Universitas Gadjah Mada

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="su">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>suwiki</dbname>
    <base>https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Média</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Husus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Obrolan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pamaké</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Obrolan pamaké</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Obrolan Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Gambar</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Obrolan gambar</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Obrolan MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Citakan</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Obrolan citakan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pitulung</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Obrolan pitulung</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Obrolan kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Obrolan portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Universitas Gadjah Mada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25726</id>
    <revision>
      <id>709631</id>
      <parentid>703622</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T03:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30609-69</username>
        <id>36757</id>
      </contributor>
      <comment>/* Afiliasi Internasional */</comment>
      <origin>709631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20735" sha1="8wdmvjw1qlnhit25ogwq8i2muoqa3rj" xml:space="preserve">{{Kotak info paguron luhur
 |nama=Universitas Gadjah Mada
 |logo=
 |tahun=19 Desember 1949
 |jenis=Perguruan Tinggi Negeri, UGM, GAMA, Kampus Pancasila, Universitas Nasional, Universitas Pusat Kebudayaan, Balai Pendidikan Nasional, Kampus Perjuangan, Kampus Kerakyatan, Kampus Biru,
 |rektor= Ova Emilia
 |lokasi=[[Yogyakarta]], [[Indonesia]]
 |situs=[http://www.ugm.ac.id http://www.ugm.ac.id]
}}
'''Universitas Gadjah Mada''' ([[basa Inggris]]: ''Gadjah Mada University'') nyaéta hiji [[universitas]] pangkolotna di [[Indonesia]], perenahna di [[Yogyakarta]]. Ngadeg ping [[19 Desember]] [[1949]], Gadjah Mada mangrupa [[universitas]] munggaran nu ngadeg saprak Indonésia merdika.

Nalika diadegkeun, Universitas Gadjah Mada ukur boga genep [[fakultas]], kiwari aya 18 fakultas sarta hiji Sekolah Pascasarjana (saméméhna ngaranna Program Pascasarjana), keur S-2 jeung S-3. Universitas Gadjah Mada perenahna di  Kampus [[Bulaksumur]] [[Yogyakarta]]. Sabagéan gedé fakultas nu aya di lingkungan Universitas Gadjah Mada ngawengku sababaraha jurusan/bagéan jeung atawa program studi. Kagiatan Universitas Gadjah Mada diperelekeun dina wangun ''Tri Dharma Perguruan Tinggi'' nu kaasup ''Pendidikan dan Pengajaran'', ''Penelitian'' jeung ''Pengabdian kepada Masyarakat''.

== Réktor ==
Réktor UGM mangrupa Pingpinan Eksekutif pangluhurna di Universitas Gadjah Mada nu dipikih ku Senat Universitas dina hiji sidang Senat nu anggotana para [[Guru Besar]] katut wawakil Fakultas di lingkungan UGM. Calon-calon nu aya dittepkeun tur dipilih dumasar persaratan nu geus ditetepkeun tur disatujuan ku [[Majelis Wali Amanat]] nu mangrupa lembaga legislatif UGM sanggeus UGM resmi jadi Badan Hukum Milik Negara (BHMN)).

Ti saprak ngadeg ping 19 Desember 1949, UGM geus miboga 12 urang Rektor. Pingpinan Universitas munggaran nyaéta Prof. Dr. M. Sardjito (1949-1961) ti [[Fakultas Kadokteran]] UGM, nu saméméh katelah Rektor, kalungguhannana nyaéta présidén Universiteit. Rektor nu mangku kalungguhan kiwari nyaéta Prof. [[Soedjarwadi]] ti Fakultas téhnik, saméméhna jadi Pembantu Rektor I Bidang Akademik.

Nami-nami para rektor ti taun 1949 tepi ka kiwari nyaéta: 
# Prof. Dr. M. Sardjito (1949-1961)
# Prof. Dr. Ir. [[Herman Johannes]] (1961-1966)
# drg. M. Nazir Alwi (1966-1967)
# Drs. Soepojo Padmodipoetro, MA (1967-1968)
# Prof. Dr. Soeroso H. Prawirohardjo, MA (1968-1973)
# Prof. Dr. Sukadji Ranuwihardjo, MA (1973-1981)
# Prof. Dr. Teuku Jacob, MS, DS (1981-1986)
# Prof. Dr. [[Koesnadi Hardjasoemantri]], SH,ML (1986-1990)
# Prof. Dr. Ir. Mohammad Adnan (1990-1994)
# Prof. Dr. Soekanto H. Reksohadiprodjo, M.Com (1994-1998)
# Prof. Dr. Ichlasul Amal, MA (1998-2003)
# Prof. Dr. Sofian Effendi, MPIA (2004-2007)
# Prof. Ir. Soedjarwadi, M.Eng., Ph.D. (2007-2012)
# Prof. Dr. Drs. Pratikno M.Soc.Sc.(2012-2014)
# Prof. Ir. Dwikorita Karnawati, M.Sc. Ph.D. (2014-2017)
# Prof. Ir, Panut Mulyono, Ph.D (2017-2022)
# Prof. dr. Ova Emilia, M.Med., Ed., Sp.OG (K), Ph.D. (2022-...)

== Afiliasi Internasional ==

* International Association of Universities (IAU-UNESCO)

* Jardine Foundation Scholarship for Postgraduate Studies at University of Oxford and University of Cambridge

* Southeast Asian Ministers of Education Organization (SEAMEO)

* The ASEAN European Academic University Network (ASEA-UNINET)

* Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning (ASAIHL)

* The Accreditation Board for Engineering and Technology, Inc. (ABET)

* Akkreditierungsagentur für Studiengänge der Ingenieurwissenschaften, der Informatik, der Naturwissenschaften und der Mathematik (ASIIN)

* The Institution of Chemical Engineers (IChemE)

* Royal Society of Chemistry (RSC)

* Royal College of Veterinary Surgeon (RCVS accredited)

* The Association to Advance Collegiate Schools of Business, (AACSB Accredited)

* Indonesian Accreditation Board for Engineering Education (IABEE)

* Korea Architectural Accrediting Board (KAAB)

* Indonesian Accreditation Agency for Higher Education in Health (IAAHEH).

* International Medical Informatics Association (IMIA accredited)

* Worldwide Quality Assurance (WQA)

* Partnership in science &amp; technology ETH Zurich-UCL-Imperial College London-King's College London-Glasgow University-Bristol University, Kyoto University-Seoul National University-Copenhagen University, Denmark-Karolinska Institute, Sweden-Lund University, Sweden- University of Barcelona, Spain-University of Vienna-University of Helsinki-Sapienza University of Rome-University of Malaya-University of Auckland- UGM

* International Atomic Energy Agency (IAEA)

* Non-Aligned Movement-Center of South-South Technical Cooperation (NAM CSSTC)

* Institute of Governance and Public Affairs (IGPA)

* The Australia-Indonesia Centre (AIC)

* Towards A New Age of Partnership (TANAP), Universiteit Leiden-UGM

* Knowledge Sector Initiative (KSI)-partner

* The Asian Academy for Heritage Management (UNESCO-ICCROM)

* Asian Consortium for Political Research (ACPR)

* Germany-Indonesian, Geo-Campus in Indonesia for Competence in Education and Research for Organizations, RWTH Aachen-UGM (Get-In CICERO)

* Center for Indigenous &amp; Cultural Psychology (CICP)

* International Association for Hydro-Environment Engineering and Research (IAHEER)

* The ASEAN International Mobility for Students (AIMS)

* Association Franco-Indonésienne pour le Développement des Sciences (AFIDES)

* Consortium Eindhoven University of Technology / TU/e (The Netherlands) – NUS (Singapore) – UGM

* Southeast and South Asia and Taiwan Universities (SATU Presidents’ Forum)

* The Academic Consortium for the 21st Century (AC21)

* MedicProLink-UGM

* International Indonesia Forum UGM-Yale
* Indonesian Netherlands University Consortium on Sustainable Future (INUCoST)
* The Network of Centers /NoC Interational Consortium - CfDS UGM
* Collaborative Center for Biomedical Scaffold Research, BRIN-UGM

* Asean University Network (AUN)

* Promotion of Sustainability in Postgraduate Education and Research Network (ProSPER Net)

* Asian Association of Veterinary Schools (AAVS)

* Partnership in Science &amp; Technology Massachusetts Institute of Technology-Harvard University-Stanford University-Princeton University-Northwestern University-University of Texas at Austin-University of Maryland, College Park-Colorado University, Boulder-North Carolina University, Chapel Hill-Colorado School of Mines-UGM

* American Nuclear Society (ANS)

* Cosmopolis Advanced, Universiteit Leiden-UGM

* Towards Unity For Health (TUFH)

* Amsterdam Institute for Social Science Research (AISSR), Universiteit van Amsterdam (UvA)

* University Mobility in Asia Pacific (UMAP),

* Network For Quality In International Health Postgraduate (LINQED Educational Network)

* Educational Commission for Foreign Medical Graduates (ECFMG)

* European Communication Research and Education Association (ECREA)

* Citizen Engagement and Natural Resource Governance Education (CitRes-Edu)

* ASEAN Universities Consortium on Food and Agro-based Engineering &amp; Technology (AUCFA)

* World Organization of Animal Health (OIE)

* The Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences Scientific Programme Indonesia - Netherlands (KNAW-SPIN)

* Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)

* Partnership in Food &amp; Nutrition Cornell University-The Michigan State University-Purdue University-UGM

* American Accounting Association (AAA)

* Groningen Research Center for Southeast Asia and ASEAN, Rijksuniversiteit Groningen/UG, The Netherlands

* Southeast Asian University Consortium for Graduate Education in Agriculture and Natural Resources

* Global Educational Exchange in Medicine and the Health Professions (GEMx)

* Consortium for International Crop Protection (CICP)

* International Network of Institutions for Higher Education in International Health (tropEd)

* International Association for Accounting Education and Research (IAAER)

* INDEPTH Training and Research Centre of Excellence (INTREC),

* The Asia Pacific Master of Arts in Human Rights and Democratization (APMA)

* South East Regional Association of Medical Education (SEARAME)

* European Association for Southeast Asian Studies (EASAS)

* Centre de coopération Internationale en Recherche Agronomique pour le Développement (CIRAD)

* World Institute for Nuclear Security (WINS)

* Partnership in Science &amp; Technology Edinburgh University-University of Manchester-Warwick University-Nottingham University-Birmingham University-Leeds University-Queen Mary University of London-UGM

* Center for Maritime Economics &amp; Logistics – Erasmus University Rotterdam

* International Union of Microbiological Societies (IUMS)

* International Sociological Association (ISA)

* ERASMUS+,

* World Center of Excellence on Landslide Disaster Reduction – International Programme on Landslide (WCoE IPL-UNESCO)

* International Project Management Association, Europe

* International Consortium for Information Technology and Electrical Engineering (ICITEE)

* Accreditation Council of Pharmacy Education (ACPE)

* International Consortium for Social Development (ICSD)

* International Consortium for Sustainable Civil Engineering Structures and Construction Materials (ICSCESCM)

* Project Management Institute (PMI), USA

* International Consortium for Geological Engineering and Geosciences (ICGoES)

* Federation of Asian Pharmaceuticals Association (FAPA)

* Partnership in Science &amp; Technology University of British Columbia-California Institute of Technology-KU Leuven-Vrije Universiteit Brussel-Maastricht University-Vrije Universiteit Amsterdam-Zurich University-Tohoku University-UGM

* Asia – Europe Meeting (ASEM)

* Encountering A Common Past (ENCOMPAS), Universiteit Leiden-UGM

* Asian Association for Public Administration (AAPA)

* Collaborative Programme on Sustainable Development Goals: UI, UGM, Delft University of Technology/TU Delft and Erasmus University

* American Society of Mechanical Engineers (ASME)

* GEOCAP, Delft University of Technology/TU Delft-Universiteit Utrecht-TU ITC-ITB-UGM-UI

* International Public Policy Association (IPPA)

* International Association for Cross-Cultural Psychology (IACCP)

* Southeast Asian Network of Animal Science (SEANAS)

* Asian Association of Agricultural College and University (AAACU)

* US-Indonesia Partnership Program for Study Abroad Capacity (USIPP)

* Partnership in Agro Complex/Agricultural sciences &amp; Economics: Wageningen University &amp; Research-University California, Davis-University of Wisconsin, Madison-Tokyo University-Queensland University-Purdue University-Michigan State University- University of Reading -Minnesota University-Texas A &amp; M University- University of Maryland, College Park-Universiteit Ghent, Belgium-BOKU, Vienna Austria-Osaka University-UGM

* Asian Association of Indigenous and Cultural Psychology (AAICP)

* Projects IN Controlled Environments (PRINCE2), AXELOS, London, UK

* International Consortium of Universities in South and Southeast Asia Region for the Doctoral Education on the Agricultural Science and Biotechnology (IC-U12)

* Asian Australian Animal Production (AAAP)

* Implementation Research on Tropical Diseases &amp; Public Health, School of Medicine &amp; Public Health, The Johns Hopkins University-UGM

* Asian Association of Schools of Pharmacy (AASP),

* International Database for Enhanced Assessments and Learning (IDEAL Consortium)

* International Association of Geomorphologist (IAG)

* Forum of Higher Education in Geography and Geography Education (FORPIMGEO)

* International Cell Research Organization (ICRO-UNESCO)

* Partnership in pharmacy, mathematics &amp; natural sciences Chicago University-Universiteit Leiden-Kyoto University-Sydney University-UGM

* Asian Association of Social Psychology (AASP)

* Central Agriculture and Bioscience International South-east Asia (CABI)

* Department of Agriculture Fisheries and Forestry Australia (DAFF)

* Commonwealth Scientific and Industrial Research Organization Australia (CSIRO)

* Australian Centre for International Agricultural Research (ACIAR)

* Centre for Biological Information Technology (CBIT), The University of Queensland Australia

* Erasmus+ Capacity Building in Higher Education﻿ (REPESEA)

* Pharmacy Education and Research Network of ASEAN,

* French Institute of Health and Medical Research (INSERM)

* International Society for Social Justice Research (ISCJR)

* The International Bioprocessing Association (IBA)

* Asian School in Public Health (ASPH)

* British-Indonesian Higher Education Consortium (BIHEC)

* The Southeast Asian Regional Center for Graduate Study and Research in Agriculture (SEARCA)

* International Geothermal Association (IGA)

* Partnership in Energy, Maritime &amp; Environment, Center for Development of Sustainable Region (CDSR), University of California, Davis (UC Davis)-UGM

* Inter-University Consortium on Global Health (IUCGH).

* Institute of Nuclear Materials Management (INMM)

* Consortium on Geospatial Information Science and Engineering (CGISE)

* Consortium of Agricultural Education Japan - Indonesia, SUIJI

* International Consortium of Geo-Disaster Reduction (ICGDR)

* College of Asia Pacific (CAP) Kyushu University-UGM

* Association of Academic Health Centers International (AAHCI)

* ASEAN University Consortium for Food and Agro-based Engineering and Technology (AUCFA),

* University Network for Tropical Agriculture (UNTA)

* Center for Advanced Studies for Agriculture and Food (CASAF)

* Asian Federation of Societies on Lactic Acid Bacteria (AFSLAB),

* Germany Alumni Food Network (GAFooN),

* The International Institute for Geo-Information Science and Earth Observation (ITC), Enschede, The Netherlands

* Mycotoxin Reduction Program (MYCORED),

* The Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) Study Center Consortium

* System of Rice Intensification (SRI) with JIRCAS,

* Food Safety Intensive Course – Kagawa University, etc.

* International Consortium on Landslide (ICL)

* Consortium Hokkaido University, Japan-Karlsruhe Institute of Technology (KIT), Germany-UGM

* COCHRAN-COCHRANE INDONESIA,

* Association to Advance Collegiate Schools of Business (AACSB Membership),

* Global Business School Network (GBSN)

* New Energy and Industrial Technology Development Organization (NEDO), Japan

* University Consortium on Global Health Indonesian-Germany,

* International Consortium on Bioethics &amp; Medical Humanities-(CBMH)

* Education and Research Capacity Building (HEALTH-I)

* Partnership in Humanity &amp; Philosophy Cornell University-Columbia University-University of Pittsburgh-UGM

* Association of Asia-Pacific Business School (AAPBS)

* Asia Pacific Consortium of Veterinary Epidemiology (APCOVE)

* ASEAN University Network for Business and Economics (AUN BE)

* The Australian Consortium for In-Country Indonesian Studies (ACICIS)

* The European Foundation for Management Development (EFMD)

* World Federation of Medical Education (WFME)

* The International Academy of Financial Consumers (IAFICO)

* Marine Natural Products (MNP), Osaka University-Hokkaido University-ITB-UGM

* East Asia Development Network (EADN).

* Network of International Business and Economics Schools (NIBES)

* Partnership in Biotechnology University of Toronto/Toronto Medical Laboratories-Queensland University-Wageningen University &amp; Research-UGM

* The Federation of the Universities of the Islamic World (FUIW)

* Partnership in Law &amp; Social Sciences Universiteit Leiden-Nagoya University-Utrecht University-Melbourne University-UGM

* International Association of Law Schools (IALS)

* University Consortium on the Environmental (UCE)

* Partnership in Geo-Disaster Risk Management System Osaka University-UGM

* Coastal Resources Management Project (CRMP)

* UK-Indonesia Consortium for Interdisciplinary Sciences (UKICIS)

* Environmental Forum for the Commission on Environmental Law, the International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (CEL-IUCN)

* International College of Dentist (ICD)

* Federal Research Center for Nutrition Institute for Hygiene and Toxycology, West Germany

* Institute for Microbiological Research, Tokyo, Japan

* CTI Engineering International and Associates

* Partnership in Life &amp; Health sciences Universität Heidelberg-Universität Freiburg-Freie Universität Berlin-Humboldt-Universität zu Berlin-Universität Leipzig-Universitat Tübingen-Universität Göttingen, Germany-UGM

* United Nations University-Institute for the Advanced Study of Sustainability (UNU-IAS)

* Consortium for Populations-Activities-Resources-Environments (PARE)

* International Society for Ceramics in Medicine (ISCM)

* American Chemical Society (ACS)

* Tissue Engineering and Regenerative Medicine Society, Asia Pacific Council (TERMIS-AP)

* Consortium for Engineering Physics (CEP)

* Partnership in Science &amp; Technology ANU-Sydney University, UNSW, Western Australia University, Adelaide University-UGM

* International Research Consortium on Dengue Risk Assessment, Management, and Surveillance (IDAMS)

* Partnership in Geography &amp; Disaster Risk Management System University of Paris 1, Pantheon, Sorbonne, French-UGM

* Global Partnership for the Prevention of Armed Conflict (GPPAC)

* Malaria Transmission Consortium (MTC)

* Collaboration in Economics, Management, Business, Accounting &amp; Finance University of California, Berkeley-London School of Economics and Political Science (LSE)-Erasmus University Rotterdam-University of Wisconsin, Madison-Melbourne University-ANU-UGM

* Partnership in Science &amp; Technology UCLA-TU Munich-LMU Munich-EPFL-Sheffield University-Durham University-Illinois University at  Urbana Champaign-Pennsylvania University (The Wharton School)-Georgia Institute of Technology-Tokyo Institute of Technology-Duke University-University of Washington at Seattle, University of Michigan at Ann Arbor-McGill University-Universite' de Sorbonne-National University of Singapore-Nanyang Technological University-University of Tsinghua-Taiwan National University-University of Zurich-Moscow State University- UGM

* Asian Population Association (APA).

* Global Geothermal Courses/International Geothermal Association, Bonn, Germany

* International Consortium on Geo-disaster Reduction (ICGdR)

* Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI), UK

* Maritime Security Consortium (MSC)

* The South East Asia Infectious Disease Clinical Research Network (SEAICRN)

* The Institute for Training and Technical Cooperation (ITTC), WTO

* Partnership Delft University of Technology/TU Delft-ITB, UGM, UI

* Association for Asian Constitutional Studies (AACS)

* The International Master in Security, Intelligence and Strategic Studies (IMSISS)

* AVEVA partnership, Cambridge University-UGM

* World Mosquito Program (WMP), Monash University-UGM

* The University of Tokyo Research Internship Program (UTRIP)

* The Cambridge Crystallographic Data Centre (CCDC), UK

* Southeast Asian Mathematical Society (SEAMS).

* OEX Partner, Monash University-UGM

* Partnership in science &amp; technology Universite' de Paris Sciences et Lettres'-Universite' de Paris-Universite' de Paris Saclay-Universite' de Claude Bernard Lyon 1-Universite' de Bordeaux-Universite' de Lorraine-Sciences Po-Universite' de Grenoble Alpes-École Polytechnique-École Normale Supérieure, French-UGM

* International Academic Association on Planning, Law, and Property Rights (PLPR)

* Consortium Natural Resources and Development (CNRD),

* Tokyo University of Foreign Studies (TUFS)

* The Future Research Talent (FRT) ANU-UGM

* South East Asian Technical University Consortium (SEATUC)

* The Asia-Pacific Law Deans’ Forum

* International Strategy and Partnerships, ANU-UGM

* ASEAN University Network-Kyoto University Committee

* Partnership in medicine, health &amp; clinical sciences Johns Hopkins University-Toronto University-RIKEN Japan-Universiteit van Amsterdam, Universiteit Utrecht-Vrije Universiteit Amsterdam-Sydney University-Monash University-Melbourne University-Universitat Tubingen-Universite' de Montpellier-UGM

* International Conference on Nusantara Philosophy (ICNP)

* The Center for Religious and Cross-cultural Studies (CRCS)


== luar ==
* {{id}} [http://ikomp.ugm.ac.id/]
* {{id}} [http://www.ugm.ac.id/ Situs resmi Universitas Gadjah Mada]
* {{id}} [http://www.satubumi.net Situs resmi Satu Bumi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813100642/http://www.satubumi.net/ |date=2010-08-13 }}
* {{id}} [http://www.fkt.ugm.ac.id/index.php/ situs resmi Fak. Kehutanan]

{{PTN di Indonesia}}

[[Kategori:Paguron luhur nagri di Indonésia|Gadjah Mada]]
[[Kategori:Paguron luhur di Yogyakarta|Gadjah Mada]]
[[Kategori:Nu ngadeg taun 1949]]</text>
      <sha1>8wdmvjw1qlnhit25ogwq8i2muoqa3rj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709632</id>
      <parentid>709631</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T03:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30609-69</username>
        <id>36757</id>
      </contributor>
      <comment>/* Afiliasi Internasional */</comment>
      <origin>709632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20843" sha1="5da9thjvzgw7tefp9pfhen1kvliykx6" xml:space="preserve">{{Kotak info paguron luhur
 |nama=Universitas Gadjah Mada
 |logo=
 |tahun=19 Desember 1949
 |jenis=Perguruan Tinggi Negeri, UGM, GAMA, Kampus Pancasila, Universitas Nasional, Universitas Pusat Kebudayaan, Balai Pendidikan Nasional, Kampus Perjuangan, Kampus Kerakyatan, Kampus Biru,
 |rektor= Ova Emilia
 |lokasi=[[Yogyakarta]], [[Indonesia]]
 |situs=[http://www.ugm.ac.id http://www.ugm.ac.id]
}}
'''Universitas Gadjah Mada''' ([[basa Inggris]]: ''Gadjah Mada University'') nyaéta hiji [[universitas]] pangkolotna di [[Indonesia]], perenahna di [[Yogyakarta]]. Ngadeg ping [[19 Desember]] [[1949]], Gadjah Mada mangrupa [[universitas]] munggaran nu ngadeg saprak Indonésia merdika.

Nalika diadegkeun, Universitas Gadjah Mada ukur boga genep [[fakultas]], kiwari aya 18 fakultas sarta hiji Sekolah Pascasarjana (saméméhna ngaranna Program Pascasarjana), keur S-2 jeung S-3. Universitas Gadjah Mada perenahna di  Kampus [[Bulaksumur]] [[Yogyakarta]]. Sabagéan gedé fakultas nu aya di lingkungan Universitas Gadjah Mada ngawengku sababaraha jurusan/bagéan jeung atawa program studi. Kagiatan Universitas Gadjah Mada diperelekeun dina wangun ''Tri Dharma Perguruan Tinggi'' nu kaasup ''Pendidikan dan Pengajaran'', ''Penelitian'' jeung ''Pengabdian kepada Masyarakat''.

== Réktor ==
Réktor UGM mangrupa Pingpinan Eksekutif pangluhurna di Universitas Gadjah Mada nu dipikih ku Senat Universitas dina hiji sidang Senat nu anggotana para [[Guru Besar]] katut wawakil Fakultas di lingkungan UGM. Calon-calon nu aya dittepkeun tur dipilih dumasar persaratan nu geus ditetepkeun tur disatujuan ku [[Majelis Wali Amanat]] nu mangrupa lembaga legislatif UGM sanggeus UGM resmi jadi Badan Hukum Milik Negara (BHMN)).

Ti saprak ngadeg ping 19 Desember 1949, UGM geus miboga 12 urang Rektor. Pingpinan Universitas munggaran nyaéta Prof. Dr. M. Sardjito (1949-1961) ti [[Fakultas Kadokteran]] UGM, nu saméméh katelah Rektor, kalungguhannana nyaéta présidén Universiteit. Rektor nu mangku kalungguhan kiwari nyaéta Prof. [[Soedjarwadi]] ti Fakultas téhnik, saméméhna jadi Pembantu Rektor I Bidang Akademik.

Nami-nami para rektor ti taun 1949 tepi ka kiwari nyaéta: 
# Prof. Dr. M. Sardjito (1949-1961)
# Prof. Dr. Ir. [[Herman Johannes]] (1961-1966)
# drg. M. Nazir Alwi (1966-1967)
# Drs. Soepojo Padmodipoetro, MA (1967-1968)
# Prof. Dr. Soeroso H. Prawirohardjo, MA (1968-1973)
# Prof. Dr. Sukadji Ranuwihardjo, MA (1973-1981)
# Prof. Dr. Teuku Jacob, MS, DS (1981-1986)
# Prof. Dr. [[Koesnadi Hardjasoemantri]], SH,ML (1986-1990)
# Prof. Dr. Ir. Mohammad Adnan (1990-1994)
# Prof. Dr. Soekanto H. Reksohadiprodjo, M.Com (1994-1998)
# Prof. Dr. Ichlasul Amal, MA (1998-2003)
# Prof. Dr. Sofian Effendi, MPIA (2004-2007)
# Prof. Ir. Soedjarwadi, M.Eng., Ph.D. (2007-2012)
# Prof. Dr. Drs. Pratikno M.Soc.Sc.(2012-2014)
# Prof. Ir. Dwikorita Karnawati, M.Sc. Ph.D. (2014-2017)
# Prof. Ir, Panut Mulyono, Ph.D (2017-2022)
# Prof. dr. Ova Emilia, M.Med., Ed., Sp.OG (K), Ph.D. (2022-...)

== Afiliasi Internasional ==

* International Association of Universities (IAU-UNESCO)

* Jardine Foundation Scholarship for Postgraduate Studies at University of Oxford and University of Cambridge

* Southeast Asian Ministers of Education Organization (SEAMEO)

* The ASEAN European Academic University Network (ASEA-UNINET)

* Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning (ASAIHL)

* The Accreditation Board for Engineering and Technology, Inc. (ABET)

* Akkreditierungsagentur für Studiengänge der Ingenieurwissenschaften, der Informatik, der Naturwissenschaften und der Mathematik (ASIIN)

* The Institution of Chemical Engineers (IChemE)

* Royal Society of Chemistry (RSC)

* Royal College of Veterinary Surgeon (RCVS accredited)

* The Association to Advance Collegiate Schools of Business, (AACSB Accredited)

* Indonesian Accreditation Board for Engineering Education (IABEE)

* Korea Architectural Accrediting Board (KAAB)

* Indonesian Accreditation Agency for Higher Education in Health (IAAHEH).

* International Medical Informatics Association (IMIA accredited)

* Worldwide Quality Assurance (WQA)

* Partnership in science &amp; technology ETH Zurich-UCL-Imperial College London-King's College London-Glasgow University-Bristol University, Kyoto University-Seoul National University-Copenhagen University, Denmark-Karolinska Institute, Sweden-Lund University, Sweden- University of Barcelona, Spain-University of Vienna-University of Helsinki-Sapienza University of Rome-University of Malaya-University of Auckland- UGM

* International Atomic Energy Agency (IAEA)

* Non-Aligned Movement-Center of South-South Technical Cooperation (NAM CSSTC)

* Institute of Governance and Public Affairs (IGPA)

* The Australia-Indonesia Centre (AIC)

* Towards A New Age of Partnership (TANAP), Universiteit Leiden-UGM

* Knowledge Sector Initiative (KSI)-partner

* The Asian Academy for Heritage Management (UNESCO-ICCROM)

* Asian Consortium for Political Research (ACPR)

* Germany-Indonesian, Geo-Campus in Indonesia for Competence in Education and Research for Organizations, RWTH Aachen-UGM (Get-In CICERO)

* Center for Indigenous &amp; Cultural Psychology (CICP)

* International Association for Hydro-Environment Engineering and Research (IAHEER)

* The ASEAN International Mobility for Students (AIMS)

* Association Franco-Indonésienne pour le Développement des Sciences (AFIDES)

* Consortium Eindhoven University of Technology / TU/e (The Netherlands) – NUS (Singapore) – UGM

* Southeast and South Asia and Taiwan Universities (SATU Presidents’ Forum)

* The Academic Consortium for the 21st Century (AC21)

* MedicProLink-UGM

* International Indonesia Forum UGM-Yale
* Indonesian Netherlands University Consortium on Sustainable Future (INUCoST)
* The Network of Centers /NoC Interational Consortium - CfDS UGM
* Collaborative Center for Biomedical Scaffold Research, BRIN-UGM

* Asean University Network (AUN)

* Promotion of Sustainability in Postgraduate Education and Research Network (ProSPER Net)

* Asian Association of Veterinary Schools (AAVS)

* Partnership in Science &amp; Technology Massachusetts Institute of Technology-Harvard University-Stanford University-Princeton University-Northwestern University-University of Texas at Austin-University of Maryland, College Park-Colorado University, Boulder-North Carolina University, Chapel Hill-Colorado School of Mines-UGM

* American Nuclear Society (ANS)

* Cosmopolis Advanced, Universiteit Leiden-UGM

* Towards Unity For Health (TUFH)

* Amsterdam Institute for Social Science Research (AISSR), Universiteit van Amsterdam (UvA)

* University Mobility in Asia Pacific (UMAP),

* Network For Quality In International Health Postgraduate (LINQED Educational Network)

* Educational Commission for Foreign Medical Graduates (ECFMG)

* European Communication Research and Education Association (ECREA)

* Citizen Engagement and Natural Resource Governance Education (CitRes-Edu)

* ASEAN Universities Consortium on Food and Agro-based Engineering &amp; Technology (AUCFA)

* World Organization of Animal Health (OIE)

* The Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences Scientific Programme Indonesia - Netherlands (KNAW-SPIN)

* Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)

* Partnership in Food &amp; Nutrition Cornell University-The Michigan State University-Purdue University-UGM

* American Accounting Association (AAA)

* Groningen Research Center for Southeast Asia and ASEAN, Rijksuniversiteit Groningen/UG, The Netherlands

* Southeast Asian University Consortium for Graduate Education in Agriculture and Natural Resources

* Global Educational Exchange in Medicine and the Health Professions (GEMx)

* Consortium for International Crop Protection (CICP)

* International Network of Institutions for Higher Education in International Health (tropEd)

* International Association for Accounting Education and Research (IAAER)

* INDEPTH Training and Research Centre of Excellence (INTREC),

* The Asia Pacific Master of Arts in Human Rights and Democratization (APMA)

* South East Regional Association of Medical Education (SEARAME)

* European Association for Southeast Asian Studies (EASAS)

* Centre de coopération Internationale en Recherche Agronomique pour le Développement (CIRAD)

* World Institute for Nuclear Security (WINS)

* Partnership in Science &amp; Technology Edinburgh University-University of Manchester-Warwick University-Nottingham University-Birmingham University-Leeds University-Queen Mary University of London-UGM

* Center for Maritime Economics &amp; Logistics – Erasmus University Rotterdam

* International Union of Microbiological Societies (IUMS)

* International Sociological Association (ISA)

* ERASMUS+,

* World Center of Excellence on Landslide Disaster Reduction – International Programme on Landslide (WCoE IPL-UNESCO)

* International Project Management Association, Europe

* International Consortium for Information Technology and Electrical Engineering (ICITEE)

* Accreditation Council of Pharmacy Education (ACPE)

* International Consortium for Social Development (ICSD)

* International Consortium for Sustainable Civil Engineering Structures and Construction Materials (ICSCESCM)

* Project Management Institute (PMI), USA

* International Consortium for Geological Engineering and Geosciences (ICGoES)

* Federation of Asian Pharmaceuticals Association (FAPA)

* Partnership in Science &amp; Technology University of British Columbia-California Institute of Technology-KU Leuven-Vrije Universiteit Brussel-Maastricht University-Vrije Universiteit Amsterdam-Zurich University-Tohoku University-UGM

* Asia – Europe Meeting (ASEM)

* Encountering A Common Past (ENCOMPAS), Universiteit Leiden-UGM

* Asian Association for Public Administration (AAPA)

* Collaborative Programme on Sustainable Development Goals: UI, UGM, Delft University of Technology/TU Delft and Erasmus University

* American Society of Mechanical Engineers (ASME)

* GEOCAP, Delft University of Technology/TU Delft-Universiteit Utrecht-TU ITC-ITB-UGM-UI

* International Public Policy Association (IPPA)

* International Association for Cross-Cultural Psychology (IACCP)

* Southeast Asian Network of Animal Science (SEANAS)

* Asian Association of Agricultural College and University (AAACU)

* US-Indonesia Partnership Program for Study Abroad Capacity (USIPP)

* Partnership in Agro Complex/Agricultural sciences &amp; Economics: Wageningen University &amp; Research-University California, Davis-University of Wisconsin, Madison-Tokyo University-Queensland University-Purdue University-Michigan State University- University of Reading -Minnesota University-Texas A &amp; M University- University of Maryland, College Park-Universiteit Ghent, Belgium-BOKU, Vienna Austria-Osaka University-UGM

* Asian Association of Indigenous and Cultural Psychology (AAICP)

* Projects IN Controlled Environments (PRINCE2), AXELOS, London, UK

* International Consortium of Universities in South and Southeast Asia Region for the Doctoral Education on the Agricultural Science and Biotechnology (IC-U12)

* Asian Australian Animal Production (AAAP)

* Implementation Research on Tropical Diseases &amp; Public Health, School of Medicine &amp; Public Health, The Johns Hopkins University-UGM

* Asian Association of Schools of Pharmacy (AASP),

* International Database for Enhanced Assessments and Learning (IDEAL Consortium)

* International Association of Geomorphologist (IAG)

* Forum of Higher Education in Geography and Geography Education (FORPIMGEO)

* International Cell Research Organization (ICRO-UNESCO)

* Partnership in pharmacy, mathematics &amp; natural sciences Chicago University-Universiteit Leiden-Kyoto University-Sydney University-UGM

* Asian Association of Social Psychology (AASP)

* Central Agriculture and Bioscience International South-east Asia (CABI)

* Department of Agriculture Fisheries and Forestry Australia (DAFF)

* Commonwealth Scientific and Industrial Research Organization Australia (CSIRO)

* Australian Centre for International Agricultural Research (ACIAR)

* Centre for Biological Information Technology (CBIT), The University of Queensland Australia

* Erasmus+ Capacity Building in Higher Education﻿ (REPESEA)

* Pharmacy Education and Research Network of ASEAN,

* French Institute of Health and Medical Research (INSERM)

* International Society for Social Justice Research (ISCJR)

* The International Bioprocessing Association (IBA)

* Asian School in Public Health (ASPH)

* British-Indonesian Higher Education Consortium (BIHEC)

* The Southeast Asian Regional Center for Graduate Study and Research in Agriculture (SEARCA)

* International Geothermal Association (IGA)

* Partnership in Energy, Maritime &amp; Environment, Center for Development of Sustainable Region (CDSR), University of California, Davis (UC Davis)-UGM

* Inter-University Consortium on Global Health (IUCGH).

* Institute of Nuclear Materials Management (INMM)

* Consortium on Geospatial Information Science and Engineering (CGISE)

* Consortium of Agricultural Education Japan - Indonesia, SUIJI

* International Consortium of Geo-Disaster Reduction (ICGDR)

* College of Asia Pacific (CAP) Kyushu University-UGM

* Association of Academic Health Centers International (AAHCI)

* ASEAN University Consortium for Food and Agro-based Engineering and Technology (AUCFA),

* University Network for Tropical Agriculture (UNTA)

* Center for Advanced Studies for Agriculture and Food (CASAF)

* Asian Federation of Societies on Lactic Acid Bacteria (AFSLAB),

* Germany Alumni Food Network (GAFooN),

* The International Institute for Geo-Information Science and Earth Observation (ITC), Enschede, The Netherlands

* Mycotoxin Reduction Program (MYCORED),

* The Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) Study Center Consortium

* System of Rice Intensification (SRI) with JIRCAS,

* Food Safety Intensive Course – Kagawa University, etc.

* International Consortium on Landslide (ICL)

* Consortium Hokkaido University, Japan-Karlsruhe Institute of Technology (KIT), Germany-UGM

* COCHRAN-COCHRANE INDONESIA,

* Association to Advance Collegiate Schools of Business (AACSB Membership),

* Global Business School Network (GBSN)

* New Energy and Industrial Technology Development Organization (NEDO), Japan

* University Consortium on Global Health Indonesian-Germany,

* International Consortium on Bioethics &amp; Medical Humanities-(CBMH)

* Education and Research Capacity Building (HEALTH-I)

* Partnership in Humanity &amp; Philosophy Cornell University-Columbia University-University of Pittsburgh-UGM

* Association of Asia-Pacific Business School (AAPBS)

* Asia Pacific Consortium of Veterinary Epidemiology (APCOVE)

* ASEAN University Network for Business and Economics (AUN BE)

* The Australian Consortium for In-Country Indonesian Studies (ACICIS)

* The European Foundation for Management Development (EFMD)

* World Federation of Medical Education (WFME)

* The International Academy of Financial Consumers (IAFICO)

* Marine Natural Products (MNP), Osaka University-Hokkaido University-ITB-UGM

* East Asia Development Network (EADN).

* Network of International Business and Economics Schools (NIBES)

* Partnership in Biotechnology University of Toronto/Toronto Medical Laboratories-Queensland University-Wageningen University &amp; Research-UGM

* The Federation of the Universities of the Islamic World (FUIW)

* Partnership in Law &amp; Social Sciences Universiteit Leiden-Nagoya University-Utrecht University-Melbourne University-UGM

* International Association of Law Schools (IALS)

* University Consortium on the Environmental (UCE)

* Partnership in Geo-Disaster Risk Management System Osaka University-UGM

* Coastal Resources Management Project (CRMP)

* UK-Indonesia Consortium for Interdisciplinary Sciences (UKICIS)

* Environmental Forum for the Commission on Environmental Law, the International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (CEL-IUCN)

* International College of Dentist (ICD)

* Federal Research Center for Nutrition Institute for Hygiene and Toxycology, West Germany

* Institute for Microbiological Research, Tokyo, Japan

* CTI Engineering International and Associates

* Partnership in Life &amp; Health sciences Universität Heidelberg-Universität Freiburg-Freie Universität Berlin-Humboldt-Universität zu Berlin-Universität Leipzig-Universitat Tübingen-Universität Göttingen, Germany-UGM

* United Nations University-Institute for the Advanced Study of Sustainability (UNU-IAS)

* Consortium for Populations-Activities-Resources-Environments (PARE)

* International Society for Ceramics in Medicine (ISCM)

* American Chemical Society (ACS)

* Tissue Engineering and Regenerative Medicine Society, Asia Pacific Council (TERMIS-AP)

* Consortium for Engineering Physics (CEP)

* Partnership in Science &amp; Technology ANU-Sydney University, UNSW, Western Australia University, Adelaide University-UGM

* International Research Consortium on Dengue Risk Assessment, Management, and Surveillance (IDAMS)

* Partnership in Geography &amp; Disaster Risk Management System University of Paris 1, Pantheon, Sorbonne, French-UGM

* Global Partnership for the Prevention of Armed Conflict (GPPAC)

* Malaria Transmission Consortium (MTC)

* Collaboration in Economics, Management, Business, Accounting &amp; Finance University of California, Berkeley-London School of Economics and Political Science (LSE)-Erasmus University Rotterdam-University of Wisconsin, Madison-Melbourne University-ANU-UGM

* Partnership in Science &amp; Technology UCLA-TU Munich-LMU Munich-EPFL-Sheffield University-Durham University-Illinois University at  Urbana Champaign-Pennsylvania University (The Wharton School)-Georgia Institute of Technology-Tokyo Institute of Technology-Duke University-University of Washington at Seattle, University of Michigan at Ann Arbor-McGill University-Universite' de Sorbonne-National University of Singapore-Nanyang Technological University-University of Tsinghua-Taiwan National University-University of Zurich-Moscow State University- UGM

* Asian Population Association (APA).

* Global Geothermal Courses/International Geothermal Association, Bonn, Germany

* International Consortium on Geo-disaster Reduction (ICGdR)

* Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI), UK

* Maritime Security Consortium (MSC)

* The South East Asia Infectious Disease Clinical Research Network (SEAICRN)

* The Institute for Training and Technical Cooperation (ITTC), WTO

* Partnership Delft University of Technology/TU Delft-ITB, UGM, UI

* Association for Asian Constitutional Studies (AACS)

* The International Master in Security, Intelligence and Strategic Studies (IMSISS)

* AVEVA partnership, Cambridge University-UGM

* World Mosquito Program (WMP), Monash University-UGM

* The University of Tokyo Research Internship Program (UTRIP)

* The Cambridge Crystallographic Data Centre (CCDC), UK

* Southeast Asian Mathematical Society (SEAMS).

* OEX Partner, Monash University-UGM

* Partnership in science &amp; technology Universite' de Paris Sciences et Lettres'-Universite' de Paris-Universite' de Paris Saclay-Universite' de Claude Bernard Lyon 1-Universite' de Bordeaux-Universite' de Lorraine-Sciences Po-Universite' de Grenoble Alpes-École Polytechnique-École Normale Supérieure, French-UGM

* International Academic Association on Planning, Law, and Property Rights (PLPR)

* Consortium Natural Resources and Development (CNRD),

* Tokyo University of Foreign Studies (TUFS)

* The Future Research Talent (FRT) ANU-UGM

* South East Asian Technical University Consortium (SEATUC)

* The Asia-Pacific Law Deans’ Forum

* International Strategy and Partnerships, ANU-UGM

* ASEAN University Network-Kyoto University Committee

* Partnership in medicine, health &amp; clinical sciences Johns Hopkins University-Toronto University-RIKEN Japan-Universiteit van Amsterdam, Universiteit Utrecht-Vrije Universiteit Amsterdam-Sydney University-Monash University-Melbourne University-Universitat Tubingen-Universite' de Montpellier-UGM

* International Conference on Nusantara Philosophy (ICNP)

* The Center for Religious and Cross-cultural Studies (CRCS)
* The Indonesian Consortium for Religious Studies (ICRS)
* The Indonesia-Australia Human Flourishing Center


== luar ==
* {{id}} [http://ikomp.ugm.ac.id/]
* {{id}} [http://www.ugm.ac.id/ Situs resmi Universitas Gadjah Mada]
* {{id}} [http://www.satubumi.net Situs resmi Satu Bumi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813100642/http://www.satubumi.net/ |date=2010-08-13 }}
* {{id}} [http://www.fkt.ugm.ac.id/index.php/ situs resmi Fak. Kehutanan]

{{PTN di Indonesia}}

[[Kategori:Paguron luhur nagri di Indonésia|Gadjah Mada]]
[[Kategori:Paguron luhur di Yogyakarta|Gadjah Mada]]
[[Kategori:Nu ngadeg taun 1949]]</text>
      <sha1>5da9thjvzgw7tefp9pfhen1kvliykx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gandrum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100789</id>
    <revision>
      <id>709608</id>
      <parentid>703155</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T13:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pijri Paijar</username>
        <id>27067</id>
      </contributor>
      <origin>709608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11467" sha1="4om8o1h6wtdkgorr00pxyviz92zu3vv" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = ''Gandrum''
| image = Sorghum.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Poales]]
| familia = [[Poaceae]]
| genus = '''''Sorghum'''''
| genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| subdivision_ranks = Spesies
| subdivision =
Aya kana 30 spésiés, tempo di handap
}}

'''Gandrum'''; sorgum;  (''Sorghum'' spp.) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawargga [[Poaceae]].&lt;ref name=&quot;Gandrum&quot;/&gt; Ieu tutuwuhan sarwa guna tiasa dianggo mangrupa sumber [[pangan]], parab [[ingon]] sareng bahan baku [[industri]]. Salaku bahan pangan, gandrum aya dina nomer ka-5 saatos [[gandum]], [[jagong]], [[paré]], tur [[hanjeli]].&lt;ref name=&quot;Gandrum&quot;/&gt; Gandrum mangrupikeun ''makanan pokok'' penting di [[Asia kidul]] kitu deui di [[Afrika]] sub-sahara.&lt;ref name=&quot;Gandrum&quot;&gt;{{Cite  book|title =Sorgum: Benih Leluhur untuk Masa Depan| last=  Arif| first= Ahmad| coauthors =Kepustakaan Populer Gramedia| year= 2020|page=8|location=Jakarta| publisher=Kepustakaan Populer Gramedia| isbn=9786024813710|url=https://books.google.co.id/books?id=IsnjDwAAQBAJ&amp;pg=PA8&amp;dq=sorgum+adalah&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwja1IOMtOvuAhVCOSsKHZnHAwwQ6AEwA3oECAUQAg#v=onepage&amp;q=sorgum%20adalah&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;

Binih gandrum téh bentukna buleud, tapi aya ogé anu rada lonjong kalayan warna anu rupa-rupa, mimiti tina bodas, konéng gading, coklat ngora, beureum, nepi ka hideung.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Ensiklopedia dari Bumi Nusantara ke Piring Kita|last=Stephanie|first=Maria|publisher=Guru Bumi|year=2024|location=Yogyakarta}}&lt;/ref&gt; Gandrum ogé ngandung serat anu teu leyur dina cai atawa serat kasar jeung serat pangan, masing-masing gedéna 6,5% - 7,9% jeung 1,1% - 1,23%. Kandungan protéinna ogé saimbang jeung [[jagong]], nyaéta gedéna 10,11% sedengkeun jagong mah 11,02%.

Kitu ogé jeung kandungan patina anu gedéna 80,42% sedengkeun kandungan dina jagong mah 79,95%. Ngan hanjakalna, anu ngajadikeun tipung gandrum kurang dipikaresep téh nyaéta lantaran euweuh kandungan gluténan kawas dina [[Tarigu|tipung tarigu]]. Masarakat [[Indonésia]] geus kajebat dina kanikmatan kanyandna tarigu kusabab luhurna kandungan [[Glutamin|glutén]], sarta ieu pisan anu ngajadikeun adonan mi jeung [[roti]] téh jadi kanyand (lentur).

Kawas béas, binih gandrum ogé bisa diolah jadi sangu ku cara dipisahkeun kulit arina sarta dikulub dina panci/paréuk nepi ka hipu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Salian ti éta, gandrum dipikawanoh boga mangpaat anu leuwih alus batan tipung tarigu lantaran bébas glutén jeung boga angka indéks glikémik anu handap, sahingga milu ngarojong trén gerakan konsumén diét bébas glutén kawas di nagara-nagara maju.

==Ngaran séjén==
Ngaran daérahna,kayaning : ''jaba bĕndil, jaba bĕngkok'' ([[basa Batak|Bat.]]); ''jagung roté, jawaras, [[gandum]], gĕndum'' (Mly.); ''jaguĕng garai, gandun'' ([[basa Minangkabau|Mink.]]); ''jagung cĕtrik, gandrum, gandrung, goel'' ([[basa Sunda|Sd.]]); ''cantél, gandum, jagung cantél, j. inda, j. pari, oncér'' (Jw.); ''jhaghung bhulir, oncér'' ([[basa Madura|Md.]]); ''batara tojéng'' (Mak.); ''bata'' ([[basa Bugis|Bug.]]); ''sĕla'' ([[Flores]]); ''dela'' ([[Solor]]); ''péla’ dae’, péla hik'' ([[Rote]]); ''téraé hawu'' ([[Sawu]]); ''wataru hamu'' ([[Sumba]]); jeung réa-réa deui.&lt;ref name=heyne192&gt;{{aut|[[Karel Heyne|Heyne, K.]]}} 1987. ''Tumbuhan Berguna Indonesia'' '''I''': 192-6. Badan Litbang Kehutanan, Departemen Kehutanan. Jakarta. (versi berbahasa [[Belanda]] [http://archive.org/stream/denuttigeplanten1922heyn#page/138/mode/2up -1922- '''I''': 138-42])&lt;/ref&gt;

==Kandungan kimia jeung kagunaan==
Gandrum ogé ngandung [[serat]]:fiber teu larut cai atanapi serat kasar sareng [[serat pangan]], masing-masing ageungna 6,5% - 7,9% tur 1,1% - 1,23%. Kandungan protein ogé saimbang sareng jagong gedéna 10,11% sedangkeun jagongmah 11,02%.

Kitu ogé sareng kandungan pati gedéna 80,42% sedengkeun kandungan dina jagong 79,95%. Hanjakalna, [[tipung]] gandrum kurang dipikaresep alatan henteu mibanda [[gluten]] sapertos anu aya dina tipung tarigu. Masyarakat [[Indonésia]] geus karung mikaresep kana tipung [[tarigu]], alatan kandung gluten anu loba, gluten ieu anu ngawangun adonan emih jeung roti jadi élastis.

Sok padahal Loba teuing ngonsumsi bahan pangan anu ngandung ''gluten'' ogé henteu alus pikeun kaséhatan, alatan bisa ngabalukarkeun ''celiac desease''. Malahan ieu mangrupi salah sahiji jalan kaluar tina  ayana alternatif tipung anu leuwih sehat pikeun dikonsumsi tayalian tipung gandrum.&lt;ref name=&quot;Gandrum1&quot;/&gt;

Sagigireun kitu gandrum dipikanyaho mibanda mangpaat anu leuwih  hadé tibatan tipung tarigu alatan gluten free sarta mibanda angka ''glikemik index'' anu saeutik tangtuna milu ngarojong trend gerakan konsumén ''gluten free diet'' saperti di nagara-nagara maju.&lt;ref name=&quot;Gandrum1&quot;&gt;{{Cite  book|title =Energi hijau: pilihan bijak menuju negeri mandiri energi| last=  Prihandana| first= Rama| coauthors =Niaga Swadaya| year= 2008|page=117|location=Jakarta| publisher=Niaga Swadaya| isbn=9789790020672|url=https://books.google.co.id/books?id=QTIKqw5aNGIC&amp;pg=PA117&amp;dq=sorgum+adalah&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwja1IOMtOvuAhVCOSsKHZnHAwwQ6AEwBXoECAEQAg#v=onepage&amp;q=sorgum%20adalah&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;

== Budidaya gandrum==
Gandrum kagolongkeun tutuwuhan  anu gampil dibudidayakeun kituna waragad anu dikaluarkeun pikeun ngurusna kaitung murah katut bisa dipelak  tumpangsari jeung tutuwuhan séjén, kayaning: [[paré]] [[huma]], [[kadelé]], [[kacang taneuh]]  atawa bako, tangtuna ogé bisa dipelak sacara monokultur. Dina  sakali melak, gandrum bisa dipanén leuwih ti sakali ku kituna gandrum kasebut tutuwuhan  anu mibanda produktivitas alus. Daérah budidayana gandrum lega pisan, gandrum bisa hidup ti mimiti daérah landeuh nepika daérah tonggoh kalayan iklim tropis-garing nepika iklim baseuh.&lt;ref name=&quot;sorgum2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Biba|first=M. Arsyad|date=2015|title=Prospek pengembangan sorgum untuk ketahanan pangan dan energi|url=|journal=Iptek Tanaman Pangan|volume=6|issue=2|pages=|doi=}}&lt;/ref&gt;

Di Indonesia, daérah anu melak gandrum kawilang loba. Kiwari, daérah anu ngahasilkeun gandrum mimiti ti  [[Jawa Tengah]] ([[Kabupaten Pati|Pati]], [[Kabupaten Demak|Demak]], [[Kabupaten Wonogiri|Wonogiri]], [[Kabupaten Grobogan|Grobogan]]), [[Daerah Istimewa Yogyakarta|Yogyakarta]] ([[Kabupaten Gunungkidul|Gunung Kidul]], [[Kabupaten Kulon Progo|Kulon Progo]]), [[Jawa Timur]] ([[Kabupaten Lamongan|Lamongan]], [[Kabupaten Bojonegoro|Bojonegoro]], [[Kabupaten Tuban|Tuban]], [[Kota Probolinggo|Probolinggo]]), nepika sawaréh daérah di [[Nusa Tenggara Barat]] jeung [[Nusa Tenggara Timur]].&lt;ref name=&quot;sorgum1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sirappa|first=M.P.|date=2003|title=Prospek Pengembangan Sorgum di Indonesia sebagai Komoditas Alternatif untuk Pangan, Pakan, dan Industri|url=|journal=Jurnal Litbang Pertanian|volume=22|issue=4|pages=133-140|doi=}}&lt;/ref&gt;  Sorgum kaasup tutuwuhan prioritas kadua pikeun petani di Nusa Tenggara Timur saenggeus tangkal  jagong, alatan sagigireun gandrum bisa dipelakk dina lahan-lahan anu teupati subur, saperti halodo leuwih panjang, irigasi kurang, tutuwuhan sorgum ogé bisa dimangpaatkeun salaku parab ingon-ingon. &lt;ref name=&quot;sorgum&quot;&gt;{{Cite journal|last=Subagio|first=Herman dan Muh Aqil|date=2013|title=Pengembangan Produksi Sorgum di Indonesia.|url=|journal=Seminar Nasional Inovasi Teknologi Pertanian|volume=|issue=|pages=199-214|doi=}}&lt;/ref&gt;.

== Spésiés ==
* ''[[Sorghum almum]]''
* ''[[Sorghum amplum]]''
* ''[[Sorghum angustum]]''
* ''[[Sorghum arundinaceum]]''
* ''[[Sorghum bicolor]]'' ([[Cantel]], durra, milo)
* ''[[Sorghum brachypodum]]''
* ''[[Sorghum bulbosum]]''
* ''[[Sorghum burmahicum]]''
* ''[[Sorghum controversum]]''
* ''[[Sorghum drummondii]]''
* ''[[Sorghum ecarinatum]]''
* ''[[Sorghum exstans]]''
* ''[[Sorghum grande]]''
* ''[[Johnson grass|Sorghum halepense]]''
* ''[[Sorghum interjectum]]''
* ''[[Sorghum intrans]]''
* ''[[Sorghum laxiflorum]]''
* ''[[Sorghum leiocladum]]''
* ''[[Sorghum macrospermum]]''
* ''[[Sorghum matarankense]]''
* ''[[Sorghum miliaceum]]''
* ''[[Sorghum nitidum]]''
* ''[[Sorghum plumosum]]''
* ''[[Sorghum propinquum]]''
* ''[[Sorghum purpureosericeum]]''
* ''[[Sorghum stipoideum]]''
* ''[[Sorghum timorense]]''
* ''[[Sorghum trichocladum]]''
* ''[[Sorghum versicolor]]''
* ''[[Sorghum virgatum]]''
* ''[[Sorghum vulgare]]''

&lt;gallery&gt;
File:Benin - Tchouk photo 7.jpg
File:Ybsgm 2b (7707848650).jpg
File:Wikiourembaya2.jpg
File:Women pounding Soghum in Pader in the afternoon.jpg
File:Ponk and sev.jpg
File:Natural history (1919) (14595282107).jpg

&lt;/gallery&gt;

== Tutumbu ka luar ==
{{Commonscat|Sorghum}}
* [http://www.fao.org/docrep/T0818e/T0818E00.HTM FAO Report (1995) &quot;Sorghum and millets in human nutrition&quot;]
* [http://www.fao.org/inpho/content/compend/toc_main.htm#TopOfPage FAO &quot;Compendium on post-harvest operations&quot; — Contains discussion on origin, processing and uses of sorghum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505233003/http://www.fao.org/inpho/content/compend/toc_main.htm#TopOfPage |date=2010-05-05 }}
* [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/sorghum.html Alternative Field Crops]
* [http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=42106 ITIS 42106] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051129020415/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=42106 |date=2005-11-29 }} 2002-09-22
* [http://www.icrisat.org/text/research/grep/homepage/sorghum/sorghumhomepage.htm ICRISAT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050324042221/http://www.icrisat.org/text/research/grep/homepage/sorghum/sorghumhomepage.htm |date=2005-03-24 }}
* [http://amarillo.tamu.edu/programs/irrigtce/publications/Grain%20Sorghum%20Irrigation%20B-6152.pdf Grain Sorghum Irrigation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911064046/http://amarillo.tamu.edu/programs/irrigtce/publications/Grain%20Sorghum%20Irrigation%20B-6152.pdf |date=2009-09-11 }}
* [http://www.grains.org/page.ww?section=Barley%2C+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Sorghum Sorghum on US Grains Council Web Site]
* [http://www.sorghumgrowers.com National Grain Sorghum Producers]
* [http://www.ca.uky.edu/nssppa/production.html National Sweet Sorghum Producers and Processors Association]
* [http://www.grains.org/galleries/default-file/Sorghum%20Handbook.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202074553/http://www.grains.org/galleries/default-file/Sorghum%20Handbook.pdf |date=2007-12-02 }} - Sorghum Handbook
* [http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm Sorghum Growth Stages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429022343/http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm |date=2007-04-29 }}
* [http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pbio.0030013 Sequencing of the Sorghum Genome by Methylation Filtration]
* [http://www2.dpi.qld.gov.au/health/11762.html Risk management of cyanide (prussic acid) and nitrates in sorghum crops]
* [http://www.phytozome.net/sorghum Preliminary assembly and annotation of sorghum bicolor genome]

== Referensi ==
&lt;references /&gt;
{{Bahan pangan}}
{{tanaman-stub}}

[[Kategori:Poaceae]]
[[Kategori:Serealia]]
[[Kategori:Tutuwuhan tropis]]
[[Kategori:Tutuwuhan industri]]
[[Kategori:Tutuwuhan]]
[[Kategori:Bahan kadaharan]]</text>
      <sha1>4om8o1h6wtdkgorr00pxyviz92zu3vv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709609</id>
      <parentid>709608</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T13:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pijri Paijar</username>
        <id>27067</id>
      </contributor>
      <comment>/* Budidaya gandrum */</comment>
      <origin>709609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12591" sha1="lc6h66474rju1vqgc4dyaf8qj2rg9wc" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = ''Gandrum''
| image = Sorghum.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Poales]]
| familia = [[Poaceae]]
| genus = '''''Sorghum'''''
| genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| subdivision_ranks = Spesies
| subdivision =
Aya kana 30 spésiés, tempo di handap
}}

'''Gandrum'''; sorgum;  (''Sorghum'' spp.) nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawargga [[Poaceae]].&lt;ref name=&quot;Gandrum&quot;/&gt; Ieu tutuwuhan sarwa guna tiasa dianggo mangrupa sumber [[pangan]], parab [[ingon]] sareng bahan baku [[industri]]. Salaku bahan pangan, gandrum aya dina nomer ka-5 saatos [[gandum]], [[jagong]], [[paré]], tur [[hanjeli]].&lt;ref name=&quot;Gandrum&quot;/&gt; Gandrum mangrupikeun ''makanan pokok'' penting di [[Asia kidul]] kitu deui di [[Afrika]] sub-sahara.&lt;ref name=&quot;Gandrum&quot;&gt;{{Cite  book|title =Sorgum: Benih Leluhur untuk Masa Depan| last=  Arif| first= Ahmad| coauthors =Kepustakaan Populer Gramedia| year= 2020|page=8|location=Jakarta| publisher=Kepustakaan Populer Gramedia| isbn=9786024813710|url=https://books.google.co.id/books?id=IsnjDwAAQBAJ&amp;pg=PA8&amp;dq=sorgum+adalah&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwja1IOMtOvuAhVCOSsKHZnHAwwQ6AEwA3oECAUQAg#v=onepage&amp;q=sorgum%20adalah&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;

Binih gandrum téh bentukna buleud, tapi aya ogé anu rada lonjong kalayan warna anu rupa-rupa, mimiti tina bodas, konéng gading, coklat ngora, beureum, nepi ka hideung.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Ensiklopedia dari Bumi Nusantara ke Piring Kita|last=Stephanie|first=Maria|publisher=Guru Bumi|year=2024|location=Yogyakarta}}&lt;/ref&gt; Gandrum ogé ngandung serat anu teu leyur dina cai atawa serat kasar jeung serat pangan, masing-masing gedéna 6,5% - 7,9% jeung 1,1% - 1,23%. Kandungan protéinna ogé saimbang jeung [[jagong]], nyaéta gedéna 10,11% sedengkeun jagong mah 11,02%.

