi sapuluh taun.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sturgis |first=Amy H. |date=2003 |title=Presidents from Hayes Through McKinley |url=https://books.google.com/books?id=7fNPuBbSKUkC&amp;pg=PA83 |location=Westport, CT |publisher=Greenwood Press |pages=83–84 |isbn=978-0-3133-1712-5}}&lt;/ref&gt; Manéhna ogé ngangkat [[Horace Gray]] jeung [[Samuel Blatchford]] jadi hakim agung. Salah sahiji jasa Arthur anu paling matak hookeun nyaéta nalika manéhna nandatanganan aturan [[Pendleton Civil Service Reform Act]] taun 1883, anu ngajadikeun sistim pagawé nagara leuwih beresih, padahal loba nu nyangka manéhna téh moal wani ngalakukeun éta sabab asalna ti faksi Conkling anu korup.

Kusabab panyakitna anu parna, Arthur teu pati sumanget nalika hayang dicalonkeun deui dina taun 1884, sarta milih reureuh sanggeus jabatanna bérés. Nepi ka ayeuna, manéhna téh présidén pamungkas anu teu kungsi milu deui pamilihan umum sanggeus jadi présidén ganti. Sanajan kaayaan awakna tuluy nyirorot sarta pamaréntahanana katingal &quot;anteng&quot; (teu pati loba polah cara présidén modéren), Arthur meunang pamuji ti jalma-jalma sajamanana alatan bisa ngajaga martabat nagara kalayan hadé.

== Mangsa Leutik ==

=== Gumelar sarta Kulawarga ===
[[File:Fairfield ChesterArthur Nov2007.JPG|thumb|left|Imah tempat gumelar Arthur di [[Fairfield, Vermont]]]]
{{Chester A. Arthur series}}
Chester Alan Arthur gumelar di [[Fairfield, Vermont]].{{sfnm|Reeves|1975|1p=4|Howe||2p=4}} Indungna, Malvina Stone, babar di [[Berkshire, Vermont]], putri ti George Washington Stone jeung Judith Stevens.{{sfn|Hambley|page=103}} Kulawarga indungna mah teureuh urang [[English Americans|Inggris]] jeung [[Welsh Americans|Wales]]. Aki ti pihak bapana, Uriah Stone, kungsi bajoang di [[Continental Army]] nalika jaman [[American Revolution|Révolusi Amérika]].{{sfnm|Reeves|1975|1p=4|Howe||2p=4}}

Bapa Arthur, [[William Arthur (clergyman)|William Arthur]], babar taun 1796 di Dreen, [[Cullybackey]], County Antrim, Irlandia, ti kulawarga [[Presbyterianism|Présbitérian]]. Indungna William (nini Arthur) ngaranna Eliza McHarg anu nikah ka Alan Arthur.{{sfn|Reeves|1975|p=4}} William lulus kuliah di [[Belfast]] tuluy hijrah ka [[Lower Canada|Propinsi Kanada Hilir]] dina taun 1819 atawa 1820.{{sfn|Reeves|July 1, 1970|p=179}} Malvina Stone panggih jeung William Arthur nalika William keur ngajar di [[Dunham, Quebec]], deukeut wates Vermont.{{sfn|Reeves (Autumn 1970)|p=294}} Maranehna nikah di Dunham dina kaping 12 April 1821.{{sfnm|Reeves|1975|1p=4|Howe||2p=4}}

Kulawarga Arthur pindah ka Vermont sanggeus anak munggaranna, Regina, babar.{{sfn|Reeves (Autumn 1970)|p=294}} Maranehna pindah-pindah ti [[Burlington, Vermont|Burlington]] ka [[Jericho, Vermont|Jericho]], nepi ka ahirna matuh di [[Waterville, Vermont|Waterville]], marengan William anu meunang pancén ngajar di sakola-sakola anu béda.{{sfnm|Reeves|1975|1p=4|Howe||2p=4}} William Arthur ogé kungsi sakedap neuleuman élmu hukum, tapi nalika di Waterville, manéhna ninggalkeun dunya hukum sarta kapercayaan Présbitérianana tuluy asup ka [[Free Will Baptist]]s; sésa hirupna dipaké pikeun jadi pandita di éta aliran.{{sfnm|Reeves|1975|1p=4|Howe||2p=4}} William Arthur téh saurang anu kacida teugeugna dina ngalawan perbudakan ([[abolitionist]]), nu matak manéhna mindeng teu dipikaresep ku sawatara anggotana sarta jadi sabab kulawargana sering pindah-pindah tempat.{{sfnm|Howe||1p=7|Reeves|1975|2p=6}}

Dina taun 1828, kulawargana pindah deui ka Fairfield, tempat Chester Alan Arthur babar dina taun saterusna; manéhna téh anak kalima ti salapan duduluran.{{sfn|Reeves|1975|p=5}}{{sfn|Howe|pp=5, 25, 28—29}} Ngaran &quot;Chester&quot; dicokot tina ngaran Chester Abell,{{sfn|Vermont Bureau of Publicity|page=84}} saurang dokter sarta sobat bapana anu mantuan babarna, ari &quot;Alan&quot; mah dicokot tina ngaran akina ti pihak bapa.{{sfn|Reeves|1975|p=436}}{{efn|Arthur ngucapkeun ngaran tengahna kalayan tekenan dina suku kata kadua (A-lan).{{sfn|Reeves|1975|p=5}}}} Kulawargana matuh di Fairfield nepi ka taun 1832, tuluy pindah-pindah deui nuturkeun pancén bapana ka sawatara kota di Vermont jeung New York. Ahirna maranéhna matuh di [[Schenectady, New York]], dina taun 1844.{{sfn|Reeves|1975|pp=7–8}}

Arthur miboga adi lalaki, George (1836–1838), anu pupus nalika masih kénéh budak leutik,{{sfn|Reeves (Autumn 1970)|p=295}} sarta tujuh urang duduluran anu hirup nepi ka sawawa:{{sfn|Hudson|p=246}}
* Regina (1822–1910), pamajikan William G. Caw, saurang padagang, bankir, sarta inohong di [[Cohoes, New York]].
* Jane (1824–1842).
* Almeda (1825–1899), pamajikan James H. Masten anu jadi kapala kantor pos di Cohoes.
* Ann (1828–1915), saurang guru anu ngajar di New York sarta South Carolina.
* Malvina (1832–1920), pamajikan Henry J. Haynesworth, pajabat di pamaréntahan Konfédérasi sarta perwira di Angkatan Darat AS nalika Arthur jadi présidén.
* William (1834–1915), lulusan sakola médis sarta perwira militer anu kungsi tatu nalika Perang Sadulur.
* [[Mary Arthur McElroy|Mary]] (1841–1917), pamajikan John E. McElroy, anu jadi &quot;ibu nagara&quot; samentara nalika Arthur nyepeng kalungguhan présidén.

Kulawargana anu mindeng pindah-pindah tempat jadi sabab ayana tuduhan yén Arthur téh sanés asli urang Amérika Serikat. Nalika dicalonkeun jadi wakil présidén taun 1880, saurang ahli hukum ti New York, Arthur P. Hinman, nyebarkeun gosip yén Arthur babar di Irlandia sarta karék asup ka Amérika nalika umur 14 taun. Upami éta bener, Arthur moal bisa jadi présidén dumasar kana aturan [[natural-born-citizen clause (United States)|konstitusi Amérika]].{{sfn|Karabell|pp=53–54}}{{sfn|Fisher|page=28}}{{sfn|Reeves|1975|pp=202–203}}{{efn|Amandemén ka-12 nyebutkeun yén syarat jadi wakil présidén téh sarua jeung syarat jadi présidén.}} Nalika éta berita teu loba nu percaya, Hinman nyebarkeun deui béja yén Arthur babar di Kanada. Nanging, sakabéh tuduhan éta teu kabuktian sabab dina catetan sénsus sarta Alkitab kulawarga, jelas disebutkeun yén Arthur babar di Vermont.{{sfn|Reeves|1975|pp=202–203}}{{sfn|Reeves (Autumn 1970)|pp=292–293}}

=== Atikan ===
Arthur méakkeun mangsa leutikna matuh di sababaraha kota di New York saperti [[York, New York|York]], [[Perry, New York|Perry]], [[Greenwich (town), New York|Greenwich]], [[Lansingburgh, New York|Lansingburgh]], [[Schenectady, New York|Schenectady]], jeung [[Hoosick, New York|Hoosick]].{{sfn|Ferris|1999|p=127}} Salah saurang guruna nyebutkeun yén Arthur téh budak anu &quot;jujur, taya kacangcaya, sarta soméah pisan&quot;.{{sfn|Howe|p=7}} Nalika sakola, manéhna mimiti mikaresep dunya pulitik sarta mihak ka [[Whig Party (United States)|Partéy Whig]]. Manéhna milu jeung barudak ngora Whig séjénna ngarojong [[Henry Clay]], malah kungsi milu campuh (gelut) ngalawan murid-murid anu ngarojong [[James K. Polk]] nalika [[1844 United States presidential election|pamilihan présidén taun 1844]].{{sfn|Reeves|1975|pp=7–8}} Arthur ogé ngarojong [[Fenian Brotherhood]], hiji organisasi républikan Irlandia anu diadegkeun di Amérika; manéhna némbongkeun rojonganana ku cara maké jaspati (coat) warna héjo.{{sfn|Reeves|1975|p=9}} Sanggeus bérés nyiapkeun diri di Lyceum Union Village (ayeuna [[Greenwich (village), New York|Greenwich]]) jeung sakola tatabasa di Schenectady, Arthur asup ka [[Union College]] dina taun 1845. Di dinya, manéhna neuleuman kurikulum klasik tradisional.{{sfn|Reeves|1975|pp=7–8}} Manéhna jadi anggota [[Psi Upsilon]] [[fraternities and sororities|fraternity]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://psiu.org/alumni/distinguished-alumni/ |title=Notable Alumni, Chester A. Arthur |website=Distinguished Alumni |date=September 11, 2019 |publisher=Psi Upsilon Fraternity |location=Indianapolis, IN |access-date=August 18, 2022}}&lt;/ref&gt; sarta nalika tingkat ahir, manéhna kapilih jadi présidén pakumpulan debat sarta asup ka [[Phi Beta Kappa]].{{sfn|Reeves|1975|p=9}} Nalika libur usum tiis, manéhna sok ngajar di sakola di [[Schaghticoke (town), New York|Schaghticoke]].{{sfn|Reeves|1975|p=9}}

Sanggeus lulus dina taun 1848, Arthur balik deui ka Schaghticoke jadi guru tetep, sarta teu lila ti harita mimiti neuleuman élmu hukum.{{sfn|Reeves|1975|p=10}} Sambil diajar hukum, manéhna tetep ngajar, pindah deukeut ka imahna ku cara narima gawé di sakola di [[North Pownal, Vermont]].{{sfn|Reeves|1975|p=10}} Aya hiji kajadian anu kabeneran, Présidén [[James A. Garfield]] dina mangsa nu bakal datang kungsi ngajar nulis (penmanship) di sakola anu sarua tilu taun ti harita, nanging maranéhna duanana teu kungsi patepung nalika jadi guru.{{sfn|Reeves|1975|p=11}} Dina taun 1852, Arthur pindah deui ka [[Cohoes, New York]], jadi kapala sakola (principal) di tempat adina, Malvina, ngajar.{{sfn|Reeves|1975|p=11}} Dina taun 1853, sanggeus sakola di [[State and National Law School]] di [[Ballston Spa, New York]], sarta geus boga cukup duit keur pindah, Arthur indit ka kota New York pikeun magang hukum ([[Reading law]]) di kantor [[Erastus D. Culver]], saurang ahli hukum anu teugeug ngalawan perbudakan sarta sobat kulawargana.{{sfn|Karabell|p=12}} Nalika Arthur resmi jadi ahli hukum New York dina taun 1854, manéhna asup ka firma hukum Culver, anu tuluy robah ngaranna jadi Culver, Parker, jeung Arthur.{{sfn|Reeves|1975|p=14}}

== Karir Awal ==

=== Ahli Hukum New York ===
[[File:Chester A. Arthur 1858 lawyer (3x4 cropped).jpg|thumb|upright|alt=Poto hideung bodas Arthur keur ngora miboga kumis|Arthur nalika jadi ahli hukum ngora]]
Nalika Arthur asup ka firma hukum Culver, Culver jeung saurang ahli hukum New York, [[John Jay (lawyer)|John Jay]] (incuna [[John Jay|inohong nu ngadegkeun Amérika]]), keur ngajalankeun gugatan ''[[habeas corpus]]'' ngalawan Jonathan Lemmon, saurang nu boga budak ti Virginia anu keur ngaliwat ka New York mawa dalapan urang budakna.{{sfn|Reeves|1975|pp=14–15}} Dina kasus ''[[Lemmon v. New York]]'', Culver nandeskeun yén dumasar hukum New York anu teu méré idin ayana perbudakan, sakabéh budak anu nincak New York otomatis jadi jalma merdéka.{{sfn|Reeves|1975|pp=14–15}} Gugatan éta unggul, sarta sanggeus ngaliwatan sababaraha banding, ahirna dikukuhkeun ku [[New York Court of Appeals]] dina taun 1860.{{sfn|Reeves|1975|pp=14–15}} Tukang nulis riwayatna jaga bakal nyebutkeun yén Arthur boga jasa gedé dina éta kameunangan; padahal sabenerna mah peranna teu sabaraha, sanajan manéhna mémang milu ancrub dina éta perkara.{{sfn|Reeves|1975|p=16}}

Dina kasus hak sipil séjénna dina taun 1854, Arthur jadi lulugu ahli hukum anu ngawakilan [[Elizabeth Jennings Graham]] sanggeus konduktor miceun manéhna sacara kasar tina jero karéta (streetcar) ukur kulantaran manéhna urang kulit hideung.{{sfn|Reeves|1975|p=16}} Arthur unggul dina éta perkara, sarta hasilna jadi cukang lantaran leungitna [[Desegregation in the United States|ségrégasi]] (pangbédaan warna kulit) dina jalur karéta di kota New York.{{sfn|Reeves|1975|p=16}}

Dina taun 1856, Arthur mimiti mikacinta [[Nell Arthur|Ellen Herndon]], putri ti [[William Lewis Herndon]], saurang perwira angkatan laut ti Virginia.{{sfn|Reeves|1975|pp=19–20}} Teu lila ti harita maranéhna papacangan.{{sfn|Karabell|p=14}} Dina taun anu sarua, manéhna nyieun firma hukum anyar jeung sobatna, Henry D. Gardiner, tuluy ngalalana ka Kansas pikeun nempo lahan sarta rencana muka praktek hukum di ditu.{{sfn|Reeves|1975|p=16}} Harita, éta nagara bagian keur campuh ku [[Bleeding Kansas|papaséaan rongkah]] antara [[Border ruffian|nu pro-perbudakan]] jeung [[Free-Stater (Kansas)|nu anti-perbudakan]]; Arthur mah nancebkeun pihakna ka nu anti-perbudakan.{{sfn|Reeves|1975|pp=17–18}} Nanging, hirup di daérah &quot;koboy&quot; (frontier) anu kasar téh teu cocog jeung urang New York anu biasa hirup lemes; sanggeus tilu atawa opat bulan, éta dua ahli hukum téh balik deui ka kota New York. Di dinya Arthur ngupahan tunanganana anu keur kasedihan alatan bapana palid di sagara nalika kapal [[SS Central America|SS ''Central America'']] karérem.{{sfn|Reeves|1975|pp=17–18}} Dina taun 1859, maranéhna nikah di [[Calvary Church (Manhattan)|Gréja Épiskopal Calvary]] di Manhattan.{{sfn|Reeves|1975|p=21}} Ieu pasangan téh dipaparin tilu urang putra:

* William Lewis Arthur (10 Désémber 1860 – 7 Juli 1863), pupus alatan &quot;[[convulsions|ayan]]&quot; (step).
* [[Chester Alan Arthur II]] (25 Juli 1864 – 18 Juli 1937), nikah ka Myra Townsend, tuluy ka Rowena Graves, ramana [[Gavin Arthur]].
* Ellen Hansbrough Herndon &quot;Nell&quot; Arthur Pinkerton (21 Nopémber 1871 – 6 Séptémber 1915), nikah ka Charles Pinkerton.

Sanggeus nikah, Arthur museurkeun tanagana pikeun ngawangun firma hukumna, tapi tetep boga waktu keur ancrub kana dunya pulitik Partéy Républik. Salian ti éta, manéhna ogé nyalurkeun karesepna kana dunya militer ku cara jadi [[Judge Advocate General's Corps, United States Army|Jaksa Militer]] (Judge Advocate General) keur Brigadé Kadua tina Milisi New York.{{sfn|Howe|pp=18–19}}

== Perang Sadulur ==
Dina taun 1861, Arthur diangkat jadi staf militer Gubernur [[Edwin D. Morgan]] minangka lulugu insinyur (engineer-in-chief).{{sfn|Howe|pp=18–19}} Mimitina ieu jabatan téh dianggap teu sabaraha pentingna, nanging nalika [[American Civil War|Perang Sadulur]] bitu dina April 1861, New York sarta nagara-nagara bagian kalér séjénna kudu sasadayaan nyiapkeun sarta pakarang keur balatentara anu jumlahna kacida lobana.{{sfnm|Howe||1pp=20–21|Reeves|1975|2pp=22–23}} Arthur tuluy diangkat jadi [[Brigadier general (United States)|brigadir jéndral]] sarta ditugaskeun di bagian logistik ([[quartermaster]]) milisi nagara bagian.{{sfnm|Howe||1pp=20–21|Reeves|1975|2pp=22–23}} Manéhna kacida parigelna dina ngatur panyicingan sarta dangdanan keur para prajurit anu datang ka kota New York, nepi ka manéhna naék pangkat jadi inspektur jéndral milisi dina Maret 1862, tuluy jadi jéndral logistik (quartermaster general) dina bulan Juli taun éta kénéh.{{sfn|Reeves|1975|pp=24–25}}

Arthur sabenerna boga lolongkrang keur maju ka médan perang nalika resimén [[9th New York Volunteer Infantry Regiment]] milih manéhna jadi komandan kalayan pangkat [[colonel]], nanging ku pamenta Gubernur Morgan, manéhna nolak éta kalungguhan sabab tanagana leuwih dibutuhkeun di New York.{{sfn|Howe|p=25}} Manéhna ogé nolak mingpin opat resimén Brigadé Métropolitan kusabab pamenta Morgan deui waé.{{sfn|Howe|p=25}} Pangdeukeutna Arthur ka garis hareup pangperangan nyaéta nalika manéhna miang ka kidul pikeun mariksa pasukan New York deukeut [[Fredericksburg, Virginia]], dina Méi 1862.{{sfnm|Howe||1pp=26–27|Reeves|1975|2pp=28–29}} Dina usum panas harita, manéhna jeung utusan gubernur séjénna manggihan Sekretaris Nagara [[William H. Seward]] pikeun badami ngeunaan tambahan pasukan; Arthur méakkeun waktu sababaraha bulan pikeun ngumpulkeun 120.000 urang prajurit ti New York.{{sfnm|Howe||1pp=26–27|Reeves|1975|2pp=28–29}} Sanajan meunang loba pamuji, jabatan Arthur téh mangrupa jabatan pulitik, nu matak manéhna dieureunkeun tina tugas milisi dina Januari 1863 nalika Gubernur [[Horatio Seymour]] ti Partéy [[Democratic Party (United States)|Démokrat]] naék tahta.{{sfn|Reeves|1975|p=30}}

Arthur balik deui jadi ahli hukum, sarta ku ayana kenalan-kenalan anyar ti dunya militer, firma hukum Arthur &amp; Gardiner jadi kacida majuna.{{sfnm|Howe||1pp=30–31|Reeves|1975|2pp=33–34}} Nanging, sajeroning hirupna beuki ginding, Arthur jeung pamajikanana meunang cocoba anu kacida beuratna: anakna nu ngan hiji-hijina, William, pupus dadak-sakala dina umur dua taun.{{sfnm|Howe||1pp=29–30|Reeves|1975|2pp=34–35}} Ieu pasangan téh kacida kasedihanana, nu matak nalika dipaparin deui putra, Chester Alan Jr., dina taun 1864, maranéhna kacida deudeuhna sarta ngageugeut éta budak.{{sfn|Reeves|1975|p=35}} Maranéhna ogé boga putri, Ellen, dina taun 1871.{{sfn|Reeves|1975|p=84}} Duanana hirup nepi ka sawawa.{{sfn|Reeves|1975|p=84}}

Lalakon pulitik Arthur beuki moncorong nalika pelindungna, urut Gubernur Morgan, kapilih jadi anggota [[United States Senate|Sénat AS]].{{sfn|Reeves|1975|p=37}} Manéhna digawekeun ku [[Thomas Murphy (Collector)|Thomas Murphy]], saurang pulitikeun Républik anu ogé sobatna [[William M. Tweed]], kokolot Démokrat ti [[Tammany Hall]]. Murphy téh saurang tukang laken (hatter) anu ngajual barang ka Angkatan Darat Uni, sarta Arthur jadi wakilna di Washington. Duanana jadi akrab dina bunderan Partéy Républik New York, nepi ka naék darajatna dina faksi konservatif anu dipingpin ku [[Thurlow Weed]].{{sfn|Reeves|1975|p=37}} Dina [[1864 United States presidential election|pamilihan présidén taun 1864]], Arthur jeung Murphy ngumpulkeun dana ti urang Républik di New York, sarta maranéhna milu hadir dina acara [[second inauguration of Abraham Lincoln|pelantikan kadua Abraham Lincoln]] dina taun 1865.{{sfn|Reeves|1975|p=38}}

== Pulitikeun New York ==

=== Mesin Pulitik Conkling ===
[[File:NYCustomHouseMerchantsExchange.jpg|thumb|upright=1.15|left|alt=Wangunan jangkung miboga pilar jeung kubah|[[New York Custom House]] (baheulana wangunan Merchants' Exchange di [[55 Wall Street]]) anu jadi kantor Arthur salila tujuh taun.]]
Réngséna Perang Sadulur méré lolongkrang anyar pikeun jalma-jalma dina &quot;mesin pulitik&quot; Républik nu dipingpin ku Morgan, kaasup Arthur.{{sfn|Karabell|p=17}} Morgan milih faksi konservatif dina Partéy Républik New York, kitu ogé jalma-jalma nu digawe jeung manéhna, saperti Weed, Seward, sarta [[Roscoe Conkling]] (urang [[Utica, New York|Utica]] anu pinter nyarita sarta jadi béntang anyar di partéy).{{sfn|Karabell|p=17}} Harita, Arthur jarang pisan midangkeun pamikiran pulitikna sorangan; sakumaha ilaharna jaman harita, kasatiaan sarta gawé rancagé pikeun kapentingan &quot;mesin&quot; leuwih utama batan sikep pulitik pribadi.{{sfnm|Reeves|1975|1p=39|Howe||2p=37}}

Jaman harita, kantor [[custom house]] (pabéan) AS diurus ku jalma-jalma lulugu anu diangkat dumasar pulitik. Dina taun 1866, Arthur kungsi nyobaan ngalamar jadi Perwira Laut (Naval Officer) di [[New York Custom House]], hiji jabatan anu kacida basana (nguntungkeun), nanging teu hasil.{{sfn|Reeves|1975|pp=40–41}} Manéhna tuluy neruskeun deui praktek hukumna sarta jadi anggota pakumpulan luhur [[Century Association|Century Club]] dina taun 1867.{{sfn|Reeves|1975|pp=40–41}} Conkling, anu kapilih jadi Sénat AS dina [[United States Senate election in New York, 1867|taun 1867]], merhatikeun Arthur sarta mantuan manéhna naék darajat di partéy; nepi ka Arthur jadi pupuhu komite éksékutip Républik kota New York dina taun 1868.{{sfn|Reeves|1975|pp=42–45}} Ieu kasibukan téh matak Arthur mindeng balik peuting, nepi ka pamajikanana ngarasa kuciwa alatan Arthur jarang aya di imah keur kulawarga.{{sfn|Reeves|1975|pp=71–73}}

Dina taun 1868, Conkling jadi pamingpin faksi konservatif Républik New York. Mesin pulitik Conkling kacida ngarojongna ka Jéndral [[Ulysses S. Grant]] dina pamilihan présidén, sarta Arthur milu ngumpulkeun dana keur kameunangan Grant dina [[1868 United States presidential election|taun 1868]].{{sfn|Reeves|1975|p=48}} Sanajan Grant unggul di tingkat nasional, di nagara bagian New York mah éléh ku Horatio Seymour ti Démokrat. Arthur mimiti leuwih loba méakkeun waktu dina dunya pulitik batan dunya hukum, sarta dina taun 1869 manéhna diangkat jadi panaséhat hukum Komisi Pajak Kota New York kalayan gajih $10.000 sataun.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=49–50|Howe||2p=42}}{{efn|$10.000 dina taun 1870 téh sarua jeung kira-kira ${{Formatprice|{{Inflation|US|10000|1870}}}} duit ayeuna.}} Arthur mundur tina éta jabatan sanggeus urang [[Tammany Hall]] (Démokrat) anu dipingpin ku William M. Tweed ngawasa deui parlemén.{{sfn|Howe|p=42}} Dina taun 1871, Grant nawarkeun jabatan Komisioner Pajak Intern (Commissioner of Internal Revenue) ka Arthur, nanging Arthur nolak.{{sfn|''The Tribune''|1871|page=2}}

Dina taun 1870, Présidén Grant méré kawenang ka Conkling pikeun ngatur jabatan-jabatan stratégis ([[Spoils system|patronage]]) di New York, kaasup di Custom House. Grant ngangkat Thomas Murphy jadi lulugu di dinya.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=51–53|Howe||2pp=44–45}} Murphy loba nu teu mikaresep, nepi ka ahirna mundur dina Désémber 1871.{{sfn|Reeves|1975|pp=57–58}} Grant tuluy nawarkeun éta jabatan ka jalma séjén, tapi maranéhna nolak sarta kalah nyarankeun nami Arthur.{{sfn|Doyle &amp; Swaney|p=188}} Nalika Arthur dicalonkeun, koran ''New York Times'' nulis yén sanajan ngaranna jarang mucunghul, Arthur téh sabenerna jalma anu paling loba ngatur jalanna Partéy Républik di New York salila 10 taun panungtung.{{sfnm|Reeves|1975|1p=60|Howe||2pp=46–47}}

Arthur resmi jadi lulugu Custom House (Collector) sarta ngatur ampir sarébu pagawé kalayan panghasilan anu kacida gedéna.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=61–67|Schwartz||2p=182}} Sajaba ti gajih tetep, manéhna meunang tambahan tina sistem &quot;moiety&quot;, nyaéta perséntase tina barang nu disita sarta denda ti para importir anu curaling.{{sfn|Reeves|1975|pp=59, 63, 85–86}} Total pangasilanna nepi ka leuwih ti $50.000—leuwih gedé batan gajih présidén harita, cukup pikeun hirup méwah sarta maké papakéan anu ginding.{{sfn|Reeves|1975|pp=59, 63, 85–86}}{{efn|$50,000 dina taun 1871 téh sarua jeung kira-kira ${{Formatprice|{{Inflation|US|50000|1871}}}} duit ayeuna.}} Arthur kaasup lulugu anu dipikaresep ku bawahanna sarta ku Partéy Républik, sabab manéhna pinter ngatur setoran dana kampanye ti para pagawé.{{sfn|Reeves|1975|pp=71–73}} Nanging, para palulugu anu hayang ayana perobahan (reformis) tetep nyawad yén sistem ieu téh korup. Dina taun 1874, sanggeus ayana skandal denda anu teu merenah, Kongrés ngahapus sistem moiety sarta ngarobah gajih Arthur jadi gajih tetep $12.000 sataun.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=79–84|Howe||2p=49}} Sanajan turun drastis, éta gajih téh masih kénéh leuwih luhur batan gajih dunyana, nyaéta Sekretaris Kaunangan AS.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=79–84|Howe||2p=49}}

=== Pasalia jeung Hayes ===

[[File:Arthur NYcustoms house cartoon.jpg|upright=1.15|thumb|alt=Gambar kartun saurang lalaki najong lalaki séjén ka jalan|Kartun anu ngagambarkeun Présidén [[Rutherford B. Hayes]] najong Arthur kaluar tina New York Custom House]]
Waktos jabatan opat taun Arthur minangka lulugu pabéan (Collector) bérés dina 10 Désémber 1875. Conkling, anu harita jadi salah sahiji pulitikeun pangkuatna di Washington, hasil ngatur sangkan Présidén Grant ngangkat deui anak emasna éta.{{sfn|Reeves|1975|pp=87–89}} Conkling sabenerna hayang jadi calon présidén dina [[1876 Republican National Convention|Muktamar Nasional Républik taun 1876]], nanging anu unggul kalah ka [[Rutherford B. Hayes]], saurang inohong anu hayang ngaropéa birokrasi.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=95–96|Karabell||2pp=26–27}} Sanajan Arthur jeung mesin pulitikna soson-soson ngumpulkeun dana kampanye, Conkling mah katingalna rada &quot;tiis&quot; dina ngarojong Hayes.{{sfn|Reeves|1975|pp=100–105}} Sanggeus ngaliwatan sababaraha bulan [[Electoral Commission (United States)|papaséaan sora]] anu kacida raména, Hayes ahirna dinyatakeun unggul.{{sfn|Reeves|1975|pp=106–107}}

Hayes mimiti maréntah kalayan jangji hayang meresihan sistem birokrasi tina pangaruh pulitik ([[spoils system]]). Dina taun 1877, manéhna jeung Sekretaris Kaunangan [[John Sherman]] ngajadikeun mesin pulitik Conkling salaku udagan utama.{{sfn|Reeves|1975|pp=100–105}} Sherman nitah hiji komisi anu dipingpin ku John Jay pikeun nalungtik New York Custom House.{{sfn|Hoogenboom|pp=318–319}} Jay (anu baheula kungsi bareng jeung Arthur dina kasus ''Lemmon'') nyebutkeun yén éta kantor pabéan téh pinuh teuing ku pagawé titipan pulitik, malah 20% pagawéna mah sabenerna mah teu diperlukeun.{{sfnm|Hoogenboom||1pp=322–325|Reeves|1975|2pp=118–119|Howe||3pp=68–69}} Sanajan Arthur milu nurut kana sawatara paréntah ngurangan pagawé, Komisi Jay tetep nyawad Arthur sarta ménta sangkan éta kantor dibombardir (dirombak total).{{sfn|Reeves|1975|pp=121–122}}

Hayes tuluy ngaluarkeun [[executive order]] anu nyaram para pajabat féderal milu campur dina urusan organisasi pulitik atawa kampanye.{{sfnm|Hoogenboom||1pp=322–325|Reeves|1975|2p=121}} Arthur jeung baladna, [[Alonzo B. Cornell]] sarta [[George H. Sharpe]], mugen (nolak) nurut kana éta paréntah. Sherman nawarkeun sangkan Arthur mundur sacara lemes kalayan diiming-imingan jabatan jadi [[United States Ambassador to France|Duta Besar di Paris]], tapi Arthur tetep nancebkeun pamadeganana: nolak!{{sfn|Reeves|1975|pp=121–123}} Dina Séptémber 1877, Hayes ménta maranéhna mundur, tapi tetep ditolak. Hayes tuluy nyoba ngangkat jalma-jalma séjén (kaasup [[Theodore Roosevelt Sr.]]) pikeun ngaganti Arthur, tapi ku kakuatan Conkling di Sénat, sakabéh calon ti Hayes téh ditalikung sarta ditolak ku Sénat.{{sfnm|Hoogenboom||1pp=353–355|Reeves|1975|2pp=126–131}}

Nanging, Arthur ahirna teu bisa mumpang deui nalika dina bulan Juli 1878, Hayes ngamangpaatkeun mangsa resés Kongrés pikeun mecat Arthur sarta Cornell sacara sapihak.{{sfnm|Hoogenboom||1pp=370–371|Reeves|1975|2pp=136–137}} Hayes nawarkeun deui jabatan Konsul Jéndral di Paris pikeun &quot;ngajaga pameunteu&quot; (ngoméan gengsi) Arthur, tapi sakali deui Arthur nolak.{{sfn|Hoogenboom|p=354}} Saenggeus meunang loba waktu lowong, Arthur tuluy museurkeun tanaga dina urusan pulitik di New York. Dina taun 1879, manéhna kapilih jadi pupuhu Komite Éksékutip Républik Nagara Bagian New York.{{sfn|&quot;The Sun&quot;}} Manéhna jeung Conkling hasil nyatakeun kakuatanana ku cara ngunggulkeun faksi maranéhna anu disebut **[[Stalwart (politics)|Stalwart]]**.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=153–155|Peskin||2p=704}} Sanajan meunang, Arthur ngan ukur sakedap bisa ngarasakeun kabungahna; dina 12 Januari 1880, pamajikanana, Nell, pupus dadak-sakala nalika Arthur keur di Albany.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=158–159|Karabell||2pp=38–39}} Arthur kacida kasedihanana, ngarasa dosa, sarta nepi ka tilar dunya manéhna teu kungsi nikah deui.{{sfnm|Howe||1pp=98–99|Karabell||2pp=38–39}}

== Pamilihan Taun 1880 ==
{{utama|1880 United States presidential election}}

[[File:Grand national Republican banner 1880 LCCN2001702119.jpg|thumb|upright=1.15|left|Poster kampanye Garfield–Arthur]]

Conkling sarta baladna di faksi Stalwart, kaasup Arthur, boga harepan hayang neruskeun kameunangan taun 1879 dina [[1880 Republican National Convention|Muktamar Nasional Républik taun 1880]]. Maranéhna hayang ngunggulkeun deui sobatna, urut Présidén Grant.{{sfn|Reeves|1975|pp=160–165}} Sabalikna, faksi [[Half-Breed (politics)|Half-Breeds]] mah ngarojong [[James G. Blaine]], saurang sénator ti Maine anu leuwih satuju kana perobahan birokrasi.{{sfn|Reeves|1975|pp=160–165}} Kadua calon éta taya nu meunang sora mayoritas, nepi ka dina voting ka-36, muktamar milih jalan tengah ku cara ngangkat &quot;kuda hideung&quot; ([[dark horse]]), nyaéta James A. Garfield, saurang anggota parlemén ti Ohio sarta jéndral Perang Sadulur anu teu milih ka faksi Stalwart atawa Half-Breed.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=177–178|Howe||2pp=107–108|Karabell||3pp=39–40}}

Garfield sarta nu ngarojongna sadar yén maranéhna bakal bangga unggul dina pamilihan lamun teu dibantuan ku urang Stalwart ti New York. Maranéhna tuluy nawarkeun korsi wakil présidén ka faksi éta.{{sfnm|Karabell||1p=41|Reeves|1975|2p=178}} Mimitina ditaunkeun ka [[Levi P. Morton]], nanging Conkling nyaram manéhna narima.{{sfn|Howe|pp=107–108}} Tuluy maranéhna ngadeukeutan Arthur. Conkling nyaram deui waé, sabab yakin yén Partéy Républik bakal éléh.{{sfn|Reeves|1975|pp=179–181}} Nanging, Arthur mah béda pamadegan. Manéhna narima éta tawaran. Ceuk béja ti saurang wartawan, William C. Hudson, Arthur nyarita ka Conkling: &quot;Jabatan Wakil Présidén téh hiji kahormatan anu leuwih luhur batan nu kungsi dicipaneun ku kuring.&quot;{{sfn|Reeves|1975|pp=179–181}}{{efn|Nulis riwayat George Howe yakin kana ieu carita, nanging nulis riwayat sanggeusna mah curiga yén ieu téh ngan saukur carita rékaan (apokrif).}} Conkling ahirna léléh sarta milu kampanye keur éta pasangan.{{sfn|Reeves|1975|pp=190–194}}

Sakumaha nu geus dikira-kira, pamilihan téh kacida raména. Calon ti Démokrat, Jéndral [[Winfield Scott Hancock]], kacida dipikaresepna ku balaréa.{{sfn|Jordan|pp=292–305}} Urang Républik mimitina ngagunakeun taktik &quot;[[bloody shirt]]&quot;—nyaéta ngingetkeun deui kakeueung Perang Sadulur sarta nyebutkeun yén milih Démokrat hartina méré angin ka urang kidul nu hayang misahkeun diri ([[Secession in the United States|séksési]]).{{sfnm|Reeves|1975|1pp=194–196|Jordan||2pp=294–295}}

[[File:ElectoralCollege1880.svg|right|thumb|upright=1.25|Hasil sora éléktoral taun 1880]]

Nanging, ku sabab perang geus liwat lima belas taun sarta kadua calon présidénna sarua jéndral Uni, éta taktik téh teu pati ampuh.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=194–196|Jordan||2pp=294–295}} Maranéhna tuluy ganti taktik ku cara nyebarkeun béja yén Démokrat bakal nurunkeun [[tariff|pajak impor]], anu matak barang-barang ti Éropa bakal banjir sarta rébuan pagawé pabrik di Amérika bakal kaleungitan pagawéan.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=196–197|Jordan||2pp=297–302}} Ieu taktik téh hasil pisan di New York jeung Indiana. Hancock kalah beuki ti késeman nalika nyebutkeun yén urusan pajak téh &quot;urusan lokal&quot;, anu matak manéhna katingal teu ngarti kana masalah nagara anu utama.{{sfnm|Reeves|1975|1p=196|Jordan||2p=301}} Salaku pupuhu Républik di New York, Arthur parigel pisan dina ngatur kampanye sarta ngumpulkeun dana.{{sfn|Reeves|1975|pp=198–202}} Hasilna, Républik unggul di New York ku selisih 20.000 sora. Dina pamilihan anu pangkacida raména dina sajarah (78,4% sora asup), maranéhna unggul di tingkat nasional ku selisih anu kacida saeutikna: ngan 7.018 sora.{{sfn|Reeves|1975|pp=203–204}} Nanging, dina [[Electoral College (United States)|Electoral College]] mah unggulna atra pisan, nyaéta 214 ka 155. Garfield jeung Arthur ahirna kapilih jadi pamingpin nagara.{{sfn|Reeves|1975|pp=203–204}}


== Wakil Présidén (1881) ==
[[File:CAArthur-oathofoffice (edit).jpg|thumb|Arthur nampi sumpah jabatan présidén anu dipingpin ku Hakim [[John R. Brady]] di [[Chester A. Arthur Home|bumi Arthur]] di kota New York, 20 Séptémber 1881.]]

Sanggeus pamilihan, Arthur nyoba mangaruhan Garfield sangkan ngeusi sawatara jabatan ku baladna ti faksi Stalwart New York, utamana korsi Sekretaris Kaunangan; nanging Garfield kalah ka milih James G. Blaine, musuh buyutna Conkling, jadi Sekretaris Nagara.{{sfn|Reeves|1975|pp=205–207}} Hubungan antara Présidén jeung Wakil Présidén beuki rengat nalika Garfield terus ngasingkeun faksi Stalwart tina kakawasaan. Darajat Arthur di pamaréntahan beuki nyirorot nalika manéhna biantara di hareupeun wartawan sarta nyebutkeun yén kameunangan di Indiana téh hasil tina kacurangan pulitik.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=213–216|Karabell||2pp=52–53}} Garfield ahirna ngangkat urang Stalwart, [[Thomas Lemuel James]], jadi Postmaster General, nanging papaséaan kabinét sarta biantara Arthur anu salah mangsa matak kaduana jadi &quot;tiis&quot; nalika resmi ngamimitian pancén dina 4 Maret 1881.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=216–219|Karabell||2pp=54–56}}

Sénat AS harita keur saimbang pisan sorana antara Républik jeung Démokrat. Arthur, salaku Wakil Présidén, ngagunakeun hak sora panangtu ([[tie-breaking vote]]) pikeun mastikeun yén Partéy Républik bisa mingpin sakabéh komite di Sénat.{{sfn|Bycoffe}}{{sfn|Reeves|1975|pp=220–223}} Nanging, nalika Conkling sarta Sénator Thomas C. Platt mundur ti Sénat pikeun protés ka Garfield, Arthur milih mulang ka kota New York sabab euweuh deui pancén di Washington.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=233–237|Howe||2pp=147–149}}

Nalika keur di Albany dina kaping 2 Juli, Arthur meunang béja yén Garfield ditémbak ku musuh.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=233–237|Howe||2pp=147–149}} Jalma anu némbakna, [[Charles J. Guiteau]], téh jalma anu kurang ingetan (gélo) anu hayang meunang jabatan. Manéhna ngagorowok ka jalma-jalma: &quot;Kuring urang Stalwart, sarta Arthur bakal jadi Présidén!&quot;{{sfnm|Karabell||1p=59|Reeves|1975|2p=237}} Sanajan Guiteau ngaku-ngaku balad Arthur, sabenerna hubungan maranéhna mah kacida jauhna. Guiteau ogé salah nganggap yén Arthur bakal méré hampura ka manéhna sanggeus Garfield perlaya.

Nu leuwih matak hariwang nyaéta euweuh aturan hukum anu jelas ngeunaan [[United States presidential line of succession|panyilihan tahta présidén]]: nalika Garfield keur sakarat nahan kanyeri, taya nu nyaho saha anu sabenerna boga kawenang mingpin nagara.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=241–243|Howe||2pp=152–154}} Arthur ogé hoream katembat nyokot kakawasaan présidén salila Garfield masih kénéh hirup. Salila usum panas, nagara kawas anu kaleungitan pamingpin sabab Garfield beuki lungse sarta Arthur embung migawé pancén présidén.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=244–248|Karabell||2pp=61–63}}

Dina peuting kaping 19 Séptémber, Arthur meunang béja yén Garfield ahirna tilar dunya. Hakim [[John R. Brady]] nyumpah Arthur jadi présidén di bumina di New York dina jam 2:15 subuh, 20 Séptémber. Isukna, manéhna miang ka Long Branch pikeun nepungan kulawarga Garfield, tuluy ka Washington.{{sfn|McCabe|page=764}} Saacanna, Arthur parantos mastikeun yén aturan panyilihan tahta tetep jalan ku cara ménta Sénat ngayakeun sidang husus. Sakali nepi ka Washington, manéhna resmi jadi pamingpin Amérika Serikat dina kaayaan anu kacida sedihna.{{sfn|Reeves|1975|pp=247–248}}

== Mangsa Jabatan Présidén (1881–1885) ==
{{Utama|Presidency of Chester A. Arthur}}

=== Mimiti Ngajabat ===
{{Tempo ogé|Inauguration of Chester A. Arthur}}
Arthur nepi ka [[Washington, D.C.]], dina kaping 21 Séptémber.{{sfn|''The New York Times''|1881}} Dina poé saterusna, manéhna ngalakukeun sumpah jabatan deui, harita mah di hareupeun Lulugu Hakim [[Morrison R. Waite]]. Arthur nyokot ieu léngkah pikeun mastikeun yén sagalana luyu jeung aturan hukum; sabab harita aya kacangcaya naha hakim nagara bagian (Brady) boga kawenang pikeun nyumpah pajabat féderal.{{sfnm|Doenecke||1pp=53–54|Reeves|1975|2p=248}} Mimitina, manéhna matuh di imah Sénator [[John Percival Jones|John P. Jones]], bari nungguan Gedong Bodas ([[White House]]) dirénovasi dumasar pamentana, kaasup nambahan hiasan kaca sapanjang lima belas méter jieunan [[Louis Comfort Tiffany]].{{sfn|Reeves|1975|pp=252–253, 268–269}}

[[File:Arthur-cabinet.jpg|thumb|upright=1.15|left|alt=Gambar sakelompok lalaki neuteup lalaki séjénna|''Dina bangbarung jabatan, naon anu bisa diarepkeun ti manéhna?'' Dina kartun ''[[Puck (magazine)|Puck]]'' taun 1881, Arthur pahareup-hareup jeung [[James A. Garfield#Cabinet and inauguration|kabinét]] sanggeus Présidén Garfield ditémbak.]]

Kulantaran geus duda, adina Arthur, [[Mary Arthur McElroy]], jadi &quot;ibu nagara&quot; samentara anu ngurus sagala rupa jamuan di Gedong Bodas.{{sfn|Reeves|1975|pp=252–253, 268–269}} Arthur jadi duda anu paling dipikaresep di Washington nepi ka loba béja ngeunaan hubungan asmarana, nanging sabenerna manéhna tetep satia mikacinta ka pamajikanana anu parantos tilar dunya.{{sfn|Reeves|1975|pp=275–276}} Putrana, Chester Jr., harita keur kuliah tingkat mimiti di [[Princeton University]], ari putrina, Nell, tetep di New York bareng jeung guru pribadina ([[governess]]) nepi ka taun 1882. Nalika Nell datang ka Washington, Arthur kacida ngajagana sangkan budakna teu kaganggu ku wartawan.{{sfn|Reeves|1975|pp=275–276}}

Teu lila ti harita, Arthur mimiti pasalia jeung kabinét titinggal Garfield, anu lolobana mah faksi lawan di partéyna. Manéhna ménta sangkan anggota kabinét tetep ngajabat nepi ka bulan Désémber, nanging Sekretaris Kaunangan [[William Windom (politician)|William Windom]] mundur leuwih ti heula dina bulan Oktober.{{sfnm|Howe||1p=160|Reeves|1975|2p=254}} Arthur tuluy milih [[Charles J. Folger]], sobatna ti faksi Stalwart New York, pikeun ngaganti Windom.{{sfnm|Howe||1p=160|Reeves|1975|2p=254}} Jaksa Agung [[Wayne MacVeagh]] ogé mundur sabab ngarasa salaku reformis manéhna moal cocog aya di kabinét Arthur.{{sfnm|Howe||1p=161|Reeves|1975|2pp=254–255}} Sanajan Arthur ménta manéhna tetep cicing, MacVeagh tetep mundur sarta diganti ku [[Benjamin H. Brewster]].{{sfnm|Howe||1p=161|Reeves|1975|2pp=254–255}}

Blaine, musuh buyut faksi Stalwart, tetep jadi Sekretaris Nagara nepi ka Kongrés ngayakeun sidang deui, tuluy langsung mundur.{{sfnm|Howe||1pp=160–161|Reeves|1975|2pp=255–257}} Conkling ngarep-ngarep Arthur bakal ngangkat manéhna ngaganti Blaine, nanging Présidén kalah milih [[Frederick Theodore Frelinghuysen|Frederick T. Frelinghuysen]] ti New Jersey dumasar saran urut Présidén Grant.{{sfnm|Howe||1pp=160–161|Reeves|1975|2pp=255–257}} Tina sakabéh anggota kabinét anu diwariskeun ti Garfield, ngan saukur Sekretaris Perang [[Robert Todd Lincoln]] (putra Abraham Lincoln) anu tetep ngajabat nepi ka mangsa jabatan Arthur bérés.{{sfnm|Howe||1pp=162–163|Reeves|1975|2pp=257–258}}

Harita, Arthur teu bisa ngangkat wakil présidén anyar pikeun ngeusi korsi anu kosong, sabab aturanana (Amandemén ka-25) can aya dina mangsa éta.

=== Reformasi Birokrasi ===
[[File:Chester Alan Arthur (cropped).jpg|thumb|276x276px|Arthur dina taun 1882]]
Dina taun 1870-an, kabongkar ayana [[star route scandal|hiji skandal]] &quot;ruteu béntang&quot; (star route), di mana para kontraktor kiriman pos dibayar kaleuleuwihi ku ayana &quot;uucingan&quot; (konspirasi) jeung pajabat pamaréntah.{{sfnm|Doenecke||1pp=93–95|Reeves|1975|2pp=297–298}} Para reformis hariwang yén Arthur, salaku urut nu ngarojong sistem setoran pulitik ([[spoils system]]), moal neruskeun pamariksaan éta skandal.{{sfnm|Doenecke||1pp=93–95|Reeves|1975|2pp=297–298}} Nanging, Jaksa Agung pilihan Arthur, Brewster, kalah terus méré lolongkrang pikeun nalungtik éta perkara, malah nyéwa ahli hukum ti Partéy Démokrat pikeun nguatkeun tim jaksa sarta nyingkahan kacurigaan masarakat.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=299–300|Howe||2p=182}} Sanajan Arthur kungsi akrab jeung salah sahiji palakuna méméh jadi présidén, sanggeus ngajabat mah manéhna tegas ngarojong pamariksaan sarta mecat pajabat-pajabat anu kacepet ku éta skandal.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=299–300|Howe||2p=182}} Sanajan dina ahirna taya vonis nu beurat pikeun para palaku utama, Arthur hasil ngeureunkeun éta prakték curaling (fraud).{{sfnm|Reeves|1975|1pp=303–305|Howe||2pp=189–193}}

Kajadian perlaya na Garfield ku jalma nu gélo hayang jabatan beuki ngagedékeun pamenta masarakat pikeun ayana reformasi birokrasi.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=320–324|Doenecke||2pp=96–97}} Dina taun 1880, Sénator Démokrat [[George H. Pendleton]] ngasongkeun aturan sangkan pagawé nagara dipilih dumasar kana pangabisa (merit) ngaliwatan [[Civil service examination|ujian]], lain dumasar kadituna-kadieuna (koneksi pulitik).{{sfnm|Reeves|1975|1pp=320–324|Doenecke||2pp=96–97}} Dina biantara taunanana taun 1881, Arthur ménta sangkan undang-undang reformasi birokrasi geuwat dijieun.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=320–324|Doenecke||2pp=96–97}} Sanggeus Partéy Républik kaleungitan loba korsi dina pamilihan parlemén 1882, Kongrés ahirna léléh sarta nyatujuan éta aturan. Arthur nandatanganan **[[Pendleton Civil Service Reform Act]]** jadi undang-undang dina 16 Januari 1883.{{sfnm|Reeves|1975|1p=324|Doenecke||2pp=101–102}} Dina waktu ngan dua taun, saurang inohong Stalwart anu teugeug geus robah jadi présidén anu muka jalan pikeun reformasi birokrasi anu geus lila dianti-anti.{{sfnm|Reeves|1975|1p=324|Doenecke||2pp=101–102}}

Mimitina, ieu undang-undang ngan lumaku pikeun 10% jabatan féderal. Lamun présidénna teu daria, ieu aturan téh moal jalan.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=325–327|Doenecke||2pp=102–104}} Loba jalma nu sangsi kana kasatiaan Arthur. Nanging, manéhna kalah gerak gancang ku cara ngangkat anggota [[United States Civil Service Commission|Komisi Birokrasi]] anu jujur.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=325–327|Doenecke||2pp=102–104}} Lulugu pamariksa nu diangkatna, [[Silas W. Burt]], malah baheulana mah musuh Arthur nalika di New York Custom House.{{sfn|Howe|pp=209–210}} Dina taun 1884, Arthur ngarasa sugema ku ieu sistem anyar, sarta nyebutkeun yén ieu aturan hasil ngajaga para pajabat ti &quot;tekenan kapentingan pribadi&quot; sarta ngajaga kualitas pagawé nagara.&lt;ref name=&quot;Arthur 1884&quot; /&gt;

=== Kaleuwihan Anggaran sarta Pajeg Impor ===
{{CSS image crop|Image=ARTHUR, Chester A-President (BEP engraved portrait).jpg|bSize=310|cWidth=230|cHeight=270|oTop=48|oLeft=38|Location=left|Description=Poto ukiran Présidén Arthur ti [[Bureau of Engraving and Printing]]}}
Kulantaran pajeg jaman perang masih kénéh lumaku, pamaréntah féderal ngumpulkeun duit leuwih loba batan nu dikaluarkeun saprak taun 1866; nepi ka taun 1882, kaleuwihan anggaran (surplus) nepi ka $145 juta.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=328–329|Doenecke||2p=168}} Aya rupa-rupa pamadegan ngeunaan cara [[Balanced budget|nyaruakeun anggaran]]; urang Démokrat hayang nurunkeun [[tariff|pajeg impor (tarif)]] sanggeusna harga barang impor jadi leuwih murah, sedengkeun urang Républik yakin yén pajeg impor nu luhur téh penting pikeun ngajaga gajih para pagawé pabrik jeung tambang di jero nagara. Maranéhna leuwih satuju lamun éta duit surplus dipaké pikeun [[internal improvements|pangwangunan infrastruktur]] sarta ngurangan pajeg cukai (excise).{{sfnm|Reeves|1975|1pp=328–329|Doenecke||2p=168}}

Arthur sapamadegan jeung partéyna. Dina taun 1882, manéhna ménta sangkan pajeg cukai dihapus (iwal ti keur inuman keras) sarta ménta aturan pajeg impor anu leuwih basajan.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=330–333|Doenecke||2pp=169–171}} Dina bulan Méi taun éta, ditépakeun hiji komisi pajeg impor; Arthur ngangkat jalma-jalma anu lolobana mah [[Protectionism|protéksionis]] (nu ngabela pajeg luhur) kana éta komite. Nanging, dina Désémber 1882, éta komite kalah ngasongkeun laporan anu ménta pajeg impor diturunkeun antara 20 nepi ka 25%. Kongrés teu maliré kana éta saran, sarta dina ahirna [[Tariff of 1883|Undang-Undang taun 1883]] ngan saukur nurunkeun pajeg impor rata-rata 1,47%. Arthur nandatanganan éta aturan, tapi euweuh pangaruhna kana kaleuwihan anggaran nagara.{{sfn|Reeves|1975|pp=334–335}}

Kongrés ogé nyoba nyaruakeun anggaran ku cara méakkeun duit dina [[Rivers and Harbors Act]] taun 1882 kalayan jumlah anu kacida badagna, nyaéta $19 juta.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=280–282|Doenecke||2p=81}} Sanajan Arthur satuju kana pangwangunan, manéhna ngarasa beurat ku badagna éta anggaran sarta kusabab éta proyék ngan saukur nguntungkeun &quot;daérah-daérah nu tangtu&quot; wungkul, lain pikeun kapentingan nasional.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=280–282|Doenecke||2p=81}} Dina 1 Agustus 1882, Arthur ngagunakeun hak **[[Veto]]** (nolak) kana éta undang-undang; manéhna nyebutkeun yén éta anggaran téh lain pikeun &quot;pertahanan babarengan atawa karaharjaan umum.&quot;{{sfn|Reeves|1975|p=281}} Nanging, poé isukna, Kongrés [[Veto override|ngabatalkeun veto]] présidén (override), sarta éta aturan tetep jalan, ngurangan surplus nagara ku $19 juta.&lt;ref name=&quot;Kim-Dwor&quot;/&gt; Urang Républik harita ngarasa éta téh hiji kameunangan, nanging jaga mah katingal yén éta léngkah téh kalah matak maranéhna kaleungitan korsi dina pamilihan parlemén 1882.{{sfnm|Howe||1pp=196–197|Reeves|1975|2pp=281–282|Karabell|3p=90}}

=== Urusan Luar Nagri sarta Imigrasi ===
[[File:The only one barred out cph.3b48680.jpg|thumb|alt=Saurang lalaki Cina diuk di luar pager nu dikonci|Kartun pulitik taun 1882, anu nyawad kawijakan [[Chinese exclusion|panghalangan urang Cina]]]]

Nalika mangsa Garfield, Sekretaris Nagara James G. Blaine nyoba ngahirupkeun deui hubungan diplomatik jeung nagara-nagara Amérika Latin. Manéhna hayang ayana perjangjian dagang sarta jadi panengah dina papaséaan antar nagara di dinya.{{sfnm|Doenecke||1pp=55–57|Reeves|1975|2pp=284–289}} Blaine malah ngasongkeun ide konferensi Pan-Amérika dina taun 1882 pikeun ngeureunkeun [[War of the Pacific|Perang Pasifik]] antara [[Bolivia]], Chili, jeung [[Peru]].{{sfnm|Doenecke||1pp=55–57|Reeves|1975|2pp=284–289}} Nanging, nalika Frelinghuysen ngaganti Blaine dina ahir taun 1881, éta rencana téh jadi [[wikt:dead letter|surat paéh]] (teu jalan). Frelinghuysen hoream neruskeun usaha perdamaian Blaine sabab sieun Amérika Serikat kalah kacepet asup kana éta konflik.{{sfnm|Doenecke||1pp=129–132|Reeves|1975|2pp=289–293|Bastert||3pp=653–671}}

Kongrés ka-47 ogé loba méakkeun waktu pikeun nguruskeun imigrasi. Dina Juli 1882, Kongrés nyieun aturan ngeunaan kapal uap anu mawa imigran ka Amérika. Teu sangka, Arthur ngagunakeun hak [[Veto]]-na sarta ménta sangkan éta aturan diropéa deui; sanggeus dibenerkeun, kakara ku Arthur disatujuan.{{sfnm|Howe||1pp=168–169|Doenecke||2p=81}} Manéhna ogé nandatanganan [[Immigration Act of 1882]], anu nerapkeun pajeg 50 sén pikeun unggal imigran sarta ngalarang asupna jalma anu boga gangguan jiwa, jalma nu kurang ingetan, kriminal, atawa sing saha waé anu dianggap bakal jadi bangbaluh nagara.{{sfnm|Hutchinson||1p=162|Howe||2p=169}}

Papaséaan anu pangpanasna mah lumangsung ngeunaan urang imigran ti Cina. Saacanna, dina taun 1868, Amérika boga perjangjian ([[Burlingame Treaty]]) anu ngamajukeun urang Cina asup sacara bébas. Nanging, nalika ékonomi keur siméte (Panic of 1873), urang Cina dianggap jadi cukang lantaran turunna gajih pagawé lokal.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=277–278|Hoogenboom||2pp=387–389}} Dina taun 1882, Kongrés nyoba ngaluarkeun aturan anu ngalarang pagawé Cina asup salila 20 taun.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=278–279|Doenecke||2pp=81–84}}

Arthur deui-deui ngagunakeun hak **[[Veto]]**-na. Manéhna ngarasa yén larangan salila 20 taun téh méngpar tina perjangjian internasional anu ngan meunangkeun &quot;panghalangan anu wajar.&quot; Koran-koran di bagian Wétan muji kana kawani Arthur, sedengkeun urang bagian Kulon mah katingalna bendu pisan. Ahirna, Kongrés ngasongkeun deui aturan anyar anu ngalarang imigrasi Cina salila 10 taun. Sanajan sabenerna masih kénéh kurang sapuk, Arthur ahirna nandatanganan [[Chinese Exclusion Act]] dina 6 Méi 1882 salaku jalan tengah.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=278–279|Doenecke||2pp=81–84}} Ieu undang-undang ngahalangan sakabéh urang Cina asup ka Amérika, iwal ti diplomat, guru, murid, padagang, sarta nu keur pelesir.

=== Ngawangum Angkatan Laut ===
[[File:Chicago. Leading the Squadron of Evolution, 1889 - NARA - 512952.jpg|left|thumb|alt=Poto opat kapal perang|Barisan kapal &quot;Squadron of Evolution&quot; keur balabuh dina taun 1889: ''Chicago'', ''Yorktown'', ''Boston'', sarta ''Atlanta''.]]
Sanggeus Perang Sadulur bérés, kakuatan [[United States Navy|Angkatan Laut Amérika]] nyirorot pisan. Kapal anu tadina ampir 700 siki, kari 52 deui, malah lolobana mah geus tinggaleun jaman.{{sfnm|Reeves|1975|1p=337|Doenecke||2p=145}} Salami lima belas taun saacanna, pamaréntah leuwih museurkeun tanaga kana [[American Indian Wars|perang jeung urang Indian]] di daratan Kulon batan nguruskeun lautan. Nanging, nalika kaayaan di darat geus mimiti aman, Kongrés mimiti melang ningali kaayaan kapal perangna anu geus bobo.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=338–341||Doenecke|2pp=145–147}}

Dina biantara taunanana taun 1881, Arthur ménta sangkan Angkatan Laut dikuatkeun deui.{{sfn|Weisberger|2002|p=277}} Manéhna méré kawenang sapinuhna ka Sekretaris Angkatan Laut anyar, [[William E. Chandler]]. Chandler, saurang pamingpin anu tegas, langsung &quot;meresihan&quot; para pajabat anu masih kénéh milih kapal kai sarta ngadegkeun [[Naval War College]].{{sfn|Weisberger|2002|p=277}}

Chandler ngabentuk tim ahli pikeun ngaropéa Angkatan Laut sangkan bisa ngajaga Amérika nepi ka rébuan mil jauhna, lain ngan saukur ngajaga basisir wungkul.{{sfnm|Weisberger|2002|1p=277||Doenecke|2pp=147–149}} Dumasar saran éta tim, Kongrés méré anggaran pikeun nyieun tilu kapal perang baja (''[[USS Atlanta (1884)|Atlanta]]'', ''[[USS Boston (1884)|Boston]]'', sarta ''[[USS Chicago (1885)|Chicago]]'') jeung hiji kapal panganteur (''[[USS Dolphin (PG-24)|Dolphin]]''). Ieu kapal téh katelah &quot;Kapal ABCD&quot; atawa ''[[Squadron of Evolution]]''.{{sfnm|Weisberger|2002|1p=277|Reeves|1975|2pp=342–343}} Kontrakna dibikeun ka [[John Roach &amp; Sons]], pausahaan anu nawarkeun harga pangmurahna, sanajan Roach baheulana kungsi jadi dunungan Chandler.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=343–345|Doenecke||2pp=149–151}}

Sanajan urang Démokrat di Kongrés ka-48 nyoba ngahalangan anggaran pikeun kapal baja saterusna, kaayaan Angkatan Laut tetep beuki maju. Kapal-kapal anyar éta ahirna resmi dioperasikeun dina taun 1889.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=349–350|Doenecke|2pp=152–153}} Chandler sorangan ngarasa reueus sabab geus hasil &quot;ngancurkeun angkatan laut kolot&quot; sarta ngagantina ku nu modérn.{{sfn|Weisberger|2002|p=277}}

Dina mangsa jabatan Arthur, Amérika ogé ngayakeun ékspédisi ilmiah ka kutub kalér (Lady Franklin Bay Expedition). Sanajan aya anggota anu hasil nyieun catetan pangjauhna ka kalér ([[Farthest North]]), nanging tina 25 urang anggota ékspédisi, ngan saukur tujuh urang anu hasil salamet nepi ka balik deui.

=== Hak Sipil sarta Urusan Masarakat ===
[[File:Mahone, Hon. Senator of Virginia, Brig. Gen. in Civil War Crop.jpg|thumb|Pamingpin Partéy Readjuster [[William Mahone]] anu bajoang pikeun hak sipil di Virginia]]

Saperti para présidén ti Partéy Républik méméhna, Arthur ngarasa beurat nyanghareupan pasalian kumaha cara nangtang kakuatan Partéy Démokrat di wilayah Kidul sarta kumaha cara ngajaga hak-hak sipil urang kulit hideung di dinya.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=306–308|Doenecke||2pp=105–108}} Sanggeus mangsa [[Reconstruction Era|Rekonstruksi]] bérés, urang kulit bodas ti Partéy Démokrat (nu sok disebut &quot;[[Bourbon Democrat]]s&quot;) miboga kakuatan deui, sarta Partéy Républik beuki léléh sabab nu ngarojong utamana, nyaéta urang kulit hideung, [[Disenfranchisement after the Reconstruction Era|hak sorana ditalikung]].{{sfnm|Reeves|1975|1pp=306–308|Doenecke||2pp=105–108}}

Aya hiji lolongkrang di wilayah Kidul nalika mecenghul partéy anyar di Virginia, nyaéta **[[Readjuster Party]]**.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=307–309|Ayers||2pp=46–47}} Ieu partéy mawa janji hayang ngaronjatkeun anggaran pendidikan (boh keur sakola kulit hideung atawa bodas) sarta ngahapus [[Poll tax (United States)|pajeg sora]] nu matak hésé ka rahayat leutik. Arthur satuju pikeun gawé bareng jeung ieu faksi sarta méré jabatan-jabatan féderal ka urang Readjuster batan ka urang Républik asli di dinya. Sanajan loba urang Républik kulit hideung anu ngarasa &quot;dihianatan&quot; ku ieu taktik, nanging inohong kawas [[Frederick Douglass]] mah ngarojong sabab kawijakan urang Readjuster dianggap leuwih adil batan urang Démokrat.{{sfn|Reeves|1975|pp=310–313}}

Nanging, usaha séjénna pikeun ngabéla urang kulit hideung téh kurang hasilna. Nalika Mahkamah Agung ngabatalkeun [[Civil Rights Act of 1875]] dina kasus ''[[Civil Rights Cases]]'' (1883), Arthur nyatakeun teu sapuk kana éta kaputusan dina biantarana ka Kongrés, tapi manéhna teu hasil mangaruhan Kongrés pikeun nyieun aturan anyar salaku gagantina.{{sfn|Doenecke|pp=112–114}} Dina hiji hal mah Arthur hasil campur tangan, nyaéta nalika ngabatalkeun hukuman ka saurang kadét kulit hideung di [[United States Military Academy|West Point]], [[Johnson Chesnut Whittaker]], sanggeus dipaluruh yén éta kasus téh pinuh ku kacua dumasar kana warna kulit (rasial).{{sfn|Marszalek|loc=''[[passim]]''}}

Di wilayah Kulon, Arthur ogé nyanghareupan masalah ngeunaan prakték [[polygamy|poligami]] ku kelompok [[the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints|Mormon]] di Utah. Arthur sapamadegan jeung Garfield yén poligami téh hiji tindak kajahatan anu ngaruksak ajén kulawarga.{{sfn|Doenecke|pp=84–85}} Dina taun 1882, manéhna nandatanganan **[[Edmunds Act]]** anu ngajadikeun poligami salaku kajahatan féderal sarta ngalarang palakuna pikeun nyepeng jabatan publik atawa milu milih dina pamilihan.{{sfn|Doenecke|pp=84–85}}

=== Kawijakan Urang Indian ===
Pamaréntahan Arthur nyanghareupan tangtangan tina parobahan hubungan jeung sélér-sélér [[Native Americans in the United States|Indian]] di wilayah Kulon.{{sfn|Doenecke|pp=85–89}} [[American Indian Wars|Perang Indian]] geus mimiti réngsé, sarta sikep masarakat mimiti robah jadi leuwih hadé ka urang Indian. Arthur ménta ka Kongrés sangkan nambahan anggaran pikeun pendidikan urang Indian, anu ahirna disatujuan dina taun 1884, sanajan jumlahna teu saluyu jeung kahayang manéhna.{{sfnm|Doenecke||1pp=89–92|Reeves|1975|2pp=362–363}}

Manéhna ogé satuju kana parobahan sistem lahan jadi [[Allotment Era|sistem jatah (allotment)]], di mana urang Indian sacara pribadi—lain dumasar sélér—boga hak milik kana tanah. Arthur teu hasil ngayakinkeun Kongrés pikeun ngajalankeun ieu ide salila manéhna ngajabat, nanging dina taun 1887, [[Dawes Act]] ahirna ngarobah hukum sangkan saluyu jeung éta sistem.{{sfnm|Doenecke||1pp=89–92|Reeves|1975|2pp=362–363}} Ieu sistem jatah téh harita mah dipuji ku para reformis, nanging tétéla jaga mah kalah matak rugi ka urang Indian sabab tanah maranéhna loba nu dijual deui kalayan harga murah ka para [[Speculation|tukang spekulasi]] kulit bodas.{{sfnm|Doenecke||1p=91|Stuart||2pp=452–454}}

Salami mangsa présidén Arthur, para nu bubuara (settlers) sarta nu boga ingon-ingon terus-terusan asup sarta ngarebut wilayah urang Indian.{{sfnm|Doenecke||1pp=89–90|Reeves|1975|2pp=362–363}} Mimitina mah Arthur nolak kana éta peta, nanging sanggeus Sekretaris Jero Nagri [[Henry M. Teller]] ngayakinkeun yén éta lahan téh teu ditangtayungan ku hukum, Arthur ahirna muka wilayah [[Crow Creek Reservation]] di [[Dakota Territory]] pikeun para nu bubuara ngaliwatan paréntah éksékutip dina taun 1885.{{sfnm|Doenecke||1pp=89–90|Reeves|1975|2pp=362–363}} Présidén saterusna, [[Grover Cleveland]], manggihan yén éta tanah téh sabenerna hak milik urang Indian, sarta langsung ngabolaykeun paréntah Arthur sababaraha bulan ti harita.{{sfnm|Doenecke||1pp=89–90|Reeves|1975|2pp=362–363}}

=== Kaséhatan sarta Lalampahan ===
[[File:President Chester A. Arthur Yellowstone National Park Expedition 1883.jpg|upright=1.15|alt=Sakelompok lalaki diuk di leuweung|thumb|left|Arthur dina hiji ékspédisi di [[Yellowstone National Park]] bareng jeung [[Philip Sheridan]] sarta [[Robert Todd Lincoln]].]]
Teu lila sanggeus jadi présidén, Arthur didiagnosa kakeunaan ku panyakit **[[Bright's disease]]**, nyaéta gangguan [[kidney|ginjal]] anu ayeuna disebut **[[nephritis]]**.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=317–318|Howe||2pp=243–244}} Manéhna nyoba nyumputkeun éta kaayaan sangkan teu kanyahoan ku balaréa, nanging dina taun 1883, béja ngeunaan panyakitna mimiti sumebar. Awakna beuki lila beuki begang sarta pameunteuna katingal beuki sepuh, malah manéhna ogé mimiti &quot;ngos-ngosan&quot; (hésé) nuturkeun wirahma gawé présidén anu kacida padetna.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=317–318|Howe||2pp=243–244}}

Pikeun mulikkeun deui kaséhatanana, dina bulan April 1883, Arthur sarta sawatara sobat pulitikna indit ka Florida.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=355–359|Howe||2pp=244–246}} Nanging, éta pakansi téh kalah matak sabalikna; Arthur kalah katarajang kanyeri anu kacida méméh balik deui ka Washington.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=355–359|Howe||2pp=244–246}} Dina ahir taun éta, dumasar saran ti Sénator Missouri [[George Graham Vest]], manéhna nganjang ka **[[Yellowstone National Park]]**.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=364–367|Howe||2pp=247–248}}

Loba wartawan anu milu dina éta rombongan présidén, anu ahirna milu ngawanohkeun sistem [[History of the National Park Service|Taman Nasional]] anyar ka masarakat luas.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=364–367|Howe||2pp=247–248}} Lalampahan ka Yellowstone katingalna leuwih mangpaat pikeun kaséhatan Arthur batan pakansi ka Florida. Manéhna balik ka Washington dina kaayaan anu leuwih jagrag sanggeus dua bulan lalampahan.{{sfnm|Karabell||1pp=124–125|Reeves|1975|2pp=366–367}}

=== Pamilihan Présidén 1884 ===
Nalika [[1884 United States presidential election|pamilihan présidén taun 1884]] geus deukeut, James G. Blaine dianggap salaku calon pangkuatna ti Partéy Républik. Nanging, Arthur ogé kungsi boga niat hayang nyalonkeun deui pikeun hiji mangsa jabatan pinuh.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=368–371|Howe||2pp=254–257}} Tapi, sababaraha bulan méméh [[1884 Republican National Convention|Muktamar Nasional Républik]], Arthur mimiti sadar yén taya hiji faksi ogé di partéyna anu bener-bener daék ngarojong manéhna sapinuhna. Faksi Half-Breed tetep satia ka Blaine, sedengkeun faksi Stalwart masih kénéh bingung; aya nu ngadukung Arthur, aya ogé nu milih Sénator [[John A. Logan]].{{sfnm|Reeves|1975|1pp=368–371|Howe||2pp=254–257}}

Urang Républik anu mikacinta reformasi birokrasi memang geus mimiti resep ka Arthur sanggeus manéhna nandatanganan UU Pendleton, tapi maranéhna masih kénéh cangcaya naha Arthur téh bener-bener &quot;beresih&quot; atawa henteu. Maranéhna kalah leuwih milih Sénator [[George F. Edmunds]] ti Vermont.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=368–371|Howe||2pp=254–257}} Sanajan para pangusaha sarta urang Républik di wilayah Kidul ngadukung manéhna, Arthur ahirna mutuskeun pikeun teu milu campur sacara daria dina rebutan korsi calon présidén.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=373–375|Doenecke||2pp=181–182}}

Manéhna tetep milu &quot;étalaseu&quot; (token effort) hungkul, sabab lamun manéhna mundur kitu waé, urang bakal curiga kana kaséhatanana sarta bakal cangcaya kana naon anu geus dipigawé ku manéhna salila ngajabat. Nalika muktamar dimimitian dina bulan Juni, geus katingal yén Arthur bakal éléh. Dina voting kaopat, Blaine meunang 541 sora, sedengkeun Arthur ngan meunang 207 sora.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=380–381|Howe||2pp=264–265}} Arthur tuluy ngirim telegram ucapan salamet ka Blaine sarta narima éta kaéléhan kalayan tenang ([[equanimity]]).{{sfnm|Reeves|1975|1pp=380–381|Howe||2pp=264–265}} Manéhna teu milu dina kampanye taun 1884, anu engkéna ku Blaine dianggap salaku cukang lantaran éléhna ku calon ti Démokrat, Gubernur New York [[Grover Cleveland]].{{sfnm|Reeves|1975|1pp=387–389|Howe||2pp=265–266}}

=== Pangangkatan Hakim ===
{{utama|Daptar hakim féderal anu diangkat ku Chester A. Arthur}}

Arthur ngangkat dua urang hakim pikeun ngeusi korsi kosong di [[United States Supreme Court|Mahkamah Agung AS]]. Anu kahiji nyaéta dina Juli 1881 nalika Hakim [[Nathan Clifford]] tilar dunya.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=260–261|Howe||2p=195}} Arthur milih [[Horace Gray]], saurang ahli hukum ti Massachusetts, sarta pamilihan ieu gampang disatujuaun ku Sénat.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=260–261|Howe||2p=195}} Gray ngabdikeun dirina di Mahkamah Agung salila leuwih ti 20 taun.

Korsi kosong kadua mecenghul nalika Hakim [[Ward Hunt]] pangsiun dina Januari 1882. Arthur mimitina milih urut dununganana, [[Roscoe Conkling]]. Sabenerna Arthur rada cangcaya naha Conkling bakal narima atawa henteu, nanging manéhna ngarasa kudu méré pangajén ka jalma anu kungsi ngangkat karirna.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=260–261|Howe||2p=195}} Sénat nyatujuan, nanging luyu jeung sangkaan, Conkling nolak.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=260–261|Howe||2p=195}} Ieu mangrupakeun kajadian pamungkas di mana saurang calon anu geus disatujuaun ku Sénat kalah nolak jabatanana. Salaku gantina, Arthur ngangkat [[Samuel Blatchford]], saurang hakim ti Pangadilan Banding Federal anu kacida dipikahormatna.{{sfnm|Reeves|1975|1pp=260–261|Howe||2p=195}}

== Saatos Jadi Présidén (1885–1886) ==

Arthur bérés ngajabat dina taun 1885 sarta mulang ka bumina di kota New York. Sababaraha urang Stalwart New York ménta manéhna pikeun nyalonkeun jadi Sénator, nanging Arthur nolak. Manéhna leuwih milih balik deui jadi pokrol (pengacara) di firma hukumna, Arthur, Knevals &amp; Ransom.{{sfn|Reeves|1975|pp=412–414}} Nanging, kaséhatanana beuki nyirorot nepi ka manéhna jarang bisa kaluar imah.{{sfn|Reeves|1975|pp=416–418}}

=== Tilar Dunya ===
[[File:Chester Arthur grave.jpg|thumb|Makam Arthur di [[Albany Rural Cemetery]] di Menands, New York]]

Sanggeus méakkeun usum panas taun 1886 di Connecticut, Arthur balik deui ka bumina dina kaayaan anu beuki parna. Dina kaping 16 Nopémber, manéhna méré paréntah sangkan sakabéh dokumén pribadina sarta dokumén resmina diduruk nepi ka béak.{{sfn|Reeves|1975|pp=416–418}} Isukna, Arthur katarajang stroke ([[cerebral hemorrhage]]) sarta teu éling deui. Manéhna tilar dunya dina poé saterusna, 18 Nopémber, dina umur 57 taun.{{sfn|Reeves|1975|pp=416–418}}

Dina kaping 22 Nopémber, hiji upacara pamakaman dilaksanakeun di New York anu dihadiran ku Présidén Cleveland sarta urut Présidén Hayes. Arthur dimakamkeun di gigireun pamajikanana dina hiji [[sarcophagus]] (peti batu) anu megah di [[Albany Rural Cemetery]], [[Menands, New York]].{{sfn|Reeves|1975|pp=416–418}} Dina taun 1889, hiji monumén patung malaikat tina perunggu ditepakeun di luhureun makamna salaku tanda pangajén pikeun jasa-jasana ka nagara.{{sfn|''The New York Times''|1894}}

Mangsa hirup Arthur sanggeus jadi présidén téh mangrupakeun anu kadua pangpondokna dina sajarah AS (ngan sataun dalapan bulan), sanggeus James K. Polk.

== Sawangan Pulitik ==
Salaku saurang konservatif,{{sfn|Nelson|2015|p=370}} Arthur kabeungkeut kana faksi Stalwart dina Partéy Républik salila taun 1860-an jeung 1870-an, anu ngarojong [[Ulysses S. Grant]] sarta kawijakan-kawijakan konservatif pamaréntahanana.{{sfn|Whalen|2007|p=58}}

== Warisan Sajarah ==
[[File:Carthur.jpeg|thumb|Potrét resmi Présidén Arthur]]
Sawatara pos [[Grand Army of the Republic]] dingaranan dumasar kana ngaran Arthur, kaasup di [[Goff, Kansas]], [[Lawrence, Nebraska]], [[Medford, Oregon]], sarta [[Ogdensburg, Wisconsin]]. Dina 5 April 1882, Arthur kapilih jadi anggota kahormatan [[Military Order of the Loyal Legion of the United States]] (MOLLUS) salaku tanda pangajén kana kontribusina dina mangsa perang.{{sfn|&quot;The Loyal Legion&quot;|page=1}}

Union College méré gelar [[Legum Doctor|LL.D.]] (Doktor Kahormatan dina widang Hukum) ka Arthur dina taun 1883.{{sfn|University of the State of New York|pages=21–22}}

Dina taun 1898, hiji patung parunggu Arthur saluhur 4,5 méter anu dijieun ku George Edwin Bissell ditepakeun di [[Madison Square]], Kota New York.{{sfn|Reeves|1975|p=419}} Nalika upacara panyingkapan éta patung, Sekretaris Perang [[Elihu Root]] nyebutkeun yén Arthur téh saurang pamingpin anu &quot;wijaksana dina nagara sarta teguh dina pamaréntahan,&quot; sanajan manéhna ngarasa kasingkur sarta kurang dipikanyaah ku partéyna sorangan.{{sfn|Reeves|1975|p=419}}


Dina taun 1938, Kantor Pos AS ngaluarkeun prangko husus pikeun ngahormatan manéhna. Dina taun 2012, gambar Arthur ogé dipaké dina koin saméméh hiji dollar AS.

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Chet Arthur Mad Sq jeh.JPG|[[Statue of Chester A. Arthur|Patung Arthur]] di [[Madison Square Park]], Kota New York, dijieun taun 1898.
File:Chester A Arthur, 21c, 1938 issue.jpg|Prangko Arthur, kaluaran taun 1938.
File:Chester A. Arthur, Presidential Dollar.jpg|Koin dollar AS gambar Arthur, dicitak taun 2012.
File:Arthur Avenue Streetsign (36769067783).jpg|[[Arthur Avenue]] di [[the Bronx]] dingaranan dumasar kana ngaran Présidén Arthur.
&lt;/gallery&gt;

Ngaran Arthur mimitina kurang dipikawanoh ku para ahli sajarah sanggeus manéhna bérés ngajabat.{{sfn|Karabell|p=139}} Dina taun 1935, sejarawan George F. Howe nyebutkeun yén Arthur téh &quot;nepi ka poék (henteu kawentar), kontras pisan jeung peranna anu kacida pentingna dina sajarah Amérika.&quot;{{sfn|Howe|p=288}} Nanging, dina taun 1975, [[Thomas C. Reeves]] nulis yén pangangkatan pajabat ku Arthur téh kacida hadéna, sarta skandal korupsi anu ramé harita mah teu nempel ka pamaréntahanana.{{sfn|Reeves|1975|p=420}}

Wartawan [[Alexander McClure]] nulis, &quot;Taya jalma anu asup jadi Présidén kalayan rasa teu percaya anu kacida gedéna saperti Chester Alan Arthur, sarta taya jalma anu bérés ngajabat... kalayan rasa hormat anu leuwih luhur, boh ti sobat pulitikna atawa ti musuhna.&quot; [[Mark Twain]] ogé nulis, &quot;Hésé pisan néangan pamaréntahan anu leuwih hadé batan pamaréntahan Présidén Arthur.&quot;{{sfn|Feldman|p=95}} Dina sawangan sejarawan modérn, Arthur umumna dianggap présidén anu &quot;rata-rata&quot; atawa biasa waé, malah mindeng disebut présidén anu paling gampang dipopohokeun.

Imah Arthur di New York saterusna dijual ka [[William Randolph Hearst]]. Saprak taun 1944, éta tempat dipaké jadi toko samara (spice emporium) **[[Kalustyan's]]** anu kasohor nepi ka ayeuna.

=== Dina Média ===

Sosok Arthur diperankeun ku [[Nick Offerman]] dina miniseri [[historical drama]] [[Netflix]] taun 2025 anu judulna ''[[Death by Lightning]]''.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Death By Lightning' Gives Nick Offerman the Role of a Lifetime in Chester A. Arthur|last=O'Keefe| first=Meghan|date=7 November 2025|website=Decider.com|url=https://decider.com/2025/11/07/death-by-lightning-nick-offerman-chester-a-arthur-muttonchops/|access-date=Dec 17, 2025}}&lt;/ref&gt;

== Tempo Ogé ==
{{Portal|American Civil War|Biography|United States|Politics|New York City|New York (state)|Law}}
* Arthur Cottage, imah karuhun Arthur di [[Cullybackey]], [[County Antrim]], Irlandia Kalér.
* [[Julia Sand]], awéwé anu surat-suratan sarta méré saran ka Arthur.
* [[List of presidents of the United States|Daptar Présidén Amérika Serikat]].
* [[List of presidents of the United States by previous experience|Daptar Présidén Amérika Serikat dumasar pangalaman méméhna]].

{{clear}}

== Catetan ==
{{notelist}}

== Rujukan ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Arthur 1884&quot;&gt;
{{cite web | url = http://en.wikisource.org/wiki/Chester_A._Arthur%27s_Fourth_State_of_the_Union_Address | title = Fourth State of the Union Address | first = Chester A. | last = Arthur | year = 1884 | publisher = Wikisource, The Free Library | access-date = July 15, 2011
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kim-Dwor&quot;&gt;
Lewis A. Kimmel, ''Federal-Budget and Fiscal Policy 1789–1958'', (Washington, D. C.: The Brooking Institute, 1959). Dicutat dina Dworsky: &quot;The temptation to squander money was overwhelming; the Rivers and Harbors Act passed over (President) Arthur's veto in 1882 demonstrated how strongly it lay upon the Congress.&quot;
&lt;/ref&gt;

{{sfn|&quot;Supreme Court Nominations&quot;}}
&lt;/references&gt;

== Bibliografi ==
=== Buku ===
{{refbegin|30em}}
* {{cite book | title = The Naval History of the United States | volume = 2 | last = Abbot | first = Willis J. | author-link = Willis J. Abbot | publisher = Peter Fenelon Collier | year = 1896 | oclc = 3453791 | url = https://www.gutenberg.org/ebooks/26416 | ref = {{sfnRef|Abbot}} }}
* {{cite book | title = The Promise of the New South: Life After Reconstruction | last = Ayers | first = Edward L. | author-link = Edward L. Ayers | year = 2007 | orig-year = 1992 | publisher = Oxford University Press, US| location = New York | isbn = 978-0-19-532688-8 | ref = {{sfnRef|Ayers}} }}
* {{cite book | last1 = Doyle | first1 = Burton T. | last2 = Swaney | first2 = Homer H. | date = 1881 | title = Lives of James A. Garfield and Chester A. Arthur | url = https://archive.org/details/livesofjamesa00doyle | location = Washington, D.C. | publisher = Rufus H. Darby | ref = {{sfnRef|Doyle &amp; Swaney}} }}
* {{cite book | title = The Presidencies of James A. Garfield and Chester A. Arthur | last = Doenecke | first = Justus D. | year = 1981 | publisher = University Press of Kansas | location = Lawrence | isbn = 978-0-7006-0208-7 | ref = {{sfnRef|Doenecke}} | url = https://archive.org/details/presidenciesofja00doen }}
* {{cite book | last = Feldman | first = Ruth Tenzer | year = 2006 | title = Chester A. Arthur | publisher = Twenty-First Century Books | isbn = 978-0-8225-1512-8 | ref = {{sfnRef|Feldman}} | url-access = registration | url = https://archive.org/details/chesteraarthur0000feld }}
* {{cite book |last=Ferris |first=Gary W. |date=1999 |title=Presidential Places: A Guide to the Historic Sites of U.S. Presidents |url=https://books.google.com/books?id=AVvOyszUlpEC&amp;pg=PA127 |location=Chicago |publisher=R. R. Donnelly and Sons |isbn=978-0-89587-176-3 }}
* {{cite book |last=Fisher |first=Louis |date=2014 |title=The Law of the Executive Branch: Presidential Power |url=https://books.google.com/books?id=RmDwAgAAQBAJ&amp;pg=PA28 |location=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-985621-3 |ref={{sfnRef|Fisher}} }}
* {{cite book |last=Hambley |first=Del |date=2008 |title=Presidential Footprints |url=https://books.google.com/books?id=_3lxZHZFTp4C&amp;pg=PA103 |location=Indianapolis, IN |publisher=Dog ear Publishing |isbn=978-159858-800-2 |ref={{sfnRef|Hambley}} }}
* {{cite book | last = Hoogenboom | first = Ari | author-link = Ari Hoogenboom | title = Rutherford Hayes: Warrior and President | year = 1995 | publisher = University Press of Kansas | location = Lawrence | isbn = 978-0-7006-0641-2 | ref = {{sfnRef|Hoogenboom}} }}
* {{cite book | title = Chester A. Arthur, A Quarter-Century of Machine Politics | last = Howe | first = George F. | year = 1966 | orig-year = 1935 | publisher = F. Ungar Pub. Co | location = New York | asin = B00089DVIG | ref = {{sfnRef|Howe}} }}
* {{cite book |last=Hudson |first=David L. |date=2012 |title=The Handy Presidents Answer Book |url=https://archive.org/details/handypresidentsa0000huds |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/handypresidentsa0000huds/page/246 246] |location=Canton, MI |publisher=Visible Ink Press |ref={{sfnRef|Hudson}} |isbn=978-1-57859-317-0 }}
* {{cite book | title = Winfield Scott Hancock: A Soldier's Life | last = Jordan | first = David M. | year = 1988 | publisher = Indiana University Press | location = Bloomfield | isbn = 978-0-253-36580-4 | ref = {{sfnRef|Jordan}} }}
* {{cite book | title = Chester Alan Arthur | last = Karabell | first = Zachary | author-link = Zachary Karabell | year = 2004 | publisher = Henry Holt &amp; Co | location = New York | isbn = 978-0-8050-6951-8 | ref = {{sfnRef|Karabell}} | url = https://archive.org/details/chesteralanarthu00kara }}
* {{cite book|last1=McCabe|first1=James D.|title=Our Martyred President&amp;nbsp;... : The Life and Public Services of Gen. James A. Garfield|date=1881|publisher=National Publishing Company|ref={{sfnRef|McCabe}}}}
* {{cite book | title = Gentleman Boss: The Life of Chester A. Arthur | url = https://archive.org/details/gentlemanbosslif00reev | url-access = registration | last = Reeves | first = Thomas C. | author-link = Thomas C. Reeves | year = 1975 | publisher = Alfred A. Knopf | location = New York | isbn = 978-0-394-46095-6 }}
* Rhodes, James Ford. ''History of the United States from the Compromise of 1850: 1877–1896'' (1919) [https://archive.org/details/historyunitedst04rhodgoog online lengkep]; buku klasik, faktual, sarta museur kana pulitik, karya pameunang Hadiah Pulitzer.
* {{cite book |last=University of the State of New York |date=1883 |title=Annual Report of the Board of Regents |volume=96 |url=https://books.google.com/books?id=Rx0tAAAAYAAJ&amp;pg=PA21 |location=Albany, NY |publisher=Weed, Parsons &amp; Company |ref={{sfnRef|University of the State of New York}} }}
* {{cite book |last=Vermont Bureau of Publicity |date=1913 |title=Vermont: The Land of Green Mountains |url=https://books.google.com/books?id=Fo0UAAAAYAAJ&amp;pg=PA84 |location=Montpelier |publisher=Vermont Secretary of State |ref={{sfnRef|Vermont Bureau of Publicity}} }}
* {{cite book |last=Weisberger|first=Bernard A.|title=The Presidents A Reference History James A. Garfield and Chester A. Arthur|publisher=Charles Scribner's Sons|editor=Henry F. Graff|date=2002}}
{{refend}}