Kitu ogé jeung kandungan patina anu gedéna 80,42% sedengkeun kandungan dina jagong mah 79,95%. Ngan hanjakalna, anu ngajadikeun tipung gandrum kurang dipikaresep téh nyaéta lantaran euweuh kandungan gluténan kawas dina [[Tarigu|tipung tarigu]]. Masarakat [[Indonésia]] geus kajebat dina kanikmatan kanyandna tarigu kusabab luhurna kandungan [[Glutamin|glutén]], sarta ieu pisan anu ngajadikeun adonan mi jeung [[roti]] téh jadi kanyand (lentur).

Kawas béas, binih gandrum ogé bisa diolah jadi sangu ku cara dipisahkeun kulit arina sarta dikulub dina panci/paréuk nepi ka hipu.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Salian ti éta, gandrum dipikawanoh boga mangpaat anu leuwih alus batan tipung tarigu lantaran bébas glutén jeung boga angka indéks glikémik anu handap, sahingga milu ngarojong trén gerakan konsumén diét bébas glutén kawas di nagara-nagara maju.

==Ngaran séjén==
Ngaran daérahna,kayaning : ''jaba bĕndil, jaba bĕngkok'' ([[basa Batak|Bat.]]); ''jagung roté, jawaras, [[gandum]], gĕndum'' (Mly.); ''jaguĕng garai, gandun'' ([[basa Minangkabau|Mink.]]); ''jagung cĕtrik, gandrum, gandrung, goel'' ([[basa Sunda|Sd.]]); ''cantél, gandum, jagung cantél, j. inda, j. pari, oncér'' (Jw.); ''jhaghung bhulir, oncér'' ([[basa Madura|Md.]]); ''batara tojéng'' (Mak.); ''bata'' ([[basa Bugis|Bug.]]); ''sĕla'' ([[Flores]]); ''dela'' ([[Solor]]); ''péla’ dae’, péla hik'' ([[Rote]]); ''téraé hawu'' ([[Sawu]]); ''wataru hamu'' ([[Sumba]]); jeung réa-réa deui.&lt;ref name=heyne192&gt;{{aut|[[Karel Heyne|Heyne, K.]]}} 1987. ''Tumbuhan Berguna Indonesia'' '''I''': 192-6. Badan Litbang Kehutanan, Departemen Kehutanan. Jakarta. (versi berbahasa [[Belanda]] [http://archive.org/stream/denuttigeplanten1922heyn#page/138/mode/2up -1922- '''I''': 138-42])&lt;/ref&gt;

==Kandungan kimia jeung kagunaan==
Gandrum ogé ngandung [[serat]]:fiber teu larut cai atanapi serat kasar sareng [[serat pangan]], masing-masing ageungna 6,5% - 7,9% tur 1,1% - 1,23%. Kandungan protein ogé saimbang sareng jagong gedéna 10,11% sedangkeun jagongmah 11,02%.

Kitu ogé sareng kandungan pati gedéna 80,42% sedengkeun kandungan dina jagong 79,95%. Hanjakalna, [[tipung]] gandrum kurang dipikaresep alatan henteu mibanda [[gluten]] sapertos anu aya dina tipung tarigu. Masyarakat [[Indonésia]] geus karung mikaresep kana tipung [[tarigu]], alatan kandung gluten anu loba, gluten ieu anu ngawangun adonan emih jeung roti jadi élastis.

Sok padahal Loba teuing ngonsumsi bahan pangan anu ngandung ''gluten'' ogé henteu alus pikeun kaséhatan, alatan bisa ngabalukarkeun ''celiac desease''. Malahan ieu mangrupi salah sahiji jalan kaluar tina  ayana alternatif tipung anu leuwih sehat pikeun dikonsumsi tayalian tipung gandrum.&lt;ref name=&quot;Gandrum1&quot;/&gt;

Sagigireun kitu gandrum dipikanyaho mibanda mangpaat anu leuwih  hadé tibatan tipung tarigu alatan gluten free sarta mibanda angka ''glikemik index'' anu saeutik tangtuna milu ngarojong trend gerakan konsumén ''gluten free diet'' saperti di nagara-nagara maju.&lt;ref name=&quot;Gandrum1&quot;&gt;{{Cite  book|title =Energi hijau: pilihan bijak menuju negeri mandiri energi| last=  Prihandana| first= Rama| coauthors =Niaga Swadaya| year= 2008|page=117|location=Jakarta| publisher=Niaga Swadaya| isbn=9789790020672|url=https://books.google.co.id/books?id=QTIKqw5aNGIC&amp;pg=PA117&amp;dq=sorgum+adalah&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwja1IOMtOvuAhVCOSsKHZnHAwwQ6AEwBXoECAEQAg#v=onepage&amp;q=sorgum%20adalah&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;

== Budidaya gandrum==
Gandrum kagolongkeun tutuwuhan  anu gampil dibudidayakeun kituna waragad anu dikaluarkeun pikeun ngurusna kaitung murah katut bisa dipelak  tumpangsari jeung tutuwuhan séjén, kayaning: [[paré]] [[huma]], [[kadelé]], [[kacang taneuh]]  atawa bako, tangtuna ogé bisa dipelak sacara monokultur. Dina  sakali melak, gandrum bisa dipanén leuwih ti sakali ku kituna gandrum kasebut tutuwuhan  anu mibanda produktivitas alus. Daérah budidayana gandrum lega pisan, gandrum bisa hidup ti mimiti daérah landeuh nepika daérah tonggoh kalayan iklim tropis-garing nepika iklim baseuh.&lt;ref name=&quot;sorgum2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Biba|first=M. Arsyad|date=2015|title=Prospek pengembangan sorgum untuk ketahanan pangan dan energi|url=|journal=Iptek Tanaman Pangan|volume=6|issue=2|pages=|doi=}}&lt;/ref&gt;

Di Indonesia, daérah anu melak gandrum kawilang loba. Kiwari, daérah anu ngahasilkeun gandrum mimiti ti  [[Jawa Tengah]] ([[Kabupaten Pati|Pati]], [[Kabupaten Demak|Demak]], [[Kabupaten Wonogiri|Wonogiri]], [[Kabupaten Grobogan|Grobogan]]), [[Daerah Istimewa Yogyakarta|Yogyakarta]] ([[Kabupaten Gunungkidul|Gunung Kidul]], [[Kabupaten Kulon Progo|Kulon Progo]]), [[Jawa Timur]] ([[Kabupaten Lamongan|Lamongan]], [[Kabupaten Bojonegoro|Bojonegoro]], [[Kabupaten Tuban|Tuban]], [[Kota Probolinggo|Probolinggo]]), nepika sawaréh daérah di [[Nusa Tenggara Barat]] jeung [[Nusa Tenggara Timur]].&lt;ref name=&quot;sorgum1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sirappa|first=M.P.|date=2003|title=Prospek Pengembangan Sorgum di Indonesia sebagai Komoditas Alternatif untuk Pangan, Pakan, dan Industri|url=|journal=Jurnal Litbang Pertanian|volume=22|issue=4|pages=133-140|doi=}}&lt;/ref&gt;  Sorgum kaasup tutuwuhan prioritas kadua pikeun petani di Nusa Tenggara Timur saenggeus tangkal  jagong, alatan sagigireun gandrum bisa dipelakk dina lahan-lahan anu teupati subur, saperti halodo leuwih panjang, irigasi kurang, tutuwuhan sorgum ogé bisa dimangpaatkeun salaku parab ingon-ingon. &lt;ref name=&quot;sorgum&quot;&gt;{{Cite journal|last=Subagio|first=Herman dan Muh Aqil|date=2013|title=Pengembangan Produksi Sorgum di Indonesia.|url=|journal=Seminar Nasional Inovasi Teknologi Pertanian|volume=|issue=|pages=199-214|doi=}}&lt;/ref&gt;

TNI AU jeung Kementrian Pertanian (Kementan) sapuk pikeun ngamekarkeun pepelakan gandrum, salaku komoditas bahan kadaharan anu bakal dimekarkeun ku duanana. Kasapukan éta aya dina naskah kasapahaman babarengan (MoU) antara TNI AU jeung Kementan, anu ditandatanganan ku KSAU Marsekal TNI Fadjar Prasetyo jeung Wakil Mentri Pertanian (Wamentan) [[Harvick Hasnul Qolbi]], di [[Lanud Sutan Sahrir]], [[Kota Padang|Padang]], poé Salasa (29/11/2022). Pikeun ngarojong program Katahanan Pangan, TNI AU geus nyiapkeun lahan anu kurang produktif di Lapangan Udara Sutan Syahrir legana 12 héktar keur pamekaran pepelakan gandrum. Diihwalkeun (diharapkeun) ieu program téh bisa mantuan katahanan pangan nasional sarta ngaronjatkeun karaharjaan (kasejahteraan) prajurit jeung kulawargana.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tanda Tangani MOU Ketahanan Pangan, TNI AU-Kementan Sepakat Kembangkan Tanaman Sorgum - ZONAMILITER.COM|url=https://www.zonamiliter.com/2022/11/30/tanda-tangani-mou-ketahanan-pangan-tni-au-kementan-sepakat-kembangkan-tanaman-sorgum/|newspaper=ZONAMILITER.COM|date=2022-11-30|access-date=2026-05-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Spésiés ==
* ''[[Sorghum almum]]''
* ''[[Sorghum amplum]]''
* ''[[Sorghum angustum]]''
* ''[[Sorghum arundinaceum]]''
* ''[[Sorghum bicolor]]'' ([[Cantel]], durra, milo)
* ''[[Sorghum brachypodum]]''
* ''[[Sorghum bulbosum]]''
* ''[[Sorghum burmahicum]]''
* ''[[Sorghum controversum]]''
* ''[[Sorghum drummondii]]''
* ''[[Sorghum ecarinatum]]''
* ''[[Sorghum exstans]]''
* ''[[Sorghum grande]]''
* ''[[Johnson grass|Sorghum halepense]]''
* ''[[Sorghum interjectum]]''
* ''[[Sorghum intrans]]''
* ''[[Sorghum laxiflorum]]''
* ''[[Sorghum leiocladum]]''
* ''[[Sorghum macrospermum]]''
* ''[[Sorghum matarankense]]''
* ''[[Sorghum miliaceum]]''
* ''[[Sorghum nitidum]]''
* ''[[Sorghum plumosum]]''
* ''[[Sorghum propinquum]]''
* ''[[Sorghum purpureosericeum]]''
* ''[[Sorghum stipoideum]]''
* ''[[Sorghum timorense]]''
* ''[[Sorghum trichocladum]]''
* ''[[Sorghum versicolor]]''
* ''[[Sorghum virgatum]]''
* ''[[Sorghum vulgare]]''

&lt;gallery&gt;
File:Benin - Tchouk photo 7.jpg
File:Ybsgm 2b (7707848650).jpg
File:Wikiourembaya2.jpg
File:Women pounding Soghum in Pader in the afternoon.jpg
File:Ponk and sev.jpg
File:Natural history (1919) (14595282107).jpg

&lt;/gallery&gt;

== Tutumbu ka luar ==
{{Commonscat|Sorghum}}
* [http://www.fao.org/docrep/T0818e/T0818E00.HTM FAO Report (1995) &quot;Sorghum and millets in human nutrition&quot;]
* [http://www.fao.org/inpho/content/compend/toc_main.htm#TopOfPage FAO &quot;Compendium on post-harvest operations&quot; — Contains discussion on origin, processing and uses of sorghum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505233003/http://www.fao.org/inpho/content/compend/toc_main.htm#TopOfPage |date=2010-05-05 }}
* [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/sorghum.html Alternative Field Crops]
* [http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=42106 ITIS 42106] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051129020415/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=42106 |date=2005-11-29 }} 2002-09-22
* [http://www.icrisat.org/text/research/grep/homepage/sorghum/sorghumhomepage.htm ICRISAT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050324042221/http://www.icrisat.org/text/research/grep/homepage/sorghum/sorghumhomepage.htm |date=2005-03-24 }}
* [http://amarillo.tamu.edu/programs/irrigtce/publications/Grain%20Sorghum%20Irrigation%20B-6152.pdf Grain Sorghum Irrigation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911064046/http://amarillo.tamu.edu/programs/irrigtce/publications/Grain%20Sorghum%20Irrigation%20B-6152.pdf |date=2009-09-11 }}
* [http://www.grains.org/page.ww?section=Barley%2C+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Sorghum Sorghum on US Grains Council Web Site]
* [http://www.sorghumgrowers.com National Grain Sorghum Producers]
* [http://www.ca.uky.edu/nssppa/production.html National Sweet Sorghum Producers and Processors Association]
* [http://www.grains.org/galleries/default-file/Sorghum%20Handbook.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202074553/http://www.grains.org/galleries/default-file/Sorghum%20Handbook.pdf |date=2007-12-02 }} - Sorghum Handbook
* [http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm Sorghum Growth Stages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429022343/http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm |date=2007-04-29 }}
* [http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pbio.0030013 Sequencing of the Sorghum Genome by Methylation Filtration]
* [http://www2.dpi.qld.gov.au/health/11762.html Risk management of cyanide (prussic acid) and nitrates in sorghum crops]
* [http://www.phytozome.net/sorghum Preliminary assembly and annotation of sorghum bicolor genome]

== Referensi ==
&lt;references /&gt;
{{Bahan pangan}}
{{tanaman-stub}}

[[Kategori:Poaceae]]
[[Kategori:Serealia]]
[[Kategori:Tutuwuhan tropis]]
[[Kategori:Tutuwuhan industri]]
[[Kategori:Tutuwuhan]]
[[Kategori:Bahan kadaharan]]</text>
      <sha1>lc6h66474rju1vqgc4dyaf8qj2rg9wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kiripik sampeu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103242</id>
    <revision>
      <id>709634</id>
      <parentid>621589</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3961" sha1="tf2npigaxv9zafi0e3pxjwc946kru42" xml:space="preserve">[[File:Cassava Chips Kerala DSC 9852.jpg|right |thumb|350px|Kiripik sampeu]] 
'''Kiripik sampeu'''; ''keripik singkong'', nyaéta hiji [[kadaharan]] anu dijieun [[sampeu]] beunang nyiksikan ipis tuluy digoréng.&lt;ref name=”Yuy”/&gt;
Kiripik sampeu ilaharna dijieun tina bahan sampeu sumedeng, tayalian henteu gedé teuing ogé henteu kolot teuing sangkan gampang migawé tur kiripik henteu teuas. &lt;ref name=”Yuy”/&gt;
Kiwari kiripik sampeu téh geus loba rasana, sagigireun rasa [[pangsét]], amis, aya ogé anu rasa lada (balado). &lt;ref name=”uta”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.com/books/about/30_Resep_Peluang_Usaha_Snack_Kering_Dala.html?hl=id&amp;id=5ojKBPdQ18gC#v=onepage&amp;q=keripik%20singkong&amp;f=false| title =Kursus Wirausahautama| last =utama| first =Gramedia| publisher =Gramedia Pustaka | location =Denmark | year =2010|ISBN=9789792264609|pages =16}} Disungsi1 Peb 2022&lt;/ref&gt;

== Cara milih sampeu ==
Milih sampeu téh bisa disebut gampang-gampang hésé. Pikeun nu kakara wawuh jeung kulawarga umbi-umbian ieu, aya sababaraha pituduh anu bisa dipaké pikeun milih sampeu anu hadé saméméh diolah jadi kiripik anu ngeunah.

Pilih sampeu anu masih seger, nyaéta nu kakara dicabut tina taneuh. Memang rada hésé pikeun mastikeun hal ieu iwal lamun melak sorangan di kebon imah. Lamun bisa, meulina waktu sampeu kakara datang atawa kakara diturunkeun tina mobil pangumpul. Biasana sampeu kitu masih kénéh seger sanggeus panén.

Cara séjén nyaéta milih sampeu anu kulitna henteu koyak. Kulitna masih mulus, seger, sarta teu aya tanda-tanda cacad, saperti mesék atawa ruksak.

Umumna sampeu anu hipu miboga tanda kulit arina geus mimiti ngelupas. Titénan kulit arina anu katempo kasar atawa kriwil-kriwil dina istilah basa Jawa.

Nalika dikupas, sampeu anu kulitna gampang mesék biasana miboga kualitas anu alus sarta téksturna hipu. Éta téh salah sahiji ciri sampeu anu hadé.

Titénan ogé bagian penampang dagingna. Lamun aya pola buleudan warna héjo atawa bulao, hadéna ulah meuli sampeu éta sabab geus teu hadé deui pikeun didahar.

Sampeu anu dagingna warna krém biasana kacida hipuna. Sanajan kitu, lain hartina sampeu anu dagingna bodas teu bisa hipu.

Lamun manggihan sampeu anu dagingna katempo teuas, henteu serat, sarta kasar, biasana sampeu éta henteu hipu. Ulah milih sampeu anu miboga ciri sapertos kitu.

Lamun sampeu geus dikupas, cara nyimpenna nyaéta direndem dina cai. Sanggeus éta, asupkeun kana kulkas kalayan bagian daging sampeu kacelup sagemblengna ku cai.

Lamun sampeu can dikupas, simpen di tempat anu kabuka. Ulah nyimpen sampeu dina suhu atawa rohangan anu beueus.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cara Membuat Keripik Singkong Aneka Rasa|url=https://www.mangaip.com/2021/11/cara-membuat-keripik-singkong-aneka-rasa.html|website=MANGAIP BLOG|language=id|access-date=2022-02-09}}&lt;/ref&gt;

==Cara nyieun==

#Sampeu beunang nyiksikan  dikeueuman heula dina [[cai]] [[apu]], kurang leuwih 15-30 menit sangkan rangu jeung hipu. 
#sayagikeun [[katél]] dua, jang minyak sedeng jeung minyak panas. 
#Goréng bahan kiripik dina katél anu [[seuneu]] sedeng, nepika rada heuras meueusan. Tuluy dijait dipindahkeun kana kafé minyak panas, tuluy digoréng nepika rangu tur kelirna ribu jadi semu konéng.

#Jait kiripik na tuluy ditamperkeun minyakna menepi ka garing, tuluy purulukan [[uyah]] jeung kaldu atawa kumaha pangaresep. &lt;ref name=”Yuy”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.co.id/books?id=Q3TpYbp_ipMC&amp;pg=PA82&amp;dq=keripik+singkong&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiXhdHE6N31AhWlTmwGHVIFDzcQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&amp;q=keripik%20singkong&amp;f=false| title =38 Inspirasi Usaha Makanan Minuman untuk Home Industry Modal di Bawah 5 JutaYuyun| last =Yuyun| first =A| publisher =AgroMedia| location =Denmark | year =2010|ISBN=9789790062719|pages =84}} Disungsi1 Peb 2022&lt;/ref&gt;

==Dicutat tina ==
{{reflist|2}} 
{{Pondok}} 
[[Kategori :Kadaharan]] 
[[Kategori :Kiripik]] 
[[Kategori :Kadaharan]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>tf2npigaxv9zafi0e3pxjwc946kru42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709635</id>
      <parentid>709634</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cara milih sampeu */</comment>
      <origin>709635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="3ysrio7k99t9adrnjc5fbc5vbx29m7g" xml:space="preserve">[[File:Cassava Chips Kerala DSC 9852.jpg|right |thumb|350px|Kiripik sampeu]] 
'''Kiripik sampeu'''; ''keripik singkong'', nyaéta hiji [[kadaharan]] anu dijieun [[sampeu]] beunang nyiksikan ipis tuluy digoréng.&lt;ref name=”Yuy”/&gt;
Kiripik sampeu ilaharna dijieun tina bahan sampeu sumedeng, tayalian henteu gedé teuing ogé henteu kolot teuing sangkan gampang migawé tur kiripik henteu teuas. &lt;ref name=”Yuy”/&gt;
Kiwari kiripik sampeu téh geus loba rasana, sagigireun rasa [[pangsét]], amis, aya ogé anu rasa lada (balado). &lt;ref name=”uta”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.com/books/about/30_Resep_Peluang_Usaha_Snack_Kering_Dala.html?hl=id&amp;id=5ojKBPdQ18gC#v=onepage&amp;q=keripik%20singkong&amp;f=false| title =Kursus Wirausahautama| last =utama| first =Gramedia| publisher =Gramedia Pustaka | location =Denmark | year =2010|ISBN=9789792264609|pages =16}} Disungsi1 Peb 2022&lt;/ref&gt;

== Cara milih sampeu ==
Milih sampeu téh bisa disebut gampang-gampang hésé. Pikeun nu kakara wawuh jeung kulawarga umbi-umbian ieu, aya sababaraha pituduh anu bisa dipaké pikeun milih sampeu anu hadé saméméh diolah jadi kiripik anu ngeunah.

Pilih sampeu anu masih seger, nyaéta nu kakara dicabut tina taneuh. Memang rada hésé pikeun mastikeun hal ieu iwal lamun melak sorangan di kebon imah. Lamun bisa, meulina waktu sampeu kakara datang atawa kakara diturunkeun tina mobil pangumpul. Biasana sampeu kitu masih kénéh seger sanggeus panén. Cara séjén nyaéta milih sampeu anu kulitna henteu koyak. Kulitna masih mulus, seger, sarta teu aya tanda-tanda cacad, saperti mesék atawa ruksak.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Umumna sampeu anu hipu miboga tanda kulit arina geus mimiti ngelupas. Titénan kulit arina anu katempo kasar atawa kriwil-kriwil dina istilah basa Jawa. Nalika dipesék, sampeu anu kulitna gampang mesék biasana miboga kualitas anu alus sarta téksturna hipu. Éta téh salah sahiji ciri sampeu anu hadé.

Titénan ogé bagian penampang dagingna. Lamun aya pola buleudan warna héjo atawa bulao, hadéna ulah meuli sampeu éta sabab geus teu hadé deui pikeun didahar. Sampeu anu dagingna warna krém biasana kacida hipuna. Sanajan kitu, lain hartina sampeu anu dagingna bodas teu bisa hipu.

Lamun manggihan sampeu anu dagingna katempo teuas, henteu serat, sarta kasar, biasana sampeu éta henteu hipu. Ulah milih sampeu anu miboga ciri sapertos kitu. Lamun sampeu geus dikupas, cara nyimpenna nyaéta direndem dina cai. Sanggeus éta, asupkeun kana kulkas kalayan bagian daging sampeu kacelup sagemblengna ku cai. Lamun sampeu can dipesék, simpen di tempat anu kabuka. Ulah nyimpen sampeu dina suhu atawa rohangan anu beueus.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cara Membuat Keripik Singkong Aneka Rasa|url=https://www.mangaip.com/2021/11/cara-membuat-keripik-singkong-aneka-rasa.html|website=MANGAIP BLOG|language=id|access-date=2022-02-09}}&lt;/ref&gt;

==Cara nyieun==

#Sampeu beunang nyiksikan  dikeueuman heula dina [[cai]] [[apu]], kurang leuwih 15-30 menit sangkan rangu jeung hipu. 
#sayagikeun [[katél]] dua, jang minyak sedeng jeung minyak panas. 
#Goréng bahan kiripik dina katél anu [[seuneu]] sedeng, nepika rada heuras meueusan. Tuluy dijait dipindahkeun kana kafé minyak panas, tuluy digoréng nepika rangu tur kelirna ribu jadi semu konéng.

#Jait kiripik na tuluy ditamperkeun minyakna menepi ka garing, tuluy purulukan [[uyah]] jeung kaldu atawa kumaha pangaresep. &lt;ref name=”Yuy”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.co.id/books?id=Q3TpYbp_ipMC&amp;pg=PA82&amp;dq=keripik+singkong&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiXhdHE6N31AhWlTmwGHVIFDzcQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&amp;q=keripik%20singkong&amp;f=false| title =38 Inspirasi Usaha Makanan Minuman untuk Home Industry Modal di Bawah 5 JutaYuyun| last =Yuyun| first =A| publisher =AgroMedia| location =Denmark | year =2010|ISBN=9789790062719|pages =84}} Disungsi1 Peb 2022&lt;/ref&gt;

==Dicutat tina ==
{{reflist|2}} 
{{Pondok}} 
[[Kategori :Kadaharan]] 
[[Kategori :Kiripik]] 
[[Kategori :Kadaharan]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>3ysrio7k99t9adrnjc5fbc5vbx29m7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709636</id>
      <parentid>709635</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cara milih sampeu */</comment>
      <origin>709636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4683" sha1="o2swqz3ay9omjoq913dhdcspejpwyuw" xml:space="preserve">[[File:Cassava Chips Kerala DSC 9852.jpg|right |thumb|350px|Kiripik sampeu]] 
'''Kiripik sampeu'''; ''keripik singkong'', nyaéta hiji [[kadaharan]] anu dijieun [[sampeu]] beunang nyiksikan ipis tuluy digoréng.&lt;ref name=”Yuy”/&gt;
Kiripik sampeu ilaharna dijieun tina bahan sampeu sumedeng, tayalian henteu gedé teuing ogé henteu kolot teuing sangkan gampang migawé tur kiripik henteu teuas. &lt;ref name=”Yuy”/&gt;
Kiwari kiripik sampeu téh geus loba rasana, sagigireun rasa [[pangsét]], amis, aya ogé anu rasa lada (balado). &lt;ref name=”uta”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.com/books/about/30_Resep_Peluang_Usaha_Snack_Kering_Dala.html?hl=id&amp;id=5ojKBPdQ18gC#v=onepage&amp;q=keripik%20singkong&amp;f=false| title =Kursus Wirausahautama| last =utama| first =Gramedia| publisher =Gramedia Pustaka | location =Denmark | year =2010|ISBN=9789792264609|pages =16}} Disungsi1 Peb 2022&lt;/ref&gt;

== Cara milih sampeu ==
Milih sampeu téh bisa disebut gampang-gampang hésé. Pikeun nu kakara wawuh jeung kulawarga umbi-umbian ieu, aya sababaraha pituduh anu bisa dipaké pikeun milih sampeu anu hadé saméméh diolah jadi kiripik anu ngeunah.

Pilih sampeu anu masih seger, nyaéta nu kakara dicabut tina taneuh. Memang rada hésé pikeun mastikeun hal ieu iwal lamun melak sorangan di kebon imah. Lamun bisa, meulina waktu sampeu kakara datang atawa kakara diturunkeun tina mobil pangumpul. Biasana sampeu kitu masih kénéh seger sanggeus panén. Cara séjén nyaéta milih sampeu anu kulitna henteu koyak. Kulitna masih mulus, seger, sarta teu aya tanda-tanda cacad, saperti mesék atawa ruksak.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Umumna sampeu anu hipu miboga tanda kulit arina geus mimiti ngelupas. Titénan kulit arina anu katempo kasar atawa kriwil-kriwil dina istilah basa Jawa. Nalika dipesék, sampeu anu kulitna gampang mesék biasana miboga kualitas anu alus sarta téksturna hipu. Éta téh salah sahiji ciri sampeu anu hadé.

Titénan ogé bagian penampang dagingna. Lamun aya pola buleudan warna héjo atawa bulao, hadéna ulah meuli sampeu éta sabab geus teu hadé deui pikeun didahar. Sampeu anu dagingna warna krém biasana kacida hipuna. Sanajan kitu, lain hartina sampeu anu dagingna bodas teu bisa hipu.

Lamun manggihan sampeu anu dagingna katempo teuas, henteu serat, sarta kasar, biasana sampeu éta henteu hipu. Ulah milih sampeu anu miboga ciri sapertos kitu. Lamun sampeu geus dikupas, cara nyimpenna nyaéta direndem dina cai. Sanggeus éta, asupkeun kana kulkas kalayan bagian daging sampeu kacelup sagemblengna ku cai. Lamun sampeu can dipesék, simpen di tempat anu kabuka. Ulah nyimpen sampeu dina suhu atawa rohangan anu beueus.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cara Membuat Keripik Singkong Aneka Rasa|url=https://www.mangaip.com/2021/11/cara-membuat-keripik-singkong-aneka-rasa.html|website=MANGAIP BLOG|language=id|access-date=2022-02-09}}&lt;/ref&gt;

==Cara nyieun==

#Sampeu beunang nyiksikan  dikeueuman heula dina [[cai]] [[apu]], kurang leuwih 15-30 menit sangkan rangu jeung hipu. 
#sayagikeun [[katél]] dua, jang minyak sedeng jeung minyak panas. 
#Goréng bahan kiripik dina katél anu [[seuneu]] sedeng, nepika rada heuras meueusan. Tuluy dijait dipindahkeun kana kafé minyak panas, tuluy digoréng nepika rangu tur kelirna ribu jadi semu konéng.

#Jait kiripik na tuluy ditamperkeun minyakna menepi ka garing, tuluy purulukan [[uyah]] jeung kaldu atawa kumaha pangaresep. &lt;ref name=”Yuy”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.co.id/books?id=Q3TpYbp_ipMC&amp;pg=PA82&amp;dq=keripik+singkong&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiXhdHE6N31AhWlTmwGHVIFDzcQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&amp;q=keripik%20singkong&amp;f=false| title =38 Inspirasi Usaha Makanan Minuman untuk Home Industry Modal di Bawah 5 JutaYuyun| last =Yuyun| first =A| publisher =AgroMedia| location =Denmark | year =2010|ISBN=9789790062719|pages =84}} Disungsi1 Peb 2022&lt;/ref&gt;

== Asalna kiripik sampeu ==
Sampeu (''Manihot esculenta'') asalna ti Amérika Kidul sarta geus jadi kadaharan poko pikeun masarakat asli saméméh datangna Christopher Columbus. Budidaya sampeu sumebar ngaliwatan mangsa kolonialisasi Spanyol jeung Portugis, anu saterusna ngenalkeun ieu tutuwuhan ka Indonésia dina abad ka-16. Sanggeus ningali kasuburan taneuh di Indonésia, sampeu tumuwuh kalayan subur sarta mimiti dibudidayakeun sacara komérsial kira-kira taun 1810.

Tutuwuhan ieu tuluy sumebar sarta tumuwuh subur di rupa-rupa wewengkon Indonésia, mimiti ti Jawa, Sumatra, nepi ka Sulawesi. Di sababaraha daérah, sampeu dimangpaatkeun minangka salah sahiji bahan pangan utama masarakat.

==Dicutat tina ==
{{reflist|2}} 
{{Pondok}} 
[[Kategori :Kadaharan]] 
[[Kategori :Kiripik]] 
[[Kategori :Kadaharan]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>o2swqz3ay9omjoq913dhdcspejpwyuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709637</id>
      <parentid>709636</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asalna kiripik sampeu */</comment>
      <origin>709637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4862" sha1="5ux98939kyz3lc860mt9zz98bpq8b41" xml:space="preserve">[[File:Cassava Chips Kerala DSC 9852.jpg|right |thumb|350px|Kiripik sampeu]] 
'''Kiripik sampeu'''; ''keripik singkong'', nyaéta hiji [[kadaharan]] anu dijieun [[sampeu]] beunang nyiksikan ipis tuluy digoréng.&lt;ref name=”Yuy”/&gt;
Kiripik sampeu ilaharna dijieun tina bahan sampeu sumedeng, tayalian henteu gedé teuing ogé henteu kolot teuing sangkan gampang migawé tur kiripik henteu teuas. &lt;ref name=”Yuy”/&gt;
Kiwari kiripik sampeu téh geus loba rasana, sagigireun rasa [[pangsét]], amis, aya ogé anu rasa lada (balado). &lt;ref name=”uta”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.com/books/about/30_Resep_Peluang_Usaha_Snack_Kering_Dala.html?hl=id&amp;id=5ojKBPdQ18gC#v=onepage&amp;q=keripik%20singkong&amp;f=false| title =Kursus Wirausahautama| last =utama| first =Gramedia| publisher =Gramedia Pustaka | location =Denmark | year =2010|ISBN=9789792264609|pages =16}} Disungsi1 Peb 2022&lt;/ref&gt;

== Cara milih sampeu ==
Milih sampeu téh bisa disebut gampang-gampang hésé. Pikeun nu kakara wawuh jeung kulawarga umbi-umbian ieu, aya sababaraha pituduh anu bisa dipaké pikeun milih sampeu anu hadé saméméh diolah jadi kiripik anu ngeunah.

Pilih sampeu anu masih seger, nyaéta nu kakara dicabut tina taneuh. Memang rada hésé pikeun mastikeun hal ieu iwal lamun melak sorangan di kebon imah. Lamun bisa, meulina waktu sampeu kakara datang atawa kakara diturunkeun tina mobil pangumpul. Biasana sampeu kitu masih kénéh seger sanggeus panén. Cara séjén nyaéta milih sampeu anu kulitna henteu koyak. Kulitna masih mulus, seger, sarta teu aya tanda-tanda cacad, saperti mesék atawa ruksak.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Umumna sampeu anu hipu miboga tanda kulit arina geus mimiti ngelupas. Titénan kulit arina anu katempo kasar atawa kriwil-kriwil dina istilah basa Jawa. Nalika dipesék, sampeu anu kulitna gampang mesék biasana miboga kualitas anu alus sarta téksturna hipu. Éta téh salah sahiji ciri sampeu anu hadé.

Titénan ogé bagian penampang dagingna. Lamun aya pola buleudan warna héjo atawa bulao, hadéna ulah meuli sampeu éta sabab geus teu hadé deui pikeun didahar. Sampeu anu dagingna warna krém biasana kacida hipuna. Sanajan kitu, lain hartina sampeu anu dagingna bodas teu bisa hipu.

Lamun manggihan sampeu anu dagingna katempo teuas, henteu serat, sarta kasar, biasana sampeu éta henteu hipu. Ulah milih sampeu anu miboga ciri sapertos kitu. Lamun sampeu geus dikupas, cara nyimpenna nyaéta direndem dina cai. Sanggeus éta, asupkeun kana kulkas kalayan bagian daging sampeu kacelup sagemblengna ku cai. Lamun sampeu can dipesék, simpen di tempat anu kabuka. Ulah nyimpen sampeu dina suhu atawa rohangan anu beueus.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cara Membuat Keripik Singkong Aneka Rasa|url=https://www.mangaip.com/2021/11/cara-membuat-keripik-singkong-aneka-rasa.html|website=MANGAIP BLOG|language=id|access-date=2022-02-09}}&lt;/ref&gt;

==Cara nyieun==

#Sampeu beunang nyiksikan  dikeueuman heula dina [[cai]] [[apu]], kurang leuwih 15-30 menit sangkan rangu jeung hipu. 
#sayagikeun [[katél]] dua, jang minyak sedeng jeung minyak panas. 
#Goréng bahan kiripik dina katél anu [[seuneu]] sedeng, nepika rada heuras meueusan. Tuluy dijait dipindahkeun kana kafé minyak panas, tuluy digoréng nepika rangu tur kelirna ribu jadi semu konéng.

#Jait kiripik na tuluy ditamperkeun minyakna menepi ka garing, tuluy purulukan [[uyah]] jeung kaldu atawa kumaha pangaresep. &lt;ref name=”Yuy”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.co.id/books?id=Q3TpYbp_ipMC&amp;pg=PA82&amp;dq=keripik+singkong&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiXhdHE6N31AhWlTmwGHVIFDzcQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&amp;q=keripik%20singkong&amp;f=false| title =38 Inspirasi Usaha Makanan Minuman untuk Home Industry Modal di Bawah 5 JutaYuyun| last =Yuyun| first =A| publisher =AgroMedia| location =Denmark | year =2010|ISBN=9789790062719|pages =84}} Disungsi1 Peb 2022&lt;/ref&gt;

== Asalna kiripik sampeu ==
Sampeu (''Manihot esculenta'') asalna ti Amérika Kidul sarta geus jadi kadaharan poko pikeun masarakat asli saméméh datangna Christopher Columbus. Budidaya sampeu sumebar ngaliwatan mangsa kolonialisasi Spanyol jeung Portugis, anu saterusna ngenalkeun ieu tutuwuhan ka Indonésia dina abad ka-16. Sanggeus ningali kasuburan taneuh di Indonésia, sampeu tumuwuh kalayan subur sarta mimiti dibudidayakeun sacara komérsial kira-kira taun 1810.{{fact}}

Tutuwuhan ieu tuluy sumebar sarta tumuwuh subur di rupa-rupa wewengkon Indonésia, mimiti ti Jawa, Sumatra, nepi ka Sulawesi. Di sababaraha daérah, sampeu dimangpaatkeun minangka salah sahiji bahan pangan utama masarakat.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rri.co.id/sintang/kuliner/857495/kripik-singkong-tradisi-inovasi-dan-warisan-kuliner|website=rri.co.id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

==Dicutat tina ==
{{reflist|2}} 
{{Pondok}} 
[[Kategori :Kadaharan]] 
[[Kategori :Kiripik]] 
[[Kategori :Kadaharan]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>5ux98939kyz3lc860mt9zz98bpq8b41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Basa Sunda Bekasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106010</id>
    <revision>
      <id>709630</id>
      <parentid>706152</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T18:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30589-52</username>
        <id>36755</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kekecapan */</comment>
      <origin>709630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9918" sha1="pzycc5fe044z9fyaehzdj98ji34kei8" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name             = Sunda Bekasi
| nativename       = ''Bahasa Sunda Bekasi''&lt;br&gt;{{Sund|ᮘᮠᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ ᮘᮨᮊᮞᮤ}}
| pronunciation    = {{IPA|bahasa sʊnda bəkаsi}}
| familycolor      = Austronesian
| states           = [[Indonesia]]
| region           = [[Kabupatén Bekasi]]&lt;br&gt;[[Kota Bekasi]]
| speakers         = ±1.200.000{{refn|group=ib|Diitung dumasar kana perkiraan jumlah penduduk di 9 kacamatan nu maké basa Sunda di [[Kabupatén Bekasi]] jeung sababaraha kalurahan di 2 kacamatan di [[Kota Bekasi]] anu ngagunakeun basa Sunda, ogé sababaraha désa/kalurahan (teu kaasup desa/kalurahan di kacamatan nu utamana maké basa Sunda) di Kabupatén jeung Kota Bekasi nu maké basa Sunda.&lt;ref name=&quot;dukcapil&quot;&gt;{{cite web|url=https://gis.dukcapil.kemendagri.go.id/peta/|title=Visualisasi Data Kependudukan - Kementerian Dalam Negeri 2023|website=www.dukcapil.kemendagri.go.id|accessdate=6 Mei 2024|format=Visual}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705211227/http://gis.dukcapil.kemendagri.go.id/peta/ |date=2022-07-05 }}&lt;/ref&gt;}} (2024)
| date             = 
| ref              = 
| image            = 
| imagealt         = 
| imagecaption     = 
| fam2             = Malayu-Polinésia
| fam3             = Kalimantan Kalér Gedé?
| fam4             = Sunda-Badui
| fam5             = [[Basa Sunda|Sunda]]
| fam6             = Sunda Basisir Kalér
| nation           = 
| iso3             = 
| isoexception     = 
| glotto           = 
| glottorefname    = 
| glottofoot       = no
| script           = [[Aksara Latin|Latin]] ([[Aksara Sunda Baku|alpabét Sunda]])
| map              = 
| mapcaption       = Peta distribusi basa Sunda Bekasi per kacamatan di wewengkon [[Kabupatén Bekasi]] kalayan simbol:
{{legend3 |#0080FE|Dialek Bekasi salaku mayoritas}}
{{legend3 |#89CFEF|Dialek Bekasi salaku minoritas}}
{{legend3 |#FFFFFF|Wewengkon ucapan séjénna}}
| agency           = 
| lingua           = 
| linglist         = 
| notice           = 
| ethnicity        = [[Urang Sunda|Sunda]]
}}
'''Basa Sunda Bekasi''' mangrupa ragam géograpis ti [[basa Sunda]] anu dipaké di [[Kabupatén Bekasi]] jeung [[Kota Bekasi]]. Ieu dialék kagolongkeun kana rantay dialék Sunda Basisir Kalér. Basa Sunda dialék Bekasi boga kaunikan tina segi kosakata jeung logatna sorangan lamun dibandingkeun jeung [[basa Sunda Priangan]] salaku ragam baku.

==Sebaran==
Basa nu panglobana dipaké ku warga Bekasi nyaéta [[basa Indonésia]], lantaran Bekasi mangrupa wewengkon industri anu miboga karagaman tina segi etnis jeung basa. Tapi, aya dua basa daérah anu dipaké ku urang asli di kabupatén jeung kota Bekasi, nyaéta [[basa Sunda]] (dialék Bekasi) jeung [[basa Betawi]] (dialék Bekasi).&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Sudjana|first=A.S.H.|last2=Marzuki|first2=A.|last3=Abas|first3=A.|last4=Jayawiguna|first4=R.|year=1983|url=https://repositori.kemdikbud.go.id/3618/|title=Struktur Bahasa Sunda Pesisir Utara Jawa Barat|location=Jakarta|publisher=Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa|oclc=14379200|ref=harv|url-status=live|language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://jurnal.unismabekasi.ac.id/index.php/edukasi/article/download/700/586/|title=Menelusuri Budaya dan Bahasa Melayu Betawi Dialek Bekasi: Dulu, Kini, dan Prospek Sebagai Muatan Lokal|first=Andi|last=Sopandi|language=id|publisher=[[Universitas Islam 45]]|location=Bekasi|date=2011|website=jurnal.unismabekasi.ac.id}}&lt;/ref&gt; Nurutkeun perkiraan dina taun 2024, basa Sunda dialék Bekasi bakal miboga ± 1.200.000 panyatur tina jumlahna 5.710.675 padumuk di Kabupatén jeung Kota Bekasi. Persentasena sakitar 21% tina total populasi di daérah éta.&lt;ref name=&quot;dukcapil&quot;/&gt;
Basa Sunda dialék Bekasi utamana dipaké di wewengkon wétan jeung kidul Kabupatén Bekasi, nyaéta kacamatan [[Bojongmangu, Bekasi|Bojongmangu]], [[Cibarusah, Bekasi|Cibarusah]], [[Cikarang Pusat, Bekasi|Cikarang Pusat]], [[Cikarang Selatan, Bekasi|Cikarang Selatan]], [[Cikarang Timur, Bekasi|Cikarang Timur]], [[Kedungwaringin, Bekasi|Kedungwaringin]], [[Pebayuran, Bekasi|Pebayuran]], [[Serang Baru, Bekasi|Sérang Baru]], [[Setu, Bekasi|Sétu]], ogé di sababaraha désa/kalurahan dina kacamatan [[Karangbahagia, Bekasi|Karangbahagia]] jeung [[Sukakarya, Bekasi|Sukakarya]]. Sedengkeun di [[Kota Bekasi]] wewengkon nyarita basa Sunda ngawengku kalurahan [[Ciketing Udik, Bantargebang, Bekasi|Ciketing Udik]], [[Cikiwul, Bantargebang, Bekasi|Cikiwul]], jeung [[Sumur Batu, Bantargebang, Bekasi|Sumur Batu]] di kacamatan [[Bantargebang, Bekasi|Bantargebang]], ogé kalurahan [[Jatikarya, Jatisampurna, Bekasi|Jatikarya]] jeung [[Jatirangga, Jatisampurna, Bekasi|Jatirangga]] di kacamatan [[Jatisampurna, Bekasi|Jatisampurna]]. Wates antara wewengkon tutur utama basa Sunda dialék Bekasi jeung basa séjénna ogé unik, nya éta diwatesan ku [[Jalur Nasional 1]] atawa katelah ''Jalan Basisir Kalér'' (Jalur Pantura). Pemetaanna nyaéta basa Sunda diomongkeun di kidul jeung wétan lamun basa Betawi diomongkeun di kalér jeung kulon.&lt;ref name=&quot;kemdikbud&quot;&gt;{{cite web|url=https://badanbahasa.kemdikbud.go.id/berita-detail/3250/jalan-daendels-sebagai-batas-pemisah-penggunaan-bahasa-melayu-betawi-dengan-bahasa-sunda-di-kabupaten-bekasi|title=Jalan Daendels sebagai Batas Pemisah Penggunaan Bahasa Melayu Betawi dengan Bahasa Sunda di Kabupaten Bekasi|website=badanbahasa.kemdikbud.go.id|publisher=[[Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa]]|location=Jakarta|date=16-11-2020|access-date=24-07-2023|language=id}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230724123003/https://badanbahasa.kemdikbud.go.id/berita-detail/3250/jalan-daendels-sebagai-batas-pemisah-penggunaan-bahasa-melayu-betawi-dengan-bahasa-sunda-di-kabupaten-bekasi |date=2023-07-24 }}&lt;/ref&gt;
Basa Sunda dialék Bekasi ogé umumna mangaruhan kana ragam basa Betawi nu dipaké di Kabupatén jeung Kota Bekasi kiwari. Ku lantaran pacampur jeung laju pertumbuhan penduduk anu masif, lila-lila basa Sunda dialék Bekasi miboga ciri-ciri sorangan anu ngawangun hiji dialék.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.liputan6.com/news/read/3307099/kala-bahasa-betawi-menggeser-bahasa-sunda-di-perbatasan-jakarta|title=Kala Bahasa Betawi Menggeser Bahasa Sunda di Perbatasan Jakarta|website=www.liputan6.com|publisher=[[Liputan 6]]|location=Jakarta|date=21-02-2018|access-date=24-07-2023|language=id|first=Fadjriah|last=Nurdiasrih}}&lt;/ref&gt; Aya ogé saeutik bédana kosakata antara panyatur basa Sunda di beulah kidul jeung wetan wewengkon lisan. Di beulah kidul, dialekna deukeut ka [[basa Sunda Bogor]]. Lamun di beulah wetan, para panyaturna leuwih deukeut sacara budaya jeung linguistik jeung panyatur [[basa Sunda Karawang]]. Wewengkon [[Cikarang (kota)|Cikarang]] mangrupa garis wates budaya antara wétan jeung kidul dina basa Sunda dialék Bekasi.&lt;ref name=&quot;kemdikbud&quot;/&gt;
== Pamakéan ==
Pamakéan basa Sunda di Kabupatén jeung Kota Bekasi dianggap aya dina kaayaan anu rentan. Hal ieu jadi faktor utama pindahna pamaké basa Sunda ngagunakeun [[basa Indonésia]] atawa Malayu Betawi anu dianggap leuwih gampang kaharti ku masarakat etnis séjénna.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://lib.ui.ac.id/detail?id=20161048&amp;lokasi=lokal|title=Perubahan leksikal di Bekasi|first1=Catra Ditya|last1=Ramawirawan|first2=Retno Mayekti|last2=Tawangsih|language=id|publisher=[[Universitas Indonesia]]|location=Depok|date=2010|website=lib.ui.ac.id}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241220151910/https://lib.ui.ac.id/detail?id=20161048&amp;lokasi=lokal |date=2024-12-20 }}&lt;/ref&gt; Minangka upaya pikeun ngalestarikeunana, basa Sunda dialék Bekasi ogé diajukeun pikeun bahan pangajaran muatan lokal di tingkat SMA hususna di kacamatan Sétu.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://ejournal.upi.edu/index.php/rancage/article/view/369|title=Basa Sunda Dialék Bekasi di Kacamatan Sétu Pikeun Bahan Pangajaran Maca di SMA|first=Ace Monika|last=Murdiani|language=id|publisher=[[Universitas Pendidikan Indonesia]]|location=Bandung|date=2013|website=ejournal.upi.edu|language=id}}&lt;/ref&gt;
==Kekecapan==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Kekecapan
!Bentuk baku
!Hartosna
!{{Abbr|Ref.|Referensi}}
|-
|''ngebruk''
|''seserahan''
|hadiah ti pangantén lalaki ka pangantén awéwé
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |''{{sfnp|Sudjana|Marzuki|Abas|Jayawiguna|1983|pp=15-16}}''
|-
|''ngawisir''
|''nyécép''
|mere duit ka barudak nu karak sunat
|-
|''ngala késang''
|''dipingit''
|teu bisa kaluar imah
|-
|''diala ngéndong''
|''diunduh mantu''
|diangkat jadi minantu
|-
|''dépon''
|''ngupuk''
|imah lanté taneuh
|-
|''ragasi''
|''irigasi''
|aliran cai jeung sawah
|-
|''nganjor''
|''nyaba''
|iinditan
|-
|''bahasa alusan''
|''basa lemes''
|[[Hormat|basa hadé]]
|-
|bangat, amat
|pisan 
| -
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|ilok, abong
|piraku
|kecap nu dipaké nalika hayang tatanya kebeneran ti kajadian
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|hunyur
|bulak
|pulo leutik nu aya dina tengah sawah
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|henam, hanseug
|sok
| -
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|takan
|matak
| -
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|hulap, awang
|hoream
|teu daek gerak
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|rua na
|jiga na
| -
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|}
==Tingali ogé==
{{Portal|Sunda|Basa|Indonesia}}
* [[Basa Sunda Basisir Kalér]]
* [[Basa Sunda Karawang]]
* [[Basa Sunda Bogor]]
* [[Basa Sunda di Kota Depok]]
* [[Basa Sunda]]
==Rujukan==
=== Catetan ===
&lt;references group = &quot;ib&quot;/&gt;
===Catatan suku===
{{Reflist}}
=== Daptar perpustakaan ===
* {{Cite book|last=Sudjana|first=A.S.H.|last2=Marzuki|first2=A.|last3=Abas|first3=A.|last4=Jayawiguna|first4=R.|year=1983|url=https://repositori.kemdikbud.go.id/3618/|title=Struktur Bahasa Sunda Pesisir Utara Jawa Barat|location=Jakarta|publisher=Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa|oclc=14379200|ref=harv|url-status=live}}
==Tumbu luar==
{{Basa Sunda}}
[[Kategori:Basa Sunda]]
[[Kategori:Kota Sunda]]
[[Kategori:Kabupatén Bekasi]]</text>
      <sha1>pzycc5fe044z9fyaehzdj98ji34kei8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pamaké:PK2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>107670</id>
    <revision>
      <id>709651</id>
      <parentid>703386</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PK2</username>
        <id>2979</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>add user pages for new Wikipedia editions</comment>
      <origin>709651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35942" sha1="dud3tixug1qffje4pl8q76cccmmhg8l" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
| [[User:PK2/sandbox|This]] is where my sandbox pages in different languages are
|}