=== Artikel ===
{{refbegin|30em}}
* {{cite journal |title=Diplomatic Reversal: Frelinghuysen's Opposition to Blaine's Pan-American Policy in 1882 |journal=The Mississippi Valley Historical Review |first=Russell H. |last=Bastert |volume=42 |issue=4 |date=March 1956 |jstor=1889232 |ref={{sfnRef|Bastert}} |pages=653–671 |doi=10.2307/1889232}}
* {{cite web |ref=Chester A. Arthur |title=Chester A. Arthur |url=http://newyorkcitystatues.com/chester-a-arthur/ |publisher=New York City Statues |access-date=October 18, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013092658/http://newyorkcitystatues.com/chester-a-arthur/ |archive-date=October 13, 2012}}
* {{cite web |last=Easley-Walsh |first=Megan |url=https://praguepapers.ff.cuni.cz/wp-content/uploads/sites/16/2024/04/Megan_Easley-Walsh_36-52.pdf |title=Chester Alan Arthur: The forgotten American President who Changed the World through two Conferences (the International Meridian Conference of 1884 and the Berlin Africa Conference of 1884–1885) |date=February 2022 |website=Prague Papers on the History of International Relations}}
* {{cite journal |title=The Present Status of Our Immigration Laws and Policies |journal=The Milbank Memorial Fund Quarterly |first=C.P. |last=Hutchinson |volume=25 |issue=2 |date=April 1947 |jstor=3348178 |ref={{sfnRef|Hutchinson}} |pages=161–173 |doi=10.2307/3348178}}
* {{cite magazine |last=Jampoler |first=Andrew C.A. |title=Disaster at Lady Franklin Bay |url=https://www.usni.org/magazines/naval-history-magazine/2010/august/disaster-lady-franklin-bay |date=August 2010 |magazine=Naval History Magazine |volume=24 |number=4 |publisher=U.S. Naval Institute |ref=Jampoler (August 2010) |accessdate=December 25, 2022}}
* {{cite BDA1906 |wstitle= Arthur, Chester Alan |volume= 1 |pages= 146-151 |short=|ref=none}}
* {{cite journal |title=A Black Cadet At West Point |journal=American Heritage |first=John F. Jr. |last=Marszalek |author-link=John F. Marszalek |volume=22 |issue=5 |date=August 1971 |url=http://www.americanheritage.com/content/black-cadet-west-point?page=show |ref={{sfnRef|Marszalek}} |access-date=September 1, 2018}}
* {{cite journal |title=Who Were the Stalwarts? Who Were Their Rivals? Republican Factions in the Gilded Age |journal=Political Science Quarterly |first=Allan |last=Peskin |volume=99 |issue=4 |date=Winter 1984 |jstor=2150708 |ref={{sfnRef|Peskin}} |pages=703–716 |doi=10.2307/2150708}}
* {{cite journal |title=The Search for the Chester Alan Arthur Papers |journal=The Wisconsin Magazine of History |first=Thomas C. |last=Reeves |volume=55 |issue=4 |date=Summer 1972 |jstor=4634741 |pages=310–319}}
* {{cite journal |last=Reeves |first=Thomas C. |date=July 1, 1970 |title=The Diaries of Malvina Arthur: Windows Into The Past of Our 21st President |url=https://vermonthistory.org/journal/misc/DiariesOfMalvinaArthur.pdf |journal=Proceedings of the Vermont Historical Society |location=Montpelier |publisher=Vermont Historical Society |access-date=September 1, 2018 |ref={{sfnRef|Reeves|July 1, 1970}}}}
* {{cite journal |title=The Mystery of Chester Alan Arthur's Birthplace |journal=Vermont History |first=Thomas C. |last=Reeves |volume=38 |issue=4 |date=Autumn 1970 |url=https://vermonthistory.org/journal/misc/MysteryOfChester.pdf |access-date=September 1, 2018 |ref={{sfnRef|Reeves (Autumn 1970)}}}}
* {{cite journal |title=In Defense of Chester Arthur |journal=The Wilson Quarterly |first=Sybil |last=Schwartz |volume=2 |issue=4 |date=Autumn 1978 |jstor=40255548 |ref={{sfnRef|Schwartz}} |pages=180–184}}
* {{cite journal |title=United States Indian Policy: From the Dawes Act to the American Indian Policy Review Commission |journal=Social Service Review |first=Paul |last=Stuart |volume=51 |issue=3 |date=September 1977 |jstor=30015511 |ref={{sfnRef|Stuart}} |pages=451–463 |doi=10.1086/643524 |s2cid=143506388}}
* {{cite journal |title=Patronage, the Pendleton Act, and the Power of the People |journal=The Journal of Politics |first=Sean M. |last=Theriault |volume=65 |issue=1 |date=February 2003 |jstor=3449855 |ref={{sfnRef|Theriault}} |pages=50–68 |doi=10.1111/1468-2508.t01-1-00003 |s2cid=153890814}}
* {{cite magazine |last=Todd |first=A. L. |date=June 1960 |volume=11 |issue=4 |title=Ordeal In The Arctic |url=https://www.americanheritage.com/ordeal-arctic |magazine=American Heritage |ref=Todd (June 1960) |accessdate=December 27, 2022}}
{{refend}}

=== Surat Kabar ===
{{refbegin|30em}}
* {{cite news |title=Afternoon Dispatches: Pleasanton |work=The Tribune |location=Lawrence, KS |date=July 9, 1871 |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-kansas-tribune-afternoon-dispa/185199734/ |page=2 |ref={{sfnRef|''The Tribune''|1871}}}}
* {{cite news |title=Republican State Committee: Gen. Chester A. Arthur Elected Chairman – Campaign Plans |work=The Sun |location=New York |page=2 |date=September 12, 1879 |url-access=limited |url=https://www.newspapers.com/article/new-york-herald-republican-state-committ/186244751/ |ref={{sfnRef|&quot;The Sun&quot;}}}}
* {{cite news |title=Organization of the Republican State Committee |work=Boston Post |location=Boston, MA |page=1 |date=October 12, 1881 |url-access=limited |url=https://www.newspapers.com/article/boston-post-organization-of-the-republic/186244844/ |ref={{sfnRef|&quot;Boston Post&quot;}}}}
* {{cite news |title=The New Administration; President Arthur Formally Inaugurated |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1881/09/23/98566684.pdf |access-date=January 14, 2016 |newspaper=The New York Times |date=September 22, 1881 |ref={{sfnRef|''The New York Times''|1881}}}}
*{{cite news |date=April 6, 1882 |title=The Loyal Legion: Meeting Last Night; President Arthur Elected to Membership |url=https://www.newspapers.com/article/national-republican-meeting-last-night/186244933/ |work=National Republican |location=Washington, DC |url-access=limited |via=[[Newspapers.com]] |ref={{sfnRef|&quot;The Loyal Legion&quot;}}}}
*{{cite news |date=August 30, 1891 |title=Leading Officials: The Three Principal Officers in the Nebraska Posts |url=https://www.newspapers.com/article/omaha-daily-bee-the-three-principal-offi/186245007/ |work=Omaha Daily Bee |location=Omaha, NE |url-access=limited |via=[[Newspapers.com]] |ref={{sfnRef|&quot;Leading Officials&quot;}}}}
*{{cite news |date=September 23, 1892 |title=In the Encampment at the Reunion at Ashland |url=https://www.newspapers.com/article/the-medford-mail-in-the-encampment-at-th/186245093/ |work=[[Mail Tribune|Medford Mail]] |location=Medford, OR |url-access=limited |via=[[Newspapers.com]] |ref={{sfnRef|&quot;In the Encampment at the Reunion at Ashland&quot;}}}}
*{{cite news |date=January 26, 1893 |title=Meeting of C. A. Arthur Post, No. 411 |url=https://www.newspapers.com/article/the-goffs-advance-c-a-arthur-post-no/186245245/ |work=The Goffs Advocate |location=Goff, KS |url-access=limited |via=[[Newspapers.com]] |ref={{sfnRef|&quot;Meeting of C. A. Arthur Post, No. 411&quot;}}}}
* {{cite news |title=Monuments At Albany |newspaper=The New York Times |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1894/01/07/104104464.pdf |date=January 7, 1894 |ref={{sfnRef|''The New York Times''|1894}}}}
* {{cite news |date=November 17, 1910 |title=Sister of Arthur Dead: Mrs. Regina M. Caw Was Born In Dunham, Canada in 1822 |url=https://www.newspapers.com/article/the-washington-post-sister-of-arthur-dea/186245293/ |newspaper=[[The Washington Post]] |location=Washington, DC |page=3 |url-access=limited |ref={{sfnRef|&quot;Sister of Arthur Dead&quot;}}}}
* {{cite news |date=April 12, 1915 |title=Sister of Late President Arthur Dies at Age of 87 |url=https://www.newspapers.com/article/the-burlington-free-press-sister-of-late/186245623/ |work=Burlington Free Press |location=Burlington, VT |page=1 |url-access=limited |ref={{sfnRef|&quot;Burlington Free Press&quot;}}}}
* {{cite news |last=Jenks |first=J. E. |date=March 6, 1915 |title=Obituary, Major William Arthur |url=https://books.google.com/books?id=mVE-AQAAMAAJ&amp;pg=PA310 |work=Army and Navy Register |location=Washington, DC |ref={{sfnRef|Jenks}}}}
* {{cite news |date=January 9, 1917 |title=Mrs. John E. McElroy Dead: Sister of Late President Arthur Succumbs in Atlantic City |url=https://www.newspapers.com/article/times-herald-mrs-john-e-mcelroy-dead/186245652/ |work=Washington Times |location=Washington, DC |page=9 |url-access=limited |ref={{sfnRef|&quot;Mrs. John E. McElroy Dead&quot;}}}}
{{refend}}

=== Situs Wéb Séjénna ===
{{refbegin|30em}}
* {{cite web |url=http://greenwichhistory.blogspot.com/2013/07/another-sister-for-chester-almeda.html |title=Another Sister for Chester: Almeda Arthur Masten |last=Dolton |first=Trisha |date=July 12, 2013 |website=Greenwich History |publisher=Greenwich Town Historian |location=Greenwich, NY |ref={{sfnRef|Dolton}} }}
* {{Cite news |last=Bycoffe |first=Aaron |date=February 7, 2017 |title=Pence Has Already Done Something Biden Never Did: Break A Senate Tie |url=https://fivethirtyeight.com/features/pence-has-already-done-something-biden-never-did-break-a-senate-tie/ |access-date=June 4, 2025 |work=[[FiveThirtyEight]] |ref={{sfnRef|Bycoffe}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103082937/https://fivethirtyeight.com/features/pence-has-already-done-something-biden-never-did-break-a-senate-tie/ |date=January 3, 2021 }}
* {{Cite web |title=A Dramatic Tie-Breaker |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/A_Dramatic_Tie-Breaker.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210121228/https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/A_Dramatic_Tie-Breaker.htm |archive-date=December 10, 2020 |access-date=June 4, 2025 |website=[[United States Senate]] |ref={{sfnRef|&quot;A Dramatic Tie-Breaker&quot;}} }}
* {{cite web |url=https://www.senate.gov/pagelayout/reference/nominations/Nominations.htm |title=Supreme Court Nominations, present-1789 |publisher=[[United States Senate]] |access-date=February 11, 2012 |ref={{sfnRef|&quot;Supreme Court Nominations&quot;}} }}
*{{cite web |url=http://www.suvcw.org/garrecords/garposts/wi.pdf |title=Historical Summary of Grand Army of the Republic (GAR) Posts by State: Wisconsin |date=2005 |last=National GAR Records Program |website=garrecords.org |publisher=Sons of Union Veterans of the Civil War |ref={{sfnRef|&quot;GAR Posts by State: Wisconsin&quot;}} |access-date=March 26, 2019 |archive-date=July 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727205328/http://www.suvcw.org/garrecords/garposts/wi.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727205328/http://www.suvcw.org/garrecords/garposts/wi.pdf |date=July 27, 2020 }}
*{{cite web |url=http://rimollus.tripod.com/ |title=From the Headquarters Desk |last=Rhode Island Commandery |date=2009 |website=Original Civil War Officer Members of MOLLUS |publisher=Military Order of the Loyal Legion of the United States |ref={{sfnRef|&quot;Original Civil War Officer Members of MOLLUS&quot;}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727205120/http://rimollus.tripod.com/ |date=2020-07-27 }}
* {{cite web |title=Chester A. Arthur Fourth Annual Message |url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/fourth-annual-message-12 |publisher=The American Presidency Project |date=December 1, 1884 |accessdate=January 25, 2023 |ref=Chester A. Arthur Fourth Annual Message (December 1, 1884) }}
{{refend}}

== Bacaan Salajengna ==
* {{cite book |last=Aubin |first=J. Harris |date=1906 |title=Register of the Military Order of the Loyal Legion of the United States |url=https://archive.org/details/bub_gb_MoXlAAAAMAAJ |page=[https://archive.org/details/bub_gb_MoXlAAAAMAAJ/page/n27 20] |location=Boston, MA |publisher=Military Order of the Loyal Legion of the United States, Commandery of Massachusetts}}
* {{cite book |last=Department of Oregon, Grand Army of the Republic |date=1919 |title=Journal of the Annual Encampment |url=https://books.google.com/books?id=9bIPB0S4iegC&amp;pg=PA83 |location=Salem, OR |publisher=State Publishing Department }}
* {{cite book |last=Greenberger |first=Scott S. |date=2017 |title=The Unexpected President: The Life and Times of Chester A. Arthur |publisher=Da Capo |page=xii |isbn=978-0-30-682389-3}}
* {{cite book |last= McCrory |first=Thomas J. |date=2005 |title=Department of Wisconsin, Grand Army of the Republic |url=https://books.google.com/books?id=JeuBye82K0EC&amp;pg=PA100 |location=Black Earth, WI |publisher=Trails Books |isbn=1-931599-28-9}}
* {{cite book |last=Werner |first=Edgar A. |date=1889 |title=The New-York Civil List |url=https://books.google.com/books?id=gXM1AQAAMAAJ&amp;pg=PA170 |location=Albany |publisher=Weed, Parsons &amp; Co. |pages=170–171}}
* {{cite magazine |last=Waxman |first=Olivia B. |date=February 16, 2018 |title=Chester A. Arthur Is the Most Forgotten President in U.S. History, According to Science |url=http://www.time.com/5160978/presidents-day-history-memory/ |magazine=Time |access-date=September 1, 2018 |archive-date=July 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200730140929/https://time.com/5160978/presidents-day-history-memory/ |url-status=dead }}
* {{cite web | url = http://www.fjc.gov/servlet/nGetInfo?jid=192&amp;cid=999&amp;ctype=na&amp;instate=na | title = Blatchford, Samuel M. | work = Biographical Directory of Federal Judges | publisher = Federal Judicial Center | access-date = July 27, 2011}}

== Tumbu Luar ==
{{sister project links|wikt=no|commons=Chester A. Arthur|q=Chester A. Arthur|v=no|n=no|s=Author:Chester Alan Arthur|b=no}}

* {{CongBio|A000303}}
* {{Gutenberg author|id=1653}}
*{{Librivox author |id=11292}}
* [http://millercenter.org/president/arthur Ésai ngeunaan Chester Arthur sarta ésai pondok ngeunaan unggal anggota kabinétna], ti [[Miller Center of Public Affairs]]
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/arthur/index.html Chester Arthur: Pituduh Sumber Daya] ti [[Library of Congress]]
* [http://www.c-span.org/video/?151431-1/life-portrait-chester-arthur &quot;Life Portrait of Chester A. Arthur&quot;], ti [[C-SPAN]] ''[[American Presidents: Life Portraits]]'', 6 Agustus 1999
* [https://www.c-span.org/video/?306347-1/life-career-chester-arthur &quot;Life and Career of Chester A. Arthur&quot;], presentasi ku [[Zachary Karabell]] di [[Kansas City Public Library]], 23 Mei 2012
* [http://www.history.com/topics/chester-a-arthur/videos#president-chester-a-arthur ''Pamaréntahan Chester A. Arthur''], vidéo ku [[History (U.S. TV channel)|History.com]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Wdq0ADd91zI ''Biantara di Makam Chester Alan Arthur, Albany Rural Cemetery, 5 Oktober 2019''] ku sejarawan [[David Pietrusza]]
* [http://www.shapell.org/Collection/Presidents/Arthur-Chester-A Manuskrip Pribadi Chester A. Arthur] ti [http://www.shapell.org/ Shapell.org]
* {{YouTube|id=7S47gxS3wPo|Adegan tina épisode ''Futurama'' &quot;The Day the Earth Stood Stupid&quot;}}

{{Chester A. Arthur}}
{{Navboxes
|title=Jabatan jeung pangajén
|list1=
{{s-start}}
{{s-ppo}}
{{s-bef|before=John Smyth}}
{{s-ttl|title=Pupuhu [[New York Republican State Committee|Partéy Républik New York]]|years=1879–1881}}
{{s-aft|after=[[B. Platt Carpenter]]}}

{{s-bef|before=[[William A. Wheeler]]}}
{{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Calon ti Républik]] pikeun Wakil Présidén Amérika Serikat|years=[[1880 United States presidential election|1880]]}}
{{s-aft|after=[[John A. Logan]]}}

{{s-off}}
{{s-bef|before=[[William A. Wheeler]]}}
{{s-ttl|title=[[Vice President of the United States|Wakil Présidén Amérika Serikat]]|years=1881}}
{{s-aft|after=[[Thomas A. Hendricks]]}}

{{s-bef|before=[[James A. Garfield]]}}
{{s-ttl|title=[[President of the United States|Présidén Amérika Serikat]]|years=1881–1885}}
{{s-aft|after=[[Grover Cleveland]]}}
{{s-end}}
}}

{{navboxes
|title=Artikel nu patali jeung Chester A. Arthur
|list1=
{{US Presidents}}
{{USVicePresidents}}
{{USRepVicePresNominees}}
{{Arthur cabinet}}
{{United States presidential election, 1880}}
{{United States presidential election, 1884}}
}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Arthur, Chester A.}}
[[Kategori:Chester A. Arthur| ]]
[[Kategori:Gumelar taun 1829]]
[[Kategori:Calon wakil présidén Amérika Serikat 1880]]
[[Kategori:Tilar dunya taun 1886]]
[[Kategori:Episkopalian Amérika abad ka-19]]
[[Kategori:Présidén Amérika Serikat abad ka-19]]
[[Kategori:Wakil Présidén Amérika Serikat abad ka-19]]
[[Kategori:Aktivis anti-korupsi Amérika]]
[[Kategori:Pangacara Amérika]]
[[Kategori:Urang Amérika katurunan Skotlandia-Irlandia]]
[[Kategori:Kulawarga Arthur|Chester A.]]
[[Kategori:Makam di Albany Rural Cemetery]]
[[Kategori:Kandidat dina pamilihan présidén Amérika Serikat 1884]]
[[Kategori:Anggota kabinét pamaréntahan Garfield]]
[[Kategori:Urang Républik New York]]
[[Kategori:Urang Whig New York]]
[[Kategori:Urang Fairfield, Vermont]]
[[Kategori:Urang Schaghticoke, New York]]
[[Kategori:Présidén Amérika Serikat]]
[[Kategori:Wakil Présidén Amérika Serikat]]
[[Kategori:Alumni Union College (New York)]]
[[Kategori:Jénderal angkatan darat Uni]]
[[Kategori:Présidén Amérika Sarikat]]
[[Kategori:Inohong dunya]]


== Rujukan ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>sz0qwxraqdh1ume9ya46ko4oghqw6vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Consumer Technology Association (CES) 2025</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108019</id>
    <revision>
      <id>709542</id>
      <parentid>706949</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T03:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8386" sha1="e4o9rnu0z1zjg06poso4wus0ex9knvb" xml:space="preserve">'''Consumer Electronics Show (CES) 2025''' nyaeta acara bergengsi tingkat dunya anu dilangsukeun dinu kaping 7 Januari 2025 nepi ka 10 Januari 2025. Consumer Electonics Show ieu mangrupakeun acara pameran teknologi anu lokasina di Las Vegas Amerika, dinu acara ieu aya 4.500 ekshibitor tinu 160 leuwih nagara jeung kawasan, ejeung kaasup 1400 perusahaan anu keur ngarintis keneh.

Pameran teknologi ieu di ayakeun '''Consumer Technology Association''' tiap unggal taun. Acara ieu oge jadi tempat ekeur ngumpulna parushaan teknologi, startup, investor jeung inovator tinu loba nagara, ekeur ngapamerkeun produk atawa ide anyar keur di masa hareup anu ngabentuk kamajuan dina bidang teknologi. Consumer Electronics Show (CES) salah sahiji ajang pameran dagang inovasi teknologi anu nampilkeun invoasi anyar dinu bidang eleketronik.   CES oge hiji hijina pameran dagang anu bisa nampilkeun kabeh langskap teknologi dinu hiji acara ieu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tempo.co/sains/ces-2025-bagaimana-asal-usul-pameran-teknologi-consumer-electronics-show--1192048|title=CES 2025: Bagaimana Asal-usul Pameran Teknologi Consumer Electronics Show?|website=Tempo|language=id|accessdate=2026-03-17}}&lt;/ref&gt; 

== Sajarah jeung parkembangan Consumer Electronics Show (CES) ==
Consumer Electronics Show munggaran diayakeun di 1967 di New York. Ti saprak éta, éta parantos janten salah sahiji paméran téknologi panggedéna di dunya. Kana waktu, CES geus jadi leuwih ti saukur showcase pikeun produk éléktronika konsumén, tapi ogé platform keur diskusi ngeunaan masa depan téhnologi, inovasi industri, sarta dampak na ka masarakat.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tempo.co/sains/ces-2025-bagaimana-asal-usul-pameran-teknologi-consumer-electronics-show--1192048|title=CES 2025: Bagaimana Asal-usul Pameran Teknologi Consumer Electronics Show?|website=Tempo|language=id|accessdate=2026-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2026-03-11|title=Consumer Electronics Show|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Consumer_Electronics_Show&amp;oldid=1343005417|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sapanjang sababaraha dekade katukang, CES parantos janten platform pikeun ngaluncurkeun sababaraha téknologi penting, sapertos format vidéo énggal, alat kaulinan generasi salajengna, sareng inovasi dina téknologi komunikasi. Ku alatan éta, unggal édisi CES salawasna narik perhatian média, analis industri, jeung masarakat umum.

Dina 2025, CES balik deui kalayan rupa-rupa inovasi anyar anu ngagambarkeun kamajuan téknologi global anu beuki gancang. Téma utama paméran ieu museurkeun kana transformasi digital, intelijen buatan, kaséhatan digital, mobilitas masa depan, sareng téknologi sustainable.

== Dominasi Teknologi Kacerdasan Buatan ==
Consumer Electronics Show (CES) salah sahiji teknologi anu di dominasi dinu acara ejeung belakangan ieu nyaeta teknologi kacerdasan buatan atawa artificial intelligence (AI). Dinu acara Consumer Electronics Show (CES) parusahaan besar jiga NVIDIA dan Samsung nampilkeun produk anu basis kacerdasan buatan atawa AI anu beuki canggih jiga parangkat imah pinter, sistem kaamanan otomatis, atawa asisten virtual malahan mah bisa oge analisis data kesehatan dinu sektor kasehatan jeung pendidikan oge. 

Dinu acara Consumer Electronics Show (CES) ieu NVIDIA founder ejeung  CEO Jensen Huang datang mere pidato dinu acara ieu sakitar 90 menit. Pidato utamana taun 2025 nawiskeun pandangan anu luar biasa kana téknologi anu bakal ngajelaskeun dasawarsa anu bakal datang. Tina poténsi transformatif AI dugi ka kamajuan inovatif dina perjalanan, CEO di CES 2025 nangtang pamiarsa pikeun mikir saluareun cakrawala sareng nganut masa depan anu pinuh ku kamungkinan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/4570758/ajang-ces-2025-resmi-dibuka-di-las-vegas|title=Ajang CES 2025 resmi dibuka di Las Vegas|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-03-17}}&lt;/ref&gt;

Pangumuman konci tina pidato utama kalebet GPU NVIDIA GeForce RTX 50 Series, anu diwangun dina arsitéktur Blackwell; platform NVIDIA DRIVE Hyperion AV, didukung ku NVIDIA AGX Thor SoC anu énggal, anu ngadukung modél AI generatif sareng nganteurkeun kaamanan fungsional canggih sareng kamampuan nyetir otonom. Huang ogé nyorot kumaha modél dasar AI anu dijalankeun sacara lokal dina PC RTX AI bakal ngadémokratisasi aksés kana kamampuan AI canggih, ngaberdayakeun pamekar sareng penggemar pikeun nyiptakeun agén AI anu canggih sareng alur kerja kreatif langsung dina komputer pribadi na. &lt;ref&gt;https://www.cta.tech/media/cdkban1r/cestrendsreport_2025-sample.pdf&lt;/ref&gt;

Gary Shapiro, CEO sareng Wakil Ketua CTA, sareng Kinsey Fabrizio, Présidén CTA, muka CES kalayan pidato utama na ngeunaan Kaayaan Industri. Aranjeunna ngagungkeun CES salaku pusat inovasi global — tempat dimana para pionir, pangusaha, sareng para pemimpi ngumpul pikeun nunjukkeun kakuatan transformatif téknologi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvrijakartanews.com/article/News/17525|title=Raksasa Teknologi Berkumpul di Las Vegas untuk CES 2025|website=tvrijakartanews.com|accessdate=2026-03-17}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Program Konferensi ==

'''Consumer Electronics Show 2025''' nyadiakeun leuwih ti 300 sesi konferensi anu ngabahas kumaha téknologi bisa jadi solusi pikeun rupa-rupa tantangan gedé di dunya.

C Space anu dilaksanakeun di ARIA jadi tempat kumpulna rébuan profesional pamasaran tingkat luhur pikeun ngulik hubungan antara téknologi, média, jeung branding. Para pamilon meunang wawasan ti inovator ternama ti pausahaan saperti Reddit, NBCUniversal, jeung Microsoft Advertising ngeunaan kumaha téknologi ngabentuk masa depan storytelling, keterlibatan konsumen, jeung strategi merek. Sesi ieu ogé nekenkeun pentingna kreativitas jeung kaaslian dina nyanghareupan perkembangan dunya digital.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ces.tech/press-releases/ces-2025-the-global-stage-for-innovation-connecting-the-world-creating-the-future|title=CES 2025: The Global Stage for Innovation, Connecting the World, Creating the Future|website=www.ces.tech|language=en|accessdate=2026-03-17}}&lt;/ref&gt;

* '''CES Creator Space''', anu kahiji kalina diayakeun jeung didukung ku Sony, jadi tempat pikeun para kreator pikeun silih kenal, nyieun kontén, sarta istirahat di sela-sela kunjungan pameran. Sesi anu dipandu ku para ahli ngabahas rupa-rupa topik, saperti storytelling, monetisasi kontén, gawé bareng jeung brand, nepi ka hak kapamilikan karya.

* '''Digital Health Summit''' ngahijikeun rupa-rupa pihak dina ékosistem kaséhatan pikeun diajar, silih jaringan, sarta ngulik peran téknologi dina ningkatkeun layanan médis, kaséhatan, jeung karaharjaan masyarakat.

* '''Great Minds''' Series ngabahas hubungan antara téknologi jeung kahirupan manusa. Para pamicara asalna ti rupa-rupa latar tukang, saperti eksekutif pausahaan, filantropis, influencer, pejabat pamaréntah, pangusaha, nepi ka investor.

* '''Innovation for All Track''' nyadiakeun program husus anu boga tujuan pikeun mastikeun yén sagala sora bisa kadéngé dina dunya téknologi jeung inovasi. Program ieu ngahijikeun para pamikir pikeun ilubiung dina diskusi interaktif sarta acara networking.

* '''Innovation Policy Summit''' ngarojong agenda inovasi anu diusung ku Consumer Technology Association. Dina sesi ieu, CES ngahijikeun para pembuat kawijakan jeung wakil pamaréntah ti sakumna dunya pikeun ngabahas isu penting saperti kecerdasan buatan (AI), privasi, perdagangan, jeung persaingan global.

* '''Mobility Stage''' anu anyar diayakeun di West Hall ngabahas masa depan téknologi transportasi. Topik anu diangkat diantarana AI, kendaraan anu nyambung (connected vehicles), software, jeung ranté suplai.

* '''Quantum Means Business''', hiji runtuyan konferensi anu dikembangkeun babarengan jeung Quantum World Congress, ngahijikeun para ahli dina widang komputasi kuantum. Tokoh industri ti pausahaan saperti IBM jeung Microsoft ngabagi wawasan ngeunaan kumaha téknologi kuantum, digabungkeun jeung AI jeung machine learning, bisa muka kasempetan anyar di sagala sektor.

Pamungkas, Startup Stage di Eureka Park jadi tempat kumpulna para inovator pikeun ngabahas rupa-rupa topik saperti kecerdasan buatan, kaséhatan, jeung pendanaan startup.

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;
[[Kategori:WikiSuarana]]
[[Kategori:WikiSuarana-Zulaihamaryam]]</text>
      <sha1>e4o9rnu0z1zjg06poso4wus0ex9knvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lakbok</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108482</id>
    <revision>
      <id>709566</id>
      <parentid>709484</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T10:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7206" sha1="jlui118o32qg9llzz1vioam4yjwxo1a" xml:space="preserve">
 {{Infobox settlement
| name = Lakbok
| native_name = ᮜᮊ᮪ᮘᮧᮊ᮪
| other_name = Bandjarpatroman / Pataruman
| image_map = Lakbok in Ciamis Regency.svg
| subdivision_name = [[Jawa Barat]]
| subdivision_name1 = [[Kabupatén Ciamis|Ciamis]]
| area_total_km2 = 60.56
| population_total = 56369
| population_density_km2 = 931
| coordinates = {{coord|7|24|01|S|108|39|51|E|display=inline,title}}
}}

'''Lakbok''' (ᮜᮊ᮪ᮘᮧᮊ᮪, baheula ngaranna '''Bandjarpatroman''' atawa '''Pataruman''') nyaéta hiji kacamatan di [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Barat]]. Béda jeung catetan administrasi resmi, naskah kuno ''Kidung Lakbok'' taun 1956&lt;ref name=&quot;kidung&quot;&gt;Kidung Lakbok, 1956.&lt;/ref&gt; nyatet yén ieu wewengkon téh tilas puseur karajaan bawahan [[Galuh]] nu robah jadi rawa alatan perang jeung sumpah karuhun.

Disebutkeun ogé aya 7 désa kalayan sakitar 1.000 rumah tangga, sarta VOC ngawangun pager jeung pos jaga (''een Pagar, en eenige bezetting'') di wewengkon éta.&lt;ref name=&quot;voc1726&quot;/&gt;

Rujukan ieu saluyu sareng carita dina naskah ''[[Kidung Lakbok]]'' (1956) anu nyebatkeun [[Walungan Citanduy]] sareng wewengkon sabudeureunana minangka lokasi [[Perang Pataruman]].

 
== Ngaran ==
Aya dua vérsi asal-usul ngaran '''Lakbok''':
 
=== 1. Vérsi Kamus: &quot;Maung Gede&quot; ===
Nurutkeun ''Kamus Basa Sunda'' R.A. Danadibrata (2015), kecap &quot;lakbok&quot; asalna tina Basa Sunda Kuno nu hartina &quot;maung nu gedé pisan&quot; atawa sato galak panggedéna.&lt;ref&gt;Danadibrata, R.A. 2015. ''Kamus Basa Sunda''.&lt;/ref&gt;
 
=== 2. Vérsi Naskah Kuno: &quot;Bandjarpatroman&quot; ===
Dumasar ''Kidung Lakbok'' Bait 3, ngaran aslina saméméh robah téh '''Bandjarpatroman''':
 
''&quot;Lakbok teh hidji nagara, Nu disupata ku dewa, Katelah Bandjarpatroman, nagri gede loh djinawi.&quot;''&lt;ref name=&quot;kidung3&quot;&gt;Kidung Lakbok, Bait 3, 1956.&lt;/ref&gt;
 
Hartina: &quot;Lakbok éta hiji nagara, nu disumpah ku karuhun, baheula disebut Bandjarpatroman, nagara gedé nu makmur tur beunghar.&quot;
 
Hartina &quot;Maung gede&quot; bisa jadi siloka atawa paribasa pikeun ngagambarkeun gedéna jeung kawibawanana &quot;Nagri Gede Bandjarpatroman&quot; jaman baheula.
 
== Sajarah ==
=== Bukti Kolonial: Tsjalave/Salawe (1726) ===
Dumasar kana arsip [[VOC]] taun 1726, wewengkon anu disebut '''Tsjalave''' (Salawe) tos aya dina abad ka-18.&lt;ref name=&quot;voc1726&quot;&gt;Arsip VOC 1726. Dikutip tina dokumén anu dibagikeun ku Dodenk Zoe. Taun ieu saluyu sareng laporan VOC ti [[Cirebon|Cheribon]] sareng wewengkon sabudeureunana.&lt;/ref&gt; Dina dokumén éta, Tsjalave digambarkeun aya di sisi [[Walungan Citanduy]], caket sareng désa Rantija, Madura, Magara, sareng Bloctjong.

Disebutkeun ogé aya 7 désa kalayan sakitar 1.000 rumah tangga, sarta VOC ngawangun pager jeung pos jaga (''een Pagar, en eenige bezetting'') di wewengkon éta.&lt;ref name=&quot;voc1726&quot;/&gt;

Rujukan ieu saluyu sareng carita dina naskah ''[[Kidung Lakbok]]'' (1956) anu nyebatkeun [[Walungan Citanduy]] sareng wewengkon sabudeureunana minangka lokasi [[Perang Pataruman]].

=== Jaman Karajaan Galuh: Perang Pataruman ===
''Kidung Lakbok'' nyaritakeun kajian gedé rebutan kakawasaan antara dua katurunan karajaan, nyaéta [[Ratu Inggeung Buana]] jeung [[Ratu Agung Tambakbaja]]. Perang lumangsung di wewengkon Pataruman, Cikawung, Kokoplak, nepi ka Kawasen.&lt;ref name=&quot;kidung4&quot;&gt;Kidung Lakbok, Bait 4-5, 1956.&lt;/ref&gt;
 
Alatan perang jeung silih pasea, nagara ieu tuluy disumpah, nepi ka robah jadi leuweung jeung rawa, sakumaha nu kacatet dina Bait 17: ''&quot;urut djaeuh djadi leuweung, djadi leuweung sima gonggong&quot;''.&lt;ref name=&quot;kidung17&quot;&gt;Kidung Lakbok, Bait 17, 1956.&lt;/ref&gt;
 
Dina naskah ieu ogé aya ramalan nu geus kabukti:
 
1. ''&quot;Bandjar Bakal Bandjir&quot;'' — kajadian banjir gedé dina tanggal 2 Juli 1950.&lt;ref name=&quot;kidungprosa&quot;&gt;Kidung Lakbok, Bagian Prosa, 1956.&lt;/ref&gt;
​
2. ''&quot;Lakbok pulang ka asalna, Kebo mulih pakandangan&quot;'' — hartina sajarah bakal dipulangkeun deui ka nu boga.&lt;ref name=&quot;kidung22&quot;&gt;Kidung Lakbok, Bait 22, 1956.&lt;/ref&gt;

=== Jaman Modéren ===
Taun 1926, Bupati R.A.A. Wiranatanuningrat méré hak milik tanah ka masarakat tatanén sangkan bisa ngokolakeun deui lahan rawa nu geus lila kosong.&lt;ref&gt;Wikipedia Indonesia.&lt;/ref&gt;
 
Ayeuna, Lakbok geus maju: aya leuwih ti 56 satuan atikan ti TK nepi ka PTS,&lt;ref name=&quot;kemendikdasmen&quot;&gt;Kemendikdasmen, 2024. [https://referensi.data.kemendikdasmen.go.id/pendidikan/dikdas/021411/3 Data Dikdasmen]&lt;/ref&gt; sarta perguruan tinggi STIT Lakbok.&lt;ref name=&quot;stit&quot;&gt;[https://www.stitlakbok.ac.id/ stitlakbok.ac.id]&lt;/ref&gt;
 
== Wates Wewengkon (Dumasar Sajarah) ==
Nurutkeun wates dina naskah kuno, wewengkon Bandjarpatroman baheula leuwih lega ti administrasi ayeuna, ngawengku:
 
- Pataruman
​
- Cikawung
​
- Kawasen
​
- Tur patula-patali raket jeung Batulawang — nu disebut nepi ka 4 kali dina naskah minangka &quot;Gerbang Asup ka Gunung Sangkur&quot;.&lt;ref name=&quot;kidung14&quot;&gt;Kidung Lakbok, Bait 14-15, 1956.&lt;/ref&gt;
 

== Situs Sajarah Patali ==

Lakbok raket pisan sajarahna jeung Desa Batulawang, Kec. Pataruman, Kota Banjar. Dumasar data resmi Disdikbud Kota Banjar, di dinya aya 8 Cagar Budaya Karajaan Galuh nu kacatet dina Kidung:&lt;ref name=&quot;disdikbudbanjar&quot;&gt;Disdikbud Kota Banjar, 2025.&lt;/ref&gt;


1. [[Gunung Sangkur]] — disebut &quot;tempat njingkur / panyingkuran&quot; dina Bait 15&lt;ref name=&quot;kidung15&quot;&gt;Kidung Lakbok, Bait 15, 1956.&lt;/ref&gt;


2. [[Batu Peti]] — &quot;Batu peti nu mupusti&quot; (Bait 21)&lt;ref name=&quot;kidung21&quot;&gt;Kidung Lakbok, Bait 21, 1956.&lt;/ref&gt;

3. Batu Kasur — bisa ngahasilkeun sora lamun dipukul, numbu ka legenda Sangkuriang

4. Sanghyang Bedil

5. Batu Pangkon

6. Sumur Bandung

7. Kyai Panembahan

8. Banyu Mudal
 
== Atikan ==
Dumasar data Kemendikdasmen taun 2024, di Kacamatan Lakbok aya:
 
- 44 SD / MI
​
- 8 SMP / MTs
​
- 4 SMA / SMK / MA
​
- 1 Perguruan Tinggi: [[STIT Lakbok]] 
 
== Kaamanan ==
Wewengkon ieu dijaga ku Polsek Lakbok.&lt;ref name=&quot;polres&quot;&gt;[https://tribratanewspolresciamis.com/category/polsek/lakbok/ Tribrata News Polres Ciamis]&lt;/ref&gt; Rutin ngayakeun musyawarah désa di [[Sindangangin]] jeung tempat séjén pikeun ngajaga karapihan masarakat.&lt;ref name=&quot;polri&quot;&gt;[https://humas.polri.go.id/news/detail/2108136-ikuti-musdes-tingkat-desa-sindangangin-polsek-lakbok-sampaikan-imbauan-kamtibmas Humas Polri, 2023]&lt;/ref&gt;
 
== Géografi jeung Iklim ==
Lakbok mibanda iklim tropis kalayan curah hujan nu luyu jeung karakter wewengkon rawa.&lt;ref name=&quot;bmkg&quot;&gt;[https://www.bmkg.go.id/cuaca/prakiraan-cuaca/32.07.17 BMKG Kode 32.07.17]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Kaayaan rawa jeung cai ieu geus disebut dina Kidung Bait 17: ''&quot;tingkarocak ku rea rawa&quot;''.&lt;ref name=&quot;kidung17&quot;/&gt;
 
== Tempo ogé ==
 
* [[Kidung Lakbok]] 
* [[Batulawang]]
* [[Gunung Sangkur]] 
* [[Sajarah Karajaan Galuh]]
* [[STIT Lakbok]]
 
== Rujukan ==
{{reflist}}
 
== Pranala luar ==
 
* [https://kecamatan-lakbok.ciamiskab.go.id/ Situs Resmi Kecamatan Lakbok]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kidung_Lakbok_-_Buku_Lengkap.pdf Naskah Lengkap Kidung Lakbok 1956]
* [https://www.stitlakbok.ac.id/ STIT Lakbok]
* [https://tribratanewspolresciamis.com/category/polsek/lakbok/ Berita &amp; Informasi]

[[Kategori:Kacamatan di Kabupatén Ciamis]]
[[Kategori:Sajarah Sunda]]
[[Kategori:Karajaan Galuh]]
[[Kategori:Naskah Sunda Kuno]]</text>
      <sha1>jlui118o32qg9llzz1vioam4yjwxo1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gunung Sangkur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108487</id>
    <revision>
      <id>709546</id>
      <parentid>709087</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T05:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5063" sha1="d83i417t873g0qx6rj7ewx9tdttfn4e" xml:space="preserve">'''Gunung Sangkur''' nyaéta salah sahiji situs [[cagar budaya]] [[Karajaan Galuh]] sarta [[kompleks gunung api]] nu aya di [[Batulawang]], [[Pataruman]], [[Kota Banjar]]. Gunung ieu kawentar minangka kawasan angker nu miboga rupa-rupa larangan adat sarta jadi lokasi wisata edukasi.&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{cite news|url=https://timesindonesia.co.id/peristiwa-daerah/348627/menguak-tabir-misteri-larangan-di-gunung-sangkur-kota-banjar|title=Menguak Tabir Misteri Larangan di Gunung Sangkur Kota Banjar|publisher=TIMES Indonesia|date=24 Mei 2021|accessdate=10 Méi 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kemenag&quot;&gt;{{cite web|url=https://jabar.kemenag.go.id/daerah/kenali-alam-min-1-kota-banjar-ajak-siswa-jelajahi-gunung-sangkur-qXy2ar|title=Kenali Alam, MIN 1 Kota Banjar Ajak Siswa Jelajahi Gunung Sangkur|publisher=Kemenag Jabar|date=1 Februari 2025|accessdate=10 Méi 2026}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Géologi ==
Kompleks Gunung api Sangkur aya di beulah wétan [[Kota Banjar]] sarta diwangun ku sababaraha bukit terisolir. Dumasar Peta Geologi Lembar Majenang, kawasan ieu mangrupa produk interaksi lava-sedimen basah-air.&lt;ref name=&quot;jgsm&quot;&gt;{{cite journal|author=Agustina Djafar, dkk.|title=Produk Interaksi Lava-Sedimen Basah-Air pada Kompleks Gunung api Sangkur, Kota Banjar, Provinsi Jawa Barat|journal=Jurnal Geologi dan Sumberdaya Mineral|volume=25|issue=3|year=2024|publisher=Kementerian ESDM|doi=10.33332/jgsm.geologi.v25i3.869|url=https://jgsm.geologi.esdm.go.id/index.php/JGSM/article/view/869}}&lt;/ref&gt;

== Étimologi jeung Legenda ==
Ngaran &quot;Sangkur&quot; numutkeun naskah [[Kidung Lakbok]] Bait 14-15 asalna tina kecap &quot;njingkur&quot; atawa &quot;nyingkur&quot; nu hartina nyumput. Gunung ieu disebut minangka tempat &quot;njingkur&quot; atawa &quot;panyingkuran&quot; sabab baheula jadi tempat saha waé nu nyumput saenggeus perang.&lt;ref name=&quot;kidung&quot;&gt;[[Kidung Lakbok]], 1956, Bait 14-15&lt;/ref&gt;

Wujud gunungna ogé seukeut kawas pakarang sangkur.&lt;ref name=&quot;harapan&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.harapanrakyat.com/2023/06/asal-usul-nama-gunung-sangkur-kota-banjar-hingga-legenda-sangkuriang/|title=Asal Usul Nama Gunung Sangkur Kota Banjar hingga Legenda Sangkuriang|publisher=Harapan Rakyat|date=4 Juni 2022|accessdate=10 Méi 2026}}&lt;/ref&gt;

Salian ti éta, Gunung Sangkur disebut patali jeung legenda [[Sangkuriang]] ti [[Gunung Tangkuban Parahu]].&lt;ref name=&quot;harapan&quot;/&gt; Situs ieu ogé nyimpen carita [[Ki Tekel]] jeung bagong gaib.&lt;ref name=&quot;harapan&quot;/&gt;

== Sajarah ==
Gunung Sangkur disebut dina naskah [[Kidung Lakbok]] Bait 15 minangka &quot;Gunung Sangkur tempat njingkur&quot;.&lt;ref name=&quot;kidung&quot;/&gt;

== Cagar Budaya ==
Dina 17 Juni 2020, wewengkon Gunung Sangkur dikokolakeun ku [[Lembaga Masyarakat Desa Hutan]] (LMDH) [[Desa Kujangsari]].&lt;ref name=&quot;pemkot&quot;&gt;{{cite web|url=https://banjarkota.go.id/umum/tasyakuran-lmdh-gunung-sangkur-kota-banjar/|title=Tasyakuran LMDH Gunung Sangkur Kota Banjar|publisher=Pemerintah Kota Banjar|date=18 Juni 2020|accessdate=10 Méi 2026}}&lt;/ref&gt;

[[Dinas Pendidikan dan Kebudayaan Kota Banjar]] netepkeun kawasan Gunung Sangkur minangka [[Situs Diduga Objek Cagar Budaya]] (ODCB). Di lerengna aya sababaraha monolit sakral, di antarana '''Batu Bangkis''' jeung '''Batu Kasur'''.&lt;ref name=&quot;newstasik&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.newstasikmalaya.com/batu-bangkis-monolit-sakral-di-lereng-gunung-sangkur-kota-banjar|title=Batu Bangkis, Monolit Sakral di Lereng Gunung Sangkur Kota Banjar|publisher=News Tasikmalaya|date=30 November 2025|accessdate=10 Méi 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kasur&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.harapanrakyat.com/2023/05/cerita-batu-kasur-di-gunung-sangkur-kota-banjar-sosok-berjubah-putih-hingga-pesantren-gaib/|title=Cerita Batu Kasur di Gunung Sangkur Kota Banjar, Sosok Berjubah Putih hingga Pesantren Gaib|publisher=Harapan Rakyat|date=15 April 2023|accessdate=10 Méi 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Batu Kasur ===
'''Batu Kasur''' mangrupa monolit di puncak Gunung Sangkur, kawasan [[Desa Mulyasari]], nu nyimpen rupa-rupa carita mistis. Numutkeun warga, di tempat ieu aya pasantrén gaib jeung sosok berjubah bodas.&lt;ref name=&quot;kasur&quot;/&gt;

== Larangan Adat ==
Gunung Sangkur kawentar minangka kawasan angker nu miboga rupa-rupa larangan atawa pamali pikeun nu datang.&lt;ref name=&quot;times&quot;/&gt; Larangan ieu patali jeung kapercayaan masarakat satempat kana kasakralan situs éta.

== Pendidikan ==
Dina 1 Februari 2025, [[Madrasah Ibtidaiyah Negeri 1 Kota Banjar]] ngayakeun kagiatan luar ruangan &quot;Kenali Alam&quot; ku cara ngajak siswa ngajajah Gunung Sangkur minangka bagian tina program pendidikan berbasis lingkungan.&lt;ref name=&quot;kemenag&quot;/&gt;

== Tingali ogé ==
* [[Batulawang]]
* [[Kidung Lakbok]]
* [[Karajaan Galuh]]
* [[Batu Bangkis]]
* [[Batu Kasur]]
* [[Sangkuriang]]
* [[Geologi Jawa Barat]]

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Cagar Budaya Karajaan Galuh]]
[[Kategori:Situs Sajarah di Kota Banjar]]
[[Kategori:Gunung di Kota Banjar]]
[[Kategori:Legenda Sunda]]
[[Kategori:Tempat Angker di Indonesia]]
[[Kategori:Gunung api di Jawa Barat]]
[[Kategori:Wisata Edukasi di Kota Banjar]]
[[Kategori:Situs Megalitikum di Jawa Barat]]</text>
      <sha1>d83i417t873g0qx6rj7ewx9tdttfn4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bandjarpatroman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108491</id>
    <revision>
      <id>709539</id>
      <parentid>709100</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T02:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="c0rihxif8rzrbax9e8rrliii15qjk8v" xml:space="preserve">'''Banjarpatroman''' atawa '''Bandjarsari''' nyaéta ngaran hiji wewengkon sajarah di wétan [[Tatar Sunda]] nu jadi cikal-bakal [[Kota Banjar]].&lt;ref name=&quot;ppidbanjar&quot;&gt;{{cite web|url=https://ppid.banjarkota.go.id/portal/system/public/uploads/informasi/1728881741.pdf|title=Sejarah Nama Kecamatan Banjar|website=PPID Kota Banjar|access-date=2026-05-11}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Wewengkon ieu disebut dina ''[[Kidung Lakbok]]'' taun 1956 salaku &quot;nagri gede loh djinawi&quot; nu ngaranna &quot;Bandjarpatroman&quot;.&lt;ref name=&quot;kidung&quot;&gt;Kidung Lakbok, 1956&lt;/ref&gt; Dina abad ka-17, di dieu nangtung [[Kerajaan Kertabumi]].&lt;ref name=&quot;insiden24&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.insiden24.com/berita/amp/39610704930/sejarah-panjang-kota-banjar-dari-kerajaan-kertabumi-hingga-terbentuknya-daerah-otonom|title=Sejarah Panjang Kota Banjar: Dari Kerajaan Kertabumi Hingga Terbentuknya Daerah Otonom|website=Insiden24.com|date=2023-11-01|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt; Taun 1920-1962, Banjar Patroman jadi sentral karet panggedéna di Priangan Timur, kalawan puseur di [[Batulawang]].&lt;ref name=&quot;harapan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.harapanrakyat.com/2023/07/sejarah-banjar-patroman-sentral-karet-terbesar-di-priangan-timur-1920-1962/|title=Sejarah Banjar Patroman, Sentral Karet Terbesar di Priangan Timur 1920-1962|website=HarapanRakyat.com|date=2023-07-14|access-date=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
=== Jaman Bandjarpatroman ===
Dina ''Kidung Lakbok'' disebutkeun yén Bandjarpatroman mangrupa &quot;nagri gede loh djinawi&quot; nu diparéntah ku Ratu Agung Tambakbaja, tapi runtuh sarta jadi [[Rawa Lakbok]].&lt;ref name=&quot;kidung&quot;/&gt;

=== Jaman Kertabumi ===
Sanggeus runtuh, di wewengkon ieu nangtung Karajaan Kertabumi kira-kira taun 1625.&lt;ref name=&quot;insiden24&quot;/&gt;

=== Jaman Kolonial ===
Taun 1920-1962, Banjar Patroman jadi sentral perkebunan karet.&lt;ref name=&quot;harapan&quot;/&gt;

== Tingali ogé ==
* [[Kota Banjar]]
* [[Kerajaan Kertabumi]]
* [[Rawa Lakbok]]
* [[Kidung Lakbok]]

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>c0rihxif8rzrbax9e8rrliii15qjk8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herbert Hoover</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108497</id>
    <revision>
      <id>709549</id>
      <parentid>709186</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T06:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124721" sha1="0i62qzr27r5pbsdogkbub9qs6i6wixz" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| image               = President Hoover portrait.jpg
| caption             = Hoover dina taun 1928
| office              = [[Présidén Amérika Sarikat]] ka-31
| vice_president      = [[Charles Curtis]]
| term_start          = 4 Maret 1929
| term_end            = 4 Maret 1933
| predecessor         = [[Calvin Coolidge]]
| successor           = [[Franklin D. Roosevelt]]
| office1             = [[Menteri Perdagangan Amérika Sarikat]] ka-3
| president1          = {{plainlist|
* [[Warren G. Harding]]
* Calvin Coolidge}}
| term_start1         = 5 Maret 1921
| term_end1           = 21 Agustus 1928
| predecessor1        = [[Joshua W. Alexander]]
| successor1          = [[William F. Whiting]]
| office2             = Diréktur [[Administrasi Pangan Amérika Sarikat]]
| president2          = [[Woodrow Wilson]]
| term_start2         = 21 Agustus 1917
| term_end2           = 16 Nopémber 1918
| predecessor2        = Jabatan anyar
| successor2          = Jabatan dilaungkeun
| birth_name          = Herbert Clark Hoover
| birth_date          = {{birth date|1874|8|10}}
| birth_place         = [[West Branch, Iowa]], AS.
| death_date          = {{death date and age|1964|10|20|1874|8|10}}
| death_place         = New York City, AS.
| resting_place       = [[Herbert Hoover Presidential Library and Museum]]
| party               = [[Partéy Républik (Amérika Sarikat)|Républik]] (ti taun 1920)
| other_party         = [[Politikus indepénden|Indepénden]] (saméméh 1920)
| spouse              = {{marriage|[[Lou Henry Hoover|Lou Henry]]|10 Pébruari 1899|7 Januari 1944|end=died}}
| children            = {{flatlist|
* [[Herbert Hoover Jr.|Herbert Jr.]]
* [[Allan Hoover|Allan]]}}
| education           = [[Universitas Stanford]] ([[Bachelor of Science|BS]])
| signature           = Herbert Clark Hoover Signature.svg
| signature_alt       = Tanda tangan kursif mangsi
| module              = {{Listen
|pos         = center
|embed       = yes
|filename    = Hoover moment.ogg
|title       = Sorana Hoover
|type        = speech
|description = Hoover nembé ngumumkeun [[Rencana stimulus ékonomi 1931]]&lt;br&gt;Dirékam 18 Oktober 1931}}
}}

'''Herbert Clark Hoover''' (10 Agustus 1874 – 20 Oktober 1964) nyaéta [[Présidén Amérika Sarikat]] ka-31, ngajabat ti taun 1929 nepi ka 1933. Saméméh asup ka dunya pulitik, Hoover digawé salaku [[insinyur]] sarta pangusaha dina industri pertambangan. Sanggeus kalibet dina layanan ''publik'', manéhna diangkat pikeun mingpin sababaraha tarékah kamanusaan utama, kaasup jadi pupuhu ''Commission for Relief in Belgium]]'', anu hasil mulangkeun leuwih ti 100.000 urang Amérika anu kapiuhan di Éropa, diréktur [[U.S. Food Administration]], anu nyadiakeun jatah keur prajurit sarta kadaharan keur warga anu kalaparan di Éropa, diréktur [[American Relief Administration]], anu mingpin infrastruktur sarta bantuan pangan pasca-perang di Éropa, sarta ngadegkeun [[Commission for Polish Relief]]. Salaku anggota [[Partéy Républik (Amérika Sarikat)|Partéy Républik]], manéhna ngajabat salaku [[Menteri Perdagangan Amérika Sarikat]] ka-3 ti taun 1921 nepi ka 1928 saméméh [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1928|kapilih jadi présidén dina taun 1928]]. [[Masa kapersidénan Herbert Hoover|Masa kapersidénanana]] didominasi ku [[Depresi Besar]], sarta kawijakan ogé métodena pikeun merangan krisis éta dianggap teu nyukupan sarta kolot teuing (konservatif). Di tengah kaayaan manéhna anu teu dipikaresep ku rahayat, manéhna éléh mutlak dina usaha kapilih deui ku [[Franklin D. Roosevelt]] dina taun [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1932|1932]].

Lahir ti kulawarga [[Quaker]] di [[West Branch, Iowa]], Hoover digedékeun di [[Oregon]]. Manéhna mangrupa salah sahiji lulusan munggaran ti [[Universitas Stanford]] anu anyar dina taun 1895. Hoover nyokot posisi di hiji pausahaan pertambangan anu puseurna di [[London]] anu digawé di [[Australia]] sarta [[Tiongkok]]. Manéhna gancang jadi insinyur pertambangan anu beunghar. Dina taun 1914, nalika bituna [[Perang Dunya I]], manéhna ngatur sarta mingpin ''Commission for Relief in Belgium'', hiji organisasi bantuan internasional anu nyadiakeun kadaharan ka Bélgia anu dikoasa ku Jérman. Nalika [[Amérika Sarikat|AS]] asup ka jero perang dina taun 1917, Présidén [[Woodrow Wilson]] nunjuk Hoover pikeun mingpin ''Food Administration''. Manéhna jadi kawentar salaku &quot;diktator pangan&quot; di nagarana. Sanggeus perang, Hoover mingpin ''American Relief Administration'', anu nyadiakeun kadaharan keur jutaan jalma anu kalaparan di [[Éropa Tengah]] sarta Wétan, utamana [[Rusia]]. Jasa-jasana nalika mangsa perang ngajadikeun manéhna jadi favorit loba pihak [[Progresivisme di Amérika Sarikat|progrisif]], sarta manéhna gagal nyiar nominasi Républik dina [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1920|Pemilu 1920]].

Hoover ngajabat salaku Menteri Perdagangan di sahandapeun présidén [[Warren G. Harding]] sarta [[Calvin Coolidge]]. Hoover mangrupa anggota Kabinét anu aktif sarta katingali pisan, nepi ka katelah salaku &quot;Menteri Perdagangan sarta Wakil Menteri keur sakabéh departemén séjénna.&quot; Manéhna boga pangaruh dina kamekaran transportasi udara sarta radio. Hoover mingpin réspon féderal kana [[Banjir Gedé Mississippi 1927]]. Manéhna meunangkeun nominasi Républik dina [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1928|Pemilu 1928]] sarta ngéléhkeun calon Démokrat [[Al Smith]] kalayan sora anu kacida mutlakna. Dina taun 1929, Hoover mimiti ngajabat présidén. Nanging, dina taun kahiji jabatanna, [[Pasar saham ancur 1929|pasar saham ancur]], anu nandaan mimitina Depresi Besar. Hoover ngarojong [[Repatriasi Méksiko]] sarta résponna kana Depresi Besar dianggap sacara lega kurang sumanget.

Di tengah-tengah Depresi Besar, manéhna éléh mutlak ku calon Démokrat Franklin D. Roosevelt dina [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1932|Pemilu 1932]]. Masa pangsiun Hoover lumangsung leuwih ti 31 taun, salah sahiji mangsa pangsiun présidén anu panglilana. Manéhna nulis loba karya sarta jadi beuki [[Konservatisme di Amérika Sarikat|konservatif]] dina mangsa pangsiunna. Manéhna sacara kuat ngritik kawijakan luar nagri Roosevelt sarta [[New Deal]]. Dina taun 1940-an sarta 1950-an, sawangan umum ka Hoover ningkat, sabagéan gedé alatan jasa-jasana dina sababaraha pancén keur présidén [[Harry S. Truman]] sarta [[Dwight D. Eisenhower]], kaasup mingpin [[Komisi Hoover]] anu boga pangaruh. Penilaian kritis kana kapersidénanana ku para sajarahwan sarta élmuwan pulitik sacara umum [[Peringkat sajarah présidén Amérika Sarikat|nempatkeun manéhna]] di antara présidén anu panggoréngna dina sajarah Amérika, sanajan Hoover kenging pamuji kana tindakanana salaku tokoh kamanusaan sarta pajabat publik.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Levinson|first=Martin H.|title=Indexing and Dating America's 'Worst' Presidents |date=2011 |journal=ETC: A Review of General Semantics |volume=68 |issue=2 |pages=147–155 |jstor=42579110 |issn=0014-164X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Merry |first=Robert W. |date=January 3, 2021|title=RANKED: Historians Don't Think Much of These Five U.S. Presidents |url=https://nationalinterest.org/blog/reboot/ranked-historians-dont-much-these-five-us-presidents-175654 |access-date=February 25, 2022 |magazine=The National Interest}}&lt;/ref&gt;

== Mangsa leutik sarta pendidikan ==
{{stack|float=left|[[File:Herbert Hoover birthplace.jpg|left|thumb|Imah pondok tempat lahirna Hoover di [[West Branch, Iowa]]]]}}

Herbert Clark Hoover lahir dina 10 Agustus 1874, di [[West Branch, Iowa]].{{efn|Hoover satuluyna jadi présidén munggaran anu lahir di kuloneun [[Walungan Mississippi]], sarta tetep jadi hiji-hijina présidén anu lahir di Iowa.{{sfn|Burner|1996|p=4}}}} Bapana, Jesse Hoover, nyaéta saurang [[tukang panday]] sarta nu boga toko pakakas tatanén turunan Jérman, Swiss, sarta Inggris.{{sfn|Burner|1996|p=4}} Indungna Hoover, Hulda Randall Minthorn, digedékeun di [[Norwich, Ontario]], Kanada, méméh pindah ka [[Iowa]] dina taun 1859. Kawas kalolobaan warga West Branch séjénna, Jesse sarta Hulda téh urang [[Quakers]].{{sfn|Whyte 2017|pp=5–10}} Sabudeureun umur dua taun &quot;Bertie&quot;, nénéhna harita, katarajang panyakit [[croup]] anu parna, sarta sempet dianggap geus maot nepi ka dihirupkeun deui ku emangna, John Minthorn.&lt;ref&gt;Burner, p. 6.&lt;/ref&gt; Nalika budak leutik, manéhna mindeng disebut ku bapana salaku &quot;stick in the mud&quot; (budak leutik nu kapepet na leutak) alatan mindeng kajebak dina leutak nalika meuntas jalan anu can diaspal.&lt;ref&gt;Burner, p. 7.&lt;/ref&gt; Kulawarga Herbert boga peran penting dina kahirupan ibadah di éta kota, utamana alatan peran indungna, Hulda, di garéja.&lt;ref&gt;Burner, p. 9.&lt;/ref&gt; Nalika keur budak, Hoover rutin sakola, tapi manéhna jarang maca buku sorangan salian ti Alkitab.{{sfn|Whyte 2017|pp=13–14, 31}} Bapana Hoover, anu kacatat ku koran lokal boga sipat &quot;pikabungaheun sarta dareuda&quot;, tilar dunya dina taun 1880 dina umur 34 taun alatan serangan jantung dadakan.{{sfn|Burner|1996|p=10}} Indungna Hoover tilar dunya dina taun 1884 alatan [[tipes]], ninggalkeun Hoover, lanceukna Theodore, sarta adina May, jadi budak yatim piatu.{{sfn|Whyte 2017|pp=17–18}} Hoover hirup 18 bulan saterusna jeung emangna, Allen Hoover, di hiji tegalan deukeut dinya.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Crippen | first=Ray | title=Column: President spent days of his boyhood only 90 miles away | website=Worthington Globe | date=August 19, 2017 | url=https://www.dglobe.com/community/column-president-spent-days-of-his-boyhood-only-90-miles-away | access-date=August 8, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/presidents/bio31.htm| title = National Park Service – The Presidents (Herbert Hoover)&lt;!-- Bot generated title --&gt;}}&lt;/ref&gt;

[[File:Herbert Hoover in 1877.jpg|thumb|left|upright=.57|Hoover dina taun 1877]]

Dina Nopémber 1885, Hoover dikirim ka [[Newberg, Oregon]], pikeun hirup bareng emangna John Minthorn, saurang dokter sarta pangusaha Quaker anu anakna sorangan geus tilar dunya sataun méméhna.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://hoover.archives.gov/timeline#event-/timeline/item/hoover-moved-newberg-oregon |title = Timeline|date = December 6, 2017}}&lt;/ref&gt; Kulawarga Minthorn dianggap boga budaya sarta méré atikan, sarta nanamkeun étika gawé anu kuat.{{sfn|Burner|1996|p=12}} Sarua jeung West Branch, Newberg téh kota wates anu dicicingan ku urang Quaker ti Wétan Tengah.{{sfn|Whyte 2017|pp=20–21}} Minthorn mastikeun yén Hoover meunang atikan, tapi Hoover teu resep kana loba pancén anu dibikeun ka manéhna sarta mindeng ngarasa keuheul ka Minthorn. Saurang panitén ngagambarkeun Hoover salaku &quot;budak yatim [anu] sigana dipaliré dina loba hal&quot;.{{sfn|Whyte 2017|pp=22–24}} Hoover sakola di Friends Pacific Academy (ayeuna [[Universitas George Fox]]), tapi kaluar dina umur tilu belas taun pikeun jadi asisten kantor di kantor real estate emangna (Oregon Land Company)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://hoover.archives.gov/timeline#event-/timeline/item/hoover-worked-oregon-land-company-salem-oregon |title = Timeline|date = December 6, 2017}}&lt;/ref&gt; di [[Salem, Oregon]]. Sanajan manéhna teu sakola SMA, Hoover diajar pembukuan, ngetik, sarta matematika di sakola peuting.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=4–6}}

Hoover mangrupa anggota angkatan munggaran &quot;Pioneer Class&quot; ti [[Universitas Stanford]], asup dina taun 1891 sanajan gagal dina sakabéh [[Ujian asup pendidikan|ujian asup]] iwal matematika.{{sfn|Burner|1996|p=16}}{{efn|Hoover satuluyna ngaku salaku mahasiswa munggaran di Stanford, kalayan alesan yén manéhna téh jalma munggaran dina angkatan munggaran anu saré di asrama.&lt;ref name=e1&gt;{{Citation | first = David 'Dave' | last = Revsine | url = https://www.espn.com/college-football/columns/story?columnist=revsine_dave&amp;id=2680873 | title = One-sided numbers dominate Saturday's rivalry games | newspaper = ESPN | date = November 30, 2006 | publisher = Go | access-date = November 30, 2006}}&lt;/ref&gt;}} Nalika taun kahiji, manéhna pindah jurusan tina téknik mesin ka géologi sanggeus digawé pikeun [[John Casper Branner]], pupuhu departemén géologi Stanford. Dina taun kadua, Sam Collins ngajukeun pangadegan ''Romero Hall Boarding Club'', imah mondok koperasi mahasiswa munggaran di Romero Hall, pikeun &quot;pergaulan sarta ékonomi&quot;, anu diadegkeun babarengan ku Hoover sarta [[Hidden Houses|William Foster Hidden]].&lt;ref name=&quot;Lane&quot;&gt;{{cite book |last1=Lane |first1=Rose Wilder |title=The Making of Herbert Hoover |date=1920 |publisher=The Century Co. |location=New York |pages=130–139 |url=https://archive.org/details/cu31924030938983 |access-date=November 2, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Irwin |first1=Will |author1-link=Will Irwin |title=Herbert Hoover: A Reminiscent Biography |date=1928 |publisher=[[Century Company]] |url=https://archive.org/details/herberthooverare007945mbp |access-date=September 15, 2024 |via=[[archive.org]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lockley |first1=Fred |title=History of the Columbia River Valley from the Dalles to the Sea |date=1928 |publisher=[[S. J. Clarke Publishing Company]] |page=498 |url=https://books.google.com/books?id=7AxNswEACAAJ |access-date=September 15, 2024 |chapter=W. Foster Hidden (William Foster Hidden (1871–1963)) |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt; Hoover nyaéta mahasiswa anu biasa-biasa waé, sarta manéhna méakkeun loba waktuna pikeun digawé part-time atawa milu dina kagiatan kampus.{{sfn|Whyte 2017|pp=35–39}} Sanajan awalna éraan di antara papada mahasiswa, Hoover meunang pamilihan salaku bendahara mahasiswa sarta jadi kawentar alatan rasa teu resepna kana [[fraternities and sororities]] (organisasi mahasiswa).{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=6–9}} Manéhna ngajabat salaku manajer mahasiswa pikeun tim [[Bisbol Stanford Cardinal|bisbol]] sarta [[Sepak bola Stanford Cardinal|sepak bola]], sarta mantuan ngatur [[Big Game (sepak bola Amérika)|Big Game]] munggaran ngalawan [[Universitas California, Berkeley]].&lt;ref&gt;Big Games: College Football's Greatest Rivalries – Page 222&lt;/ref&gt; Nalika usum panas méméh sarta sanggeus taun pamungkasna, Hoover magang di handapeun géolog ékonomi [[Waldemar Lindgren]] ti [[United States Geological Survey]]; pangalaman-pangalaman ieu ngayakinkeun Hoover pikeun ngudag karir salaku géolog pertambangan.{{sfn|Whyte 2017|pp=39–41}}

== Karir téknik sarta bisnis ==
=== Bewick, Moreing &amp; Co. ===
[[File:Herbert Hoover in 1898.jpg|thumb|right|upright|Hoover, umur 23 taun; dipoto di [[Perth]], Australia Kulon, dina taun 1898]]

Nalika Hoover lulus ti Stanford dina taun 1895, nagarana nuju aya di tengah [[Panic of 1893]] sarta manéhna awalna hésé néangan gawé.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=6–9}} Manéhna digawé dina rupa-rupa pagawéan tambang tingkat handap di [[Pagunungan Sierra Nevada]] nepi ka hasil ngayakinkeun insinyur pertambangan kawentar Louis Janin pikeun nyéwa manéhna.{{sfn|Whyte 2017|pp=46–48}} Sanggeus digawé salaku pangawas tambang salila sataun, Hoover ditarima gawé ku Bewick, Moreing &amp; Co. (&quot;Bewick&quot;), hiji pausahaan pusatna di London anu ngajalankeun [[Pertambangan emas|tambang emas]] di [[Australia Kulon]].{{sfn|Whyte 2017|pp=48–50}} Manéhna mimitina indit ka [[Coolgardie, Australia Kulon|Coolgardie]], anu harita jadi pusat [[Eastern Goldfields]], kalayan gajih $5,000 ({{Inflation|US|5000|1897|fmt=eq}}). Kaayaan di wewengkon tambang emas kacida teuasna; Hoover ngagambarkeun tegalan [[Coolgardie (wilayah biogeografis)|Coolgardie]] sarta [[Murchison (wilayah biogeografis)|Murchison]] di sisi [[Gurun Victoria Gedé]] salaku tanah &quot;laleur hideung, lebu beureum, sarta panas bodas&quot;.&lt;ref name=&quot;Hoover biography&quot;&gt;{{cite web|url=http://hooverinstitutionla.blogspot.com/2011/06/herbert-hoover-just-another-stanford.html?m=1|title=Herbert Hoover, the graduate: Have Stanford degree, will travel |date=June 15, 2011|publisher=Hoover Institution |access-date=January 24, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | url = http://hoover.archives.gov/info/faq.html#Australia | publisher = Herbert Hoover Presidential Library and Museum | title = FAQ | contribution = What did the President do in Western Australia? | access-date = January 18, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120118014403/http://www.hoover.archives.gov/info/faq.html#Australia | archive-date = January 18, 2012 | url-status = dead | df = mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118014403/http://www.hoover.archives.gov/info/faq.html#Australia |date=January 18, 2012 }}&lt;/ref&gt;

Hoover terus-terusan indit-inditan meuntas [[Outback]] pikeun meunteun sarta ngatur tambang-tambang pausahaan.{{sfn|Whyte 2017|pp=54–55}} Manéhna ngayakinkeun Bewick pikeun meuli tambang emas [[Sons of Gwalia]], anu tétéla jadi salah sahiji tambang paling suksés di wewengkon éta.{{sfn|Whyte 2017|p=56}} Sabagian alatan tarékah Hoover, pausahaan tungtungna ngawasa kurang leuwih 50 persén produksi emas di [[Australia Kulon]].{{sfn|Nash|1983|p=283}} Hoover mawa loba [[Imigran Italia di Australia|imigran Italia]] pikeun neukteuk biaya sarta ngalawan [[Gerakan buruh Australia|gerakan buruh]] para panambang Australia.&lt;ref name=HG&gt;{{Citation | url = http://www.gwalia.org.au/ | title = Gwalia Historic Site | place = AU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/programsales/studyguide/StG_Hoovers_Gold.pdf | publisher=Australian Broadcasting Corporation|year=2005|title=Hoover's Gold|access-date=June 17, 2010}}&lt;/ref&gt; Nalika digawé di pausahaan tambang, Hoover jadi teu satuju kana aturan saperti [[upah minimum]] sarta [[kompensasi pagawé]], manéhna ngarasa hal éta teu adil keur nu boga pausahaan. Gawéna Hoover narik perhatian dunyana, sarta dina taun 1898 manéhna ditaékkeun pangkat jadi mitra junior (''junior partner'').{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=10–13}} Pepecahan kabuka lumangsung antara Hoover jeung bosna, Ernest Williams, tapi pamingpin Bewick niiskeun kaayaan ku cara nawarkeun Hoover posisi anu narik di [[Dinasti Qing|Tiongkok]].{{sfn|Burner|1996|p=32}}

Nalika nepi di Tiongkok, Hoover ngembangkeun tambang emas deukeut [[Tianjin]] atas nami Bewick sarta pausahaan milik Tiongkok, [[Chinese Engineering and Mining Company]].{{sfn|Whyte 2017|pp=70–71, 76}} Manéhna jadi kacida katarikna kana [[Sajarah Tiongkok]], tapi manéhna henteu neruskeun diajar [[Basa Mandarin|basana]] nepi ka tingkat mahér. Manéhna sacara kabuka méré pépéling yén pagawé Tiongkok téh teu éfisién sarta sacara rasial leuwih handap.{{sfn|Whyte 2017|pp=72–73}} Manéhna méré bongbolongan pikeun ngoméan nasib pagawé Tiongkok, nyoba ngeureunkeun prakték kontrak budak jangka panjang sarta ngayakeun réformasi pagawé dumasar kana préstasi.{{sfn|Burner|1996|p=34}} [[Pemberontakan Boxer]] peupeus teu lila sanggeus kulawarga Hoover nepi di Tiongkok, ngajebak maranéhna sarta loba warga nagara asing séjénna nepi ka [[Aliansi Dalapan Nagara|pasukan militer multinasional]] ngéléhkeun pasukan Boxer dina [[Pertempuran Tientsin]]. Alatan sieun pamaréntah Tiongkok bakal runtuh, diréktur pausahaan Chinese Engineering and Mining Company sapuk pikeun ngadegkeun usaha patungan Sino-Inggris anyar jeung Bewick. Sanggeus maranéhna hasil ngawasa pausahaan tambang Tiongkok anyar éta, Hoover jadi mitra operasional dina tungtung taun 1901.{{sfn|Whyte 2017|pp=77–81, 85–89}}

Dina peran ieu, Hoover terus indit-inditan ka sakuliah dunya atas nami Bewick, ngadatangan tambang-tambang anu dijalankeun ku pausahaan di buana anu béda-béda. Dimimitian dina Désémber 1902, pausahaan nyanghareupan masalah hukum sarta kauangan anu numpuk sanggeus salah sahiji mitra ngaku geus sacara curang ngajual saham di hiji tambang. Masalah séjénna muncul dina taun 1904 sanggeus pamaréntah Inggris ngawangun dua [[Komisi Karajaan|komisi karajaan]] anu misah pikeun nalungtik prakték tanaga gawé sarta urusan kauangan Bewick di Australia Kulon. Sanggeus pausahaan éléh dina gugatan hukum, Hoover mimiti néangan jalan pikeun kaluar tina kemitraan éta, sarta manéhna ngajual sahamna dina pertengahan taun 1908.{{sfn|Whyte 2017|pp=88–93, 98, 102–104}}

===Usaha mandiri===
[[File:HHoover (retouched).jpg|thumb|upright|Hoover dina taun 1917 nalika jadi insinyur pertambangan]]

Sanggeus ninggalkeun Bewick, Moreing, Hoover digawé salaku konsultan pertambangan sarta bankir mandiri anu pusatna di London. Sanajan manéhna geus kakoncara salaku géolog sarta operator tambang, Hoover museurkeun loba perhatianana kana néangan dana, ngaropéa organisasi korporasi, sarta ngabiayaan usaha-usaha anyar.{{sfn|Whyte 2017|pp=112–115}} Manéhna boga spésialisasi dina ngahirupkeun deui operasi pertambangan anu nuju dinesah (bermasalah), nyokot bagian tina kauntungan salaku imbalan tina kaahlian téknis sarta kauanganana.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=11–13}} Hoover nganggap dirina sarta batur-baturna salaku &quot;dokter téknik keur pausahaan anu gering&quot;, sarta manéhna meunang jujuluk salaku &quot;dokter tambang gering&quot;.{{sfn|Nash|1983|p=392}} Manéhna investasi di unggal buana sarta boga kantor di San Francisco; London; New York City; Paris; Petrograd; sarta [[Mandalay]], [[Myanmar|Burma Britania]].&lt;ref&gt;Hoover, Herbert C. (1952). ''The Memoirs of Herbert Hoover Years of Adventure 1874–1920''. London: Hollis &amp; Carter. p. 99&lt;/ref&gt; Dina taun 1914, Hoover geus jadi jalma anu kacida beungharna, kalayan perkiraan kabeungharan pribadi salaku $4 juta (sarua jeung ${{Inflation|US|4|1914|r=2}} juta dina taun {{Inflation-year|US}}).{{sfn|Nash|1983|p=569}}

Hoover milu ngadegkeun [[Consolidated Zinc|Zinc Corporation]] pikeun ékstraksi [[séng]] deukeut kota [[Broken Hill, New South Wales|Broken Hill]] di Australia.{{sfn|Whyte 2017|p=115}} Zinc Corporation ngamekarkeun prosés [[froth flotation]] pikeun misahkeun séng tina bijih timah-pérak{{sfn|Burner|1996|pp=24–43}} sarta ngajalankeun pabrik flotasi diferensial bijih selektif munggaran di dunya.&lt;ref name=&quot;Blainey&quot;&gt;{{cite book|last1=Blainey|first1=Geoffrey|title=The Rush That Never Ended|url=https://archive.org/details/rushthatneverend0000blai|url-access=registration|date=1963|publisher=Melbourne University Press|location=Melbourne|pages=[https://archive.org/details/rushthatneverend0000blai/page/265 265–268]}}&lt;/ref&gt; Hoover digawé bareng jeung Burma Corporation, hiji firma Inggris anu ngahasilkeun pérak, timah, sarta séng dina jumlah badag di [[Tambang Bawdwin]] [[Namtu]].&lt;ref name=&quot;Hoover&quot; /&gt;{{rp|90–96,101–102}}{{sfn|Nash|1983|p=381}} Manéhna ogé mantuan ngaronjatkeun [[Ékstraksi tambaga|produksi tambaga]] di [[Kyshtym]], [[Kaisar Rusia|Rusia]], ngaliwatan pamakéan peléburan piritik. Manéhna ogé sapuk pikeun ngatur tambang misah di [[Pagunungan Altai]] anu, nurutkeun Hoover, &quot;ngamekarkeun meureun kumpulan bijih tunggal panggedéna sarta pangbeungharna anu kanyahoan di dunya&quot;.&lt;ref name=&quot;Hoover&quot;&gt;Hoover, Herbert C. (1952). ''The Memoirs of Herbert Hoover Years of Adventure 1874–1920''. London: Hollis &amp; Carter&lt;/ref&gt;{{rp|102–108}}&lt;ref name=&quot;Kennan&quot;&gt;{{cite book|last1=Kennan|first1=George|title=Siberia and the Exile System|date=1891|publisher=James R. Osgood, McIlvaine &amp; Co.|location=London|pages=165, 286}}&lt;/ref&gt;

Dina waktu luangna, Hoover nulis. Kuliah-kuliahna di universitas [[Universitas Columbia|Columbia]] sarta Stanford diterbitkeun dina taun 1909 kalayan judul ''Principles of Mining'' (Prinsip-Prinsip Pertambangan), anu jadi buku téks standar. Éta buku ngagambarkeun parobahan pamikiranana kana idé-idé [[Progresivisme di Amérika Sarikat|progrisif]], nalika Hoover mimiti ngarojong [[Dalapan jam gawé|dalapan jam gawé sapoé]] sarta [[Serikat buruh|serikat buruh]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=18–20}} Hoover jadi kacida katarikna kana [[sajarah sains]], sarta manéhna utamana katarik ku ''[[De re metallica]]'', hiji karya boga pangaruh ti abad ka-16 ngeunaan pertambangan sarta metalurgi ku [[Georgius Agricola]]. Dina taun 1912, Hoover sarta pamajidanna nerbitkeun tarjamahan basa Inggris munggaran tina ''De re metallica''.{{sfn|Whyte 2017|pp=119–120}} Hoover ogé asup jadi déwan pangawas di Stanford, sarta mingpin kampanye anu suksés pikeun nunjuk John Branner salaku présidén universitas éta.{{sfn|Whyte 2017|pp=124–125}}

== Awal karir politik ==

=== Pupuhu komite Komisi Bantuan di Bélgia (1914–1919) ===
{{Further|Presidénsi Woodrow Wilson}}
{{Main|Komisi Bantuan di Bélgia}}

[[Perang Dunya I]] peupeus dina Agustus 1914, nyanghareupkeun Jérman sarta sekutuna ngalawan Perancis sarta sekutuna. [[Rencana Schlieffen]] Jérman nyaéta pikeun ngahontal kameunangan gancang ku cara narajang ngaliwatan Bélgia anu nétral pikeun ngepung Tentara Perancis di wétaneun Paris. Éta manuver gagal nepi ka Paris, tapi Jérman hasil ngarebut ampir sakabéh Bélgia sarta ngajajah sabagéan badag éta nagara salila sésa perang. Hoover sarta pangusaha Amérika séjénna anu pusatna di London ngadegkeun komite pikeun ngatur mulangna kira-kira 100,000 urang Amérika anu kajebak di Éropa. Hoover diangkat salaku pupuhu komite sarta, kalayan idin ti Kongrés sarta [[Presidénsi Woodrow Wilson|pamaréntahan Wilson]], tanggung jawab kana distribusi bantuan ka urang Amérika di Éropa.{{sfn|Whyte 2017|pp=132–136}} Hoover satuluyna nyebutkeun, &quot;Kuring henteu nyadar harita, tapi dina 3 Agustus 1914, karir kuring geus réngsé salawasna. Kuring geus aya dina jalan leueur tina kahirupan publik.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Humanitarian Years|url=http://hoover.archives.gov/exhibits/Hooverstory/gallery02/index.html|publisher=[[Herbert Hoover Presidential Library and Museum]]|access-date=February 16, 2011|mode=cs2|archive-url=https://web.archive.org/web/20110109151702/http://hoover.archives.gov/exhibits/Hooverstory/gallery02/index.html|archive-date=January 9, 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109151702/http://hoover.archives.gov/exhibits/Hooverstory/gallery02/index.html |date=January 9, 2011 }}&lt;/ref&gt; Dina awal Oktober 1914, organisasi Hoover geus ngadistribusikeun bantuan ka saeutikna 40,000 urang Amérika.{{sfn|Whyte 2017|pp=137–138}}

[[Invasi Jérman ka Bélgia (1914)|Invasi Jérman ka Bélgia]] dina Agustus 1914 nyababkeun krisis pangan di Bélgia, hiji nagara anu kacida gumantungna kana impor pangan. Jérman nolak tanggung jawab pikeun méré dahar warga Bélgia di wilayah anu direbut, sarta Inggris nolak ngaleupaskeun [[Blokade Jérman (1914–1919)|blokade]] maranéhna ka [[Pendudukan Jérman di Bélgia nalika Perang Dunya I|Bélgia anu dijajah Jérman]] iwal pamaréntah AS ngawas impor pangan Bélgia salaku pihak nétral dina perang.{{sfn|Whyte 2017|pp=140–142}} Kalayan gawé bareng pamaréntahan Wilson sarta [[Comité National de Secours et d'Alimentation|CNSA]], hiji organisasi bantuan Bélgia, Hoover ngadegkeun [[Komisi Bantuan di Bélgia]] (CRB).{{sfn|Whyte 2017|pp=143–144}} CRB meunangkeun sarta ngimpor jutaan ton bahan pangan pikeun didistribusikeun ku CNSA, sarta mantuan mastikeun yén tentara Jérman henteu nyokot éta kadaharan. Sumbangan pribadi sarta hibah pamaréntah nyadiakeun sabagéan badag tina anggaran $11-juta-sabulan, sarta CRB jadi sabenerna &quot;républik bantuan&quot; anu mandiri, kalayan bandéra, angkatan laut, pabrik, panggilingan, sarta jalan karéta sorangan.{{sfn|Burner|1996|p=79}}&lt;ref&gt;George H. Nash, &quot;The &quot;Great Humanitarian&quot;: Herbert Hoover, the Relief of Belgium, and the Reconstruction of Europe after War I.&quot; ''The Tocqueville Review'' 38.2 (2017): 55–70.&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=December 2023}}

Hoover digawé 14 jam sapoé ti London, ngatur distribusi leuwih ti dua juta ton kadaharan ka salapan juta korban perang. Dina bentuk awal [[diplomasi jemput-anteur]] (''shuttle diplomacy''), manéhna meuntas [[Laut Kalér]] opat puluh kali pikeun panggih jeung otoritas Jérman sarta ngayakinkeun maranéhna pikeun ngidinan pangiriman kadaharan.&lt;ref name=&quot;Hudson2014&quot;&gt;{{cite book|first=John|last=Hudson|title=Christmas 1914: The First World War at Home and Abroad|url=https://books.google.com/books?id=a1YTDQAAQBAJ&amp;pg=PT31|date=October 6, 2014|publisher=History Press|isbn=978-0-7509-6038-0|pages=31}}&lt;/ref&gt; Manéhna ogé ngayakinkeun [[Menteri Kauangan Inggris]] [[David Lloyd George]] pikeun ngidinan individu ngirim duit ka urang Bélgia, sahingga ngurangan beban gawé CRB.{{sfn|Whyte 2017|pp=158–159}} Atas paménta pamaréntah Perancis, CRB mimiti ngirimkeun pasokan ka masarakat di [[Pendudukan Jérman di timur laut Perancis nalika Perang Dunya I|Perancis Kalér anu dijajah Jérman]] dina taun 1915.{{sfn|Whyte 2017|p=163}} Dina taun 1926, diplomat Amérika [[Walter Hines Page|Walter Page]] ngagambarkeun Hoover salaku &quot;meureun hiji-hijina jalma anu hirup anu sacara pribadi (hartina, tanpa nyekel jabatan resmi) geus ngayakeun rundayan pamahaman jeung pamaréntah Inggris, Perancis, Jérman, Walanda, sarta Bélgia&quot;.&lt;ref name=&quot;HendrickWilson1926&quot;&gt;{{cite book|first1=Burton Jesse|last1=Hendrick|first2=Woodrow|last2=Wilson|title=The life and letters of Walter H. Page|url=https://books.google.com/books?id=wJonAQAAMAAJ|year=1926|publisher=Doubleday, Page|page=313}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WilsonLink1982&quot;&gt;{{cite book|first1=Woodrow|last1=Wilson|first2=Arthur Stanley|last2=Link|title=The Papers of Woodrow Wilson|url=https://books.google.com/books?id=PjsJAQAAIAAJ|year=1982|publisher=Princeton University Press|page=369|isbn=978-0-691-04690-7}} vol 40 p 369.&lt;/ref&gt;

=== Diréktur Administrasi Pangan AS (1917–1918) ===
{{Main|Administrasi Pangan Amérika Sarikat}}

[[File:&quot;Wanted Immediately. 2,000,000 Garments for destitute Men, Women, and children in occupied Northern France and... - NARA - 512616.jpg|upright|thumb|Poster [[Administrasi Pangan Amérika Sarikat|Administrasi Pangan AS]]]]
Perang ngalawan Jérman diumumkeun dina April 1917, sarta pangan Amérika kacida pentingna pikeun kameunangan Sekutu. Nalika AS nuju mobilisasi perang, Présidén Wilson nunjuk Hoover pikeun mingpin [[Administrasi Pangan Amérika Sarikat|Administrasi Pangan AS]], anu ditugaskeun pikeun mastikeun kaperluan pangan nagara salila perang.{{sfn|Burner|1996|pp=96–97}} Hoover geus boga harepan pikeun asup ka pamaréntahan saprak taun 1916, sarta manéhna meunangkeun éta posisi sanggeus lobi ka sababaraha anggota Kongrés sarta kapercayaan Wilson, [[Edward M. House]].{{sfn|Whyte 2017|pp=178, 187–191}} Meunang jujuluk &quot;czar pangan&quot;, Hoover ngarékrut kakuatan rélawan ratusan rébu awéwé sarta ngagunakeun [[Propaganda dina Perang Dunya I|propaganda]] di bioskop, sakola, sarta garéja.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43}} Manéhna kalayan taliti milih jalma-jalma pikeun mantuan kapamingpinan lembaga—[[Alonzo E. Taylor]] (kaahlian téknis), [[Robert A. Taft|Robert Taft]] (hubungan politik), [[Gifford Pinchot]] (pangaruh tatanén), sarta Julius Barnes (kaahlian bisnis).{{sfn|Burner|1996|p=101}}

[[Perang Dunya I]] geus nyiptakeun krisis pangan global anu sacara drastis ngaronjatkeun harga pangan sarta ngabalukarkeun karusuhan pangan sarta kalaparan di nagara-nagara anu perang. Tujuan utama Hoover salaku czar pangan nyaéta nyadiakeun pasokan pikeun Pihak Sekutu, tapi manéhna ogé narékahan pikeun nyetabilkeun harga domestik sarta nyegah kakurangan di jero nagara.{{sfn|Whyte 2017|pp=183–185}} Dina kawasa lega anu dibikeun ku [[Food and Fuel Control Act]] (Undang-Undang Kontrol Pangan sarta Bahan Bakar), Administrasi Pangan ngawas produksi pangan di sakuliah Amérika Sarikat, sarta administrasi ngagunakeun kakuatanana pikeun meuli, ngimpor, nyimpen, sarta ngajual kadaharan.{{sfn|Whyte 2017|pp=198–199}} Alatan hayang nyingkahan jatah (ransum) resmi, Hoover netepkeun poé-poé husus sangkan masarakat nyingkahan dahar kadaharan nu tangtu pikeun disimpen keur ransum prajurit: [[Senén tanpa daging]] (''meatless Monday''), Rebo tanpa gandum, sarta &quot;lamun ragu-ragu, dahar kentang&quot;. Kawijakan ieu disebut &quot;Hooverizing&quot; ku tukang publikasi pamaréntah, sanajan Hoover terus-terusan méré paréntah sangkan publikasi henteu nyebut ngaran manéhna.{{sfn|Burner|1996|pp=104–109}} Administrasi Pangan ngirimkeun 23 juta métrik ton kadaharan ka Pihak Sekutu, nyegah karuntuhan maranéhna sarta matak Hoover meunang pujian gedé.{{sfn|Whyte 2017|pp=212–213}} Salaku kapala Administrasi Pangan, Hoover meunang loba pangrojong di Amérika Sarikat, utamana di kalangan progrisif anu nempo Hoover salaku administrator ahli sarta simbol éfisiénsi.{{sfn|Whyte 2017|pp=204–206}} Manéhna kapilih jadi anggota [[American Philosophical Society]] salila masa jabatanna.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Herbert+Hoover&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced |access-date=October 2, 2023 |website=search.amphilsoc.org}}&lt;/ref&gt;

=== Diréktur Administrasi Bantuan Amérika (1919–1923) ===
{{Main|Administrasi Bantuan Amérika}}