;&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%&quot;&gt;My user pages in different languages by language code&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ A
|-
| [[:ab:User:PK2|User page]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ab&lt;/code&gt;)
| [[:ace:User:PK2|User page]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ace&lt;/code&gt;)
| [[:ady:User:PK2|User page]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ady&lt;/code&gt;)
| [[:af:User:PK2|User page]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;af&lt;/code&gt;)
| [[:als:User:PK2|User page]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;als&lt;/code&gt;)
| [[:alt:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;alt&lt;/code&gt;)
| [[:am:User:PK2|User page]] in [[:en:Amharic|Amharic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;am&lt;/code&gt;)
| [[:ami:User:PK2|User page]] in [[:en:Amis language|Amis]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ami&lt;/code&gt;)
| [[:an:User:PK2|User page]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;an&lt;/code&gt;)
| [[:ang:User:PK2|User page]] in [[:en:Old English|Old English]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ang&lt;/code&gt;)
|-
| [[:ann:User:PK2|User page]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ann&lt;/code&gt;)
| [[:anp:User:PK2|User page]] in [[:en:Angika|Angika]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;anp&lt;/code&gt;)
| [[:ar:User:PK2|User page]] in [[:en:Arabic|Arabic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ar&lt;/code&gt;)
| [[:arc:User:PK2|User page]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;arc&lt;/code&gt;)
| [[:ary:User:PK2|User page]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ary&lt;/code&gt;)
| [[:arz:User:PK2|User page]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;arz&lt;/code&gt;)
| [[:as:User:PK2|User page]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;as&lt;/code&gt;)
| [[:ast:User:PK2|User page]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ast&lt;/code&gt;)
| [[:atj:User:PK2|User page]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;atj&lt;/code&gt;)
| [[:av:User:PK2|User page]] in [[:en:Avar language|Avar]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;av&lt;/code&gt;)
|-
| [[:avk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kotava|Kotava]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;avk&lt;/code&gt;)
| [[:awa:User:PK2|User page]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;awa&lt;/code&gt;)
| [[:ay:User:PK2|User page]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ay&lt;/code&gt;)
| [[:az:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;az&lt;/code&gt;)
| [[:azb:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;azb&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ B
|-
| [[:ba:User:PK2|User page]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ba&lt;/code&gt;)
| [[:ban:User:PK2|User page]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ban&lt;/code&gt;)
| [[:bar:User:PK2|User page]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bar&lt;/code&gt;)
| [[:bat-smg:User:PK2|User page]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bat-smg&lt;/code&gt;)
| [[:bbc:User:PK2|User page]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bbc&lt;/code&gt;)
| [[:bcl:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bcl&lt;/code&gt;)
| [[:bdr:User:PK2|User page]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bdr&lt;/code&gt;)
| [[:be:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;be&lt;/code&gt;)
| [[:be-tarask:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;be-tarask&lt;/code&gt;)
| [[:bew:User:PK2|User page]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bew&lt;/code&gt;)
|-
| [[:bg:User:PK2|User page]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bg&lt;/code&gt;)
| [[:bh:User:PK2|User page]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bh&lt;/code&gt;)
| [[:bi:User:PK2|User page]] in [[:en:Bislama|Bislama]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bi&lt;/code&gt;)
| [[:bjn:User:PK2|User page]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bjn&lt;/code&gt;)
| [[:blk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;blk&lt;/code&gt;)
| [[:bm:User:PK2|User page]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bm&lt;/code&gt;)
| [[:bn:User:PK2|User page]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bn&lt;/code&gt;)
| [[:bo:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bo&lt;/code&gt;)
| [[:bpy:User:PK2|User page]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bpy&lt;/code&gt;)
| [[:br:User:PK2|User page]] in [[:en:Breton language|Breton]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;br&lt;/code&gt;)
|-
| [[:bs:User:PK2|User page]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bs&lt;/code&gt;)
| [[:btm:User:PK2|User page]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;btm&lt;/code&gt;)
| [[:bug:User:PK2|User page]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bug&lt;/code&gt;)
| [[:bxr:User:PK2|User page]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;bxr&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ C
|-
| [[:ca:User:PK2|User page]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ca&lt;/code&gt;)
| [[:cbk-zam:User:PK2|User page]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;cbk-zam&lt;/code&gt;)
| [[:cdo:User:PK2|User page]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;cdo&lt;/code&gt;)
| [[:ce:User:PK2|User page]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ce&lt;/code&gt;)
| [[:ceb:User:PK2|User page]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ceb&lt;/code&gt;)
| [[:ch:User:PK2|User page]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ch&lt;/code&gt;)
| [[:chr:User:PK2|User page]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;chr&lt;/code&gt;)
| [[:chy:User:PK2|User page]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;chy&lt;/code&gt;)
|-
| [[:ckb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ckb&lt;/code&gt;)
| [[:co:User:PK2|User page]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;co&lt;/code&gt;)
| [[:crh:User:PK2|User page]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;crh&lt;/code&gt;)
| [[:cs:User:PK2|User page]] in [[:en:Czech language|Czech]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;cs&lt;/code&gt;)
| [[:csb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;csb&lt;/code&gt;)
| [[:cu:User:PK2|User page]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;cu&lt;/code&gt;)
| [[:cv:User:PK2|User page]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;cv&lt;/code&gt;)
| [[:cy:User:PK2|User page]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;cy&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ D
|-
| [[:da:User:PK2|User page]] in [[:en:Danish language|Danish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;da&lt;/code&gt;)
| [[:dag:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;dag&lt;/code&gt;)
| [[:de:User:PK2|User page]] in [[:en:German language|German]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;de&lt;/code&gt;)
| [[:dga:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;dga&lt;/code&gt;)
| [[:din:User:PK2|User page]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;din&lt;/code&gt;)
| [[:diq:User:PK2|User page]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;diq&lt;/code&gt;)
| [[:dsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;dsb&lt;/code&gt;)
| [[:dtp:User:PK2|User page]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;dtp&lt;/code&gt;)
| [[:dty:User:PK2|User page]] in [[:en:Doteli|Doteli]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;dty&lt;/code&gt;)
| [[:dv:User:PK2|User page]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;dv&lt;/code&gt;)
| [[:dz:User:PK2|User page]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;dz&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ E
|-
| [[:ee:User:PK2|User page]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ee&lt;/code&gt;)
| [[:el:User:PK2|User page]] in [[:en:Greek language|Greek]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;el&lt;/code&gt;)
| [[:eml:User:PK2|User page]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;eml&lt;/code&gt;)
| [[:en:User:PK2|User page]] in [[:en:English language|English]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;en&lt;/code&gt;)
| [[:eo:User:PK2|User page]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;eo&lt;/code&gt;)
| [[:es:User:PK2|User page]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;es&lt;/code&gt;)
| [[:et:User:PK2|User page]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;et&lt;/code&gt;)
| [[:eu:User:PK2|User page]] in [[:en:Basque language|Basque]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;eu&lt;/code&gt;)
| [[:ext:User:PK2|User page]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ext&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ F
|-
| [[:fa:User:PK2|User page]] in [[:en:Persian language|Persian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fa&lt;/code&gt;)
| [[:fat:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fat&lt;/code&gt;)
| [[:ff:User:PK2|User page]] in [[:en:Fula language|Fula]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ff&lt;/code&gt;)
| [[:fi:User:PK2|User page]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fi&lt;/code&gt;)
| [[:fiu-vro:User:PK2|User page]] in [[:en:Võro language|Võro]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fiu-vro&lt;/code&gt;)
| [[:fj:User:PK2|User page]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fj&lt;/code&gt;)
| [[:fo:User:PK2|User page]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fo&lt;/code&gt;)
| [[:fon:User:PK2|User page]] in [[:en:Fon language|Fon]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fon&lt;/code&gt;)
| [[:fr:User:PK2|User page]] in [[:en:French language|French]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fr&lt;/code&gt;)
| [[:frp:User:PK2|User page]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;frp&lt;/code&gt;)
| [[:frr:User:PK2|User page]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;frr&lt;/code&gt;)
| [[:fur:User:PK2|User page]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fur&lt;/code&gt;)
| [[:fy:User:PK2|User page]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;fy&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ G
|-
| [[:ga:User:PK2|User page]] in [[:en:Irish language|Irish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ga&lt;/code&gt;)
| [[:gag:User:PK2|User page]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gag&lt;/code&gt;)
| [[:gan:User:PK2|User page]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gan&lt;/code&gt;)
| [[:gcr:User:PK2|User page]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gcr&lt;/code&gt;)
| [[:gd:User:PK2|User page]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gd&lt;/code&gt;)
| [[:gl:User:PK2|User page]] in [[:en:Galician language|Galician]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gl&lt;/code&gt;)
| [[:glk:User:PK2|User page]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;glk&lt;/code&gt;)
| [[:gn:User:PK2|User page]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gn&lt;/code&gt;)
| [[:gom:User:PK2|User page]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gom&lt;/code&gt;)
|-
| [[:gor:User:PK2|User page]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gor&lt;/code&gt;)
| [[:got:User:PK2|User page]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;got&lt;/code&gt;)
| [[:gpe:User:PK2|User page]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gpe&lt;/code&gt;)
| [[:gu:User:PK2|User page]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gu&lt;/code&gt;)
| [[:guc:User:PK2|User page]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;guc&lt;/code&gt;)
| [[:gur:User:PK2|User page]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gur&lt;/code&gt;)
| [[:guw:User:PK2|User page]] in [[:en:Gun language|Gun]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;guw&lt;/code&gt;)
| [[:gv:User:PK2|User page]] in [[:en:Manx language|Manx]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;gv&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ H
|-
| [[:ha:User:PK2|User page]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ha&lt;/code&gt;)
| [[:hak:User:PK2|User page]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;hak&lt;/code&gt;)
| [[:haw:User:PK2|User page]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;haw&lt;/code&gt;)
| [[:he:User:PK2|User page]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;he&lt;/code&gt;)
| [[:hi:User:PK2|User page]] in [[:en:Hindi|Hindi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;hi&lt;/code&gt;)
| [[:hif:User:PK2|User page]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;hif&lt;/code&gt;)
| [[:hr:User:PK2|User page]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;hr&lt;/code&gt;)
| [[:hsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;hsb&lt;/code&gt;)
| [[:ht:User:PK2|User page]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ht&lt;/code&gt;)
| [[:hu:User:PK2|User page]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;hu&lt;/code&gt;)
| [[:hy:User:PK2|User page]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;hy&lt;/code&gt;)
| [[:hyw:User:PK2|User page]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;hyw&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ I
|-
| [[:ia:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ia&lt;/code&gt;)
| [[:iba:User:PK2|User page]] in [[:en:Iban language|Iban]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;iba&lt;/code&gt;)
| [[:id:User:PK2|User page]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;id&lt;/code&gt;)
| [[:ie:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ie&lt;/code&gt;)
| [[:ig:User:PK2|User page]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ig&lt;/code&gt;)
| [[:igl:User:PK2|User page]] in [[:en:Igala language|Igala]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;igl&lt;/code&gt;)
| [[:ik:User:PK2|User page]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ik&lt;/code&gt;)
| [[:ilo:User:PK2|User page]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ilo&lt;/code&gt;)
| [[:inh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;inh&lt;/code&gt;)
| [[:io:User:PK2|User page]] in [[:en:Ido|Ido]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;io&lt;/code&gt;)
| [[:is:User:PK2|User page]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;is&lt;/code&gt;)
| [[:it:User:PK2|User page]] in [[:en:Italian language|Italian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;it&lt;/code&gt;)
| [[:iu:User:PK2|User page]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;iu&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ J
|-
| [[:ja:User:PK2|User page]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ja&lt;/code&gt;)
| [[:jam:User:PK2|User page]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;jam&lt;/code&gt;)
| [[:jbo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lojban|Lojban]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;jbo&lt;/code&gt;)
| [[:jv:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;jv&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ K
|-
| [[:ka:User:PK2|User page]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ka&lt;/code&gt;)
| [[:kaa:User:PK2|User page]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kaa&lt;/code&gt;)
| [[:kab:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kab&lt;/code&gt;)
| [[:kai:User:PK2|User page]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kai&lt;/code&gt;)
| [[:kaj:User:PK2|User page]] in [[:en:Jju language|Jju]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kaj&lt;/code&gt;)
| [[:kbd:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kbd&lt;/code&gt;)
| [[:kbp:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kbp&lt;/code&gt;)
| [[:kcg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tyap|Tyap]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kcg&lt;/code&gt;)
| [[:kg:User:PK2|User page]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kg&lt;/code&gt;)
| [[:kge:User:PK2|User page]] in [[:en:Komering language|Komering]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kge&lt;/code&gt;)
| [[:ki:User:PK2|User page]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ki&lt;/code&gt;)
| [[:kk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kk&lt;/code&gt;)
| [[:km:User:PK2|User page]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;km&lt;/code&gt;)
|-
| [[:kn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kannada|Kannada]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kn&lt;/code&gt;)
| [[:knc:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;knc&lt;/code&gt;)
| [[:ko:User:PK2|User page]] in [[:en:Korean language|Korean]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ko&lt;/code&gt;)
| [[:koi:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;koi&lt;/code&gt;)
| [[:krc:User:PK2|User page]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;krc&lt;/code&gt;)
| [[:ks:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ks&lt;/code&gt;)
| [[:ksh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ksh&lt;/code&gt;)
| [[:ku:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ku&lt;/code&gt;)
| [[:kus:User:PK2|User page]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kus&lt;/code&gt;)
| [[:kv:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi language|Komi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kv&lt;/code&gt;)
| [[:kw:User:PK2|User page]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;kw&lt;/code&gt;)
| [[:ky:User:PK2|User page]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ky&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ L
|-
| [[:la:User:PK2|User page]] in [[:en:Latin|Latin]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;la&lt;/code&gt;)
| [[:lad:User:PK2|User page]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lad&lt;/code&gt;)
| [[:lb:User:PK2|User page]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lb&lt;/code&gt;)
| [[:lbe:User:PK2|User page]] in [[:en:Lak language|Lak]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lbe&lt;/code&gt;)
| [[:lez:User:PK2|User page]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lez&lt;/code&gt;)
| [[:lfn:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lfn&lt;/code&gt;)
| [[:lg:User:PK2|User page]] in [[:en:Luganda|Luganda]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lg&lt;/code&gt;)
| [[:li:User:PK2|User page]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;li&lt;/code&gt;)
|-
| [[:lij:User:PK2|User page]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lij&lt;/code&gt;)
| [[:lld:User:PK2|User page]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lld&lt;/code&gt;)
| [[:lmo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lmo&lt;/code&gt;)
| [[:ln:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingala|Lingala]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ln&lt;/code&gt;)
| [[:lo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lao language|Lao]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lo&lt;/code&gt;)
| [[:lt:User:PK2|User page]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lt&lt;/code&gt;)
| [[:ltg:User:PK2|User page]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ltg&lt;/code&gt;)
| [[:lv:User:PK2|User page]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;lv&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ M
|-
| [[:mad:User:PK2|User page]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mad&lt;/code&gt;)
| [[:mai:User:PK2|User page]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mai&lt;/code&gt;)
| [[:map-bms:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;map-bms&lt;/code&gt;)
| [[:mdf:User:PK2|User page]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mdf&lt;/code&gt;)
| [[:mg:User:PK2|User page]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mg&lt;/code&gt;)
| [[:mhr:User:PK2|User page]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mhr&lt;/code&gt;)
| [[:mi:User:PK2|User page]] in [[:en:Māori language|Māori]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mi&lt;/code&gt;)
| [[:min:User:PK2|User page]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;min&lt;/code&gt;)
| [[:mk:User:PK2|User page]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mk&lt;/code&gt;)
| [[:ml:User:PK2|User page]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ml&lt;/code&gt;)
| [[:mn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mn&lt;/code&gt;)
|-
| [[:mni:User:PK2|User page]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mni&lt;/code&gt;)
| [[:mnw:User:PK2|User page]] in [[:en:Mon language|Mon]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mnw&lt;/code&gt;)
| [[:m:mos:User:PK2|User page]] in [[:en:Mooré|Mooré]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mos&lt;/code&gt;)
| [[:mr:User:PK2|User page]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mr&lt;/code&gt;)
| [[:mrj:User:PK2|User page]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mrj&lt;/code&gt;)
| [[:ms:User:PK2|User page]] in [[:en:Malay language|Malay]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ms&lt;/code&gt;)
| [[:mt:User:PK2|User page]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mt&lt;/code&gt;)
| [[:mwl:User:PK2|User page]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mwl&lt;/code&gt;)
| [[:my:User:PK2|User page]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;my&lt;/code&gt;)
| [[:myv:User:PK2|User page]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;myv&lt;/code&gt;)
| [[:mzn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;mzn&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ N
|-
| [[:nah:User:PK2|User page]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nah&lt;/code&gt;)
| [[:nap:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nap&lt;/code&gt;)
| [[:nds:User:PK2|User page]] in [[:en:Low German|Low German]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nds&lt;/code&gt;)
| [[:nds-nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nds-nl&lt;/code&gt;)
| [[:ne:User:PK2|User page]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ne&lt;/code&gt;)
| [[:new:User:PK2|User page]] in [[:en:Newar language|Newar]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;new&lt;/code&gt;)
| [[:nia:User:PK2|User page]] in [[:en:Nias language|Nias]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nia&lt;/code&gt;)
| [[:nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nl&lt;/code&gt;)
| [[:nn:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nn&lt;/code&gt;)
|-
| [[:no:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;no&lt;/code&gt;)
| [[:nov:User:PK2|User page]] in [[:en:Novial|Novial]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nov&lt;/code&gt;)
| [[:nqo:User:PK2|User page]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nqo&lt;/code&gt;)
| [[:nr:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nr&lt;/code&gt;)
| [[:nrm:User:PK2|User page]] in [[:en:Norman language|Norman]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nrm&lt;/code&gt;)
| [[:nso:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nso&lt;/code&gt;)
| [[:nup:User:PK2|User page]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nup&lt;/code&gt;)
| [[:nv:User:PK2|User page]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;nv&lt;/code&gt;)
| [[:ny:User:PK2|User page]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ny&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ O
|-
| [[:oc:User:PK2|User page]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;oc&lt;/code&gt;)
| [[:olo:User:PK2|User page]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;olo&lt;/code&gt;)
| [[:om:User:PK2|User page]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;om&lt;/code&gt;)
| [[:or:User:PK2|User page]] in [[:en:Odia language|Odia]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;or&lt;/code&gt;)
| [[:os:User:PK2|User page]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;os&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ P
|-
| [[:pa:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pa&lt;/code&gt;)
| [[:pag:User:PK2|User page]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pag&lt;/code&gt;)
| [[:pam:User:PK2|User page]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pam&lt;/code&gt;)
| [[:pap:User:PK2|User page]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pap&lt;/code&gt;)
| [[:pcd:User:PK2|User page]] in [[:en:Picard language|Picard]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pcd&lt;/code&gt;)
| [[:pcm:User:PK2|User page]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pcm&lt;/code&gt;)
| [[:pdc:User:PK2|User page]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pdc&lt;/code&gt;)
| [[:pfl:User:PK2|User page]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pfl&lt;/code&gt;)
| [[:pi:User:PK2|User page]] in [[:en:Pali|Pali]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pi&lt;/code&gt;)
|-
| [[:pl:User:PK2|User page]] in [[:en:Polish language|Polish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pl&lt;/code&gt;)
| [[:pms:User:PK2|User page]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pms&lt;/code&gt;)
| [[:pnb:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pnb&lt;/code&gt;)
| [[:pnt:User:PK2|User page]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pnt&lt;/code&gt;)
| [[:ppl:User:PK2|User page]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ppl&lt;/code&gt;)
| [[:ps:User:PK2|User page]] in [[:en:Pashto|Pashto]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ps&lt;/code&gt;)
| [[:pt:User:PK2|User page]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pt&lt;/code&gt;)
| [[:pwn:User:PK2|User page]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;pwn&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ Q
|-
| [[:qu:User:PK2|User page]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;qu&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ R
|-
| [[:rki:User:PK2|User page]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;rki&lt;/code&gt;)
| [[:rm:User:PK2|User page]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;rm&lt;/code&gt;)
| [[:rmy:User:PK2|User page]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;rmy&lt;/code&gt;)
| [[:rn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;rn&lt;/code&gt;)
| [[:ro:User:PK2|User page]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ro&lt;/code&gt;)
| [[:roa-rup:User:PK2|User page]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;roa-rup&lt;/code&gt;)
| [[:roa-tara:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;roa-tara&lt;/code&gt;)
| [[:rsk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;rsk&lt;/code&gt;)
| [[:ru:User:PK2|User page]] in [[:en:Russian language|Russian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ru&lt;/code&gt;)
| [[:rue:User:PK2|User page]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;rue&lt;/code&gt;)
| [[:rw:User:PK2|User page]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;rw&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ S
|-
| [[:sa:User:PK2|User page]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sa&lt;/code&gt;)
| [[:sah:User:PK2|User page]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sah&lt;/code&gt;)
| [[:sat:User:PK2|User page]] in [[:en:Santali language|Santali]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sat&lt;/code&gt;)
| [[:sc:User:PK2|User page]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sc&lt;/code&gt;)
| [[:scn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;scn&lt;/code&gt;)
| [[:sco:User:PK2|User page]] in [[:en:Scots language|Scots]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sco&lt;/code&gt;)
| [[:sd:User:PK2|User page]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sd&lt;/code&gt;)
| [[:se:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;se&lt;/code&gt;)
| [[:sg:User:PK2|User page]] in [[:en:Sango language|Sango]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sg&lt;/code&gt;)
| [[:sh:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sh&lt;/code&gt;)
| [[:shi:User:PK2|User page]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;shi&lt;/code&gt;)
|-
| [[:shn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shan language|Shan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;shn&lt;/code&gt;)
| [[:si:User:PK2|User page]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;si&lt;/code&gt;)
| [[:simple:User:PK2|User page]] in [[:en:Basic English|Basic English]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;simple&lt;/code&gt;)
| [[:sk:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sk&lt;/code&gt;)
| [[:skr:User:PK2|User page]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;skr&lt;/code&gt;)
| [[:sl:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sl&lt;/code&gt;)
| [[:sm:User:PK2|User page]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sm&lt;/code&gt;)
| [[:smn:User:PK2|User page]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;smn&lt;/code&gt;)
| [[:sn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shona language|Shona]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sn&lt;/code&gt;)
| [[:so:User:PK2|User page]] in [[:en:Somali language|Somali]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;so&lt;/code&gt;)
| [[:sq:User:PK2|User page]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sq&lt;/code&gt;)
|-
| [[:sr:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sr&lt;/code&gt;)
| [[:srn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;srn&lt;/code&gt;)
| [[:ss:User:PK2|User page]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ss&lt;/code&gt;)
| [[:st:User:PK2|User page]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;st&lt;/code&gt;)
| [[:stq:User:PK2|User page]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;stq&lt;/code&gt;)
| [[:su:User:PK2|User page]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;su&lt;/code&gt;)
| [[:sv:User:PK2|User page]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sv&lt;/code&gt;)
| [[:sw:User:PK2|User page]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;sw&lt;/code&gt;)
| [[:syl:User:PK2|User page]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;syl&lt;/code&gt;)
| [[:szl:User:PK2|User page]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;szl&lt;/code&gt;)
| [[:szy:User:PK2|User page]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;szy&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ T
|-
| [[:ta:User:PK2|User page]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ta&lt;/code&gt;)
| [[:tay:User:PK2|User page]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tay&lt;/code&gt;)
| [[:tcy:User:PK2|User page]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tcy&lt;/code&gt;)
| [[:tdd:User:PK2|User page]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tdd&lt;/code&gt;)
| [[:te:User:PK2|User page]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;te&lt;/code&gt;)
| [[:tet:User:PK2|User page]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tet&lt;/code&gt;)
| [[:tg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tg&lt;/code&gt;)
| [[:th:User:PK2|User page]] in [[:en:Thai language|Thai]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;th&lt;/code&gt;)
| [[:ti:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ti&lt;/code&gt;)
| [[:tig:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tig&lt;/code&gt;)
| [[:tk:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tk&lt;/code&gt;)
| [[:tl:User:PK2|User page]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tl&lt;/code&gt;)
| [[:tly:User:PK2|User page]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tly&lt;/code&gt;)
|-
| [[:tn:User:PK2|User page]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tn&lt;/code&gt;)
| [[:to:User:PK2|User page]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;to&lt;/code&gt;)
| [[:tok:User:PK2|User page]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tok&lt;/code&gt;)
| [[:tpi:User:PK2|User page]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tpi&lt;/code&gt;)
| [[:tr:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tr&lt;/code&gt;)
| [[:trv:User:PK2|User page]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;trv&lt;/code&gt;)
| [[:ts:User:PK2|User page]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ts&lt;/code&gt;)
| [[:tt:User:PK2|User page]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tt&lt;/code&gt;)
| [[:tum:User:PK2|User page]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tum&lt;/code&gt;)
| [[:tw:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tw&lt;/code&gt;)
| [[:ty:User:PK2|User page]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ty&lt;/code&gt;)
| [[:tyv:User:PK2|User page]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;tyv&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ U
|-
| [[:udm:User:PK2|User page]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;udm&lt;/code&gt;)
| [[:ug:User:PK2|User page]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ug&lt;/code&gt;)
| [[:uk:User:PK2|User page]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;uk&lt;/code&gt;)
| [[:ur:User:PK2|User page]] in [[:en:Urdu|Urdu]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ur&lt;/code&gt;)
| [[:uz:User:PK2|User page]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;uz&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ V
|-
| [[:ve:User:PK2|User page]] in [[:en:Venda language|Venda]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;ve&lt;/code&gt;)
| [[:vec:User:PK2|User page]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;vec&lt;/code&gt;)
| [[:vep:User:PK2|User page]] in [[:en:Veps language|Veps]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;vep&lt;/code&gt;)
| [[:vi:User:PK2|User page]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;vi&lt;/code&gt;)
| [[:vls:User:PK2|User page]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;vls&lt;/code&gt;)
| [[:vo:User:PK2|User page]] in [[:en:Volapük|Volapük]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;vo&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ W
|-
| [[:wa:User:PK2|User page]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;wa&lt;/code&gt;)
| [[:war:User:PK2|User page]] in [[:en:Waray language|Waray]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;war&lt;/code&gt;)
| [[:wo:User:PK2|User page]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;wo&lt;/code&gt;)
| [[:wuu:User:PK2|User page]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;wuu&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ X
|-
| [[:xal:User:PK2|User page]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;xal&lt;/code&gt;)
| [[:xh:User:PK2|User page]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;xh&lt;/code&gt;)
| [[:xmf:User:PK2|User page]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;xmf&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ Y
|-
| [[:yi:User:PK2|User page]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;yi&lt;/code&gt;)
| [[:yo:User:PK2|User page]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;yo&lt;/code&gt;)
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|+ Z
|-
| [[:za:User:PK2|User page]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;za&lt;/code&gt;)
| [[:zea:User:PK2|User page]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;zea&lt;/code&gt;)
| [[:zgh:User:PK2|User page]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;zgh&lt;/code&gt;)
| [[:zh:User:PK2|User page]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;zh&lt;/code&gt;)
| [[:zh-classical:User:PK2|User page]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;zh-classical&lt;/code&gt;)
| [[:zh-min-nan:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;zh-min-nan&lt;/code&gt;)
| [[:zh-yue:User:PK2|User page]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;zh-yue&lt;/code&gt;)
| [[:zu:User:PK2|User page]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]&lt;br /&gt;(code: &lt;code&gt;zu&lt;/code&gt;)
|}</text>
      <sha1>dud3tixug1qffje4pl8q76cccmmhg8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wukuf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107782</id>
    <revision>
      <id>709633</id>
      <parentid>709174</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ma'rifat di Arafah: Nepangkeun Diri ka Gusti */</comment>
      <origin>709633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9303" sha1="77mfxxi9ohu1visfenxu4h0xlzt9q3w" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; border-spacing:2px; background:#f9f9f9; border:1px solid #aaa; float:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:88%;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#daa520; color:white; padding:5px;&quot; | Wukuf
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[file:Pilgrims cover Arafat's roads, plains and mountain - Flickr - Al Jazeera English.jpg|250px]]&lt;br/&gt;''Jamaah haji nuju wukuf di [[Arafah]].''
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Ngaran Arab
| وقوف (''Wuqūf'')
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Hartosna
| Cicing / Eureun
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Waktu
| 9 [[Dzulhijjah]]
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Lokasi
| Padang [[Arafah]]
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Status
| Rukun Haji (Paling Utama)
|}

'''Wukuf''' (basa Arab: وقوف) nyaéta cicingna jamaah haji di padang [[Arafah]] dina waktu anu parantos ditangtukeun. Wukuf mangrupikeun puncak sarta rukun haji anu paling utama, sakumaha dawuh [[Muhammad|Nabi Muhammad saw.]]: &quot;Haji téh nyaéta Arafah.&quot;&lt;ref&gt;''Sunan An-Nasa'i'', Hadits nomer 3016. Diaksés tina [https://sunnah.com/nasai:3016 sunnah.com/nasai:3016].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=wukuf &gt;{{cite book |last1=Herwibowo |first1=H. Bobby |last2=Dani |first2=Indriya R. |title=Panduan Pintar Manasik Haji dan Umrah |date=2013 |publisher=WahyuMedia |location=Jakarta |isbn=978-979-795-714-8 |page=42 |url=https://www.google.co.id/books/edition/Panduan_Pintar_Manasik_Haji_dan_Umrah/wXtxEQAAQBAJ?gbpv=1&amp;pg=PA42 |access-date=2 Pébruari 2026 |language=id}}&lt;/ref&gt;

== Waktu Palaksanaan ==
Waktu wukuf dimimitian saatos lingsir panonpoé (waktu [[Lohor|Zuhur]]) dina kaping '''9 [[Dzulhijjah]]''' dugi ka meletékna fajar dina kaping 10 Dzulhijjah (Idul Adha).&lt;ref&gt;Sayyid Sabiq, ''Fiqih Sunnah'', Jilid 3, (Jakarta: Pena Pundi Aksara, 2013), kaca 55. ISBN 978-979-3210-44-5.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=wukuf /&gt;

== Kagiatan nalika Wukuf ==
Nalika wukuf, jamaah disunnahkeun pikeun:
* Ngaregepkeun hutbah Arafah.
* Ngalaksanakeun [[Solat|salat]] [[Lohor|Zuhur]] sarta Ashar kalayan cara jamak takdim sarta [[Qosor|qashar]].
* Loba [[dzikir]], maca [[talbiyah]], sarta ngadu'a ka Allah swt. kalayan husyu'.
* Maca du'a anu pangsaéna nalika wukuf:
&lt;blockquote&gt;
'''{{lang|ar|لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}'''&lt;br/&gt;
''Lā ilāha illallāhu waḥdahū lā syarīka lah, lahul-mulku wa lahul-ḥamdu, wa huwa ‘alā kulli syay’in qadīr.''&lt;br/&gt;
(Taya deui Pangéran anging Allah, Anu Maha Tunggal, teu aya sekutu pikeun Mantenna. Kagungan Mantenna sagala karajaan sarta puji, sarta Mantenna Maha Kawasa luhureun sagala perkara).&lt;ref&gt;''Al-Muwatta'', Imam Malik, Kitab ka-15, Hadits nomer 32. [https://sunnah.com/malik/15/32 sunnah.com/malik/15/32]&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Hikmah ==
=== Simbol Padang Mahsyar ===
Wukuf mangrupikeun gambaran leutik tina kaayaan manusa nalika engké dikumpulkeun di Padang Mahsyar. Di Arafah, sakabéh manusa ngagem papaséntan/anggoan anu sami (kaén ihram), tanpa ningali pangkat, kabeungharan, atanapi asal-usul bangsa. Iwal ti kataqwaan anu ngabedakeunna. &lt;ref&gt;Syaikh Safiyurrahman Al-Mubarakfuri, ''Sejarah Mekah'', (2015), kaca 112.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=wukuf /&gt; . Ieu téh kaayaan di mana manusa ngarasa leutik sarta hina di payuneun Nu Maha Kawasa.&lt;ref&gt;Al-Ghazali. ''Ihya Ulumuddin: Kitab Rahasia-Rahasia Haji''.&lt;/ref&gt;

=== Muhasabah sarta Pangampura ===
Wukuf hartosna &quot;eureun&quot;. Pesenna nyaéta manusa kedah eureun sakedap tina kasibukan dunya pikeun '''Muhasabah''' (nginget-nginget dosa). Arafah sorangan asalna tina kecap '''Araffa''' anu hartosna &quot;mikawanoh&quot;. Di dieu, manusa diharepkeun tiasa mikawanoh dirina anu loba dosa, sakaligus mikawanoh kaagungan Allah anu Maha Pangampura. Éta sababna, wanci wukuf mangrupikeun waktu anu paling mustajab pikeun ngadoa sarta ménta hampura sagemblengna.

=== Jabal Rahmah: Tempat Kasih Sayang ===
Di tengah [[tegal]] Arafah aya hiji [[pasir]] anu disebut '''Jabal Rahmah''' (Pasir Kasih Sayang). Numutkeun sajarah, ieu téh tempat ditepungkeunana deui [[Nabi Adam]] as. sareng [[Siti Hawa]] saatos mangpuluh-puluh taun dipisahkeun. Ieu ngalambangkeun yén Arafah téh tempat lungsurna rahmat sarta kasih sayang Allah ka hamba-Na anu daék tobat sarta mulang ka jalan-Na.&lt;ref&gt;Ibn Katsir. ''Qisas al-Anbiya'' (Sajarah nabi-nabi).&lt;/ref&gt;

===Ma'rifat di Arafah: Nepangkeun Diri ka Gusti===
Di Arafah téh sanés ngan saukur cicing papanasan, tapi mangrupikeun wanci [[Ma'rifatullah]] (mikawanoh Allah) anu dimimitian ku [[Ma'rifatun Nafs]] (mikawanoh diri sorangan).
# Ngawanohkeun [[Jati Diri]] anu Hina: &quot;Nepangkeun diri&quot; di dieu hartosna ngaku: &quot;Ieu sim kuring, ya Allah, hamba Anjeun anu kotor, anu taya lian ngan saukur siki keusik di jagat raya Anjeun.&quot; Di payuneun Allah anu Maha Agung, urang nembongkeun diri urang anu saéstuna: seueur dosa, bodo, sarta teu gaduh daya naon-naon.
# Ma'rifat Ti &quot;Nyaho&quot; Jadi &quot;Wano&quot; : Di Arafah, jamaah haji sanés ngan saukur nyaho yén Allah téh aya, tapi kedah &quot;manggihan&quot; sarta &quot;nepangkeun diri&quot; sacara langsung dina suasana anu kacida caketna. Ieu mangrupikeun momen dialog batin anu paling jujur. Upami urang tacan nepangkeun diri (ngaku dosa sarta jati diri) ka Allah, mangka wukuf urang ngan saukur raga anu nuju aya di padang pasir, tapi jiwana tacan nepi.
# Caketna Allah di Arafah:Arafah disebut tempat anu caket ka Allah sabab di dinya sakabéh halangan dunya (harta, pangkat, sarta baju) parantos dipiceun. Nalika manusa geus jadi &quot;nol&quot;, di dinya manusa bisa nepangkeun dirina ka Nu Maha &quot;Hiji&quot;.

&lt;blockquote&gt;
&quot;Di '''[[Arafah]]''', anjeun nuju nangtung di payuneun Allah anu Maha Agung. Naha anjeun ngan saukur hadir sacara fisik, atanapi anjeun parantos 'nepangkeun diri' ka Manten-na? Nepangkeun diri hartosna anjeun jujur ngabongkar sakabéh dosa sarta kahinaan anjeun di payuneun Anjeunna. Sabab, moal aya anu bisa mikawanoh (Ma'rifat) ka Allah, upami anjeunna tacan mikawanoh sarta nepangkeun jati dirina anu saéstuna.&quot;
&lt;cite&gt;— Disarikeun tina ''Makna Haji'' (2014) ku Dr. Ali Syariati.&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

===Arafah: Lalampahan Nyuprih Pangarti===
Ari hakekat [[Wukuf]] téh mangrupikeun fase [[Kasadaran]] (''Consciousness'').
# Arafah salaku Madrasah Intelektual: Di Arafah, jamaah haji henteu dipiwarang ngerjakeun ritual fisik anu beurat sapertos [[tawaf]] atanapi [[sa'i]]. Jamaah ngan saukur dipiwarang cicing sarta mikir. Ieu mangrupikeun simbol yén sateuacan manusa meta ''(beraksi)'', manusa kedah gaduh [[Pangarti]] (ilmu/kasadaran) heula. Haji tanpa pangarti ngan saukur bakal janten adat kabiasaan anu kosong.
# Kagémbang dina Milari Jati Diri: Saha urang? (Ma'rifatun Nafs), Keur naon urang di dunya?, Kamana urang bakal mulang? Di Arafah, manusa nuju ngéntép &quot;ideologi&quot; sarta &quot;tujuan hirupna&quot; sateuacan lebet kana medan perang di [[Mina]].
# Pangarti salaku Sanjata: Nyuprih pangarti di Arafah mangrupikeun persiapan mental. Tanpa pangarti anu jero ngeunaan [[Tauhid]] sarta kamanusaan, saurang jamaah moal bakal kuat nalika kudu nyanghareupan gogoda [[sétan]] (Jumrah). Pangarti nyaéta cahaya anu nyaangan jalan haji urang.&lt;ref&gt;Syariati, Ali. (2014). ''Makna Haji''. Jakarta: Zahira.&lt;/ref&gt;

== Dalil ngeunaan Wukuf ==

=== Al-Qur'an: Miang ti Arafah ===
Allah SWT parantos maparin arahan nalika para jamaah tos lekasan ngerjakeun wukuf di Arafah:
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ...&lt;/div&gt;
&quot;Maka nalika anjeun geus miang ti Arafat (sanggeus wukuf), mangka kudu maraca dikir ka Allah di Masy’aril Haram (Muzdalifah)...&quot;
&lt;cite&gt;— '''QS. Al-Baqarah: 198'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== Hadis: Puncakna Ibadah Haji ===
Hadis ieu mangrupikeun rujukan utama anu nandeskeun yén wukuf di Arafah nyaéta inti tina sakabéh prosés ibadah haji:
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;الْحَجُّ عَرَفَةُ&lt;/div&gt;
&quot;Haji téh nyaéta (wukuf di) Arafah.&quot;
&lt;cite&gt;— '''HR. Tirmidzi no. 889, Abu Dawud no. 1949, sarta Ibnu Majah no. 3015. Hadis Shahih.'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== Hadis: Kaistiméwaan Poé Arafah ===
Ngenaan kautamaan poé nalika jamaah nuju wukuf, Rasulullah saw. ngadawuh:
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;مَا مِنْ يَوْمٍ أَكْثَرَ مِنْ أَنْ يُعْتِقَ اللَّهُ فِيهِ عَبْدًا مِنَ النَّارِ مِنْ يَوْمِ عَرَفَةَ&lt;/div&gt;
&quot;Taya hiji poé anu di dinya Allah leuwih loba ngabébaskeun hamba-Na tina seuneu naraka salian ti dina poé Arafah.&quot;
&lt;cite&gt;— '''HR. Muslim no. 1348'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;


==Rujukan==
{{Reflist|2}}
* {{cite book |last=Syariati |first=Ali |title=Makna Haji |year=2014 |publisher=Zahira |location=Jakarta}}
== Kategori ==
[[Kategori:Ibadah Islam]]
[[Kategori:Haji]]
[[Kategori:Mekah]]
[[Kategori:islam]]
{{Ibadah Haji}}
{{islam-pondok}}</text>
      <sha1>77mfxxi9ohu1visfenxu4h0xlzt9q3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709645</id>
      <parentid>709633</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Muhasabah sarta Pangampura */</comment>
      <origin>709645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9314" sha1="ru9j9v1qbl6k7iicicvj8p0hlqa9v7q" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; border-spacing:2px; background:#f9f9f9; border:1px solid #aaa; float:right; margin:0 0 1em 1em; font-size:88%;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#daa520; color:white; padding:5px;&quot; | Wukuf
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[file:Pilgrims cover Arafat's roads, plains and mountain - Flickr - Al Jazeera English.jpg|250px]]&lt;br/&gt;''Jamaah haji nuju wukuf di [[Arafah]].''
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Ngaran Arab
| وقوف (''Wuqūf'')
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Hartosna
| Cicing / Eureun
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Waktu
| 9 [[Dzulhijjah]]
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Lokasi
| Padang [[Arafah]]
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Status
| Rukun Haji (Paling Utama)
|}

'''Wukuf''' (basa Arab: وقوف) nyaéta cicingna jamaah haji di padang [[Arafah]] dina waktu anu parantos ditangtukeun. Wukuf mangrupikeun puncak sarta rukun haji anu paling utama, sakumaha dawuh [[Muhammad|Nabi Muhammad saw.]]: &quot;Haji téh nyaéta Arafah.&quot;&lt;ref&gt;''Sunan An-Nasa'i'', Hadits nomer 3016. Diaksés tina [https://sunnah.com/nasai:3016 sunnah.com/nasai:3016].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=wukuf &gt;{{cite book |last1=Herwibowo |first1=H. Bobby |last2=Dani |first2=Indriya R. |title=Panduan Pintar Manasik Haji dan Umrah |date=2013 |publisher=WahyuMedia |location=Jakarta |isbn=978-979-795-714-8 |page=42 |url=https://www.google.co.id/books/edition/Panduan_Pintar_Manasik_Haji_dan_Umrah/wXtxEQAAQBAJ?gbpv=1&amp;pg=PA42 |access-date=2 Pébruari 2026 |language=id}}&lt;/ref&gt;

== Waktu Palaksanaan ==
Waktu wukuf dimimitian saatos lingsir panonpoé (waktu [[Lohor|Zuhur]]) dina kaping '''9 [[Dzulhijjah]]''' dugi ka meletékna fajar dina kaping 10 Dzulhijjah (Idul Adha).&lt;ref&gt;Sayyid Sabiq, ''Fiqih Sunnah'', Jilid 3, (Jakarta: Pena Pundi Aksara, 2013), kaca 55. ISBN 978-979-3210-44-5.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=wukuf /&gt;

== Kagiatan nalika Wukuf ==
Nalika wukuf, jamaah disunnahkeun pikeun:
* Ngaregepkeun hutbah Arafah.
* Ngalaksanakeun [[Solat|salat]] [[Lohor|Zuhur]] sarta Ashar kalayan cara jamak takdim sarta [[Qosor|qashar]].
* Loba [[dzikir]], maca [[talbiyah]], sarta ngadu'a ka Allah swt. kalayan husyu'.
* Maca du'a anu pangsaéna nalika wukuf:
&lt;blockquote&gt;
'''{{lang|ar|لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}'''&lt;br/&gt;
''Lā ilāha illallāhu waḥdahū lā syarīka lah, lahul-mulku wa lahul-ḥamdu, wa huwa ‘alā kulli syay’in qadīr.''&lt;br/&gt;
(Taya deui Pangéran anging Allah, Anu Maha Tunggal, teu aya sekutu pikeun Mantenna. Kagungan Mantenna sagala karajaan sarta puji, sarta Mantenna Maha Kawasa luhureun sagala perkara).&lt;ref&gt;''Al-Muwatta'', Imam Malik, Kitab ka-15, Hadits nomer 32. [https://sunnah.com/malik/15/32 sunnah.com/malik/15/32]&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Hikmah ==
=== Simbol Padang Mahsyar ===
Wukuf mangrupikeun gambaran leutik tina kaayaan manusa nalika engké dikumpulkeun di Padang Mahsyar. Di Arafah, sakabéh manusa ngagem papaséntan/anggoan anu sami (kaén ihram), tanpa ningali pangkat, kabeungharan, atanapi asal-usul bangsa. Iwal ti kataqwaan anu ngabedakeunna. &lt;ref&gt;Syaikh Safiyurrahman Al-Mubarakfuri, ''Sejarah Mekah'', (2015), kaca 112.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=wukuf /&gt; . Ieu téh kaayaan di mana manusa ngarasa leutik sarta hina di payuneun Nu Maha Kawasa.&lt;ref&gt;Al-Ghazali. ''Ihya Ulumuddin: Kitab Rahasia-Rahasia Haji''.&lt;/ref&gt;

=== Muhasabah sarta Pangampura ===
Wukuf hartosna &quot;eureun&quot;. Pesenna nyaéta manusa kedah eureun sakedap tina kasibukan dunya pikeun '''Muhasabah''' (nginget-nginget dosa). Arafah sorangan asalna tina kecap '''Araffa''' anu hartosna &quot;mikawanoh&quot;. Di dieu, manusa diharepkeun tiasa mikawanoh dirina anu loba dosa, sakaligus mikawanoh [[Takbir|kaagungan Allah]] anu Maha Pangampura. Éta sababna, wanci wukuf mangrupikeun waktu anu paling mustajab pikeun ngadoa sarta ménta hampura sagemblengna.

=== Jabal Rahmah: Tempat Kasih Sayang ===
Di tengah [[tegal]] Arafah aya hiji [[pasir]] anu disebut '''Jabal Rahmah''' (Pasir Kasih Sayang). Numutkeun sajarah, ieu téh tempat ditepungkeunana deui [[Nabi Adam]] as. sareng [[Siti Hawa]] saatos mangpuluh-puluh taun dipisahkeun. Ieu ngalambangkeun yén Arafah téh tempat lungsurna rahmat sarta kasih sayang Allah ka hamba-Na anu daék tobat sarta mulang ka jalan-Na.&lt;ref&gt;Ibn Katsir. ''Qisas al-Anbiya'' (Sajarah nabi-nabi).&lt;/ref&gt;

===Ma'rifat di Arafah: Nepangkeun Diri ka Gusti===
Di Arafah téh sanés ngan saukur cicing papanasan, tapi mangrupikeun wanci [[Ma'rifatullah]] (mikawanoh Allah) anu dimimitian ku [[Ma'rifatun Nafs]] (mikawanoh diri sorangan).
# Ngawanohkeun [[Jati Diri]] anu Hina: &quot;Nepangkeun diri&quot; di dieu hartosna ngaku: &quot;Ieu sim kuring, ya Allah, hamba Anjeun anu kotor, anu taya lian ngan saukur siki keusik di jagat raya Anjeun.&quot; Di payuneun Allah anu Maha Agung, urang nembongkeun diri urang anu saéstuna: seueur dosa, bodo, sarta teu gaduh daya naon-naon.
# Ma'rifat Ti &quot;Nyaho&quot; Jadi &quot;Wano&quot; : Di Arafah, jamaah haji sanés ngan saukur nyaho yén Allah téh aya, tapi kedah &quot;manggihan&quot; sarta &quot;nepangkeun diri&quot; sacara langsung dina suasana anu kacida caketna. Ieu mangrupikeun momen dialog batin anu paling jujur. Upami urang tacan nepangkeun diri (ngaku dosa sarta jati diri) ka Allah, mangka wukuf urang ngan saukur raga anu nuju aya di padang pasir, tapi jiwana tacan nepi.
# Caketna Allah di Arafah:Arafah disebut tempat anu caket ka Allah sabab di dinya sakabéh halangan dunya (harta, pangkat, sarta baju) parantos dipiceun. Nalika manusa geus jadi &quot;nol&quot;, di dinya manusa bisa nepangkeun dirina ka Nu Maha &quot;Hiji&quot;.

&lt;blockquote&gt;
&quot;Di '''[[Arafah]]''', anjeun nuju nangtung di payuneun Allah anu Maha Agung. Naha anjeun ngan saukur hadir sacara fisik, atanapi anjeun parantos 'nepangkeun diri' ka Manten-na? Nepangkeun diri hartosna anjeun jujur ngabongkar sakabéh dosa sarta kahinaan anjeun di payuneun Anjeunna. Sabab, moal aya anu bisa mikawanoh (Ma'rifat) ka Allah, upami anjeunna tacan mikawanoh sarta nepangkeun jati dirina anu saéstuna.&quot;
&lt;cite&gt;— Disarikeun tina ''Makna Haji'' (2014) ku Dr. Ali Syariati.&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

===Arafah: Lalampahan Nyuprih Pangarti===
Ari hakekat [[Wukuf]] téh mangrupikeun fase [[Kasadaran]] (''Consciousness'').
# Arafah salaku Madrasah Intelektual: Di Arafah, jamaah haji henteu dipiwarang ngerjakeun ritual fisik anu beurat sapertos [[tawaf]] atanapi [[sa'i]]. Jamaah ngan saukur dipiwarang cicing sarta mikir. Ieu mangrupikeun simbol yén sateuacan manusa meta ''(beraksi)'', manusa kedah gaduh [[Pangarti]] (ilmu/kasadaran) heula. Haji tanpa pangarti ngan saukur bakal janten adat kabiasaan anu kosong.
# Kagémbang dina Milari Jati Diri: Saha urang? (Ma'rifatun Nafs), Keur naon urang di dunya?, Kamana urang bakal mulang? Di Arafah, manusa nuju ngéntép &quot;ideologi&quot; sarta &quot;tujuan hirupna&quot; sateuacan lebet kana medan perang di [[Mina]].
# Pangarti salaku Sanjata: Nyuprih pangarti di Arafah mangrupikeun persiapan mental. Tanpa pangarti anu jero ngeunaan [[Tauhid]] sarta kamanusaan, saurang jamaah moal bakal kuat nalika kudu nyanghareupan gogoda [[sétan]] (Jumrah). Pangarti nyaéta cahaya anu nyaangan jalan haji urang.&lt;ref&gt;Syariati, Ali. (2014). ''Makna Haji''. Jakarta: Zahira.&lt;/ref&gt;

== Dalil ngeunaan Wukuf ==

=== Al-Qur'an: Miang ti Arafah ===
Allah SWT parantos maparin arahan nalika para jamaah tos lekasan ngerjakeun wukuf di Arafah:
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ...&lt;/div&gt;
&quot;Maka nalika anjeun geus miang ti Arafat (sanggeus wukuf), mangka kudu maraca dikir ka Allah di Masy’aril Haram (Muzdalifah)...&quot;
&lt;cite&gt;— '''QS. Al-Baqarah: 198'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== Hadis: Puncakna Ibadah Haji ===
Hadis ieu mangrupikeun rujukan utama anu nandeskeun yén wukuf di Arafah nyaéta inti tina sakabéh prosés ibadah haji:
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;الْحَجُّ عَرَفَةُ&lt;/div&gt;
&quot;Haji téh nyaéta (wukuf di) Arafah.&quot;
&lt;cite&gt;— '''HR. Tirmidzi no. 889, Abu Dawud no. 1949, sarta Ibnu Majah no. 3015. Hadis Shahih.'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== Hadis: Kaistiméwaan Poé Arafah ===
Ngenaan kautamaan poé nalika jamaah nuju wukuf, Rasulullah saw. ngadawuh:
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;مَا مِنْ يَوْمٍ أَكْثَرَ مِنْ أَنْ يُعْتِقَ اللَّهُ فِيهِ عَبْدًا مِنَ النَّارِ مِنْ يَوْمِ عَرَفَةَ&lt;/div&gt;
&quot;Taya hiji poé anu di dinya Allah leuwih loba ngabébaskeun hamba-Na tina seuneu naraka salian ti dina poé Arafah.&quot;
&lt;cite&gt;— '''HR. Muslim no. 1348'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;


==Rujukan==
{{Reflist|2}}
* {{cite book |last=Syariati |first=Ali |title=Makna Haji |year=2014 |publisher=Zahira |location=Jakarta}}
== Kategori ==
[[Kategori:Ibadah Islam]]
[[Kategori:Haji]]
[[Kategori:Mekah]]
[[Kategori:islam]]
{{Ibadah Haji}}
{{islam-pondok}}</text>
      <sha1>ru9j9v1qbl6k7iicicvj8p0hlqa9v7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arafah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107876</id>
    <revision>
      <id>709627</id>
      <parentid>709172</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T17:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Filosofi Arafah dina Haji */</comment>
      <origin>709627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="74cvdprj4pj2jl8p9xhmppvuftd8spp" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = Arafah
| native_name = عرفات
| settlement_type = Padang pasir sarta tempat suci
| image_skyline = Mount Arafat.jpg
| image_caption = Jabal Rahmah di tengah padang Arafah.
| subdivision_type = Nagara
| subdivision_name = {{flag|Arab Saudi}}
| subdivision_type1 = Provinsi
| subdivision_name1 = [[Provinsi Makkah]]
| subdivision_type2 = Kota
| subdivision_name2 = [[Makkah]]
| area_total_km2 = 17.9
| subdivision_type3 = Fungsi
| subdivision_name3 = Tempat [[Wukuf]]
}}

'''Arafah''' (basa Arab: '''عرفات''', ''‘Arafāt'') nyaéta hiji padang pasir anu legana kurang leuwih 18 km² sarta perenahna sakitar 21 km di wétaneun kota [[Makkah]], [[Arab Saudi]]. Arafah mangrupikeun tempat anu paling ''krusial'' dina ibadah [[Haji]], sabab di dieu sakumna jamaah haji wajib ngalaksanakeun ''ritual'' [[Wukuf]] dina kaping 9 [[Dzulhijjah]].&lt;ref&gt;Britannica, The Editors of Encyclopaedia. &quot;Mount Arafat&quot;. [https://www.britannica.com/place/Mount-Arafat britannica.com].&lt;/ref&gt;

== Etimologi sarta Sajarah ==
Kecap '''Arafah''' asalna tina akar kecap basa Arab ''‘arafa'' (عرف) anu hartosna &quot;nganyahokeun&quot; atanapi &quot;mikawanoh&quot;.

=== Sajarah Adam sarta Hawa ===
Numutkeun riwayat, Arafah nyaéta tempat patepangna (ta'aruf) Nabi [[Nabi Adam |Adam as]]. Sareng Siti Hawa saatos diturunkeun ti sawarga sarta papisah mangpuluh-puluh taun di bumi. Aranjeunna patepang di hiji pasir leutik di Arafah anu ayeuna disebut [[Jabal Rahmah]] (Pasir Kasih Sayang).&lt;ref&gt;Ibn Katsir. ''Qisas al-Anbiya''. ISBN 978-602-1243-16-1.&lt;/ref&gt;

=== Pangajaran ti Malaikat Jibril ===
Aya ogé pamadegan yén nami ieu patali jeung nalika [[Malaékat |Malaikat Jibril]] ngajarkeun manasik haji ka [[Nabi Ibrahim]] as. Dina unggal léngkahna, Jibril naros, ''A’arafta?'' (Naha anjeun geus ngarti/nyaho?), sarta Nabi Ibrahim ngajawab, ''Araftu'' (Kuring geus nyaho).

== Kaayaan Geografis sarta Cuaca ==
* Legana: Sakitar 17,9 dugi ka 18 km². Wewengkonna diwatesan ku tanda-tanda husus (tihang konéng) salaku panyiri wates suci.
* Bentang Alam: mangrupikeun dataran anu dikurilingan ku pasir-pasir taringgul.
* Cuaca: Arafah kawentar ku hawana anu kacida panasna, utamana dina usum panas, dimana suhu bisa ngahontal 45°C dugi ka 50°C. Pikeun kanyamanan jamaah, pamaréntah Arab Saudi parantos masang jutaan semprotan cai (misting fans) sarta AC di ténda-ténda modern.&lt;ref&gt;Saudi Ministry of Hajj and Umrah.&lt;/ref&gt;

== Filosofi Arafah dina Haji ==
Arafah mangrupikeun simbol tina [[Padang Mahsyar]], nyaéta tempat kumpulna sakabéh umat manusa saatos dihudangkeun deui (kiamat).
* Kasaruaan Derajat: Di Arafah, jutaan manusa nganggo pakéan anu sarua ([[Ihram]]), teu aya bédana antara nu beunghar jeung nu miskin.
* [[Ma'rifatullah]]: Wukuf di Arafah hartosna manusa keur &quot;mikawanoh&quot; jati dirina sarta mikawanoh Gustina. Ieu mangrupikeun momen ''kontémplasi'' diri (muhasabah) anu kacida jero. Di tengah padang pasir anu hapa, saurang hamba sadar yén dunya sarta eusina téh fana, sahingga [[Tauhid]] bener-bener manceg sarta ngaraoskeun yen mung Allah Nu Maha Nanjeur.&lt;ref name=&quot;hikam_ataillah&quot;&gt;Ibn Ata'illah al-Iskandari. ''Al-Hikam''. Kairo: Dar al-Ma'arif. Kaca 45.&lt;/ref&gt;
* '''Ma'rifatullah (Mikaeruh ka Allah SWT):''' 
* '''Ma'rifatun-Nafs (Ngaca Diri):''' Arafah mangrupa tempat keur ''i'tiraf'' (ngaku) kana sagala rupa dosa, sahingga urang sadar yén urang téh saéstuna '''[[Pakarir]]''' (hamba anu walurat sarta miskin tina tatanén amal).&lt;ref name=&quot;quwwat_qulub&quot;&gt;Abu Talib al-Makki. ''Qut al-Qulub''. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. Jilid 2, kaca 115.&lt;/ref&gt;
* '''Ngaleungitkeun Sipat Madzmumah:''' Ngaliwatan papakéan kaén ihram anu saragam, sakabéh sipat angkuh (Takabur), sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Tamah]]''' (hawek dunya), sarta sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' (bohong) sagemblengna dilaan sarta dihancurkeun.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt; Di dieu sakabéh manusa '''[[ragem]]''' sajajar dina kasucian.&lt;ref name=&quot;fiqh_zuhayli&quot;&gt;Al-Zuhayli, Wahbah. ''Al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu''. Damaskus: Dar al-Fikr. Jilid 3, kaca 2110.&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
&quot;Arafah nyaéta tempat pikeun nyuprih pangarti (kasadaran). Naha anjeun bener-bener kagémbang pikeun neuleuman hakekat diri anjeun sarta hakekat Pangéran anjeun di dieu? Ibadah tanpa pangarti nyaéta lolong, sarta pangarti tanpa ibadah nyaéta lumpuh. Di '''[[Arafah]]''', anjeun keur ngeusian sanjata jiwa anjeun ku elmu sarta kasadaran sateuacan anjeun lebet kana medan juang anu saéstuna.&quot;
&lt;cite&gt;— Disarikeun tina ''Makna Haji'' (2014) ku Dr. Ali Syariati.&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Amalan di Arafah ==
Dina poé Arafah, jamaah disunnahkeun ngerjakeun:
# Dikir sarta Doa: Ieu mangrupikeun inti wukuf. Rasulullah saw. ngadawuh yén pangalusna doa nyaéta doa dina poé Arafah.
# Salat [[Jama']] sarta [[Qasar]]: Ngerjakeun salat [[Lohor]] sarta [[Asar|Ashar]] dina waktu Lohor.
# Ngadangukeun Hutbah Arafah: Hutbah anu eusina pépéling sarta arahan ''spiritual''.

== Dalil Shahih ==
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;الْحَجُّ عَرَفَةُ&lt;/div&gt;
&quot;Haji téh nyaéta (wukuf di) Arafah.&quot;
&lt;cite&gt;— '''HR. Tirmidzi no. 889'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Ibadah haji]]
[[Kategori:Makkah]]
[[Kategori:Tempat suci Islam]]
[[Kategori:Haji]]
{{Ibadah Haji}}</text>
      <sha1>74cvdprj4pj2jl8p9xhmppvuftd8spp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709628</id>
      <parentid>709627</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T17:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kaayaan Geografis sarta Cuaca */</comment>
      <origin>709628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="2e9u5rpkn9fgkzka4ni9yndbuumcg21" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = Arafah
| native_name = عرفات
| settlement_type = Padang pasir sarta tempat suci
| image_skyline = Mount Arafat.jpg
| image_caption = Jabal Rahmah di tengah padang Arafah.
| subdivision_type = Nagara
| subdivision_name = {{flag|Arab Saudi}}
| subdivision_type1 = Provinsi
| subdivision_name1 = [[Provinsi Makkah]]
| subdivision_type2 = Kota
| subdivision_name2 = [[Makkah]]
| area_total_km2 = 17.9
| subdivision_type3 = Fungsi
| subdivision_name3 = Tempat [[Wukuf]]
}}

'''Arafah''' (basa Arab: '''عرفات''', ''‘Arafāt'') nyaéta hiji padang pasir anu legana kurang leuwih 18 km² sarta perenahna sakitar 21 km di wétaneun kota [[Makkah]], [[Arab Saudi]]. Arafah mangrupikeun tempat anu paling ''krusial'' dina ibadah [[Haji]], sabab di dieu sakumna jamaah haji wajib ngalaksanakeun ''ritual'' [[Wukuf]] dina kaping 9 [[Dzulhijjah]].&lt;ref&gt;Britannica, The Editors of Encyclopaedia. &quot;Mount Arafat&quot;. [https://www.britannica.com/place/Mount-Arafat britannica.com].&lt;/ref&gt;

== Etimologi sarta Sajarah ==
Kecap '''Arafah''' asalna tina akar kecap basa Arab ''‘arafa'' (عرف) anu hartosna &quot;nganyahokeun&quot; atanapi &quot;mikawanoh&quot;.

=== Sajarah Adam sarta Hawa ===
Numutkeun riwayat, Arafah nyaéta tempat patepangna (ta'aruf) Nabi [[Nabi Adam |Adam as]]. Sareng Siti Hawa saatos diturunkeun ti sawarga sarta papisah mangpuluh-puluh taun di bumi. Aranjeunna patepang di hiji pasir leutik di Arafah anu ayeuna disebut [[Jabal Rahmah]] (Pasir Kasih Sayang).&lt;ref&gt;Ibn Katsir. ''Qisas al-Anbiya''. ISBN 978-602-1243-16-1.&lt;/ref&gt;

=== Pangajaran ti Malaikat Jibril ===
Aya ogé pamadegan yén nami ieu patali jeung nalika [[Malaékat |Malaikat Jibril]] ngajarkeun manasik haji ka [[Nabi Ibrahim]] as. Dina unggal léngkahna, Jibril naros, ''A’arafta?'' (Naha anjeun geus ngarti/nyaho?), sarta Nabi Ibrahim ngajawab, ''Araftu'' (Kuring geus nyaho).

== Kaayaan Geografis sarta Cuaca ==
* Legana: Sakitar 17,9 dugi ka 18 km². Wewengkonna diwatesan ku tanda-tanda husus (tihang konéng) salaku panyiri wates suci.
* Kaayaan Alam: mangrupikeun dataran anu dikurilingan ku pasir-pasir taringgul.
* Cuaca: Arafah kawentar ku hawana anu kacida panasna, utamana dina usum panas, dimana suhu bisa ngahontal 45°C dugi ka 50°C. Pikeun kanyamanan jamaah, pamaréntah Arab Saudi parantos masang jutaan semprotan cai (misting fans) sarta AC di ténda-ténda modern.&lt;ref&gt;Saudi Ministry of Hajj and Umrah.&lt;/ref&gt;

== Filosofi Arafah dina Haji ==
Arafah mangrupikeun simbol tina [[Padang Mahsyar]], nyaéta tempat kumpulna sakabéh umat manusa saatos dihudangkeun deui (kiamat).
* Kasaruaan Derajat: Di Arafah, jutaan manusa nganggo pakéan anu sarua ([[Ihram]]), teu aya bédana antara nu beunghar jeung nu miskin.
* [[Ma'rifatullah]]: Wukuf di Arafah hartosna manusa keur &quot;mikawanoh&quot; jati dirina sarta mikawanoh Gustina. Ieu mangrupikeun momen ''kontémplasi'' diri (muhasabah) anu kacida jero. Di tengah padang pasir anu hapa, saurang hamba sadar yén dunya sarta eusina téh fana, sahingga [[Tauhid]] bener-bener manceg sarta ngaraoskeun yen mung Allah Nu Maha Nanjeur.&lt;ref name=&quot;hikam_ataillah&quot;&gt;Ibn Ata'illah al-Iskandari. ''Al-Hikam''. Kairo: Dar al-Ma'arif. Kaca 45.&lt;/ref&gt;
* '''Ma'rifatullah (Mikaeruh ka Allah SWT):''' 
* '''Ma'rifatun-Nafs (Ngaca Diri):''' Arafah mangrupa tempat keur ''i'tiraf'' (ngaku) kana sagala rupa dosa, sahingga urang sadar yén urang téh saéstuna '''[[Pakarir]]''' (hamba anu walurat sarta miskin tina tatanén amal).&lt;ref name=&quot;quwwat_qulub&quot;&gt;Abu Talib al-Makki. ''Qut al-Qulub''. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. Jilid 2, kaca 115.&lt;/ref&gt;
* '''Ngaleungitkeun Sipat Madzmumah:''' Ngaliwatan papakéan kaén ihram anu saragam, sakabéh sipat angkuh (Takabur), sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Tamah]]''' (hawek dunya), sarta sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' (bohong) sagemblengna dilaan sarta dihancurkeun.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt; Di dieu sakabéh manusa '''[[ragem]]''' sajajar dina kasucian.&lt;ref name=&quot;fiqh_zuhayli&quot;&gt;Al-Zuhayli, Wahbah. ''Al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu''. Damaskus: Dar al-Fikr. Jilid 3, kaca 2110.&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
&quot;Arafah nyaéta tempat pikeun nyuprih pangarti (kasadaran). Naha anjeun bener-bener kagémbang pikeun neuleuman hakekat diri anjeun sarta hakekat Pangéran anjeun di dieu? Ibadah tanpa pangarti nyaéta lolong, sarta pangarti tanpa ibadah nyaéta lumpuh. Di '''[[Arafah]]''', anjeun keur ngeusian sanjata jiwa anjeun ku elmu sarta kasadaran sateuacan anjeun lebet kana medan juang anu saéstuna.&quot;
&lt;cite&gt;— Disarikeun tina ''Makna Haji'' (2014) ku Dr. Ali Syariati.&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Amalan di Arafah ==
Dina poé Arafah, jamaah disunnahkeun ngerjakeun:
# Dikir sarta Doa: Ieu mangrupikeun inti wukuf. Rasulullah saw. ngadawuh yén pangalusna doa nyaéta doa dina poé Arafah.
# Salat [[Jama']] sarta [[Qasar]]: Ngerjakeun salat [[Lohor]] sarta [[Asar|Ashar]] dina waktu Lohor.
# Ngadangukeun Hutbah Arafah: Hutbah anu eusina pépéling sarta arahan ''spiritual''.