Perang Dunya I réngsé dina bulan Nopémber 1918, tapi Éropa terus nyanghareupan kaayaan pangan anu kritis; Hoover ngira-ngira yén aya 400 juta jalma anu nyanghareupan kamungkinan kalaparan.{{sfn|Whyte 2017|pp=214–215}} Administrasi Pangan Amérika Sarikat dirobah jadi [[Administrasi Bantuan Amérika]] (ARA), sarta Hoover ditugaskeun nyadiakeun kadaharan ka Éropa Tengah sarta Wétan.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43, 57–58}} Salian ti nyadiakeun bantuan, ARA ngawangun deui infrastruktur dina upaya ngahirupkeun deui ékonomi Éropa.{{sfn|Whyte 2017|pp=215–217}} Salila [[Konférénsi Perdamaian Paris, 1919]], Hoover ngabulaé salaku panaséhat deukeut Présidén Wilson, sarta manéhna sapikiran jeung tujuan Wilson pikeun ngadegkeun [[Liga Bangsa-Bangsa]], nangtukeun wates dumasar kana [[hak nangtukeun nasib sorangan]], sarta nyingkahan méré hukuman anu beurat ka Pihak Tengah anu éléh.{{sfn|Whyte 2017|pp=216–222}} Taun saterusna, ékonom Inggris kawentar [[John Maynard Keynes]] nulis dina ''[[The Economic Consequences of the Peace]]'' yén lamun réalime, &quot;kanyaho, kamurahan haté sarta sikep teu milih pihak&quot; Hoover dipaké leuwih lega dina rundayan di Paris, dunya bakal meunang &quot;Perdamaian anu Alus&quot;.{{sfn|Keynes|1919|p=247}} Sanggeus waragad pamaréntah AS pikeun ARA béak dina pertengahan 1919, Hoover ngarobah ARA jadi organisasi swasta, ngumpulkeun jutaan dolar ti donatur swasta.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43, 57–58}} Manéhna ogé ngadegkeun European Children's Fund (Dana Barudak Éropa), anu nyadiakeun bantuan ka lima belas juta barudak di opat belas nagara.{{sfn|Whyte 2017|p=224}}

Sanajan ditentang ku Sénator [[Henry Cabot Lodge]] sarta urang Républik séjénna, Hoover tetep nyadiakeun bantuan ka bangsa Jérman anu éléh sanggeus perang, sarta bantuan ka [[Kalaparan Rusia 1921–1922|kalaparan]] anu narajang [[Républik Sosialis Federasi Soviét Rusia]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43, 57–58}} Hoover ngutuk kaum [[Bolshevik]] tapi méré pépéling ka Présidén Wilson sangkan ulah [[Intervénsi Sekutu dina Perang Sipil Rusia|pipilueun]] dina [[Perang Sipil Rusia]], sabab manéhna nempo pasukan [[Gerakan Bodas|Rusia Bodas]] henteu leuwih alus ti batan Bolshevik sarta sieun ku kamungkinan keterlibatan AS anu lila.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=43–45}} Kalaparan Rusia 1921–22 nelasan genep juta jalma, tapi intervénsi ARA meureun geus nyalametkeun jutaan nyawa.&lt;ref&gt;{{Citation | url = https://www.hoover.org/research/food-weapon| publisher = Hoover Institution | title = Hoover Digest | contribution = Food as a Weapon.}}&lt;/ref&gt; Nalika ditanya naha manéhna téh kalah mantuan Bolshevisme ku cara méré bantuan, Hoover némbalan, &quot;dua puluh juta jalma nuju kalaparan. Naon baé politikna, maranéhna kudu dipéré dahar!&quot;{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43, 57–58}} Ngagambarkeun rasa nuhun loba urang Éropa, dina Juli 1922, panulis Soviét [[Maxim Gorky]] ngomong ka Hoover yén &quot;bantuan anjeun bakal asup kana sajarah salaku pencapaian anu unik sarta raksasa, pantes meunang kamulyaan panggedéna, anu bakal lila diinget ku jutaan urang Rusia anu geus disalametkeun ku anjeun tina pati&quot;.&lt;ref&gt;[http://news.stanford.edu/pr/2011/pr-famine-040411.html How the U.S. saved a starving Soviet Russia: PBS film highlights Stanford scholar's research on the 1921–23 famine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130064356/http://news.stanford.edu/pr/2011/pr-famine-040411.html |date=January 30, 2012 }}&quot;. Stanford University. April 4, 2011&lt;/ref&gt;

Dina taun 1919, Hoover ngadegkeun [[Perpustakaan sarta Arsip Institusi Hoover|Koléksi Perang Hoover]] di Universitas Stanford. Manéhna nyumbangkeun sakabéh berkas Komisi Bantuan di Bélgia, Administrasi Pangan AS, sarta Administrasi Bantuan Amérika, sarta jangji méré $50,000 salaku dana abadi ({{Inflation|US|50000|1919|fmt=eq}}). Para sarjana dikirim ka Éropa pikeun ngumpulkeun pamflét, publikasi masarakat, dokumén pamaréntah, koran, poster, proklamasi, sarta bahan-bahan séjénna anu patali jeung perang sarta révolusi anu lumangsung sanggeusna. Éta koléksi dingaranan deui jadi Perpustakaan Perang Hoover dina taun 1922 sarta ayeuna katelah [[Perpustakaan sarta Arsip Institusi Hoover]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hoover Institution Timeline |url=http://www.hoover.org/about/timeline |publisher=Hoover Institution |access-date=September 25, 2017}}&lt;/ref&gt; Salila mangsa sanggeus perang, Hoover ogé ngajabat salaku présidén Federated American Engineering Societies.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7e4eBgAAQBAJ&amp;pg=PA67|title=Republicans and Labor: 1919—1929|first=Robert H.|last=Zieger|date=January 13, 2015|publisher=University Press of Kentucky|via=Google Books|isbn=978-0-8131-6499-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Himmelberg&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6KqqgTB8Q_wC&amp;pg=PA169|title=Antitrust and Regulation During World War I and the Republican Era, 1917-1932|first=Robert F.|last=Himmelberg|date=1994|orig-date=1st pub. January 16, 1962|publisher=Taylor &amp; Francis|via=Google Books|isbn=978-0-8153-1406-6}}&lt;/ref&gt;

== Pemilu présidén 1920 ==
{{Further|Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1920}}
Hoover teu pati dipikawanoh ku masarakat Amérika méméh taun 1914, tapi jasana dina pamaréntahan Wilson ngajadikeun manéhna saurang contender dina pemilu présidén 1920. Usaha Hoover salila mangsa perang pikeun pajeg anu leuwih luhur, kritikna kana tindakan Jaksa Agung [[A. Mitchell Palmer]] nalika [[Red Scare Munggaran]], sarta pangrojongna kana aturan saperti [[Upah minimum di Amérika Sarikat|upah minimum]], opat puluh dalapan jam gawé saminggu, sarta [[Undang-undang tanaga gawé budak di Amérika Sarikat|ngaleungitkeun tanaga gawé budak]] ngajadikeun manéhna narik perhatian urang progrisif ti kadua partéy.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=45–50}} Sanajan manéhna digawé dina pamaréntahan [[Sajarah Partéy Démokrat (Amérika Sarikat)|Démokrat]] Woodrow Wilson, Hoover henteu kungsi kabeungkeut rapet boh ka Démokrat atawa [[Sajarah Partéy Républik (Amérika Sarikat)|Républik]]. Mimitina manéhna nyoba nyingkahan pikeun mihak ka salah sahiji partéy dina pemilu 1920, kalayan harepan salah sahiji ti dua partéy gedé éta bakal nyalonkeun manéhna jadi présidén dina konvénsi nasional maranéhna.{{sfn|Whyte 2017|pp=232–234}} Dina Maret 1920, manéhna ngarobah stratégi sarta nyatakeun dirina salaku urang Républik; hal ieu didorong sabagéan gedé ku kapercayaan yén Démokrat boga lolongkrang leutik pikeun meunang.{{sfn|Whyte 2017|pp=235–236}} Sanajan kawentar di tingkat nasional, jasa Hoover dina pamaréntahan Wilson geus ngajauhkeun manéhna tina patani sarta [[Old Right (Amérika Sarikat)|Old Guard konservatif di GOP]], sarta pancalonan présidénna kandas sanggeus éléh dina primér California ku [[favorite son]] [[Hiram Johnson]]. Dina [[Konvénsi Nasional Républik 1920]], [[Warren G. Harding]] muncul salaku calon kompromi sanggeus konvénsi macét di antara pangrojong Johnson, [[Leonard Wood]], sarta [[Frank Orren Lowden]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=45–50}} Hoover ngarojong kampanye Harding anu suksés dina pemilu umum, sarta manéhna mimiti neundeun dasar pikeun maju jadi présidén di mangsa hareup ku cara ngawangun basis pangrojong anu kuat di Partéy Républik.{{sfn|Whyte 2017|pp=237–238}}

== Menteri Perdagangan (1921–1928) ==
{{Further|Presidénsi Warren G. Harding|Presidénsi Calvin Coolidge}}
[[File:HooverCommerce1926.jpg|right|thumb|upright=1.15|Asistén William McCracken (kénca) sarta Walter Drake (katuhu) bareng Menteri Hoover (tengah)]]
Sanggeus kapilih jadi présidén dina taun 1920, Harding méré ganjaran ka Hoover pikeun pangrojongna, kalayan nawarkeun jabatan boh salaku [[Menteri Jero Nagri Amérika Sarikat]] atawa [[Menteri Perdagangan Amérika Sarikat]]. Menteri Perdagangan harita dianggap jabatan Kabinét anu leutik, kalayan tanggung jawab anu kawates sarta kurang jéntré, tapi Hoover mutuskeun pikeun nampa éta posisi.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=51–52}} Sikep progrisif Hoover, pangrojongna anu terus-terusan ka [[Liga Bangsa-Bangsa]], sarta pindahna manéhna ka Partéy Républik anyar kénéh, nimbulkeun pertentangan kana jabatanna ti loba [[Konférénsi Républik Sénat|urang Républik di Sénat]].{{sfn|Whyte 2017|pp=247–248}} Pikeun nungkulan ieu tantangan, Harding ngapasangkeun nominasi Hoover jeung tokoh favorit konservatif [[Andrew Mellon]] salaku [[Menteri Kauangan Amérika Sarikat]], sarta nominasi Hoover boh Mellon tungtungna disahkeun ku Sénat. Hoover ngajabat salaku Menteri Perdagangan ti taun 1921 nepi ka 1928, digawé di sahandapeun Harding sarta, sanggeus Harding tilar dunya dina taun 1923, Présidén [[Calvin Coolidge]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=51–52}} Nalika sawatara anggota paling nonjol dina pamaréntahan Harding, kaasup Jaksa Agung [[Harry M. Daugherty]] sarta Menteri Jero Nagri [[Albert B. Fall]], kalibet dina [[Presidénsi Warren G. Harding#Skandal pamaréntahan|skandal gedé]], Hoover muncul kalayan bersih tina rupa-rupa pamariksaan ka pamaréntahan Harding.{{sfn|Whyte 2017|pp=288–292}}

Hoover ngabayangkeun Departemén Perdagangan salaku puseur kamekaran sarta stabilitas nagara.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=53–63}} Pangalamanana dina mobilisasi ékonomi mangsa perang ngayakinkeun manéhna yén pamaréntah féderal bisa ngamajukeun éfisiénsi ku cara ngaleungitkeun runtah (kabubujal), ningkatkeun produksi, nyorong pamakéan prakték dumasar data, investasi dina infrastruktur, sarta ngajaga sumber daya alam. Manéhna ngamajukeun skéma &quot;Super Power&quot; pikeun interkonéksi utilitas listrik,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=DeGraaf |first=Leonard |date=1990 |title=Corporate Liberalism and Electric Power System Planning in the 1920s |url=https://www.jstor.org/stable/3115843 |journal=The Business History Review |volume=64 |issue=1 |pages=1–31 |doi=10.2307/3115843 |jstor=3115843 |issn=0007-6805}}&lt;/ref&gt; sarta nampa telepon [[Vidéo-telepon|Picturephone]] térémonial munggaran di Washington dina April 1927 ti Walter Gifford, Pupuhu AT&amp;T di New York City.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Norcross |first=Amy |date=April 7, 2019 |title=Hoover joins 1st American demo of long-distance TV, April 7, 1927 |url=https://www.edn.com/hoover-joins-1st-american-demo-of-long-distance-tv-april-7-1927/ |access-date=September 12, 2025 |magazine=[[EDN (magazine)|EDN]]}}&lt;/ref&gt;

Jalma-jalma sajamanana ngagambarkeun pamikiran Hoover salaku &quot;alternatif katilu&quot; antara &quot;kapitalisme anu teu kakontrol&quot; sarta [[sosialisme]], anu beuki kawentar di Éropa.{{sfn|Whyte 2017|pp=254–257}} Hoover narékahan pikeun nyiptakeun kasaimbangan antara buruh, modal, sarta pamaréntah, sarta ku sabab ieu, manéhna rupa-rupa disebut salaku urang [[korporatisme]] atawa [[asosiasionalisme]].{{sfn|Fausold 1985|pp=106}} Prioritas luhurna nyaéta diplomasi ékonomi, kaasup ngamajukeun kamekaran ékspor, sarta panyalindungan tina prakték monopoli pamaréntah asing, utamana ngeunaan karét sarta kopi.&lt;ref&gt;Joseph Brandes, ''Herbert Hoover and Economic Diplomacy: Department of Commerce Policy, 1921–1928'' (University of Pittsburgh Press, 1970) pp 83–74. [https://archive.org/details/herberthoovereco00bran online].&lt;/ref&gt;

Hoover ngarojong loba program pangurangan pajeg ti Mellon tapi leuwih mihak kana sistem [[pajeg progrisif]] sarta nentang usaha menteri kauangan éta pikeun ngaleungitkeun [[pajeg warisan di Amérika Sarikat|pajeg warisan]].{{sfn|Whyte 2017|pp=303–304}} Manéhna ogé ménta, sarta meunangkeun, kawasa pikeun koordinasi urusan ékonomi di sakuliah pamaréntahan. Manéhna nyiptakeun loba sub-departemén sarta komite, ngawas sarta ngatur sagala hal ti mimiti statistik manufaktur nepi ka [[transportasi hawa]]. Dina sababaraha hal, manéhna &quot;nyokot&quot; kadali tanggung jawab ti departemén Kabinét séjén nalika manéhna nganggap yén maranéhna henteu ngajalankeun tanggung jawabna kalayan hadé; sawatara jalma mimiti nyebut manéhna salaku &quot;Menteri Perdagangan sarta Wakil Menteri pikeun sakabéh departemén séjénna&quot;.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=53–63}} Pikeun ngaréspon [[Depresi 1920–21]], manéhna ngayakinkeun Harding pikeun ngawangun komisi présidén ngeunaan pangangguran, anu nyorong pamaréntah lokal pikeun ngalakukeun belanja infrastruktur kontrasiklikal.{{sfn|Whyte 2017|pp=260–264}} Hiji konférénsi dilaksanakeun pikeun ngabahas kaayaan pangangguran dina taun 1921, kalayan Hoover boga argumén yén &quot;henteu aya kagagalan ékonomi anu kacida pikasieuneunana hartina jiga hiji nagara anu boga kaleuwihan tina unggal kabutuhan hirup, tapi anggotana anu daék sarta hayang digawé kalah dicabut tina éta kabutuhan.&quot;&lt;ref&gt;Herbert Hoover, Unemployment, and the Public Sphere A Conceptual History, 1919-1933 By Vincent Gaddis, 2005, P.19&lt;/ref&gt; Sanajan kitu, Hoover boga pamandangan yén solusi pikeun kaayaan pangangguran nagara lain dina intervénsi féderal tapi dina tindakan sacara sukaréla sarta lokal.&lt;ref&gt;Herbert Hoover As Secretary of Commerce Studies in New Era Thought and Practice, Editor: Ellis Wayne Hawley, 1981, P.25&lt;/ref&gt; Manéhna ogé nentang pangmayaran langsung ti pamaréntah ka individu anu nganggur, boga kapercayaan yén hal ieu moal ngan ngabalukarkeun belanja defisit anu badé tapi ogé ngajadikeun jalma gumantung ka pamaréntah.&lt;ref&gt;Herbert Hoover, Unemployment, and the Public Sphere A Conceptual History, 1919-1933 By Vincent Gaddis, 2005, P.19&lt;/ref&gt;

Sakumaha anu ditepikeun ku Hoover salila éta konférénsi:

{{Blockquote|It is not consonant with the spirit or institutions of the American people that a demand should be made upon the public treasury for the solution of every difficulty. The Administration has felt that a large degree of solution could be expected through the mobilization of the fine cooperative action of our manufacturers and employers and of our public bodies and local authorities. And that if a solution could be found in these directions we should accomplish even more than the care of our unemployed-that we will again demonstrate that independence and ability of action amongst our own people which saves our Government from that ultimate paternalism that would undermine our whole political system. In the other countries that have been primarily affected by the War, solution has been had by direct doles to individuals by their Governments. We have so far escaped this most vicious of solutions, and I am hopeful, and I believe you will be, that it is within the intelligence and initiative of our people that we may find remedies against hardship and bitterness that do not, except in exceptional cases, come within the range of charity.&lt;ref&gt;THE PRESIDENCY VS. HOOVER By Samuel Crowther, GARDEN CITY NEW YORK, DOUBLEDAY, DORAN AND COMPANY, INC. 1928, P.143-144&lt;/ref&gt;}}

===Regulation of radio and transportation===
{{Main|Regulation of radio broadcast in the United States}}

[[File:HerbertClarkHoover.jpg|thumb|right|upright|Hoover listening to a [[radio receiver]], 1925]]

Between 1923 and 1929, the number of families with radios grew from 300,000 to 10 million,{{sfn|Ferrell|1998|pp=32–33}} and Hoover's tenure as Secretary of Commerce heavily influenced radio use in the United States. Between 1922 and 1925, Hoover organized conferences among radio manufacturers, news agencies, and government organizations which played a key role in the organization, development, and regulation of [[radio broadcasting]]. Hoover also helped pass the [[Radio Act of 1927]], which allowed the government to intervene and abolish radio stations that were deemed &quot;non-useful&quot; to the public. Hoover's attempts at regulating radio were not supported by all congressmen, and he received much opposition from the Senate and from radio station owners.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Lepore |first=Jill |title=These Truths |publisher=W. W. Norton &amp; Company, Inc. |year=2018 |isbn=9780393635249 |edition=1st |location=New York |pages=427–428 |chapter=A Constitution of the Air |lccn=2018019180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Barnouw|first=Erik|title=A Tower In Babel; A history of Broadcasting in the United States to 1933|year=1966|publisher=Oxford University Press|location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Congressional Record: Proceedings and Debates of 91st Congress, First Session. Volume 115, Part 4|journal=Congressional Record: Proceedings and Debates of 91st Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|others=United States Congress|author-link=Edith Green|last=Green|first=Edith|title=Program Practices of Television Networks|url=https://books.google.com/books?id=85wTj3YZGL4C&amp;q=Congressional+Record:+%22herbert+hoover%22+radio&amp;pg=PA3558|journal=Congressional Record: Proceedings and Debates of the 87th Congress, Second Session|volume=108|issue=part 3 (Pages 2851 to 4340)|date=March 7, 1962|publisher=U.S. Government Printing Office|page=[https://books.google.com/books?id=85wTj3YZGL4C&amp;pg=PA3558&amp;dq=Congressional+Record:+%22herbert+hoover%22+radio&amp;hl=en 3558]|quote=Interestingly, ... an American ... recognized the problem that arose with general dissemination, as opposed to [[Point-to-point (telecommunications)|point-to-point transmission]], of messages by wireless. ... The American was Herbert Hoover.}}&lt;/ref&gt;

Hoover was also influential in the early development of air travel, and he sought to create a thriving private industry boosted by government subsidies. He encouraged the development of emergency landing fields, required all runways to be equipped with lights and radio beams, and encouraged farmers to make use of planes for [[Aerial application|crop dusting]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=53–54}} Hoover also established the federal government's power to inspect planes and license pilots, setting a precedent for the later [[Federal Aviation Administration]].{{sfn|Whyte 2017|p=271}}

As Commerce Secretary, he hosted national conferences on street traffic collectively known as the National Conference on Street and Highway Safety. His chief objective was to address the growing casualty toll of [[Traffic collision|traffic accidents]], but the scope of the conferences grew and soon embraced motor vehicle standards, rules of the road, and urban traffic control. He left the invited interest groups to negotiate agreements among themselves, which were then presented for adoption by states and localities. Because automotive trade associations were the best organized, many of the positions taken by the conferences reflected their interests. The conferences issued a model Uniform Vehicle Code for adoption by the states and a Model Municipal Traffic Ordinance for adoption by cities. Both were widely influential, promoting greater uniformity among jurisdictions and tending to promote the automobile's priority in city streets.&lt;ref&gt;Peter D. Norton, ''Fighting Traffic: The Dawn of the Motor Age in the American City'' (MIT Press, 2008), pp. 178–197 {{ISBN|0-262-14100-0}}&lt;/ref&gt;

=== Ngawangun citra diri Hoover ===
[[Phillips Payson O'Brien]] boga pamandangan yén Hoover boga masalah jeung Inggris. Manéhna geus mangtaun-taun cicing di Britania Raya sarta Australia salaku pagawé pausahaan Inggris, sahingga aya résiko manéhna bakal dicap salaku &quot;pakakas&quot; Inggris. Aya tilu solusi, anu sakabéhna dicoba ku manéhna kalayan gawé bareng rapet jeung média anu kacida mujina ka manéhna.&lt;ref&gt;George H. Nash, &quot;The Great Enigma and the Great Engineer&quot;, in John E. Haynes, ed., ''Calvin Coolidge and the Coolidge Era,'' (1998) pp 149–80.&lt;/ref&gt; Kahiji nyaéta citra salaku élmuwan anu tenang, henteu kabawa ku parasaan (émosi) tapi salawasna komitmen pikeun néangan sarta ngajalankeun solusi pangalusna. Solusi kadua nyaéta ku cara meunangkeun reputasi salaku saurang kamanusaan (humanitarian), anu kacida padulina kana kasusah dunya, saperti kalaparan di Bélgia, sarta masalah-masalah husus di Amérika anu geus diréngsékeun ku manéhna salaku komisaris pangan salila perang dunya. Solusi katilu nyaéta ngagunakeun taktik heubeul &quot;twisting the British tail&quot; (nyigeung kangeunahan Inggris), anu dipaké ku manéhna salaku pakarang nalika [[Rencana Stevenson|krisis karét dunya 1925–1926]]. [[Industri otomotif di Amérika Sarikat|Industri mobil Amérika]] meakkeun 70% tina hasil dunya, tapi investor Inggris ngawasa sabagéan badag pasokanana. Rencana maranéhna nyaéta pikeun neukteuk sacara drastis hasil ti [[Malaya Britania]], anu boga pangaruh naékkeun harga karét nepi ka tikel tilu. Hoover kalayan sumanget méré runtuyan biantara sarta wawancara anu ngutuk prakték [[Monopoli|monopoli]] éta sarta ménta sangkan éta hal diureunkeun. [[Departemén Luar Nagri Amérika Sarikat|Departemén Luar Nagri Amérika]] teu hayang aya krisis saperti kitu sarta ngalakukeun kompromi dina taun 1926. Harita, Hoover geus hasil ngaréngsékeun masalah citrana, sarta salila kampanye taun 1928 manéhna hasil ngbungkem serangan anu nyebutkeun yén manéhna deukeut teuing jeung kapentingan Inggris.&lt;ref&gt;Phillips Payson O'Brien, &quot;Herbert Hoover, Anglo–American Relations and Republican Party Politics in the 1920s.&quot; ''Diplomacy &amp; Statecraft'' 22.2 (2011): 200–218.&lt;/ref&gt;

=== Banjir Mississippi ===
[[Banjir Gedé Mississippi 1927]] ngabobol sisi walungan sarta [[tanggul]] [[walungan Mississippi bagian handap]] dina awal taun 1927, anu ngabalukarkeun banjir di jutaan héktar lahan sarta nyababkeun 1,5 juta jalma kudu ngungsi ti imahna. Sanajan penanganan bencana lain mangrupa tugas [[Departemén Perdagangan Amérika Sarikat|Departemén Perdagangan]], para gubernur ti genep nagara bagian di sapanjang walungan Mississippi sacara husus ménta ka Présidén Coolidge pikeun nunjuk Hoover jadi koordinator penanganan banjir.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=68–71}} Boga kapercayaan yén penanganan bencana lain urusan pamaréntah féderal, Coolidge mimitina nolak pikeun kalibet, tapi tungtungna manéhna nurut kana tekenan politik sarta nunjuk Hoover pikeun mingpin komite husus pikeun mantuan éta wewengkon.{{sfn|Whyte 2017|pp=328–329}} Hoover ngadegkeun leuwih ti saratus [[Kota tenda|tenda pangungsian]] sarta armada leuwih ti genep ratus kapal, sarta hasil ngumpulkeun dana $17 juta (sarua jeung ${{Inflation|US|17|1927|r=2}} juta dina taun {{Inflation-year|US}}). Sabagéan badag alatan kapamingpinanana salila krisis banjir, dina taun 1928, Hoover mimiti leuwih kawentar batan Présidén Coolidge sorangan.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=68–71}} Sanajan Hoover meunang pujian anu lega pikeun peranna dina éta krisis, manéhna méré paréntah pikeun nyumputkeun laporan ngeunaan perlakuan anu salah ka urang Amérika turunan Afrika di [[kémp pangungsian]].{{sfn|Whyte 2017|pp=333–335}} Manéhna ngalakukeun hal éta kalayan gawé bareng jeung tokoh kulit hideung Amérika [[Robert Russa Moton]], anu dijangjikeun bakal meunang pangaruh anu gedé sanggeus Hoover jadi présidén.&lt;ref name=&quot;pbs&quot;&gt;[https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/flood-moton-cac/ 'Robert Moton and the Colored Advisory Commission'], PBS.org&lt;/ref&gt;

=== Inisiatif séjénna ===
[[File:Hoover and Harding at baseball game.jpg|thumb|Hoover (kénca) bareng [[Florence Harding]] sarta Présidén [[Warren Harding]] dina hiji pertandingan baseball taun 1921]]

Kalayan tujuan pikeun nyorong investasi bisnis anu bijaksana, Hoover ngajadikeun Departemén Perdagangan salaku puseur informasi (''clearinghouse''). Manéhna ngarékrut loba akademisi ti rupa-rupa widang sarta ditugaskeun pikeun nerbitkeun laporan ngeunaan rupa-rupa aspék ékonomi, kaasup [[Industri beusi sarta baja di Amérika Sarikat|produksi baja]] sarta film. Pikeun ngaleungitkeun kabubujal (runtah), manéhna nyorong [[standardisasi]] produk saperti [[ban]] mobil sarta dot botol orok.{{sfn|Whyte 2017|pp=257–200}} Usaha séjénna pikeun ngurangan kabubujal kaasup ngurangan karugian tanaga gawé tina sengketa dagang sarta parobahan musiman, ngurangan karugian industri tina kacilakaan sarta tatu, sarta ngurangan jumlah [[minyak bumi]] anu tumpah salila ékstraksi sarta pangiriman. Manéhna ngamajukeun perdagangan internasional ku cara muka kantor-kantor di luar nagri pikeun méré naséhat ka para pangusaha. Hoover utamana kacida sumangetna pikeun ngamajukeun film-film [[Hollywood, Los Angeles|Hollywood]] di luar nagri.{{sfn|Hart|1998}} Kampanye &quot;Own Your Own Home&quot; (Boga Imah Sorangan) nyaéta hiji kolaborasi pikeun ngamajukeun kapimilik imah kulawarga tunggal, jeung grup-grup saperti gerakan Better Houses in America, Architects' Small House Service Bureau, sarta Home Modernizing Bureau. Manéhna digawé bareng jeung para bankir sarta industri [[Asosiasi simpen pinjam|simpen pinjam]] pikeun ngamajukeun kiridit imah (KPR) jangka panjang anyar, anu sacara drastis ngarangsang pangwangunan imah.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hutchison |first=Janet |title=Building for Babbitt: the State and the Suburban Home Ideal |journal=Journal of Policy History |volume=9 |issue=2 |pages=184–210 |year=1997 |doi=10.1017/S0898030600005923 |issn=0898-0306 |s2cid=155048376}}&lt;/ref&gt; Pencapaian séjénna kaasup hasil ngayakinkeun [[U.S. Steel]] pikeun ngajalankeun dalapan jam gawé sapoé, sarta ngabantu kana ayana [[Kasapukan Walungan Colorado]], hiji kasapukan [[hak cai]] di antara nagara-nagara bagian di [[Amérika Sarikat Bagian Kidul-kulon]].{{sfn|Whyte 2017|pp=269–271}}

{{Main|Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1928}}

Hoover cicing-cicing ngumpulkeun pangrojong pikeun maju jadi présidén sapanjang taun 1920-an, tapi manéhna kalayan taliti nyingkahan parasaan Coolidge anu kurang merenah, anu harita aya kamungkinan maju deui pikeun jabatan saterusna dina [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1928]].{{sfn|Whyte 2017|pp=322–323}} Bareng jeung sakumna nagara, manéhna kaget nalika Coolidge dina Agustus 1927 nyatakeun &quot;[[I do not choose to run]]&quot; (kuring milih moal maju deui) pikeun jabatan saterusna. Kalayan pangunduran diri Coolidge anu geus deukeut, Hoover langsung muncul salaku calon unggulan pikeun nominasi Républik taun 1928, sarta manéhna kalayan gancang nyusun tim kampanye anu kuat anu dipingpin ku [[Hubert Work]], [[Will H. Hays]], sarta [[Reed Smoot]].{{sfn|Whyte 2017|pp=335–338}} Coolidge henteu kersa nunjuk Hoover salaku panerusna, malah kungsi nyarita &quot;salila genep taun éta jalma méré kuring naséhat anu teu dipénta—anu sakabéhna goréng&quot;.{{sfn|Ferrell|1957|p=195}} Sanajan parasaanana biasa-biasa waé ka Hoover, Coolidge teu boga niat pikeun meulah partéy ku cara nentang sacara kabuka kana pancalonan Menteri Perdagangan anu keur populér éta.{{sfnm|McCoy|1967|1pp=390–391|Wilson|1975|2pp=122–123}}

Salah sahiji tokoh publik anu ngarojong Hoover pikeun pancalonan présidén ti Républik nyaéta [[William Randolph Hearst]], anu boga pamandangan yén &quot;Kaayaan ayeuna merlukeun konservatisme, sarta konservatisme Menteri Hoover téh mangrupa tipe anu konstruktif, lain tipe anu réaksionér.&quot;&lt;ref&gt;[https://books.google.co.uk/books?id=GCNPAAAAIBAJ&amp;pg=PA18&amp;dq=Hearst+The+present+situation+demands+conservatism,+and+Secretary+Hoover%E2%80%99s+conservatism+is+of+the+constructive+and+not+the+reactionary+type&amp;article_id=7187,2028328&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjrlcecnqOMAxVYUkEAHYW7G-gQ6AF6BAgFEAM#v=onepage&amp;q=Hearst%20The%20present%20situation%20demands%20conservatism%2C%20and%20Secretary%20Hoover%E2%80%99s%20conservatism%20is%20of%20the%20constructive%20and%20not%20the%20reactionary%20type&amp;f=falseSt. Petersburg Times 10 Jun 1928]&lt;/ref&gt;

Loba pamingpin Républik anu waspada sarta nyoba néangan calon alternatif, saperti Menteri Kauangan Andrew Mellon atawa urut menteri luar nagri [[Charles Evans Hughes]].&lt;ref name=&quot;rusnak&quot;&gt;{{cite journal|last1=Rusnak|first1=Robert J.|title=Andrew W. Mellon: Reluctant Kingmaker|journal=Presidential Studies Quarterly|date=Spring 1983|volume=13|issue=2|pages=269–278|jstor=27547924}}&lt;/ref&gt; Sanajan kitu, Hughes sarta Mellon nolak pikeun maju, sarta calon poténsial séjénna saperti [[Frank Orren Lowden]] sarta Wakil Présidén [[Charles G. Dawes]] gagal meunangkeun pangrojong anu lega.{{sfn|Whyte 2017|pp=338–339}} Hoover meunangkeun nominasi présidén dina sora (ballot) munggaran dina [[Konvénsi Nasional Républik 1928]]. Delegasi konvénsi kungsi mertimbangkeun pikeun nyalonkeun deui Wakil Présidén Charles Dawes salaku [[pendamping kampanye]] (''running mate'') Hoover, tapi Coolidge, anu ngéwa ka Dawes, nyatakeun yén hal éta bakal jadi &quot;panghina pribadi&quot; pikeun dirina. Konvénsi kalah milih Sénator [[Charles Curtis]] ti Kansas.&lt;ref&gt;{{Citation | last1 = Mencken | first1 = Henry Louis | last2= Nathan | first2= George Jean | title = The American Mercury | year = 1929 | page = 404 }}&lt;/ref&gt; Hoover nampa éta nominasi di [[Stadion Stanford]], nyarita ka balaréa yén manéhna bakal neruskeun kawijakan-kawijakan pamaréntahan Harding sarta Coolidge.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=71–72}} Urang Démokrat nyalonkeun gubernur New York [[Al Smith]], anu jadi calon munggaran ti [[Geréja Katolik di Amérika Sarikat|Katolik]] ti partéy gedé pikeun posisi présidén.{{sfn|Whyte 2017|pp=344–345, 350}}

[[File:ElectoralCollege1928.svg|right|thumb|upright=1.25|Hasil sora éléktoral 1928]]

Hoover masrahkeun surat pangunduran diri salaku Menteri Perdagangan dina 7 Juli, tapi Coolidge nahan manéhna nepi ka 21 Agustus pikeun ngaréngsékeun urusan anu tunda.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Coolidge Defers Action on Hoover; President's Wishes as to Date of Resignation's Acceptance Are Not Revealed. |url=https://www.nytimes.com/1928/07/08/archives/coolidge-defers-action-on-hoover-presidents-wishes-as-to-date-of.html |access-date=July 24, 2024 |newspaper=The New York Times |date=July 8, 1928 |page=2 col. 2}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Clements|2010|pp=413–414}} Hoover museurkeun kampanyeana kana catetan Républik ngeunaan katengtreman sarta kamakmuran, sarta reputasi dirina salaku insinyur sarta pajabat publik anu suksés. Alatan teu pati resep méré biantara politik, Hoover leuwih loba cicing sarta masrahkeun urusan kampanye ka Curtis sarta urang Républik séjénna.{{sfn|Whyte 2017|pp=343–346}} Smith leuwih karismatik sarta gampang campur gaul batan Hoover, tapi kampanyena ruksak ku [[anti-Katolik di Amérika Sarikat|sikep anti-Katolik]] sarta pertentanganana anu jelas kana Prohibisi (larangan inuman keras). Hoover sorangan henteu kungsi jadi pangrojong kuat Prohibisi, tapi manéhna nampa platform Partéy Républik anu ngarojong hal éta sarta ngaluarkeun pernyataan anu ambivalén kalayan nyebut Prohibisi salaku &quot;hiji éksperimén sosial sarta ékonomi anu agung, mulya dina motifna sarta lega tujuanna&quot;.{{sfn|Whyte 2017|pp=349–351}} Di wilayah Kidul, Hoover sarta partéy nasional ngagunakeun stratégi &quot;[[Gerakan lily-white|lily-white]]&quot;, nyaéta nyingkirkeun urang Républik kulit hideung tina posisi kapamingpinan dina usaha pikeun metot simpati urang Kidul kulit bodas.{{sfn|Garcia 1980|pp=462–463}}

Salila kampanye pemilu, Hoover ngutuk usulan Démokrat pikeun kontrol publik kana tanaga cai, modifikasi prohibisi, sarta bantuan tatanén salaku “sosialisme nagara”&lt;ref&gt;[https://books.google.co.uk/books?id=dbwwAAAAIBAJ&amp;pg=PA1&amp;dq=herbert+hoover+democratic+program+socialism&amp;article_id=5712,2708952&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiT2pr50saRAxUmUEEAHbvRIhcQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&amp;q=herbert%20hoover%20democratic%20program%20socialism&amp;f=false St. Petersburg Times 25 Oct 1928]&lt;/ref&gt; sarta ogé ngabandingkeun naon anu disebut ku manéhna salaku “rugged individualism” (individualisme tangguh) Amérika jeung naon anu dianggap négatif ku manéhna salaku sosialisme nagara sarta paternalisme Éropa:

{{Blockquote|Nalika perang réngsé, hal anu pangpentingna tina sakabéh pasualan, boh di nagara urang sorangan boh di sakuliah dunya, nyaéta naha pamaréntah kudu neruskeun kapamilikan sarta operasional mangsa perangna kana rupa-rupa alat produksi sarta distribusi. Urang nangtang ku hiji pilihan mangsa damai antara sistem individualisme tangguh Amérika sarta filosofi Éropa ngeunaan doktrin-doktrin anu papalingan pisan—doktrin paternalisme sarta sosialisme nagara. Panampa kana ieu idé-idé bakal hartina karuksakan tina pamaréntahan mandiri ngaliwatan sentralisasi pamaréntah. Hal éta bakal hartina ngaruksak inisiatif sarta usaha individu anu geus ngajadikeun raayat urang tumuwuh kana kaagungan anu taya tandingna.'&lt;ref&gt;[https://books.google.co.uk/books?id=XNJbAAAAIBAJ&amp;pg=PA6&amp;dq=herbert+hoover+speech+new+york+paternalism&amp;article_id=1524,4809789&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi-hsqk0caRAxU9V0EAHUy0BaMQ6AF6BAgOEAM#v=onepage&amp;q=herbert%20hoover%20speech%20new%20york%20paternalism&amp;f=false St. Joseph Gazette 23 Oct 1928]&lt;/ref&gt;}}

Hoover terus unggul dina hasil poling sapanjang kampanye taun 1928, sarta manéhna sacara mutlak ngéléhkeun Smith dina poé pamilihan, kalayan meunangkeun 58 persén sora raayat sarta 444 ti 531 sora éléktoral.{{sfn|Whyte 2017|pp=355, 360}} Para sajarawan sapuk yén reputasi nasional Hoover sarta ékonomi anu nuju meujeuhna alus, ditambah deui ku perpecahan jero di Partéy Démokrat ngeunaan agama sarta Prohibisi, ngajamin kameunangan mutlakna.&lt;ref&gt;Elesha Coffman, 'The &quot;Religious Issue&quot; in Presidential Politics', ''American Catholic Studies'', (Winter 2008) 119#4 pp 1–20&lt;/ref&gt; Daya tarik Hoover ka pamilih kulit bodas di Kidul hasil ngabobol &quot;[[Solid South]]&quot;, sarta manéhna meunang di lima nagara bagian Kidul.{{sfn|Garcia 1980}} Kameunangan Hoover ditarima kalayan positip ku surat kabar; salah sahijina nulis yén Hoover bakal &quot;digawé kacida tohaga dina tugas-tugas anu aya di hareupeun bangsa sahingga dina ahir dalapan taun jabatanna salaku présidén, urang bakal nempo deui ka tukang kana hiji éra pencapaian anu luar biasa&quot;.{{sfn|Whyte 2017|pp=369–370}}

Pihak anu nentang Hoover panaséhat naha manéhna henteu ngalakukeun nanaon pikeun [[Alokasi korsi kongrés Amérika Sarikat|ngalokasikeun deui korsi kongrés]] sanggeus [[Sénsus Amérika Sarikat 1920]] anu némbongkeun ayana kanaékan populasi kota sarta imigran. Sénsus 1920 nyaéta sénsus sapuluh taunan anu munggaran sarta hiji-hijina anu hasilna henteu dipaké pikeun nangtukeun deui alokasi korsi Kongrés, anu tungtungna mangaruhan Éléktoral College taun 1928 sarta méré dampak kana pemilu présidén.&lt;ref name=slayton&gt;{{cite book |last=Slayton |first=Robert A. |date=June 2, 2002 |title=Empire Statesman: The Rise and Redemption of Al Smith |url=https://archive.org/details/empirestatesmanr00robe/page/13 |location=New York |publisher=Simon and Schuster |page=[https://archive.org/details/empirestatesmanr00robe/page/13 13] |isbn=978-0-684-86302-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=finan&gt;{{cite book |last=Finan |first=Christomer M. |date=June 2, 2002 |title=Alfred E. Smith: The Happy Warrior |url=https://archive.org/details/alfredesmithhapp00fina |publisher=Hill and Wang |isbn=0-8090-3033-0 }}&lt;/ref&gt;

== Kapersidénan (1929–1933) ==
{{Main|Kapersidénan Herbert Hoover}}

[[File:Taft Hebert Hoover Oath.jpg|thumb|Hoover keur disumpah ku Hakim Agung [[William Howard Taft]] dina 4 Maret 1929]]
Hoover nempo kapersidénan salaku pakakas pikeun ngabenerkeun kaayaan sakabéh urang Amérika ku cara nyorong gawé bareng antara publik jeung swasta—anu ku manéhna disebut &quot;voluntarisme&quot; (sukarelawan). Manéhna boga kacenderungan nolak paksaan atawa pipilueun pamaréntah, sabab manéhna nganggap hal éta ngalanggar idé-idé Amérika ngeunaan individualisme sarta kamerdikaan diri.&lt;ref name=&quot;9iopl&quot;&gt;{{Citation | title = Biography | date = October 4, 2016 | publisher = Miller center | url = http://millercenter.org/president/hoover/essays/biography/1}}&lt;/ref&gt; Sanajan kitu, Hoover ngadukung ayana béaya pangsiun anu dibiayaan ku pamaréntah pikeun maranéhna anu umurna di luhur 65 taun, sanajan usulan ieu henteu kungsi dilaksanakeun salila mangsa jabatanna.&lt;ref&gt;100 Turning Points in American History By Alan Axelrod, 2019, P.195&lt;/ref&gt; Undang-undang utama munggaran anu ditandatanganan ku manéhna nyaéta [[Undang-Undang Pamasaran Tatanén 1929]], anu ngadegkeun [[Déwan Ladang Féderal]] pikeun nyetabilkeun harga hasil tatanén.{{sfn|Fausold 1985|pp=65–66}} Hoover loba ngagunakeun komisi-komisi pikeun nalungtik pasualan sarta ngusulkeun solusi, sarta loba tina komisi éta téh disponsoran ku donor swasta lain ku pamaréntah. Salah sahiji komisi anu dimimitian ku Hoover, nyaéta Komite Panalungtikan ngeunaan Trén Sosial, ditugaskeun pikeun nalungtik sakabéh kahirupan masarakat Amérika.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=84–85}} Manéhna nunjuk Kabinét anu lolobana diusi ku jalma beunghar, konservatif anu pro-bisnis,{{sfn|Fausold 1985|p=34}} kaasup Menteri Kauangan [[Andrew Mellon]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=81–82}} [[Lou Henry Hoover]] nyaéta saurang Ibu Nagara anu aktip. Manéhna jadi conto pikeun [[Awéwé Anyar|awéwé anyar]] dina éra sanggeus Perang Dunya I: calakan, jagat, sarta sadar kana rupa-rupa poténsi awéwé.&lt;ref&gt;Tempo sacara umum Nancy Beck Young, ''Lou Henry Hoover: Activist First Lady'' (University Press of Kansas, 2005)&lt;/ref&gt;

=== Kawijakan jero nagri ===
==== Déprési Gedé ====
{{See also|Déprési Gedé di Amérika Sarikat}}

Nalika mimiti ngajabat, Hoover nyarita yén &quot;upami dipaparin kasempetan pikeun maju kalayan kawijakan dalapan taun ka tukang, urang bakal geura-giru kalayan pitulung Gusti, nempo poé dimana kamiskinan bakal dileungitkeun tina ieu bangsa&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|first1=James L. |last1=Roark |first2=Michael P.|last2=Johnson|first3=Patricia Cline|last3=Cohen|first4=Sarah|last4=Stage|first5=Susan M.|last5=Hartmann|title=The American Promise, Volume C: A History of the United States: Since 1890|url=https://books.google.com/books?id=Ozj_o6POIssC&amp;pg=PA772|year=2012|publisher=Bedford/St. Martin's|page=772|isbn=978-0-312-56944-0}}&lt;/ref&gt; Sanggeus nempo hasil kamakmuran anu dibawa ku kamajuan téknologi, loba jalma anu milu ngarasa optimis saperti Hoover, sarta pasar saham anu geus ramé beuki naék luhur nalika Hoover mimiti ngajabat.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=80–81}} Ieu rasa optimis téh sabenerna nyumputkeun sababaraha ancaman pikeun pertumbuhan ékonomi AS anu tuluy-tuluyan, kaasup [[Krisis tatanén 1920-an|krisis tatanén]] anu terus lumangsung, jenuhna [[barang konsumsi]] saperti [[Mobil|mobil]], sarta tumuwuhna [[Kateusaruaan panghasilan di Amérika Sarikat|kateusaruaan panghasilan]].{{sfn|Fausold 1985|pp=65–68}} Anu pangbahayana pikeun ékonomi nyaéta spékulasi kalebihan anu geus naékkeun [[Harga saham|harga saham]] jauh saluhureun ajén sabenerna.{{sfn|Kennedy|1999|pp=35–36}} Sababaraha régulator sarta bankir geus ngingetan Coolidge sarta Hoover yén kagagalan pikeun nahan spékulasi bakal ngabalukarkeun &quot;salah sahiji musibah kauangan panggedéna anu kungsi katingali ku ieu nagara,&quot; tapi duanana présidén éta asa-asa pikeun kalibet dina urusan [[Sistem Cadangan Féderal]], anu ngatur bank-bank.{{sfn|Fausold 1985|pp=68–71}}

Dina ahir Oktober 1929, [[Pasar Saham Ancur 1929|pasar saham ancur]], sarta ékonomi dunya mimiti turun drastis kana mangsa [[Déprési Gedé]].{{sfn|Fausold 1985|pp=72–74}} Anu jadi [[sabab Déprési Gedé]] masih jadi bahan padu omong,{{sfn|Kaufman|2012|p=502}} tapi Hoover nempo yén kurangna kapercayaan kana sistem kauangan mangrupa masalah ékonomi anu paling dasar anu disanghareupan ku bangsa.{{sfn|Houck|2000|pp=155–156}} Manéhna nyoba nyingkahan pipilueun féderal, percaya yén cara pangalusna pikeun nguatkeun ékonomi nyaéta ngaliwatan pangiatan bisnis-bisnis saperti bank sarta jalan karéta api. Manéhna ogé sieun yén ngantepkeun individu narima &quot;[[belanja karaharjaan|santunan]]&quot; (''dole'') bakal ngaleutikan nagara sacara permanén,{{sfn|Carcasson|1998|pp=350–351}} sarta percaya yén &quot;bantuan pikeun individu ti pamaréntah féderal bakal mawa runtuyan korupsi sarta kabubujal (pemborosan) anu can pernah kasaksian ku bangsa urang.&quot;&lt;ref&gt;History of the U.S., Vol. 2 By Thomas V. DiBacco, 1991, P.353&lt;/ref&gt; Sabalikna, Hoover percaya pisan yén pamaréntah lokal sarta sumbangan swasta anu kudu nanganan pangabutuh individu.{{sfn|Leuchtenburg 2009b}}

##### Kawijakan awal #####
[[File:President Herbert Hoover Sitting At His Desk (1930).jpg|thumb|Hoover keur calik dina méjana dina 20 Désémber 1930. Ieu mangrupa poto munggaran Hoover di Gedong Bodas, sarta poto munggaran anu némbongkeun telepon dina méja saurang présidén.]]
Sanajan manéhna nyoba méré gambaran positip kana [[Wall Street Ancur 1929|Salasa Hideung]], Hoover gancang gerak pikeun nanganan runtagna pasar saham.{{sfn|Fausold 1985|pp=74–75}} Dina poé-poé sanggeus Salasa Hideung, Hoover ngumpulkeun para pamingpin bisnis sarta buruh, ménta maranéhna pikeun nyingkahan pamotongan gajih sarta panghentian gawé nalika nagara nyanghareupan naon anu diyakini ku manéhna salaku résési pondok, sarupa jeung Déprési 1920–21.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=104105}} Hoover ogé ngayakinkeun pausahaan jalan karéta sarta utilitas publik pikeun ningkatkeun belanja pangwangunan sarta pangropéa, sarta [[Federal Reserve]] ngumumkeun yén maranéhna bakal nurunkeun suku bunga.{{sfn|Kennedy|1999|pp=53–55}} Dina awal taun 1930, Hoover meunangkeun tambahan dana $100 juta ti Kongrés pikeun neruskeun kawijakan pinjaman sarta pameulian [[Déwan Ladang Féderal]].&lt;ref&gt;Harris Gaylord Warren, ''Herbert Hoover and the Great Depression'' (New York: Oxford University Press, 1959), p. 175.&lt;/ref&gt; Ieu léngkah-léngkah téh sacara koléktif dirancang pikeun nyegah siklus [[déflasi]] sarta méré [[Stimulus (ékonomi)|stimulus fiskal]].{{sfn|Kennedy|1999|pp=53–55}} Dina waktu anu sarua, Hoover nentang usulan kongrés pikeun méré bantuan féderal ka nu pangangguran, sabab manéhna percaya yén program saperti kitu téh mangrupa tanggung jawab pamaréntah nagara bagian, lokal, sarta organisasi filantropi.{{sfn|Fausold 1985|pp=147–149}}

Hoover mimiti ngajabat kalayan harepan bisa naékkeun tarif tatanén pikeun mantuan para patani anu keur kasusah alatan krisis ladang taun 1920-an, tapi usahana ieu jadi kabeungkeut kana hiji rarancang undang-undang anu naékkeun tarif sacara lega.{{sfn|Fausold 1985|pp=93–97}} Hoover nolak pikeun kalibet jero dina debat kongrés ngeunaan tarif éta, sarta Kongrés ngahasilkeun hiji RUU tarif anu naékkeun tingkat pajeg pikeun loba barang.{{sfn|Whyte 2017|pp=399–402, 414}} Sanajan éta RUU téh teu dipikaresep ku balaréa, Hoover ngarasa manéhna teu bisa nolak hasil législatif utama ti [[Kongrés Amérika Sarikat ka-71]] anu dikawasa ku Républik. Ngaliwatan protés ti loba ahli ékonomi, Hoover nandatanganan [[Undang-Undang Tarif Smoot–Hawley]] jadi hukum dina Juni 1930.{{sfn|Whyte 2017|pp=414–415}} Kanada, Perancis, sarta nagara-nagara séjénna males ku cara naékkeun tarif ogé, anu ngabalukarkeun kontraksi dina [[perdagangan internasional]] sarta ngajadikeun ékonomi beuki parah.&lt;ref&gt;Kumiko Koyama, &quot;The Passage of the Smoot-Hawley Tariff Act: Why Did the President Sign the Bill?&quot; ''Journal of Policy History'' (2009) 21#2 pp. 163–86&lt;/ref&gt; Urang Républik Progrésif saperti Sénator [[William E. Borah]] ti Idaho kacida ambekna nalika Hoover nandatanganan éta undang-undang tarif, sarta hubungan Hoover jeung faksi éta di partéy teu kungsi pulih deui.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=91–92}}

===== Kawijakan satuluyna =====
[[File:Herbert Hoover and Ted Joslin.jpg|thumb|upright=1.1|Hoover di Oval Office bareng [[Theodore Joslin|Ted Joslin]], 1932]]

Dina ahir taun 1930, [[Pangangguran di Amérika Sarikat|tingkat pangangguran nasional]] geus nepi ka 11,9 persén, tapi can pati jelas pikeun sabagéan badag urang Amérika yén kamunduran ékonomi ieu bakal leuwih parah batan Déprési 1920–21.{{sfn|Kennedy|1999|pp=58–59}} Runtuyan [[bank bangkrut|kagagalan bank]] dina ahir taun 1930 nandakeun [[Runtagna ékonomi|runtagna ékonomi]] anu leuwih gedé dina taun 1931.{{sfn|Kennedy|1999|pp=65–66}} Nalika nagara-nagara séjén ninggalkeun [[standar emas]], Hoover nolak pikeun ngaleupaskeunana;{{sfn|Kennedy|1999|pp=77–78}} manéhna ngécé kana sagala [[sistem monétér]] séjénna salaku &quot;[[Koléktivisme sarta individualisme|koléktivisme]]&quot;.{{sfn|Eichengreen|Temin|2000|pp=196–197}} Hoover nempo yén lemahna [[Ékonomi Éropa]] mangrupa sabab utama tina masalah ékonomi di Amérika Sarikat.{{sfn|Fausold 1985|pp=143–144}} Salaku réspon kana runtugna [[Ékonomi Jérman]], Hoover ngumpulkeun rojongan kongrés pikeun moratorium sataun kana hutang perang Éropa.{{sfn|Whyte 2017|pp=441–444, 449}} [[Moratorium Hoover]] ditarima kalayan hadé di Éropa sarta Amérika Sarikat, tapi Jérman tetep aya dina bangku [[Gagal bayar|kagagalan bayar]] tina pinjamanna.{{sfn|Whyte 2017|pp=450–452}} Nalika ékonomi dunya beuki parah, pamaréntahan démokratis loba anu runtag; di Jérman, pamingpin [[Partéy Nazi]] [[Adolf Hitler]] nyekel kakawasaan sarta ngabubarkeun [[Républik Weimar]].{{sfn|Herring|2008|pp=485–486}}

Nepi ka pertengahan 1931, tingkat pangangguran geus nepi ka 15 persén, anu ngabalukarkeun kasieun anu beuki ningkat yén nagara keur ngalaman déprési anu jauh leuwih parah batan kamunduran ékonomi saméméhna.{{sfn|Fausold 1985|pp=140–141}} Salaku jalma anu rada katutup sarta boga kasieun pikeun nyarita di hareupeun umum, Hoover ngantepkeun lawan-lawanna di Partéy Démokrat ngagambarkeun dirina salaku jalma anu tiis, teu mampuh, réaksionér, sarta kurang gaul.{{sfn|Carcasson|1998|pp=351–352}} Lawan-lawan Hoover nyiptakeun rupa-rupa [[Landihan (julukan)|landihan]] anu ngahina pikeun ngaruksak reputasina, saperti &quot;[[Hooverville]]&quot; (padumukan kumuh sarta kémp pangungsian), &quot;kulit Hoover&quot; (kardus anu dipaké pikeun nambal sol sapatu anu bolong), sarta &quot;simbut Hoover&quot; (koran urut anu dipaké pikeun nyimbut diri tina hawa tiis).&lt;ref&gt;{{cite book| title=The Great War and the Origins of Humanitarianism, 1918–1924| last=Cabanes| first=Bruno| page=206| publisher=Cambridge University Press| date=2014|isbn=978-1-107-02062-7}}&lt;/ref&gt; Nalika Hoover terus nolak usaha bantuan féderal, Gubernur [[Franklin D. Roosevelt]] ti New York ngaluncurkeun Administrasi Bantuan Darurat Samentara pikeun méré bantuan ka nu pangangguran. Urang Démokrat mosisikeun éta program salaku alternatif anu leuwih merhatoskeun batan naon anu disebut sikép apatis Hoover ka nu pangangguran, sanajan Hoover percaya yén program kitu téh tanggung jawab nagara bagian sarta lokal.{{sfn|Whyte 2017|pp=457–459}}

Ékonomi terus nyirorot, kalayan tingkat pangangguran ampir nepi ka 23 persén dina awal taun 1932,{{sfn|Fausold 1985|pp=162–166}} sarta Hoover tungtungna ngadéngékeun pamenta pikeun leuwih loba pipilueun féderal.{{sfn|Olson 1972|pp=508–511}} Dina Januari 1932, manéhna ngayakinkeun Kongrés pikeun ngesahkeun pangadegan [[Reconstruction Finance Corporation]] (RFC), anu bakal méré pinjaman anu dijamin ku pamaréntah ka lembaga kauangan, jalan karéta, sarta pamaréntah lokal.{{sfn|Fausold 1985|pp=153–154}} RFC nyalametkeun loba bisnis tina kabangkrutan, tapi gagal ngarangsang pinjaman komérsial saloba anu dipiharep ku Hoover, sabagéan alatan RFC dijalankeun ku bankir konservatif anu teu kersa méré pinjaman anu boga résiko luhur.{{sfn|Fausold 1985|pp=162–163}} Dina bulan anu sarua nalika RFC diadegkeun, Hoover nandatanganan [[Undang-Undang Bank Pinjaman Imah Féderal]], anu ngadegkeun 12 bank distrik anu diawasi ku Déwan Bank Pinjaman Imah Féderal kalayan cara anu sarupa jeung Sistem Federal Reserve.{{sfn|Rappleye|2016|pp=309}} Manéhna ogé mantuan dina pengesahan [[Undang-Undang Glass–Steagall 1932]], hiji panerapan perbankan darurat anu dirancang pikeun ngalegaan kiridit perbankan ku cara ngalegaan jaminan dimana bank Federal Reserve diwenangkeun pikeun méré pinjaman.{{sfn|Whyte 2017|pp=483–484}} Nalika ieu léngkah-léngkah téh gagal nahan krisis ékonomi, Hoover nandatanganan [[Undang-Undang Bantuan Darurat sarta Pangwangunan]], hiji RUU proyék umum saharga $2 miliar, dina Juli 1932.{{sfn|Fausold 1985|pp=162–166}}

====Budget policy====
[[File:Debt1929-50.jpg|thumb|left|National debt as a fraction of GNP up from 20% to 40% under Hoover. From ''Historical Statistics US'' (1976).]]

After a decade of [[budget surplus]]es, the federal government experienced a [[Budget deficits|budget deficit]] in 1931.{{sfn|Rappleye|2016|p=303}} Though some economists, like [[William Trufant Foster]], favored [[deficit spending]] to address the Great Depression, most politicians and economists believed in the necessity of keeping a [[balanced budget]].{{sfn|Fausold 1985|pp=158–159}} In late 1931, Hoover proposed a tax plan to increase [[tax revenue]] by 30 percent, resulting in the passage of the [[Revenue Act of 1932]].{{sfn|Whyte 2017|pp=472, 488–489}} The act increased taxes across the board, rolling back much of the [[tax cut]] reduction program Mellon had presided over during the 1920s. Top earners were taxed at 63 percent on their net income, the highest rate since the early 1920s. The act also doubled the top [[Estate tax in the United States|estate tax]] rate, cut [[Income tax in the United States|personal income tax]] exemptions, eliminated the [[Corporate tax in the United States|corporate income tax]] exemption, and raised corporate tax rates.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ippolito |first1=Dennis S. |title=Deficits, Debt, and the New Politics of Tax Policy |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-85157-2 |page=35}}&lt;/ref&gt; Prior to its passage, the legislation included a sales tax, but this part of the bill was defeated in the House of Representatives by 211 to 178 votes.&lt;ref&gt;[https://www.google.co.uk/books/edition/LaGuardia_in_Congress/2hNdePcjrdUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=la+guardia+in+congress+sales+tax+211+votes&amp;pg=PA224&amp;printsec=frontcover LaGuardia in Congress By Howard Zinn, 2010, P.224]&lt;/ref&gt; Despite the passage of the Revenue Act, the federal government continued to run a budget deficit.{{sfn|Fausold 1985|pp=159–161}}

{{Clear left}}


{{Further|Gerakan Lily-white|Repatriasi Méksiko}}
[[File:President &amp; Mrs Hoover in Belvidere IL cph.3b12319.jpg|thumb|upright|Herbert sarta [[Lou Henry Hoover]] dina karéta api di Illinois]]
Hoover jarang nyabit-nyabit ngeunaan [[Gerakan hak sipil (1896–1954)|hak sipil]] nalika manéhna jadi présidén. Manéhna percaya yén urang Afrika-Amérika sarta ras séjénna bisa ningkatkeun darajatna sorangan ngaliwatan pendidikan sarta inisiatif individu.&lt;ref&gt;Lisio, Donald J. ''Hoover, Blacks, &amp; Lily-Whites: A Study of Southern Strategies'', University of North Carolina Press, 1985 ([https://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=105110361 excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605043201/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=105110361 |date=June 5, 2011 }})&lt;/ref&gt; Hoover nunjuk leuwih loba urang Afrika-Amérika kana jabatan féderal batan Harding sarta Coolidge digabungkeun, tapi loba pamingpin Afrika-Amérika anu ngutuk rupa-rupa aspék administrasi Hoover, kaasup kateukersa Hoover pikeun ngadorong undang-undang féderal [[Gerakan anti-lynching|anti-panyiksa (anti-lynching)]].{{sfn|Garcia 1980|pp=471–474}} Hoover ogé terus ngajalankeun strategi lily-white, nyaéta nyoplokkeun urang Afrika-Amérika tina posisi pamingpin di Partéy Républik dina usaha pikeun mungkas [[Solid South|dominasi Partéy Démokrat di Kidul]].{{sfn|Garcia 1980|pp=462–464}} Sanajan [[Robert Russa Moton|Robert Moton]] sarta sababaraha pamingpin kulit hideung séjénna nampa strategi lily-white salaku léngkah samentara, lolobana pamingpin Afrika-Amérika mah kacida ambekna.{{sfn|Garcia 1980|pp=464–465}} Hoover beuki ngajauhan pamingpin kulit hideung ku cara nyalonkeun hakim konservatif ti Kidul, [[John J. Parker]], ka [[Mahkamah Agung Amérika Sarikat]]; pencalonan Parker tungtungna gagal di Sénat alatan ayana perlawanan ti [[NAACP]] sarta organisasi buruh.{{sfn|Garcia 1980|pp=465–467}} Loba pamilih kulit hideung anu pindah ka Partéy Démokrat dina pemilu 1932, sarta urang Afrika-Amérika engkéna bakal jadi bagian penting tina [[Koalisi New Deal]] Franklin Roosevelt.{{sfn|Garcia 1980|pp=476–477}}

Salaku bagian tina usahana pikeun ngawatesan pangangguran, Hoover nyoba neukteuk [[imigrasi ka Amérika Sarikat]], sarta dina taun 1930 manéhna ngaluarkeun paréntah éksékutip anu ngawajibkeun individu boga pagawéan saméméh pindah ka Amérika Sarikat.{{sfn|Rappleye|2016|p=247}} Administrasi Hoover ngamimitian kampanye pikeun nungtut [[Imigrasi ilegal ka Amérika Sarikat|imigran ilegal di Amérika Sarikat]], anu pangaruhna kacida kuatna ka [[Urang Méksiko-Amérika]], utamana maranéhna anu cicing di [[California Kidul]].{{sfn|Hoffman 1973|pp=206–207}} Pamaréntah féderal ogé ngarojong repatriasi Méksiko dimana aya sakitar 300.000 nepi ka dua juta urang Méksiko sarta Méksiko-Amérika anu dipulangkeun, didéportasi, atawa diusir ka Méksiko salila taun 1930-an, utamana dina mangsa jabatan Hoover. Opat puluh nepi ka genep puluh persén ti maranéhna téh sabenerna [[Kawasarganagaraan Amérika Sarikat|warga nagara Amérika]].&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Byza6YM2bukC|title=The Praeger Handbook of Latino Education in the U.S.|last=Rosales|first=F. Arturo|date=January 1, 2007|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313338304|editor-last=Soto|editor-first=Lourdes Diaz|pages=400–403|chapter=Repatriation of Mexicans from the US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gratton&quot;&gt;{{cite news|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/102163/imre12054.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|title=Immigration, Repatriation, and Deportation: The Mexican-Origin Population in the United States, 1920–1950|last1=Gratton|first1=Brian|last2=Merchant |first2=Emily|date=December 2013|pages=944–975|publisher=The International migration review|issue=4|volume=47}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Johnson 2005|p=4–5}} Sanajan pamaréntah féderal nyorong repatriasi, hal ieu lolobana diatur ku otoritas nagara bagian sarta lokal kalayan pangrojong ti pihak swasta. Administrasi Hoover ngadéportasi 34.000 urang ka Méksiko antara taun 1930 nepi ka 1933. Tapi, leuwih loba jalma anu milih repatriasi sacara sukarela.{{sfn|Hoffman 1973|pp=208, 217–218}}&lt;ref name=&quot;gratton&quot; /&gt; Sababaraha ahli boga pamadegan yén repatriasi massal ieu mangrupa kawijakan ti administrasi Hoover.&lt;ref name=&quot;gratton&quot; /&gt; Numutkeun profésor hukum Kevin R. Johnson, kampanye repatriasi ieu minuhan standar hukum modern ngeunaan [[ethnic cleansing]] (pembersihan étnis), sabab ngalibatkeun panyabutan paksa hiji minoritas ras ku aktor pamaréntah.{{sfn|Johnson 2005|p=6}}

Hoover ngatur deui [[Biro Urusan India]] pikeun ngawatesan éksploitasi ka urang pribumi Amérika (Native Americans).&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 15, 2016 |title=The Ordeal of Herbert Hoover |url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2004/summer/hoover-1.html |access-date=May 2, 2022 |website=National Archives}}&lt;/ref&gt;

==== Prohibisi ====

Nalika mimiti ngajabat, Hoover ngadesek urang Amérika pikeun matuh kana [[Amandemén Kadalapan Belas Konstitusi Amérika Sarikat|Amandemén Kadalapan Belas]] sarta [[Undang-Undang Volstead]], anu geus netepkeun [[Prohibisi di Amérika Sarikat|Prohibisi]] di sakuliah Amérika Sarikat.{{sfn|Whyte 2017|pp=372–373}} Pikeun méré rékoméndasi kawijakan publik ngeunaan Prohibisi, manéhna ngadegkeun [[Komisi Wickersham]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|p=85}} Hoover tadina miharep yén laporan publik komisi éta bakal nguatkeun siképna anu pro-Prohibisi, tapi éta laporan téh kalah nyawad kana palaksanaan Undang-Undang Volstead sarta nyatet ayana tumuwuhna panolakan publik kana Prohibisi. Sanggeus Laporan Wickersham dipublikasikeun dina taun 1931, Hoover nolak saran ti sababaraha babaturan deukeutna sarta nolak pikeun nyatujuan révisi naon waé kana Undang-Undang Volstead atawa Amandemén Kadalapan Belas, sabab manéhna sieun hal éta bakal ngaruksak rojongan ti para panganjur Prohibisi.{{sfn|Whyte 2017|pp=433–435}} Nalika opini publik beuki malik nentang Prohibisi, beuki loba jalma anu ngarémpak hukum, sarta gerakan akar jukut mimiti digawé satékah polah pikeun ngabolaykeun Prohibisi.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Repealing National Prohibition|last=Kyvig|first=David E.|publisher=The University of Chicago Press|year=1979|location=Chicago, IL|pages=49}}&lt;/ref&gt; Dina Januari 1933, hiji amandemén konstitusi pikeun ngabolaykeun Amandemén Kadalapan Belas disatujuan ku Kongrés sarta diajukeun ka nagara-nagara bagian pikeun diratifikasi. Nepi ka Désémber 1933, éta amandemén geus diratifikasi ku jumlah nagara bagian anu diperlukeun pikeun jadi [[Amandemén Kasalapan Likur Konstitusi Amérika Sarikat]].&lt;ref name=DCHuckabee&gt;{{cite web|last=Huckabee|first=David C.|title=Ratification of Amendments to the U.S. Constitution|url=http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/97-922.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20040627015810/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/97-922.pdf|url-status=dead|archive-date=June 27, 2004|publisher=[[Congressional Research Service reports]]|date=September 30, 1997}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040627015810/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/97-922.pdf |date=June 27, 2004 }}&lt;/ref&gt;

==== Protés Bonus Army ====
{{Main|Bonus Army}}

Rébuan véteran Perang Dunya I sarta kulawargana ngayakeun démonstrasi sarta masang kémp di Washington, DC, salila bulan Juni 1932, nungtut pamayaran saharita tina bonus anu geus dijanjikeun ku [[Undang-Undang Kompénsasi Disaluyukeun Perang Dunya]] dina taun 1924; katangtuan dina éta undang-undang nyebutkeun yén pamayaran bonus téh kakara bakal dilaksanakeun dina taun 1945. Sanajan ditawaran duit ku [[Kongrés Amérika Sarikat]] pikeun marulang ka lemburna, sababaraha anggota &quot;Bonus Army&quot; tetep cicing di dinya. Pulisi Washington nyoba ngabubarkeun para démonstran, tapi jumlahna éléh loba sarta teu hasil. Pulisi ngaleupaskeun témbakan dina usaha anu taya gunana pikeun nyiptakeun katartiban, anu ngabalukarkeun dua démonstran tiwas sarta loba petugas anu tatu. Hoover ngirimkeun pasukan Angkatan Darat AS anu dipingpin ku Jéndral [[Douglas MacArthur]] ka tempat protés. MacArthur, anu percaya yén manéhna keur merangan [[Révolusi Komunis]], milih pikeun ngabersihkeun éta kémp ku kakuatan militér. Sanajan Hoover teu maréntahkeun MacArthur pikeun ngabubarkeun démonstran ku cara kitu, manéhna nyatujuan tindakan éta sanggeus kajadianana lumangsung.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=136–138}} Ieu kajadian téh jadi hal anu ngerakeun pikeun administrasi Hoover sarta ngaruksak usahana pikeun kapilih deui dina pemilu.&lt;ref name=&quot;dickson1&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Dickson|first1=Paul|last2=Allen|first2=Thomas B.|title=Marching on History|url=http://www.smithsonianmag.com/history/marching-on-history-75797769/|access-date=February 7, 2017|magazine=Smithsonian|date=February 2003}}&lt;/ref&gt;

=== Kawijakan luar nagri ===

Numutkeun Leuchtenburg, Hoover téh &quot;présidén Amérika pamungkas anu mimiti ngajabat tanpa boga kabutuhan anu nyata pikeun merhatoskeun dunya luar&quot;. Sanajan kitu, salila mangsa jabatan Hoover, tatanan dunya anu diadegkeun sanggeus Perang Dunya I mimiti runtag.{{sfn|Leuchtenburg 2009|p=117}} Salaku présidén, Hoover umumna nedunan jangjina saméméh ngajabat pikeun henteu pipilueun kana urusan jero nagri Amérika Latin. Dina taun 1930, manéhna ngaluarkeun [[Mémorandum Clark]], hiji panolakan kana [[Roosevelt Corollary]] sarta léngkah nuju non-intervénsionisme di Amérika Latin. Hoover henteu sagemblengna nahan diri tina pamakéan militér dina [[hubungan Amérika Latin–Amérika Sarikat|urusan Amérika Latin]]; manéhna tilu kali ngancem bakal ngayakeun intervénsi di [[Républik Dominika]], sarta ngirimkeun kapal perang ka [[Él Salvador]] pikeun ngarojong pamaréntah dina nyanghareupan révolusi sayap kénca.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=120–121}} Sanajan aya tindakan-tindakan éta, manéhna mungkas [[Perang Cau]] (Banana Wars), ngaréngsékeun [[pangeureutan Amérika Sarikat di Nikaragua|pangeureutan Nikaragua]] sarta ampir mungkas [[pangeureutan Amérika Sarikat di Haiti|pangeureutan Haiti]].{{sfn|Fausold 1985|pp=183–186}}

Hoover méré prioritas kana [[pancaténan pakarang]] (disarmament), anu dipiharep ku manéhna bisa mindahkeun dana ti militér kana kabutuhan jero nagri.{{sfn|Fausold 1985|p=58}} Hoover sarta Menteri Luar Nagri [[Henry L. Stimson]] museurkeun perhatian kana ngalegaan [[Perjangjian Angkatan Laut Washington]] 1922, anu tujuanna pikeun nyegah balapan [[pakara pakarang]] angkatan laut.{{sfn|Herring|2008|pp=479–480}} Alatan usaha Hoover, Amérika Sarikat sarta kakuatan angkatan laut utama séjénna nandatanganan [[Perjangjian Angkatan Laut London]] 1930.{{sfn|Fausold 1985|pp=175–176}} Ieu perjangjian téh mangrupa munggaran kalina kakuatan-kakuatan angkatan laut sapuk pikeun ngawatesan tonase [[Kapal pangrojong|kapal tambahan]], sabab perjangjian saméméhna mah ngan ukur mangaruhan kana [[kapal utama]] (capital ships).{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=117–119}}

Dina [[Konférénsi Pancaténan Pakarang Dunya]] 1932, Hoover ngadesek pangurangan pakarang anu leuwih loba sarta ngalarang pamakéan [[tank]] sarta [[kapal nu mawa bom]], tapi usulna henteu ditarima.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=117–119}}

Dina taun 1931, Jepang [[invasi Jepang ka Manchuria|nginvasi]] [[Manchuria]], ngéléhkeun [[Angkatan Révolusionér Nasional]] [[Républik Cina (1912–1949)]] sarta ngadegkeun [[Manchukuo]], hiji nagara bonéka. Administrasi Hoover ngutuk éta invasi, tapi ogé nyoba nyingkahan konflik jeung urang Jepang, sabab sieun yén nyokot sikép anu teuing keras bakal ngaleutikan kakuatan moderat di pamaréntahan Jepang sarta ngajauhkeun poténsi sekutu pikeun ngalawan [[Uni Soviét]], anu ku manéhna dianggap salaku ancaman anu jauh leuwih gedé.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=122–123}} Salaku réspon kana invasi Jepang, Hoover sarta Menteri Luar Nagri Stimson nyieun garis badag [[Doktrin Stimson]], anu nétépkeun yén Amérika Sarikat moal ngaku kana wilayah-wilayah anu dimeunangkeun ku cara kekerasan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |jstor = 1844715|title = The Stimson Doctrine and the Hoover Doctrine|journal = The American Historical Review|volume = 59|issue = 3|pages = 513–542|last1 = Current|first1 = Richard N.|year = 1954|doi = 10.2307/1844715}}&lt;/ref&gt;

== Kampanye pamilihan deui 1932 ==
{{Main|Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1932}}

Nepi ka pertengahan 1931, saeutik pisan pangamat anu mikir yén Hoover boga harepan gedé pikeun meunangkeun jabatan kadua di tengah krisis ékonomi anu terus lumangsung.{{sfn|Fausold 1985|pp=193–194}} Harepan urang Républik kacida murepna nepi ka Hoover teu nyanghareupan perlawanan anu hartosna pikeun dicalonkeun deui dina [[Konvénsi Nasional Républik 1932]]. Coolidge sarta inohong Républik séjénna kabéhanana ngaliwatkeun kasempetan pikeun nangtang Hoover.{{sfn|Fausold 1985|pp=194–195}} Franklin D. Roosevelt meunangkeun pencalonan présidén dina sora (ballot) kaopat dina [[Konvénsi Nasional Démokrat 1932]], ngéléhkeun calon Démokrat taun 1928, Al Smith. Urang Démokrat nyerang Hoover salaku cukang lantaran Déprési Gedé, sarta dianggap teu paduli kana sangsara anu dialaman ku jutaan jalma.{{sfn|Carcasson|1998|pp=353}} Salaku Gubernur New York, Roosevelt geus ménta législatur New York pikeun méré bantuan ka jalma-jalma anu merlukeun, anu ngawangun reputasi Roosevelt salaku jalma anu leuwih satuju kana intervénsionisme pamaréntah salila krisis ékonomi.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=138–140}} Partéy Démokrat, kaasup Al Smith sarta pamingpin nasional séjénna, ngahiji di tukangeun Roosevelt, samentara urang Républik progrésif saperti George Norris sarta [[Robert M. La Follette Jr.|Robert La Follette Jr.]] ninggalkeun Hoover.{{sfn|Fausold 1985|pp=211–212}} Prohibisi beuki teu dipikaresep sarta golongan &quot;wet&quot; (anti-prohibisi) méré argumén yén nagara bagian sarta lokal merlukeun duit pajeg. Hoover ngusulkeun amandemén konstitusi anyar anu teu jelas sacara hususna. Program Roosevelt ngajanjikeun pangabolayan Amandemén ka-18.&lt;ref&gt;&quot;Prohibition After the 1932 Elections&quot; [https://library.cqpress.com/cqresearcher/document.php?id=cqresrre1932081100 ''CQ Researcher'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herbert Brucker, &quot;How Long, O Prohibition?&quot; ''The North American Review'', 234#4 (1932), pp. 347–357. [https://www.jstor.org/stable/25114102 online]&lt;/ref&gt;

[[File:ElectoralCollege1932.svg|thumb|upright=1.25|Hasil sora éléktoral 1932]]
Hoover mimitina ngarencanakeun ngan ukur bakal ngayakeun hiji atawa dua biantara utama sarta masrahkeun sésa kampanyena ka utusan (proxy), sakumaha anu biasana dilakukeun ku présidén anu keur ngajabat. Sanajan kitu, didorong ku paménta urang Républik sarta ngarasa ambek ku klaim-klaim urang Démokrat, Hoover tungtungna turun langsung ka masarakat. Dina salapan biantara radio utamana, Hoover utamana ngabéla administrasina sarta [[Filsafat politik|filsafat pamaréntahanana]], ngadesek para pamilih pikeun tetep nyekel kana &quot;dasar pangalaman&quot; sarta nolak anggapan yén intervénsionisme pamaréntah bisa nyalametkeun nagara tina Déprési.{{sfn|Carcasson|1998|pp=359}} Para sejarawan boga pamadegan yén biantara radiona henteu ditarima kalayan hadé, sabagéan alatan cara nyaritana anu monoton sarta kaku.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Dina lalampahan kampanyena ka sakuliah nagara, Hoover nyanghareupan balaréa anu bisa jadi pangmushuhna anu kungsi katingali ku hiji présidén anu keur ngajabat. Dina unggal pangeureutan kampanye, manéhna mindeng diganggu (heckled) sarta dipoyok, malah di [[Beloit, Wisconsin]], saurang lalaki ditahan kalayan tuduhan yén manéhna geus nyoplokkeun paku tina jalur karéta api saméméh karéta Hoover ngaliwat. Saurang anggota [[United States Secret Service | Secret Service]] nyatet, &quot;Kuring geus ngarénjangan Présidén-Présidén saprak [[Theodore Roosevelt|Roosevelt]] sarta can kungsi ningali présidén bener-bener dipoyok, kalayan jalma-jalma lalumpatan ka jalan bari némbongkeun sikép ngahina ka manéhna.&quot;&lt;ref name=&quot;rehoming&quot;&gt;{{Cite news |author=&lt;!-- not stated --&gt; |url=https://time.com/archive/6890906/republicans-homing-hoover/ |magazine=Time |date=November 14, 1932 |title=Republicans: Rehoming Hoover |access-date=April 21, 2026 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Tungtungna, usaha Hoover pikeun ngabenerkeun administrasina henteu didéngé ku masarakat, sabab sabagéan badag publik nyalahkeun administrasina salaku cukang lantaran déprési.{{sfn|Carcasson|1998|pp=361–362}} Dina sora éléktoral, Hoover éléh 59–472, sarta ngan meunang di genep nagara bagian.{{sfn|Fausold 1985|pp=212–213}} Hoover meunangkeun 39,6 persén tina sora populer (popular vote), turun drastis 18,6 poin perséntase tina hasilna dina pemilu 1928.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=142}}

&lt;/ref&gt; Anu ngajadikeun manéhna kuciwa pisan, Hoover henteu diondang pikeun ngabantosan nagara sanggeus [[Sajarah militér Amérika Sarikat nalika Perang Dunya II|Amérika Sarikat aub dina Perang Dunya II]] alatan ayana pabéantar pamadegan jeung Roosevelt sarta popularitasna anu tetep murep.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=155–156}} Manéhna henteu ngudag pencalonan présidén dina [[Konvénsi Nasional Républik 1944]], sarta, dumasar kana paménta calon ti Républik [[Thomas E. Dewey]], manéhna nahan diri pikeun henteu milu kampanye salila pamilihan umum.{{sfn|Whyte 2017|p=572}} Dina taun 1945, Hoover méré saran ka Présidén [[Harry S. Truman]] sangkan ngabolaykeun tungtutan Amérika Sarikat ngeunaan [[penyerahan tanpa sarat]] ti Jepang alatan tingginya proyéksi korban jiwa tina [[Operasi Downfall|rencana invasi ka Jepang]], sanajan harita Hoover teu nyahoeun ngeunaan ayana [[Proyék Manhattan]] sarta [[Pakarang nuklir Amérika Sarikat|bom atom]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cohen |first=Jared |title=Accidental presidents: eight men who changed America|date=April 9, 2019 |publisher= Simon &amp; Schuster|isbn=978-1-5011-0982-9|edition=First hardcover |location=New York|pages=313|oclc=1039375326}}&lt;/ref&gt;

Dina awal mangsa perang, [[Bernard Baruch]] ngusulkeun ka Franklin Roosevelt yén Hoover bisa waé dimangpaatkeun dina kapasitas administratif pikeun usaha perang. Roosevelt ngajawab, &quot;Kuring téh lain Yésus Kristus. Kuring moal ngahudangkeun Hoover tina maotna,&quot; sarta éta ideu téh dipopohokeun kitu waé.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Schaefer |first1=Matthew |title=Hoover and 20th Century Presidents: Franklin Roosevelt |url=https://hoover.blogs.archives.gov/2020/04/08/hoover-and-20th-century-presidents-franklin-roosevelt/ |website=hoover.blogs.archives.gov |access-date=2 May 2026 |date=8 April 2020 |quote=‘I’m not Jesus Christ.  I’m not raising Hoover from the dead.’}}&lt;/ref&gt; Sanajan Roosevelt nolak ngagunakeun jasa Hoover, manéhna tetep méré hormat ku cara ngutus Jéndral [[Albert Coady Wedemeyer]] pikeun rutin nganjang ka Hoover di suite-na di Hotel Waldorf Astoria, New York City, pikeun méré béja panganyarna ngeunaan rencana perang Sekutu. Tapi tetep waé, manéhna teu dibéré nyaho ngeunaan program pakarang atom ku Wedemeyer.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Schwartz |first1=Thomas |title=A Troubled Relationship |url=https://hoover.blogs.archives.gov/2021/05/05/a-troubled-relationship/ |website=hoover.blogs.archives.gov |access-date=2 May 2026 |date=5 May 2021}}&lt;/ref&gt;

Dina taun 1943, Hoover nyatakeun dukunganna kana [[Zionisme]].&lt;ref&gt;{{cite web | title=Herbert Hoover's Plan for Palestine | url=https://cooperative-individualism.org/medoff-rafael_herbert-hoover's-plan-for-palestine-1990-summer.pdf | access-date=December 29, 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Pasca-Perang Dunya II ===
{{Further|Kapersidénan Harry S. Truman|Kapersidénan Dwight D. Eisenhower}}
[[File:Hoover men Allan Herbert Sr Andrew 1950.jpg|thumb|Hoover bareng jeung putrana [[Allan Hoover|Allan]] (kénca) sarta incuna Andrew (luhur), 1950]]

Saatos Perang Dunya II, Hoover sosobatan jeung Présidén Truman sanajan maranéhna boga bédana idéologi.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=157–158}} Alatan pangalaman Hoover jeung Jérman dina ahir Perang Dunya I, dina taun 1946 Truman milih tilas présidén éta pikeun ngulilingan [[Jérman anu dikawasa Sekutu]] sarta [[Roma]], Itali pikeun mastikeun kabutuhan pangan nagara-nagara anu dikawasa éta. Sanggeus ngulilingan Jérman, Hoover ngahasilkeun [[Misi Ékonomi Présidén ka Jérman sarta Austria|sajumlah laporan]] anu kritis kana kawijakan pangeureutan AS.&lt;ref&gt;{{cite book | first = Michael R. | last = Beschloss | title = The Conquerors: Roosevelt, Truman and the Destruction of Hitler's Germany, 1941–1945 | url = https://archive.org/details/isbn_9780743244541 | url-access = registration | publisher=[[Simon &amp; Schuster]]|location=New York City|date = 2002 |isbn=978-0-7432-4454-1|page = [https://archive.org/details/isbn_9780743244541/page/277 277]}}&lt;/ref&gt; Manéhna nyatakeun dina salah sahiji laporanna yén &quot;aya ilusi yén Jérman Anyar anu nyésa sanggeus [[Jérman Wétan sacara Sajarah#Konférénsi Potsdam|anéksasi]] bisa diréduksi jadi '[[Rencana Morgenthau|nagara pastor]] (pastoral state).' Hal éta moal bisa dilakukeun iwal urang maéhan atawa mindahkeun 25.000.000 jalma ti dinya.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=UN Chronicle |url=https://www.un.org/Pubs/chronicle/2008/webarticles/080103_marshallplan.html |title=The Marshall Plan at 60: The General's Successful War on Poverty |publisher=The United Nations |date=March 18, 1947 |access-date=June 17, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080414103548/http://www.un.org/Pubs/chronicle/2008/webarticles/080103_marshallplan.html |archive-date=April 14, 2008 }}&lt;/ref&gt; Atas inisiatif Hoover, program kadaharan sakola di [[Bizone|zona pangeureutan Amérika sarta Inggris di Jérman]] dimimitian dina 14 April 1947; éta program méré dahar ka 3.500.000 barudak.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shephard |first=Roy J. |author-link=Roy J. Shephard |year=2014 |title=An Illustrated History of Health and Fitness, from Pre-History to our Post-Modern World |publisher=[[Axel Springer SE]]|location=New York City|page=782 }}&lt;/ref&gt;

{{external media | width = 210px | float = right
 | audio1 = [https://www.loc.gov/rr/record/pressclub/hoover.html National Press Club Luncheon Speakers], Herbert Hoover, March 10, 1954, 37:23, Hoover speaks starting at 7:25 about the second reorganization commission, [[Library of Congress]]&lt;ref name=&quot;loc&quot;&gt;{{cite web | title =National Press Club Luncheon Speakers, Herbert Hoover, March 10, 1954 | publisher =[[Library of Congress]] | url =https://www.loc.gov/rr/record/pressclub/hoover.html | access-date =October 20, 2016 }}&lt;/ref&gt; }}

Anu leuwih penting deui, dina taun 1947 Truman nunjuk Hoover pikeun mingpin [[Komisi Hoover|Komisi Organisasi Cabang Éksékutip Pamaréntah]], hiji studi tingkat luhur anu anyar. Truman nampa sababaraha rékoméndasi ti &quot;Komisi Hoover&quot; pikeun ngaleungitkeun pemborosan, penipuan, sarta inéfisiénsi, ngahijikeun lembaga-lembaga, sarta nguatkeun kontrol Gedong Bodas kana kawijakan.&lt;ref&gt;Richard Norton Smith, ''An Uncommon Man,'' (1984) pp 371–380.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Christopher D. McKenna, &quot;Agents of adhocracy: management consultants and the reorganization of the executive branch, 1947–1949.&quot; ''Business and Economic History'' (1996): 101–111.&lt;/ref&gt; Sanajan Hoover kungsi nentang konséntrasi kakawasaan Roosevelt dina taun 1930-an, manéhna percaya yén kapersidénan anu leuwih kuat diperlukeun ku ayana [[Zaman Atom]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=158–159}} Salila [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1948|pamilihan présidén 1948]], Hoover ngarojong kampanye calon Républik [[Thomas E. Dewey]] anu gagal ngalawan Truman, tapi manéhna tetep boga hubungan anu hadé jeung Truman.{{sfn|Whyte 2017|pp=587–588}} Hoover satuju kana ayana Perserikatan Bangsa-Bangsa (UN) sacara prinsip, tapi manéhna nolak méré kaanggotaan ka [[Uni Soviét]] sarta nagara-nagara [[Nagara komunis|Komunis]] séjénna. Manéhna nganggap Uni Soviét sarua hinana sacara moral jeung Jérman Nazi sarta ngarojong usaha [[Richard Nixon]] jeung nu séjénna pikeun ngungkab urang Komunis di Amérika Sarikat.{{sfn|Whyte 2017|pp=592–594}}

[[File:President John F. Kennedy and former President Herbert Hoover.jpg|thumb|Hoover bareng jeung Présidén [[John F. Kennedy]] dina taun 1961]]
Dina taun 1949, Dewey salaku gubernur New York nawarkeun korsi Sénat ka Hoover anu ditinggalkeun ku [[Robert F. Wagner]]. Éta téh ngan ukur pikeun jadi sénator salila dua bulan, sarta manéhna nolak.&lt;ref&gt;Herbert Hoover, ''The Crusade Years, 1933–1955: Herbert Hoover's Lost Memoir of the New Deal Era and Its Aftermath'', edited by George H. Nash,  (Hoover Institution Press, 2013) p 13.&lt;/ref&gt;