== Dalil Shahih ==
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;الْحَجُّ عَرَفَةُ&lt;/div&gt;
&quot;Haji téh nyaéta (wukuf di) Arafah.&quot;
&lt;cite&gt;— '''HR. Tirmidzi no. 889'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Ibadah haji]]
[[Kategori:Makkah]]
[[Kategori:Tempat suci Islam]]
[[Kategori:Haji]]
{{Ibadah Haji}}</text>
      <sha1>2e9u5rpkn9fgkzka4ni9yndbuumcg21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709629</id>
      <parentid>709628</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T17:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Filosofi Arafah dina Haji */</comment>
      <origin>709629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5425" sha1="2x0giguh0lvam7cf2n0e200bomavqre" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = Arafah
| native_name = عرفات
| settlement_type = Padang pasir sarta tempat suci
| image_skyline = Mount Arafat.jpg
| image_caption = Jabal Rahmah di tengah padang Arafah.
| subdivision_type = Nagara
| subdivision_name = {{flag|Arab Saudi}}
| subdivision_type1 = Provinsi
| subdivision_name1 = [[Provinsi Makkah]]
| subdivision_type2 = Kota
| subdivision_name2 = [[Makkah]]
| area_total_km2 = 17.9
| subdivision_type3 = Fungsi
| subdivision_name3 = Tempat [[Wukuf]]
}}

'''Arafah''' (basa Arab: '''عرفات''', ''‘Arafāt'') nyaéta hiji padang pasir anu legana kurang leuwih 18 km² sarta perenahna sakitar 21 km di wétaneun kota [[Makkah]], [[Arab Saudi]]. Arafah mangrupikeun tempat anu paling ''krusial'' dina ibadah [[Haji]], sabab di dieu sakumna jamaah haji wajib ngalaksanakeun ''ritual'' [[Wukuf]] dina kaping 9 [[Dzulhijjah]].&lt;ref&gt;Britannica, The Editors of Encyclopaedia. &quot;Mount Arafat&quot;. [https://www.britannica.com/place/Mount-Arafat britannica.com].&lt;/ref&gt;

== Etimologi sarta Sajarah ==
Kecap '''Arafah''' asalna tina akar kecap basa Arab ''‘arafa'' (عرف) anu hartosna &quot;nganyahokeun&quot; atanapi &quot;mikawanoh&quot;.

=== Sajarah Adam sarta Hawa ===
Numutkeun riwayat, Arafah nyaéta tempat patepangna (ta'aruf) Nabi [[Nabi Adam |Adam as]]. Sareng Siti Hawa saatos diturunkeun ti sawarga sarta papisah mangpuluh-puluh taun di bumi. Aranjeunna patepang di hiji pasir leutik di Arafah anu ayeuna disebut [[Jabal Rahmah]] (Pasir Kasih Sayang).&lt;ref&gt;Ibn Katsir. ''Qisas al-Anbiya''. ISBN 978-602-1243-16-1.&lt;/ref&gt;

=== Pangajaran ti Malaikat Jibril ===
Aya ogé pamadegan yén nami ieu patali jeung nalika [[Malaékat |Malaikat Jibril]] ngajarkeun manasik haji ka [[Nabi Ibrahim]] as. Dina unggal léngkahna, Jibril naros, ''A’arafta?'' (Naha anjeun geus ngarti/nyaho?), sarta Nabi Ibrahim ngajawab, ''Araftu'' (Kuring geus nyaho).

== Kaayaan Geografis sarta Cuaca ==
* Legana: Sakitar 17,9 dugi ka 18 km². Wewengkonna diwatesan ku tanda-tanda husus (tihang konéng) salaku panyiri wates suci.
* Kaayaan Alam: mangrupikeun dataran anu dikurilingan ku pasir-pasir taringgul.
* Cuaca: Arafah kawentar ku hawana anu kacida panasna, utamana dina usum panas, dimana suhu bisa ngahontal 45°C dugi ka 50°C. Pikeun kanyamanan jamaah, pamaréntah Arab Saudi parantos masang jutaan semprotan cai (misting fans) sarta AC di ténda-ténda modern.&lt;ref&gt;Saudi Ministry of Hajj and Umrah.&lt;/ref&gt;

== Filosofi Arafah dina Haji ==
Arafah mangrupikeun simbol tina [[Padang Mahsyar]], nyaéta tempat kumpulna sakabéh umat manusa saatos dihudangkeun deui (kiamat).
* Kasaruaan Derajat: Di Arafah, jutaan manusa nganggo pakéan anu sarua ([[Ihram]]), teu aya bédana antara nu beunghar jeung nu miskin.
* [[Ma'rifatullah]]: Wukuf di Arafah hartosna manusa keur &quot;mikawanoh&quot; jati dirina sarta mikawanoh Gustina. Ieu mangrupikeun wanci ''kontémplasi'' diri (muhasabah) anu kacida jero. Di tengah padang pasir anu hapa, saurang hamba sadar yén dunya sarta eusina téh fana, sahingga [[Tauhid]] bener-bener manceg sarta ngaraoskeun yén mung Allah Nu Maha Nanjeur.&lt;ref name=&quot;hikam_ataillah&quot;&gt;Ibn Ata'illah al-Iskandari. ''Al-Hikam''. Kairo: Dar al-Ma'arif. Kaca 45.&lt;/ref&gt;
* '''Ma'rifatullah (Mikaeruh ka Allah SWT):''' 
* '''Ma'rifatun-Nafs (Ngaca Diri):''' Arafah mangrupa tempat keur ''i'tiraf'' (ngaku) kana sagala rupa dosa, sahingga urang sadar yén urang téh saéstuna '''[[Pakarir]]''' (hamba anu walurat sarta miskin tina tatanén amal).&lt;ref name=&quot;quwwat_qulub&quot;&gt;Abu Talib al-Makki. ''Qut al-Qulub''. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. Jilid 2, kaca 115.&lt;/ref&gt;
* '''Ngaleungitkeun [[Akhlak Mazmumah|Sipat Madzmumah]]:''' Ngaliwatan papakéan kaén ihram anu saragam, sakabéh sipat angkuh (Takabur), sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Tamah]]''' (hawek dunya), sarta sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' (bohong) sagemblengna dilaan sarta dihancurkeun.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt; Di dieu sakabéh manusa '''[[ragem]]''' sajajar dina kasucian.&lt;ref name=&quot;fiqh_zuhayli&quot;&gt;Al-Zuhayli, Wahbah. ''Al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu''. Damaskus: Dar al-Fikr. Jilid 3, kaca 2110.&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
&quot;Arafah nyaéta tempat pikeun nyuprih pangarti (kasadaran). Naha anjeun bener-bener kagémbang pikeun neuleuman hakekat diri anjeun sarta hakekat Pangéran anjeun di dieu? Ibadah tanpa pangarti nyaéta lolong, sarta pangarti tanpa ibadah nyaéta lumpuh. Di '''[[Arafah]]''', anjeun keur ngeusian sanjata jiwa anjeun ku elmu sarta kasadaran sateuacan anjeun lebet kana medan juang anu saéstuna.&quot;
&lt;cite&gt;— Disarikeun tina ''Makna Haji'' (2014) ku Dr. Ali Syariati.&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Amalan di Arafah ==
Dina poé Arafah, jamaah disunnahkeun ngerjakeun:
# Dikir sarta Doa: Ieu mangrupikeun inti wukuf. Rasulullah saw. ngadawuh yén pangalusna doa nyaéta doa dina poé Arafah.
# Salat [[Jama']] sarta [[Qasar]]: Ngerjakeun salat [[Lohor]] sarta [[Asar|Ashar]] dina waktu Lohor.
# Ngadangukeun Hutbah Arafah: Hutbah anu eusina pépéling sarta arahan ''spiritual''.

== Dalil Shahih ==
&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.2em; line-height: 1.6em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;الْحَجُّ عَرَفَةُ&lt;/div&gt;
&quot;Haji téh nyaéta (wukuf di) Arafah.&quot;
&lt;cite&gt;— '''HR. Tirmidzi no. 889'''&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Ibadah haji]]
[[Kategori:Makkah]]
[[Kategori:Tempat suci Islam]]
[[Kategori:Haji]]
{{Ibadah Haji}}</text>
      <sha1>2x0giguh0lvam7cf2n0e200bomavqre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talbiyah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107877</id>
    <revision>
      <id>709654</id>
      <parentid>705860</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T11:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Waktu sarta Tempat Maca */</comment>
      <origin>709654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="36kj3s8b4wdfo051m7ap42x95u7rx08" xml:space="preserve">{{Infobox
| title    = Talbiyah
| image    = 
| caption  = 
| label1   = Basa Arab
| data1    = {{lang|ar|تلبية}}
| label2   = Hartosna
| data2    = Nyumponan uleman
| label3   = Agama
| data3    = [[Islam]]
| label4   = Kontéks
| data4    = [[Haji]] sarta [[Umrah]]
| label5   = Dasar Hukum
| data5    = [[Sunnah]] Rasulullah saw.
}}

'''Talbiyah''' nyaéta kalimah zikir anu diucapkeun ku jamaah [[Haji]] atanapi [[Umrah]] salaku jawaban kana uleman Allah SWT. Talbiyah mangrupikeun syiar utama dina ibadah haji anu nandeskeun tauhid sarta pamasrahan diri anu sagemblengna.&lt;ref&gt;Britannica, The Editors of Encyclopaedia. &quot;Talbiya&quot;. [https://www.britannica.com/topic/talbiya britannica.com].&lt;/ref&gt;

== Téks Arab sarta Tarjamah ==
Ieu di handap nyaéta lafaz Talbiyah anu saluyu sareng sunnah Rasulullah saw.:

&lt;blockquote&gt;
&lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.4em; line-height: 1.8em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ&lt;/div&gt;
''Labbaykallāhumma labbayk, labbayka lā syarīka laka labbayk, innal-ḥamda wan-ni'mata laka wal-mulk, lā syarīka lak.''

'''Tarjamah Basa Sunda:'''&lt;br /&gt;
&quot;Sim kuring sumping nyumponan uleman Anjeun, ya Allah, sim kuring sumping. Sim kuring sumping, teu aya sekutu pikeun Anjeun, sim kuring sumping. Saéstuna sagala puji, kanikmatan, sarta karajaan téh kagungan Anjeun, teu aya sekutu pikeun Anjeun.&quot;
&lt;/blockquote&gt;

== Waktu sarta Tempat Maca ==
Talbiyah mimiti dibaca saatos jamaah niat sarta maké kaén [[Ihram]] di [[Miqat]].
* Haji: Dibaca terus-terusan dugi ka ngalungkeun [[Jumrah]] Aqabah dina kaping 10 [[Dzulhijjah]].
* Umrah: Dibaca dugi ka sateuacan ngamimitian [[Tawaf]].
* Adab: Pikeun lalaki disunnahkeun sora anu tarik (jahar), sedengkeun pikeun awéwé cukup ku sora anu laun anu kadéngé ku dirina sorangan.&lt;ref&gt;Al-Bukhari, Muhammad. ''Sahih al-Bukhari'', Kitab al-Hajj. Hadis No. 1549.&lt;/ref&gt;

== Sajarah Talbiyah ==
Sajarah Talbiyah patali jeung paréntah Allah ka Nabi Ibrahim as. saatos réngsé ngawangun [[Ka'bah]]. Allah ngadawuh: &quot;Jeung uar-uarkeun ka manusa pikeun ngerjakeun haji...&quot; (QS. Al-Hajj: 27). Nalika Nabi Ibrahim nanya kumaha sorana bisa nepi ka sakuliah dunya, Allah ngajamin yén Anjeunna nu bakal nyampékeunana. Jiwa-jiwa manusa anu ngajawab harita, nyaéta jiwa-jiwa anu ayeuna maca Talbiyah nalika haji.

== Makna Filosofis (Ali Syariati) ==
Dina buku '''[[Makna Haji]]''', [[Dr. Ali Syariati]] ngajelaskeun yén Talbiyah téh nyaéta &quot;Kontrak Kabébasan&quot;:
# Jawaban (Labbayk): Kecap &quot;Labbayk&quot; sacara harfiah hartosna &quot;Kuring sumping deui sarta deui&quot;. Ieu mangrupikeun jawaban kana uleman kabébasan. Manusa ninggalkeun sagala rupa di lemburna pikeun nyumponan panyaur nu Maha Suci.
# Nampik Sekutu (Laa Syarika Laka): Ieu mangrupikeun deklarasi perang ngalawan &quot;berhala-berhala&quot; modern. Nalika urang nyebat &quot;teu aya sekutu&quot;, urang nuju niat yén jabatan, harta, sarta égo urang moal deui dijadikeun Gusti sajaba Allah.
# Pamasrahan Total: Talbiyah nyaéta sora &quot;mayit&quot; anu hirup deui. Kalayan maké kaén bodas (ihram), jamaah siga nu keur ngomong: &quot;Kuring geus ninggalkeun dunya kuring, ayeuna kuring milik Anjeun sagemblengna.&quot;&lt;ref&gt;Syariati, Ali. (2014). ''Makna Haji''. Jakarta: Zahira.&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;
&quot;Nalika anjeun ngucapkeun '''[[Talbiyah]]''', naha anjeun bener-bener sadar saha anu nuju disanghareupan? Maca 'Labbayk' tanpa pangaweruh (ma'rifat) sarta tanpa rasa ajrih (khauf) ngan saukur bakal janten sora kosong anu hiliwir kawas angin. Talbiyah anu saenyana nyaéta sora jiwa anu pasrah, anu ngarasa hina di payuneun Anjeunna, sarta anu sumpah moal deui malik kana kamusyrikan dunya.&quot;
&lt;cite&gt;— Disarikeun tina ''Makna Haji'' (2014) ku Dr. Ali Syariati.&lt;/cite&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Ibadah haji]]
[[Kategori:Dikir]]
[[Kategori:Haji]]
{{Ibadah Haji}}</text>
      <sha1>36kj3s8b4wdfo051m7ap42x95u7rx08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tasbih</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107942</id>
    <revision>
      <id>709652</id>
      <parentid>709407</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T11:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5253" sha1="qxavonntjx7bto3kq9ibjraypf4zl60" xml:space="preserve">{{Infobox
| title    = Tasbih
| image    = [[File:Tasbih.png|thumb|250px|Kecap tasbih]]
| caption  = Lapadz tasbih
| label1   = Basa Arab
| data1    = تسبيح
| label2   = Harti
| data2    = Nyucikeun Allah
| label3   = Ageman
| data3    = [[Islam]]
| label4   = Kalimah
| data4    = Subhanallah
}}

'''Tasbih''' (Basa Arab: '''تسبيح''') nyaéta istilah dina [[agama]] Islam pikeun kalimah ''[[Thayyibah]]'' &quot;Subhanallah&quot; (سُبْحَانَ ٱللَّٰهِ) anu hartosna &quot;Maha Suci Allah&quot;.&lt;ref&gt;Al-Zubaidi, M. M. (2005). Taj al-Arus min Jawahir al-Qamus. Dar al-Fikr.&lt;/ref&gt; Sacara harfiah, tasbih hartosna nyucikeun Allah SWT tina sagala rupa kakurangan, sekutu, atanapi hal-hal anu henteu pantes pikeun kaagungan-Na.&lt;ref&gt;Ibn Manzur. (1119). Lisan al-Arab. Dar Sader.&lt;/ref&gt;

== Étimologi ==
Kecap tasbih asalna tina akar kecap basa [[Arab]] ''s-b-h'' (س-ب-ح), anu hartosna &quot;ngambang&quot; atanapi &quot;ngojay&quot;.&lt;ref&gt;Lane, E. W. (1863). Arabic-English Lexicon. Williams and Norgate.&lt;/ref&gt; Dina kontéks spiritual, kecap ieu miboga harti métaforis nyaéta ngambangna saurang hamba dina laut kaimanan atawa ngajauhan diri tina pamikiran anu salah ngeunaan [[dzat Allah]].&lt;ref&gt;Al-Raghib al-Isfahani. (2009). Al-Mufradat fi Gharib al-Qur'an. Dar al-Ma'rifah.&lt;/ref&gt;

== Dasar Hukum dina Al-Qur'an ==
Dina Al-Qur'an, paréntah pikeun tasbih muncul dina sababaraha ayat salaku kawajiban mahluk ka Khalikna.&lt;ref&gt;Qur'an Kemenag RI. (2019). Tafsir Al-Qur'an Tematik.&lt;/ref&gt;

* '''Surat Al-Jumu'ah Ayat 1:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ&lt;/div&gt;
: ''&quot;Naon baé anu aya di langit jeung naon baé anu aya di bumi kabéhanana tasbih ka Allah...&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Jumu'ah: 1.&lt;/ref&gt;
: ''&quot;Naon baé anu aya di langit jeung naon baé anu aya di bumi kabéhanana tasbih ka Allah...&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Jumu'ah: 1.&lt;/ref&gt;

* '''Surat Al-Isra Ayat 44:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ ۚ وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ&lt;/div&gt;
: ''&quot;Langit anu tujuh, bumi, jeung sakabéh pangeusina tasbih ka Allah. Jeung euweuh hiji mahluk ogé kajaba maranéhna tasbih bari muji ka Anjeunna...&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Isra: 44.&lt;/ref&gt;

== Tasbih dina Hadits ==
Rasulullah SAW maparin pangajaran ngeunaan kautamaan tasbih salaku salah sahiji [[dzikir]] anu pangutamana.&lt;ref&gt;An-Nawawi. (1277). Al-Adzkar Al-Muntakhabah min Kalami Sayyidil Abrar.&lt;/ref&gt;

* '''Kautamaan Kalimah:''' 
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَنِ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ&lt;/div&gt;
: ''&quot;Aya dua kalimah anu hampang dina lisan, beurat dina timbangan (amal), sarta dipikaasih ku Nu Maha Welas, nyaéta: 'Subhanallahi wa bihamdihi, subhanallahil 'adzim'.&quot;''&lt;ref&gt;Sahih Bukhari, Hadits No. 6406; Sahih Muslim, Hadits No. 2694.&lt;/ref&gt;

* '''Panghapus Dosa:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ فِي يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ حُطَّتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ&lt;/div&gt;
: ''&quot;Sing saha jalma anu maca 'Subhanallahi wa bihamdihi' kaping 100 dina sapoé, mangka dosa-dosana bakal dihapus sanajan saloba [[budah]] di laut.&quot;''&lt;ref&gt;Sahih Bukhari, Hadits No. 6405.&lt;/ref&gt;

== Tasbih dina Kahirupan Sapopoé ==
Dina tradisi masarakat [[Muslim]], hususna di tatar Sunda, tasbih parantos nyerep kana rupa-rupa aspék kagiatan budaya sareng [[ibadah]].&lt;ref&gt;Ekadjati, E. S. (1995). Kebudayaan Sunda: Suatu Pendekatan Sejarah.&lt;/ref&gt;
* '''Dzikir Bakda Sholat:''' Sanggeus réngsé sholat fardu, umat Islam biasana ngadawamkeun tasbih &quot;Subhanallah&quot; saloba 33 kali.&lt;ref&gt;Sahih Muslim, Hadits No. 597.&lt;/ref&gt;
* '''Éksprêsi Kaahéngan:''' Kalimah tasbih diucapkeun nalika saurang jalma ningal hiji hal anu matak hélok atanapi ningal kaéndahan alam salaku wujud pangakuan kana kakawasaan Allah.&lt;ref&gt;Al-Ghazali. (1097). Ihya Ulumuddin.&lt;/ref&gt;
* '''Alat Bantu (Misbaha):''' Pikeun ngitung jumlah dzikir, masarakat sering ngagunakeun siki tasbih, sanajan ngagunakeun ramo panangan dianggap langkung utama.&lt;ref&gt;Sunan Abi Dawud, Hadits No. 1502.&lt;/ref&gt;

== Référénsi ==
{{reflist}}

== Tempo Ogé ==
* [[Dzikir]]
* [[Tahmid]]
* [[Takbir]]
* [[Tahlil]]
{{Islam-pondok}}
[[Kategori:Islam]]
[[Kategori:Dzikir]]</text>
      <sha1>qxavonntjx7bto3kq9ibjraypf4zl60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Takbir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107944</id>
    <revision>
      <id>709647</id>
      <parentid>706241</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3726" sha1="98ql1vp4ym5afxikmo3ubg97rn9qn3g" xml:space="preserve">{{Infobox
| title    = Takbir
| image    = [[file:Takbir in Thuluth.svg|thumb|250px|Kaligrafi kalimah Allahu Akbar.]]
| caption  = Kaligrafi kalimah Takbir
| label1   = Basa Arab
| data1    = &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;تكبير&lt;/div&gt;
| label2   = Harti
| data2    = Ngagungkeun Allah
| label3   = Ageman
| data3    = [[Islam]]
| label4   = Kalimah
| data4    = [[Allahu Akbar]]
}}

'''Takbir''' ({{lang-ar|تكبير}}) nyaéta istilah dina ageman [[Islam]] pikeun ngucapkeun kalimah ''Thayyibah'' &quot;Allahu Akbar&quot; ({{lang-ar|ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ}}) anu hartosna &quot;Allah Maha Agung&quot;.&lt;ref&gt;Al-Asfahani, Al-Raghib. (2009). Mufradat Alfaz al-Qur'an. Dar al-Ma'rifah.&lt;/ref&gt; Ieu mangrupikeun wujud pangakuan saurang hamba yén ngan [[Allah]] SWT anu miboga kaagungan anu taya tandingna di alam dunya ieu.&lt;ref&gt;Ibn Kathir. (1373). Tafsir al-Qur'an al-Azim.&lt;/ref&gt;

== Étimologi ==
Kecap takbir asalna tina akar kecap [[Basa Arab]] ''k-b-r'' (ك-ب-ر) anu hartosna &quot;ageung&quot; atanapi &quot;agung&quot;.&lt;ref&gt;Lane, E. W. (1863). Arabic-English Lexicon. Williams and Norgate.&lt;/ref&gt; Ngucapkeun takbir hartosna ngaku yén sagala rupa nu aya di dunya ieu leutik upami dibandingkeun sareng kakawasaan Allah SWT.

== Dasar Hukum dina Al-Qur'an ==
Paréntah pikeun ngagungkeun Allah (takbir) parantos kaunggel dina sababaraha ayat [[Al-Qur'an]], di antarana:&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. (2019). Al-Qur'an dan Terjemahannya.&lt;/ref&gt;

* '''Surat Al-Isra Ayat 111:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;وَقُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ شَرِيكٌ فِى ٱلْمُلْكِ وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ وَلِىٌّ مِّنَ ٱلذُّلِّ ۖ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا&lt;/div&gt;
: ''&quot;Jeung ucapkeun: 'Sagala puji kagungan Allah anu henteu miboga putra, sarta henteu miboga sekutu dina kakawasaan-Na... sarta agungkeun Anjeunna kalayan kaagungan anu sampurna (takbir)'.&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Isra: 111.&lt;/ref&gt;

* '''Surat Al-Muddatstsir Ayat 3:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ&lt;/div&gt;
: ''&quot;Jeung ka Pangéran anjeun, mangka agungkeun (takbir)!&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Muddatstsir: 3.&lt;/ref&gt;

== Takbir dina Ibadah ==
Takbir miboga posisi anu kacida pentingna dina rupa-rupa ibadah umat Islam:&lt;ref&gt;An-Nawawi. (1277). Al-Majmu' Syarh al-Muhadzdzab.&lt;/ref&gt;

* '''Dina Sholat:''' Sholat dimimitian ku ''Takbiratul Ihram'' sarta unggal parobihan gerakan sholat (ruku, sujud, jst.) dibarengan ku takbir.
* '''Adzan sareng Iqamah:''' Kalimah takbir diucapkeun salaku bubuka sarta panutup dina [[Adzan]].
* '''Hari Raya (Idul Fitri &amp; Idul Adha):''' Umat Islam disunnahkeun maca takbiran salaku tanda kemenangan sarta rasa syukur ka Allah SWT.

== Larapan dina Kahirupan Sapopoé ==
Dina tradisi [[Tatar Sunda]], takbir sering diucapkeun dina sababaraha kaayaan:&lt;ref&gt;Ekadjati, E. S. (1995). Kebudayaan Sunda: Suatu Pendekatan Sejarah.&lt;/ref&gt;
* '''Dzikir Bakda Sholat:''' Maca &quot;Allahu Akbar&quot; saloba 33 kali sanggeus sholat fardu.
* '''Sumanget (Jihad/Perjuangan):''' Takbir sering diucapkeun pikeun ngahudangkeun sumanget nalika aya dina kaayaan anu hésé atanapi nalika bajuang demi bebeneran.
* '''Kagét anu Positif:''' Nalika ningal kaagungan Allah dina alam dunya.

== Référénsi ==
{{reflist}}

== Tempo Ogé ==
* [[Tasbih]]
* [[Tahmid]]
* [[Tahlil]]
* [[Adzan]]

[[Kategori:Islam]]
[[Kategori:Dzikir]]
[[Kategori:Kosa kata Islam]]
[[Kategori:Basa Arab]]</text>
      <sha1>98ql1vp4ym5afxikmo3ubg97rn9qn3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709648</id>
      <parentid>709647</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T05:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Dasar Hukum dina Al-Qur'an */</comment>
      <origin>709648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4779" sha1="c39lruzf17xkiur79pi3n4ubpgpsqt8" xml:space="preserve">{{Infobox
| title    = Takbir
| image    = [[file:Takbir in Thuluth.svg|thumb|250px|Kaligrafi kalimah Allahu Akbar.]]
| caption  = Kaligrafi kalimah Takbir
| label1   = Basa Arab
| data1    = &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;تكبير&lt;/div&gt;
| label2   = Harti
| data2    = Ngagungkeun Allah
| label3   = Ageman
| data3    = [[Islam]]
| label4   = Kalimah
| data4    = [[Allahu Akbar]]
}}

'''Takbir''' ({{lang-ar|تكبير}}) nyaéta istilah dina ageman [[Islam]] pikeun ngucapkeun kalimah ''Thayyibah'' &quot;Allahu Akbar&quot; ({{lang-ar|ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ}}) anu hartosna &quot;Allah Maha Agung&quot;.&lt;ref&gt;Al-Asfahani, Al-Raghib. (2009). Mufradat Alfaz al-Qur'an. Dar al-Ma'rifah.&lt;/ref&gt; Ieu mangrupikeun wujud pangakuan saurang hamba yén ngan [[Allah]] SWT anu miboga kaagungan anu taya tandingna di alam dunya ieu.&lt;ref&gt;Ibn Kathir. (1373). Tafsir al-Qur'an al-Azim.&lt;/ref&gt;

== Étimologi ==
Kecap takbir asalna tina akar kecap [[Basa Arab]] ''k-b-r'' (ك-ب-ر) anu hartosna &quot;ageung&quot; atanapi &quot;agung&quot;.&lt;ref&gt;Lane, E. W. (1863). Arabic-English Lexicon. Williams and Norgate.&lt;/ref&gt; Ngucapkeun takbir hartosna ngaku yén sagala rupa nu aya di dunya ieu leutik upami dibandingkeun sareng kakawasaan Allah SWT.

== Dasar Hukum dina Al-Qur'an ==
Paréntah pikeun ngagungkeun Allah (takbir) parantos kaunggel dina sababaraha ayat [[Al-Qur'an]], di antarana:&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. (2019). Al-Qur'an dan Terjemahannya.&lt;/ref&gt;

* '''Surat Al-Isra Ayat 111:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;وَقُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ شَرِيكٌ فِى ٱلْمُلْكِ وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ وَلِىٌّ مِّنَ ٱلذُّلِّ ۖ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا&lt;/div&gt;
: ''&quot;Jeung ucapkeun: 'Sagala puji kagungan Allah anu henteu miboga putra, sarta henteu miboga sekutu dina kakawasaan-Na... sarta agungkeun Anjeunna kalayan kaagungan anu sampurna (takbir)'.&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Isra: 111.&lt;/ref&gt;

:Dina dadasar riwayat sajarah, ayat ieu lungsur (Asbabun Nuzul) salaku waleran tina omongan kaom Yahudi sarta Nasrani anu nyebutkeun Allah miboga putra, ogé kaom musyrik Arab anu nyebutkeun Allah miboga batur sekutu dina ngatur alam dunya.&lt;ref name=&quot;kathir_isra&quot;/&gt; 

:Tina jihat spiritual, Surat [[Surah Al-Isro|Al-Isra]] ayat 111 mangrupa lambang &quot;proklamasi kemerdékaan batin&quot; manusa tina rupa-rupa panyakit ati:&lt;ref&gt;Qutb, Sayyid. ''Fi Zhilalil Qur'an''. Kairo: Dar al-Syuruq. Jilid 4, kaca 2252.&lt;/ref&gt;
::* '''Ngajaga [[Muru'ah]]:''' Ku cara nekadkeun yén Allah henteu merlukeun anu nulungan, saurang hamba bakal miboga sipat Qana'ah sarta moal ngasorkeun dirina pikeun menta-menta ka sasama makhluk.&lt;ref name=&quot;ghazali_asrar&quot;/&gt;
::* '''Meresihan tina Sipat Palsu:''' Ayat ieu ngajaga lisan sarta ati urang tina sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' ([[bohong]]/nyimpang tina tauhid), sabab urang sadar sagemblengna yén sakabéh kamuliaan sarta tatanén amal di dunya mung  kagungan Gusti Allah Nu Maha Agung.&lt;ref name=&quot;ghazali_asrar&quot;/&gt;

* '''Surat Al-Muddatstsir Ayat 3:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ&lt;/div&gt;
: ''&quot;Jeung ka Pangéran anjeun, mangka agungkeun (takbir)!&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Muddatstsir: 3.&lt;/ref&gt;

== Takbir dina Ibadah ==
Takbir miboga posisi anu kacida pentingna dina rupa-rupa ibadah umat Islam:&lt;ref&gt;An-Nawawi. (1277). Al-Majmu' Syarh al-Muhadzdzab.&lt;/ref&gt;

* '''Dina Sholat:''' Sholat dimimitian ku ''Takbiratul Ihram'' sarta unggal parobihan gerakan sholat (ruku, sujud, jst.) dibarengan ku takbir.
* '''Adzan sareng Iqamah:''' Kalimah takbir diucapkeun salaku bubuka sarta panutup dina [[Adzan]].
* '''Hari Raya (Idul Fitri &amp; Idul Adha):''' Umat Islam disunnahkeun maca takbiran salaku tanda kemenangan sarta rasa syukur ka Allah SWT.

== Larapan dina Kahirupan Sapopoé ==
Dina tradisi [[Tatar Sunda]], takbir sering diucapkeun dina sababaraha kaayaan:&lt;ref&gt;Ekadjati, E. S. (1995). Kebudayaan Sunda: Suatu Pendekatan Sejarah.&lt;/ref&gt;
* '''Dzikir Bakda Sholat:''' Maca &quot;Allahu Akbar&quot; saloba 33 kali sanggeus sholat fardu.
* '''Sumanget (Jihad/Perjuangan):''' Takbir sering diucapkeun pikeun ngahudangkeun sumanget nalika aya dina kaayaan anu hésé atanapi nalika bajuang demi bebeneran.
* '''Kagét anu Positif:''' Nalika ningal kaagungan Allah dina alam dunya.

== Référénsi ==
{{reflist}}

== Tempo Ogé ==
* [[Tasbih]]
* [[Tahmid]]
* [[Tahlil]]
* [[Adzan]]

[[Kategori:Islam]]
[[Kategori:Dzikir]]
[[Kategori:Kosa kata Islam]]
[[Kategori:Basa Arab]]</text>
      <sha1>c39lruzf17xkiur79pi3n4ubpgpsqt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709649</id>
      <parentid>709648</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T05:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Dasar Hukum dina Al-Qur'an */</comment>
      <origin>709649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="5v5jqq44yrwla9k0oszv824ubblqmun" xml:space="preserve">{{Infobox
| title    = Takbir
| image    = [[file:Takbir in Thuluth.svg|thumb|250px|Kaligrafi kalimah Allahu Akbar.]]
| caption  = Kaligrafi kalimah Takbir
| label1   = Basa Arab
| data1    = &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;تكبير&lt;/div&gt;
| label2   = Harti
| data2    = Ngagungkeun Allah
| label3   = Ageman
| data3    = [[Islam]]
| label4   = Kalimah
| data4    = [[Allahu Akbar]]
}}

'''Takbir''' ({{lang-ar|تكبير}}) nyaéta istilah dina ageman [[Islam]] pikeun ngucapkeun kalimah ''Thayyibah'' &quot;Allahu Akbar&quot; ({{lang-ar|ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ}}) anu hartosna &quot;Allah Maha Agung&quot;.&lt;ref&gt;Al-Asfahani, Al-Raghib. (2009). Mufradat Alfaz al-Qur'an. Dar al-Ma'rifah.&lt;/ref&gt; Ieu mangrupikeun wujud pangakuan saurang hamba yén ngan [[Allah]] SWT anu miboga kaagungan anu taya tandingna di alam dunya ieu.&lt;ref&gt;Ibn Kathir. (1373). Tafsir al-Qur'an al-Azim.&lt;/ref&gt;

== Étimologi ==
Kecap takbir asalna tina akar kecap [[Basa Arab]] ''k-b-r'' (ك-ب-ر) anu hartosna &quot;ageung&quot; atanapi &quot;agung&quot;.&lt;ref&gt;Lane, E. W. (1863). Arabic-English Lexicon. Williams and Norgate.&lt;/ref&gt; Ngucapkeun takbir hartosna ngaku yén sagala rupa nu aya di dunya ieu leutik upami dibandingkeun sareng kakawasaan Allah SWT.

== Dasar Hukum dina Al-Qur'an ==
Paréntah pikeun ngagungkeun Allah (takbir) parantos kaunggel dina sababaraha ayat [[Al-Qur'an]], di antarana:&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. (2019). Al-Qur'an dan Terjemahannya.&lt;/ref&gt;

* '''Surat Al-Isra Ayat 111:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;وَقُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ شَرِيكٌ فِى ٱلْمُلْكِ وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ وَلِىٌّ مِّنَ ٱلذُّلِّ ۖ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا&lt;/div&gt;
: ''&quot;Jeung ucapkeun: 'Sagala puji kagungan Allah anu henteu miboga putra, sarta henteu miboga sekutu dina kakawasaan-Na... sarta agungkeun Anjeunna kalayan kaagungan anu sampurna (takbir)'.&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Isra: 111.&lt;/ref&gt;

:Dina dadasar riwayat sajarah, ayat ieu lungsur (Asbabun Nuzul) salaku waleran tina omongan kaom [[Yahudi]] sarta [[Nasrani]] anu nyebutkeun Allah miboga putra, ogé kaom [[musyrik]] Arab anu nyebutkeun Allah miboga batur ''sekutu'' dina ngatur alam dunya.&lt;ref name=&quot;kathir_isra&quot;/&gt; 

:Tina jihat spiritual, Surat [[Surah Al-Isro|Al-Isra]] ayat 111 mangrupa lambang &quot;proklamasi kemerdékaan batin&quot; manusa tina rupa-rupa panyakit ati:&lt;ref&gt;Qutb, Sayyid. ''Fi Zhilalil Qur'an''. Kairo: Dar al-Syuruq. Jilid 4, kaca 2252.&lt;/ref&gt;
::* '''Ngajaga [[Muru'ah]]:''' Ku cara nekadkeun yén Allah henteu merlukeun anu nulungan, saurang hamba bakal miboga sipat Qana'ah sarta moal ngasorkeun dirina pikeun menta-menta ka sasama makhluk.&lt;ref name=&quot;ghazali_asrar&quot;/&gt;
::* '''Meresihan tina Sipat Palsu:''' Ayat ieu ngajaga lisan sarta ati urang tina sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' ([[bohong]]/nyimpang tina tauhid), sabab urang sadar sagemblengna yén sakabéh kamuliaan sarta tatanén amal di dunya mung  kagungan Gusti Allah Nu Maha Agung.&lt;ref name=&quot;ghazali_asrar&quot;/&gt;

* '''Surat Al-Muddatstsir Ayat 3:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ&lt;/div&gt;
: ''&quot;Jeung ka Pangéran anjeun, mangka agungkeun (takbir)!&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Muddatstsir: 3.&lt;/ref&gt;

== Takbir dina Ibadah ==
Takbir miboga posisi anu kacida pentingna dina rupa-rupa ibadah umat Islam:&lt;ref&gt;An-Nawawi. (1277). Al-Majmu' Syarh al-Muhadzdzab.&lt;/ref&gt;

* '''Dina Sholat:''' Sholat dimimitian ku ''Takbiratul Ihram'' sarta unggal parobihan gerakan sholat (ruku, sujud, jst.) dibarengan ku takbir.
* '''Adzan sareng Iqamah:''' Kalimah takbir diucapkeun salaku bubuka sarta panutup dina [[Adzan]].
* '''Hari Raya (Idul Fitri &amp; Idul Adha):''' Umat Islam disunnahkeun maca takbiran salaku tanda kemenangan sarta rasa syukur ka Allah SWT.

== Larapan dina Kahirupan Sapopoé ==
Dina tradisi [[Tatar Sunda]], takbir sering diucapkeun dina sababaraha kaayaan:&lt;ref&gt;Ekadjati, E. S. (1995). Kebudayaan Sunda: Suatu Pendekatan Sejarah.&lt;/ref&gt;
* '''Dzikir Bakda Sholat:''' Maca &quot;Allahu Akbar&quot; saloba 33 kali sanggeus sholat fardu.
* '''Sumanget (Jihad/Perjuangan):''' Takbir sering diucapkeun pikeun ngahudangkeun sumanget nalika aya dina kaayaan anu hésé atanapi nalika bajuang demi bebeneran.
* '''Kagét anu Positif:''' Nalika ningal kaagungan Allah dina alam dunya.

== Référénsi ==
{{reflist}}

== Tempo Ogé ==
* [[Tasbih]]
* [[Tahmid]]
* [[Tahlil]]
* [[Adzan]]

[[Kategori:Islam]]
[[Kategori:Dzikir]]
[[Kategori:Kosa kata Islam]]
[[Kategori:Basa Arab]]</text>
      <sha1>5v5jqq44yrwla9k0oszv824ubblqmun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709650</id>
      <parentid>709649</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T05:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Dasar Hukum dina Al-Qur'an */</comment>
      <origin>709650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6119" sha1="l65oew2nhcp4thu3gy1htx964tea9rx" xml:space="preserve">{{Infobox
| title    = Takbir
| image    = [[file:Takbir in Thuluth.svg|thumb|250px|Kaligrafi kalimah Allahu Akbar.]]
| caption  = Kaligrafi kalimah Takbir
| label1   = Basa Arab
| data1    = &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot;&gt;تكبير&lt;/div&gt;
| label2   = Harti
| data2    = Ngagungkeun Allah
| label3   = Ageman
| data3    = [[Islam]]
| label4   = Kalimah
| data4    = [[Allahu Akbar]]
}}

'''Takbir''' ({{lang-ar|تكبير}}) nyaéta istilah dina ageman [[Islam]] pikeun ngucapkeun kalimah ''Thayyibah'' &quot;Allahu Akbar&quot; ({{lang-ar|ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ}}) anu hartosna &quot;Allah Maha Agung&quot;.&lt;ref&gt;Al-Asfahani, Al-Raghib. (2009). Mufradat Alfaz al-Qur'an. Dar al-Ma'rifah.&lt;/ref&gt; Ieu mangrupikeun wujud pangakuan saurang hamba yén ngan [[Allah]] SWT anu miboga kaagungan anu taya tandingna di alam dunya ieu.&lt;ref&gt;Ibn Kathir. (1373). Tafsir al-Qur'an al-Azim.&lt;/ref&gt;

== Étimologi ==
Kecap takbir asalna tina akar kecap [[Basa Arab]] ''k-b-r'' (ك-ب-ر) anu hartosna &quot;ageung&quot; atanapi &quot;agung&quot;.&lt;ref&gt;Lane, E. W. (1863). Arabic-English Lexicon. Williams and Norgate.&lt;/ref&gt; Ngucapkeun takbir hartosna ngaku yén sagala rupa nu aya di dunya ieu leutik upami dibandingkeun sareng kakawasaan Allah SWT.

== Dasar Hukum dina Al-Qur'an ==
Paréntah pikeun ngagungkeun Allah (takbir) parantos kaunggel dina sababaraha ayat [[Al-Qur'an]], di antarana:&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. (2019). Al-Qur'an dan Terjemahannya.&lt;/ref&gt;

* '''Surat Al-Isra Ayat 111:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;وَقُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ شَرِيكٌ فِى ٱلْمُلْكِ وَلَمْ يَكُن لَّهُۥ وَلِىٌّ مِّنَ ٱلذُّلِّ ۖ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا&lt;/div&gt;
: ''&quot;Jeung ucapkeun: 'Sagala puji kagungan Allah anu henteu miboga putra, sarta henteu miboga sekutu dina kakawasaan-Na... sarta agungkeun Anjeunna kalayan kaagungan anu sampurna (takbir)'.&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Isra: 111.&lt;/ref&gt;

:Dina dadasar riwayat sajarah, ayat ieu lungsur (Asbabun Nuzul) salaku waleran tina omongan kaom [[Yahudi]] sarta [[Nasrani]] anu nyebutkeun Allah miboga putra, ogé kaom [[musyrik]] Arab anu nyebutkeun Allah miboga batur ''sekutu'' dina ngatur alam dunya.&lt;ref name=&quot;kathir_isra&quot;/&gt; 

:Tina jihat spiritual, Surat [[Surah Al-Isro|Al-Isra]] ayat 111 mangrupa lambang &quot;proklamasi kemerdékaan batin&quot; manusa tina rupa-rupa panyakit ati:&lt;ref&gt;Qutb, Sayyid. ''Fi Zhilalil Qur'an''. Kairo: Dar al-Syuruq. Jilid 4, kaca 2252.&lt;/ref&gt;
::* '''Ngajaga [[Muru'ah]]:''' Ku cara nekadkeun yén Allah henteu merlukeun anu nulungan, saurang hamba bakal miboga sipat Qana'ah sarta moal ngasorkeun dirina pikeun menta-menta ka sasama makhluk.&lt;ref name=&quot;ghazali_asrar&quot;/&gt;
::* '''Meresihan tina Sipat Palsu:''' Ayat ieu ngajaga lisan sarta ati urang tina sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' ([[bohong]]/nyimpang tina [[tauhid]]), sabab urang sadar sagemblengna yén sakabéh kamuliaan sarta tatanén amal di dunya mung  kagungan Gusti Allah Nu Maha Agung.&lt;ref name=&quot;ghazali_asrar&quot;/&gt;


* '''Surat Al-Muddatstsir Ayat 3:'''
: &lt;div dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;ar&quot; style=&quot;font-size: 1.5em; font-family: 'Amiri', 'Traditional Arabic', serif;&quot;&gt;وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ&lt;/div&gt;
: ''&quot;Jeung ka Pangéran anjeun, mangka agungkeun (takbir)!&quot;''&lt;ref&gt;Kementerian Agama RI. Al-Qur'an dan Terjemahannya, QS. Al-Muddatstsir: 3.&lt;/ref&gt;

:Dina sajarahna, ayat ieu lungsur nalika Rasulullah SAW nuju ngaraos keueung sarta sasarung (nganggo simbut) saatos ningal malaikat Jibril AS. Allah maparin pépéling ngaliwatan ayat ieu supados Nabi hudang sarta teu miboga rasa kasieun ka sasama makhluk, sabab Allah Nu Maha Agung parantos nangtukeun syiar Islam bakal nanjeur.&lt;ref name=&quot;kathir_mudathir&quot;/&gt;

:Tina jihat spiritual sarta élmu batin, Surat Al-Muddatstsir ayat 3 mangrupa taméng mutlak pikeun ngajaga kasucian sarta kahormatan ('''Muru'ah''') saurang hamba:&lt;ref&gt;Qutb, Sayyid. ''Fi Zhilalil Qur'an''. Kairo: Dar al-Syuruq. Jilid 6, kaca 3751-3752.&lt;/ref&gt;
::* '''Ngancurkeun Sipat Palsu:''' Nalika saurang hamba bener-bener mancegkeun kalimah ''Fa Kabbir'' dina haténa, mangka sipat-sipat madzmumah saperti sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Tamah]]''' (hawek dunya/harta) sarta sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' (bohong) bakal leungit, sabab manéhna sadar yén nyasarkeun diri ku puji dunya téh mangrupa kahinaan di payuneun Allah.&lt;ref name=&quot;ghazali_asrar&quot;/&gt;
::* '''Sadar salaku [[Pakarir]]:''' Ayat ieu ngajarkeun urang supados salawasna handap asor ([[tawadhu]]). Nu pantes sombong sarta agung mah mung Allah SWT, sedengkeun manusa mah saéstuna hamba anu walurat, hapa, sarta miskin tina tatanén amal.&lt;ref name=&quot;ghazali_asrar&quot;/&gt;

== Takbir dina Ibadah ==
Takbir miboga posisi anu kacida pentingna dina rupa-rupa ibadah umat Islam:&lt;ref&gt;An-Nawawi. (1277). Al-Majmu' Syarh al-Muhadzdzab.&lt;/ref&gt;

* '''Dina Sholat:''' Sholat dimimitian ku ''Takbiratul Ihram'' sarta unggal parobihan gerakan sholat (ruku, sujud, jst.) dibarengan ku takbir.
* '''Adzan sareng Iqamah:''' Kalimah takbir diucapkeun salaku bubuka sarta panutup dina [[Adzan]].
* '''Hari Raya (Idul Fitri &amp; Idul Adha):''' Umat Islam disunnahkeun maca takbiran salaku tanda kemenangan sarta rasa syukur ka Allah SWT.

== Larapan dina Kahirupan Sapopoé ==
Dina tradisi [[Tatar Sunda]], takbir sering diucapkeun dina sababaraha kaayaan:&lt;ref&gt;Ekadjati, E. S. (1995). Kebudayaan Sunda: Suatu Pendekatan Sejarah.&lt;/ref&gt;
* '''Dzikir Bakda Sholat:''' Maca &quot;Allahu Akbar&quot; saloba 33 kali sanggeus sholat fardu.
* '''Sumanget (Jihad/Perjuangan):''' Takbir sering diucapkeun pikeun ngahudangkeun sumanget nalika aya dina kaayaan anu hésé atanapi nalika bajuang demi bebeneran.
* '''Kagét anu Positif:''' Nalika ningal kaagungan Allah dina alam dunya.

== Référénsi ==
{{reflist}}

== Tempo Ogé ==
* [[Tasbih]]
* [[Tahmid]]
* [[Tahlil]]
* [[Adzan]]

[[Kategori:Islam]]
[[Kategori:Dzikir]]
[[Kategori:Kosa kata Islam]]
[[Kategori:Basa Arab]]</text>
      <sha1>l65oew2nhcp4thu3gy1htx964tea9rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herbert Hoover</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108497</id>
    <revision>
      <id>709646</id>
      <parentid>709549</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>211</id>
      </contributor>
      <comment>[[c:COM:CDC|Bot]]: Ngaganti Herbert_Hoover_in_1877.jpg ku Photograph_of_Herbert_Hoover_as_a_Young_Child_-_DPLA_-_2081d35b8c65741f0f3db55c82d4790e.jpg</comment>
      <origin>709646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124786" sha1="lqr67lt53sk1qfl2y9ip5r8uhbti84n" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| image               = President Hoover portrait.jpg
| caption             = Hoover dina taun 1928
| office              = [[Présidén Amérika Sarikat]] ka-31
| vice_president      = [[Charles Curtis]]
| term_start          = 4 Maret 1929
| term_end            = 4 Maret 1933
| predecessor         = [[Calvin Coolidge]]
| successor           = [[Franklin D. Roosevelt]]
| office1             = [[Menteri Perdagangan Amérika Sarikat]] ka-3
| president1          = {{plainlist|
* [[Warren G. Harding]]
* Calvin Coolidge}}
| term_start1         = 5 Maret 1921
| term_end1           = 21 Agustus 1928
| predecessor1        = [[Joshua W. Alexander]]
| successor1          = [[William F. Whiting]]
| office2             = Diréktur [[Administrasi Pangan Amérika Sarikat]]
| president2          = [[Woodrow Wilson]]
| term_start2         = 21 Agustus 1917
| term_end2           = 16 Nopémber 1918
| predecessor2        = Jabatan anyar
| successor2          = Jabatan dilaungkeun
| birth_name          = Herbert Clark Hoover
| birth_date          = {{birth date|1874|8|10}}
| birth_place         = [[West Branch, Iowa]], AS.
| death_date          = {{death date and age|1964|10|20|1874|8|10}}
| death_place         = New York City, AS.
| resting_place       = [[Herbert Hoover Presidential Library and Museum]]
| party               = [[Partéy Républik (Amérika Sarikat)|Républik]] (ti taun 1920)
| other_party         = [[Politikus indepénden|Indepénden]] (saméméh 1920)
| spouse              = {{marriage|[[Lou Henry Hoover|Lou Henry]]|10 Pébruari 1899|7 Januari 1944|end=died}}
| children            = {{flatlist|
* [[Herbert Hoover Jr.|Herbert Jr.]]
* [[Allan Hoover|Allan]]}}
| education           = [[Universitas Stanford]] ([[Bachelor of Science|BS]])
| signature           = Herbert Clark Hoover Signature.svg
| signature_alt       = Tanda tangan kursif mangsi
| module              = {{Listen
|pos         = center
|embed       = yes
|filename    = Hoover moment.ogg
|title       = Sorana Hoover
|type        = speech
|description = Hoover nembé ngumumkeun [[Rencana stimulus ékonomi 1931]]&lt;br&gt;Dirékam 18 Oktober 1931}}
}}

'''Herbert Clark Hoover''' (10 Agustus 1874 – 20 Oktober 1964) nyaéta [[Présidén Amérika Sarikat]] ka-31, ngajabat ti taun 1929 nepi ka 1933. Saméméh asup ka dunya pulitik, Hoover digawé salaku [[insinyur]] sarta pangusaha dina industri pertambangan. Sanggeus kalibet dina layanan ''publik'', manéhna diangkat pikeun mingpin sababaraha tarékah kamanusaan utama, kaasup jadi pupuhu ''Commission for Relief in Belgium]]'', anu hasil mulangkeun leuwih ti 100.000 urang Amérika anu kapiuhan di Éropa, diréktur [[U.S. Food Administration]], anu nyadiakeun jatah keur prajurit sarta kadaharan keur warga anu kalaparan di Éropa, diréktur [[American Relief Administration]], anu mingpin infrastruktur sarta bantuan pangan pasca-perang di Éropa, sarta ngadegkeun [[Commission for Polish Relief]]. Salaku anggota [[Partéy Républik (Amérika Sarikat)|Partéy Républik]], manéhna ngajabat salaku [[Menteri Perdagangan Amérika Sarikat]] ka-3 ti taun 1921 nepi ka 1928 saméméh [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1928|kapilih jadi présidén dina taun 1928]]. [[Masa kapersidénan Herbert Hoover|Masa kapersidénanana]] didominasi ku [[Depresi Besar]], sarta kawijakan ogé métodena pikeun merangan krisis éta dianggap teu nyukupan sarta kolot teuing (konservatif). Di tengah kaayaan manéhna anu teu dipikaresep ku rahayat, manéhna éléh mutlak dina usaha kapilih deui ku [[Franklin D. Roosevelt]] dina taun [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1932|1932]].

Lahir ti kulawarga [[Quaker]] di [[West Branch, Iowa]], Hoover digedékeun di [[Oregon]]. Manéhna mangrupa salah sahiji lulusan munggaran ti [[Universitas Stanford]] anu anyar dina taun 1895. Hoover nyokot posisi di hiji pausahaan pertambangan anu puseurna di [[London]] anu digawé di [[Australia]] sarta [[Tiongkok]]. Manéhna gancang jadi insinyur pertambangan anu beunghar. Dina taun 1914, nalika bituna [[Perang Dunya I]], manéhna ngatur sarta mingpin ''Commission for Relief in Belgium'', hiji organisasi bantuan internasional anu nyadiakeun kadaharan ka Bélgia anu dikoasa ku Jérman. Nalika [[Amérika Sarikat|AS]] asup ka jero perang dina taun 1917, Présidén [[Woodrow Wilson]] nunjuk Hoover pikeun mingpin ''Food Administration''. Manéhna jadi kawentar salaku &quot;diktator pangan&quot; di nagarana. Sanggeus perang, Hoover mingpin ''American Relief Administration'', anu nyadiakeun kadaharan keur jutaan jalma anu kalaparan di [[Éropa Tengah]] sarta Wétan, utamana [[Rusia]]. Jasa-jasana nalika mangsa perang ngajadikeun manéhna jadi favorit loba pihak [[Progresivisme di Amérika Sarikat|progrisif]], sarta manéhna gagal nyiar nominasi Républik dina [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1920|Pemilu 1920]].

Hoover ngajabat salaku Menteri Perdagangan di sahandapeun présidén [[Warren G. Harding]] sarta [[Calvin Coolidge]]. Hoover mangrupa anggota Kabinét anu aktif sarta katingali pisan, nepi ka katelah salaku &quot;Menteri Perdagangan sarta Wakil Menteri keur sakabéh departemén séjénna.&quot; Manéhna boga pangaruh dina kamekaran transportasi udara sarta radio. Hoover mingpin réspon féderal kana [[Banjir Gedé Mississippi 1927]]. Manéhna meunangkeun nominasi Républik dina [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1928|Pemilu 1928]] sarta ngéléhkeun calon Démokrat [[Al Smith]] kalayan sora anu kacida mutlakna. Dina taun 1929, Hoover mimiti ngajabat présidén. Nanging, dina taun kahiji jabatanna, [[Pasar saham ancur 1929|pasar saham ancur]], anu nandaan mimitina Depresi Besar. Hoover ngarojong [[Repatriasi Méksiko]] sarta résponna kana Depresi Besar dianggap sacara lega kurang sumanget.

Di tengah-tengah Depresi Besar, manéhna éléh mutlak ku calon Démokrat Franklin D. Roosevelt dina [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1932|Pemilu 1932]]. Masa pangsiun Hoover lumangsung leuwih ti 31 taun, salah sahiji mangsa pangsiun présidén anu panglilana. Manéhna nulis loba karya sarta jadi beuki [[Konservatisme di Amérika Sarikat|konservatif]] dina mangsa pangsiunna. Manéhna sacara kuat ngritik kawijakan luar nagri Roosevelt sarta [[New Deal]]. Dina taun 1940-an sarta 1950-an, sawangan umum ka Hoover ningkat, sabagéan gedé alatan jasa-jasana dina sababaraha pancén keur présidén [[Harry S. Truman]] sarta [[Dwight D. Eisenhower]], kaasup mingpin [[Komisi Hoover]] anu boga pangaruh. Penilaian kritis kana kapersidénanana ku para sajarahwan sarta élmuwan pulitik sacara umum [[Peringkat sajarah présidén Amérika Sarikat|nempatkeun manéhna]] di antara présidén anu panggoréngna dina sajarah Amérika, sanajan Hoover kenging pamuji kana tindakanana salaku tokoh kamanusaan sarta pajabat publik.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Levinson|first=Martin H.|title=Indexing and Dating America's 'Worst' Presidents |date=2011 |journal=ETC: A Review of General Semantics |volume=68 |issue=2 |pages=147–155 |jstor=42579110 |issn=0014-164X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Merry |first=Robert W. |date=January 3, 2021|title=RANKED: Historians Don't Think Much of These Five U.S. Presidents |url=https://nationalinterest.org/blog/reboot/ranked-historians-dont-much-these-five-us-presidents-175654 |access-date=February 25, 2022 |magazine=The National Interest}}&lt;/ref&gt;

== Mangsa leutik sarta pendidikan ==
{{stack|float=left|[[File:Herbert Hoover birthplace.jpg|left|thumb|Imah pondok tempat lahirna Hoover di [[West Branch, Iowa]]]]}}

Herbert Clark Hoover lahir dina 10 Agustus 1874, di [[West Branch, Iowa]].{{efn|Hoover satuluyna jadi présidén munggaran anu lahir di kuloneun [[Walungan Mississippi]], sarta tetep jadi hiji-hijina présidén anu lahir di Iowa.{{sfn|Burner|1996|p=4}}}} Bapana, Jesse Hoover, nyaéta saurang [[tukang panday]] sarta nu boga toko pakakas tatanén turunan Jérman, Swiss, sarta Inggris.{{sfn|Burner|1996|p=4}} Indungna Hoover, Hulda Randall Minthorn, digedékeun di [[Norwich, Ontario]], Kanada, méméh pindah ka [[Iowa]] dina taun 1859. Kawas kalolobaan warga West Branch séjénna, Jesse sarta Hulda téh urang [[Quakers]].{{sfn|Whyte 2017|pp=5–10}} Sabudeureun umur dua taun &quot;Bertie&quot;, nénéhna harita, katarajang panyakit [[croup]] anu parna, sarta sempet dianggap geus maot nepi ka dihirupkeun deui ku emangna, John Minthorn.&lt;ref&gt;Burner, p. 6.&lt;/ref&gt; Nalika budak leutik, manéhna mindeng disebut ku bapana salaku &quot;stick in the mud&quot; (budak leutik nu kapepet na leutak) alatan mindeng kajebak dina leutak nalika meuntas jalan anu can diaspal.&lt;ref&gt;Burner, p. 7.&lt;/ref&gt; Kulawarga Herbert boga peran penting dina kahirupan ibadah di éta kota, utamana alatan peran indungna, Hulda, di garéja.&lt;ref&gt;Burner, p. 9.&lt;/ref&gt; Nalika keur budak, Hoover rutin sakola, tapi manéhna jarang maca buku sorangan salian ti Alkitab.{{sfn|Whyte 2017|pp=13–14, 31}} Bapana Hoover, anu kacatat ku koran lokal boga sipat &quot;pikabungaheun sarta dareuda&quot;, tilar dunya dina taun 1880 dina umur 34 taun alatan serangan jantung dadakan.{{sfn|Burner|1996|p=10}} Indungna Hoover tilar dunya dina taun 1884 alatan [[tipes]], ninggalkeun Hoover, lanceukna Theodore, sarta adina May, jadi budak yatim piatu.{{sfn|Whyte 2017|pp=17–18}} Hoover hirup 18 bulan saterusna jeung emangna, Allen Hoover, di hiji tegalan deukeut dinya.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Crippen | first=Ray | title=Column: President spent days of his boyhood only 90 miles away | website=Worthington Globe | date=August 19, 2017 | url=https://www.dglobe.com/community/column-president-spent-days-of-his-boyhood-only-90-miles-away | access-date=August 8, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/presidents/bio31.htm| title = National Park Service – The Presidents (Herbert Hoover)&lt;!-- Bot generated title --&gt;}}&lt;/ref&gt;

[[File:Photograph of Herbert Hoover as a Young Child - DPLA - 2081d35b8c65741f0f3db55c82d4790e.jpg|thumb|left|upright=.57|Hoover dina taun 1877]]

Dina Nopémber 1885, Hoover dikirim ka [[Newberg, Oregon]], pikeun hirup bareng emangna John Minthorn, saurang dokter sarta pangusaha Quaker anu anakna sorangan geus tilar dunya sataun méméhna.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://hoover.archives.gov/timeline#event-/timeline/item/hoover-moved-newberg-oregon |title = Timeline|date = December 6, 2017}}&lt;/ref&gt; Kulawarga Minthorn dianggap boga budaya sarta méré atikan, sarta nanamkeun étika gawé anu kuat.{{sfn|Burner|1996|p=12}} Sarua jeung West Branch, Newberg téh kota wates anu dicicingan ku urang Quaker ti Wétan Tengah.{{sfn|Whyte 2017|pp=20–21}} Minthorn mastikeun yén Hoover meunang atikan, tapi Hoover teu resep kana loba pancén anu dibikeun ka manéhna sarta mindeng ngarasa keuheul ka Minthorn. Saurang panitén ngagambarkeun Hoover salaku &quot;budak yatim [anu] sigana dipaliré dina loba hal&quot;.{{sfn|Whyte 2017|pp=22–24}} Hoover sakola di Friends Pacific Academy (ayeuna [[Universitas George Fox]]), tapi kaluar dina umur tilu belas taun pikeun jadi asisten kantor di kantor real estate emangna (Oregon Land Company)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://hoover.archives.gov/timeline#event-/timeline/item/hoover-worked-oregon-land-company-salem-oregon |title = Timeline|date = December 6, 2017}}&lt;/ref&gt; di [[Salem, Oregon]]. Sanajan manéhna teu sakola SMA, Hoover diajar pembukuan, ngetik, sarta matematika di sakola peuting.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=4–6}}

Hoover mangrupa anggota angkatan munggaran &quot;Pioneer Class&quot; ti [[Universitas Stanford]], asup dina taun 1891 sanajan gagal dina sakabéh [[Ujian asup pendidikan|ujian asup]] iwal matematika.{{sfn|Burner|1996|p=16}}{{efn|Hoover satuluyna ngaku salaku mahasiswa munggaran di Stanford, kalayan alesan yén manéhna téh jalma munggaran dina angkatan munggaran anu saré di asrama.&lt;ref name=e1&gt;{{Citation | first = David 'Dave' | last = Revsine | url = https://www.espn.com/college-football/columns/story?columnist=revsine_dave&amp;id=2680873 | title = One-sided numbers dominate Saturday's rivalry games | newspaper = ESPN | date = November 30, 2006 | publisher = Go | access-date = November 30, 2006}}&lt;/ref&gt;}} Nalika taun kahiji, manéhna pindah jurusan tina téknik mesin ka géologi sanggeus digawé pikeun [[John Casper Branner]], pupuhu departemén géologi Stanford. Dina taun kadua, Sam Collins ngajukeun pangadegan ''Romero Hall Boarding Club'', imah mondok koperasi mahasiswa munggaran di Romero Hall, pikeun &quot;pergaulan sarta ékonomi&quot;, anu diadegkeun babarengan ku Hoover sarta [[Hidden Houses|William Foster Hidden]].&lt;ref name=&quot;Lane&quot;&gt;{{cite book |last1=Lane |first1=Rose Wilder |title=The Making of Herbert Hoover |date=1920 |publisher=The Century Co. |location=New York |pages=130–139 |url=https://archive.org/details/cu31924030938983 |access-date=November 2, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Irwin |first1=Will |author1-link=Will Irwin |title=Herbert Hoover: A Reminiscent Biography |date=1928 |publisher=[[Century Company]] |url=https://archive.org/details/herberthooverare007945mbp |access-date=September 15, 2024 |via=[[archive.org]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lockley |first1=Fred |title=History of the Columbia River Valley from the Dalles to the Sea |date=1928 |publisher=[[S. J. Clarke Publishing Company]] |page=498 |url=https://books.google.com/books?id=7AxNswEACAAJ |access-date=September 15, 2024 |chapter=W. Foster Hidden (William Foster Hidden (1871–1963)) |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt; Hoover nyaéta mahasiswa anu biasa-biasa waé, sarta manéhna méakkeun loba waktuna pikeun digawé part-time atawa milu dina kagiatan kampus.{{sfn|Whyte 2017|pp=35–39}} Sanajan awalna éraan di antara papada mahasiswa, Hoover meunang pamilihan salaku bendahara mahasiswa sarta jadi kawentar alatan rasa teu resepna kana [[fraternities and sororities]] (organisasi mahasiswa).{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=6–9}} Manéhna ngajabat salaku manajer mahasiswa pikeun tim [[Bisbol Stanford Cardinal|bisbol]] sarta [[Sepak bola Stanford Cardinal|sepak bola]], sarta mantuan ngatur [[Big Game (sepak bola Amérika)|Big Game]] munggaran ngalawan [[Universitas California, Berkeley]].&lt;ref&gt;Big Games: College Football's Greatest Rivalries – Page 222&lt;/ref&gt; Nalika usum panas méméh sarta sanggeus taun pamungkasna, Hoover magang di handapeun géolog ékonomi [[Waldemar Lindgren]] ti [[United States Geological Survey]]; pangalaman-pangalaman ieu ngayakinkeun Hoover pikeun ngudag karir salaku géolog pertambangan.{{sfn|Whyte 2017|pp=39–41}}

== Karir téknik sarta bisnis ==
=== Bewick, Moreing &amp; Co. ===
[[File:Herbert Hoover in 1898.jpg|thumb|right|upright|Hoover, umur 23 taun; dipoto di [[Perth]], Australia Kulon, dina taun 1898]]

Nalika Hoover lulus ti Stanford dina taun 1895, nagarana nuju aya di tengah [[Panic of 1893]] sarta manéhna awalna hésé néangan gawé.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=6–9}} Manéhna digawé dina rupa-rupa pagawéan tambang tingkat handap di [[Pagunungan Sierra Nevada]] nepi ka hasil ngayakinkeun insinyur pertambangan kawentar Louis Janin pikeun nyéwa manéhna.{{sfn|Whyte 2017|pp=46–48}} Sanggeus digawé salaku pangawas tambang salila sataun, Hoover ditarima gawé ku Bewick, Moreing &amp; Co. (&quot;Bewick&quot;), hiji pausahaan pusatna di London anu ngajalankeun [[Pertambangan emas|tambang emas]] di [[Australia Kulon]].{{sfn|Whyte 2017|pp=48–50}} Manéhna mimitina indit ka [[Coolgardie, Australia Kulon|Coolgardie]], anu harita jadi pusat [[Eastern Goldfields]], kalayan gajih $5,000 ({{Inflation|US|5000|1897|fmt=eq}}). Kaayaan di wewengkon tambang emas kacida teuasna; Hoover ngagambarkeun tegalan [[Coolgardie (wilayah biogeografis)|Coolgardie]] sarta [[Murchison (wilayah biogeografis)|Murchison]] di sisi [[Gurun Victoria Gedé]] salaku tanah &quot;laleur hideung, lebu beureum, sarta panas bodas&quot;.&lt;ref name=&quot;Hoover biography&quot;&gt;{{cite web|url=http://hooverinstitutionla.blogspot.com/2011/06/herbert-hoover-just-another-stanford.html?m=1|title=Herbert Hoover, the graduate: Have Stanford degree, will travel |date=June 15, 2011|publisher=Hoover Institution |access-date=January 24, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | url = http://hoover.archives.gov/info/faq.html#Australia | publisher = Herbert Hoover Presidential Library and Museum | title = FAQ | contribution = What did the President do in Western Australia? | access-date = January 18, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120118014403/http://www.hoover.archives.gov/info/faq.html#Australia | archive-date = January 18, 2012 | url-status = dead | df = mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118014403/http://www.hoover.archives.gov/info/faq.html#Australia |date=January 18, 2012 }}&lt;/ref&gt;

Hoover terus-terusan indit-inditan meuntas [[Outback]] pikeun meunteun sarta ngatur tambang-tambang pausahaan.{{sfn|Whyte 2017|pp=54–55}} Manéhna ngayakinkeun Bewick pikeun meuli tambang emas [[Sons of Gwalia]], anu tétéla jadi salah sahiji tambang paling suksés di wewengkon éta.{{sfn|Whyte 2017|p=56}} Sabagian alatan tarékah Hoover, pausahaan tungtungna ngawasa kurang leuwih 50 persén produksi emas di [[Australia Kulon]].{{sfn|Nash|1983|p=283}} Hoover mawa loba [[Imigran Italia di Australia|imigran Italia]] pikeun neukteuk biaya sarta ngalawan [[Gerakan buruh Australia|gerakan buruh]] para panambang Australia.&lt;ref name=HG&gt;{{Citation | url = http://www.gwalia.org.au/ | title = Gwalia Historic Site | place = AU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/programsales/studyguide/StG_Hoovers_Gold.pdf | publisher=Australian Broadcasting Corporation|year=2005|title=Hoover's Gold|access-date=June 17, 2010}}&lt;/ref&gt; Nalika digawé di pausahaan tambang, Hoover jadi teu satuju kana aturan saperti [[upah minimum]] sarta [[kompensasi pagawé]], manéhna ngarasa hal éta teu adil keur nu boga pausahaan. Gawéna Hoover narik perhatian dunyana, sarta dina taun 1898 manéhna ditaékkeun pangkat jadi mitra junior (''junior partner'').{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=10–13}} Pepecahan kabuka lumangsung antara Hoover jeung bosna, Ernest Williams, tapi pamingpin Bewick niiskeun kaayaan ku cara nawarkeun Hoover posisi anu narik di [[Dinasti Qing|Tiongkok]].{{sfn|Burner|1996|p=32}}

Nalika nepi di Tiongkok, Hoover ngembangkeun tambang emas deukeut [[Tianjin]] atas nami Bewick sarta pausahaan milik Tiongkok, [[Chinese Engineering and Mining Company]].{{sfn|Whyte 2017|pp=70–71, 76}} Manéhna jadi kacida katarikna kana [[Sajarah Tiongkok]], tapi manéhna henteu neruskeun diajar [[Basa Mandarin|basana]] nepi ka tingkat mahér. Manéhna sacara kabuka méré pépéling yén pagawé Tiongkok téh teu éfisién sarta sacara rasial leuwih handap.{{sfn|Whyte 2017|pp=72–73}} Manéhna méré bongbolongan pikeun ngoméan nasib pagawé Tiongkok, nyoba ngeureunkeun prakték kontrak budak jangka panjang sarta ngayakeun réformasi pagawé dumasar kana préstasi.{{sfn|Burner|1996|p=34}} [[Pemberontakan Boxer]] peupeus teu lila sanggeus kulawarga Hoover nepi di Tiongkok, ngajebak maranéhna sarta loba warga nagara asing séjénna nepi ka [[Aliansi Dalapan Nagara|pasukan militer multinasional]] ngéléhkeun pasukan Boxer dina [[Pertempuran Tientsin]]. Alatan sieun pamaréntah Tiongkok bakal runtuh, diréktur pausahaan Chinese Engineering and Mining Company sapuk pikeun ngadegkeun usaha patungan Sino-Inggris anyar jeung Bewick. Sanggeus maranéhna hasil ngawasa pausahaan tambang Tiongkok anyar éta, Hoover jadi mitra operasional dina tungtung taun 1901.{{sfn|Whyte 2017|pp=77–81, 85–89}}

Dina peran ieu, Hoover terus indit-inditan ka sakuliah dunya atas nami Bewick, ngadatangan tambang-tambang anu dijalankeun ku pausahaan di buana anu béda-béda. Dimimitian dina Désémber 1902, pausahaan nyanghareupan masalah hukum sarta kauangan anu numpuk sanggeus salah sahiji mitra ngaku geus sacara curang ngajual saham di hiji tambang. Masalah séjénna muncul dina taun 1904 sanggeus pamaréntah Inggris ngawangun dua [[Komisi Karajaan|komisi karajaan]] anu misah pikeun nalungtik prakték tanaga gawé sarta urusan kauangan Bewick di Australia Kulon. Sanggeus pausahaan éléh dina gugatan hukum, Hoover mimiti néangan jalan pikeun kaluar tina kemitraan éta, sarta manéhna ngajual sahamna dina pertengahan taun 1908.{{sfn|Whyte 2017|pp=88–93, 98, 102–104}}

===Usaha mandiri===
[[File:HHoover (retouched).jpg|thumb|upright|Hoover dina taun 1917 nalika jadi insinyur pertambangan]]

Sanggeus ninggalkeun Bewick, Moreing, Hoover digawé salaku konsultan pertambangan sarta bankir mandiri anu pusatna di London. Sanajan manéhna geus kakoncara salaku géolog sarta operator tambang, Hoover museurkeun loba perhatianana kana néangan dana, ngaropéa organisasi korporasi, sarta ngabiayaan usaha-usaha anyar.{{sfn|Whyte 2017|pp=112–115}} Manéhna boga spésialisasi dina ngahirupkeun deui operasi pertambangan anu nuju dinesah (bermasalah), nyokot bagian tina kauntungan salaku imbalan tina kaahlian téknis sarta kauanganana.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=11–13}} Hoover nganggap dirina sarta batur-baturna salaku &quot;dokter téknik keur pausahaan anu gering&quot;, sarta manéhna meunang jujuluk salaku &quot;dokter tambang gering&quot;.{{sfn|Nash|1983|p=392}} Manéhna investasi di unggal buana sarta boga kantor di San Francisco; London; New York City; Paris; Petrograd; sarta [[Mandalay]], [[Myanmar|Burma Britania]].&lt;ref&gt;Hoover, Herbert C. (1952). ''The Memoirs of Herbert Hoover Years of Adventure 1874–1920''. London: Hollis &amp; Carter. p. 99&lt;/ref&gt; Dina taun 1914, Hoover geus jadi jalma anu kacida beungharna, kalayan perkiraan kabeungharan pribadi salaku $4 juta (sarua jeung ${{Inflation|US|4|1914|r=2}} juta dina taun {{Inflation-year|US}}).{{sfn|Nash|1983|p=569}}

Hoover milu ngadegkeun [[Consolidated Zinc|Zinc Corporation]] pikeun ékstraksi [[séng]] deukeut kota [[Broken Hill, New South Wales|Broken Hill]] di Australia.{{sfn|Whyte 2017|p=115}} Zinc Corporation ngamekarkeun prosés [[froth flotation]] pikeun misahkeun séng tina bijih timah-pérak{{sfn|Burner|1996|pp=24–43}} sarta ngajalankeun pabrik flotasi diferensial bijih selektif munggaran di dunya.&lt;ref name=&quot;Blainey&quot;&gt;{{cite book|last1=Blainey|first1=Geoffrey|title=The Rush That Never Ended|url=https://archive.org/details/rushthatneverend0000blai|url-access=registration|date=1963|publisher=Melbourne University Press|location=Melbourne|pages=[https://archive.org/details/rushthatneverend0000blai/page/265 265–268]}}&lt;/ref&gt; Hoover digawé bareng jeung Burma Corporation, hiji firma Inggris anu ngahasilkeun pérak, timah, sarta séng dina jumlah badag di [[Tambang Bawdwin]] [[Namtu]].&lt;ref name=&quot;Hoover&quot; /&gt;{{rp|90–96,101–102}}{{sfn|Nash|1983|p=381}} Manéhna ogé mantuan ngaronjatkeun [[Ékstraksi tambaga|produksi tambaga]] di [[Kyshtym]], [[Kaisar Rusia|Rusia]], ngaliwatan pamakéan peléburan piritik. Manéhna ogé sapuk pikeun ngatur tambang misah di [[Pagunungan Altai]] anu, nurutkeun Hoover, &quot;ngamekarkeun meureun kumpulan bijih tunggal panggedéna sarta pangbeungharna anu kanyahoan di dunya&quot;.&lt;ref name=&quot;Hoover&quot;&gt;Hoover, Herbert C. (1952). ''The Memoirs of Herbert Hoover Years of Adventure 1874–1920''. London: Hollis &amp; Carter&lt;/ref&gt;{{rp|102–108}}&lt;ref name=&quot;Kennan&quot;&gt;{{cite book|last1=Kennan|first1=George|title=Siberia and the Exile System|date=1891|publisher=James R. Osgood, McIlvaine &amp; Co.|location=London|pages=165, 286}}&lt;/ref&gt;

Dina waktu luangna, Hoover nulis. Kuliah-kuliahna di universitas [[Universitas Columbia|Columbia]] sarta Stanford diterbitkeun dina taun 1909 kalayan judul ''Principles of Mining'' (Prinsip-Prinsip Pertambangan), anu jadi buku téks standar. Éta buku ngagambarkeun parobahan pamikiranana kana idé-idé [[Progresivisme di Amérika Sarikat|progrisif]], nalika Hoover mimiti ngarojong [[Dalapan jam gawé|dalapan jam gawé sapoé]] sarta [[Serikat buruh|serikat buruh]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=18–20}} Hoover jadi kacida katarikna kana [[sajarah sains]], sarta manéhna utamana katarik ku ''[[De re metallica]]'', hiji karya boga pangaruh ti abad ka-16 ngeunaan pertambangan sarta metalurgi ku [[Georgius Agricola]]. Dina taun 1912, Hoover sarta pamajidanna nerbitkeun tarjamahan basa Inggris munggaran tina ''De re metallica''.{{sfn|Whyte 2017|pp=119–120}} Hoover ogé asup jadi déwan pangawas di Stanford, sarta mingpin kampanye anu suksés pikeun nunjuk John Branner salaku présidén universitas éta.{{sfn|Whyte 2017|pp=124–125}}

== Awal karir politik ==

=== Pupuhu komite Komisi Bantuan di Bélgia (1914–1919) ===
{{Further|Presidénsi Woodrow Wilson}}
{{Main|Komisi Bantuan di Bélgia}}

[[Perang Dunya I]] peupeus dina Agustus 1914, nyanghareupkeun Jérman sarta sekutuna ngalawan Perancis sarta sekutuna. [[Rencana Schlieffen]] Jérman nyaéta pikeun ngahontal kameunangan gancang ku cara narajang ngaliwatan Bélgia anu nétral pikeun ngepung Tentara Perancis di wétaneun Paris. Éta manuver gagal nepi ka Paris, tapi Jérman hasil ngarebut ampir sakabéh Bélgia sarta ngajajah sabagéan badag éta nagara salila sésa perang. Hoover sarta pangusaha Amérika séjénna anu pusatna di London ngadegkeun komite pikeun ngatur mulangna kira-kira 100,000 urang Amérika anu kajebak di Éropa. Hoover diangkat salaku pupuhu komite sarta, kalayan idin ti Kongrés sarta [[Presidénsi Woodrow Wilson|pamaréntahan Wilson]], tanggung jawab kana distribusi bantuan ka urang Amérika di Éropa.{{sfn|Whyte 2017|pp=132–136}} Hoover satuluyna nyebutkeun, &quot;Kuring henteu nyadar harita, tapi dina 3 Agustus 1914, karir kuring geus réngsé salawasna. Kuring geus aya dina jalan leueur tina kahirupan publik.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Humanitarian Years|url=http://hoover.archives.gov/exhibits/Hooverstory/gallery02/index.html|publisher=[[Herbert Hoover Presidential Library and Museum]]|access-date=February 16, 2011|mode=cs2|archive-url=https://web.archive.org/web/20110109151702/http://hoover.archives.gov/exhibits/Hooverstory/gallery02/index.html|archive-date=January 9, 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109151702/http://hoover.archives.gov/exhibits/Hooverstory/gallery02/index.html |date=January 9, 2011 }}&lt;/ref&gt; Dina awal Oktober 1914, organisasi Hoover geus ngadistribusikeun bantuan ka saeutikna 40,000 urang Amérika.{{sfn|Whyte 2017|pp=137–138}}

[[Invasi Jérman ka Bélgia (1914)|Invasi Jérman ka Bélgia]] dina Agustus 1914 nyababkeun krisis pangan di Bélgia, hiji nagara anu kacida gumantungna kana impor pangan. Jérman nolak tanggung jawab pikeun méré dahar warga Bélgia di wilayah anu direbut, sarta Inggris nolak ngaleupaskeun [[Blokade Jérman (1914–1919)|blokade]] maranéhna ka [[Pendudukan Jérman di Bélgia nalika Perang Dunya I|Bélgia anu dijajah Jérman]] iwal pamaréntah AS ngawas impor pangan Bélgia salaku pihak nétral dina perang.{{sfn|Whyte 2017|pp=140–142}} Kalayan gawé bareng pamaréntahan Wilson sarta [[Comité National de Secours et d'Alimentation|CNSA]], hiji organisasi bantuan Bélgia, Hoover ngadegkeun [[Komisi Bantuan di Bélgia]] (CRB).{{sfn|Whyte 2017|pp=143–144}} CRB meunangkeun sarta ngimpor jutaan ton bahan pangan pikeun didistribusikeun ku CNSA, sarta mantuan mastikeun yén tentara Jérman henteu nyokot éta kadaharan. Sumbangan pribadi sarta hibah pamaréntah nyadiakeun sabagéan badag tina anggaran $11-juta-sabulan, sarta CRB jadi sabenerna &quot;républik bantuan&quot; anu mandiri, kalayan bandéra, angkatan laut, pabrik, panggilingan, sarta jalan karéta sorangan.{{sfn|Burner|1996|p=79}}&lt;ref&gt;George H. Nash, &quot;The &quot;Great Humanitarian&quot;: Herbert Hoover, the Relief of Belgium, and the Reconstruction of Europe after War I.&quot; ''The Tocqueville Review'' 38.2 (2017): 55–70.&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=December 2023}}

Hoover digawé 14 jam sapoé ti London, ngatur distribusi leuwih ti dua juta ton kadaharan ka salapan juta korban perang. Dina bentuk awal [[diplomasi jemput-anteur]] (''shuttle diplomacy''), manéhna meuntas [[Laut Kalér]] opat puluh kali pikeun panggih jeung otoritas Jérman sarta ngayakinkeun maranéhna pikeun ngidinan pangiriman kadaharan.&lt;ref name=&quot;Hudson2014&quot;&gt;{{cite book|first=John|last=Hudson|title=Christmas 1914: The First World War at Home and Abroad|url=https://books.google.com/books?id=a1YTDQAAQBAJ&amp;pg=PT31|date=October 6, 2014|publisher=History Press|isbn=978-0-7509-6038-0|pages=31}}&lt;/ref&gt; Manéhna ogé ngayakinkeun [[Menteri Kauangan Inggris]] [[David Lloyd George]] pikeun ngidinan individu ngirim duit ka urang Bélgia, sahingga ngurangan beban gawé CRB.{{sfn|Whyte 2017|pp=158–159}} Atas paménta pamaréntah Perancis, CRB mimiti ngirimkeun pasokan ka masarakat di [[Pendudukan Jérman di timur laut Perancis nalika Perang Dunya I|Perancis Kalér anu dijajah Jérman]] dina taun 1915.{{sfn|Whyte 2017|p=163}} Dina taun 1926, diplomat Amérika [[Walter Hines Page|Walter Page]] ngagambarkeun Hoover salaku &quot;meureun hiji-hijina jalma anu hirup anu sacara pribadi (hartina, tanpa nyekel jabatan resmi) geus ngayakeun rundayan pamahaman jeung pamaréntah Inggris, Perancis, Jérman, Walanda, sarta Bélgia&quot;.&lt;ref name=&quot;HendrickWilson1926&quot;&gt;{{cite book|first1=Burton Jesse|last1=Hendrick|first2=Woodrow|last2=Wilson|title=The life and letters of Walter H. Page|url=https://books.google.com/books?id=wJonAQAAMAAJ|year=1926|publisher=Doubleday, Page|page=313}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WilsonLink1982&quot;&gt;{{cite book|first1=Woodrow|last1=Wilson|first2=Arthur Stanley|last2=Link|title=The Papers of Woodrow Wilson|url=https://books.google.com/books?id=PjsJAQAAIAAJ|year=1982|publisher=Princeton University Press|page=369|isbn=978-0-691-04690-7}} vol 40 p 369.&lt;/ref&gt;

=== Diréktur Administrasi Pangan AS (1917–1918) ===
{{Main|Administrasi Pangan Amérika Sarikat}}

[[File:&quot;Wanted Immediately. 2,000,000 Garments for destitute Men, Women, and children in occupied Northern France and... - NARA - 512616.jpg|upright|thumb|Poster [[Administrasi Pangan Amérika Sarikat|Administrasi Pangan AS]]]]
Perang ngalawan Jérman diumumkeun dina April 1917, sarta pangan Amérika kacida pentingna pikeun kameunangan Sekutu. Nalika AS nuju mobilisasi perang, Présidén Wilson nunjuk Hoover pikeun mingpin [[Administrasi Pangan Amérika Sarikat|Administrasi Pangan AS]], anu ditugaskeun pikeun mastikeun kaperluan pangan nagara salila perang.{{sfn|Burner|1996|pp=96–97}} Hoover geus boga harepan pikeun asup ka pamaréntahan saprak taun 1916, sarta manéhna meunangkeun éta posisi sanggeus lobi ka sababaraha anggota Kongrés sarta kapercayaan Wilson, [[Edward M. House]].{{sfn|Whyte 2017|pp=178, 187–191}} Meunang jujuluk &quot;czar pangan&quot;, Hoover ngarékrut kakuatan rélawan ratusan rébu awéwé sarta ngagunakeun [[Propaganda dina Perang Dunya I|propaganda]] di bioskop, sakola, sarta garéja.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43}} Manéhna kalayan taliti milih jalma-jalma pikeun mantuan kapamingpinan lembaga—[[Alonzo E. Taylor]] (kaahlian téknis), [[Robert A. Taft|Robert Taft]] (hubungan politik), [[Gifford Pinchot]] (pangaruh tatanén), sarta Julius Barnes (kaahlian bisnis).{{sfn|Burner|1996|p=101}}

[[Perang Dunya I]] geus nyiptakeun krisis pangan global anu sacara drastis ngaronjatkeun harga pangan sarta ngabalukarkeun karusuhan pangan sarta kalaparan di nagara-nagara anu perang. Tujuan utama Hoover salaku czar pangan nyaéta nyadiakeun pasokan pikeun Pihak Sekutu, tapi manéhna ogé narékahan pikeun nyetabilkeun harga domestik sarta nyegah kakurangan di jero nagara.{{sfn|Whyte 2017|pp=183–185}} Dina kawasa lega anu dibikeun ku [[Food and Fuel Control Act]] (Undang-Undang Kontrol Pangan sarta Bahan Bakar), Administrasi Pangan ngawas produksi pangan di sakuliah Amérika Sarikat, sarta administrasi ngagunakeun kakuatanana pikeun meuli, ngimpor, nyimpen, sarta ngajual kadaharan.{{sfn|Whyte 2017|pp=198–199}} Alatan hayang nyingkahan jatah (ransum) resmi, Hoover netepkeun poé-poé husus sangkan masarakat nyingkahan dahar kadaharan nu tangtu pikeun disimpen keur ransum prajurit: [[Senén tanpa daging]] (''meatless Monday''), Rebo tanpa gandum, sarta &quot;lamun ragu-ragu, dahar kentang&quot;. Kawijakan ieu disebut &quot;Hooverizing&quot; ku tukang publikasi pamaréntah, sanajan Hoover terus-terusan méré paréntah sangkan publikasi henteu nyebut ngaran manéhna.{{sfn|Burner|1996|pp=104–109}} Administrasi Pangan ngirimkeun 23 juta métrik ton kadaharan ka Pihak Sekutu, nyegah karuntuhan maranéhna sarta matak Hoover meunang pujian gedé.{{sfn|Whyte 2017|pp=212–213}} Salaku kapala Administrasi Pangan, Hoover meunang loba pangrojong di Amérika Sarikat, utamana di kalangan progrisif anu nempo Hoover salaku administrator ahli sarta simbol éfisiénsi.{{sfn|Whyte 2017|pp=204–206}} Manéhna kapilih jadi anggota [[American Philosophical Society]] salila masa jabatanna.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Herbert+Hoover&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced |access-date=October 2, 2023 |website=search.amphilsoc.org}}&lt;/ref&gt;

=== Diréktur Administrasi Bantuan Amérika (1919–1923) ===
{{Main|Administrasi Bantuan Amérika}}

Perang Dunya I réngsé dina bulan Nopémber 1918, tapi Éropa terus nyanghareupan kaayaan pangan anu kritis; Hoover ngira-ngira yén aya 400 juta jalma anu nyanghareupan kamungkinan kalaparan.{{sfn|Whyte 2017|pp=214–215}} Administrasi Pangan Amérika Sarikat dirobah jadi [[Administrasi Bantuan Amérika]] (ARA), sarta Hoover ditugaskeun nyadiakeun kadaharan ka Éropa Tengah sarta Wétan.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43, 57–58}} Salian ti nyadiakeun bantuan, ARA ngawangun deui infrastruktur dina upaya ngahirupkeun deui ékonomi Éropa.{{sfn|Whyte 2017|pp=215–217}} Salila [[Konférénsi Perdamaian Paris, 1919]], Hoover ngabulaé salaku panaséhat deukeut Présidén Wilson, sarta manéhna sapikiran jeung tujuan Wilson pikeun ngadegkeun [[Liga Bangsa-Bangsa]], nangtukeun wates dumasar kana [[hak nangtukeun nasib sorangan]], sarta nyingkahan méré hukuman anu beurat ka Pihak Tengah anu éléh.{{sfn|Whyte 2017|pp=216–222}} Taun saterusna, ékonom Inggris kawentar [[John Maynard Keynes]] nulis dina ''[[The Economic Consequences of the Peace]]'' yén lamun réalime, &quot;kanyaho, kamurahan haté sarta sikep teu milih pihak&quot; Hoover dipaké leuwih lega dina rundayan di Paris, dunya bakal meunang &quot;Perdamaian anu Alus&quot;.{{sfn|Keynes|1919|p=247}} Sanggeus waragad pamaréntah AS pikeun ARA béak dina pertengahan 1919, Hoover ngarobah ARA jadi organisasi swasta, ngumpulkeun jutaan dolar ti donatur swasta.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43, 57–58}} Manéhna ogé ngadegkeun European Children's Fund (Dana Barudak Éropa), anu nyadiakeun bantuan ka lima belas juta barudak di opat belas nagara.{{sfn|Whyte 2017|p=224}}

Sanajan ditentang ku Sénator [[Henry Cabot Lodge]] sarta urang Républik séjénna, Hoover tetep nyadiakeun bantuan ka bangsa Jérman anu éléh sanggeus perang, sarta bantuan ka [[Kalaparan Rusia 1921–1922|kalaparan]] anu narajang [[Républik Sosialis Federasi Soviét Rusia]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43, 57–58}} Hoover ngutuk kaum [[Bolshevik]] tapi méré pépéling ka Présidén Wilson sangkan ulah [[Intervénsi Sekutu dina Perang Sipil Rusia|pipilueun]] dina [[Perang Sipil Rusia]], sabab manéhna nempo pasukan [[Gerakan Bodas|Rusia Bodas]] henteu leuwih alus ti batan Bolshevik sarta sieun ku kamungkinan keterlibatan AS anu lila.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=43–45}} Kalaparan Rusia 1921–22 nelasan genep juta jalma, tapi intervénsi ARA meureun geus nyalametkeun jutaan nyawa.&lt;ref&gt;{{Citation | url = https://www.hoover.org/research/food-weapon| publisher = Hoover Institution | title = Hoover Digest | contribution = Food as a Weapon.}}&lt;/ref&gt; Nalika ditanya naha manéhna téh kalah mantuan Bolshevisme ku cara méré bantuan, Hoover némbalan, &quot;dua puluh juta jalma nuju kalaparan. Naon baé politikna, maranéhna kudu dipéré dahar!&quot;{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=41–43, 57–58}} Ngagambarkeun rasa nuhun loba urang Éropa, dina Juli 1922, panulis Soviét [[Maxim Gorky]] ngomong ka Hoover yén &quot;bantuan anjeun bakal asup kana sajarah salaku pencapaian anu unik sarta raksasa, pantes meunang kamulyaan panggedéna, anu bakal lila diinget ku jutaan urang Rusia anu geus disalametkeun ku anjeun tina pati&quot;.&lt;ref&gt;[http://news.stanford.edu/pr/2011/pr-famine-040411.html How the U.S. saved a starving Soviet Russia: PBS film highlights Stanford scholar's research on the 1921–23 famine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130064356/http://news.stanford.edu/pr/2011/pr-famine-040411.html |date=January 30, 2012 }}&quot;. Stanford University. April 4, 2011&lt;/ref&gt;

Dina taun 1919, Hoover ngadegkeun [[Perpustakaan sarta Arsip Institusi Hoover|Koléksi Perang Hoover]] di Universitas Stanford. Manéhna nyumbangkeun sakabéh berkas Komisi Bantuan di Bélgia, Administrasi Pangan AS, sarta Administrasi Bantuan Amérika, sarta jangji méré $50,000 salaku dana abadi ({{Inflation|US|50000|1919|fmt=eq}}). Para sarjana dikirim ka Éropa pikeun ngumpulkeun pamflét, publikasi masarakat, dokumén pamaréntah, koran, poster, proklamasi, sarta bahan-bahan séjénna anu patali jeung perang sarta révolusi anu lumangsung sanggeusna. Éta koléksi dingaranan deui jadi Perpustakaan Perang Hoover dina taun 1922 sarta ayeuna katelah [[Perpustakaan sarta Arsip Institusi Hoover]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hoover Institution Timeline |url=http://www.hoover.org/about/timeline |publisher=Hoover Institution |access-date=September 25, 2017}}&lt;/ref&gt; Salila mangsa sanggeus perang, Hoover ogé ngajabat salaku présidén Federated American Engineering Societies.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7e4eBgAAQBAJ&amp;pg=PA67|title=Republicans and Labor: 1919—1929|first=Robert H.|last=Zieger|date=January 13, 2015|publisher=University Press of Kentucky|via=Google Books|isbn=978-0-8131-6499-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Himmelberg&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6KqqgTB8Q_wC&amp;pg=PA169|title=Antitrust and Regulation During World War I and the Republican Era, 1917-1932|first=Robert F.|last=Himmelberg|date=1994|orig-date=1st pub. January 16, 1962|publisher=Taylor &amp; Francis|via=Google Books|isbn=978-0-8153-1406-6}}&lt;/ref&gt;

== Pemilu présidén 1920 ==
{{Further|Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1920}}
Hoover teu pati dipikawanoh ku masarakat Amérika méméh taun 1914, tapi jasana dina pamaréntahan Wilson ngajadikeun manéhna saurang contender dina pemilu présidén 1920. Usaha Hoover salila mangsa perang pikeun pajeg anu leuwih luhur, kritikna kana tindakan Jaksa Agung [[A. Mitchell Palmer]] nalika [[Red Scare Munggaran]], sarta pangrojongna kana aturan saperti [[Upah minimum di Amérika Sarikat|upah minimum]], opat puluh dalapan jam gawé saminggu, sarta [[Undang-undang tanaga gawé budak di Amérika Sarikat|ngaleungitkeun tanaga gawé budak]] ngajadikeun manéhna narik perhatian urang progrisif ti kadua partéy.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=45–50}} Sanajan manéhna digawé dina pamaréntahan [[Sajarah Partéy Démokrat (Amérika Sarikat)|Démokrat]] Woodrow Wilson, Hoover henteu kungsi kabeungkeut rapet boh ka Démokrat atawa [[Sajarah Partéy Républik (Amérika Sarikat)|Républik]]. Mimitina manéhna nyoba nyingkahan pikeun mihak ka salah sahiji partéy dina pemilu 1920, kalayan harepan salah sahiji ti dua partéy gedé éta bakal nyalonkeun manéhna jadi présidén dina konvénsi nasional maranéhna.{{sfn|Whyte 2017|pp=232–234}} Dina Maret 1920, manéhna ngarobah stratégi sarta nyatakeun dirina salaku urang Républik; hal ieu didorong sabagéan gedé ku kapercayaan yén Démokrat boga lolongkrang leutik pikeun meunang.{{sfn|Whyte 2017|pp=235–236}} Sanajan kawentar di tingkat nasional, jasa Hoover dina pamaréntahan Wilson geus ngajauhkeun manéhna tina patani sarta [[Old Right (Amérika Sarikat)|Old Guard konservatif di GOP]], sarta pancalonan présidénna kandas sanggeus éléh dina primér California ku [[favorite son]] [[Hiram Johnson]]. Dina [[Konvénsi Nasional Républik 1920]], [[Warren G. Harding]] muncul salaku calon kompromi sanggeus konvénsi macét di antara pangrojong Johnson, [[Leonard Wood]], sarta [[Frank Orren Lowden]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=45–50}} Hoover ngarojong kampanye Harding anu suksés dina pemilu umum, sarta manéhna mimiti neundeun dasar pikeun maju jadi présidén di mangsa hareup ku cara ngawangun basis pangrojong anu kuat di Partéy Républik.{{sfn|Whyte 2017|pp=237–238}}

== Menteri Perdagangan (1921–1928) ==
{{Further|Presidénsi Warren G. Harding|Presidénsi Calvin Coolidge}}
[[File:HooverCommerce1926.jpg|right|thumb|upright=1.15|Asistén William McCracken (kénca) sarta Walter Drake (katuhu) bareng Menteri Hoover (tengah)]]
Sanggeus kapilih jadi présidén dina taun 1920, Harding méré ganjaran ka Hoover pikeun pangrojongna, kalayan nawarkeun jabatan boh salaku [[Menteri Jero Nagri Amérika Sarikat]] atawa [[Menteri Perdagangan Amérika Sarikat]]. Menteri Perdagangan harita dianggap jabatan Kabinét anu leutik, kalayan tanggung jawab anu kawates sarta kurang jéntré, tapi Hoover mutuskeun pikeun nampa éta posisi.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=51–52}} Sikep progrisif Hoover, pangrojongna anu terus-terusan ka [[Liga Bangsa-Bangsa]], sarta pindahna manéhna ka Partéy Républik anyar kénéh, nimbulkeun pertentangan kana jabatanna ti loba [[Konférénsi Républik Sénat|urang Républik di Sénat]].{{sfn|Whyte 2017|pp=247–248}} Pikeun nungkulan ieu tantangan, Harding ngapasangkeun nominasi Hoover jeung tokoh favorit konservatif [[Andrew Mellon]] salaku [[Menteri Kauangan Amérika Sarikat]], sarta nominasi Hoover boh Mellon tungtungna disahkeun ku Sénat. Hoover ngajabat salaku Menteri Perdagangan ti taun 1921 nepi ka 1928, digawé di sahandapeun Harding sarta, sanggeus Harding tilar dunya dina taun 1923, Présidén [[Calvin Coolidge]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=51–52}} Nalika sawatara anggota paling nonjol dina pamaréntahan Harding, kaasup Jaksa Agung [[Harry M. Daugherty]] sarta Menteri Jero Nagri [[Albert B. Fall]], kalibet dina [[Presidénsi Warren G. Harding#Skandal pamaréntahan|skandal gedé]], Hoover muncul kalayan bersih tina rupa-rupa pamariksaan ka pamaréntahan Harding.{{sfn|Whyte 2017|pp=288–292}}

Hoover ngabayangkeun Departemén Perdagangan salaku puseur kamekaran sarta stabilitas nagara.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=53–63}} Pangalamanana dina mobilisasi ékonomi mangsa perang ngayakinkeun manéhna yén pamaréntah féderal bisa ngamajukeun éfisiénsi ku cara ngaleungitkeun runtah (kabubujal), ningkatkeun produksi, nyorong pamakéan prakték dumasar data, investasi dina infrastruktur, sarta ngajaga sumber daya alam. Manéhna ngamajukeun skéma &quot;Super Power&quot; pikeun interkonéksi utilitas listrik,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=DeGraaf |first=Leonard |date=1990 |title=Corporate Liberalism and Electric Power System Planning in the 1920s |url=https://www.jstor.org/stable/3115843 |journal=The Business History Review |volume=64 |issue=1 |pages=1–31 |doi=10.2307/3115843 |jstor=3115843 |issn=0007-6805}}&lt;/ref&gt; sarta nampa telepon [[Vidéo-telepon|Picturephone]] térémonial munggaran di Washington dina April 1927 ti Walter Gifford, Pupuhu AT&amp;T di New York City.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Norcross |first=Amy |date=April 7, 2019 |title=Hoover joins 1st American demo of long-distance TV, April 7, 1927 |url=https://www.edn.com/hoover-joins-1st-american-demo-of-long-distance-tv-april-7-1927/ |access-date=September 12, 2025 |magazine=[[EDN (magazine)|EDN]]}}&lt;/ref&gt;

Jalma-jalma sajamanana ngagambarkeun pamikiran Hoover salaku &quot;alternatif katilu&quot; antara &quot;kapitalisme anu teu kakontrol&quot; sarta [[sosialisme]], anu beuki kawentar di Éropa.{{sfn|Whyte 2017|pp=254–257}} Hoover narékahan pikeun nyiptakeun kasaimbangan antara buruh, modal, sarta pamaréntah, sarta ku sabab ieu, manéhna rupa-rupa disebut salaku urang [[korporatisme]] atawa [[asosiasionalisme]].{{sfn|Fausold 1985|pp=106}} Prioritas luhurna nyaéta diplomasi ékonomi, kaasup ngamajukeun kamekaran ékspor, sarta panyalindungan tina prakték monopoli pamaréntah asing, utamana ngeunaan karét sarta kopi.&lt;ref&gt;Joseph Brandes, ''Herbert Hoover and Economic Diplomacy: Department of Commerce Policy, 1921–1928'' (University of Pittsburgh Press, 1970) pp 83–74. [https://archive.org/details/herberthoovereco00bran online].&lt;/ref&gt;

Hoover ngarojong loba program pangurangan pajeg ti Mellon tapi leuwih mihak kana sistem [[pajeg progrisif]] sarta nentang usaha menteri kauangan éta pikeun ngaleungitkeun [[pajeg warisan di Amérika Sarikat|pajeg warisan]].{{sfn|Whyte 2017|pp=303–304}} Manéhna ogé ménta, sarta meunangkeun, kawasa pikeun koordinasi urusan ékonomi di sakuliah pamaréntahan. Manéhna nyiptakeun loba sub-departemén sarta komite, ngawas sarta ngatur sagala hal ti mimiti statistik manufaktur nepi ka [[transportasi hawa]]. Dina sababaraha hal, manéhna &quot;nyokot&quot; kadali tanggung jawab ti departemén Kabinét séjén nalika manéhna nganggap yén maranéhna henteu ngajalankeun tanggung jawabna kalayan hadé; sawatara jalma mimiti nyebut manéhna salaku &quot;Menteri Perdagangan sarta Wakil Menteri pikeun sakabéh departemén séjénna&quot;.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=53–63}} Pikeun ngaréspon [[Depresi 1920–21]], manéhna ngayakinkeun Harding pikeun ngawangun komisi présidén ngeunaan pangangguran, anu nyorong pamaréntah lokal pikeun ngalakukeun belanja infrastruktur kontrasiklikal.{{sfn|Whyte 2017|pp=260–264}} Hiji konférénsi dilaksanakeun pikeun ngabahas kaayaan pangangguran dina taun 1921, kalayan Hoover boga argumén yén &quot;henteu aya kagagalan ékonomi anu kacida pikasieuneunana hartina jiga hiji nagara anu boga kaleuwihan tina unggal kabutuhan hirup, tapi anggotana anu daék sarta hayang digawé kalah dicabut tina éta kabutuhan.&quot;&lt;ref&gt;Herbert Hoover, Unemployment, and the Public Sphere A Conceptual History, 1919-1933 By Vincent Gaddis, 2005, P.19&lt;/ref&gt; Sanajan kitu, Hoover boga pamandangan yén solusi pikeun kaayaan pangangguran nagara lain dina intervénsi féderal tapi dina tindakan sacara sukaréla sarta lokal.&lt;ref&gt;Herbert Hoover As Secretary of Commerce Studies in New Era Thought and Practice, Editor: Ellis Wayne Hawley, 1981, P.25&lt;/ref&gt; Manéhna ogé nentang pangmayaran langsung ti pamaréntah ka individu anu nganggur, boga kapercayaan yén hal ieu moal ngan ngabalukarkeun belanja defisit anu badé tapi ogé ngajadikeun jalma gumantung ka pamaréntah.&lt;ref&gt;Herbert Hoover, Unemployment, and the Public Sphere A Conceptual History, 1919-1933 By Vincent Gaddis, 2005, P.19&lt;/ref&gt;

Sakumaha anu ditepikeun ku Hoover salila éta konférénsi:

{{Blockquote|It is not consonant with the spirit or institutions of the American people that a demand should be made upon the public treasury for the solution of every difficulty. The Administration has felt that a large degree of solution could be expected through the mobilization of the fine cooperative action of our manufacturers and employers and of our public bodies and local authorities. And that if a solution could be found in these directions we should accomplish even more than the care of our unemployed-that we will again demonstrate that independence and ability of action amongst our own people which saves our Government from that ultimate paternalism that would undermine our whole political system. In the other countries that have been primarily affected by the War, solution has been had by direct doles to individuals by their Governments. We have so far escaped this most vicious of solutions, and I am hopeful, and I believe you will be, that it is within the intelligence and initiative of our people that we may find remedies against hardship and bitterness that do not, except in exceptional cases, come within the range of charity.&lt;ref&gt;THE PRESIDENCY VS. HOOVER By Samuel Crowther, GARDEN CITY NEW YORK, DOUBLEDAY, DORAN AND COMPANY, INC. 1928, P.143-144&lt;/ref&gt;}}

===Regulation of radio and transportation===
{{Main|Regulation of radio broadcast in the United States}}

[[File:HerbertClarkHoover.jpg|thumb|right|upright|Hoover listening to a [[radio receiver]], 1925]]

Between 1923 and 1929, the number of families with radios grew from 300,000 to 10 million,{{sfn|Ferrell|1998|pp=32–33}} and Hoover's tenure as Secretary of Commerce heavily influenced radio use in the United States. Between 1922 and 1925, Hoover organized conferences among radio manufacturers, news agencies, and government organizations which played a key role in the organization, development, and regulation of [[radio broadcasting]]. Hoover also helped pass the [[Radio Act of 1927]], which allowed the government to intervene and abolish radio stations that were deemed &quot;non-useful&quot; to the public. Hoover's attempts at regulating radio were not supported by all congressmen, and he received much opposition from the Senate and from radio station owners.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Lepore |first=Jill |title=These Truths |publisher=W. W. Norton &amp; Company, Inc. |year=2018 |isbn=9780393635249 |edition=1st |location=New York |pages=427–428 |chapter=A Constitution of the Air |lccn=2018019180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Barnouw|first=Erik|title=A Tower In Babel; A history of Broadcasting in the United States to 1933|year=1966|publisher=Oxford University Press|location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Congressional Record: Proceedings and Debates of 91st Congress, First Session. Volume 115, Part 4|journal=Congressional Record: Proceedings and Debates of 91st Congress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|others=United States Congress|author-link=Edith Green|last=Green|first=Edith|title=Program Practices of Television Networks|url=https://books.google.com/books?id=85wTj3YZGL4C&amp;q=Congressional+Record:+%22herbert+hoover%22+radio&amp;pg=PA3558|journal=Congressional Record: Proceedings and Debates of the 87th Congress, Second Session|volume=108|issue=part 3 (Pages 2851 to 4340)|date=March 7, 1962|publisher=U.S. Government Printing Office|page=[https://books.google.com/books?id=85wTj3YZGL4C&amp;pg=PA3558&amp;dq=Congressional+Record:+%22herbert+hoover%22+radio&amp;hl=en 3558]|quote=Interestingly, ... an American ... recognized the problem that arose with general dissemination, as opposed to [[Point-to-point (telecommunications)|point-to-point transmission]], of messages by wireless. ... The American was Herbert Hoover.}}&lt;/ref&gt;

Hoover was also influential in the early development of air travel, and he sought to create a thriving private industry boosted by government subsidies. He encouraged the development of emergency landing fields, required all runways to be equipped with lights and radio beams, and encouraged farmers to make use of planes for [[Aerial application|crop dusting]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=53–54}} Hoover also established the federal government's power to inspect planes and license pilots, setting a precedent for the later [[Federal Aviation Administration]].{{sfn|Whyte 2017|p=271}}

As Commerce Secretary, he hosted national conferences on street traffic collectively known as the National Conference on Street and Highway Safety. His chief objective was to address the growing casualty toll of [[Traffic collision|traffic accidents]], but the scope of the conferences grew and soon embraced motor vehicle standards, rules of the road, and urban traffic control. He left the invited interest groups to negotiate agreements among themselves, which were then presented for adoption by states and localities. Because automotive trade associations were the best organized, many of the positions taken by the conferences reflected their interests. The conferences issued a model Uniform Vehicle Code for adoption by the states and a Model Municipal Traffic Ordinance for adoption by cities. Both were widely influential, promoting greater uniformity among jurisdictions and tending to promote the automobile's priority in city streets.&lt;ref&gt;Peter D. Norton, ''Fighting Traffic: The Dawn of the Motor Age in the American City'' (MIT Press, 2008), pp. 178–197 {{ISBN|0-262-14100-0}}&lt;/ref&gt;

=== Ngawangun citra diri Hoover ===
[[Phillips Payson O'Brien]] boga pamandangan yén Hoover boga masalah jeung Inggris. Manéhna geus mangtaun-taun cicing di Britania Raya sarta Australia salaku pagawé pausahaan Inggris, sahingga aya résiko manéhna bakal dicap salaku &quot;pakakas&quot; Inggris. Aya tilu solusi, anu sakabéhna dicoba ku manéhna kalayan gawé bareng rapet jeung média anu kacida mujina ka manéhna.&lt;ref&gt;George H. Nash, &quot;The Great Enigma and the Great Engineer&quot;, in John E. Haynes, ed., ''Calvin Coolidge and the Coolidge Era,'' (1998) pp 149–80.&lt;/ref&gt; Kahiji nyaéta citra salaku élmuwan anu tenang, henteu kabawa ku parasaan (émosi) tapi salawasna komitmen pikeun néangan sarta ngajalankeun solusi pangalusna. Solusi kadua nyaéta ku cara meunangkeun reputasi salaku saurang kamanusaan (humanitarian), anu kacida padulina kana kasusah dunya, saperti kalaparan di Bélgia, sarta masalah-masalah husus di Amérika anu geus diréngsékeun ku manéhna salaku komisaris pangan salila perang dunya. Solusi katilu nyaéta ngagunakeun taktik heubeul &quot;twisting the British tail&quot; (nyigeung kangeunahan Inggris), anu dipaké ku manéhna salaku pakarang nalika [[Rencana Stevenson|krisis karét dunya 1925–1926]]. [[Industri otomotif di Amérika Sarikat|Industri mobil Amérika]] meakkeun 70% tina hasil dunya, tapi investor Inggris ngawasa sabagéan badag pasokanana. Rencana maranéhna nyaéta pikeun neukteuk sacara drastis hasil ti [[Malaya Britania]], anu boga pangaruh naékkeun harga karét nepi ka tikel tilu. Hoover kalayan sumanget méré runtuyan biantara sarta wawancara anu ngutuk prakték [[Monopoli|monopoli]] éta sarta ménta sangkan éta hal diureunkeun. [[Departemén Luar Nagri Amérika Sarikat|Departemén Luar Nagri Amérika]] teu hayang aya krisis saperti kitu sarta ngalakukeun kompromi dina taun 1926. Harita, Hoover geus hasil ngaréngsékeun masalah citrana, sarta salila kampanye taun 1928 manéhna hasil ngbungkem serangan anu nyebutkeun yén manéhna deukeut teuing jeung kapentingan Inggris.&lt;ref&gt;Phillips Payson O'Brien, &quot;Herbert Hoover, Anglo–American Relations and Republican Party Politics in the 1920s.&quot; ''Diplomacy &amp; Statecraft'' 22.2 (2011): 200–218.&lt;/ref&gt;

=== Banjir Mississippi ===
[[Banjir Gedé Mississippi 1927]] ngabobol sisi walungan sarta [[tanggul]] [[walungan Mississippi bagian handap]] dina awal taun 1927, anu ngabalukarkeun banjir di jutaan héktar lahan sarta nyababkeun 1,5 juta jalma kudu ngungsi ti imahna. Sanajan penanganan bencana lain mangrupa tugas [[Departemén Perdagangan Amérika Sarikat|Departemén Perdagangan]], para gubernur ti genep nagara bagian di sapanjang walungan Mississippi sacara husus ménta ka Présidén Coolidge pikeun nunjuk Hoover jadi koordinator penanganan banjir.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=68–71}} Boga kapercayaan yén penanganan bencana lain urusan pamaréntah féderal, Coolidge mimitina nolak pikeun kalibet, tapi tungtungna manéhna nurut kana tekenan politik sarta nunjuk Hoover pikeun mingpin komite husus pikeun mantuan éta wewengkon.{{sfn|Whyte 2017|pp=328–329}} Hoover ngadegkeun leuwih ti saratus [[Kota tenda|tenda pangungsian]] sarta armada leuwih ti genep ratus kapal, sarta hasil ngumpulkeun dana $17 juta (sarua jeung ${{Inflation|US|17|1927|r=2}} juta dina taun {{Inflation-year|US}}). Sabagéan badag alatan kapamingpinanana salila krisis banjir, dina taun 1928, Hoover mimiti leuwih kawentar batan Présidén Coolidge sorangan.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=68–71}} Sanajan Hoover meunang pujian anu lega pikeun peranna dina éta krisis, manéhna méré paréntah pikeun nyumputkeun laporan ngeunaan perlakuan anu salah ka urang Amérika turunan Afrika di [[kémp pangungsian]].{{sfn|Whyte 2017|pp=333–335}} Manéhna ngalakukeun hal éta kalayan gawé bareng jeung tokoh kulit hideung Amérika [[Robert Russa Moton]], anu dijangjikeun bakal meunang pangaruh anu gedé sanggeus Hoover jadi présidén.&lt;ref name=&quot;pbs&quot;&gt;[https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/flood-moton-cac/ 'Robert Moton and the Colored Advisory Commission'], PBS.org&lt;/ref&gt;

=== Inisiatif séjénna ===
[[File:Hoover and Harding at baseball game.jpg|thumb|Hoover (kénca) bareng [[Florence Harding]] sarta Présidén [[Warren Harding]] dina hiji pertandingan baseball taun 1921]]

Kalayan tujuan pikeun nyorong investasi bisnis anu bijaksana, Hoover ngajadikeun Departemén Perdagangan salaku puseur informasi (''clearinghouse''). Manéhna ngarékrut loba akademisi ti rupa-rupa widang sarta ditugaskeun pikeun nerbitkeun laporan ngeunaan rupa-rupa aspék ékonomi, kaasup [[Industri beusi sarta baja di Amérika Sarikat|produksi baja]] sarta film. Pikeun ngaleungitkeun kabubujal (runtah), manéhna nyorong [[standardisasi]] produk saperti [[ban]] mobil sarta dot botol orok.{{sfn|Whyte 2017|pp=257–200}} Usaha séjénna pikeun ngurangan kabubujal kaasup ngurangan karugian tanaga gawé tina sengketa dagang sarta parobahan musiman, ngurangan karugian industri tina kacilakaan sarta tatu, sarta ngurangan jumlah [[minyak bumi]] anu tumpah salila ékstraksi sarta pangiriman. Manéhna ngamajukeun perdagangan internasional ku cara muka kantor-kantor di luar nagri pikeun méré naséhat ka para pangusaha. Hoover utamana kacida sumangetna pikeun ngamajukeun film-film [[Hollywood, Los Angeles|Hollywood]] di luar nagri.{{sfn|Hart|1998}} Kampanye &quot;Own Your Own Home&quot; (Boga Imah Sorangan) nyaéta hiji kolaborasi pikeun ngamajukeun kapimilik imah kulawarga tunggal, jeung grup-grup saperti gerakan Better Houses in America, Architects' Small House Service Bureau, sarta Home Modernizing Bureau. Manéhna digawé bareng jeung para bankir sarta industri [[Asosiasi simpen pinjam|simpen pinjam]] pikeun ngamajukeun kiridit imah (KPR) jangka panjang anyar, anu sacara drastis ngarangsang pangwangunan imah.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hutchison |first=Janet |title=Building for Babbitt: the State and the Suburban Home Ideal |journal=Journal of Policy History |volume=9 |issue=2 |pages=184–210 |year=1997 |doi=10.1017/S0898030600005923 |issn=0898-0306 |s2cid=155048376}}&lt;/ref&gt; Pencapaian séjénna kaasup hasil ngayakinkeun [[U.S. Steel]] pikeun ngajalankeun dalapan jam gawé sapoé, sarta ngabantu kana ayana [[Kasapukan Walungan Colorado]], hiji kasapukan [[hak cai]] di antara nagara-nagara bagian di [[Amérika Sarikat Bagian Kidul-kulon]].{{sfn|Whyte 2017|pp=269–271}}

{{Main|Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1928}}

Hoover cicing-cicing ngumpulkeun pangrojong pikeun maju jadi présidén sapanjang taun 1920-an, tapi manéhna kalayan taliti nyingkahan parasaan Coolidge anu kurang merenah, anu harita aya kamungkinan maju deui pikeun jabatan saterusna dina [[Pemilu Présidén Amérika Sarikat 1928]].{{sfn|Whyte 2017|pp=322–323}} Bareng jeung sakumna nagara, manéhna kaget nalika Coolidge dina Agustus 1927 nyatakeun &quot;[[I do not choose to run]]&quot; (kuring milih moal maju deui) pikeun jabatan saterusna. Kalayan pangunduran diri Coolidge anu geus deukeut, Hoover langsung muncul salaku calon unggulan pikeun nominasi Républik taun 1928, sarta manéhna kalayan gancang nyusun tim kampanye anu kuat anu dipingpin ku [[Hubert Work]], [[Will H. Hays]], sarta [[Reed Smoot]].{{sfn|Whyte 2017|pp=335–338}} Coolidge henteu kersa nunjuk Hoover salaku panerusna, malah kungsi nyarita &quot;salila genep taun éta jalma méré kuring naséhat anu teu dipénta—anu sakabéhna goréng&quot;.{{sfn|Ferrell|1957|p=195}} Sanajan parasaanana biasa-biasa waé ka Hoover, Coolidge teu boga niat pikeun meulah partéy ku cara nentang sacara kabuka kana pancalonan Menteri Perdagangan anu keur populér éta.{{sfnm|McCoy|1967|1pp=390–391|Wilson|1975|2pp=122–123}}

Salah sahiji tokoh publik anu ngarojong Hoover pikeun pancalonan présidén ti Républik nyaéta [[William Randolph Hearst]], anu boga pamandangan yén &quot;Kaayaan ayeuna merlukeun konservatisme, sarta konservatisme Menteri Hoover téh mangrupa tipe anu konstruktif, lain tipe anu réaksionér.&quot;&lt;ref&gt;[https://books.google.co.uk/books?id=GCNPAAAAIBAJ&amp;pg=PA18&amp;dq=Hearst+The+present+situation+demands+conservatism,+and+Secretary+Hoover%E2%80%99s+conservatism+is+of+the+constructive+and+not+the+reactionary+type&amp;article_id=7187,2028328&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjrlcecnqOMAxVYUkEAHYW7G-gQ6AF6BAgFEAM#v=onepage&amp;q=Hearst%20The%20present%20situation%20demands%20conservatism%2C%20and%20Secretary%20Hoover%E2%80%99s%20conservatism%20is%20of%20the%20constructive%20and%20not%20the%20reactionary%20type&amp;f=falseSt. Petersburg Times 10 Jun 1928]&lt;/ref&gt;