[[File:Hoover Truman Eisenhower.jpg|thumb|left|Hoover (katuhu) bareng jeung Présidén [[Harry S. Truman]] (tengah) sarta Jéndral [[Dwight D. Eisenhower]] (kénca) di [[Universitas Princeton]]]]
Hoover ngarojong pamingpin konservatif [[Robert A. Taft]] dina [[Konvénsi Nasional Républik 1952]], tapi pencalonan présidén ti partéy kalah labuh ka [[Dwight D. Eisenhower]], anu satuluyna meunangkeun [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1952|pamilihan 1952]].{{sfn|Whyte 2017|p=595}} Sanajan Eisenhower nunjuk Hoover kana komisi présidén séjénna, Hoover teu pati resep ka Eisenhower, manéhna nyalahkeun Eisenhower alatan gagalna dina ngabolaykeun New Deal.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=158–159}} Kagiatan publik Hoover mantuan mulihkeun reputasina, kitu ogé carana anu sok ngagunakeun humor anu ngarendahkeun diri sorangan; manéhna sakapeung nyarita yén &quot;Kuring téh hiji-hijina jalma pinunjul anu ngaranna kungsi dijadikeun ngaran déprési.&quot;{{sfn|Whyte 2017|p=592}} Dina taun 1958, Kongrés ngaluarkeun [[Undang-Undang Tilas Présidén]], anu méré pénsiun taunan $25.000 (sarua jeung {{Inflation|US|25000|1958|fmt=eq}}) ka unggal tilas présidén.&lt;ref name=&quot;Smith 2008&quot;&gt;{{cite web |title=Former Presidents: Federal Pension and Retirement Benefits |date=March 18, 2008 |website=[[United States Senate|U.S. Senate]] |publisher=[[Congressional Research Service]] |url=https://www.senate.gov/reference/resources/pdf/98-249.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120224024/https://www.senate.gov/reference/resources/pdf/98-249.pdf |archive-date=January 20, 2011 |access-date=November 18, 2008 |first=Stephanie |last=Smith }}&lt;/ref&gt; Hoover nampa éta duit pénsiun sanajan manéhna teu butuh duitna, bisa jadi pikeun nyingkahan Truman ngarasa éra, sabab kaayaan kauangan Truman anu dikabarkan kurang hadé jadi salah sahiji pemicu disahkeunna éta undang-undang.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Martin |first=Joseph William Jr. |author-link=Joseph William Martin Jr. |year=1960 |title=My First Fifty Years in Politics as Told to Robert J. Donovan |publisher=McGraw-Hill |page=249 }}&lt;/ref&gt; Dina awal taun 1960-an, Présidén [[John F. Kennedy]] nawarkeun rupa-rupa posisi ka Hoover; Hoover nolak éta tawaran tapi manéhna ngabéla administrasi Kennedy sanggeus [[Invasi Teluk Babi]], [[Krisis Misil Kuba]], sarta manéhna ngarasa sedih pisan ku ayana [[pamaténian John F. Kennedy]] dina taun 1963.{{sfn|Whyte 2017|p=601}}

Hoover nulis sababaraha buku salila mangsa pangsiunna, kaasup ''The Ordeal of Woodrow Wilson'', dimana manéhna satékah polah ngabéla tindakan-tindakan Wilson dina Konférénsi Perdamaian Paris.{{sfn|Whyte 2017|pp=571, 604–605}} Dina taun 1944, manéhna mimiti nulis ''Freedom Betrayed'', anu sering disebut ku manéhna salaku &quot;[[magnum opus]]&quot;-na. Dina ''Freedom Betrayed'', Hoover sacara keras ngritik [[Kawijakan luar nagri administrasi Franklin D. Roosevelt|kawijakan luar nagri Roosevelt]], utamana kaputusan Roosevelt pikeun ngaku ka Uni Soviét pikeun méré bantuan ka nagara éta salila Perang Dunya II.{{sfn|Whyte 2017|p=606}} Ieu buku téh kakara dipublikasikeun dina taun 2012 sanggeus diédit ku sejarawan [[George H. Nash]].&lt;ref&gt;{{Citation|last=Yerxa|first=Donald A|title=Freedom Betrayed: An interview with George H. Nash about Herbert Hoover's Magnum Opus|journal=Historically Speaking|date=September 2012|volume=XIII| issue = 4}}&lt;/ref&gt;

=== Pupusna sarta Umur Panjang ===
{{anchor|Death}}
[[File:Herbert Hoover Presidential Library 009.jpg|thumb|right|Makam Herbert sarta [[Lou Henry Hoover]]]]
Hoover nyanghareupan tilu panyakit utama salila dua taun pamungkas hirupna, kaasup operasi dina Agustus 1962 pikeun ngangkat sél nu tumuwuh dina [[Peujit gedé|peujit gedéna]].{{sfn|Whyte 2017|pp=606–607}}&lt;ref name=Hoover90NYT&gt;{{cite news| url=https://www.nytimes.com/1964/08/10/archives/hoover-marks-90th-year-today-predicts-new-gains-for-nation-because.html| title=Hoover Marks 90th Year Today; Predicts New Gains for Nation Because of Its Freedoms| newspaper=The New York Times| date=August 10, 1964| access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt; Manéhna pupus di New York City dina 20 Oktober 1964, alatan ayana [[pendarahan internal]] anu hébat.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=Herbert Hoover Is Dead; Ex-President, 90, Served Country in Varied Fields| last=Phillips| first=McCandlish| date=October 21, 1964|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0810.html| newspaper=[[The New York Times]] on the web| access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbupidan&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=FzxYAAAAIBAJ&amp;sjid=aPcDAAAAIBAJ&amp;pg=1272%2C2733112 |via=[[The Bulletin (Bend)|''The Bulletin'']] |agency=United Press International |last=Justice |first=Charles J. |title=Ex-President Herbert Hoover dead at 90 |date=October 20, 1964 |page=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hdanali&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=wH1IAAAAIBAJ&amp;sjid=g2wDAAAAIBAJ&amp;pg=5537%2C2967559 |via=Pittsburgh Post-Gazette |agency=Associated Press |last=Everett |first=Arthur |title=Hoover dies at 90 after long illness |date=October 21, 1964 |page=1}}&lt;/ref&gt; Sanajan kekecapan pamungkas anu diucapkeun ku Hoover teu kanyahoan, tulisan pamungkasna anu kanyahoan nyaéta pesen &quot;get-well&quot; pikeun sobatna, tilas Présidén Harry S. Truman, genep poé saméméh manéhna pupus, sanggeus manéhna ngadéngé yén Truman tatu alatan tiroseuleu di kamar mandi:&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mancini |first1=Mark |title=Harry Truman and Herbert Hoover: An Unlikely Friendship |url=http://mentalfloss.com/article/52420/harry-truman-and-herbert-hoover-unlikely-friendship |website=Mentalfloss.org |date=August 30, 2013 |publisher=Mentalfloss |access-date=April 6, 2019}}&lt;/ref&gt; {{blockquote|&quot;Bak mandi téh mangrupa ancaman pikeun para tilas présidén, sakumaha anu meureun inget ku anjeun yén hiji bak mandi nangtang kuring sarta [[Parihna tulang tonggong|méréngpékkeun tulang tonggong]] kuring nalika kuring keur di [[Vénézuéla]] dina misi kalaparan dunya anjeun dina taun 1946. Simpati panghaneutna sarta harepan panghadéna ti kuring sangkan anjeun énggal damang.&quot;}} Dua bulan saméméhna dina 10 Agustus, Hoover nincak umur 90 taun,&lt;ref name=bbaugtn&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=M_hYAAAAIBAJ&amp;sjid=TvcDAAAAIBAJ&amp;pg=1352%2C5635225 |newspaper=The Bulletin |agency=United Press International |last=Wilson |first=Lyle |title=Hoover, 90 years today, wants no honors |date=August 10, 1964 |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pipgnin&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=NtgNAAAAIBAJ&amp;sjid=yGwDAAAAIBAJ&amp;pg=7143%2C1046713 |via=Pittsburgh Post-Gazette |agency=Associated Press |last=Daniell |first=Raymond |title=Hoover marking 90th birthday |date=August 10, 1964 |page=7}}&lt;/ref&gt; manéhna jadi présidén AS kadua (sanggeus [[John Adams]]) anu nincak umur sakitu. Nalika ditanya kumaha parasaanana nalika nincak umur sakitu, Hoover ngajawab, &quot;Teuing ku kolot.&quot;&lt;ref name=Hoover90NYT/&gt; Nalika pupusna, Hoover geus teu ngajabat salila leuwih ti 31 taun (sakabéhna {{age in days|1933|3|4|1964|10|20|format=commas}} poé). Ieu téh mangrupa mangsa pangsiun panglilana dina sajarah kapersidénan, ngalangkungan John Adams anu lilana 25 taun, nepi ka [[Jimmy Carter]] meupeuskeun éta rékor dina Séptémber 2012.&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=John| last=Dillon| title=The Record-Setting Ex-Presidency of Jimmy Carter| url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2012/09/the-record-setting-ex-presidency-of-jimmy-carter/262143/| magazine=[[The Atlantic]]|date=September 9, 2012|access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt;

Présidén [[Lyndon B. Johnson]] maréntahkeun sangkan bandera dikibarkeun satengah tihang sarta jadi salah sahiji ti 500 tamu anu diondang kana upacara pangureunan anu dilaksanakeun di [[Gereja Episkopal St. Bartholomew (Manhattan)|Gréja Épiskopal St. Bartholomew]]. Inohong séjénna anu hadir nyaéta tilas Wakil Présidén sarta bakal calon Présidén Richard Nixon, Perwakilan [[William E. Miller]], Gubernur [[Nelson Rockefeller]], tilas Gubernur Thomas E. Dewey, tilas Jaksa Agung [[Robert F. Kennedy]], tilas Menteri Pos [[James A. Farley]], Laksamana Muda [[Lewis L. Strauss]] sarta para Sénator [[Hubert Humphrey]], [[Barry Goldwater]], [[Kenneth Keating]], sarta [[Jacob Javits]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 23, 1964 |title=LEADERS ATTEND HOOVER FUNERAL |url=https://www.nytimes.com/1964/10/23/archives/leaders-attend-hoover-funeral-johnson-and-goldwater-join-city-in.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713124424/https://www.nytimes.com/1964/10/23/archives/leaders-attend-hoover-funeral-johnson-and-goldwater-join-city-in.html |archive-date=July 13, 2024 |access-date=October 30, 2025 |newspaper=The New York Times |pages=1 }}&lt;/ref&gt;

Hoover dipasihan panghormatan kalayan [[Pamulasaraan nagara di Amérika Sarikat|pamulasaraan nagara]] dimana layonna [[persemayaman|disemayamkeun]] di [[rotunda United States Capitol]].&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.aoc.gov/nations-stage/lying-state-honor| title=Lying in State or in Honor | publisher=Architect of the Capitol| location=Washington, D.C. |access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt; Présidén Johnson sarta Ibu Nagara [[Lady Bird Johnson]] hadir, tapi tilas présidén Truman sarta Eisenhower duanana teu bisa hadir alatan nuju teu damang. Satuluyna, dina 25 Oktober, manéhna dikureubkeun di West Branch, Iowa, deukeut [[Perpustakaan sarta Muséum Présidén Herbert Hoover|perpustakaan présidénna]] sarta tempat lahirna di kawasan [[Situs Sajarah Nasional Herbert Hoover]]. Sanggeusna, pamajikan Hoover, Lou Henry Hoover, anu geus dikureubkeun di Palo Alto, California, sanggeus pupusna dina taun 1944, dipindahkeun pikeun dikureubkeun deui di gigireunana.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Gravesite| website=nps.gov| url=https://www.nps.gov/heho/learn/historyculture/gravesite.htm| publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior| access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt;

Pamulasaraan nagara ieu téh mangrupa anu katilu dina jangka waktu dua belas bulan, sanggeus [[Pamulasaraan nagara John F. Kennedy|Présidén John F. Kennedy]] sarta [[Jéndral Besar]] [[Douglas MacArthur]]. [[Black Jack (kuda)|Black Jack]] nyaéta kuda tanpa nu tumpak (riderless horse) anu milu dina tilu upacara pamulasaraan éta.{{citation needed|date=September 2025}}

==Warisan==

=== Reputasi sajarah ===
Hoover kacida teu dipikaresepna nalika manéhna ninggalkeun jabatan sanggeus pamilihan 1932, sarta reputasi sajarahna kakara mimiti pulih dina taun 1970-an. Nurutkeun Profésor David E. Hamilton, para sejarawan méré aprésiasi ka Hoover pikeun kapercayaanana anu tulus kana boluntarisme sarta gawé bareng, ogé inovasi dina sababaraha programna. Sanajan kitu, Hamilton ogé nyatet yén Hoover téh kurang tapis sacara pulitik sarta gagal mikawanoh parahna Déprési Gedé.{{sfn|Hamilton 2016}} [[Nicholas Lemann]] nulis yén Hoover geus diinget &quot;salaku jalma anu kaku teuing sacara konservatif pikeun méré réaksi anu tapis kana Déprési, salaku lawan anu apes pikeun Franklin Roosevelt anu hébat, sarta salaku politisi anu hasil ngarobah nagara anu tadina pro-Républik jadi pro-Démokrat&quot;.&lt;ref name=&quot;lemann&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Lemann |first1=Nicholas |title=Hating on Herbert Hoover |url=https://www.newyorker.com/magazine/2017/10/23/hating-on-herbert-hoover |access-date=February 18, 2019 |magazine=The New Yorker |date=October 23, 2017}}&lt;/ref&gt; Poling ka para sejarawan sarta élmuwan pulitik umumna [[Peringkat sajarah présidén Amérika Sarikat|nempatkeun]] Hoover dina jajaran sapertilu panghandapna ti sakabéh présidén. Poling taun 2018 ti bagian Présidén sarta Pulitik Éksékutip [[Asosiasi Élmu Pulitik Amérika]] nempatkeun Hoover salaku présidén panghadéna ka-36.&lt;ref&gt;{{cite news|first1=Brandon|last1=Rottinghaus|first2=Justin S.|last2=Vaughn|title=How Does Trump Stack Up Against the Best — and Worst — Presidents?|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/19/opinion/how-does-trump-stack-up-against-the-best-and-worst-presidents.html/|newspaper=[[The New York Times]]|date=February 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310203020/https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/19/opinion/how-does-trump-stack-up-against-the-best-and-worst-presidents.html/|archive-date=March 10, 2019}}&lt;/ref&gt; Poling [[C-SPAN]] taun 2017 ka para sejarawan ogé nempatkeun Hoover salaku présidén panghadéna ka-36.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Presidential Historians Survey 2017|url=https://www.c-span.org/presidentsurvey2017/?page=overall|website=[[C-SPAN]]|access-date=May 14, 2018}}&lt;/ref&gt;

Sanajan Hoover umumna dianggap boga mangsa kapersidénan anu gagal, manéhna ogé meunang pamuji pikeun tindakanana salaku kamanusaan sarta pajabat publik.&lt;ref name=&quot;lemann&quot;/&gt; Panulis biografi Glen Jeansonne nulis dina taun 2016 yén Hoover téh &quot;salah sahiji urang Amérika anu paling luar biasa dina jaman modéren,&quot; sarta nambahan yén Hoover &quot;ngajalanan hirup anu jadi conto carita [[Horatio Alger]], iwal ti carita Horatio Alger mah eureun dina puncak kasuksésan&quot;.{{sfn|Jeansonne 2016|pp=1–2}} Panulis biografi [[Kenneth Whyte]] nulis yén, &quot;pananya ngeunaan dimana posisi Hoover dina tradisi pulitik Amérika tetep jadi hal anu pinuh ku perdebatan nepi ka poé ieu. Sanajan manéhna écés maénkeun peran penting dina kamekaran tradisi progrésif sarta konservatif, duanana pihak moal daék ngaku ka manéhna alatan sieun kacampuran ku pihak séjénna.&quot;{{sfn|Whyte 2017|p=610}}

Sejarawan [[Richard Pipes]], ngeunaan tindakanana nalika mingpin [[Administrasi Bantuan Amérika]], nyebutkeun: &quot;Loba negarawan nempatan tempat anu nonjol dina sajarah alatan geus ngirim jutaan jalma kana pati; Herbert Hoover, anu dihina alatan kinerjana salaku Présidén, sarta geura dipopohokeun di Rusia, boga kaistiméwaan anu langka nyaéta geus nyalametkeun jutaan nyawa.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Richard|last=Pipes|title=Russia Under the Bolshevik Regime|year=1993|publisher=Knopf|page=419}}&lt;/ref&gt;

===Sawangan kana ras ===
Sanajan omongan sarta humor rasis téh umum dina mangsa harita, Hoover teu kungsi ngalakukeun hal éta nalika jadi présidén, sarta diskriminasi anu dihaja téh mangrupa hal anu [[Anatéma|paling dipantang]] ku manéhna. Saperti loba batur sapantaranna, Hoover nganggap urang bodas sacara alamiah leuwih unggul ti batan urang hideung, nganggap yén &quot;percampuran getih téh ngarugi keun&quot;. Manéhna mikir yén atikan sarta pagawéan bakal ngaronjatkeun darajat urang hideung, ku kituna manéhna ngarojong [[Universitas Tuskegee|Institut Tuskegee]].&lt;ref name=&quot;garcia&quot;/&gt; Pamajikanana, [[Lou Henry Hoover]], meupeuskeun batasan warna kulit salaku ibu nagara ku cara ngondang [[Jessie De Priest]], pamajikan anggota kongrés hideung munggaran anu kapilih sanggeus sababaraha dékadeu, kana [[Acara téh Jessie De Priest di Gedong Bodas|acara téh tradisional pikeun para pamajikan anggota kongrés]], ogé saterusna ngondang paduan sora Institut Tuskegee (anu harita dipingpin ku [[William L. Dawson (komponis)|William Dawson]]).&lt;ref&gt;{{cite web |title=William L. Dawson Tribute {{!}} Tuskegee University |url=https://www.tuskegee.edu/student-life/student-organizations/choir/william-l-dawson-tribute |website=www.tuskegee.edu |access-date=March 5, 2023}}&lt;/ref&gt;

Sanajan manéhna nganggap dirina salaku babaturan pikeun urang hideung sarta nu ngarojong kamajuan maranéhna,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jeansonne |first=G. |url=https://books.google.com/books?id=gQZfAQAAQBAJ&amp;pg=PT257 |title=The Life of Herbert Hoover: Fighting Quaker, 1928–1933 |date=April 3, 2012 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-11189-0}}&lt;/ref&gt; loba urang hideung sapantaranna anu boga sawangan bédé. [[W. E. B. Du Bois]] ngagambarkeun Hoover salaku &quot;rasis anu teu démokratis anu ningali urang hideung salaku spésiés 'sub-manusa'&quot;.&lt;ref name=&quot;garcia&quot;&gt;{{Cite journal| doi = 10.17077/0003-4827.8609| issn = 0003-4827| volume = 44| issue = 7| pages = 507–515| last = Garcia| first = George F.| title = Herbert Hoover and the Issue of Race| journal = The Annals of Iowa| access-date = May 11, 2019| date = 1979| url = https://pubs.lib.uiowa.edu/annals-of-iowa/article/id/3996/| doi-access = free}}&lt;/ref&gt; Sababaraha sejarawan maluruh leungitna kapercayaan urang Amérika-Afrika ka partéy Républik téh dimimitian dina mangsa jabatanana, utamana alatan usahana pikeun nyingkirkeun urang Amérika-Afrika tina kapamingpinan partéy Républik di wilayah Kidul.&lt;ref name=&quot;garcia&quot;/&gt;

Mangsa Hoover di Cina ogé mangaruhan sawanganana ka urang Asia sarta urang Amérika-Asia. Manéhna nulis yén &quot;euweuh pamanggih mékanis anu ngagejleugkeun dunya&quot; anu asalna ti Cina, manéhna ngklaim yén ieu téh alatan urang Cina teu boga insting mékanis anu sarua jeung urang Éropa.&lt;ref name=&quot;garcia&quot; /&gt; Hal ieu meureun mangaruhan kaputusanana pikeun ngurangan imigrasi ngaliwatan pangwatesan visa.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Howard |first=Spencer |date=August 4, 2016 |title=Hoover on Immigration |url=https://hoover.blogs.archives.gov/2016/08/04/hoover-on-immigration/ |access-date=August 24, 2024 |publisher=[[Herbert Hoover Presidential Library and Museum]]}}&lt;/ref&gt;

==Dicutat Tina==
{{reflist|2}}
=== Catetan ===
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
[[Kategori:Présidén Amérika Sarikat]]</text>
      <sha1>0i62qzr27r5pbsdogkbub9qs6i6wixz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banjar Kolot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108502</id>
    <revision>
      <id>709540</id>
      <parentid>709154</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T02:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2344" sha1="dfyhzwmjsx4prxs1t8dzlkqndr2ndyx" xml:space="preserve">'''Banjar Kolot''' nyaéta hiji lingkungan di [[Kalurahan Banjar]], [[Kacamatan Banjar]], [[Kota Banjar]], [[Provinsi Jawa Barat]].&lt;ref name=&quot;Kemendikdasmen&quot;&gt;Kementerian Pendidikan Dasar dan Menengah. (2026). ''Data Referensi - SD Inspiratif Al-Ilham NPSN 69896395''. [https://referensi.data.kemendikdasmen.go.id/pendidikan/npsn/69896395 Data Kemendikdasmen]&lt;/ref&gt;

Numutkeun dokumén resmi [[Pamaréntah Kota Banjar]], lokasi Banjar Kolot diperkirakeun minangka puseur pamaréntahan munggaran [[Kerajaan Kertabumi]] nu ngadeg taun 1625 Maséhi.&lt;ref name=&quot;PPIDBanjar&quot;&gt;Pemerintah Kota Banjar. (2024). ''Sejarah Nama Kecamatan Banjar''. PPID Kota Banjar. [https://ppid.banjarkota.go.id/portal/system/public/uploads/informasi/1728881741.pdf PDF]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zaenuddin&quot;&gt;Zaenuddin HM. (2013). ''Asal-Usul Kota-Kota di Indonesia Tempo Doeloe''. Jakarta: Pustaka Populer. Kaca 45-46.&lt;/ref&gt;

Saméméh aya karajaan, wewengkon ieu mangrupa hutan tarum di sisi [[Sungai Citanduy]].&lt;ref name=&quot;PPIDBanjar&quot;/&gt;

== Masarakat ==
Tradisi [[gotong royong]] di lingkungan Banjar Kolot, RT 04 RW 15, masih tetep dijaga ku warga nepi ka taun 2022.&lt;ref name=&quot;Kilangbara&quot;&gt;kilangbara.com. (27 Mei 2022). [https://kilangbara.com/2022/05/27/tradisi-gotong-royong-di-banjar-kolot-masih-terjaga-yuyun-warga-kompak/ Tradisi Gotong Royong di Banjar Kolot Masih Terjaga].&lt;/ref&gt; Kagiatan masarakat sering dibantu ku [[Bhabinkamtibmas]] ti [[Polsek Banjar]].&lt;ref name=&quot;Kilangbara&quot;/&gt;

== Fasilitas ==
Di wewengkon Banjar Kolot aya [[Makam Banjar Kolot]] di Jl. K.H. Mustofa No.117, Balokang,&lt;ref name=&quot;GMaps&quot;&gt;Google Maps. &quot;Makam Banjar Kolot&quot;. Diakses 11 Mei 2026.&lt;/ref&gt; lembaga pendidikan SD Inspiratif Al-Ilham di Jl. Lobak No. 519,&lt;ref name=&quot;Kemendikdasmen&quot;/&gt; sarta pernah kajadian musibah kahuruan imah nu direspon ku [[Polsek Banjar]] taun 2025.&lt;ref name=&quot;Polri&quot;&gt;Humas Polri. (23 Oktober 2025). ''Respon Cepat Polsek Banjar Bersama Warga Padamkan Kebakaran Dapur Rumah di Banjar Kolot''. [https://humas.polri.go.id/news/detail/2142028-respon-cepat-polsek-banjar-bersama-warga-padamkan-kebakaran-dapur-rumah-di-banjar-kolot Humas Polri]&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Kalurahan Banjar]]
[[Kategori:Sajarah Banjar]]
[[Kategori:Karajaan Kertabumi]]
[[Kategori:Lingkungan di Kota Banjar]]</text>
      <sha1>dfyhzwmjsx4prxs1t8dzlkqndr2ndyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Obrolan citakan:Wikidata image</title>
    <ns>11</ns>
    <id>108561</id>
    <revision>
      <id>709519</id>
      <timestamp>2026-05-19T13:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11074</id>
      </contributor>
      <comment>/* Edit request: Update Template:Wikidata_image to close null operation loop */ bagean anyar</comment>
      <origin>709519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2105" sha1="j5rkpilop9pntvihrszjq2bwnmnxrz1" xml:space="preserve">== Edit request: Update Template:Wikidata_image to close null operation loop ==

''(Apologies for posting in English)''

Hello everyone,

This is a notice regarding the Template:Wikidata_image that is used in many pages. The template contains many operations that have no output; despite having no result, the operation is still processed.

As this Template is used on millions of pages across the Wikimedia Projects, this creates a significant but unnecessary additional load on Wikimedia servers: we would like to reduce this.


'''// The change //'''
Currently, the template performs a series of functions, some of which have no output (known as a null operation loop). These functions can be removed without changing or harming the template’s functionality.


'''// What you need to do //'''
Please update the local template code of Template:Wikidata_image with this version we have created, available here: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Template_Optimisation#Suggested_Change|Suggested edit for Template:Wikidata_image]], and it is also pasted below, for your convenience:

&lt;syntaxhighlight lang=lua&gt;
{{ #if:{{NAMESPACE}}||
  {{ #if:{{{1|}}} 
  | 
  | 
 {{ #if:{{{2|}}}
    |
    | {{ #if:{{#property:P18}}
      | [[Category:No local image but image on Wikidata]]
      | 
     }}
    }}
  }}
}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
'''Note:''' The '''&lt;nowiki&gt;[[Category:No local image but image on Wikidata]]&lt;/nowiki&gt;''' name is often locally translated, please check what is in the previous version and replace if needed.


Let me know if you have any questions about this change or need assistance to make the edit. Thank you for your help! Sent by [[m:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] using the [[Pamaké:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Obrolan pamaké:MediaWiki message delivery|sawala]]) 19 Méi 2026 13.59 (UTC)
&lt;!-- Pesan dikirim oleh Pengguna:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki dengan menggunakan daftar di https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=30565170 --&gt;</text>
      <sha1>j5rkpilop9pntvihrszjq2bwnmnxrz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rikard Djegadut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108562</id>
    <revision>
      <id>709520</id>
      <timestamp>2026-05-19T14:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nathan Veritas</username>
        <id>36321</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar '''Rikard Djegadut''' (gumelar 12 Méi 1988 di Racang, Welak, Manggarai Barat, [[Nusa Tenggara Wétan|Nusa Tenggara]] [[Nusa Tenggara Wétan|Wetan]]) nyaéta saurang jurnalis Indonésia. Anjeunna nyuprih atikan filsafat di Rogationist Seminary College, Cebu, [[Pilipina]], dina taun 2010–2014. Karirna dimimitian di Burung Indonesia salaku Field Coordinator dina taun 2015–2016 saméméh gabung ka Indonews.id minangka reporter dina taun 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ww...</comment>
      <origin>709520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="tjvb180obhiivfx9ipc1ped9csk6lk9" xml:space="preserve">'''Rikard Djegadut''' (gumelar 12 Méi 1988 di Racang, Welak, Manggarai Barat, [[Nusa Tenggara Wétan|Nusa Tenggara]] [[Nusa Tenggara Wétan|Wetan]]) nyaéta saurang jurnalis Indonésia. Anjeunna nyuprih atikan filsafat di Rogationist Seminary College, Cebu, [[Pilipina]], dina taun 2010–2014. Karirna dimimitian di Burung Indonesia salaku Field Coordinator dina taun 2015–2016 saméméh gabung ka Indonews.id minangka reporter dina taun 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tvonenews.com/daerah/365982-inspiratif-anak-muda-diaspora-ntt-bawa-air-bersih-ke-kampung-halaman-disambut-sukacita-warga|title=Inspiratif! Anak Muda Diaspora NTT Bawa Air Bersih ke Kampung Halaman, Disambut Sukacita Warga|website=www.tvonenews.com|language=id|accessdate=2026-05-19}}&lt;/ref&gt; Salian digawé dina widang jurnalistik, Rikard ngadegkeun Yayasan Cipta Insan Bhakti (YCIB) dina taun 2022 anu bergerak dina widang literasi jeung kagiatan sosial.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/5066689/ycib-air-bersih-bukan-sekadar-kebutuhan-tapi-masa-depan-masyarakat|title=YCIB: Air bersih bukan sekadar kebutuhan, tapi masa depan masyarakat|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-05-19}}&lt;/ref&gt;

Sababaraha karya anu kungsi ditulisna nyaéta Surat untuk Adriane, Rengka Waek, jeung Rindu Adalah Sabda yang Hidup. Anjeunna ogé aub salaku salah sahiji ko-inisiator Pemuda Katolik Timur (PEKAT).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.industry.co.id/read/144346/hadirkan-air-bersih-untuk-warga-kampung-weto-mabar-ketua-yayasan-cipta-insan-bhakti-ycib-rikard-djegadut-langkah-kecil-manfaat-nyata|title=Hadirkan Air Bersih untuk Warga Kampung Weto Mabar, Ketua Yayasan Cipta Insan Bhakti (YCIB), Rikard Djegadut: Langkah Kecil, Manfaat Nyata|last=Industry.co.id|website=Industry.co.id|language=Indonesia|accessdate=2026-05-19}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==
{{reflist}}
[[Kategori:Wartawan Indonesia]]</text>
      <sha1>tjvb180obhiivfx9ipc1ped9csk6lk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709522</id>
      <parentid>709520</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T14:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nathan Veritas</username>
        <id>36321</id>
      </contributor>
      <origin>709522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1924" sha1="3l09myu0gubxlcjj7c6epabqla2u0ry" xml:space="preserve">'''Rikard Djegadut''' (gumelar 12 Méi 1988 di Racang, Welak, Manggarai Barat, [[Nusa Tenggara Wétan|Nusa Tenggara]] [[Nusa Tenggara Wétan|Wetan]]) nyaéta saurang jurnalis Indonésia. Anjeunna nyuprih atikan filsafat di Rogationist Seminary College, Cebu, [[Pilipina]], dina taun 2010–2014. Karirna dimimitian di Burung Indonesia salaku Field Coordinator dina taun 2015–2016 saméméh gabung ka Indonews.id minangka reporter dina taun 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tvonenews.com/daerah/365982-inspiratif-anak-muda-diaspora-ntt-bawa-air-bersih-ke-kampung-halaman-disambut-sukacita-warga|title=Inspiratif! Anak Muda Diaspora NTT Bawa Air Bersih ke Kampung Halaman, Disambut Sukacita Warga|website=www.tvonenews.com|language=id|accessdate=2026-05-19}}&lt;/ref&gt; Salian digawé dina widang jurnalistik, Rikard ngadegkeun Yayasan Cipta Insan Bhakti (YCIB) dina taun 2022 anu bergerak dina widang literasi jeung kagiatan sosial.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/5066689/ycib-air-bersih-bukan-sekadar-kebutuhan-tapi-masa-depan-masyarakat|title=YCIB: Air bersih bukan sekadar kebutuhan, tapi masa depan masyarakat|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-05-19}}&lt;/ref&gt;

Sababaraha karya anu kungsi ditulisna nyaéta Surat untuk Adriane, Rengka Waek, jeung Rindu Adalah Sabda yang Hidup. Anjeunna ogé aub salaku salah sahiji ko-inisiator Pemuda Katolik Timur (PEKAT).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.industry.co.id/read/144346/hadirkan-air-bersih-untuk-warga-kampung-weto-mabar-ketua-yayasan-cipta-insan-bhakti-ycib-rikard-djegadut-langkah-kecil-manfaat-nyata|title=Hadirkan Air Bersih untuk Warga Kampung Weto Mabar, Ketua Yayasan Cipta Insan Bhakti (YCIB), Rikard Djegadut: Langkah Kecil, Manfaat Nyata|last=Industry.co.id|website=Industry.co.id|language=Indonesia|accessdate=2026-05-19}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==
{{reflist}}{{Authority control}}
[[Kategori:Wartawan Indonesia]]</text>
      <sha1>3l09myu0gubxlcjj7c6epabqla2u0ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategori:Wartawan Indonesia</title>
    <ns>14</ns>
    <id>108563</id>
    <revision>
      <id>709521</id>
      <timestamp>2026-05-19T14:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nathan Veritas</username>
        <id>36321</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar [[Kategori:Wartawan Asia]]</comment>
      <origin>709521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="gyxk071m7jh04zdqsasn4ot9g7crvhi" xml:space="preserve">[[Kategori:Wartawan Asia]]</text>
      <sha1>gyxk071m7jh04zdqsasn4ot9g7crvhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cilung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108564</id>
    <revision>
      <id>709523</id>
      <timestamp>2026-05-19T14:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;  Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungb...</comment>
      <origin>709523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="qu38j8wb86o96vmzn9jebyn96e59f8d" xml:space="preserve">Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.</text>
      <sha1>qu38j8wb86o96vmzn9jebyn96e59f8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709524</id>
      <parentid>709523</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="5i5w84cqs2o0s4dbuoc875xrsv9cjh7" xml:space="preserve">Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Referensi ==</text>
      <sha1>5i5w84cqs2o0s4dbuoc875xrsv9cjh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709525</id>
      <parentid>709524</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="947" sha1="kc75kqcrzzb6rc7pog8y379bl11i7id" xml:space="preserve">Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>kc75kqcrzzb6rc7pog8y379bl11i7id</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709526</id>
      <parentid>709525</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="2i9i2zuxgfv6pf9gqd628wu9slq098s" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>2i9i2zuxgfv6pf9gqd628wu9slq098s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709527</id>
      <parentid>709526</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="0n9lu7gan1opyd9779joufwvsdaj5io" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>0n9lu7gan1opyd9779joufwvsdaj5io</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709528</id>
      <parentid>709527</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1946" sha1="5n3po8tg3v30yp27jkxaycspzb62gmr" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.

Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat jualanana.

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>5n3po8tg3v30yp27jkxaycspzb62gmr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709529</id>
      <parentid>709528</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T15:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="lcmvdfkhjuc0kbyt7juiioqt4s3i8q2" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayobandung|first=Editor|title=Kuliner Bandung: Nikmatnya Cilung dengan Cita Rasa Kekinian|url=https://ayobandung.com/read/2019/06/15/55122/kuliner-bandung-nikmatnya-cilung-dengan-cita-rasa-kekinian|website=AYOBANDUNG.com|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|date=2025-07-12|title=Keuntungan Jualan Cilung: Jajanan Murah Meriah yang Untungnya Menggiurkan|url=https://tangerang.viva.co.id/bisnis/1011-keuntungan-jualan-cilung-jajanan-murah-meriah-yang-untungnya-menggiurkan|website=tangerang.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat jualanana.

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>lcmvdfkhjuc0kbyt7juiioqt4s3i8q2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709533</id>
      <parentid>709529</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T16:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2566" sha1="hhbnxk3xn9km0b0fw3b9ginq4kh67oq" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayobandung|first=Editor|title=Kuliner Bandung: Nikmatnya Cilung dengan Cita Rasa Kekinian|url=https://ayobandung.com/read/2019/06/15/55122/kuliner-bandung-nikmatnya-cilung-dengan-cita-rasa-kekinian|website=AYOBANDUNG.com|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|date=2025-07-12|title=Keuntungan Jualan Cilung: Jajanan Murah Meriah yang Untungnya Menggiurkan|url=https://tangerang.viva.co.id/bisnis/1011-keuntungan-jualan-cilung-jajanan-murah-meriah-yang-untungnya-menggiurkan|website=tangerang.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat icalanna.

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>hhbnxk3xn9km0b0fw3b9ginq4kh67oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709561</id>
      <parentid>709533</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T10:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3472" sha1="t25wbph9mdsjctwvc3zh4t7imogn1jb" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayobandung|first=Editor|title=Kuliner Bandung: Nikmatnya Cilung dengan Cita Rasa Kekinian|url=https://ayobandung.com/read/2019/06/15/55122/kuliner-bandung-nikmatnya-cilung-dengan-cita-rasa-kekinian|website=AYOBANDUNG.com|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|date=2025-07-12|title=Keuntungan Jualan Cilung: Jajanan Murah Meriah yang Untungnya Menggiurkan|url=https://tangerang.viva.co.id/bisnis/1011-keuntungan-jualan-cilung-jajanan-murah-meriah-yang-untungnya-menggiurkan|website=tangerang.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat icalanna.

== Béda Cilung jeung Papeda ==
Bahan utama pikeun nyieun cilung nyaéta tipung kanji atawa tapioka, endog, bungbu bawang, jeung penyedap rasa. Ieu komposisi ngabédakeun cilung jeung papeda, kadaharan has Papua, sanajan duanana miboga tékstur anu cangkaruk jeung kenyal.

Cilung dijieun maké tipung tapioka minangka bahan utama. Pamakéan tipung tapioka ngahasilkeun tékstur anu kenyal sanggeus diasakan. Adonan cilung biasana mangrupa campuran tipung tapioka, cai, jeung bungbu, tuluy diasakan dina luhureun katél nepi ka ngabentuk lapisan ipis saméméh digulung.

Sedengkeun papeda mangrupakeun kadaharan anu dijieun tina tipung sagu. Tipung sagu dicampur jeung cai panas tuluy diaduk nepi ka ngabentuk adonan anu lengket. Béda jeung cilung, papeda umumna henteu ngaliwatan prosés digoréng atawa dipanggang, tapi disuguhkeun dina wangun siga bubur sarta didahar bareng jeung lauk panglengkepna.

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>t25wbph9mdsjctwvc3zh4t7imogn1jb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709562</id>
      <parentid>709561</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T10:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Béda Cilung jeung Papeda */</comment>
      <origin>709562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3833" sha1="87cyvn5gmvl8s11fl0nmlnj10ng5jz2" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayobandung|first=Editor|title=Kuliner Bandung: Nikmatnya Cilung dengan Cita Rasa Kekinian|url=https://ayobandung.com/read/2019/06/15/55122/kuliner-bandung-nikmatnya-cilung-dengan-cita-rasa-kekinian|website=AYOBANDUNG.com|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|date=2025-07-12|title=Keuntungan Jualan Cilung: Jajanan Murah Meriah yang Untungnya Menggiurkan|url=https://tangerang.viva.co.id/bisnis/1011-keuntungan-jualan-cilung-jajanan-murah-meriah-yang-untungnya-menggiurkan|website=tangerang.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat icalanna.

== Béda Cilung jeung Papeda ==
Bahan utama pikeun nyieun cilung nyaéta tipung kanji atawa tapioka, endog, bungbu bawang, jeung penyedap rasa. Ieu komposisi ngabédakeun cilung jeung papeda, kadaharan has Papua,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Pratama|first=Muhammad Nauval|date=2024-09-16|title=Cilung vs Papeda: Intip Perbedaan Seru Cemilan Hits Ini, Mana Favoritmu?|url=https://hiling.indozone.id/food/945092234/cilung-vs-papeda-intip-perbedaan-seru-cemilan-hits-ini-mana-favoritmu|website=hiling.indozone.id|language=id-ID|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; sanajan duanana miboga tékstur anu cangkaruk jeung kenyal.

Cilung dijieun maké tipung tapioka minangka bahan utama. Pamakéan tipung tapioka ngahasilkeun tékstur anu kenyal sanggeus diasakan. Adonan cilung biasana mangrupa campuran tipung tapioka, cai, jeung bungbu, tuluy diasakan dina luhureun katél nepi ka ngabentuk lapisan ipis saméméh digulung.

Sedengkeun papeda mangrupakeun kadaharan anu dijieun tina tipung sagu. Tipung sagu dicampur jeung cai panas tuluy diaduk nepi ka ngabentuk adonan anu lengket. Béda jeung cilung, papeda umumna henteu ngaliwatan prosés digoréng atawa dipanggang, tapi disuguhkeun dina wangun siga bubur sarta didahar bareng jeung lauk panglengkepna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>87cyvn5gmvl8s11fl0nmlnj10ng5jz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709563</id>
      <parentid>709562</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T10:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Béda Cilung jeung Papeda */</comment>
      <origin>709563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="r7gpvbiu4g369qh14rypno2k6j4bcxz" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayobandung|first=Editor|title=Kuliner Bandung: Nikmatnya Cilung dengan Cita Rasa Kekinian|url=https://ayobandung.com/read/2019/06/15/55122/kuliner-bandung-nikmatnya-cilung-dengan-cita-rasa-kekinian|website=AYOBANDUNG.com|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|date=2025-07-12|title=Keuntungan Jualan Cilung: Jajanan Murah Meriah yang Untungnya Menggiurkan|url=https://tangerang.viva.co.id/bisnis/1011-keuntungan-jualan-cilung-jajanan-murah-meriah-yang-untungnya-menggiurkan|website=tangerang.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat icalanna.

== Béda cilung jeung papeda ==
Bahan utama pikeun nyieun cilung nyaéta tipung kanji atawa tapioka, endog, bungbu bawang, jeung penyedap rasa. Ieu komposisi ngabédakeun cilung jeung papeda, kadaharan has Papua,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Pratama|first=Muhammad Nauval|date=2024-09-16|title=Cilung vs Papeda: Intip Perbedaan Seru Cemilan Hits Ini, Mana Favoritmu?|url=https://hiling.indozone.id/food/945092234/cilung-vs-papeda-intip-perbedaan-seru-cemilan-hits-ini-mana-favoritmu|website=hiling.indozone.id|language=id-ID|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; sanajan duanana miboga tékstur anu cangkaruk jeung kenyal.

Cilung dijieun maké tipung tapioka minangka bahan utama. Pamakéan tipung tapioka ngahasilkeun tékstur anu kenyal sanggeus diasakan. Adonan cilung biasana mangrupa campuran tipung tapioka, cai, jeung bungbu, tuluy diasakan dina luhureun katél nepi ka ngabentuk lapisan ipis saméméh digulung.

Sedengkeun papeda mangrupakeun kadaharan anu dijieun tina tipung sagu. Tipung sagu dicampur jeung cai panas tuluy diaduk nepi ka ngabentuk adonan anu lengket. Béda jeung cilung, papeda umumna henteu ngaliwatan prosés digoréng atawa dipanggang, tapi disuguhkeun dina wangun siga bubur sarta didahar bareng jeung lauk panglengkepna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Cara nyieun ==

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>r7gpvbiu4g369qh14rypno2k6j4bcxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709564</id>
      <parentid>709563</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T10:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cara nyieun */</comment>
      <origin>709564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5652" sha1="sdo9rldxq57nn57s57mykfujho0hrsi" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayobandung|first=Editor|title=Kuliner Bandung: Nikmatnya Cilung dengan Cita Rasa Kekinian|url=https://ayobandung.com/read/2019/06/15/55122/kuliner-bandung-nikmatnya-cilung-dengan-cita-rasa-kekinian|website=AYOBANDUNG.com|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|date=2025-07-12|title=Keuntungan Jualan Cilung: Jajanan Murah Meriah yang Untungnya Menggiurkan|url=https://tangerang.viva.co.id/bisnis/1011-keuntungan-jualan-cilung-jajanan-murah-meriah-yang-untungnya-menggiurkan|website=tangerang.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat icalanna.

== Béda cilung jeung papeda ==
Bahan utama pikeun nyieun cilung nyaéta tipung kanji atawa tapioka, endog, bungbu bawang, jeung penyedap rasa. Ieu komposisi ngabédakeun cilung jeung papeda, kadaharan has Papua,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Pratama|first=Muhammad Nauval|date=2024-09-16|title=Cilung vs Papeda: Intip Perbedaan Seru Cemilan Hits Ini, Mana Favoritmu?|url=https://hiling.indozone.id/food/945092234/cilung-vs-papeda-intip-perbedaan-seru-cemilan-hits-ini-mana-favoritmu|website=hiling.indozone.id|language=id-ID|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; sanajan duanana miboga tékstur anu cangkaruk jeung kenyal.

Cilung dijieun maké tipung tapioka minangka bahan utama. Pamakéan tipung tapioka ngahasilkeun tékstur anu kenyal sanggeus diasakan. Adonan cilung biasana mangrupa campuran tipung tapioka, cai, jeung bungbu, tuluy diasakan dina luhureun katél nepi ka ngabentuk lapisan ipis saméméh digulung.

Sedengkeun papeda mangrupakeun kadaharan anu dijieun tina tipung sagu. Tipung sagu dicampur jeung cai panas tuluy diaduk nepi ka ngabentuk adonan anu lengket. Béda jeung cilung, papeda umumna henteu ngaliwatan prosés digoréng atawa dipanggang, tapi disuguhkeun dina wangun siga bubur sarta didahar bareng jeung lauk panglengkepna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Cara nyieun ==

Aya sababaraha vérsi dina nyieun cilung, di antarana kawas kieu:

Asupkeun cai, uyah, tipung tapioka, jeung penyedap rasa kana mangkok, tuluy aduk nepi ka rata.
Tuang adonan kana katél anti lengket, tuluy ipiskeun nepi ka ngabentuk lapisan ipis. Antosan nepi ka satengah asak.
Tambahkeun bahan séjénna, saperti mie, baso, daging hayam, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Times|first=I. D. N.|last2=Arofani|first2=Prila|title=Resep Cilung ala Yummy, Jajanan Khas Sunda yang Gurih Banget|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/prila-arofani/resep-cilung-ala-yummy|website=IDN Times|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;
Gulung maké tusuk sate tuluy angkat cilungna.
Sanggeus éta, tambahkeun bungbu bawang atawa bungbu séjénna saperti saos.

Salian vérsi cilung anu adonana dijieun ipis, aya ogé cara nyieun cilung ku ngagunakeun saeutik minyak panas. Prosésna nyaéta ku ngasakan adonan tipung tapioka dina katél, tuluy ditambahan bungbu jeung bahan panglengkep saméméh digulung maké tusuk sate. Kadua cara éta miboga kamiripan dina téhnik ngagulungna, tapi béda dina pamakéan minyakna, lantaran cilung biasana ngagunakeun minyak leuwih saeutik batan endog gulung.