Loba pamingpin Républik anu waspada sarta nyoba néangan calon alternatif, saperti Menteri Kauangan Andrew Mellon atawa urut menteri luar nagri [[Charles Evans Hughes]].&lt;ref name=&quot;rusnak&quot;&gt;{{cite journal|last1=Rusnak|first1=Robert J.|title=Andrew W. Mellon: Reluctant Kingmaker|journal=Presidential Studies Quarterly|date=Spring 1983|volume=13|issue=2|pages=269–278|jstor=27547924}}&lt;/ref&gt; Sanajan kitu, Hughes sarta Mellon nolak pikeun maju, sarta calon poténsial séjénna saperti [[Frank Orren Lowden]] sarta Wakil Présidén [[Charles G. Dawes]] gagal meunangkeun pangrojong anu lega.{{sfn|Whyte 2017|pp=338–339}} Hoover meunangkeun nominasi présidén dina sora (ballot) munggaran dina [[Konvénsi Nasional Républik 1928]]. Delegasi konvénsi kungsi mertimbangkeun pikeun nyalonkeun deui Wakil Présidén Charles Dawes salaku [[pendamping kampanye]] (''running mate'') Hoover, tapi Coolidge, anu ngéwa ka Dawes, nyatakeun yén hal éta bakal jadi &quot;panghina pribadi&quot; pikeun dirina. Konvénsi kalah milih Sénator [[Charles Curtis]] ti Kansas.&lt;ref&gt;{{Citation | last1 = Mencken | first1 = Henry Louis | last2= Nathan | first2= George Jean | title = The American Mercury | year = 1929 | page = 404 }}&lt;/ref&gt; Hoover nampa éta nominasi di [[Stadion Stanford]], nyarita ka balaréa yén manéhna bakal neruskeun kawijakan-kawijakan pamaréntahan Harding sarta Coolidge.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=71–72}} Urang Démokrat nyalonkeun gubernur New York [[Al Smith]], anu jadi calon munggaran ti [[Geréja Katolik di Amérika Sarikat|Katolik]] ti partéy gedé pikeun posisi présidén.{{sfn|Whyte 2017|pp=344–345, 350}}

[[File:ElectoralCollege1928.svg|right|thumb|upright=1.25|Hasil sora éléktoral 1928]]

Hoover masrahkeun surat pangunduran diri salaku Menteri Perdagangan dina 7 Juli, tapi Coolidge nahan manéhna nepi ka 21 Agustus pikeun ngaréngsékeun urusan anu tunda.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Coolidge Defers Action on Hoover; President's Wishes as to Date of Resignation's Acceptance Are Not Revealed. |url=https://www.nytimes.com/1928/07/08/archives/coolidge-defers-action-on-hoover-presidents-wishes-as-to-date-of.html |access-date=July 24, 2024 |newspaper=The New York Times |date=July 8, 1928 |page=2 col. 2}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Clements|2010|pp=413–414}} Hoover museurkeun kampanyeana kana catetan Républik ngeunaan katengtreman sarta kamakmuran, sarta reputasi dirina salaku insinyur sarta pajabat publik anu suksés. Alatan teu pati resep méré biantara politik, Hoover leuwih loba cicing sarta masrahkeun urusan kampanye ka Curtis sarta urang Républik séjénna.{{sfn|Whyte 2017|pp=343–346}} Smith leuwih karismatik sarta gampang campur gaul batan Hoover, tapi kampanyena ruksak ku [[anti-Katolik di Amérika Sarikat|sikep anti-Katolik]] sarta pertentanganana anu jelas kana Prohibisi (larangan inuman keras). Hoover sorangan henteu kungsi jadi pangrojong kuat Prohibisi, tapi manéhna nampa platform Partéy Républik anu ngarojong hal éta sarta ngaluarkeun pernyataan anu ambivalén kalayan nyebut Prohibisi salaku &quot;hiji éksperimén sosial sarta ékonomi anu agung, mulya dina motifna sarta lega tujuanna&quot;.{{sfn|Whyte 2017|pp=349–351}} Di wilayah Kidul, Hoover sarta partéy nasional ngagunakeun stratégi &quot;[[Gerakan lily-white|lily-white]]&quot;, nyaéta nyingkirkeun urang Républik kulit hideung tina posisi kapamingpinan dina usaha pikeun metot simpati urang Kidul kulit bodas.{{sfn|Garcia 1980|pp=462–463}}

Salila kampanye pemilu, Hoover ngutuk usulan Démokrat pikeun kontrol publik kana tanaga cai, modifikasi prohibisi, sarta bantuan tatanén salaku “sosialisme nagara”&lt;ref&gt;[https://books.google.co.uk/books?id=dbwwAAAAIBAJ&amp;pg=PA1&amp;dq=herbert+hoover+democratic+program+socialism&amp;article_id=5712,2708952&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiT2pr50saRAxUmUEEAHbvRIhcQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&amp;q=herbert%20hoover%20democratic%20program%20socialism&amp;f=false St. Petersburg Times 25 Oct 1928]&lt;/ref&gt; sarta ogé ngabandingkeun naon anu disebut ku manéhna salaku “rugged individualism” (individualisme tangguh) Amérika jeung naon anu dianggap négatif ku manéhna salaku sosialisme nagara sarta paternalisme Éropa:

{{Blockquote|Nalika perang réngsé, hal anu pangpentingna tina sakabéh pasualan, boh di nagara urang sorangan boh di sakuliah dunya, nyaéta naha pamaréntah kudu neruskeun kapamilikan sarta operasional mangsa perangna kana rupa-rupa alat produksi sarta distribusi. Urang nangtang ku hiji pilihan mangsa damai antara sistem individualisme tangguh Amérika sarta filosofi Éropa ngeunaan doktrin-doktrin anu papalingan pisan—doktrin paternalisme sarta sosialisme nagara. Panampa kana ieu idé-idé bakal hartina karuksakan tina pamaréntahan mandiri ngaliwatan sentralisasi pamaréntah. Hal éta bakal hartina ngaruksak inisiatif sarta usaha individu anu geus ngajadikeun raayat urang tumuwuh kana kaagungan anu taya tandingna.'&lt;ref&gt;[https://books.google.co.uk/books?id=XNJbAAAAIBAJ&amp;pg=PA6&amp;dq=herbert+hoover+speech+new+york+paternalism&amp;article_id=1524,4809789&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi-hsqk0caRAxU9V0EAHUy0BaMQ6AF6BAgOEAM#v=onepage&amp;q=herbert%20hoover%20speech%20new%20york%20paternalism&amp;f=false St. Joseph Gazette 23 Oct 1928]&lt;/ref&gt;}}

Hoover terus unggul dina hasil poling sapanjang kampanye taun 1928, sarta manéhna sacara mutlak ngéléhkeun Smith dina poé pamilihan, kalayan meunangkeun 58 persén sora raayat sarta 444 ti 531 sora éléktoral.{{sfn|Whyte 2017|pp=355, 360}} Para sajarawan sapuk yén reputasi nasional Hoover sarta ékonomi anu nuju meujeuhna alus, ditambah deui ku perpecahan jero di Partéy Démokrat ngeunaan agama sarta Prohibisi, ngajamin kameunangan mutlakna.&lt;ref&gt;Elesha Coffman, 'The &quot;Religious Issue&quot; in Presidential Politics', ''American Catholic Studies'', (Winter 2008) 119#4 pp 1–20&lt;/ref&gt; Daya tarik Hoover ka pamilih kulit bodas di Kidul hasil ngabobol &quot;[[Solid South]]&quot;, sarta manéhna meunang di lima nagara bagian Kidul.{{sfn|Garcia 1980}} Kameunangan Hoover ditarima kalayan positip ku surat kabar; salah sahijina nulis yén Hoover bakal &quot;digawé kacida tohaga dina tugas-tugas anu aya di hareupeun bangsa sahingga dina ahir dalapan taun jabatanna salaku présidén, urang bakal nempo deui ka tukang kana hiji éra pencapaian anu luar biasa&quot;.{{sfn|Whyte 2017|pp=369–370}}

Pihak anu nentang Hoover panaséhat naha manéhna henteu ngalakukeun nanaon pikeun [[Alokasi korsi kongrés Amérika Sarikat|ngalokasikeun deui korsi kongrés]] sanggeus [[Sénsus Amérika Sarikat 1920]] anu némbongkeun ayana kanaékan populasi kota sarta imigran. Sénsus 1920 nyaéta sénsus sapuluh taunan anu munggaran sarta hiji-hijina anu hasilna henteu dipaké pikeun nangtukeun deui alokasi korsi Kongrés, anu tungtungna mangaruhan Éléktoral College taun 1928 sarta méré dampak kana pemilu présidén.&lt;ref name=slayton&gt;{{cite book |last=Slayton |first=Robert A. |date=June 2, 2002 |title=Empire Statesman: The Rise and Redemption of Al Smith |url=https://archive.org/details/empirestatesmanr00robe/page/13 |location=New York |publisher=Simon and Schuster |page=[https://archive.org/details/empirestatesmanr00robe/page/13 13] |isbn=978-0-684-86302-3 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=finan&gt;{{cite book |last=Finan |first=Christomer M. |date=June 2, 2002 |title=Alfred E. Smith: The Happy Warrior |url=https://archive.org/details/alfredesmithhapp00fina |publisher=Hill and Wang |isbn=0-8090-3033-0 }}&lt;/ref&gt;

== Kapersidénan (1929–1933) ==
{{Main|Kapersidénan Herbert Hoover}}

[[File:Taft Hebert Hoover Oath.jpg|thumb|Hoover keur disumpah ku Hakim Agung [[William Howard Taft]] dina 4 Maret 1929]]
Hoover nempo kapersidénan salaku pakakas pikeun ngabenerkeun kaayaan sakabéh urang Amérika ku cara nyorong gawé bareng antara publik jeung swasta—anu ku manéhna disebut &quot;voluntarisme&quot; (sukarelawan). Manéhna boga kacenderungan nolak paksaan atawa pipilueun pamaréntah, sabab manéhna nganggap hal éta ngalanggar idé-idé Amérika ngeunaan individualisme sarta kamerdikaan diri.&lt;ref name=&quot;9iopl&quot;&gt;{{Citation | title = Biography | date = October 4, 2016 | publisher = Miller center | url = http://millercenter.org/president/hoover/essays/biography/1}}&lt;/ref&gt; Sanajan kitu, Hoover ngadukung ayana béaya pangsiun anu dibiayaan ku pamaréntah pikeun maranéhna anu umurna di luhur 65 taun, sanajan usulan ieu henteu kungsi dilaksanakeun salila mangsa jabatanna.&lt;ref&gt;100 Turning Points in American History By Alan Axelrod, 2019, P.195&lt;/ref&gt; Undang-undang utama munggaran anu ditandatanganan ku manéhna nyaéta [[Undang-Undang Pamasaran Tatanén 1929]], anu ngadegkeun [[Déwan Ladang Féderal]] pikeun nyetabilkeun harga hasil tatanén.{{sfn|Fausold 1985|pp=65–66}} Hoover loba ngagunakeun komisi-komisi pikeun nalungtik pasualan sarta ngusulkeun solusi, sarta loba tina komisi éta téh disponsoran ku donor swasta lain ku pamaréntah. Salah sahiji komisi anu dimimitian ku Hoover, nyaéta Komite Panalungtikan ngeunaan Trén Sosial, ditugaskeun pikeun nalungtik sakabéh kahirupan masarakat Amérika.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=84–85}} Manéhna nunjuk Kabinét anu lolobana diusi ku jalma beunghar, konservatif anu pro-bisnis,{{sfn|Fausold 1985|p=34}} kaasup Menteri Kauangan [[Andrew Mellon]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=81–82}} [[Lou Henry Hoover]] nyaéta saurang Ibu Nagara anu aktip. Manéhna jadi conto pikeun [[Awéwé Anyar|awéwé anyar]] dina éra sanggeus Perang Dunya I: calakan, jagat, sarta sadar kana rupa-rupa poténsi awéwé.&lt;ref&gt;Tempo sacara umum Nancy Beck Young, ''Lou Henry Hoover: Activist First Lady'' (University Press of Kansas, 2005)&lt;/ref&gt;

=== Kawijakan jero nagri ===
==== Déprési Gedé ====
{{See also|Déprési Gedé di Amérika Sarikat}}

Nalika mimiti ngajabat, Hoover nyarita yén &quot;upami dipaparin kasempetan pikeun maju kalayan kawijakan dalapan taun ka tukang, urang bakal geura-giru kalayan pitulung Gusti, nempo poé dimana kamiskinan bakal dileungitkeun tina ieu bangsa&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|first1=James L. |last1=Roark |first2=Michael P.|last2=Johnson|first3=Patricia Cline|last3=Cohen|first4=Sarah|last4=Stage|first5=Susan M.|last5=Hartmann|title=The American Promise, Volume C: A History of the United States: Since 1890|url=https://books.google.com/books?id=Ozj_o6POIssC&amp;pg=PA772|year=2012|publisher=Bedford/St. Martin's|page=772|isbn=978-0-312-56944-0}}&lt;/ref&gt; Sanggeus nempo hasil kamakmuran anu dibawa ku kamajuan téknologi, loba jalma anu milu ngarasa optimis saperti Hoover, sarta pasar saham anu geus ramé beuki naék luhur nalika Hoover mimiti ngajabat.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=80–81}} Ieu rasa optimis téh sabenerna nyumputkeun sababaraha ancaman pikeun pertumbuhan ékonomi AS anu tuluy-tuluyan, kaasup [[Krisis tatanén 1920-an|krisis tatanén]] anu terus lumangsung, jenuhna [[barang konsumsi]] saperti [[Mobil|mobil]], sarta tumuwuhna [[Kateusaruaan panghasilan di Amérika Sarikat|kateusaruaan panghasilan]].{{sfn|Fausold 1985|pp=65–68}} Anu pangbahayana pikeun ékonomi nyaéta spékulasi kalebihan anu geus naékkeun [[Harga saham|harga saham]] jauh saluhureun ajén sabenerna.{{sfn|Kennedy|1999|pp=35–36}} Sababaraha régulator sarta bankir geus ngingetan Coolidge sarta Hoover yén kagagalan pikeun nahan spékulasi bakal ngabalukarkeun &quot;salah sahiji musibah kauangan panggedéna anu kungsi katingali ku ieu nagara,&quot; tapi duanana présidén éta asa-asa pikeun kalibet dina urusan [[Sistem Cadangan Féderal]], anu ngatur bank-bank.{{sfn|Fausold 1985|pp=68–71}}

Dina ahir Oktober 1929, [[Pasar Saham Ancur 1929|pasar saham ancur]], sarta ékonomi dunya mimiti turun drastis kana mangsa [[Déprési Gedé]].{{sfn|Fausold 1985|pp=72–74}} Anu jadi [[sabab Déprési Gedé]] masih jadi bahan padu omong,{{sfn|Kaufman|2012|p=502}} tapi Hoover nempo yén kurangna kapercayaan kana sistem kauangan mangrupa masalah ékonomi anu paling dasar anu disanghareupan ku bangsa.{{sfn|Houck|2000|pp=155–156}} Manéhna nyoba nyingkahan pipilueun féderal, percaya yén cara pangalusna pikeun nguatkeun ékonomi nyaéta ngaliwatan pangiatan bisnis-bisnis saperti bank sarta jalan karéta api. Manéhna ogé sieun yén ngantepkeun individu narima &quot;[[belanja karaharjaan|santunan]]&quot; (''dole'') bakal ngaleutikan nagara sacara permanén,{{sfn|Carcasson|1998|pp=350–351}} sarta percaya yén &quot;bantuan pikeun individu ti pamaréntah féderal bakal mawa runtuyan korupsi sarta kabubujal (pemborosan) anu can pernah kasaksian ku bangsa urang.&quot;&lt;ref&gt;History of the U.S., Vol. 2 By Thomas V. DiBacco, 1991, P.353&lt;/ref&gt; Sabalikna, Hoover percaya pisan yén pamaréntah lokal sarta sumbangan swasta anu kudu nanganan pangabutuh individu.{{sfn|Leuchtenburg 2009b}}

##### Kawijakan awal #####
[[File:President Herbert Hoover Sitting At His Desk (1930).jpg|thumb|Hoover keur calik dina méjana dina 20 Désémber 1930. Ieu mangrupa poto munggaran Hoover di Gedong Bodas, sarta poto munggaran anu némbongkeun telepon dina méja saurang présidén.]]
Sanajan manéhna nyoba méré gambaran positip kana [[Wall Street Ancur 1929|Salasa Hideung]], Hoover gancang gerak pikeun nanganan runtagna pasar saham.{{sfn|Fausold 1985|pp=74–75}} Dina poé-poé sanggeus Salasa Hideung, Hoover ngumpulkeun para pamingpin bisnis sarta buruh, ménta maranéhna pikeun nyingkahan pamotongan gajih sarta panghentian gawé nalika nagara nyanghareupan naon anu diyakini ku manéhna salaku résési pondok, sarupa jeung Déprési 1920–21.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=104105}} Hoover ogé ngayakinkeun pausahaan jalan karéta sarta utilitas publik pikeun ningkatkeun belanja pangwangunan sarta pangropéa, sarta [[Federal Reserve]] ngumumkeun yén maranéhna bakal nurunkeun suku bunga.{{sfn|Kennedy|1999|pp=53–55}} Dina awal taun 1930, Hoover meunangkeun tambahan dana $100 juta ti Kongrés pikeun neruskeun kawijakan pinjaman sarta pameulian [[Déwan Ladang Féderal]].&lt;ref&gt;Harris Gaylord Warren, ''Herbert Hoover and the Great Depression'' (New York: Oxford University Press, 1959), p. 175.&lt;/ref&gt; Ieu léngkah-léngkah téh sacara koléktif dirancang pikeun nyegah siklus [[déflasi]] sarta méré [[Stimulus (ékonomi)|stimulus fiskal]].{{sfn|Kennedy|1999|pp=53–55}} Dina waktu anu sarua, Hoover nentang usulan kongrés pikeun méré bantuan féderal ka nu pangangguran, sabab manéhna percaya yén program saperti kitu téh mangrupa tanggung jawab pamaréntah nagara bagian, lokal, sarta organisasi filantropi.{{sfn|Fausold 1985|pp=147–149}}

Hoover mimiti ngajabat kalayan harepan bisa naékkeun tarif tatanén pikeun mantuan para patani anu keur kasusah alatan krisis ladang taun 1920-an, tapi usahana ieu jadi kabeungkeut kana hiji rarancang undang-undang anu naékkeun tarif sacara lega.{{sfn|Fausold 1985|pp=93–97}} Hoover nolak pikeun kalibet jero dina debat kongrés ngeunaan tarif éta, sarta Kongrés ngahasilkeun hiji RUU tarif anu naékkeun tingkat pajeg pikeun loba barang.{{sfn|Whyte 2017|pp=399–402, 414}} Sanajan éta RUU téh teu dipikaresep ku balaréa, Hoover ngarasa manéhna teu bisa nolak hasil législatif utama ti [[Kongrés Amérika Sarikat ka-71]] anu dikawasa ku Républik. Ngaliwatan protés ti loba ahli ékonomi, Hoover nandatanganan [[Undang-Undang Tarif Smoot–Hawley]] jadi hukum dina Juni 1930.{{sfn|Whyte 2017|pp=414–415}} Kanada, Perancis, sarta nagara-nagara séjénna males ku cara naékkeun tarif ogé, anu ngabalukarkeun kontraksi dina [[perdagangan internasional]] sarta ngajadikeun ékonomi beuki parah.&lt;ref&gt;Kumiko Koyama, &quot;The Passage of the Smoot-Hawley Tariff Act: Why Did the President Sign the Bill?&quot; ''Journal of Policy History'' (2009) 21#2 pp. 163–86&lt;/ref&gt; Urang Républik Progrésif saperti Sénator [[William E. Borah]] ti Idaho kacida ambekna nalika Hoover nandatanganan éta undang-undang tarif, sarta hubungan Hoover jeung faksi éta di partéy teu kungsi pulih deui.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=91–92}}

===== Kawijakan satuluyna =====
[[File:Herbert Hoover and Ted Joslin.jpg|thumb|upright=1.1|Hoover di Oval Office bareng [[Theodore Joslin|Ted Joslin]], 1932]]

Dina ahir taun 1930, [[Pangangguran di Amérika Sarikat|tingkat pangangguran nasional]] geus nepi ka 11,9 persén, tapi can pati jelas pikeun sabagéan badag urang Amérika yén kamunduran ékonomi ieu bakal leuwih parah batan Déprési 1920–21.{{sfn|Kennedy|1999|pp=58–59}} Runtuyan [[bank bangkrut|kagagalan bank]] dina ahir taun 1930 nandakeun [[Runtagna ékonomi|runtagna ékonomi]] anu leuwih gedé dina taun 1931.{{sfn|Kennedy|1999|pp=65–66}} Nalika nagara-nagara séjén ninggalkeun [[standar emas]], Hoover nolak pikeun ngaleupaskeunana;{{sfn|Kennedy|1999|pp=77–78}} manéhna ngécé kana sagala [[sistem monétér]] séjénna salaku &quot;[[Koléktivisme sarta individualisme|koléktivisme]]&quot;.{{sfn|Eichengreen|Temin|2000|pp=196–197}} Hoover nempo yén lemahna [[Ékonomi Éropa]] mangrupa sabab utama tina masalah ékonomi di Amérika Sarikat.{{sfn|Fausold 1985|pp=143–144}} Salaku réspon kana runtugna [[Ékonomi Jérman]], Hoover ngumpulkeun rojongan kongrés pikeun moratorium sataun kana hutang perang Éropa.{{sfn|Whyte 2017|pp=441–444, 449}} [[Moratorium Hoover]] ditarima kalayan hadé di Éropa sarta Amérika Sarikat, tapi Jérman tetep aya dina bangku [[Gagal bayar|kagagalan bayar]] tina pinjamanna.{{sfn|Whyte 2017|pp=450–452}} Nalika ékonomi dunya beuki parah, pamaréntahan démokratis loba anu runtag; di Jérman, pamingpin [[Partéy Nazi]] [[Adolf Hitler]] nyekel kakawasaan sarta ngabubarkeun [[Républik Weimar]].{{sfn|Herring|2008|pp=485–486}}

Nepi ka pertengahan 1931, tingkat pangangguran geus nepi ka 15 persén, anu ngabalukarkeun kasieun anu beuki ningkat yén nagara keur ngalaman déprési anu jauh leuwih parah batan kamunduran ékonomi saméméhna.{{sfn|Fausold 1985|pp=140–141}} Salaku jalma anu rada katutup sarta boga kasieun pikeun nyarita di hareupeun umum, Hoover ngantepkeun lawan-lawanna di Partéy Démokrat ngagambarkeun dirina salaku jalma anu tiis, teu mampuh, réaksionér, sarta kurang gaul.{{sfn|Carcasson|1998|pp=351–352}} Lawan-lawan Hoover nyiptakeun rupa-rupa [[Landihan (julukan)|landihan]] anu ngahina pikeun ngaruksak reputasina, saperti &quot;[[Hooverville]]&quot; (padumukan kumuh sarta kémp pangungsian), &quot;kulit Hoover&quot; (kardus anu dipaké pikeun nambal sol sapatu anu bolong), sarta &quot;simbut Hoover&quot; (koran urut anu dipaké pikeun nyimbut diri tina hawa tiis).&lt;ref&gt;{{cite book| title=The Great War and the Origins of Humanitarianism, 1918–1924| last=Cabanes| first=Bruno| page=206| publisher=Cambridge University Press| date=2014|isbn=978-1-107-02062-7}}&lt;/ref&gt; Nalika Hoover terus nolak usaha bantuan féderal, Gubernur [[Franklin D. Roosevelt]] ti New York ngaluncurkeun Administrasi Bantuan Darurat Samentara pikeun méré bantuan ka nu pangangguran. Urang Démokrat mosisikeun éta program salaku alternatif anu leuwih merhatoskeun batan naon anu disebut sikép apatis Hoover ka nu pangangguran, sanajan Hoover percaya yén program kitu téh tanggung jawab nagara bagian sarta lokal.{{sfn|Whyte 2017|pp=457–459}}

Ékonomi terus nyirorot, kalayan tingkat pangangguran ampir nepi ka 23 persén dina awal taun 1932,{{sfn|Fausold 1985|pp=162–166}} sarta Hoover tungtungna ngadéngékeun pamenta pikeun leuwih loba pipilueun féderal.{{sfn|Olson 1972|pp=508–511}} Dina Januari 1932, manéhna ngayakinkeun Kongrés pikeun ngesahkeun pangadegan [[Reconstruction Finance Corporation]] (RFC), anu bakal méré pinjaman anu dijamin ku pamaréntah ka lembaga kauangan, jalan karéta, sarta pamaréntah lokal.{{sfn|Fausold 1985|pp=153–154}} RFC nyalametkeun loba bisnis tina kabangkrutan, tapi gagal ngarangsang pinjaman komérsial saloba anu dipiharep ku Hoover, sabagéan alatan RFC dijalankeun ku bankir konservatif anu teu kersa méré pinjaman anu boga résiko luhur.{{sfn|Fausold 1985|pp=162–163}} Dina bulan anu sarua nalika RFC diadegkeun, Hoover nandatanganan [[Undang-Undang Bank Pinjaman Imah Féderal]], anu ngadegkeun 12 bank distrik anu diawasi ku Déwan Bank Pinjaman Imah Féderal kalayan cara anu sarupa jeung Sistem Federal Reserve.{{sfn|Rappleye|2016|pp=309}} Manéhna ogé mantuan dina pengesahan [[Undang-Undang Glass–Steagall 1932]], hiji panerapan perbankan darurat anu dirancang pikeun ngalegaan kiridit perbankan ku cara ngalegaan jaminan dimana bank Federal Reserve diwenangkeun pikeun méré pinjaman.{{sfn|Whyte 2017|pp=483–484}} Nalika ieu léngkah-léngkah téh gagal nahan krisis ékonomi, Hoover nandatanganan [[Undang-Undang Bantuan Darurat sarta Pangwangunan]], hiji RUU proyék umum saharga $2 miliar, dina Juli 1932.{{sfn|Fausold 1985|pp=162–166}}

====Budget policy====
[[File:Debt1929-50.jpg|thumb|left|National debt as a fraction of GNP up from 20% to 40% under Hoover. From ''Historical Statistics US'' (1976).]]

After a decade of [[budget surplus]]es, the federal government experienced a [[Budget deficits|budget deficit]] in 1931.{{sfn|Rappleye|2016|p=303}} Though some economists, like [[William Trufant Foster]], favored [[deficit spending]] to address the Great Depression, most politicians and economists believed in the necessity of keeping a [[balanced budget]].{{sfn|Fausold 1985|pp=158–159}} In late 1931, Hoover proposed a tax plan to increase [[tax revenue]] by 30 percent, resulting in the passage of the [[Revenue Act of 1932]].{{sfn|Whyte 2017|pp=472, 488–489}} The act increased taxes across the board, rolling back much of the [[tax cut]] reduction program Mellon had presided over during the 1920s. Top earners were taxed at 63 percent on their net income, the highest rate since the early 1920s. The act also doubled the top [[Estate tax in the United States|estate tax]] rate, cut [[Income tax in the United States|personal income tax]] exemptions, eliminated the [[Corporate tax in the United States|corporate income tax]] exemption, and raised corporate tax rates.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ippolito |first1=Dennis S. |title=Deficits, Debt, and the New Politics of Tax Policy |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-85157-2 |page=35}}&lt;/ref&gt; Prior to its passage, the legislation included a sales tax, but this part of the bill was defeated in the House of Representatives by 211 to 178 votes.&lt;ref&gt;[https://www.google.co.uk/books/edition/LaGuardia_in_Congress/2hNdePcjrdUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=la+guardia+in+congress+sales+tax+211+votes&amp;pg=PA224&amp;printsec=frontcover LaGuardia in Congress By Howard Zinn, 2010, P.224]&lt;/ref&gt; Despite the passage of the Revenue Act, the federal government continued to run a budget deficit.{{sfn|Fausold 1985|pp=159–161}}

{{Clear left}}


{{Further|Gerakan Lily-white|Repatriasi Méksiko}}
[[File:President &amp; Mrs Hoover in Belvidere IL cph.3b12319.jpg|thumb|upright|Herbert sarta [[Lou Henry Hoover]] dina karéta api di Illinois]]
Hoover jarang nyabit-nyabit ngeunaan [[Gerakan hak sipil (1896–1954)|hak sipil]] nalika manéhna jadi présidén. Manéhna percaya yén urang Afrika-Amérika sarta ras séjénna bisa ningkatkeun darajatna sorangan ngaliwatan pendidikan sarta inisiatif individu.&lt;ref&gt;Lisio, Donald J. ''Hoover, Blacks, &amp; Lily-Whites: A Study of Southern Strategies'', University of North Carolina Press, 1985 ([https://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=105110361 excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605043201/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=105110361 |date=June 5, 2011 }})&lt;/ref&gt; Hoover nunjuk leuwih loba urang Afrika-Amérika kana jabatan féderal batan Harding sarta Coolidge digabungkeun, tapi loba pamingpin Afrika-Amérika anu ngutuk rupa-rupa aspék administrasi Hoover, kaasup kateukersa Hoover pikeun ngadorong undang-undang féderal [[Gerakan anti-lynching|anti-panyiksa (anti-lynching)]].{{sfn|Garcia 1980|pp=471–474}} Hoover ogé terus ngajalankeun strategi lily-white, nyaéta nyoplokkeun urang Afrika-Amérika tina posisi pamingpin di Partéy Républik dina usaha pikeun mungkas [[Solid South|dominasi Partéy Démokrat di Kidul]].{{sfn|Garcia 1980|pp=462–464}} Sanajan [[Robert Russa Moton|Robert Moton]] sarta sababaraha pamingpin kulit hideung séjénna nampa strategi lily-white salaku léngkah samentara, lolobana pamingpin Afrika-Amérika mah kacida ambekna.{{sfn|Garcia 1980|pp=464–465}} Hoover beuki ngajauhan pamingpin kulit hideung ku cara nyalonkeun hakim konservatif ti Kidul, [[John J. Parker]], ka [[Mahkamah Agung Amérika Sarikat]]; pencalonan Parker tungtungna gagal di Sénat alatan ayana perlawanan ti [[NAACP]] sarta organisasi buruh.{{sfn|Garcia 1980|pp=465–467}} Loba pamilih kulit hideung anu pindah ka Partéy Démokrat dina pemilu 1932, sarta urang Afrika-Amérika engkéna bakal jadi bagian penting tina [[Koalisi New Deal]] Franklin Roosevelt.{{sfn|Garcia 1980|pp=476–477}}

Salaku bagian tina usahana pikeun ngawatesan pangangguran, Hoover nyoba neukteuk [[imigrasi ka Amérika Sarikat]], sarta dina taun 1930 manéhna ngaluarkeun paréntah éksékutip anu ngawajibkeun individu boga pagawéan saméméh pindah ka Amérika Sarikat.{{sfn|Rappleye|2016|p=247}} Administrasi Hoover ngamimitian kampanye pikeun nungtut [[Imigrasi ilegal ka Amérika Sarikat|imigran ilegal di Amérika Sarikat]], anu pangaruhna kacida kuatna ka [[Urang Méksiko-Amérika]], utamana maranéhna anu cicing di [[California Kidul]].{{sfn|Hoffman 1973|pp=206–207}} Pamaréntah féderal ogé ngarojong repatriasi Méksiko dimana aya sakitar 300.000 nepi ka dua juta urang Méksiko sarta Méksiko-Amérika anu dipulangkeun, didéportasi, atawa diusir ka Méksiko salila taun 1930-an, utamana dina mangsa jabatan Hoover. Opat puluh nepi ka genep puluh persén ti maranéhna téh sabenerna [[Kawasarganagaraan Amérika Sarikat|warga nagara Amérika]].&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Byza6YM2bukC|title=The Praeger Handbook of Latino Education in the U.S.|last=Rosales|first=F. Arturo|date=January 1, 2007|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313338304|editor-last=Soto|editor-first=Lourdes Diaz|pages=400–403|chapter=Repatriation of Mexicans from the US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gratton&quot;&gt;{{cite news|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/102163/imre12054.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|title=Immigration, Repatriation, and Deportation: The Mexican-Origin Population in the United States, 1920–1950|last1=Gratton|first1=Brian|last2=Merchant |first2=Emily|date=December 2013|pages=944–975|publisher=The International migration review|issue=4|volume=47}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Johnson 2005|p=4–5}} Sanajan pamaréntah féderal nyorong repatriasi, hal ieu lolobana diatur ku otoritas nagara bagian sarta lokal kalayan pangrojong ti pihak swasta. Administrasi Hoover ngadéportasi 34.000 urang ka Méksiko antara taun 1930 nepi ka 1933. Tapi, leuwih loba jalma anu milih repatriasi sacara sukarela.{{sfn|Hoffman 1973|pp=208, 217–218}}&lt;ref name=&quot;gratton&quot; /&gt; Sababaraha ahli boga pamadegan yén repatriasi massal ieu mangrupa kawijakan ti administrasi Hoover.&lt;ref name=&quot;gratton&quot; /&gt; Numutkeun profésor hukum Kevin R. Johnson, kampanye repatriasi ieu minuhan standar hukum modern ngeunaan [[ethnic cleansing]] (pembersihan étnis), sabab ngalibatkeun panyabutan paksa hiji minoritas ras ku aktor pamaréntah.{{sfn|Johnson 2005|p=6}}

Hoover ngatur deui [[Biro Urusan India]] pikeun ngawatesan éksploitasi ka urang pribumi Amérika (Native Americans).&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 15, 2016 |title=The Ordeal of Herbert Hoover |url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2004/summer/hoover-1.html |access-date=May 2, 2022 |website=National Archives}}&lt;/ref&gt;

==== Prohibisi ====

Nalika mimiti ngajabat, Hoover ngadesek urang Amérika pikeun matuh kana [[Amandemén Kadalapan Belas Konstitusi Amérika Sarikat|Amandemén Kadalapan Belas]] sarta [[Undang-Undang Volstead]], anu geus netepkeun [[Prohibisi di Amérika Sarikat|Prohibisi]] di sakuliah Amérika Sarikat.{{sfn|Whyte 2017|pp=372–373}} Pikeun méré rékoméndasi kawijakan publik ngeunaan Prohibisi, manéhna ngadegkeun [[Komisi Wickersham]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|p=85}} Hoover tadina miharep yén laporan publik komisi éta bakal nguatkeun siképna anu pro-Prohibisi, tapi éta laporan téh kalah nyawad kana palaksanaan Undang-Undang Volstead sarta nyatet ayana tumuwuhna panolakan publik kana Prohibisi. Sanggeus Laporan Wickersham dipublikasikeun dina taun 1931, Hoover nolak saran ti sababaraha babaturan deukeutna sarta nolak pikeun nyatujuan révisi naon waé kana Undang-Undang Volstead atawa Amandemén Kadalapan Belas, sabab manéhna sieun hal éta bakal ngaruksak rojongan ti para panganjur Prohibisi.{{sfn|Whyte 2017|pp=433–435}} Nalika opini publik beuki malik nentang Prohibisi, beuki loba jalma anu ngarémpak hukum, sarta gerakan akar jukut mimiti digawé satékah polah pikeun ngabolaykeun Prohibisi.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Repealing National Prohibition|last=Kyvig|first=David E.|publisher=The University of Chicago Press|year=1979|location=Chicago, IL|pages=49}}&lt;/ref&gt; Dina Januari 1933, hiji amandemén konstitusi pikeun ngabolaykeun Amandemén Kadalapan Belas disatujuan ku Kongrés sarta diajukeun ka nagara-nagara bagian pikeun diratifikasi. Nepi ka Désémber 1933, éta amandemén geus diratifikasi ku jumlah nagara bagian anu diperlukeun pikeun jadi [[Amandemén Kasalapan Likur Konstitusi Amérika Sarikat]].&lt;ref name=DCHuckabee&gt;{{cite web|last=Huckabee|first=David C.|title=Ratification of Amendments to the U.S. Constitution|url=http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/97-922.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20040627015810/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/97-922.pdf|url-status=dead|archive-date=June 27, 2004|publisher=[[Congressional Research Service reports]]|date=September 30, 1997}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040627015810/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/97-922.pdf |date=June 27, 2004 }}&lt;/ref&gt;

==== Protés Bonus Army ====
{{Main|Bonus Army}}

Rébuan véteran Perang Dunya I sarta kulawargana ngayakeun démonstrasi sarta masang kémp di Washington, DC, salila bulan Juni 1932, nungtut pamayaran saharita tina bonus anu geus dijanjikeun ku [[Undang-Undang Kompénsasi Disaluyukeun Perang Dunya]] dina taun 1924; katangtuan dina éta undang-undang nyebutkeun yén pamayaran bonus téh kakara bakal dilaksanakeun dina taun 1945. Sanajan ditawaran duit ku [[Kongrés Amérika Sarikat]] pikeun marulang ka lemburna, sababaraha anggota &quot;Bonus Army&quot; tetep cicing di dinya. Pulisi Washington nyoba ngabubarkeun para démonstran, tapi jumlahna éléh loba sarta teu hasil. Pulisi ngaleupaskeun témbakan dina usaha anu taya gunana pikeun nyiptakeun katartiban, anu ngabalukarkeun dua démonstran tiwas sarta loba petugas anu tatu. Hoover ngirimkeun pasukan Angkatan Darat AS anu dipingpin ku Jéndral [[Douglas MacArthur]] ka tempat protés. MacArthur, anu percaya yén manéhna keur merangan [[Révolusi Komunis]], milih pikeun ngabersihkeun éta kémp ku kakuatan militér. Sanajan Hoover teu maréntahkeun MacArthur pikeun ngabubarkeun démonstran ku cara kitu, manéhna nyatujuan tindakan éta sanggeus kajadianana lumangsung.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=136–138}} Ieu kajadian téh jadi hal anu ngerakeun pikeun administrasi Hoover sarta ngaruksak usahana pikeun kapilih deui dina pemilu.&lt;ref name=&quot;dickson1&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Dickson|first1=Paul|last2=Allen|first2=Thomas B.|title=Marching on History|url=http://www.smithsonianmag.com/history/marching-on-history-75797769/|access-date=February 7, 2017|magazine=Smithsonian|date=February 2003}}&lt;/ref&gt;

=== Kawijakan luar nagri ===

Numutkeun Leuchtenburg, Hoover téh &quot;présidén Amérika pamungkas anu mimiti ngajabat tanpa boga kabutuhan anu nyata pikeun merhatoskeun dunya luar&quot;. Sanajan kitu, salila mangsa jabatan Hoover, tatanan dunya anu diadegkeun sanggeus Perang Dunya I mimiti runtag.{{sfn|Leuchtenburg 2009|p=117}} Salaku présidén, Hoover umumna nedunan jangjina saméméh ngajabat pikeun henteu pipilueun kana urusan jero nagri Amérika Latin. Dina taun 1930, manéhna ngaluarkeun [[Mémorandum Clark]], hiji panolakan kana [[Roosevelt Corollary]] sarta léngkah nuju non-intervénsionisme di Amérika Latin. Hoover henteu sagemblengna nahan diri tina pamakéan militér dina [[hubungan Amérika Latin–Amérika Sarikat|urusan Amérika Latin]]; manéhna tilu kali ngancem bakal ngayakeun intervénsi di [[Républik Dominika]], sarta ngirimkeun kapal perang ka [[Él Salvador]] pikeun ngarojong pamaréntah dina nyanghareupan révolusi sayap kénca.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=120–121}} Sanajan aya tindakan-tindakan éta, manéhna mungkas [[Perang Cau]] (Banana Wars), ngaréngsékeun [[pangeureutan Amérika Sarikat di Nikaragua|pangeureutan Nikaragua]] sarta ampir mungkas [[pangeureutan Amérika Sarikat di Haiti|pangeureutan Haiti]].{{sfn|Fausold 1985|pp=183–186}}

Hoover méré prioritas kana [[pancaténan pakarang]] (disarmament), anu dipiharep ku manéhna bisa mindahkeun dana ti militér kana kabutuhan jero nagri.{{sfn|Fausold 1985|p=58}} Hoover sarta Menteri Luar Nagri [[Henry L. Stimson]] museurkeun perhatian kana ngalegaan [[Perjangjian Angkatan Laut Washington]] 1922, anu tujuanna pikeun nyegah balapan [[pakara pakarang]] angkatan laut.{{sfn|Herring|2008|pp=479–480}} Alatan usaha Hoover, Amérika Sarikat sarta kakuatan angkatan laut utama séjénna nandatanganan [[Perjangjian Angkatan Laut London]] 1930.{{sfn|Fausold 1985|pp=175–176}} Ieu perjangjian téh mangrupa munggaran kalina kakuatan-kakuatan angkatan laut sapuk pikeun ngawatesan tonase [[Kapal pangrojong|kapal tambahan]], sabab perjangjian saméméhna mah ngan ukur mangaruhan kana [[kapal utama]] (capital ships).{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=117–119}}

Dina [[Konférénsi Pancaténan Pakarang Dunya]] 1932, Hoover ngadesek pangurangan pakarang anu leuwih loba sarta ngalarang pamakéan [[tank]] sarta [[kapal nu mawa bom]], tapi usulna henteu ditarima.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=117–119}}

Dina taun 1931, Jepang [[invasi Jepang ka Manchuria|nginvasi]] [[Manchuria]], ngéléhkeun [[Angkatan Révolusionér Nasional]] [[Républik Cina (1912–1949)]] sarta ngadegkeun [[Manchukuo]], hiji nagara bonéka. Administrasi Hoover ngutuk éta invasi, tapi ogé nyoba nyingkahan konflik jeung urang Jepang, sabab sieun yén nyokot sikép anu teuing keras bakal ngaleutikan kakuatan moderat di pamaréntahan Jepang sarta ngajauhkeun poténsi sekutu pikeun ngalawan [[Uni Soviét]], anu ku manéhna dianggap salaku ancaman anu jauh leuwih gedé.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=122–123}} Salaku réspon kana invasi Jepang, Hoover sarta Menteri Luar Nagri Stimson nyieun garis badag [[Doktrin Stimson]], anu nétépkeun yén Amérika Sarikat moal ngaku kana wilayah-wilayah anu dimeunangkeun ku cara kekerasan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |jstor = 1844715|title = The Stimson Doctrine and the Hoover Doctrine|journal = The American Historical Review|volume = 59|issue = 3|pages = 513–542|last1 = Current|first1 = Richard N.|year = 1954|doi = 10.2307/1844715}}&lt;/ref&gt;

== Kampanye pamilihan deui 1932 ==
{{Main|Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1932}}

Nepi ka pertengahan 1931, saeutik pisan pangamat anu mikir yén Hoover boga harepan gedé pikeun meunangkeun jabatan kadua di tengah krisis ékonomi anu terus lumangsung.{{sfn|Fausold 1985|pp=193–194}} Harepan urang Républik kacida murepna nepi ka Hoover teu nyanghareupan perlawanan anu hartosna pikeun dicalonkeun deui dina [[Konvénsi Nasional Républik 1932]]. Coolidge sarta inohong Républik séjénna kabéhanana ngaliwatkeun kasempetan pikeun nangtang Hoover.{{sfn|Fausold 1985|pp=194–195}} Franklin D. Roosevelt meunangkeun pencalonan présidén dina sora (ballot) kaopat dina [[Konvénsi Nasional Démokrat 1932]], ngéléhkeun calon Démokrat taun 1928, Al Smith. Urang Démokrat nyerang Hoover salaku cukang lantaran Déprési Gedé, sarta dianggap teu paduli kana sangsara anu dialaman ku jutaan jalma.{{sfn|Carcasson|1998|pp=353}} Salaku Gubernur New York, Roosevelt geus ménta législatur New York pikeun méré bantuan ka jalma-jalma anu merlukeun, anu ngawangun reputasi Roosevelt salaku jalma anu leuwih satuju kana intervénsionisme pamaréntah salila krisis ékonomi.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=138–140}} Partéy Démokrat, kaasup Al Smith sarta pamingpin nasional séjénna, ngahiji di tukangeun Roosevelt, samentara urang Républik progrésif saperti George Norris sarta [[Robert M. La Follette Jr.|Robert La Follette Jr.]] ninggalkeun Hoover.{{sfn|Fausold 1985|pp=211–212}} Prohibisi beuki teu dipikaresep sarta golongan &quot;wet&quot; (anti-prohibisi) méré argumén yén nagara bagian sarta lokal merlukeun duit pajeg. Hoover ngusulkeun amandemén konstitusi anyar anu teu jelas sacara hususna. Program Roosevelt ngajanjikeun pangabolayan Amandemén ka-18.&lt;ref&gt;&quot;Prohibition After the 1932 Elections&quot; [https://library.cqpress.com/cqresearcher/document.php?id=cqresrre1932081100 ''CQ Researcher'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herbert Brucker, &quot;How Long, O Prohibition?&quot; ''The North American Review'', 234#4 (1932), pp. 347–357. [https://www.jstor.org/stable/25114102 online]&lt;/ref&gt;

[[File:ElectoralCollege1932.svg|thumb|upright=1.25|Hasil sora éléktoral 1932]]
Hoover mimitina ngarencanakeun ngan ukur bakal ngayakeun hiji atawa dua biantara utama sarta masrahkeun sésa kampanyena ka utusan (proxy), sakumaha anu biasana dilakukeun ku présidén anu keur ngajabat. Sanajan kitu, didorong ku paménta urang Républik sarta ngarasa ambek ku klaim-klaim urang Démokrat, Hoover tungtungna turun langsung ka masarakat. Dina salapan biantara radio utamana, Hoover utamana ngabéla administrasina sarta [[Filsafat politik|filsafat pamaréntahanana]], ngadesek para pamilih pikeun tetep nyekel kana &quot;dasar pangalaman&quot; sarta nolak anggapan yén intervénsionisme pamaréntah bisa nyalametkeun nagara tina Déprési.{{sfn|Carcasson|1998|pp=359}} Para sejarawan boga pamadegan yén biantara radiona henteu ditarima kalayan hadé, sabagéan alatan cara nyaritana anu monoton sarta kaku.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Dina lalampahan kampanyena ka sakuliah nagara, Hoover nyanghareupan balaréa anu bisa jadi pangmushuhna anu kungsi katingali ku hiji présidén anu keur ngajabat. Dina unggal pangeureutan kampanye, manéhna mindeng diganggu (heckled) sarta dipoyok, malah di [[Beloit, Wisconsin]], saurang lalaki ditahan kalayan tuduhan yén manéhna geus nyoplokkeun paku tina jalur karéta api saméméh karéta Hoover ngaliwat. Saurang anggota [[United States Secret Service | Secret Service]] nyatet, &quot;Kuring geus ngarénjangan Présidén-Présidén saprak [[Theodore Roosevelt|Roosevelt]] sarta can kungsi ningali présidén bener-bener dipoyok, kalayan jalma-jalma lalumpatan ka jalan bari némbongkeun sikép ngahina ka manéhna.&quot;&lt;ref name=&quot;rehoming&quot;&gt;{{Cite news |author=&lt;!-- not stated --&gt; |url=https://time.com/archive/6890906/republicans-homing-hoover/ |magazine=Time |date=November 14, 1932 |title=Republicans: Rehoming Hoover |access-date=April 21, 2026 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Tungtungna, usaha Hoover pikeun ngabenerkeun administrasina henteu didéngé ku masarakat, sabab sabagéan badag publik nyalahkeun administrasina salaku cukang lantaran déprési.{{sfn|Carcasson|1998|pp=361–362}} Dina sora éléktoral, Hoover éléh 59–472, sarta ngan meunang di genep nagara bagian.{{sfn|Fausold 1985|pp=212–213}} Hoover meunangkeun 39,6 persén tina sora populer (popular vote), turun drastis 18,6 poin perséntase tina hasilna dina pemilu 1928.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=142}}

&lt;/ref&gt; Anu ngajadikeun manéhna kuciwa pisan, Hoover henteu diondang pikeun ngabantosan nagara sanggeus [[Sajarah militér Amérika Sarikat nalika Perang Dunya II|Amérika Sarikat aub dina Perang Dunya II]] alatan ayana pabéantar pamadegan jeung Roosevelt sarta popularitasna anu tetep murep.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=155–156}} Manéhna henteu ngudag pencalonan présidén dina [[Konvénsi Nasional Républik 1944]], sarta, dumasar kana paménta calon ti Républik [[Thomas E. Dewey]], manéhna nahan diri pikeun henteu milu kampanye salila pamilihan umum.{{sfn|Whyte 2017|p=572}} Dina taun 1945, Hoover méré saran ka Présidén [[Harry S. Truman]] sangkan ngabolaykeun tungtutan Amérika Sarikat ngeunaan [[penyerahan tanpa sarat]] ti Jepang alatan tingginya proyéksi korban jiwa tina [[Operasi Downfall|rencana invasi ka Jepang]], sanajan harita Hoover teu nyahoeun ngeunaan ayana [[Proyék Manhattan]] sarta [[Pakarang nuklir Amérika Sarikat|bom atom]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cohen |first=Jared |title=Accidental presidents: eight men who changed America|date=April 9, 2019 |publisher= Simon &amp; Schuster|isbn=978-1-5011-0982-9|edition=First hardcover |location=New York|pages=313|oclc=1039375326}}&lt;/ref&gt;

Dina awal mangsa perang, [[Bernard Baruch]] ngusulkeun ka Franklin Roosevelt yén Hoover bisa waé dimangpaatkeun dina kapasitas administratif pikeun usaha perang. Roosevelt ngajawab, &quot;Kuring téh lain Yésus Kristus. Kuring moal ngahudangkeun Hoover tina maotna,&quot; sarta éta ideu téh dipopohokeun kitu waé.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Schaefer |first1=Matthew |title=Hoover and 20th Century Presidents: Franklin Roosevelt |url=https://hoover.blogs.archives.gov/2020/04/08/hoover-and-20th-century-presidents-franklin-roosevelt/ |website=hoover.blogs.archives.gov |access-date=2 May 2026 |date=8 April 2020 |quote=‘I’m not Jesus Christ.  I’m not raising Hoover from the dead.’}}&lt;/ref&gt; Sanajan Roosevelt nolak ngagunakeun jasa Hoover, manéhna tetep méré hormat ku cara ngutus Jéndral [[Albert Coady Wedemeyer]] pikeun rutin nganjang ka Hoover di suite-na di Hotel Waldorf Astoria, New York City, pikeun méré béja panganyarna ngeunaan rencana perang Sekutu. Tapi tetep waé, manéhna teu dibéré nyaho ngeunaan program pakarang atom ku Wedemeyer.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Schwartz |first1=Thomas |title=A Troubled Relationship |url=https://hoover.blogs.archives.gov/2021/05/05/a-troubled-relationship/ |website=hoover.blogs.archives.gov |access-date=2 May 2026 |date=5 May 2021}}&lt;/ref&gt;

Dina taun 1943, Hoover nyatakeun dukunganna kana [[Zionisme]].&lt;ref&gt;{{cite web | title=Herbert Hoover's Plan for Palestine | url=https://cooperative-individualism.org/medoff-rafael_herbert-hoover's-plan-for-palestine-1990-summer.pdf | access-date=December 29, 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Pasca-Perang Dunya II ===
{{Further|Kapersidénan Harry S. Truman|Kapersidénan Dwight D. Eisenhower}}
[[File:Hoover men Allan Herbert Sr Andrew 1950.jpg|thumb|Hoover bareng jeung putrana [[Allan Hoover|Allan]] (kénca) sarta incuna Andrew (luhur), 1950]]

Saatos Perang Dunya II, Hoover sosobatan jeung Présidén Truman sanajan maranéhna boga bédana idéologi.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=157–158}} Alatan pangalaman Hoover jeung Jérman dina ahir Perang Dunya I, dina taun 1946 Truman milih tilas présidén éta pikeun ngulilingan [[Jérman anu dikawasa Sekutu]] sarta [[Roma]], Itali pikeun mastikeun kabutuhan pangan nagara-nagara anu dikawasa éta. Sanggeus ngulilingan Jérman, Hoover ngahasilkeun [[Misi Ékonomi Présidén ka Jérman sarta Austria|sajumlah laporan]] anu kritis kana kawijakan pangeureutan AS.&lt;ref&gt;{{cite book | first = Michael R. | last = Beschloss | title = The Conquerors: Roosevelt, Truman and the Destruction of Hitler's Germany, 1941–1945 | url = https://archive.org/details/isbn_9780743244541 | url-access = registration | publisher=[[Simon &amp; Schuster]]|location=New York City|date = 2002 |isbn=978-0-7432-4454-1|page = [https://archive.org/details/isbn_9780743244541/page/277 277]}}&lt;/ref&gt; Manéhna nyatakeun dina salah sahiji laporanna yén &quot;aya ilusi yén Jérman Anyar anu nyésa sanggeus [[Jérman Wétan sacara Sajarah#Konférénsi Potsdam|anéksasi]] bisa diréduksi jadi '[[Rencana Morgenthau|nagara pastor]] (pastoral state).' Hal éta moal bisa dilakukeun iwal urang maéhan atawa mindahkeun 25.000.000 jalma ti dinya.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=UN Chronicle |url=https://www.un.org/Pubs/chronicle/2008/webarticles/080103_marshallplan.html |title=The Marshall Plan at 60: The General's Successful War on Poverty |publisher=The United Nations |date=March 18, 1947 |access-date=June 17, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080414103548/http://www.un.org/Pubs/chronicle/2008/webarticles/080103_marshallplan.html |archive-date=April 14, 2008 }}&lt;/ref&gt; Atas inisiatif Hoover, program kadaharan sakola di [[Bizone|zona pangeureutan Amérika sarta Inggris di Jérman]] dimimitian dina 14 April 1947; éta program méré dahar ka 3.500.000 barudak.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shephard |first=Roy J. |author-link=Roy J. Shephard |year=2014 |title=An Illustrated History of Health and Fitness, from Pre-History to our Post-Modern World |publisher=[[Axel Springer SE]]|location=New York City|page=782 }}&lt;/ref&gt;

{{external media | width = 210px | float = right
 | audio1 = [https://www.loc.gov/rr/record/pressclub/hoover.html National Press Club Luncheon Speakers], Herbert Hoover, March 10, 1954, 37:23, Hoover speaks starting at 7:25 about the second reorganization commission, [[Library of Congress]]&lt;ref name=&quot;loc&quot;&gt;{{cite web | title =National Press Club Luncheon Speakers, Herbert Hoover, March 10, 1954 | publisher =[[Library of Congress]] | url =https://www.loc.gov/rr/record/pressclub/hoover.html | access-date =October 20, 2016 }}&lt;/ref&gt; }}

Anu leuwih penting deui, dina taun 1947 Truman nunjuk Hoover pikeun mingpin [[Komisi Hoover|Komisi Organisasi Cabang Éksékutip Pamaréntah]], hiji studi tingkat luhur anu anyar. Truman nampa sababaraha rékoméndasi ti &quot;Komisi Hoover&quot; pikeun ngaleungitkeun pemborosan, penipuan, sarta inéfisiénsi, ngahijikeun lembaga-lembaga, sarta nguatkeun kontrol Gedong Bodas kana kawijakan.&lt;ref&gt;Richard Norton Smith, ''An Uncommon Man,'' (1984) pp 371–380.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Christopher D. McKenna, &quot;Agents of adhocracy: management consultants and the reorganization of the executive branch, 1947–1949.&quot; ''Business and Economic History'' (1996): 101–111.&lt;/ref&gt; Sanajan Hoover kungsi nentang konséntrasi kakawasaan Roosevelt dina taun 1930-an, manéhna percaya yén kapersidénan anu leuwih kuat diperlukeun ku ayana [[Zaman Atom]].{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=158–159}} Salila [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1948|pamilihan présidén 1948]], Hoover ngarojong kampanye calon Républik [[Thomas E. Dewey]] anu gagal ngalawan Truman, tapi manéhna tetep boga hubungan anu hadé jeung Truman.{{sfn|Whyte 2017|pp=587–588}} Hoover satuju kana ayana Perserikatan Bangsa-Bangsa (UN) sacara prinsip, tapi manéhna nolak méré kaanggotaan ka [[Uni Soviét]] sarta nagara-nagara [[Nagara komunis|Komunis]] séjénna. Manéhna nganggap Uni Soviét sarua hinana sacara moral jeung Jérman Nazi sarta ngarojong usaha [[Richard Nixon]] jeung nu séjénna pikeun ngungkab urang Komunis di Amérika Sarikat.{{sfn|Whyte 2017|pp=592–594}}

[[File:President John F. Kennedy and former President Herbert Hoover.jpg|thumb|Hoover bareng jeung Présidén [[John F. Kennedy]] dina taun 1961]]
Dina taun 1949, Dewey salaku gubernur New York nawarkeun korsi Sénat ka Hoover anu ditinggalkeun ku [[Robert F. Wagner]]. Éta téh ngan ukur pikeun jadi sénator salila dua bulan, sarta manéhna nolak.&lt;ref&gt;Herbert Hoover, ''The Crusade Years, 1933–1955: Herbert Hoover's Lost Memoir of the New Deal Era and Its Aftermath'', edited by George H. Nash,  (Hoover Institution Press, 2013) p 13.&lt;/ref&gt;

[[File:Hoover Truman Eisenhower.jpg|thumb|left|Hoover (katuhu) bareng jeung Présidén [[Harry S. Truman]] (tengah) sarta Jéndral [[Dwight D. Eisenhower]] (kénca) di [[Universitas Princeton]]]]
Hoover ngarojong pamingpin konservatif [[Robert A. Taft]] dina [[Konvénsi Nasional Républik 1952]], tapi pencalonan présidén ti partéy kalah labuh ka [[Dwight D. Eisenhower]], anu satuluyna meunangkeun [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1952|pamilihan 1952]].{{sfn|Whyte 2017|p=595}} Sanajan Eisenhower nunjuk Hoover kana komisi présidén séjénna, Hoover teu pati resep ka Eisenhower, manéhna nyalahkeun Eisenhower alatan gagalna dina ngabolaykeun New Deal.{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=158–159}} Kagiatan publik Hoover mantuan mulihkeun reputasina, kitu ogé carana anu sok ngagunakeun humor anu ngarendahkeun diri sorangan; manéhna sakapeung nyarita yén &quot;Kuring téh hiji-hijina jalma pinunjul anu ngaranna kungsi dijadikeun ngaran déprési.&quot;{{sfn|Whyte 2017|p=592}} Dina taun 1958, Kongrés ngaluarkeun [[Undang-Undang Tilas Présidén]], anu méré pénsiun taunan $25.000 (sarua jeung {{Inflation|US|25000|1958|fmt=eq}}) ka unggal tilas présidén.&lt;ref name=&quot;Smith 2008&quot;&gt;{{cite web |title=Former Presidents: Federal Pension and Retirement Benefits |date=March 18, 2008 |website=[[United States Senate|U.S. Senate]] |publisher=[[Congressional Research Service]] |url=https://www.senate.gov/reference/resources/pdf/98-249.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120224024/https://www.senate.gov/reference/resources/pdf/98-249.pdf |archive-date=January 20, 2011 |access-date=November 18, 2008 |first=Stephanie |last=Smith }}&lt;/ref&gt; Hoover nampa éta duit pénsiun sanajan manéhna teu butuh duitna, bisa jadi pikeun nyingkahan Truman ngarasa éra, sabab kaayaan kauangan Truman anu dikabarkan kurang hadé jadi salah sahiji pemicu disahkeunna éta undang-undang.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Martin |first=Joseph William Jr. |author-link=Joseph William Martin Jr. |year=1960 |title=My First Fifty Years in Politics as Told to Robert J. Donovan |publisher=McGraw-Hill |page=249 }}&lt;/ref&gt; Dina awal taun 1960-an, Présidén [[John F. Kennedy]] nawarkeun rupa-rupa posisi ka Hoover; Hoover nolak éta tawaran tapi manéhna ngabéla administrasi Kennedy sanggeus [[Invasi Teluk Babi]], [[Krisis Misil Kuba]], sarta manéhna ngarasa sedih pisan ku ayana [[pamaténian John F. Kennedy]] dina taun 1963.{{sfn|Whyte 2017|p=601}}