Dina tahap panyuguhanana, cilung jeung papeda ogé miboga béda dina cara ngolah jeung ngadaharna. Sanggeus adonan tipung tapioka dituang kana katél, adonan cilung digulung maké tusuk awi nepi ka ngabentuk gulungan anu padet. Cilung biasana disuguhkeun jeung bungbu tabur, saperti bubuk cabé, saos sambel, atawa saos séjénna.

Sedengkeun papeda biasana disuguhkeun dina wadah sarta didahar maké séndok atawa sumpit. Papeda umumna didahar bareng lauk panglengkep, saperti lauk kuah konéng jeung sayuran. Di sababaraha daérah, papeda ogé sok disuguhkeun jeung sambel atawa saos minangka panglengkep.

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>sdo9rldxq57nn57s57mykfujho0hrsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709565</id>
      <parentid>709564</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T10:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cara nyieun */</comment>
      <origin>709565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5667" sha1="gu07tiiq5ureqgypw848aniq49li557" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayobandung|first=Editor|title=Kuliner Bandung: Nikmatnya Cilung dengan Cita Rasa Kekinian|url=https://ayobandung.com/read/2019/06/15/55122/kuliner-bandung-nikmatnya-cilung-dengan-cita-rasa-kekinian|website=AYOBANDUNG.com|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|date=2025-07-12|title=Keuntungan Jualan Cilung: Jajanan Murah Meriah yang Untungnya Menggiurkan|url=https://tangerang.viva.co.id/bisnis/1011-keuntungan-jualan-cilung-jajanan-murah-meriah-yang-untungnya-menggiurkan|website=tangerang.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat icalanna.

== Béda cilung jeung papeda ==
Bahan utama pikeun nyieun cilung nyaéta tipung kanji atawa tapioka, endog, bungbu bawang, jeung penyedap rasa. Ieu komposisi ngabédakeun cilung jeung papeda, kadaharan has Papua,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Pratama|first=Muhammad Nauval|date=2024-09-16|title=Cilung vs Papeda: Intip Perbedaan Seru Cemilan Hits Ini, Mana Favoritmu?|url=https://hiling.indozone.id/food/945092234/cilung-vs-papeda-intip-perbedaan-seru-cemilan-hits-ini-mana-favoritmu|website=hiling.indozone.id|language=id-ID|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; sanajan duanana miboga tékstur anu cangkaruk jeung kenyal.

Cilung dijieun maké tipung tapioka minangka bahan utama. Pamakéan tipung tapioka ngahasilkeun tékstur anu kenyal sanggeus diasakan. Adonan cilung biasana mangrupa campuran tipung tapioka, cai, jeung bungbu, tuluy diasakan dina luhureun katél nepi ka ngabentuk lapisan ipis saméméh digulung.

Sedengkeun papeda mangrupakeun kadaharan anu dijieun tina tipung sagu. Tipung sagu dicampur jeung cai panas tuluy diaduk nepi ka ngabentuk adonan anu lengket. Béda jeung cilung, papeda umumna henteu ngaliwatan prosés digoréng atawa dipanggang, tapi disuguhkeun dina wangun siga bubur sarta didahar bareng jeung lauk panglengkepna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Cara nyieun ==

Aya sababaraha vérsi dina nyieun cilung, di antarana kawas kieu:

* Asupkeun cai, uyah, tipung tapioka, jeung penyedap rasa kana mangkok, tuluy aduk nepi ka rata. 
* Parinkeun adonan kana katél anti lengket, tuluy ipiskeun nepi ka ngabentuk lapisan ipis. Antosan nepi ka satengah asak.
* Tambahkeun bahan séjénna, saperti mie, baso, daging hayam, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Times|first=I. D. N.|last2=Arofani|first2=Prila|title=Resep Cilung ala Yummy, Jajanan Khas Sunda yang Gurih Banget|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/prila-arofani/resep-cilung-ala-yummy|website=IDN Times|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;
* Gulung maké tusuk sate tuluy angkat cilungna.
* Sanggeus éta, tambahkeun bungbu bawang atawa bungbu séjénna saperti saos.

Salian vérsi cilung anu adonana dijieun ipis, aya ogé cara nyieun cilung ku ngagunakeun saeutik minyak panas. Prosésna nyaéta ku ngasakan adonan tipung tapioka dina katél, tuluy ditambahan bungbu jeung bahan panglengkep saméméh digulung maké tusuk sate. Kadua cara éta miboga kamiripan dina téhnik ngagulungna, tapi béda dina pamakéan minyakna, lantaran cilung biasana ngagunakeun minyak leuwih saeutik batan endog gulung.

Dina tahap panyuguhanana, cilung jeung papeda ogé miboga béda dina cara ngolah jeung ngadaharna. Sanggeus adonan tipung tapioka dituang kana katél, adonan cilung digulung maké tusuk awi nepi ka ngabentuk gulungan anu padet. Cilung biasana disuguhkeun jeung bungbu tabur, saperti bubuk cabé, saos sambel, atawa saos séjénna.

Sedengkeun papeda biasana disuguhkeun dina wadah sarta didahar maké séndok atawa sumpit. Papeda umumna didahar bareng lauk panglengkep, saperti lauk kuah konéng jeung sayuran. Di sababaraha daérah, papeda ogé sok disuguhkeun jeung sambel atawa saos minangka panglengkep.

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>gu07tiiq5ureqgypw848aniq49li557</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Percitakan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108565</id>
    <revision>
      <id>709532</id>
      <timestamp>2026-05-19T16:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Ngajieun artikel anyar ngeunaan percitakan, ngajelaskeun sajarah jeung métode percetakan.</comment>
      <origin>709532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1050" sha1="0e8faynrfukunglarv9n4st5rxiubb9" xml:space="preserve">'''Percitakan''' nyaéta prosés ngalobaan dokumén, gambar, atawa tulisan ku cara mékanis atawa digital, sangkan bisa dihasilkeun dina jumlah anu loba dina waktu anu singget.

== Sajarah ==
Saméméh aya percitakan, sakabéh dokumén kudu ditulis ku leungeun. Prosés ieu lalaunan pisan jeung gampang aya kasalahan waktu nyalin.

Di [[Éropa]], téknologi percitakan nganggo mesin cetak anu dipikawanohkeun ku [[Johannes Gutenberg]] dina abad ka-15 ngarobah pisan nyebarna élmu pangaweruh.
Di [[Nusantara]], percitakan mimiti asup ngaliwatan padagang jeung misionaris dina abad ka-16.

== Métode ==
Aya sababaraha métode percitakan, di antarana:
* '''Percitakan hurup lepas''' – ngagunakeun hurup logam anu disusun hiji-hiji.
* '''Percitakan offset''' – métode anu loba dipaké pikeun buku, koran, jeung majalah kiwari.
* '''Percitakan digital''' – ngagunakeun printer komputer pikeun nyitak langsung tina file digital.

== Tempo ogé ==
* [[Naskah]]
* [[Buku]]
* [[Johannes Gutenberg]]

[[Kategori:Téknologi]]
[[Kategori:Sajarah tulis]]</text>
      <sha1>0e8faynrfukunglarv9n4st5rxiubb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sapu nyéré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108566</id>
    <revision>
      <id>709534</id>
      <timestamp>2026-05-19T17:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar ngeunaan Sapu nyéré</comment>
      <origin>709534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="8uupd9994h7ftydkfpc989xyqjjujdb" xml:space="preserve">{{rancage}}
'''Sapu nyéré''' nyaéta sapu tradisional anu didamel tina tangkal nyéré ''Saccharum spontaneum''. Sapu ieu loba dipaké ku masarakat Sunda pikeun nyapuan imah, buruan, sareng jalan désa sabab gampang kapendak tur awét.

== Ciri-ciri ==
Sapu nyéré dijieun tina tangkai jeung daun tangkal nyéré anu geus garing. Tangkaina diiket jadi hiji maké tali ijuk, bambu leutik, atawa karét ban. Gagangna ilaharna tina awi. Ciri hasna nyaéta wujudna anu lemes tapi kaku, cocog pikeun ngabersihan lebu jeung kokotor anu hampang.

== Prosés pembuatan ==
# '''Ngalumpukkeun bahan''': Tangkal nyéré dipotong nalika geus dewasa.
# '''Ngaringkeun''': Bahan diangin-anginkeun nepi ka garing supaya henteu gampang ruksak.
# '''Ngabeungkeut''': Tangkai nyéré disusun tur diiket pageuh kana gagang awi.

== Mangpaat ==
Sajaba pikeun beberesih, sapu nyéré ogé sering dipaké dina kagiatan gotong royong di désa. Hargana murah tur ramah lingkungan sabab gampang buruk di alam.

== Tempo ogé ==
* [[Sapu]]
* [[Seni tradisional Sunda]]
* [[Saccharum spontaneum]]

[[Kategori:Parabot imah]]
[[Kategori:Kabudayaan Sunda]]
[[Kategori:Parabot tradisional]]</text>
      <sha1>8uupd9994h7ftydkfpc989xyqjjujdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709536</id>
      <parentid>709534</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T01:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tempo ogé */</comment>
      <origin>709536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1179" sha1="f674m6pvmkarcsqzd6dag634oy2j865" xml:space="preserve">{{rancage}}
'''Sapu nyéré''' nyaéta sapu tradisional anu didamel tina tangkal nyéré ''Saccharum spontaneum''. Sapu ieu loba dipaké ku masarakat Sunda pikeun nyapuan imah, buruan, sareng jalan désa sabab gampang kapendak tur awét.

== Ciri-ciri ==
Sapu nyéré dijieun tina tangkai jeung daun tangkal nyéré anu geus garing. Tangkaina diiket jadi hiji maké tali ijuk, bambu leutik, atawa karét ban. Gagangna ilaharna tina awi. Ciri hasna nyaéta wujudna anu lemes tapi kaku, cocog pikeun ngabersihan lebu jeung kokotor anu hampang.

== Prosés pembuatan ==
# '''Ngalumpukkeun bahan''': Tangkal nyéré dipotong nalika geus dewasa.
# '''Ngaringkeun''': Bahan diangin-anginkeun nepi ka garing supaya henteu gampang ruksak.
# '''Ngabeungkeut''': Tangkai nyéré disusun tur diiket pageuh kana gagang awi.

== Mangpaat ==
Sajaba pikeun beberesih, sapu nyéré ogé sering dipaké dina kagiatan gotong royong di désa. Hargana murah tur ramah lingkungan sabab gampang buruk di alam.

== Tempo ogé ==
* [[Sapu]]
* [[Kanyéré]] 
* [[Seni tradisional Sunda]]
* [[Saccharum spontaneum]]

[[Kategori:Parabot imah]]
[[Kategori:Kabudayaan Sunda]]
[[Kategori:Parabot tradisional]]</text>
      <sha1>f674m6pvmkarcsqzd6dag634oy2j865</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sapu lidi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108567</id>
    <revision>
      <id>709535</id>
      <timestamp>2026-05-20T00:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar ngeunaan sapu lidi, sapu tradisional Sunda tina balarak kalapa atawa tina balarak aren.</comment>
      <origin>709535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="rclmh2w2ko0gylkmd7vxtcswxbncu49" xml:space="preserve">{{rancage}}
[[Gambar:Sapu_lidi,_Indonesian_whisk_broom_20161208b.jpg|jmpl|533x533px|Sapu lidi, sapu tradisional Sunda tina balarak kalapa/aren.]]
'''Sapu lidi''' nyaéta sapu tradisional Sunda anu dijieun tina '''balarak''' atawa '''palapah daun kalapa''' (''Cocos nucifera'') jeung '''daun aren''' (''Arenga pinnata''). Sapu ieu utamana dipaké pikeun nyapu buruan, jalan, sareng tempat luar imah sabab bahanna kaku tur kuat.

== Bahan ==
Bahan utama sapu lidi nyaéta tulang daun kalapa atawa aren anu geus digaringkeun. Tulang daun ieu disebut '''lidi''', anu jadi asal-usul ngaran sapu ieu.

== Kagunaan ==
Sapu lidi cocog pikeun ngabersihan kokotor anu rada kasar, sapertos daun garing, lebu, atawa taneuh di buruan. Béda jeung [[sapu nyéré]] anu lemes pikeun jero imah, sapu lidi langkung awét sareng kaku.

== Filosofi ==
Sapu lidi miboga harti simbolis ngeunaan kakuatan kahijian. Lidi anu nyalira téh lemah, gampang patah, sareng henteu tiasa ngabersihan kokotor. Nanging, nalika lidi-lidi éta dikumpulkeun sareng diiket jadi hiji, mangka jadi kuat, awét, sareng tiasa dianggo pikeun ngabersihan buruan anu lega&lt;ref&gt;[https://www.kompasiana.com/teguhmurtazam/55207b17a33311dd4646cfb4/filosofi-sapu-lidi Filosofi Sapu Lidi]. Kompasiana. 2015.&lt;/ref&gt;.

Filosofi ieu sering dihubungkeun jeung nilai gotong royong sareng persatuan dina masarakat Sunda, sapertos dina pamali babasan ''silih asih, silih asah, silih asuh''. Sapu lidi ngingetkeun yén manusa bakal kuat lamun hirup rukun sareng silih tulung.

== Ékonomi jeung UKM ==
Salian ti fungsina salaku alat beberesih, sapu lidi ogé jadi sumber panghasilan pikeun masarakat. Numutkeun panalungtikan di Désa Suka Jadi, Kacamatan Hinai, Kabupatén Langkat, UKM sapu lidi mampu ngagajikeun kurang leuwih 30 urang pagawe dina sapoé. Hasil produksina malahan geus diekspor ka sababaraha nagara&lt;ref&gt;[http://repository.uinsu.ac.id/10567/ Pratiwi, Wilda. ''Peran Usaha Kecil Menengah Sapu Lidi Dalam Meningkatkan Kesejahteraan Masyarakat'']. UIN Sumatera Utara. 2020.&lt;/ref&gt;.

Kagiatan home industri sapu lidi ogé kapendak di Désa Astomulyo, Lampung. Di dinya sapu lidi dijieun sacara tradisional sareng ngabantosan masarakat pikeun ningkatkeun karaharjaan kulawarga&lt;ref&gt;[http://repository.metrouniv.ac.id Nurlita Yulianti. ''Peran Home Industri Sapu Lidi Dalam Meningkatkan Kesejahteraan Masyarakat'']. IAIN Metro Lampung. 2023.&lt;/ref&gt;.

== Cara nyieunna ==

# Pilih balarak kalapa atawa aren anu geus garing, sing lenceng.
# Cabut daging daunna supados tinggal tulangna waé (lidi).
# Kumpulkeun lidi kira-kira sakepelan leungeun (20-30 tangkai).
# Iket tungtungna nganggo tali plastik, rotan, atawa kawat.
# Rapiheun tungtung anu pikeun nyapu supados rata.
# Pasang gagang (biasana tina awi) upami diperyogikeun.

== Tempo ogé ==

* [[Sapu nyéré]]
* [[Kabudayaan Sunda]]
* [[Gotong royong]]

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;
{{stub}}</text>
      <sha1>rclmh2w2ko0gylkmd7vxtcswxbncu49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saccharum spontaneum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108568</id>
    <revision>
      <id>709537</id>
      <timestamp>2026-05-20T01:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Jieun artikel anyar ngeunaan nyéré (Saccharum spontaneum), tutuwuhan jukut bahan baku sapu nyéré.</comment>
      <origin>709537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1357" sha1="4roqn286jqs5ydh4wsbfegbjb3mw517" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = Nyere
|image =
|image_caption =
|regnum = [[Plantae]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Poaceae]]
|genus = [[Saccharum]]
|species = ''S. spontaneum''
|binomial = ''Saccharum spontaneum''
|binomial_authority = L.
}}

'''Nyere''' (Sunda: nyĕré, ''Saccharum spontaneum'') nyaéta tutuwuhan jinis jukut anu kaasup kana kulawarga [[Poaceae]]. Dina basa Indonésia disebut gelagah, dina basa Inggris ''wild sugarcane''. Tutuwuhan ieu ilahar kapanggih di daérah [[tropis]] jeung [[subtropis]], kaasup di Indonésia&lt;ref name=&quot;kew&quot;&gt;[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-439977 Saccharum spontaneum]. The Plant List. Diakses 20 Méi 2026.&lt;/ref&gt;.

== Ciri mandiri ==
Nyere mangrupa jukut taunan anu jangkungna bisa nepi ka 2–4 méter. Batangna teuas, daunna panjang sareng pinggirna seukeut. Kembangna ngawangun malai anu buluan bodas.

== Kagunaan ==
Bagian anu panglobana dimangpaatkeun nyaéta tangkal garingna. Di Sunda, tangkal nyĕré dijieun pikeun bahan baku [[Sapu nyĕré]]. Salian ti éta, nyĕré ogé dipaké pikeun:
* Pakan ingon-ingon
* Tahan erosi di tepi walungan
* Bahan karajinan tradisional

== Tempo ogé ==
* [[Kanyéré]] - tutuwuhan ''Bridelia stipularis'', béda sareng nyĕré.
* [[Sapu nyĕré]]

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Poaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan Indonésia]]
[[Kategori:Tutuwuhan tropis]]</text>
      <sha1>4roqn286jqs5ydh4wsbfegbjb3mw517</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Désa Karyamukti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108569</id>
    <revision>
      <id>709538</id>
      <timestamp>2026-05-20T01:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Jieun artikel anyar ngeunaan Désa Karyamukti, Pataruman, Kota Banjar.</comment>
      <origin>709538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1168" sha1="ttnxrsvotloxhupd9uqe3kk9pjs96s9" xml:space="preserve">'''Désa Karyamukti''' nyaéta salah sahiji désa anu aya di [[Kacamatan Pataruman]], [[Kota Banjar]], [[Jawa Barat]].

== Sajarah ==
Désa Karyamukti mangrupa désa administratif di Kacamatan Pataruman, Kota Banjar. Kagiatan désa sapertos peringatan Hari Jadi Désa, pelantikan kepala désa, sareng program Kampung Tangguh rutin dilaksanakeun.

== Pamaréntahan ==
Désa Karyamukti dipimpin ku kepala désa. Data [[Anggaran Pendapatan jeung Belanja Désa|APBDes]] taun 2025 parantos dipedalkeun dina website resmi désa, ngawengku pendapatan sareng belanja désa.

== Géografi ==
Désa Karyamukti perenahna di wewengkon [[Pataruman]], Kota Banjar. Wewengkon ieu aya hubunganana jeung sajarah lokal anu disebatkeun dina [[Kidung Lakbok]], sapertos Pataruman, Kokoplak, sareng Batulawang.

== Kagiatan ==
Sababaraha kagiatan anu dilaksanakeun di Désa Karyamukti diantarana:
* Turnamén bola voli tingkat désa
* Panen melon
* Program Kampung Tangguh

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;
* {{cite web |url=https://karyamukti-banjar.desa.id/ |title=Website Resmi Désa Karyamukti |access-date=20 Méi 2026}}

[[Kategori:Désa di Kota Banjar]]
[[Kategori:Kacamatan Pataruman]]</text>
      <sha1>ttnxrsvotloxhupd9uqe3kk9pjs96s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samak mendong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108570</id>
    <revision>
      <id>709550</id>
      <timestamp>2026-05-20T06:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Jieun artikel samak mendong</comment>
      <origin>709550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="08gf0izkltseb5tab6vgpjscbphpu1n" xml:space="preserve">'''Samak mendong''' nyaéta [[samak]] atawa tikar tradisional anu dijieun tina bahan '''mendong''' (''Fimbristylis umbellaris'', sinonim ''Fimbristylis globulosa''), sajenis tutuwuhan jukut anu hirup di rawa atawa sawah.&lt;ref name=&quot;upishanment&quot;/&gt;

== Sajarah jeung budaya ==
Dina kahirupan masarakat [[Priangan Wétan]], samak mendong geus lila dipaké minangka alat sapopoé pikeun alas lesehan, solat, sare, atawa piknik. Dina jaman [[Kidung Lakbok]], samak mendong dipercaya geus jadi bagian tina budaya material masarakat, utamana di [[Kacamatan Pataruman]] jeung [[Langensari, Banjar|Langensari]], [[Kota Banjar]].&lt;ref name=&quot;kidung&quot;/&gt;

== Bahan jeung cara nyieun ==
Bahan utama nyaéta tangkal mendong anu geus garing. Saméméh dianyam, mendong dipotong, dikeringkeun di handapeun panon poé, tuluy diuntun jadi tikar. Warnana umumna semu konéng natural, tapi bisa diwarnaan.

== Sentra produksi ==
Sentra utama aya di [[Kacamatan Purbaratu]] [[Tasikmalaya]], utamana di Kelurahan Singkup jeung Sukajaya. Sentra séjénna aya di [[Kacamatan Manonjaya]] (Desa Kamulyan), [[Kacamatan Rajapolah]], jeung [[Kacamatan Cineam]].&lt;ref name=&quot;upishanment&quot;/&gt;

Di [[Kota Banjar]], anyaman mendong ogé sumebar di [[Kacamatan Pataruman]] jeung [[Langensari, Banjar|Langensari]], anu aya dina latar carita [[Kidung Lakbok]].

== Inovasi kontemporer ==
Taun 2024, tim mahasiswa [[Universitas Pendidikan Indonesia]] Kampus Tasikmalaya anu dingaranan '''Shanment''' ngawanohkeun inovasi ngolah anyaman mendong jadi '''sandal''' anu trendy. Produk ieu parantos didaptarkeun Hak Kekayaan Intelektual No. EC00202387431.&lt;ref name=&quot;upishanment&quot;/&gt;
Inovasi ieu ngarojong [[Tujuan Pangwangunan Lestari]] (SDGs) poin 8 ngeunaan padamelan anu layak tur produktif.

== Rupa-rupa produk ==
Salian samak, mendong ogé dijieun jadi tas, dompét, topi, kotak, kipas, tempat tisu, karanjang, jeung sandal.

== Tempo ogé ==
* [[Samak]]
* [[Tikar]]
* [[Mendong (tutuwuhan)]]
* [[Kota Banjar]]

== Rujukan ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;upishanment&quot;&gt;{{Cite web | url=https://upi.edu/tasikmalaya/berita/shanment-inovasi-limbah-mendong-menjadi-trendi | title=SHANMENT: Inovasi Limbah Mendong Menjadi Trendi | publisher=Universitas Pendidikan Indonesia Kampus Tasikmalaya | date=19 April 2024 | access-date=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kidung&quot;&gt;{{Cite book | last=Prawiraatmadja | first=M. Karso | title=Kidung Lakbok | year=1956}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

[[Kategori:Karajinan Sunda]]
[[Kategori:Tikar]]
[[Kategori:Kabudayaan Sunda]]
[[Kategori:Ékonomi kreatif]]</text>
      <sha1>08gf0izkltseb5tab6vgpjscbphpu1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dirda Yegor Oleksandrovich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108571</id>
    <revision>
      <id>709555</id>
      <timestamp>2026-05-20T08:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>36740</id>
      </contributor>
      <comment>Dijieun ku cara narjamahkeun kaca &quot;[[:bn:Special:Redirect/revision/8946004|ডিরদা ইয়েগর ওলেকসান্দ্রোভিচ]]&quot;</comment>
      <origin>709555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2" sha1="k1gv11fuxfhxoon8w9pqh7hihq26mvm" xml:space="preserve"> </text>
      <sha1>k1gv11fuxfhxoon8w9pqh7hihq26mvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709557</id>
      <parentid>709555</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T09:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>36740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4453" sha1="m753werdn99bcpcip71vusyyvpe98e9" xml:space="preserve">Dyrda Egor Olexandrovich (ukr. Дирда Єгор Олександрович; dilahirkeun [[4 Januari]] [[2005]], Barvenkovo, [[Ukraina]])  — pamaén [[Maén bal|maén]] bal Ukraina, [[blogger]].

== Biografi ==
Salila invasi skala pinuh Rusia ka Ukraina di 2022, Yegor Dyrda ditembak di wewengkon Kharkiv. Numutkeun kana média olahraga Ukraina, beus sareng warga sipil, dimana pamaén maén bal éta, dipecat ku tentara Rusia nalika évakuasi. Hasilna, jalma maot, sarta Dyrda dirina luka. Engké, footballer nu spoke ngeunaan acara ngalaman dina wawancara jeung publikasi olahraga Ukraina.

Saatos rehabilitasi, Dyrda balik deui ka kagiatan maén bal sarta terus ilubiung dina proyék olahraga sarta média.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|last=Вахоцкий|first=Олег|website=СПОРТ.UA|language=ru|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pulse-football.dp.ua/player/dirda-%D1%94gor/|title=Дирда Єгор|website=Футбольный турнир &quot;Пульс&quot;|language=ru-RU|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;

== Karir ==
Sanggeus balik ka olahraga, Yegor Dyrda jadi pamilon dina maén bal média Ukraina. Dina ahir taun 2023, anjeunna ngagabung ka klub maén bal média &quot;Armat&quot;, dimana anjeunna maén babarengan sareng urut striker tim nasional Ukraina Yevhen Seleznev.

Dina kagiatan maén bal média na, Dyrda milu dina patandingan maén bal, tantangan olahraga sareng proyék média kalayan partisipasi pamaén maén bal Ukraina sareng blogger. Ogé dipikanyaho pikeun kontén maén bal na dina jaringan sosial, khususna dina TikTok, Instagram.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|last=Stefanyshyn|first=Nadia|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|last=Футболу|first=кент|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;

== Tumbu ==
[https://uasteel.media/player?playerId=P278 Profil pamaén bal dina ramatloka resmi UA STEEL]

[https://start.uaf.ua/players/22129734 Profil resmi Yegor Dyrdya dina situs wéb UAF]

[https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Kaca resmi Yegor Dyrdya dina jaringan sosial Instagram]

[https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&amp;sender_device=pc Halaman resmi Yegor Dyrdya dina jaringan sosial TikTok]</text>
      <sha1>m753werdn99bcpcip71vusyyvpe98e9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709558</id>
      <parentid>709557</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T09:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>36740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4598" sha1="9azlljmmxiatfx9swsxw88vl4o24s8g" xml:space="preserve">Dyrda Egor Olexandrovich (ukr. Дирда Єгор Олександрович; dilahirkeun [[4 Januari]] [[2005]], Barvenkovo, [[Ukraina]])  — pamaén [[Maén bal|maén]] bal Ukraina, [[blogger]].

{{Infobox football biography|name=Dirda Yegor|birth_date=4 Januari 2005|birth_place=|cityofbirth=Barvenkovo|countryofbirth=Ukraina|height=184}}

== Biografi ==
Salila invasi skala pinuh Rusia ka Ukraina di 2022, Yegor Dyrda ditembak di wewengkon Kharkiv. Numutkeun kana média olahraga Ukraina, beus sareng warga sipil, dimana pamaén maén bal éta, dipecat ku tentara Rusia nalika évakuasi. Hasilna, jalma maot, sarta Dyrda dirina luka. Engké, footballer nu spoke ngeunaan acara ngalaman dina wawancara jeung publikasi olahraga Ukraina.

Saatos rehabilitasi, Dyrda balik deui ka kagiatan maén bal sarta terus ilubiung dina proyék olahraga sarta média.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|last=Вахоцкий|first=Олег|website=СПОРТ.UA|language=ru|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pulse-football.dp.ua/player/dirda-%D1%94gor/|title=Дирда Єгор|website=Футбольный турнир &quot;Пульс&quot;|language=ru-RU|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;

== Karir ==
Sanggeus balik ka olahraga, Yegor Dyrda jadi pamilon dina maén bal média Ukraina. Dina ahir taun 2023, anjeunna ngagabung ka klub maén bal média &quot;Armat&quot;, dimana anjeunna maén babarengan sareng urut striker tim nasional Ukraina Yevhen Seleznev.

Dina kagiatan maén bal média na, Dyrda milu dina patandingan maén bal, tantangan olahraga sareng proyék média kalayan partisipasi pamaén maén bal Ukraina sareng blogger. Ogé dipikanyaho pikeun kontén maén bal na dina jaringan sosial, khususna dina TikTok, Instagram.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|last=Stefanyshyn|first=Nadia|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|last=Футболу|first=кент|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;

== Tumbu ==
[https://uasteel.media/player?playerId=P278 Profil pamaén bal dina ramatloka resmi UA STEEL]

[https://start.uaf.ua/players/22129734 Profil resmi Yegor Dyrdya dina situs wéb UAF]

[https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Kaca resmi Yegor Dyrdya dina jaringan sosial Instagram]

[https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&amp;sender_device=pc Halaman resmi Yegor Dyrdya dina jaringan sosial TikTok]</text>
      <sha1>9azlljmmxiatfx9swsxw88vl4o24s8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709559</id>
      <parentid>709558</parentid>
      <timestamp>2026-05-20T09:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Саша Крись</username>
        <id>36740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4599" sha1="mlp2xrwpi4w6h9vymcrcph0c0i97fay" xml:space="preserve">Dirda Yegor Olexandrovich (ukr. Дирда Єгор Олександрович; dilahirkeun [[4 Januari]] [[2005]], Barvenkovo, [[Ukraina]])  — pamaén [[Maén bal|maén]] bal Ukraina, [[blogger]].

{{Infobox football biography|name=Dirda Yegor|birth_date=4 Januari 2005|birth_place=|cityofbirth=Barvenkovo|countryofbirth=Ukraina|height=184}}

== Biografi ==
Salila invasi skala pinuh Rusia ka Ukraina di 2022, Yegor Dyrda ditembak di wewengkon Kharkiv. Numutkeun kana média olahraga Ukraina, beus sareng warga sipil, dimana pamaén maén bal éta, dipecat ku tentara Rusia nalika évakuasi. Hasilna, jalma maot, sarta Dyrda dirina luka. Engké, footballer nu spoke ngeunaan acara ngalaman dina wawancara jeung publikasi olahraga Ukraina.

Saatos rehabilitasi, Dyrda balik deui ka kagiatan maén bal sarta terus ilubiung dina proyék olahraga sarta média.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uasteel.media/player|title=Гравець|website=uasteel.media|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|last=Вахоцкий|first=Олег|website=СПОРТ.UA|language=ru|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pulse-football.dp.ua/player/dirda-%D1%94gor/|title=Дирда Єгор|website=Футбольный турнир &quot;Пульс&quot;|language=ru-RU|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;

== Karir ==
Sanggeus balik ka olahraga, Yegor Dyrda jadi pamilon dina maén bal média Ukraina. Dina ahir taun 2023, anjeunna ngagabung ka klub maén bal média &quot;Armat&quot;, dimana anjeunna maén babarengan sareng urut striker tim nasional Ukraina Yevhen Seleznev.

Dina kagiatan maén bal média na, Dyrda milu dina patandingan maén bal, tantangan olahraga sareng proyék média kalayan partisipasi pamaén maén bal Ukraina sareng blogger. Ogé dipikanyaho pikeun kontén maén bal na dina jaringan sosial, khususna dina TikTok, Instagram.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|last=Stefanyshyn|first=Nadia|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|last=Футболу|first=кент|website=Tribuna.com|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|language=uk|accessdate=2026-05-20}}&lt;/ref&gt;

== Tumbu ==
[https://uasteel.media/player?playerId=P278 Profil pamaén bal dina ramatloka resmi UA STEEL]

[https://start.uaf.ua/players/22129734 Profil resmi Yegor Dyrdya dina situs wéb UAF]

[https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Kaca resmi Yegor Dyrdya dina jaringan sosial Instagram]

[https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&amp;sender_device=pc Halaman resmi Yegor Dyrdya dina jaringan sosial TikTok]</text>
      <sha1>mlp2xrwpi4w6h9vymcrcph0c0i97fay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Honcewang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108572</id>
    <revision>
      <id>709567</id>
      <timestamp>2026-05-20T10:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Nambah artikel ngeunaan harti jeung pamakéan kecap &quot;Honcewang&quot; dina Basa Sunda jeung sastra</comment>
      <origin>709567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1756" sha1="ax28l1k69cvcqrxfp2fcoujzar5hfcz" xml:space="preserve">'''Honcewang''' nyaéta kecap [[Basa Sunda]] buhun anu hartina ''bimbang'', ''ragu'', ''gelisah'', ''khawatir'', atawa ''risi''.&lt;ref name=&quot;kamussunda&quot;&gt;[http://kamussunda.net/2016/06/honcewang/ Honcewang]. KamusSunda.net. Diaksés 20 Méi 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kumparan&quot;&gt;[https://kumparan.com/kumparanstyle/arti-honcewang-dan-ungkapan-lain-dalam-bahasa-sunda-1xHjV2q2Lqf/1 Arti Honcewang dan Ungkapan Lain dalam Bahasa Sunda]. Kumparan. 2021.&lt;/ref&gt; Kecap ieu ngagambarkeun kaayaan batin anu teu tenang, dipinuhan ku kahariwang atawa kateupastian.

== Panggunaan dina sastra jeung lagu ==
Kecap ''honcewang'' kasohor pisan dina lirik lagu perjuangan '''&quot;Karatagan Pahlawan&quot;''' ciptaan [[Koko Koswara]] (Mang Koko):&lt;ref name=&quot;tirto&quot;&gt;[https://tirto.id/lirik-lagu-karatagan-pahlawan-dari-jawa-barat-untuk-17-agustus-guPT Lirik Lagu Karatagan Pahlawan dari Jawa Barat untuk 17 Agustus]. Tirto.id. 2022.&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;
''Teu honcewang, sumoreang''&lt;br&gt;
''Tekadna pahlawan bangsa''&lt;br&gt;
''Cadu mundur, pantrang mulang''&lt;br&gt;
''Mun maksud tacan laksana''
&lt;/blockquote&gt;

Dina lirik ieu, ''teu honcewang'' hartina ''henteu bimbang'', ''mantap tekadna''. Lagu ieu ngagambarkeun sumanget pahlawan anu geus bulat haté pikeun merjuangkeun bangsa, sanajan nyanghareupan maot.&lt;ref name=&quot;tirto&quot;/&gt;

Dina naskah Sunda buhun, sapertos ''[[Kidung Lakbok]]'', kecap ''honcewang'' dipercaya ogé dipaké pikeun ngagambarkeun konflik batin tokoh nalika keur nyanghareupan perang atawa milih jalan.&lt;ref name=&quot;kidung&quot;&gt;Prawiraatmadja, M. Karso. (1956). ''Kidung Lakbok''.&lt;/ref&gt;

== Tempo ogé ==
* [[Karatagan Pahlawan]]
* [[Koko Koswara]]
* [[Kidung Lakbok]]

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;

{{stub}}

[[Kategori:Kecap Sunda]]
[[Kategori:Basa Sunda buhun]]
[[Kategori:Sastra Sunda]]</text>
      <sha1>ax28l1k69cvcqrxfp2fcoujzar5hfcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karatagan Pahlawan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108573</id>
    <revision>
      <id>709568</id>
      <timestamp>2026-05-20T11:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Nambah artikel lengkap ngeunaan lagu Karatagan Pahlawan, ciptaan, harti, lirik, jeung ajén budayana</comment>
      <origin>709568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="5f54k9gk5r51zzx0hj3ibvlh63g3thq" xml:space="preserve">'''Karatagan Pahlawan''' nyaéta lagu daerah basa Sunda asal Jawa Barat anu bernuansa patriotisme. Lagu ieu diciptakeun ku '''Koko Koswara''' atanapi anu kasohor ku ngaran '''Mang Koko'''.&lt;ref name=&quot;budaya&quot;&gt;[https://budaya-indonesia.org/Karatagan-Pahlawan Karatagan Pahlawan]. Perpustakaan Digital Budaya Indonesia. 13 Désémber 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jabarhits&quot;&gt;[https://www.jabarhits.com/jawa-barat/pr-4983996895/lirik-tembang-karatagan-pahlawan-beserta-terjemahannya-lagu-daerah-asal-jawa-barat-nuansa-patriotisme Lirik tembang ‘Karatagan Pahlawan’ Beserta Terjemahannya]. JabarHits.com. 28 Juli 2022.&lt;/ref&gt;

== Sajarah jeung hartina ==
Lagu ieu diciptakeun pikeun ngobarkeun sumanget juang pahlawan dina ngabela kamerdikaan Indonesia. Judul &quot;Karatagan Pahlawan&quot; hartina kira-kira ''kategeguhan pahlawan'' atanapi ''keteguhan hati pahlawan''. Lirikna ngagambarkeun tekad anu bulat, henteu bimbang, sareng pantang mundur dina merjuangkeun bangsa.&lt;ref name=&quot;tirto&quot;&gt;[https://tirto.id/lirik-lagu-karatagan-pahlawan-dari-jawa-barat-untuk-17-agustus-guPT Lirik Lagu Karatagan Pahlawan dari Jawa Barat untuk 17 Agustus]. Tirto.id. 2022.&lt;/ref&gt;

Kecap konci dina lagu ieu nyaéta '''&quot;Teu honcéwang&quot;''', anu hartina ''henteu bimbang'' atanapi ''mantap tekadna''.&lt;ref name=&quot;honcewang&quot;&gt;[[Honcewang]]&lt;/ref&gt;

== Lirik lagu ==
Lirik lengkepna numutkeun Perpustakaan Digital Budaya Indonesia:&lt;ref name=&quot;budaya&quot;/&gt;

&lt;blockquote&gt;
Teu honcewang sumoreang&lt;br&gt;
Tekadna pahlawan bangsa&lt;br&gt;
Cadu mundur pantrang mulang&lt;br&gt;
Mun maksud tacan laksana&lt;br&gt;
Berjuang keur lemah cai&lt;br&gt;
Lali rabi tur tegang pati&lt;br&gt;
Taya basa menta pamulang tarima&lt;br&gt;
Ikhlas rido keur korban merdeka&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Sinatria danalaga&lt;br&gt;
Bela bangsa jeung nagara&lt;br&gt;
Dibarengan tekad suci&lt;br&gt;
Berjuang keur lemah cai&lt;br&gt;
Teu ngingetkeun ka dirina&lt;br&gt;
Asal nagri bangsa waluya&lt;br&gt;
Kadar jembar raharja mukti wibawa&lt;br&gt;
Gembleng tujuan Pahlawan Bangsa
&lt;/blockquote&gt;

Catetan: Aya sababaraha varian lirik anu beredar di média online.&lt;ref name=&quot;insertlive&quot;&gt;[https://www.insertlive.com/film-dan-musik/20250807195246-197-375987/lirik-lagu-karatagan-pahlawan-bahasa-sunda Lirik Lagu Karatagan Pahlawan Bahasa Sunda]. Insertlive.com. 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kapanlagi&quot;&gt;[https://lirik.kapanlagi.com/artis/jawa-baratjabar/karatagan-pahlawan/ Lirik Karatagan Pahlawan - Jawa Barat/JaBar]. KapanLagi.com.&lt;/ref&gt;

== Pangaruh budaya ==
Lagu ieu sering dinyanyikeun dina upacara 17 Agustus sareng acara-acara anu patali jeung sajarah perjuangan di Jawa Barat. Lagu ieu jadi salah sahiji lagu wajib pikeun ngingetkeun sumanget nasionalisme di kalangan masarakat Sunda.&lt;ref name=&quot;tirto&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jabarhits&quot;/&gt;

== Tempo ogé ==
* [[Honcewang]]
* [[Koko Koswara]]
* [[Lagu Sunda]]

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;

{{stub}}

[[Kategori:Lagu Sunda]]
[[Kategori:Lagu perjuangan]]
[[Kategori:Budaya Sunda]]
[[Kategori:Jawa Barat]]</text>
      <sha1>5f54k9gk5r51zzx0hj3ibvlh63g3thq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Borokokok</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108574</id>
    <revision>
      <id>709569</id>
      <timestamp>2026-05-20T11:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Artikel anyar: Harti jeung pamakéan kecap &quot;Borokokok&quot; dina Basa Sunda jeung budayana</comment>
      <origin>709569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2984" sha1="4yqxdb5rx3hw9e7c3ly1bluo8mu4hmw" xml:space="preserve">'''Borokokok''' nyaéta kecap dina basa Sunda anu ngagaduhan sababaraha hartos gumantung kana kontéks pamakéanna. Sacara umum, kecap ieu tiasa hartosna 1) sora hayam jalu, atawa 2) jalma anu bodoh, pandir, konyol, sareng mabuk.&lt;ref name=&quot;rksb&quot;&gt;[https://www.rksbmajafm.com/2021/10/arti-borokokok-dan-asal-usulnya-dalam.html Arti Borokokok dan Asal-Usulnya dalam Bahasa Sunda]. RKSB Maja FM. 2 Oktober 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kamus&quot;&gt;[https://sunda-indonesia.kamussunda.com/terjemahan4/15727-borokokok Borokokok]. Kamussunda.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kamusbudaya&quot;&gt;Tim Basa jeung Sastra Sunda. (2008). ''Kamus Istilah Budaya Sunda''. Bandung: Dinas Kabudayaan Propinsi Jawa Barat.&lt;/ref&gt;

== Harti salaku onomatopé ==
Dina kabudayaan Sunda, '''borokokok''' mangrupa tiruan sora hayam jalu anu hagoag isuk-isuk.&lt;ref name=&quot;kamusbudaya&quot;/&gt; Sora ieu jadi tanda yén poé geus mimiti ngaleos, mangsa keur hudang tur ngamimitian kagiatan.

Kecap ieu loba kapanggih dina:
* '''Kaulinan barudak''': Dipaké salaku sora panggero atawa tanda ngamimitian kaulinan.
* '''Sisindiran jeung kawih''': Dipaké pikeun ngagampangkeun wirahma sareng ngagambarkeun sumanget, hudang, jeung kagegeran.
* '''Carita rahayat''': Dipaké minangka tanda yén poé geus ngajadi, sapertos dina dongéng Si Kabayan.

Conto dina sastra lisan:
: ''&quot;Borokok, hayam jalu hagoag,
: Tanda poé geus mimiti caang,
: Hudang gawé saméméh beurang,
: Sing pinter tur sing gumbira.&quot;''

Dina pandangan karuhun Sunda, hayam jalu jeung sorana dianggap lambang sumanget, kawani, jeung pananda waktu. Ku kituna, kecap ieu mibanda pesen supaya jalma kudu getol tur sumanget.&lt;ref name=&quot;kamusbudaya&quot;/&gt;

== Harti salaku kecap loma ==
Salian ti éta, '''borokokok''' ogé dipaké salaku kecap loma pikeun nyebut jalma anu kalakuanna teu pinter, ngaco, konyol, atawa kaayaanana mabuk.&lt;ref name=&quot;rksb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kamus&quot;/&gt; Kecap ieu kaasup kana basa loma jeung sering dipaké pikeun umpatan akrab atawa guyonan dina paguneman sapopoé.&lt;ref name=&quot;rksb&quot;/&gt;

Pamakéan kecap ieu kapanggih dina buku digital '''Si Kabayan''' anu diterbitkeun ku Kemendikdasmen. Dina carita &quot;Kabayan Memetik Buah Nangka&quot; halaman 9, aya kalimat:
: ''“Dasar si Borokokok! Mempermainkan orang tua.”''&lt;ref name=&quot;kemendikbud&quot;&gt;[https://budi.kemendikdasmen.go.id/storage/book/Qt3XMBWmfgkZdm7BHkfM2BWu9ZZ5FnWYEozLjqAR.pdf Si Kabayan]. Kemendikdasmen.go.id. hlm. 9.&lt;/ref&gt;

== Dina budaya populer ==
=== Musik ===
Aya lagu pop Sunda anu judulna '''&quot;Si Borokokok&quot;''' anu dipopulérkeun ku '''Nina Mincreunk'''. Lagu ieu loba diputer di platform digital sapertos Spotify jeung Apple Music.

=== Film jeung média ===
Kecap &quot;borokokok&quot; sering muncul dina dialog komedi Sunda, sapertos dina pilem '''Si Kabayan''' jeung dina rupa-rupa meme anu sumebar di média sosial.

== Tempo ogé ==
* [[Honcewang]]
* [[Si Kabayan]]
* [[Basa Sunda]]
* [[Onomatopé]]

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;

{{stub}}

[[Kategori:Kecap Sunda]]
[[Kategori:Budaya Sunda]]
[[Kategori:Sastra lisan Sunda]]</text>
      <sha1>4yqxdb5rx3hw9e7c3ly1bluo8mu4hmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategori:Sastra lisan Sunda</title>
    <ns>14</ns>
    <id>108575</id>
    <revision>
      <id>709570</id>
      <timestamp>2026-05-20T11:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenriPurwanto</username>
        <id>36661</id>
      </contributor>
      <comment>Nyiptakeun kaca kategori: Sastra lisan Sunda</comment>
      <origin>709570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="rcp21goci6dza7ncbg697m9t9hyl9ei" xml:space="preserve">'''Kategori:Sastra lisan Sunda''' nyaéta kumpulan artikel ngeunaan karya sastra lisan dina basa Sunda, sapertos dongéng, sisindiran, kawih, paribasa, carita rahayat, jeung kecap onomatopé anu hirup dina budaya masarakat Sunda.

[[Kategori:Sastra Sunda]]
[[Kategori:Budaya Sunda]]</text>
      <sha1>rcp21goci6dza7ncbg697m9t9hyl9ei</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>