Hoover nulis sababaraha buku salila mangsa pangsiunna, kaasup ''The Ordeal of Woodrow Wilson'', dimana manéhna satékah polah ngabéla tindakan-tindakan Wilson dina Konférénsi Perdamaian Paris.{{sfn|Whyte 2017|pp=571, 604–605}} Dina taun 1944, manéhna mimiti nulis ''Freedom Betrayed'', anu sering disebut ku manéhna salaku &quot;[[magnum opus]]&quot;-na. Dina ''Freedom Betrayed'', Hoover sacara keras ngritik [[Kawijakan luar nagri administrasi Franklin D. Roosevelt|kawijakan luar nagri Roosevelt]], utamana kaputusan Roosevelt pikeun ngaku ka Uni Soviét pikeun méré bantuan ka nagara éta salila Perang Dunya II.{{sfn|Whyte 2017|p=606}} Ieu buku téh kakara dipublikasikeun dina taun 2012 sanggeus diédit ku sejarawan [[George H. Nash]].&lt;ref&gt;{{Citation|last=Yerxa|first=Donald A|title=Freedom Betrayed: An interview with George H. Nash about Herbert Hoover's Magnum Opus|journal=Historically Speaking|date=September 2012|volume=XIII| issue = 4}}&lt;/ref&gt;

=== Pupusna sarta Umur Panjang ===
{{anchor|Death}}
[[File:Herbert Hoover Presidential Library 009.jpg|thumb|right|Makam Herbert sarta [[Lou Henry Hoover]]]]
Hoover nyanghareupan tilu panyakit utama salila dua taun pamungkas hirupna, kaasup operasi dina Agustus 1962 pikeun ngangkat sél nu tumuwuh dina [[Peujit gedé|peujit gedéna]].{{sfn|Whyte 2017|pp=606–607}}&lt;ref name=Hoover90NYT&gt;{{cite news| url=https://www.nytimes.com/1964/08/10/archives/hoover-marks-90th-year-today-predicts-new-gains-for-nation-because.html| title=Hoover Marks 90th Year Today; Predicts New Gains for Nation Because of Its Freedoms| newspaper=The New York Times| date=August 10, 1964| access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt; Manéhna pupus di New York City dina 20 Oktober 1964, alatan ayana [[pendarahan internal]] anu hébat.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=Herbert Hoover Is Dead; Ex-President, 90, Served Country in Varied Fields| last=Phillips| first=McCandlish| date=October 21, 1964|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0810.html| newspaper=[[The New York Times]] on the web| access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbupidan&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=FzxYAAAAIBAJ&amp;sjid=aPcDAAAAIBAJ&amp;pg=1272%2C2733112 |via=[[The Bulletin (Bend)|''The Bulletin'']] |agency=United Press International |last=Justice |first=Charles J. |title=Ex-President Herbert Hoover dead at 90 |date=October 20, 1964 |page=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hdanali&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=wH1IAAAAIBAJ&amp;sjid=g2wDAAAAIBAJ&amp;pg=5537%2C2967559 |via=Pittsburgh Post-Gazette |agency=Associated Press |last=Everett |first=Arthur |title=Hoover dies at 90 after long illness |date=October 21, 1964 |page=1}}&lt;/ref&gt; Sanajan kekecapan pamungkas anu diucapkeun ku Hoover teu kanyahoan, tulisan pamungkasna anu kanyahoan nyaéta pesen &quot;get-well&quot; pikeun sobatna, tilas Présidén Harry S. Truman, genep poé saméméh manéhna pupus, sanggeus manéhna ngadéngé yén Truman tatu alatan tiroseuleu di kamar mandi:&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mancini |first1=Mark |title=Harry Truman and Herbert Hoover: An Unlikely Friendship |url=http://mentalfloss.com/article/52420/harry-truman-and-herbert-hoover-unlikely-friendship |website=Mentalfloss.org |date=August 30, 2013 |publisher=Mentalfloss |access-date=April 6, 2019}}&lt;/ref&gt; {{blockquote|&quot;Bak mandi téh mangrupa ancaman pikeun para tilas présidén, sakumaha anu meureun inget ku anjeun yén hiji bak mandi nangtang kuring sarta [[Parihna tulang tonggong|méréngpékkeun tulang tonggong]] kuring nalika kuring keur di [[Vénézuéla]] dina misi kalaparan dunya anjeun dina taun 1946. Simpati panghaneutna sarta harepan panghadéna ti kuring sangkan anjeun énggal damang.&quot;}} Dua bulan saméméhna dina 10 Agustus, Hoover nincak umur 90 taun,&lt;ref name=bbaugtn&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=M_hYAAAAIBAJ&amp;sjid=TvcDAAAAIBAJ&amp;pg=1352%2C5635225 |newspaper=The Bulletin |agency=United Press International |last=Wilson |first=Lyle |title=Hoover, 90 years today, wants no honors |date=August 10, 1964 |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pipgnin&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=NtgNAAAAIBAJ&amp;sjid=yGwDAAAAIBAJ&amp;pg=7143%2C1046713 |via=Pittsburgh Post-Gazette |agency=Associated Press |last=Daniell |first=Raymond |title=Hoover marking 90th birthday |date=August 10, 1964 |page=7}}&lt;/ref&gt; manéhna jadi présidén AS kadua (sanggeus [[John Adams]]) anu nincak umur sakitu. Nalika ditanya kumaha parasaanana nalika nincak umur sakitu, Hoover ngajawab, &quot;Teuing ku kolot.&quot;&lt;ref name=Hoover90NYT/&gt; Nalika pupusna, Hoover geus teu ngajabat salila leuwih ti 31 taun (sakabéhna {{age in days|1933|3|4|1964|10|20|format=commas}} poé). Ieu téh mangrupa mangsa pangsiun panglilana dina sajarah kapersidénan, ngalangkungan John Adams anu lilana 25 taun, nepi ka [[Jimmy Carter]] meupeuskeun éta rékor dina Séptémber 2012.&lt;ref&gt;{{cite magazine|first=John| last=Dillon| title=The Record-Setting Ex-Presidency of Jimmy Carter| url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2012/09/the-record-setting-ex-presidency-of-jimmy-carter/262143/| magazine=[[The Atlantic]]|date=September 9, 2012|access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt;

Présidén [[Lyndon B. Johnson]] maréntahkeun sangkan bandera dikibarkeun satengah tihang sarta jadi salah sahiji ti 500 tamu anu diondang kana upacara pangureunan anu dilaksanakeun di [[Gereja Episkopal St. Bartholomew (Manhattan)|Gréja Épiskopal St. Bartholomew]]. Inohong séjénna anu hadir nyaéta tilas Wakil Présidén sarta bakal calon Présidén Richard Nixon, Perwakilan [[William E. Miller]], Gubernur [[Nelson Rockefeller]], tilas Gubernur Thomas E. Dewey, tilas Jaksa Agung [[Robert F. Kennedy]], tilas Menteri Pos [[James A. Farley]], Laksamana Muda [[Lewis L. Strauss]] sarta para Sénator [[Hubert Humphrey]], [[Barry Goldwater]], [[Kenneth Keating]], sarta [[Jacob Javits]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 23, 1964 |title=LEADERS ATTEND HOOVER FUNERAL |url=https://www.nytimes.com/1964/10/23/archives/leaders-attend-hoover-funeral-johnson-and-goldwater-join-city-in.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713124424/https://www.nytimes.com/1964/10/23/archives/leaders-attend-hoover-funeral-johnson-and-goldwater-join-city-in.html |archive-date=July 13, 2024 |access-date=October 30, 2025 |newspaper=The New York Times |pages=1 }}&lt;/ref&gt;

Hoover dipasihan panghormatan kalayan [[Pamulasaraan nagara di Amérika Sarikat|pamulasaraan nagara]] dimana layonna [[persemayaman|disemayamkeun]] di [[rotunda United States Capitol]].&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.aoc.gov/nations-stage/lying-state-honor| title=Lying in State or in Honor | publisher=Architect of the Capitol| location=Washington, D.C. |access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt; Présidén Johnson sarta Ibu Nagara [[Lady Bird Johnson]] hadir, tapi tilas présidén Truman sarta Eisenhower duanana teu bisa hadir alatan nuju teu damang. Satuluyna, dina 25 Oktober, manéhna dikureubkeun di West Branch, Iowa, deukeut [[Perpustakaan sarta Muséum Présidén Herbert Hoover|perpustakaan présidénna]] sarta tempat lahirna di kawasan [[Situs Sajarah Nasional Herbert Hoover]]. Sanggeusna, pamajikan Hoover, Lou Henry Hoover, anu geus dikureubkeun di Palo Alto, California, sanggeus pupusna dina taun 1944, dipindahkeun pikeun dikureubkeun deui di gigireunana.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Gravesite| website=nps.gov| url=https://www.nps.gov/heho/learn/historyculture/gravesite.htm| publisher=National Park Service, U.S. Department of the Interior| access-date=March 25, 2019}}&lt;/ref&gt;

Pamulasaraan nagara ieu téh mangrupa anu katilu dina jangka waktu dua belas bulan, sanggeus [[Pamulasaraan nagara John F. Kennedy|Présidén John F. Kennedy]] sarta [[Jéndral Besar]] [[Douglas MacArthur]]. [[Black Jack (kuda)|Black Jack]] nyaéta kuda tanpa nu tumpak (riderless horse) anu milu dina tilu upacara pamulasaraan éta.{{citation needed|date=September 2025}}

==Warisan==

=== Reputasi sajarah ===
Hoover kacida teu dipikaresepna nalika manéhna ninggalkeun jabatan sanggeus pamilihan 1932, sarta reputasi sajarahna kakara mimiti pulih dina taun 1970-an. Nurutkeun Profésor David E. Hamilton, para sejarawan méré aprésiasi ka Hoover pikeun kapercayaanana anu tulus kana boluntarisme sarta gawé bareng, ogé inovasi dina sababaraha programna. Sanajan kitu, Hamilton ogé nyatet yén Hoover téh kurang tapis sacara pulitik sarta gagal mikawanoh parahna Déprési Gedé.{{sfn|Hamilton 2016}} [[Nicholas Lemann]] nulis yén Hoover geus diinget &quot;salaku jalma anu kaku teuing sacara konservatif pikeun méré réaksi anu tapis kana Déprési, salaku lawan anu apes pikeun Franklin Roosevelt anu hébat, sarta salaku politisi anu hasil ngarobah nagara anu tadina pro-Républik jadi pro-Démokrat&quot;.&lt;ref name=&quot;lemann&quot;&gt;{{cite magazine |last1=Lemann |first1=Nicholas |title=Hating on Herbert Hoover |url=https://www.newyorker.com/magazine/2017/10/23/hating-on-herbert-hoover |access-date=February 18, 2019 |magazine=The New Yorker |date=October 23, 2017}}&lt;/ref&gt; Poling ka para sejarawan sarta élmuwan pulitik umumna [[Peringkat sajarah présidén Amérika Sarikat|nempatkeun]] Hoover dina jajaran sapertilu panghandapna ti sakabéh présidén. Poling taun 2018 ti bagian Présidén sarta Pulitik Éksékutip [[Asosiasi Élmu Pulitik Amérika]] nempatkeun Hoover salaku présidén panghadéna ka-36.&lt;ref&gt;{{cite news|first1=Brandon|last1=Rottinghaus|first2=Justin S.|last2=Vaughn|title=How Does Trump Stack Up Against the Best — and Worst — Presidents?|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/19/opinion/how-does-trump-stack-up-against-the-best-and-worst-presidents.html/|newspaper=[[The New York Times]]|date=February 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310203020/https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/19/opinion/how-does-trump-stack-up-against-the-best-and-worst-presidents.html/|archive-date=March 10, 2019}}&lt;/ref&gt; Poling [[C-SPAN]] taun 2017 ka para sejarawan ogé nempatkeun Hoover salaku présidén panghadéna ka-36.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Presidential Historians Survey 2017|url=https://www.c-span.org/presidentsurvey2017/?page=overall|website=[[C-SPAN]]|access-date=May 14, 2018}}&lt;/ref&gt;

Sanajan Hoover umumna dianggap boga mangsa kapersidénan anu gagal, manéhna ogé meunang pamuji pikeun tindakanana salaku kamanusaan sarta pajabat publik.&lt;ref name=&quot;lemann&quot;/&gt; Panulis biografi Glen Jeansonne nulis dina taun 2016 yén Hoover téh &quot;salah sahiji urang Amérika anu paling luar biasa dina jaman modéren,&quot; sarta nambahan yén Hoover &quot;ngajalanan hirup anu jadi conto carita [[Horatio Alger]], iwal ti carita Horatio Alger mah eureun dina puncak kasuksésan&quot;.{{sfn|Jeansonne 2016|pp=1–2}} Panulis biografi [[Kenneth Whyte]] nulis yén, &quot;pananya ngeunaan dimana posisi Hoover dina tradisi pulitik Amérika tetep jadi hal anu pinuh ku perdebatan nepi ka poé ieu. Sanajan manéhna écés maénkeun peran penting dina kamekaran tradisi progrésif sarta konservatif, duanana pihak moal daék ngaku ka manéhna alatan sieun kacampuran ku pihak séjénna.&quot;{{sfn|Whyte 2017|p=610}}

Sejarawan [[Richard Pipes]], ngeunaan tindakanana nalika mingpin [[Administrasi Bantuan Amérika]], nyebutkeun: &quot;Loba negarawan nempatan tempat anu nonjol dina sajarah alatan geus ngirim jutaan jalma kana pati; Herbert Hoover, anu dihina alatan kinerjana salaku Présidén, sarta geura dipopohokeun di Rusia, boga kaistiméwaan anu langka nyaéta geus nyalametkeun jutaan nyawa.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Richard|last=Pipes|title=Russia Under the Bolshevik Regime|year=1993|publisher=Knopf|page=419}}&lt;/ref&gt;

===Sawangan kana ras ===
Sanajan omongan sarta humor rasis téh umum dina mangsa harita, Hoover teu kungsi ngalakukeun hal éta nalika jadi présidén, sarta diskriminasi anu dihaja téh mangrupa hal anu [[Anatéma|paling dipantang]] ku manéhna. Saperti loba batur sapantaranna, Hoover nganggap urang bodas sacara alamiah leuwih unggul ti batan urang hideung, nganggap yén &quot;percampuran getih téh ngarugi keun&quot;. Manéhna mikir yén atikan sarta pagawéan bakal ngaronjatkeun darajat urang hideung, ku kituna manéhna ngarojong [[Universitas Tuskegee|Institut Tuskegee]].&lt;ref name=&quot;garcia&quot;/&gt; Pamajikanana, [[Lou Henry Hoover]], meupeuskeun batasan warna kulit salaku ibu nagara ku cara ngondang [[Jessie De Priest]], pamajikan anggota kongrés hideung munggaran anu kapilih sanggeus sababaraha dékadeu, kana [[Acara téh Jessie De Priest di Gedong Bodas|acara téh tradisional pikeun para pamajikan anggota kongrés]], ogé saterusna ngondang paduan sora Institut Tuskegee (anu harita dipingpin ku [[William L. Dawson (komponis)|William Dawson]]).&lt;ref&gt;{{cite web |title=William L. Dawson Tribute {{!}} Tuskegee University |url=https://www.tuskegee.edu/student-life/student-organizations/choir/william-l-dawson-tribute |website=www.tuskegee.edu |access-date=March 5, 2023}}&lt;/ref&gt;

Sanajan manéhna nganggap dirina salaku babaturan pikeun urang hideung sarta nu ngarojong kamajuan maranéhna,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jeansonne |first=G. |url=https://books.google.com/books?id=gQZfAQAAQBAJ&amp;pg=PT257 |title=The Life of Herbert Hoover: Fighting Quaker, 1928–1933 |date=April 3, 2012 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-11189-0}}&lt;/ref&gt; loba urang hideung sapantaranna anu boga sawangan bédé. [[W. E. B. Du Bois]] ngagambarkeun Hoover salaku &quot;rasis anu teu démokratis anu ningali urang hideung salaku spésiés 'sub-manusa'&quot;.&lt;ref name=&quot;garcia&quot;&gt;{{Cite journal| doi = 10.17077/0003-4827.8609| issn = 0003-4827| volume = 44| issue = 7| pages = 507–515| last = Garcia| first = George F.| title = Herbert Hoover and the Issue of Race| journal = The Annals of Iowa| access-date = May 11, 2019| date = 1979| url = https://pubs.lib.uiowa.edu/annals-of-iowa/article/id/3996/| doi-access = free}}&lt;/ref&gt; Sababaraha sejarawan maluruh leungitna kapercayaan urang Amérika-Afrika ka partéy Républik téh dimimitian dina mangsa jabatanana, utamana alatan usahana pikeun nyingkirkeun urang Amérika-Afrika tina kapamingpinan partéy Républik di wilayah Kidul.&lt;ref name=&quot;garcia&quot;/&gt;

Mangsa Hoover di Cina ogé mangaruhan sawanganana ka urang Asia sarta urang Amérika-Asia. Manéhna nulis yén &quot;euweuh pamanggih mékanis anu ngagejleugkeun dunya&quot; anu asalna ti Cina, manéhna ngklaim yén ieu téh alatan urang Cina teu boga insting mékanis anu sarua jeung urang Éropa.&lt;ref name=&quot;garcia&quot; /&gt; Hal ieu meureun mangaruhan kaputusanana pikeun ngurangan imigrasi ngaliwatan pangwatesan visa.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Howard |first=Spencer |date=August 4, 2016 |title=Hoover on Immigration |url=https://hoover.blogs.archives.gov/2016/08/04/hoover-on-immigration/ |access-date=August 24, 2024 |publisher=[[Herbert Hoover Presidential Library and Museum]]}}&lt;/ref&gt;

==Dicutat Tina==
{{reflist|2}}
=== Catetan ===
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
[[Kategori:Présidén Amérika Sarikat]]</text>
      <sha1>lqr67lt53sk1qfl2y9ip5r8uhbti84n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cilung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108564</id>
    <revision>
      <id>709610</id>
      <parentid>709565</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cara nyieun */</comment>
      <origin>709610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5935" sha1="b4hx9awsq1zyuytbl2i9i9vywvxf4vz" xml:space="preserve">[[Gambar:Cilung foto 2.jpg|jmpl|Cilung]]
Cilung, mangrupa lakuran tina kecap aci digulung nyaéta salasahiji kadaharan leutik has Tatar Sunda. Ngaran “cilung” dicokot tina akronim basa Sunda, nyaéta aci digulung, nu hartina adonan aci atawa tipung tapioka anu digulung waktu diasakan ku cara digoréng.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabarnews.com/read/30845/cilung-jajanan-zaman-now|title=Cilung, Jajanan Zaman Now|last=Jabarnews.com|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt;

Ilaharna, ieu jajanan ngan disuguhkeun maké bungbu bawang nu geus digoréng tuluy dihaluskeun. Baheulana, cilung dijieun tina adonan tipung kanji cair anu digoréng dina minyak panas dina luhureun katél, bari digulung maké tusuk sate atawa lidi.

Sanajan kitu, kiwari aya rupa-rupa inovasi dina nyieun cilung. Sabagian dijieun ku cara digoréng dina teflon maké saeutik minyak goréng, tuluy dipasieup ku endog puyuh atawa endog hayam sangkan rasana leuwih ngeunah tur ngeunah dipikaresep ku balaréa.

== Peluang usaha ==
Dina kagiatan padagangan sapopoé, Cilung jadi salasahiji kasempetan usaha kadaharan leutik. Padagang cilung lolobana mangrupakeun padagang kaki lima anu dagang di lingkungan kampus, pabrik, sakola, stadion, sisi jalan, atawa tempat-tempat ramé lianna. Kiwari, cilung geus miboga rupa-rupa varian rasa, saperti kornét, kéju, daging hayam, bakso, daging lauk, abon, otak-otak, sosis, mozarella, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayobandung|first=Editor|title=Kuliner Bandung: Nikmatnya Cilung dengan Cita Rasa Kekinian|url=https://ayobandung.com/read/2019/06/15/55122/kuliner-bandung-nikmatnya-cilung-dengan-cita-rasa-kekinian|website=AYOBANDUNG.com|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;

Usaha cilung umumna henteu merlukeun modal awal anu gedé lantaran bahan bakuna gampang kapanggih. Ari parabot anu dipaké dina prosés nyieunna di antarana katél datar, sodét, jeung tusuk sate. Adonan cilung diasakan dina beungeut katél, tuluy digulung maké tusuk sate saméméh disuguhkeun ka nu meuli.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|date=2025-07-12|title=Keuntungan Jualan Cilung: Jajanan Murah Meriah yang Untungnya Menggiurkan|url=https://tangerang.viva.co.id/bisnis/1011-keuntungan-jualan-cilung-jajanan-murah-meriah-yang-untungnya-menggiurkan|website=tangerang.viva.co.id|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Harga jual cilung biasana ditangtukeun per tusuk, kalayan kisaran harga anu béda-béda gumantung kana tempat icalanna.

== Béda cilung jeung papeda ==
Bahan utama pikeun nyieun cilung nyaéta tipung kanji atawa tapioka, endog, bungbu bawang, jeung penyedap rasa. Ieu komposisi ngabédakeun cilung jeung papeda, kadaharan has Papua,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Pratama|first=Muhammad Nauval|date=2024-09-16|title=Cilung vs Papeda: Intip Perbedaan Seru Cemilan Hits Ini, Mana Favoritmu?|url=https://hiling.indozone.id/food/945092234/cilung-vs-papeda-intip-perbedaan-seru-cemilan-hits-ini-mana-favoritmu|website=hiling.indozone.id|language=id-ID|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; sanajan duanana miboga tékstur anu cangkaruk jeung kenyal.

Cilung dijieun maké tipung tapioka minangka bahan utama. Pamakéan tipung tapioka ngahasilkeun tékstur anu kenyal sanggeus diasakan. Adonan cilung biasana mangrupa campuran tipung tapioka, cai, jeung bungbu, tuluy diasakan dina luhureun katél nepi ka ngabentuk lapisan ipis saméméh digulung.

Sedengkeun papeda mangrupakeun kadaharan anu dijieun tina tipung sagu. Tipung sagu dicampur jeung cai panas tuluy diaduk nepi ka ngabentuk adonan anu lengket. Béda jeung cilung, papeda umumna henteu ngaliwatan prosés digoréng atawa dipanggang, tapi disuguhkeun dina wangun siga bubur sarta didahar bareng jeung lauk panglengkepna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Cara nyieun ==

Aya sababaraha vérsi dina nyieun cilung, di antarana kawas kieu:

* Asupkeun cai, uyah, tipung tapioka, jeung penyedap rasa kana mangkok, tuluy aduk nepi ka rata. 
* Parinkeun adonan kana katél anti lengket, tuluy ipiskeun nepi ka ngabentuk lapisan ipis. Antosan nepi ka satengah asak.
* Tambahkeun bahan séjénna, saperti mie, baso, daging hayam, jeung sajabana.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Times|first=I. D. N.|last2=Arofani|first2=Prila|title=Resep Cilung ala Yummy, Jajanan Khas Sunda yang Gurih Banget|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/prila-arofani/resep-cilung-ala-yummy|website=IDN Times|language=id|access-date=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;
* Gulung maké tusuk sate tuluy angkat cilungna.
* Sanggeus éta, tambahkeun bungbu bawang atawa bungbu séjénna saperti saos.

Salian vérsi cilung anu adonana dijieun ipis, aya ogé cara nyieun cilung ku ngagunakeun saeutik minyak panas. Prosésna nyaéta ku ngasakan adonan tipung tapioka dina katél, tuluy ditambahan bungbu jeung bahan panglengkep saméméh digulung maké tusuk sate. Kadua cara éta miboga kamiripan dina téhnik ngagulungna, tapi béda dina pamakéan minyakna, lantaran cilung biasana ngagunakeun minyak leuwih saeutik batan endog gulung.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rian|first=Farisa|title=Cara Membuat Cilung Sultan Anti Gagal|url=https://www.masakapahariini.com/r/cara-membuat-cilung-sultan-anti-gagal.html/257244|work=Berita online|access-date=14 Mei 2026}}&lt;/ref&gt;

Dina tahap panyuguhanana, cilung jeung papeda ogé miboga béda dina cara ngolah jeung ngadaharna. Sanggeus adonan tipung tapioka dituang kana katél, adonan cilung digulung maké tusuk awi nepi ka ngabentuk gulungan anu padet. Cilung biasana disuguhkeun jeung bungbu tabur, saperti bubuk cabé, saos sambel, atawa saos séjénna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  

Sedengkeun papeda biasana disuguhkeun dina wadah sarta didahar maké séndok atawa sumpit. Papeda umumna didahar bareng lauk panglengkep, saperti lauk kuah konéng jeung sayuran. Di sababaraha daérah, papeda ogé sok disuguhkeun jeung sambel atawa saos minangka panglengkep.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==


[[Kategori:Jajanan jalanan]]
[[Kategori:Hidangan Sunda]]
[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>b4hx9awsq1zyuytbl2i9i9vywvxf4vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Es teler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108581</id>
    <revision>
      <id>709611</id>
      <timestamp>2026-05-21T15:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com...</comment>
      <origin>709611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="lc9n8w2hifmmyvpos5htk2j5aomwahd" xml:space="preserve">Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>lc9n8w2hifmmyvpos5htk2j5aomwahd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709612</id>
      <parentid>709611</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2740" sha1="snezxy6yfl4ojqarn7wy2s2n27fnz9b" xml:space="preserve">Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Es teler dipikanyaho asalna ti Kabupatén Sukoharjo. Dina taun 1957, ieu inuman kapanggih ku pasangan salaki pamajikan, nyaéta H. Tukiman jeung Hj. Samijem Darmowiyono, warga Désa Juron, Kacamatan Nguter, Kabupatén Sukoharjo, Jawa Tengah.

Hj. Samijem jeung Tukiman mangrupakeun jalma anu mimiti nyiptakeun racikan és teler. Samijem kungsi nétélakeun yén dirina anu mimiti manggihan campuran éta inuman, tuluy engkéna és teler sumebar sarta dipikawanoh di rupa-rupa tempat. Sanajan kitu, anjeunna henteu ngamatenkeun racikanana.

Pikeun nyumponan kabutuhan hirup, kulawarga Darmowiyono ngalalana ka Jakarta sarta ngajual bungbuahan sacara asongan di wewengkon Menteng, Jakarta Pusat. Ku sabab hasil ngajual bungbuahan dirasa can cukup pikeun kahirupan sapopoé, Tukiman jeung pamajikanana tuluy miboga inisiatif ngajual és buah. Lila-lila maranéhna ngalakukeun inovasi ku nyampurkeun nangka, kalapa, alpuket, sirop, jeung susu. Teu disangka, loba jalma anu resep kana campuran bungbuahan éta.

Ngaran “és teler” asalna tina ucapan salah saurang palanggan anu nyebutkeun yén “ésna matak teler”. Tina éta ucapan, kecap “és teler” tuluy dipaké jadi ngaran pikeun ieu inuman.

Saterusna, kulawarga Darmowiyono muka warung dahar di daérah Cikini, Jakarta Pusat, pasna di kawasan Metropole Megaria. Rumah makan éta dingaranan “Es Teler Sari Mulia Asli”. Sajaba ngajual és teler, tempat éta ogé nyadiakeun hayam bakar, bakso, sioméy, jeung rupa-rupa inuman séjén. Usaha kulawarga Darmowiyono terus mekar nepi ka kiwari.

Nepi ka ayeuna, usaha éta geus miboga sababaraha cabang. Palangganna ogé asalna ti rupa-rupa kalangan, kaasup seniman jeung pulitikus kasohor. Dina taun 1993, Samijem kungsi diondang pikeun milu siaran tipi ku Ebeth Kadarusman, salah saurang palanggan satia és telerna.

Kulawarga Darmowiyono ogé muka dua rumah makan di kampung halamanna di Sukoharjo kalayan ngaran “Siomay WOLU-WOLU”. Dina widang kulinér, taun 2005 és teler sacara resmi dijadikeun inuman has Sukoharjo ku Bupati Sukoharjo waktu harita, nyaéta Bambang Riyanto.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>snezxy6yfl4ojqarn7wy2s2n27fnz9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709613</id>
      <parentid>709612</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sajarah */</comment>
      <origin>709613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4017" sha1="6aq95kkmx4whb484kgi14sj5e0dsw70" xml:space="preserve">Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Es teler dipikanyaho asalna ti Kabupatén Sukoharjo. Dina taun 1957, ieu inuman kapanggih ku pasangan salaki pamajikan, nyaéta H. Tukiman jeung Hj. Samijem Darmowiyono, warga Désa Juron, Kacamatan Nguter, Kabupatén Sukoharjo, Jawa Tengah.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Setya|first=Devi|title=Tukiman dan Samijem Peracik Es Teler Pertama di Indonesia|url=https://food.detik.com/berita-boga/d-4907184/tukiman-dan-samijem-peracik-es-teler-pertama-di-indonesia|work=[[Detik.com|detikcom]]|language=id|access-date=2022-05-16}}&lt;/ref&gt;

Hj. Samijem jeung Tukiman mangrupakeun jalma anu mimiti nyiptakeun racikan és teler. Samijem kungsi nétélakeun yén dirina anu mimiti manggihan campuran éta inuman, tuluy engkéna és teler sumebar sarta dipikawanoh di rupa-rupa tempat. Sanajan kitu, anjeunna henteu ngamatenkeun racikanana.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Asal-usul Es Teler, Benarkah Berawal dari Kedai Es Teler Sari Mulia Asli?|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/111150627/asal-usul-es-teler-benarkah-berawal-dari-kedai-es-teler-sari-mulia-asli|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Pikeun nyumponan kabutuhan hirup, kulawarga Darmowiyono ngalalana ka Jakarta sarta ngajual bungbuahan sacara asongan di wewengkon Menteng, Jakarta Pusat. Ku sabab hasil ngajual bungbuahan dirasa can cukup pikeun kahirupan sapopoé, Tukiman jeung pamajikanana tuluy miboga inisiatif ngajual és buah. Lila-lila maranéhna ngalakukeun inovasi ku nyampurkeun nangka, kalapa, alpuket, sirop, jeung susu. Teu disangka, loba jalma anu resep kana campuran bungbuahan éta.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ngaran “és teler” asalna tina ucapan salah saurang palanggan anu nyebutkeun yén “ésna matak teler”. Tina éta ucapan, kecap “és teler” tuluy dipaké jadi ngaran pikeun ieu inuman.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Saterusna, kulawarga Darmowiyono muka warung dahar di daérah Cikini, Jakarta Pusat, pasna di kawasan Metropole Megaria. Rumah makan éta dingaranan “Es Teler Sari Mulia Asli”. Sajaba ngajual és teler, tempat éta ogé nyadiakeun hayam bakar, bakso, sioméy, jeung rupa-rupa inuman séjén. Usaha kulawarga Darmowiyono terus mekar nepi ka kiwari.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Es Teler Sari Mulia Asli, Usaha yang Dirintis karena Wangsit dalam Mimpi|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/115102127/es-teler-sari-mulia-asli-usaha-yang-dirintis-karena-wangsit-dalam-mimpi|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka ayeuna, usaha éta geus miboga sababaraha cabang. Palangganna ogé asalna ti rupa-rupa kalangan, kaasup seniman jeung pulitikus kasohor. Dina taun 1993, Samijem kungsi diondang pikeun milu siaran tipi ku Ebeth Kadarusman, salah saurang palanggan satia és telerna.

Kulawarga Darmowiyono ogé muka dua rumah makan di kampung halamanna di Sukoharjo kalayan ngaran “Siomay WOLU-WOLU”. Dina widang kulinér, taun 2005 és teler sacara resmi dijadikeun inuman has Sukoharjo ku Bupati Sukoharjo waktu harita, nyaéta Bambang Riyanto.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-07-30|title=Es Teler|url=https://www.tribunnewswiki.com/2019/07/30/es-teler|work=Koran Tribun News|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>6aq95kkmx4whb484kgi14sj5e0dsw70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709614</id>
      <parentid>709613</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="piwjpwiix6uunivcgc1sh8ex3r2o88y" xml:space="preserve">[[Gambar:Es Teller 77.jpg|jmpl|Es teler]]
Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Es teler dipikanyaho asalna ti Kabupatén Sukoharjo. Dina taun 1957, ieu inuman kapanggih ku pasangan salaki pamajikan, nyaéta H. Tukiman jeung Hj. Samijem Darmowiyono, warga Désa Juron, Kacamatan Nguter, Kabupatén Sukoharjo, Jawa Tengah.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Setya|first=Devi|title=Tukiman dan Samijem Peracik Es Teler Pertama di Indonesia|url=https://food.detik.com/berita-boga/d-4907184/tukiman-dan-samijem-peracik-es-teler-pertama-di-indonesia|work=[[Detik.com|detikcom]]|language=id|access-date=2022-05-16}}&lt;/ref&gt;

Hj. Samijem jeung Tukiman mangrupakeun jalma anu mimiti nyiptakeun racikan és teler. Samijem kungsi nétélakeun yén dirina anu mimiti manggihan campuran éta inuman, tuluy engkéna és teler sumebar sarta dipikawanoh di rupa-rupa tempat. Sanajan kitu, anjeunna henteu ngamatenkeun racikanana.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Asal-usul Es Teler, Benarkah Berawal dari Kedai Es Teler Sari Mulia Asli?|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/111150627/asal-usul-es-teler-benarkah-berawal-dari-kedai-es-teler-sari-mulia-asli|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Pikeun nyumponan kabutuhan hirup, kulawarga Darmowiyono ngalalana ka Jakarta sarta ngajual bungbuahan sacara asongan di wewengkon Menteng, Jakarta Pusat. Ku sabab hasil ngajual bungbuahan dirasa can cukup pikeun kahirupan sapopoé, Tukiman jeung pamajikanana tuluy miboga inisiatif ngajual és buah. Lila-lila maranéhna ngalakukeun inovasi ku nyampurkeun nangka, kalapa, alpuket, sirop, jeung susu. Teu disangka, loba jalma anu resep kana campuran bungbuahan éta.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ngaran “és teler” asalna tina ucapan salah saurang palanggan anu nyebutkeun yén “ésna matak teler”. Tina éta ucapan, kecap “és teler” tuluy dipaké jadi ngaran pikeun ieu inuman.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Saterusna, kulawarga Darmowiyono muka warung dahar di daérah Cikini, Jakarta Pusat, pasna di kawasan Metropole Megaria. Rumah makan éta dingaranan “Es Teler Sari Mulia Asli”. Sajaba ngajual és teler, tempat éta ogé nyadiakeun hayam bakar, bakso, sioméy, jeung rupa-rupa inuman séjén. Usaha kulawarga Darmowiyono terus mekar nepi ka kiwari.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Es Teler Sari Mulia Asli, Usaha yang Dirintis karena Wangsit dalam Mimpi|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/115102127/es-teler-sari-mulia-asli-usaha-yang-dirintis-karena-wangsit-dalam-mimpi|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka ayeuna, usaha éta geus miboga sababaraha cabang. Palangganna ogé asalna ti rupa-rupa kalangan, kaasup seniman jeung pulitikus kasohor. Dina taun 1993, Samijem kungsi diondang pikeun milu siaran tipi ku Ebeth Kadarusman, salah saurang palanggan satia és telerna.

Kulawarga Darmowiyono ogé muka dua rumah makan di kampung halamanna di Sukoharjo kalayan ngaran “Siomay WOLU-WOLU”. Dina widang kulinér, taun 2005 és teler sacara resmi dijadikeun inuman has Sukoharjo ku Bupati Sukoharjo waktu harita, nyaéta Bambang Riyanto.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-07-30|title=Es Teler|url=https://www.tribunnewswiki.com/2019/07/30/es-teler|work=Koran Tribun News|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>piwjpwiix6uunivcgc1sh8ex3r2o88y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709615</id>
      <parentid>709614</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sajarah */</comment>
      <origin>709615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6490" sha1="b57wsz19q4hw1v9g5rkozjv7yic1tax" xml:space="preserve">[[Gambar:Es Teller 77.jpg|jmpl|Es teler]]
Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Es teler dipikanyaho asalna ti Kabupatén Sukoharjo. Dina taun 1957, ieu inuman kapanggih ku pasangan salaki pamajikan, nyaéta H. Tukiman jeung Hj. Samijem Darmowiyono, warga Désa Juron, Kacamatan Nguter, Kabupatén Sukoharjo, Jawa Tengah.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Setya|first=Devi|title=Tukiman dan Samijem Peracik Es Teler Pertama di Indonesia|url=https://food.detik.com/berita-boga/d-4907184/tukiman-dan-samijem-peracik-es-teler-pertama-di-indonesia|work=[[Detik.com|detikcom]]|language=id|access-date=2022-05-16}}&lt;/ref&gt;

Hj. Samijem jeung Tukiman mangrupakeun jalma anu mimiti nyiptakeun racikan és teler. Samijem kungsi nétélakeun yén dirina anu mimiti manggihan campuran éta inuman, tuluy engkéna és teler sumebar sarta dipikawanoh di rupa-rupa tempat. Sanajan kitu, anjeunna henteu ngamatenkeun racikanana.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Asal-usul Es Teler, Benarkah Berawal dari Kedai Es Teler Sari Mulia Asli?|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/111150627/asal-usul-es-teler-benarkah-berawal-dari-kedai-es-teler-sari-mulia-asli|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Pikeun nyumponan kabutuhan hirup, kulawarga Darmowiyono ngalalana ka Jakarta sarta ngajual bungbuahan sacara asongan di wewengkon Menteng, Jakarta Pusat. Ku sabab hasil ngajual bungbuahan dirasa can cukup pikeun kahirupan sapopoé, Tukiman jeung pamajikanana tuluy miboga inisiatif ngajual és buah. Lila-lila maranéhna ngalakukeun inovasi ku nyampurkeun nangka, kalapa, alpuket, sirop, jeung susu. Teu disangka, loba jalma anu resep kana campuran bungbuahan éta.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ngaran “és teler” asalna tina ucapan salah saurang palanggan anu nyebutkeun yén “ésna matak teler”. Tina éta ucapan, kecap “és teler” tuluy dipaké jadi ngaran pikeun ieu inuman.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Saterusna, kulawarga Darmowiyono muka warung dahar di daérah Cikini, Jakarta Pusat, pasna di kawasan Metropole Megaria. Rumah makan éta dingaranan “Es Teler Sari Mulia Asli”. Sajaba ngajual és teler, tempat éta ogé nyadiakeun hayam bakar, bakso, sioméy, jeung rupa-rupa inuman séjén. Usaha kulawarga Darmowiyono terus mekar nepi ka kiwari.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Es Teler Sari Mulia Asli, Usaha yang Dirintis karena Wangsit dalam Mimpi|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/115102127/es-teler-sari-mulia-asli-usaha-yang-dirintis-karena-wangsit-dalam-mimpi|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka ayeuna, usaha éta geus miboga sababaraha cabang. Palangganna ogé asalna ti rupa-rupa kalangan, kaasup seniman jeung pulitikus kasohor. Dina taun 1993, Samijem kungsi diondang pikeun milu siaran tipi ku Ebeth Kadarusman, salah saurang palanggan satia és telerna.

Kulawarga Darmowiyono ogé muka dua rumah makan di kampung halamanna di Sukoharjo kalayan ngaran “Siomay WOLU-WOLU”. Dina widang kulinér, taun 2005 és teler sacara resmi dijadikeun inuman has Sukoharjo ku Bupati Sukoharjo waktu harita, nyaéta Bambang Riyanto.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-07-30|title=Es Teler|url=https://www.tribunnewswiki.com/2019/07/30/es-teler|work=Koran Tribun News|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;

== Rupa-rupa es teler ==

=== Es teler Bandung ===
Es teler Bandung dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cincau, agar-agar, sagu mutiara, roti tawar, cai kalapa ngora, santan, cai gula, jeung susu kentel amis.

Di Bandung jeung sawatara wewengkon di Jawa Barat, es teler sok disaruakeun jeung Es doger dina hal komposisina. Duanana sarua ngagunakeun bahan saperti kalapa ngora, gula, alpuket, susu, jeung santan.

Sanajan kitu, és doger biasana ditambahan tape jeung ketan hideung, ari es teler mah leuwih mindeng ngagunakeun campuran bungbuahan minangka eusina anu utama.

=== Es teler Bogor ===
Es teler Bogor dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cau, cincau, kalapa parut sangrai, jeung susu kentel amis.

Di Bogor, sawatara padagang ngajual és teler dina porsi gedé kalayan eusi anu padet sarta maké durén minangka salah sahiji bahan tambahan. Campuran bahan éta ngahasilkeun tékstur anu kentel jeung rasa anu gurih. Sababaraha padagang ogé nyadiakeun rupa-rupa variasi, saperti tambahan bubuk coklat, kéju, atawa olahan alpuket.

=== Es teler Jakarta ===
Es teler Jakarta dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, susu kentel amis, jeung sirop gula beureum. Komposisi bahan es teler di Jakarta sabenerna henteu jauh béda jeung es teler di daérah séjén di Indonesia.

Di Jakarta, es teler dijual di rupa-rupa tempat, mimitian ti padagang kaki lima nepi ka restoran jeung hotél. Béda anu paling katara biasana aya dina cara panyuguhanana, utamana di restoran jeung hotél anu nyuguhkeun es teler kalayan tampilan leuwih éndah sarta wadah anu rupa-rupa.

=== Es teler Makassar ===
Es teler Makassar dijieun tina alpuket, gedang, daging kalapa ngora, nangka, cincau, sagu mutiara, kacang disko, susu kentel amis, jeung saos gula anu dijieun tina gula beureum, tipung hunkwe bodas, jeung uyah.

Es teler di Makassar umumna miboga komposisi anu teu pati béda jeung daérah séjén. Nu jadi ciri hasna nyaéta pamakéan saos gula beureum anu kentel jeung seungit. Sajaba ti éta, dina sababaraha panyuguhan sok ditambahan sirop has Bugis-Makassar pikeun nambahan rasa jeung warna.

Dina kamekaranana, rupa-rupa topping saperti cincau, nata de coco, jeung boba ogé mimiti dipaké dina panyuguhan es teler di Makassar. Es teler dijual di rupa-rupa tempat usaha, ti mimiti gerai kadaharan, restoran, nepi ka padagang kaki lima, kaasup di kawasan wisata sabudeureun Pantai Losari.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>b57wsz19q4hw1v9g5rkozjv7yic1tax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709616</id>
      <parentid>709615</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rupa-rupa es teler */</comment>
      <origin>709616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7006" sha1="pco2btjsxt7phcp6qsy6563nl75ivh6" xml:space="preserve">[[Gambar:Es Teller 77.jpg|jmpl|Es teler]]
Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Es teler dipikanyaho asalna ti Kabupatén Sukoharjo. Dina taun 1957, ieu inuman kapanggih ku pasangan salaki pamajikan, nyaéta H. Tukiman jeung Hj. Samijem Darmowiyono, warga Désa Juron, Kacamatan Nguter, Kabupatén Sukoharjo, Jawa Tengah.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Setya|first=Devi|title=Tukiman dan Samijem Peracik Es Teler Pertama di Indonesia|url=https://food.detik.com/berita-boga/d-4907184/tukiman-dan-samijem-peracik-es-teler-pertama-di-indonesia|work=[[Detik.com|detikcom]]|language=id|access-date=2022-05-16}}&lt;/ref&gt;

Hj. Samijem jeung Tukiman mangrupakeun jalma anu mimiti nyiptakeun racikan és teler. Samijem kungsi nétélakeun yén dirina anu mimiti manggihan campuran éta inuman, tuluy engkéna és teler sumebar sarta dipikawanoh di rupa-rupa tempat. Sanajan kitu, anjeunna henteu ngamatenkeun racikanana.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Asal-usul Es Teler, Benarkah Berawal dari Kedai Es Teler Sari Mulia Asli?|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/111150627/asal-usul-es-teler-benarkah-berawal-dari-kedai-es-teler-sari-mulia-asli|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Pikeun nyumponan kabutuhan hirup, kulawarga Darmowiyono ngalalana ka Jakarta sarta ngajual bungbuahan sacara asongan di wewengkon Menteng, Jakarta Pusat. Ku sabab hasil ngajual bungbuahan dirasa can cukup pikeun kahirupan sapopoé, Tukiman jeung pamajikanana tuluy miboga inisiatif ngajual és buah. Lila-lila maranéhna ngalakukeun inovasi ku nyampurkeun nangka, kalapa, alpuket, sirop, jeung susu. Teu disangka, loba jalma anu resep kana campuran bungbuahan éta.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ngaran “és teler” asalna tina ucapan salah saurang palanggan anu nyebutkeun yén “ésna matak teler”. Tina éta ucapan, kecap “és teler” tuluy dipaké jadi ngaran pikeun ieu inuman.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Saterusna, kulawarga Darmowiyono muka warung dahar di daérah Cikini, Jakarta Pusat, pasna di kawasan Metropole Megaria. Rumah makan éta dingaranan “Es Teler Sari Mulia Asli”. Sajaba ngajual és teler, tempat éta ogé nyadiakeun hayam bakar, bakso, sioméy, jeung rupa-rupa inuman séjén. Usaha kulawarga Darmowiyono terus mekar nepi ka kiwari.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Es Teler Sari Mulia Asli, Usaha yang Dirintis karena Wangsit dalam Mimpi|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/115102127/es-teler-sari-mulia-asli-usaha-yang-dirintis-karena-wangsit-dalam-mimpi|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka ayeuna, usaha éta geus miboga sababaraha cabang. Palangganna ogé asalna ti rupa-rupa kalangan, kaasup seniman jeung pulitikus kasohor. Dina taun 1993, Samijem kungsi diondang pikeun milu siaran tipi ku Ebeth Kadarusman, salah saurang palanggan satia és telerna.

Kulawarga Darmowiyono ogé muka dua rumah makan di kampung halamanna di Sukoharjo kalayan ngaran “Siomay WOLU-WOLU”. Dina widang kulinér, taun 2005 és teler sacara resmi dijadikeun inuman has Sukoharjo ku Bupati Sukoharjo waktu harita, nyaéta Bambang Riyanto.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-07-30|title=Es Teler|url=https://www.tribunnewswiki.com/2019/07/30/es-teler|work=Koran Tribun News|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;

== Rupa-rupa es teler ==

=== Es teler Bandung ===
Es teler Bandung dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cincau, agar-agar, sagu mutiara, roti tawar, cai kalapa ngora, santan, cai gula, jeung susu kentel amis.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rri.co.id/meulaboh/berita-lain/696096/asal-usul-es-teler-minuman-segar-yang-mengenyagkan|website=rri.co.id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

Di Bandung jeung sawatara wewengkon di Jawa Barat, es teler sok disaruakeun jeung Es doger dina hal komposisina. Duanana sarua ngagunakeun bahan saperti kalapa ngora, gula, alpuket, susu, jeung santan. Sanajan kitu, és doger biasana ditambahan tape jeung ketan hideung, ari es teler mah leuwih mindeng ngagunakeun campuran bungbuahan minangka eusina anu utama.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Es teler Bogor ===
Es teler Bogor dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cau, cincau, kalapa parut sangrai, jeung susu kentel amis. Di Bogor, sawatara padagang ngajual és teler dina porsi gedé kalayan eusi anu padet sarta maké durén minangka salah sahiji bahan tambahan.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cari Kuliner Indonesia Merupakan Tempat yang menyediakan info tentang berbagai macam Kuliner Yang Ada Di Indonesia dari yang terlaris sampai termurah berdasarkan kota maupun kategori|url=https://www.carikulinerindonesia.com/|website=www.carikulinerindonesia.com|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Campuran bahan éta ngahasilkeun tékstur anu kentel jeung rasa anu gurih. Sababaraha padagang ogé nyadiakeun rupa-rupa variasi, saperti tambahan bubuk coklat, kéju, atawa olahan alpuket.

=== Es teler Jakarta ===
Es teler Jakarta dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, susu kentel amis, jeung sirop gula beureum. Komposisi bahan es teler di Jakarta sabenerna henteu jauh béda jeung es teler di daérah séjén di Indonesia.

Di Jakarta, es teler dijual di rupa-rupa tempat, mimitian ti padagang kaki lima nepi ka restoran jeung hotél. Béda anu paling katara biasana aya dina cara panyuguhanana, utamana di restoran jeung hotél anu nyuguhkeun es teler kalayan tampilan leuwih éndah sarta wadah anu rupa-rupa.

=== Es teler Makassar ===
Es teler Makassar dijieun tina alpuket, gedang, daging kalapa ngora, nangka, cincau, sagu mutiara, kacang disko, susu kentel amis, jeung saos gula anu dijieun tina gula beureum, tipung hunkwe bodas, jeung uyah.

Es teler di Makassar umumna miboga komposisi anu teu pati béda jeung daérah séjén. Nu jadi ciri hasna nyaéta pamakéan saos gula beureum anu kentel jeung seungit. Sajaba ti éta, dina sababaraha panyuguhan sok ditambahan sirop has Bugis-Makassar pikeun nambahan rasa jeung warna.

Dina kamekaranana, rupa-rupa topping saperti cincau, nata de coco, jeung boba ogé mimiti dipaké dina panyuguhan es teler di Makassar. Es teler dijual di rupa-rupa tempat usaha, ti mimiti gerai kadaharan, restoran, nepi ka padagang kaki lima, kaasup di kawasan wisata sabudeureun Pantai Losari.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>pco2btjsxt7phcp6qsy6563nl75ivh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709617</id>
      <parentid>709616</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rupa-rupa es teler */</comment>
      <origin>709617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7691" sha1="32pr13il3ur8s4issfyhucp0g2taltr" xml:space="preserve">[[Gambar:Es Teller 77.jpg|jmpl|Es teler]]
Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Es teler dipikanyaho asalna ti Kabupatén Sukoharjo. Dina taun 1957, ieu inuman kapanggih ku pasangan salaki pamajikan, nyaéta H. Tukiman jeung Hj. Samijem Darmowiyono, warga Désa Juron, Kacamatan Nguter, Kabupatén Sukoharjo, Jawa Tengah.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Setya|first=Devi|title=Tukiman dan Samijem Peracik Es Teler Pertama di Indonesia|url=https://food.detik.com/berita-boga/d-4907184/tukiman-dan-samijem-peracik-es-teler-pertama-di-indonesia|work=[[Detik.com|detikcom]]|language=id|access-date=2022-05-16}}&lt;/ref&gt;

Hj. Samijem jeung Tukiman mangrupakeun jalma anu mimiti nyiptakeun racikan és teler. Samijem kungsi nétélakeun yén dirina anu mimiti manggihan campuran éta inuman, tuluy engkéna és teler sumebar sarta dipikawanoh di rupa-rupa tempat. Sanajan kitu, anjeunna henteu ngamatenkeun racikanana.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Asal-usul Es Teler, Benarkah Berawal dari Kedai Es Teler Sari Mulia Asli?|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/111150627/asal-usul-es-teler-benarkah-berawal-dari-kedai-es-teler-sari-mulia-asli|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Pikeun nyumponan kabutuhan hirup, kulawarga Darmowiyono ngalalana ka Jakarta sarta ngajual bungbuahan sacara asongan di wewengkon Menteng, Jakarta Pusat. Ku sabab hasil ngajual bungbuahan dirasa can cukup pikeun kahirupan sapopoé, Tukiman jeung pamajikanana tuluy miboga inisiatif ngajual és buah. Lila-lila maranéhna ngalakukeun inovasi ku nyampurkeun nangka, kalapa, alpuket, sirop, jeung susu. Teu disangka, loba jalma anu resep kana campuran bungbuahan éta.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ngaran “és teler” asalna tina ucapan salah saurang palanggan anu nyebutkeun yén “ésna matak teler”. Tina éta ucapan, kecap “és teler” tuluy dipaké jadi ngaran pikeun ieu inuman.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Saterusna, kulawarga Darmowiyono muka warung dahar di daérah Cikini, Jakarta Pusat, pasna di kawasan Metropole Megaria. Rumah makan éta dingaranan “Es Teler Sari Mulia Asli”. Sajaba ngajual és teler, tempat éta ogé nyadiakeun hayam bakar, bakso, sioméy, jeung rupa-rupa inuman séjén. Usaha kulawarga Darmowiyono terus mekar nepi ka kiwari.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Es Teler Sari Mulia Asli, Usaha yang Dirintis karena Wangsit dalam Mimpi|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/115102127/es-teler-sari-mulia-asli-usaha-yang-dirintis-karena-wangsit-dalam-mimpi|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka ayeuna, usaha éta geus miboga sababaraha cabang. Palangganna ogé asalna ti rupa-rupa kalangan, kaasup seniman jeung pulitikus kasohor. Dina taun 1993, Samijem kungsi diondang pikeun milu siaran tipi ku Ebeth Kadarusman, salah saurang palanggan satia és telerna.

Kulawarga Darmowiyono ogé muka dua rumah makan di kampung halamanna di Sukoharjo kalayan ngaran “Siomay WOLU-WOLU”. Dina widang kulinér, taun 2005 és teler sacara resmi dijadikeun inuman has Sukoharjo ku Bupati Sukoharjo waktu harita, nyaéta Bambang Riyanto.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-07-30|title=Es Teler|url=https://www.tribunnewswiki.com/2019/07/30/es-teler|work=Koran Tribun News|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;

== Rupa-rupa es teler ==

=== Es teler Bandung ===
Es teler Bandung dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cincau, agar-agar, sagu mutiara, roti tawar, cai kalapa ngora, santan, cai gula, jeung susu kentel amis.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rri.co.id/meulaboh/berita-lain/696096/asal-usul-es-teler-minuman-segar-yang-mengenyagkan|website=rri.co.id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

Di Bandung jeung sawatara wewengkon di Jawa Barat, es teler sok disaruakeun jeung Es doger dina hal komposisina. Duanana sarua ngagunakeun bahan saperti kalapa ngora, gula, alpuket, susu, jeung santan. Sanajan kitu, és doger biasana ditambahan tape jeung ketan hideung, ari es teler mah leuwih mindeng ngagunakeun campuran bungbuahan minangka eusina anu utama.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Es teler Bogor ===
Es teler Bogor dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cau, cincau, kalapa parut sangrai, jeung susu kentel amis. Di Bogor, sawatara padagang ngajual és teler dina porsi gedé kalayan eusi anu padet sarta maké durén minangka salah sahiji bahan tambahan.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cari Kuliner Indonesia Merupakan Tempat yang menyediakan info tentang berbagai macam Kuliner Yang Ada Di Indonesia dari yang terlaris sampai termurah berdasarkan kota maupun kategori|url=https://www.carikulinerindonesia.com/|website=www.carikulinerindonesia.com|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Campuran bahan éta ngahasilkeun tékstur anu kentel jeung rasa anu gurih. Sababaraha padagang ogé nyadiakeun rupa-rupa variasi, saperti tambahan bubuk coklat, kéju, atawa olahan alpuket.

=== Es teler Jakarta ===
Es teler Jakarta dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, susu kentel amis, jeung sirop gula beureum. Komposisi bahan es teler di Jakarta sabenerna henteu jauh béda jeung es teler di daérah séjén di Indonesia.

Di Jakarta, es teler dijual di rupa-rupa tempat, mimitian ti padagang kaki lima nepi ka restoran jeung hotél. Béda anu paling katara biasana aya dina cara panyuguhanana, utamana di restoran jeung hotél anu nyuguhkeun es teler kalayan tampilan leuwih éndah sarta wadah anu rupa-rupa.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Es teler Makassar ===
Es teler Makassar dijieun tina alpuket, gedang, daging kalapa ngora, nangka, cincau, sagu mutiara, kacang disco,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rismawati|date=2026-02-20|title=Resep Es Teler Saus Gula Merah khas Makassar, Cocok buat Takjil|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/resep-es-teler-saus-gula-merah-khas-makassar-cocok-buat-takjil-c1c2-01-8rdny-gltl0d|website=IDN Times|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; susu kentel amis, jeung saos gula anu dijieun tina gula beureum, tipung hunkwe bodas, jeung uyah.

Es teler di Makassar umumna miboga komposisi anu teu pati béda jeung daérah séjén. Nu jadi ciri hasna nyaéta pamakéan saos gula beureum anu kentel jeung seungit. Sajaba ti éta, dina sababaraha panyuguhan sok ditambahan sirop has Bugis-Makassar&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Baharuddin|first=Burhan Andi|title=Es Teler Makassar, Segarnya Bikin Ngiler di Tengah Teriknya Kota Daeng|url=https://sulsel.pikiran-rakyat.com/kuliner/pr-2729553186/es-teler-makassar-segarnya-bikin-ngiler-di-tengah-teriknya-kota-daeng|website=Chanel Sulsel|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;  pikeun nambahan rasa jeung warna.

Dina kamekaranana, rupa-rupa topping saperti cincau, nata de coco, jeung boba ogé mimiti dipaké dina panyuguhan es teler di Makassar. Es teler dijual di rupa-rupa tempat usaha, ti mimiti gerai kadaharan, restoran, nepi ka padagang kaki lima, kaasup di kawasan wisata sabudeureun Pantai Losari.

[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]

== Rujukan ==</text>
      <sha1>32pr13il3ur8s4issfyhucp0g2taltr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709618</id>
      <parentid>709617</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rujukan */</comment>
      <origin>709618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7674" sha1="fswoagm83y3f09izxhz12yve4slqwt0" xml:space="preserve">[[Gambar:Es Teller 77.jpg|jmpl|Es teler]]
Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Es teler dipikanyaho asalna ti Kabupatén Sukoharjo. Dina taun 1957, ieu inuman kapanggih ku pasangan salaki pamajikan, nyaéta H. Tukiman jeung Hj. Samijem Darmowiyono, warga Désa Juron, Kacamatan Nguter, Kabupatén Sukoharjo, Jawa Tengah.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Setya|first=Devi|title=Tukiman dan Samijem Peracik Es Teler Pertama di Indonesia|url=https://food.detik.com/berita-boga/d-4907184/tukiman-dan-samijem-peracik-es-teler-pertama-di-indonesia|work=[[Detik.com|detikcom]]|language=id|access-date=2022-05-16}}&lt;/ref&gt;

Hj. Samijem jeung Tukiman mangrupakeun jalma anu mimiti nyiptakeun racikan és teler. Samijem kungsi nétélakeun yén dirina anu mimiti manggihan campuran éta inuman, tuluy engkéna és teler sumebar sarta dipikawanoh di rupa-rupa tempat. Sanajan kitu, anjeunna henteu ngamatenkeun racikanana.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Asal-usul Es Teler, Benarkah Berawal dari Kedai Es Teler Sari Mulia Asli?|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/111150627/asal-usul-es-teler-benarkah-berawal-dari-kedai-es-teler-sari-mulia-asli|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Pikeun nyumponan kabutuhan hirup, kulawarga Darmowiyono ngalalana ka Jakarta sarta ngajual bungbuahan sacara asongan di wewengkon Menteng, Jakarta Pusat. Ku sabab hasil ngajual bungbuahan dirasa can cukup pikeun kahirupan sapopoé, Tukiman jeung pamajikanana tuluy miboga inisiatif ngajual és buah. Lila-lila maranéhna ngalakukeun inovasi ku nyampurkeun nangka, kalapa, alpuket, sirop, jeung susu. Teu disangka, loba jalma anu resep kana campuran bungbuahan éta.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ngaran “és teler” asalna tina ucapan salah saurang palanggan anu nyebutkeun yén “ésna matak teler”. Tina éta ucapan, kecap “és teler” tuluy dipaké jadi ngaran pikeun ieu inuman.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Saterusna, kulawarga Darmowiyono muka warung dahar di daérah Cikini, Jakarta Pusat, pasna di kawasan Metropole Megaria. Rumah makan éta dingaranan “Es Teler Sari Mulia Asli”. Sajaba ngajual és teler, tempat éta ogé nyadiakeun hayam bakar, bakso, sioméy, jeung rupa-rupa inuman séjén. Usaha kulawarga Darmowiyono terus mekar nepi ka kiwari.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Es Teler Sari Mulia Asli, Usaha yang Dirintis karena Wangsit dalam Mimpi|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/115102127/es-teler-sari-mulia-asli-usaha-yang-dirintis-karena-wangsit-dalam-mimpi|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka ayeuna, usaha éta geus miboga sababaraha cabang. Palangganna ogé asalna ti rupa-rupa kalangan, kaasup seniman jeung pulitikus kasohor. Dina taun 1993, Samijem kungsi diondang pikeun milu siaran tipi ku Ebeth Kadarusman, salah saurang palanggan satia és telerna.

Kulawarga Darmowiyono ogé muka dua rumah makan di kampung halamanna di Sukoharjo kalayan ngaran “Siomay WOLU-WOLU”. Dina widang kulinér, taun 2005 és teler sacara resmi dijadikeun inuman has Sukoharjo ku Bupati Sukoharjo waktu harita, nyaéta Bambang Riyanto.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-07-30|title=Es Teler|url=https://www.tribunnewswiki.com/2019/07/30/es-teler|work=Koran Tribun News|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;

== Rupa-rupa es teler ==

=== Es teler Bandung ===
Es teler Bandung dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cincau, agar-agar, sagu mutiara, roti tawar, cai kalapa ngora, santan, cai gula, jeung susu kentel amis.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rri.co.id/meulaboh/berita-lain/696096/asal-usul-es-teler-minuman-segar-yang-mengenyagkan|website=rri.co.id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

Di Bandung jeung sawatara wewengkon di Jawa Barat, es teler sok disaruakeun jeung Es doger dina hal komposisina. Duanana sarua ngagunakeun bahan saperti kalapa ngora, gula, alpuket, susu, jeung santan. Sanajan kitu, és doger biasana ditambahan tape jeung ketan hideung, ari es teler mah leuwih mindeng ngagunakeun campuran bungbuahan minangka eusina anu utama.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Es teler Bogor ===
Es teler Bogor dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cau, cincau, kalapa parut sangrai, jeung susu kentel amis. Di Bogor, sawatara padagang ngajual és teler dina porsi gedé kalayan eusi anu padet sarta maké durén minangka salah sahiji bahan tambahan.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cari Kuliner Indonesia Merupakan Tempat yang menyediakan info tentang berbagai macam Kuliner Yang Ada Di Indonesia dari yang terlaris sampai termurah berdasarkan kota maupun kategori|url=https://www.carikulinerindonesia.com/|website=www.carikulinerindonesia.com|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Campuran bahan éta ngahasilkeun tékstur anu kentel jeung rasa anu gurih. Sababaraha padagang ogé nyadiakeun rupa-rupa variasi, saperti tambahan bubuk coklat, kéju, atawa olahan alpuket.

=== Es teler Jakarta ===
Es teler Jakarta dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, susu kentel amis, jeung sirop gula beureum. Komposisi bahan es teler di Jakarta sabenerna henteu jauh béda jeung es teler di daérah séjén di Indonesia.

Di Jakarta, es teler dijual di rupa-rupa tempat, mimitian ti padagang kaki lima nepi ka restoran jeung hotél. Béda anu paling katara biasana aya dina cara panyuguhanana, utamana di restoran jeung hotél anu nyuguhkeun es teler kalayan tampilan leuwih éndah sarta wadah anu rupa-rupa.

=== Es teler Makassar ===
Es teler Makassar dijieun tina alpuket, gedang, daging kalapa ngora, nangka, cincau, sagu mutiara, kacang disco,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rismawati|date=2026-02-20|title=Resep Es Teler Saus Gula Merah khas Makassar, Cocok buat Takjil|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/resep-es-teler-saus-gula-merah-khas-makassar-cocok-buat-takjil-c1c2-01-8rdny-gltl0d|website=IDN Times|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; susu kentel amis, jeung saos gula anu dijieun tina gula beureum, tipung hunkwe bodas, jeung uyah.

Es teler di Makassar umumna miboga komposisi anu teu pati béda jeung daérah séjén. Nu jadi ciri hasna nyaéta pamakéan saos gula beureum anu kentel jeung seungit. Sajaba ti éta, dina sababaraha panyuguhan sok ditambahan sirop has Bugis-Makassar&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Baharuddin|first=Burhan Andi|title=Es Teler Makassar, Segarnya Bikin Ngiler di Tengah Teriknya Kota Daeng|url=https://sulsel.pikiran-rakyat.com/kuliner/pr-2729553186/es-teler-makassar-segarnya-bikin-ngiler-di-tengah-teriknya-kota-daeng|website=Chanel Sulsel|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;  pikeun nambahan rasa jeung warna.

Dina kamekaranana, rupa-rupa topping saperti cincau, nata de coco, jeung boba ogé mimiti dipaké dina panyuguhan es teler di Makassar. Es teler dijual di rupa-rupa tempat usaha, ti mimiti gerai kadaharan, restoran, nepi ka padagang kaki lima, kaasup di kawasan wisata sabudeureun Pantai Losari.

[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]

== Rujukan ==</text>
      <sha1>fswoagm83y3f09izxhz12yve4slqwt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709619</id>
      <parentid>709618</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sajarah */</comment>
      <origin>709619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7707" sha1="6hw9fqe4j9wbh5foaaqgojuxy2t01dj" xml:space="preserve">[[Gambar:Es Teller 77.jpg|jmpl|Es teler]]
Es teler nyaéta inuman campuran bungbuahan has Indonesia anu ilaharna dijieun tina alpuket, kalapa ngora, jeung nangka (atawa bisa ogé ditambahan ku bungbuahan séjénna), tuluy dicampur ku susu kentel amis. Aya ogé nu nambahan cai gula atawa sirop, sarta kadangkala maké santan. Sanggeus éta, ditambahan és, boh és batu boh és serut.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 Maret 2025|title=Cara Bikin Es Teler yang Segar dan Nikmat untuk Dinikmati di Rumah|url=https://www.liputan6.com/feeds/read/5951156/cara-bikin-es-teler-yang-segar-dan-nikmat-untuk-dinikmati-di-rumah|website=Liputan6|access-date=31 Mei 2025}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Es teler dipikanyaho asalna ti Kabupatén Sukoharjo. Dina taun 1957, ieu inuman kapanggih ku pasangan salaki pamajikan, nyaéta H. Tukiman jeung Hj. Samijem Darmowiyono, warga Désa Juron, Kacamatan Nguter, Kabupatén Sukoharjo, Jawa Tengah.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Setya|first=Devi|title=Tukiman dan Samijem Peracik Es Teler Pertama di Indonesia|url=https://food.detik.com/berita-boga/d-4907184/tukiman-dan-samijem-peracik-es-teler-pertama-di-indonesia|work=[[Detik.com|detikcom]]|language=id|access-date=2022-05-16}}&lt;/ref&gt;

Hj. Samijem jeung Tukiman mangrupakeun jalma anu mimiti nyiptakeun racikan és teler. Samijem kungsi nétélakeun yén dirina anu mimiti manggihan campuran éta inuman, tuluy engkéna és teler sumebar sarta dipikawanoh di rupa-rupa tempat. Sanajan kitu, anjeunna henteu ngamatenkeun racikanana.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Asal-usul Es Teler, Benarkah Berawal dari Kedai Es Teler Sari Mulia Asli?|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/111150627/asal-usul-es-teler-benarkah-berawal-dari-kedai-es-teler-sari-mulia-asli|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Pikeun nyumponan kabutuhan hirup, kulawarga Darmowiyono ngalalana ka Jakarta sarta ngajual bungbuahan sacara asongan di wewengkon Menteng, Jakarta Pusat. Ku sabab hasil ngajual bungbuahan dirasa can cukup pikeun kahirupan sapopoé, Tukiman jeung pamajikanana tuluy miboga inisiatif ngajual és buah. Lila-lila maranéhna ngalakukeun inovasi ku nyampurkeun nangka, kalapa, alpuket, sirop, jeung susu. Teu disangka, loba jalma anu resep kana campuran bungbuahan éta.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ngaran “és teler” asalna tina ucapan salah saurang palanggan anu nyebutkeun yén “ésna matak teler”. Tina éta ucapan, kecap “és teler” tuluy dipaké jadi ngaran pikeun ieu inuman.{{fact}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Saterusna, kulawarga Darmowiyono muka warung dahar di daérah Cikini, Jakarta Pusat, pasna di kawasan Metropole Megaria. Rumah makan éta dingaranan “Es Teler Sari Mulia Asli”. Sajaba ngajual és teler, tempat éta ogé nyadiakeun hayam bakar, bakso, sioméy, jeung rupa-rupa inuman séjén. Usaha kulawarga Darmowiyono terus mekar nepi ka kiwari.{{fact}}&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Khairunnisa|first=Syifa Nuri|date=2020-03-06|title=Es Teler Sari Mulia Asli, Usaha yang Dirintis karena Wangsit dalam Mimpi|url=https://travel.kompas.com/read/2020/03/06/115102127/es-teler-sari-mulia-asli-usaha-yang-dirintis-karena-wangsit-dalam-mimpi|work=[[Kompas.com]]|language=id|access-date=2022-05-16|editor-last=Agmasari|editor-first=Silvita}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka ayeuna, usaha éta geus miboga sababaraha cabang. Palangganna ogé asalna ti rupa-rupa kalangan, kaasup seniman jeung pulitikus kasohor. Dina taun 1993, Samijem kungsi diondang pikeun milu siaran tipi ku Ebeth Kadarusman, salah saurang palanggan satia és telerna.

Kulawarga Darmowiyono ogé muka dua rumah makan di kampung halamanna di Sukoharjo kalayan ngaran “Siomay WOLU-WOLU”. Dina widang kulinér, taun 2005 és teler sacara resmi dijadikeun inuman has Sukoharjo ku Bupati Sukoharjo waktu harita, nyaéta Bambang Riyanto.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-07-30|title=Es Teler|url=https://www.tribunnewswiki.com/2019/07/30/es-teler|work=Koran Tribun News|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;

== Rupa-rupa es teler ==

=== Es teler Bandung ===
Es teler Bandung dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cincau, agar-agar, sagu mutiara, roti tawar, cai kalapa ngora, santan, cai gula, jeung susu kentel amis.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rri.co.id/meulaboh/berita-lain/696096/asal-usul-es-teler-minuman-segar-yang-mengenyagkan|website=rri.co.id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

Di Bandung jeung sawatara wewengkon di Jawa Barat, es teler sok disaruakeun jeung Es doger dina hal komposisina. Duanana sarua ngagunakeun bahan saperti kalapa ngora, gula, alpuket, susu, jeung santan. Sanajan kitu, és doger biasana ditambahan tape jeung ketan hideung, ari es teler mah leuwih mindeng ngagunakeun campuran bungbuahan minangka eusina anu utama.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Es teler Bogor ===
Es teler Bogor dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, cau, cincau, kalapa parut sangrai, jeung susu kentel amis. Di Bogor, sawatara padagang ngajual és teler dina porsi gedé kalayan eusi anu padet sarta maké durén minangka salah sahiji bahan tambahan.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cari Kuliner Indonesia Merupakan Tempat yang menyediakan info tentang berbagai macam Kuliner Yang Ada Di Indonesia dari yang terlaris sampai termurah berdasarkan kota maupun kategori|url=https://www.carikulinerindonesia.com/|website=www.carikulinerindonesia.com|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Campuran bahan éta ngahasilkeun tékstur anu kentel jeung rasa anu gurih. Sababaraha padagang ogé nyadiakeun rupa-rupa variasi, saperti tambahan bubuk coklat, kéju, atawa olahan alpuket.

=== Es teler Jakarta ===
Es teler Jakarta dijieun tina alpuket, daging kalapa ngora, nangka, susu kentel amis, jeung sirop gula beureum. Komposisi bahan es teler di Jakarta sabenerna henteu jauh béda jeung es teler di daérah séjén di Indonesia.{{fact}}

Di Jakarta, es teler dijual di rupa-rupa tempat, mimitian ti padagang kaki lima nepi ka restoran jeung hotél. Béda anu paling katara biasana aya dina cara panyuguhanana, utamana di restoran jeung hotél anu nyuguhkeun es teler kalayan tampilan leuwih éndah sarta wadah anu rupa-rupa.{{fact}}

=== Es teler Makassar ===
Es teler Makassar dijieun tina alpuket, gedang, daging kalapa ngora, nangka, cincau, sagu mutiara, kacang disco,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rismawati|date=2026-02-20|title=Resep Es Teler Saus Gula Merah khas Makassar, Cocok buat Takjil|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/resep-es-teler-saus-gula-merah-khas-makassar-cocok-buat-takjil-c1c2-01-8rdny-gltl0d|website=IDN Times|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; susu kentel amis, jeung saos gula anu dijieun tina gula beureum, tipung hunkwe bodas, jeung uyah.

Es teler di Makassar umumna miboga komposisi anu teu pati béda jeung daérah séjén. Nu jadi ciri hasna nyaéta pamakéan saos gula beureum anu kentel jeung seungit. Sajaba ti éta, dina sababaraha panyuguhan sok ditambahan sirop has Bugis-Makassar&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Baharuddin|first=Burhan Andi|title=Es Teler Makassar, Segarnya Bikin Ngiler di Tengah Teriknya Kota Daeng|url=https://sulsel.pikiran-rakyat.com/kuliner/pr-2729553186/es-teler-makassar-segarnya-bikin-ngiler-di-tengah-teriknya-kota-daeng|website=Chanel Sulsel|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;  pikeun nambahan rasa jeung warna.

Dina kamekaranana, rupa-rupa topping saperti cincau, nata de coco, jeung boba ogé mimiti dipaké dina panyuguhan es teler di Makassar. Es teler dijual di rupa-rupa tempat usaha, ti mimiti gerai kadaharan, restoran, nepi ka padagang kaki lima, kaasup di kawasan wisata sabudeureun Pantai Losari.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]

== Rujukan ==</text>
      <sha1>6hw9fqe4j9wbh5foaaqgojuxy2t01dj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kamir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108582</id>
    <revision>
      <id>709620</id>
      <timestamp>2026-05-21T16:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Kamir, sok ditulis ogé minangka Khamir (basa Jawa: ꦏ꦳ꦩꦶꦂ) atawa dipikawanoh ku ngaran samir, mangrupa kadaharan has Pemalang. Mimiti sumebarna kuéh khamir dibawa ku warga asal Arab Saudi anu cicing di Mulyoharjo.[1] Sacara wangun, ieu kuéh ngabogaan bentuk buleud jeung gepéng kalayan warna semu coklat. Saulas mirip jeung kuéh apem atawa serabi, tapi kuéh kamir miboga ukuran anu leuwih gedé sarta téksturna leuwih kandel.[2]  Kuéh ieu dijieun tina adonan t...</comment>
      <origin>709620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="58lhpk5wjcmf5u7nqi2b3q97zo0aom8" xml:space="preserve">Kamir, sok ditulis ogé minangka Khamir (basa Jawa: ꦏ꦳ꦩꦶꦂ) atawa dipikawanoh ku ngaran samir, mangrupa kadaharan has Pemalang. Mimiti sumebarna kuéh khamir dibawa ku warga asal Arab Saudi anu cicing di Mulyoharjo.[1] Sacara wangun, ieu kuéh ngabogaan bentuk buleud jeung gepéng kalayan warna semu coklat. Saulas mirip jeung kuéh apem atawa serabi, tapi kuéh kamir miboga ukuran anu leuwih gedé sarta téksturna leuwih kandel.[2]

Kuéh ieu dijieun tina adonan tipung gandum, mantega, jeung endog, kadangkala dicampur ku bahan séjén saperti cau ambon atawa tape. Kamir aya dua rupa, nyaéta kamir béas jeung kamir tipung. Di pasaran Kota Pemalang, kamir tipung leuwih loba kapanggih lantaran leuwih awét, sedengkeun kamir béas biasana dijieun dumasar kana pesenan.[3] Sabagian jalma nyebut ieu kuéh ku ngaran Samir.[4]</text>
      <sha1>58lhpk5wjcmf5u7nqi2b3q97zo0aom8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709621</id>
      <parentid>709620</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="4w8u73ht00mx71o0v85n7pdqjlvbehe" xml:space="preserve">Kamir, sok ditulis ogé minangka Khamir (basa Jawa: ꦏ꦳ꦩꦶꦂ) atawa dipikawanoh ku ngaran samir, mangrupa kadaharan has Pemalang. Mimiti sumebarna kuéh khamir dibawa ku warga asal Arab Saudi anu cicing di Mulyoharjo.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pemalang|first=Pemkab|title=Kue Khamir|url=https://pemalangkab.go.id/2017/01/kuliner-pemalang-khamir-arab|website=Website Resmi Pemerintah Kabupaten Pemalang|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Sacara wangun, ieu kuéh ngabogaan bentuk buleud jeung gepéng kalayan warna semu coklat. Saulas mirip jeung kuéh apem atawa serabi, tapi kuéh kamir miboga ukuran anu leuwih gedé sarta téksturna leuwih kandel.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cita Rasa Arab Saudi di Kue Mangkok Kamir Pemalang|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/cita-rasa-arab-saudi-di-kue-kamir-pemalang/|website=Indonesia Kaya|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Kuéh ieu dijieun tina adonan tipung gandum, mantega, jeung endog, kadangkala dicampur ku bahan séjén saperti cau ambon atawa tape. Kamir aya dua rupa, nyaéta kamir béas jeung kamir tipung. Di pasaran Kota Pemalang, kamir tipung leuwih loba kapanggih lantaran leuwih awét, sedengkeun kamir béas biasana dijieun dumasar kana pesenan.&lt;ref&gt;[http://portalpemalang.blogspot.com/2009/03/kue-khamir-jajanan-khas-pemalang.html Ada khamir beras dan khamir terigu.]&lt;/ref&gt; Sabagian jalma nyebut ieu kuéh ku ngaran Samir.&lt;ref&gt;[http://www.ayojajan.com/formkomentartempat.php?idtempat=1202 Kue Samir Pemalang, sebuah salah penyebutan seharusnya Kue Kamir.]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4w8u73ht00mx71o0v85n7pdqjlvbehe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709622</id>
      <parentid>709621</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1549" sha1="fehibh9p8thcaldmjkgd72oyuiug3jj" xml:space="preserve">Kamir, sok ditulis ogé minangka Khamir (basa Jawa: ꦏ꦳ꦩꦶꦂ) atawa dipikawanoh ku ngaran samir, mangrupa kadaharan has Pemalang. Mimiti sumebarna kuéh khamir dibawa ku warga asal Arab Saudi anu cicing di Mulyoharjo.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pemalang|first=Pemkab|title=Kue Khamir|url=https://pemalangkab.go.id/2017/01/kuliner-pemalang-khamir-arab|website=Website Resmi Pemerintah Kabupaten Pemalang|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Sacara wangun, ieu kuéh ngabogaan bentuk buleud jeung gepéng kalayan warna semu coklat. Saulas mirip jeung kuéh apem atawa serabi, tapi kuéh kamir miboga ukuran anu leuwih gedé sarta téksturna leuwih kandel.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cita Rasa Arab Saudi di Kue Mangkok Kamir Pemalang|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/cita-rasa-arab-saudi-di-kue-kamir-pemalang/|website=Indonesia Kaya|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Kuéh ieu dijieun tina adonan tipung gandum, mantega, jeung endog, kadangkala dicampur ku bahan séjén saperti cau ambon atawa tape. Kamir aya dua rupa, nyaéta kamir béas jeung kamir tipung. Di pasaran Kota Pemalang, kamir tipung leuwih loba kapanggih lantaran leuwih awét, sedengkeun kamir béas biasana dijieun dumasar kana pesenan.&lt;ref&gt;[http://portalpemalang.blogspot.com/2009/03/kue-khamir-jajanan-khas-pemalang.html Ada khamir beras dan khamir terigu.]&lt;/ref&gt; Sabagian jalma nyebut ieu kuéh ku ngaran Samir.&lt;ref&gt;[http://www.ayojajan.com/formkomentartempat.php?idtempat=1202 Kue Samir Pemalang, sebuah salah penyebutan seharusnya Kue Kamir.]&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>fehibh9p8thcaldmjkgd72oyuiug3jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709623</id>
      <parentid>709622</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2649" sha1="jt6cojoelmo9w11kawosw2d9smsnlgm" xml:space="preserve">Kamir, sok ditulis ogé minangka Khamir (basa Jawa: ꦏ꦳ꦩꦶꦂ) atawa dipikawanoh ku ngaran samir, mangrupa kadaharan has Pemalang. Mimiti sumebarna kuéh khamir dibawa ku warga asal Arab Saudi anu cicing di Mulyoharjo.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pemalang|first=Pemkab|title=Kue Khamir|url=https://pemalangkab.go.id/2017/01/kuliner-pemalang-khamir-arab|website=Website Resmi Pemerintah Kabupaten Pemalang|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Sacara wangun, ieu kuéh ngabogaan bentuk buleud jeung gepéng kalayan warna semu coklat. Saulas mirip jeung kuéh apem atawa serabi, tapi kuéh kamir miboga ukuran anu leuwih gedé sarta téksturna leuwih kandel.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cita Rasa Arab Saudi di Kue Mangkok Kamir Pemalang|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/cita-rasa-arab-saudi-di-kue-kamir-pemalang/|website=Indonesia Kaya|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Kuéh ieu dijieun tina adonan tipung gandum, mantega, jeung endog, kadangkala dicampur ku bahan séjén saperti cau ambon atawa tape. Kamir aya dua rupa, nyaéta kamir béas jeung kamir tipung. Di pasaran Kota Pemalang, kamir tipung leuwih loba kapanggih lantaran leuwih awét, sedengkeun kamir béas biasana dijieun dumasar kana pesenan.&lt;ref&gt;[http://portalpemalang.blogspot.com/2009/03/kue-khamir-jajanan-khas-pemalang.html Ada khamir beras dan khamir terigu.]&lt;/ref&gt; Sabagian jalma nyebut ieu kuéh ku ngaran Samir.&lt;ref&gt;[http://www.ayojajan.com/formkomentartempat.php?idtempat=1202 Kue Samir Pemalang, sebuah salah penyebutan seharusnya Kue Kamir.]&lt;/ref&gt;

== Wangun kamir ==

Kuéh ieu wangunna buleud, gepéng, sarta warnana semu coklat, ampir sarupa jeung kuéh apem atawa serabi, tapi rada leuwih gedé jeung leuwih padet. Ari ukuranana rupa-rupa, nu panggedéna bisa saukuran piring dahar, sedengkeun nu pangleutikna saukuran mangkok. Ukuran éta biasana gumantung kana paménta nu mesen. Malah kungsi aya usaha pikeun nyieun kamir ukuran raksasa, tapi gagal lantaran henteu asak sacara rata.{{fact}}

Tahap utama dina ngabentuk adonan nepi ka nyarupaan roti nyaéta prosés férméntasi adonan tipung maké khamir roti. Férméntasi éta miboga fungsi pikeun ngahasilkeun gas karbon dioksida (CO2)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=15 Februari 2024 {{!}} 20.07 WIB|title=Roti Kamir Kuliner Khas Pemalang, Bentuk Akulturasi Arab dan Jawa|url=https://www.tempo.co/gaya-hidup/roti-kamir-kuliner-khas-pemalang-bentuk-akulturasi-arab-dan-jawa--86930|website=Tempo|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; anu ngajadikeun adonan ngagedéan. Sajaba ti éta, khamir ogé ngahasilkeun sanyawa asam jeung alkohol anu méré aroma has kana roti.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>jt6cojoelmo9w11kawosw2d9smsnlgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709624</id>
      <parentid>709623</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="cxcn9rikscbbpyvw9rd89l5nusmdnqw" xml:space="preserve">[[Gambar:Kamir Arab kecil.jpg|jmpl|Kueh kamir]]
Kamir, sok ditulis ogé minangka Khamir (basa Jawa: ꦏ꦳ꦩꦶꦂ) atawa dipikawanoh ku ngaran samir, mangrupa kadaharan has Pemalang. Mimiti sumebarna kuéh khamir dibawa ku warga asal Arab Saudi anu cicing di Mulyoharjo.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pemalang|first=Pemkab|title=Kue Khamir|url=https://pemalangkab.go.id/2017/01/kuliner-pemalang-khamir-arab|website=Website Resmi Pemerintah Kabupaten Pemalang|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Sacara wangun, ieu kuéh ngabogaan bentuk buleud jeung gepéng kalayan warna semu coklat. Saulas mirip jeung kuéh apem atawa serabi, tapi kuéh kamir miboga ukuran anu leuwih gedé sarta téksturna leuwih kandel.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cita Rasa Arab Saudi di Kue Mangkok Kamir Pemalang|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/cita-rasa-arab-saudi-di-kue-kamir-pemalang/|website=Indonesia Kaya|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Kuéh ieu dijieun tina adonan tipung gandum, mantega, jeung endog, kadangkala dicampur ku bahan séjén saperti cau ambon atawa tape. Kamir aya dua rupa, nyaéta kamir béas jeung kamir tipung. Di pasaran Kota Pemalang, kamir tipung leuwih loba kapanggih lantaran leuwih awét, sedengkeun kamir béas biasana dijieun dumasar kana pesenan.&lt;ref&gt;[http://portalpemalang.blogspot.com/2009/03/kue-khamir-jajanan-khas-pemalang.html Ada khamir beras dan khamir terigu.]&lt;/ref&gt; Sabagian jalma nyebut ieu kuéh ku ngaran Samir.&lt;ref&gt;[http://www.ayojajan.com/formkomentartempat.php?idtempat=1202 Kue Samir Pemalang, sebuah salah penyebutan seharusnya Kue Kamir.]&lt;/ref&gt;

== Wangun kamir ==

Kuéh ieu wangunna buleud, gepéng, sarta warnana semu coklat, ampir sarupa jeung kuéh apem atawa serabi, tapi rada leuwih gedé jeung leuwih padet. Ari ukuranana rupa-rupa, nu panggedéna bisa saukuran piring dahar, sedengkeun nu pangleutikna saukuran mangkok. Ukuran éta biasana gumantung kana paménta nu mesen. Malah kungsi aya usaha pikeun nyieun kamir ukuran raksasa, tapi gagal lantaran henteu asak sacara rata.{{fact}}

Tahap utama dina ngabentuk adonan nepi ka nyarupaan roti nyaéta prosés férméntasi adonan tipung maké khamir roti. Férméntasi éta miboga fungsi pikeun ngahasilkeun gas karbon dioksida (CO2)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=15 Februari 2024 {{!}} 20.07 WIB|title=Roti Kamir Kuliner Khas Pemalang, Bentuk Akulturasi Arab dan Jawa|url=https://www.tempo.co/gaya-hidup/roti-kamir-kuliner-khas-pemalang-bentuk-akulturasi-arab-dan-jawa--86930|website=Tempo|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; anu ngajadikeun adonan ngagedéan. Sajaba ti éta, khamir ogé ngahasilkeun sanyawa asam jeung alkohol anu méré aroma has kana roti.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>cxcn9rikscbbpyvw9rd89l5nusmdnqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709625</id>
      <parentid>709624</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="j0nlo72uv9di743etdc3h0xb7ox84wt" xml:space="preserve">[[Gambar:Kamir Arab kecil.jpg|jmpl|Kueh kamir]]
Kamir, sok ditulis ogé minangka Khamir (basa Jawa: ꦏ꦳ꦩꦶꦂ) atawa dipikawanoh ku ngaran samir, mangrupa kadaharan has Pemalang. Mimiti sumebarna kuéh khamir dibawa ku warga asal Arab Saudi anu cicing di Mulyoharjo.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pemalang|first=Pemkab|title=Kue Khamir|url=https://pemalangkab.go.id/2017/01/kuliner-pemalang-khamir-arab|website=Website Resmi Pemerintah Kabupaten Pemalang|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Sacara wangun, ieu kuéh ngabogaan bentuk buleud jeung gepéng kalayan warna semu coklat. Saulas mirip jeung kuéh apem atawa serabi, tapi kuéh kamir miboga ukuran anu leuwih gedé sarta téksturna leuwih kandel.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cita Rasa Arab Saudi di Kue Mangkok Kamir Pemalang|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/cita-rasa-arab-saudi-di-kue-kamir-pemalang/|website=Indonesia Kaya|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Kuéh ieu dijieun tina adonan tipung gandum, mantega, jeung endog, kadangkala dicampur ku bahan séjén saperti cau ambon atawa tape. Kamir aya dua rupa, nyaéta kamir béas jeung kamir tipung. Di pasaran Kota Pemalang, kamir tipung leuwih loba kapanggih lantaran leuwih awét, sedengkeun kamir béas biasana dijieun dumasar kana pesenan.&lt;ref&gt;[http://portalpemalang.blogspot.com/2009/03/kue-khamir-jajanan-khas-pemalang.html Ada khamir beras dan khamir terigu.]&lt;/ref&gt; Sabagian jalma nyebut ieu kuéh ku ngaran Samir.&lt;ref&gt;[http://www.ayojajan.com/formkomentartempat.php?idtempat=1202 Kue Samir Pemalang, sebuah salah penyebutan seharusnya Kue Kamir.]&lt;/ref&gt;

== Wangun kamir ==

Kuéh ieu wangunna buleud, gepéng, sarta warnana semu coklat, ampir sarupa jeung kuéh apem atawa serabi, tapi rada leuwih gedé jeung leuwih padet. Ari ukuranana rupa-rupa, nu panggedéna bisa saukuran piring dahar, sedengkeun nu pangleutikna saukuran mangkok. Ukuran éta biasana gumantung kana paménta nu mesen. Malah kungsi aya usaha pikeun nyieun kamir ukuran raksasa, tapi gagal lantaran henteu asak sacara rata.{{fact}}

Tahap utama dina ngabentuk adonan nepi ka nyarupaan roti nyaéta prosés férméntasi adonan tipung maké khamir roti. Férméntasi éta miboga fungsi pikeun ngahasilkeun gas karbon dioksida (CO2)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=15 Februari 2024 {{!}} 20.07 WIB|title=Roti Kamir Kuliner Khas Pemalang, Bentuk Akulturasi Arab dan Jawa|url=https://www.tempo.co/gaya-hidup/roti-kamir-kuliner-khas-pemalang-bentuk-akulturasi-arab-dan-jawa--86930|website=Tempo|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; anu ngajadikeun adonan ngagedéan. Sajaba ti éta, khamir ogé ngahasilkeun sanyawa asam jeung alkohol anu méré aroma has kana roti.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sajarah ==

Numutkeun carita, jalma anu mimiti nyieun kuéh kamir nyaéta saurang warga asal Arab Saudi anu cicing di Kalurahan Mulyoharjo, anu dipikawanoh ogé ku sebutan Kampung Arab. Ngaran “kamir” sorangan can écés asalna tina kecap naon. Naha asalna tina kecap ''khamer'' (basa Arab) anu hartina mabokkeun, atawa tina ngaran jalma turunan Arab éta sorangan.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Nanging, kamungkinan anu leuwih deukeut nyaéta yén ngaran kamir asalna tina kecap ''khamir'' anu dina basa Arab hartina ragi. Dina prosés nyieun kuéh kamir, saméméh diasakan, adonan biasana didiémkeun heula sapeuting supaya bisa ngagedéan kalayan sampurna nepi ka lumangsung prosés férméntasi.[5]

== Rujukan ==</text>
      <sha1>j0nlo72uv9di743etdc3h0xb7ox84wt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709626</id>
      <parentid>709625</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T16:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3445" sha1="ojbzil9nopr3sdfz71tk33u4wvvozyd" xml:space="preserve">[[Gambar:Kamir Arab kecil.jpg|jmpl|Kueh kamir]]
Kamir, sok ditulis ogé minangka Khamir (basa Jawa: ꦏ꦳ꦩꦶꦂ) atawa dipikawanoh ku ngaran samir, mangrupa kadaharan has Pemalang. Mimiti sumebarna kuéh khamir dibawa ku warga asal Arab Saudi anu cicing di Mulyoharjo.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pemalang|first=Pemkab|title=Kue Khamir|url=https://pemalangkab.go.id/2017/01/kuliner-pemalang-khamir-arab|website=Website Resmi Pemerintah Kabupaten Pemalang|language=id|access-date=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Sacara wangun, ieu kuéh ngabogaan bentuk buleud jeung gepéng kalayan warna semu coklat. Saulas mirip jeung kuéh apem atawa serabi, tapi kuéh kamir miboga ukuran anu leuwih gedé sarta téksturna leuwih kandel.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cita Rasa Arab Saudi di Kue Mangkok Kamir Pemalang|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/cita-rasa-arab-saudi-di-kue-kamir-pemalang/|website=Indonesia Kaya|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Kuéh ieu dijieun tina adonan tipung gandum, mantega, jeung endog, kadangkala dicampur ku bahan séjén saperti cau ambon atawa tape. Kamir aya dua rupa, nyaéta kamir béas jeung kamir tipung. Di pasaran Kota Pemalang, kamir tipung leuwih loba kapanggih lantaran leuwih awét, sedengkeun kamir béas biasana dijieun dumasar kana pesenan.&lt;ref&gt;[http://portalpemalang.blogspot.com/2009/03/kue-khamir-jajanan-khas-pemalang.html Ada khamir beras dan khamir terigu.]&lt;/ref&gt; Sabagian jalma nyebut ieu kuéh ku ngaran Samir.&lt;ref&gt;[http://www.ayojajan.com/formkomentartempat.php?idtempat=1202 Kue Samir Pemalang, sebuah salah penyebutan seharusnya Kue Kamir.]&lt;/ref&gt;

== Wangun kamir ==

Kuéh ieu wangunna buleud, gepéng, sarta warnana semu coklat, ampir sarupa jeung kuéh apem atawa serabi, tapi rada leuwih gedé jeung leuwih padet. Ari ukuranana rupa-rupa, nu panggedéna bisa saukuran piring dahar, sedengkeun nu pangleutikna saukuran mangkok. Ukuran éta biasana gumantung kana paménta nu mesen. Malah kungsi aya usaha pikeun nyieun kamir ukuran raksasa, tapi gagal lantaran henteu asak sacara rata.{{fact}}

Tahap utama dina ngabentuk adonan nepi ka nyarupaan roti nyaéta prosés férméntasi adonan tipung maké khamir roti. Férméntasi éta miboga fungsi pikeun ngahasilkeun gas karbon dioksida (CO2)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=15 Februari 2024 {{!}} 20.07 WIB|title=Roti Kamir Kuliner Khas Pemalang, Bentuk Akulturasi Arab dan Jawa|url=https://www.tempo.co/gaya-hidup/roti-kamir-kuliner-khas-pemalang-bentuk-akulturasi-arab-dan-jawa--86930|website=Tempo|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; anu ngajadikeun adonan ngagedéan. Sajaba ti éta, khamir ogé ngahasilkeun sanyawa asam jeung alkohol anu méré aroma has kana roti.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sajarah ==

Numutkeun carita, jalma anu mimiti nyieun kuéh kamir nyaéta saurang warga asal Arab Saudi anu cicing di Kalurahan Mulyoharjo, anu dipikawanoh ogé ku sebutan Kampung Arab. Ngaran “kamir” sorangan can écés asalna tina kecap naon. Naha asalna tina kecap ''khamer'' (basa Arab) anu hartina mabokkeun, atawa tina ngaran jalma turunan Arab éta sorangan.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Nanging, kamungkinan anu leuwih deukeut nyaéta yén ngaran kamir asalna tina kecap ''khamir'' anu dina basa Arab hartina ragi. Dina prosés nyieun kuéh kamir, saméméh diasakan, adonan biasana didiémkeun heula sapeuting supaya bisa ngagedéan kalayan sampurna nepi ka lumangsung prosés férméntasi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Category:WikiMaknyus Jakarta]]

== Rujukan ==</text>
      <sha1>ojbzil9nopr3sdfz71tk33u4wvvozyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endog gulung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108583</id>
    <revision>
      <id>709638</id>
      <timestamp>2026-05-22T04:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Endog gulung nyaéta kadaharan tradisional sarta mangrupa variasi tina endog goréng, nyaéta hiji endog digoréng tuluy digulung maké tusukan anu biasana dijieun tina kai awi. Ieu kadaharan remen dihidangkeun jeung dijual di sakola, utamana di tingkat sakola dasar (SD).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/iefa-pooh/resep-telur-gulung-c1c2|title=Resep dan Cara Membuat Telur Gulung untuk Camilan Anak|last=Iefa_Pooh|last2=iefa_pooh|work=[[IDN Times]]|la...</comment>
      <origin>709638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1625" sha1="3iugz6z4w9bxn2b3typq76ti5h1xyr1" xml:space="preserve">Endog gulung nyaéta kadaharan tradisional sarta mangrupa variasi tina endog goréng, nyaéta hiji endog digoréng tuluy digulung maké tusukan anu biasana dijieun tina kai awi. Ieu kadaharan remen dihidangkeun jeung dijual di sakola, utamana di tingkat sakola dasar (SD).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/iefa-pooh/resep-telur-gulung-c1c2|title=Resep dan Cara Membuat Telur Gulung untuk Camilan Anak|last=Iefa_Pooh|last2=iefa_pooh|work=[[IDN Times]]|language=id|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt; Jajanan ieu kaasup jajanan legendaris lantaran geus aya ti taun 1990-an.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mustinda|first=Lusiana|title=Telur Gulung, Jajanan Tahun 90'an yang Populer Lagi|url=https://food.detik.com/info-kuliner/d-4364116/telur-gulung-jajanan-tahun-90an-yang-populer-lagi|website=detikfood|language=id-ID|access-date=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun sababaraha sumber, endog gulung mimiti populér deui minangka jajanan kaki lima kira-kira ti taun 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Kompasiana.com|date=2022-12-14|title=Manajemen Bisnis Telur Gulung|url=https://www.kompasiana.com/sitienjelnuraeni9565/6399785d9557ec01f24529b2/manajemen-bisnis-telur-gulung|website=KOMPASIANA|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Lamun saméméhna ieu kadaharan umumna dijual kira-kira Rp500 per tusuk, dina kamekaranana harga endog gulung jadi aya dina kisaran Rp1.000 nepi ka Rp2.000 atawa leuwih, gumantung kana variasi jeung bahan tambahan anu dipaké. Sababaraha padagang tuluy nyieun inovasi ku nambahan rupa-rupa eusian, saperti bihun, kornét, ''fish roll'', ''crab stick'', baso, jeung sosis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>3iugz6z4w9bxn2b3typq76ti5h1xyr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709639</id>
      <parentid>709638</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="dxjp12mp6tb25d2ilivugfnq56f5zja" xml:space="preserve">Endog gulung nyaéta kadaharan tradisional sarta mangrupa variasi tina endog goréng, nyaéta hiji endog digoréng tuluy digulung maké tusukan anu biasana dijieun tina kai awi. Ieu kadaharan remen dihidangkeun jeung dijual di sakola, utamana di tingkat sakola dasar (SD).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/iefa-pooh/resep-telur-gulung-c1c2|title=Resep dan Cara Membuat Telur Gulung untuk Camilan Anak|last=Iefa_Pooh|last2=iefa_pooh|work=[[IDN Times]]|language=id|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt; Jajanan ieu kaasup jajanan legendaris lantaran geus aya ti taun 1990-an.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mustinda|first=Lusiana|title=Telur Gulung, Jajanan Tahun 90'an yang Populer Lagi|url=https://food.detik.com/info-kuliner/d-4364116/telur-gulung-jajanan-tahun-90an-yang-populer-lagi|website=detikfood|language=id-ID|access-date=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun sababaraha sumber, endog gulung mimiti populér deui minangka jajanan kaki lima kira-kira ti taun 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Kompasiana.com|date=2022-12-14|title=Manajemen Bisnis Telur Gulung|url=https://www.kompasiana.com/sitienjelnuraeni9565/6399785d9557ec01f24529b2/manajemen-bisnis-telur-gulung|website=KOMPASIANA|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Lamun saméméhna ieu kadaharan umumna dijual kira-kira Rp500 per tusuk, dina kamekaranana harga endog gulung jadi aya dina kisaran Rp1.000 nepi ka Rp2.000 atawa leuwih, gumantung kana variasi jeung bahan tambahan anu dipaké. Sababaraha padagang tuluy nyieun inovasi ku nambahan rupa-rupa eusian, saperti bihun, kornét, ''fish roll'', ''crab stick'', baso, jeung sosis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>dxjp12mp6tb25d2ilivugfnq56f5zja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709640</id>
      <parentid>709639</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="c2vz0jrmbmta0r027ep43741t168uoh" xml:space="preserve">Endog gulung nyaéta kadaharan tradisional sarta mangrupa variasi tina endog goréng, nyaéta hiji endog digoréng tuluy digulung maké tusukan anu biasana dijieun tina kai awi. Ieu kadaharan remen dihidangkeun jeung dijual di sakola, utamana di tingkat sakola dasar (SD).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/iefa-pooh/resep-telur-gulung-c1c2|title=Resep dan Cara Membuat Telur Gulung untuk Camilan Anak|last=Iefa_Pooh|last2=iefa_pooh|work=[[IDN Times]]|language=id|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt; Jajanan ieu kaasup jajanan legendaris lantaran geus aya ti taun 1990-an.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mustinda|first=Lusiana|title=Telur Gulung, Jajanan Tahun 90'an yang Populer Lagi|url=https://food.detik.com/info-kuliner/d-4364116/telur-gulung-jajanan-tahun-90an-yang-populer-lagi|website=detikfood|language=id-ID|access-date=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun sababaraha sumber, endog gulung mimiti populér deui minangka jajanan kaki lima kira-kira ti taun 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Kompasiana.com|date=2022-12-14|title=Manajemen Bisnis Telur Gulung|url=https://www.kompasiana.com/sitienjelnuraeni9565/6399785d9557ec01f24529b2/manajemen-bisnis-telur-gulung|website=KOMPASIANA|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Lamun saméméhna ieu kadaharan umumna dijual kira-kira Rp500 per tusuk, dina kamekaranana harga endog gulung jadi aya dina kisaran Rp1.000 nepi ka Rp2.000 atawa leuwih, gumantung kana variasi jeung bahan tambahan anu dipaké. Sababaraha padagang tuluy nyieun inovasi ku nambahan rupa-rupa eusian, saperti bihun, kornét, ''fish roll'', ''crab stick'', baso, jeung sosis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cara nyieun ==

Cara nyieun endog gulung kawilang gampang lantaran ampir sarua jeung nyieun endog dadar biasa. Nu mindeng ngajadikeun ieu kadaharan gagal dijieun nyaéta téhnik nyebarkeun endog dina minyak panas jeung téhnik ngagulungna kalayan bener, sabab dua hal éta nu ngajadikeun endog gulung jarang dijieun ku loba jalma.

Bahan-bahan anu diperlukeun pikeun nyieun ieu kadaharan cukup basajan lantaran ampir sarua jeung bahan pikeun nyieun endog dadar. Pikeun nyieunna diperlukeun hiji butir endog jeung saparapat séndok téh uyah. Sanggeus bahan geus siap, peupeuskeun endog kana wadah tuluy taburkeun uyah di luhurna, sanggeus éta kocok nepi ka rata. Ulah poho, panaskeun minyak dina penggoréngan. Minyakna kudu loba sabab éta minyak nu bakal ngabantu endog sumebar. Sanggeus minyak panas, candak dua atawa tilu séndok makan adonan endog tina wadah tuluy sebarkeun rata kana sakabéh minyak panas dina wajajan. Sanggeus endog asak, candak tusukan tuluy gulung endog nepi ka rapet kana sisi tusukan. Endog gulung ogé geus siap dihidangkeun.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/kumparanfood/resep-masakan-cara-membuat-telur-gulung-anti-gagal-1533814983435184980|title=Resep Masakan: Cara Membuat Telur Gulung Anti Gagal|website=kumparan|language=id-ID|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>c2vz0jrmbmta0r027ep43741t168uoh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709641</id>
      <parentid>709640</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4554" sha1="m9ti2583xys6oq1qssnzij5yyo4w83x" xml:space="preserve">Endog gulung nyaéta kadaharan tradisional sarta mangrupa variasi tina endog goréng, nyaéta hiji endog digoréng tuluy digulung maké tusukan anu biasana dijieun tina kai awi. Ieu kadaharan remen dihidangkeun jeung dijual di sakola, utamana di tingkat sakola dasar (SD).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/iefa-pooh/resep-telur-gulung-c1c2|title=Resep dan Cara Membuat Telur Gulung untuk Camilan Anak|last=Iefa_Pooh|last2=iefa_pooh|work=[[IDN Times]]|language=id|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt; Jajanan ieu kaasup jajanan legendaris lantaran geus aya ti taun 1990-an.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mustinda|first=Lusiana|title=Telur Gulung, Jajanan Tahun 90'an yang Populer Lagi|url=https://food.detik.com/info-kuliner/d-4364116/telur-gulung-jajanan-tahun-90an-yang-populer-lagi|website=detikfood|language=id-ID|access-date=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun sababaraha sumber, endog gulung mimiti populér deui minangka jajanan kaki lima kira-kira ti taun 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Kompasiana.com|date=2022-12-14|title=Manajemen Bisnis Telur Gulung|url=https://www.kompasiana.com/sitienjelnuraeni9565/6399785d9557ec01f24529b2/manajemen-bisnis-telur-gulung|website=KOMPASIANA|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Lamun saméméhna ieu kadaharan umumna dijual kira-kira Rp500 per tusuk, dina kamekaranana harga endog gulung jadi aya dina kisaran Rp1.000 nepi ka Rp2.000 atawa leuwih, gumantung kana variasi jeung bahan tambahan anu dipaké. Sababaraha padagang tuluy nyieun inovasi ku nambahan rupa-rupa eusian, saperti bihun, kornét, ''fish roll'', ''crab stick'', baso, jeung sosis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cara nyieun ==

Cara nyieun endog gulung kawilang gampang lantaran ampir sarua jeung nyieun endog dadar biasa. Nu mindeng ngajadikeun ieu kadaharan gagal dijieun nyaéta téhnik nyebarkeun endog dina minyak panas jeung téhnik ngagulungna kalayan bener, sabab dua hal éta nu ngajadikeun endog gulung jarang dijieun ku loba jalma.

Bahan-bahan anu diperlukeun pikeun nyieun ieu kadaharan cukup basajan lantaran ampir sarua jeung bahan pikeun nyieun endog dadar. Pikeun nyieunna diperlukeun hiji butir endog jeung saparapat séndok téh uyah. Sanggeus bahan geus siap, peupeuskeun endog kana wadah tuluy taburkeun uyah di luhurna, sanggeus éta kocok nepi ka rata. Ulah poho, panaskeun minyak dina penggoréngan. Minyakna kudu loba sabab éta minyak nu bakal ngabantu endog sumebar. Sanggeus minyak panas, candak dua atawa tilu séndok makan adonan endog tina wadah tuluy sebarkeun rata kana sakabéh minyak panas dina wajajan. Sanggeus endog asak, candak tusukan tuluy gulung endog nepi ka rapet kana sisi tusukan. Endog gulung ogé geus siap dihidangkeun.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/kumparanfood/resep-masakan-cara-membuat-telur-gulung-anti-gagal-1533814983435184980|title=Resep Masakan: Cara Membuat Telur Gulung Anti Gagal|website=kumparan|language=id-ID|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt;

== Téhnik ngagulung endog ==

Sanajan saulas katingalina gampang, nyieun endog gulung merlukeun téhnik husus, utamana dina tahap ngagoréng jeung ngagulungna. Dina prosésna, endog dikocok nepi ka ngabusa sarta téksturna jadi leuwih éncér, tuluy dituang kana minyak panas anu jumlahna cukup loba. Sanggeus sababaraha waktu, endog digulung maké batang lidi nalika masih aya dina minyak.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-01-31|title=Telur Gulung Makanan Tradisional Legendaris, Ini Asal-usulnya|url=https://suarabaru.id/2023/01/31/telur-gulung-makanan-tradisional-legendaris-ini-asal-usulnya|website=SuaraBaru.id|language=id-ID|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Dina prosés nyieunna, diperlukeun minyak anu suhuna cukup panas supaya endog asak sacara rata sarta ngabentuk tékstur anu luyu.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=palpos.co|title=Telur Gulung : Camilan Tradisional yang Terus Mendapatkan Tempat di Hati Masyarakat|url=https://palpos.disway.id/kuliner/read/700219/telur-gulung-camilan-tradisional-yang-terus-mendapatkan-tempat-di-hati-masyarakat|website=palpos.co|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Tahap ngagulung dilakukeun kalayan gancang supaya lapisan endog bisa napel sarta ngabentuk gulungan kalayan sampurna. Sababaraha padagang endog gulung ogé nambahan tipung sagu kana adonan supaya téksturna jadi leuwih lemes.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-01-31|title=Telur Gulung Makanan Tradisional Legendaris, Ini Asal-usulnya|url=https://suarabaru.id/2023/01/31/telur-gulung-makanan-tradisional-legendaris-ini-asal-usulnya|website=SuaraBaru.id|language=id-ID|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>m9ti2583xys6oq1qssnzij5yyo4w83x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709642</id>
      <parentid>709641</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4588" sha1="job0mfx9ifv52pmgi5r304hdt443rzc" xml:space="preserve">Endog gulung nyaéta kadaharan tradisional sarta mangrupa variasi tina endog goréng, nyaéta hiji endog digoréng tuluy digulung maké tusukan anu biasana dijieun tina kai awi. Ieu kadaharan remen dihidangkeun jeung dijual di sakola, utamana di tingkat sakola dasar (SD).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/iefa-pooh/resep-telur-gulung-c1c2|title=Resep dan Cara Membuat Telur Gulung untuk Camilan Anak|last=Iefa_Pooh|last2=iefa_pooh|work=[[IDN Times]]|language=id|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt; Jajanan ieu kaasup jajanan legendaris lantaran geus aya ti taun 1990-an.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mustinda|first=Lusiana|title=Telur Gulung, Jajanan Tahun 90'an yang Populer Lagi|url=https://food.detik.com/info-kuliner/d-4364116/telur-gulung-jajanan-tahun-90an-yang-populer-lagi|website=detikfood|language=id-ID|access-date=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun sababaraha sumber, endog gulung mimiti populér deui minangka jajanan kaki lima kira-kira ti taun 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Kompasiana.com|date=2022-12-14|title=Manajemen Bisnis Telur Gulung|url=https://www.kompasiana.com/sitienjelnuraeni9565/6399785d9557ec01f24529b2/manajemen-bisnis-telur-gulung|website=KOMPASIANA|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Lamun saméméhna ieu kadaharan umumna dijual kira-kira Rp500 per tusuk, dina kamekaranana harga endog gulung jadi aya dina kisaran Rp1.000 nepi ka Rp2.000 atawa leuwih, gumantung kana variasi jeung bahan tambahan anu dipaké. Sababaraha padagang tuluy nyieun inovasi ku nambahan rupa-rupa eusian, saperti bihun, kornét, ''fish roll'', ''crab stick'', baso, jeung sosis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cara nyieun ==

Cara nyieun endog gulung kawilang gampang lantaran ampir sarua jeung nyieun endog dadar biasa. Nu mindeng ngajadikeun ieu kadaharan gagal dijieun nyaéta téhnik nyebarkeun endog dina minyak panas jeung téhnik ngagulungna kalayan bener, sabab dua hal éta nu ngajadikeun endog gulung jarang dijieun ku loba jalma.

Bahan-bahan anu diperlukeun pikeun nyieun ieu kadaharan cukup basajan lantaran ampir sarua jeung bahan pikeun nyieun endog dadar. Pikeun nyieunna diperlukeun hiji butir endog jeung saparapat séndok téh uyah. Sanggeus bahan geus siap, peupeuskeun endog kana wadah tuluy taburkeun uyah di luhurna, sanggeus éta kocok nepi ka rata. Ulah poho, panaskeun minyak dina penggoréngan. Minyakna kudu loba sabab éta minyak nu bakal ngabantu endog sumebar. Sanggeus minyak panas, candak dua atawa tilu séndok makan adonan endog tina wadah tuluy sebarkeun rata kana sakabéh minyak panas dina wajajan. Sanggeus endog asak, candak tusukan tuluy gulung endog nepi ka rapet kana sisi tusukan. Endog gulung ogé geus siap dihidangkeun.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/kumparanfood/resep-masakan-cara-membuat-telur-gulung-anti-gagal-1533814983435184980|title=Resep Masakan: Cara Membuat Telur Gulung Anti Gagal|website=kumparan|language=id-ID|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt;

== Téhnik ngagulung endog ==

Sanajan saulas katingalina gampang, nyieun endog gulung merlukeun téhnik husus, utamana dina tahap ngagoréng jeung ngagulungna. Dina prosésna, endog dikocok nepi ka ngabusa sarta téksturna jadi leuwih éncér, tuluy dituang kana minyak panas anu jumlahna cukup loba. Sanggeus sababaraha waktu, endog digulung maké batang lidi nalika masih aya dina minyak.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-01-31|title=Telur Gulung Makanan Tradisional Legendaris, Ini Asal-usulnya|url=https://suarabaru.id/2023/01/31/telur-gulung-makanan-tradisional-legendaris-ini-asal-usulnya|website=SuaraBaru.id|language=id-ID|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Dina prosés nyieunna, diperlukeun minyak anu suhuna cukup panas supaya endog asak sacara rata sarta ngabentuk tékstur anu luyu.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=palpos.co|title=Telur Gulung : Camilan Tradisional yang Terus Mendapatkan Tempat di Hati Masyarakat|url=https://palpos.disway.id/kuliner/read/700219/telur-gulung-camilan-tradisional-yang-terus-mendapatkan-tempat-di-hati-masyarakat|website=palpos.co|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Tahap ngagulung dilakukeun kalayan gancang supaya lapisan endog bisa napel sarta ngabentuk gulungan kalayan sampurna. Sababaraha padagang endog gulung ogé nambahan tipung sagu kana adonan supaya téksturna jadi leuwih lemes.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-01-31|title=Telur Gulung Makanan Tradisional Legendaris, Ini Asal-usulnya|url=https://suarabaru.id/2023/01/31/telur-gulung-makanan-tradisional-legendaris-ini-asal-usulnya|website=SuaraBaru.id|language=id-ID|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==

[[Kategori:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>job0mfx9ifv52pmgi5r304hdt443rzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709644</id>
      <parentid>709642</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T04:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>709644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4660" sha1="qb5ak0kv39itgw08d4l5axbgx4xzbup" xml:space="preserve">[[Gambar:Sate telur gulung di alun-alun Nganjuk.jpg|jmpl|Endog gulung]]
Endog gulung nyaéta kadaharan tradisional sarta mangrupa variasi tina endog goréng, nyaéta hiji endog digoréng tuluy digulung maké tusukan anu biasana dijieun tina kai awi. Ieu kadaharan remen dihidangkeun jeung dijual di sakola, utamana di tingkat sakola dasar (SD).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.idntimes.com/food/recipe/iefa-pooh/resep-telur-gulung-c1c2|title=Resep dan Cara Membuat Telur Gulung untuk Camilan Anak|last=Iefa_Pooh|last2=iefa_pooh|work=[[IDN Times]]|language=id|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt; Jajanan ieu kaasup jajanan legendaris lantaran geus aya ti taun 1990-an.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mustinda|first=Lusiana|title=Telur Gulung, Jajanan Tahun 90'an yang Populer Lagi|url=https://food.detik.com/info-kuliner/d-4364116/telur-gulung-jajanan-tahun-90an-yang-populer-lagi|website=detikfood|language=id-ID|access-date=2022-12-07}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun sababaraha sumber, endog gulung mimiti populér deui minangka jajanan kaki lima kira-kira ti taun 2017.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Kompasiana.com|date=2022-12-14|title=Manajemen Bisnis Telur Gulung|url=https://www.kompasiana.com/sitienjelnuraeni9565/6399785d9557ec01f24529b2/manajemen-bisnis-telur-gulung|website=KOMPASIANA|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Lamun saméméhna ieu kadaharan umumna dijual kira-kira Rp500 per tusuk, dina kamekaranana harga endog gulung jadi aya dina kisaran Rp1.000 nepi ka Rp2.000 atawa leuwih, gumantung kana variasi jeung bahan tambahan anu dipaké. Sababaraha padagang tuluy nyieun inovasi ku nambahan rupa-rupa eusian, saperti bihun, kornét, ''fish roll'', ''crab stick'', baso, jeung sosis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cara nyieun ==

Cara nyieun endog gulung kawilang gampang lantaran ampir sarua jeung nyieun endog dadar biasa. Nu mindeng ngajadikeun ieu kadaharan gagal dijieun nyaéta téhnik nyebarkeun endog dina minyak panas jeung téhnik ngagulungna kalayan bener, sabab dua hal éta nu ngajadikeun endog gulung jarang dijieun ku loba jalma.

Bahan-bahan anu diperlukeun pikeun nyieun ieu kadaharan cukup basajan lantaran ampir sarua jeung bahan pikeun nyieun endog dadar. Pikeun nyieunna diperlukeun hiji butir endog jeung saparapat séndok téh uyah. Sanggeus bahan geus siap, peupeuskeun endog kana wadah tuluy taburkeun uyah di luhurna, sanggeus éta kocok nepi ka rata. Ulah poho, panaskeun minyak dina penggoréngan. Minyakna kudu loba sabab éta minyak nu bakal ngabantu endog sumebar. Sanggeus minyak panas, candak dua atawa tilu séndok makan adonan endog tina wadah tuluy sebarkeun rata kana sakabéh minyak panas dina wajajan. Sanggeus endog asak, candak tusukan tuluy gulung endog nepi ka rapet kana sisi tusukan. Endog gulung ogé geus siap dihidangkeun.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/kumparanfood/resep-masakan-cara-membuat-telur-gulung-anti-gagal-1533814983435184980|title=Resep Masakan: Cara Membuat Telur Gulung Anti Gagal|website=kumparan|language=id-ID|access-date=2020-01-19}}&lt;/ref&gt;

== Téhnik ngagulung endog ==

Sanajan saulas katingalina gampang, nyieun endog gulung merlukeun téhnik husus, utamana dina tahap ngagoréng jeung ngagulungna. Dina prosésna, endog dikocok nepi ka ngabusa sarta téksturna jadi leuwih éncér, tuluy dituang kana minyak panas anu jumlahna cukup loba. Sanggeus sababaraha waktu, endog digulung maké batang lidi nalika masih aya dina minyak.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-01-31|title=Telur Gulung Makanan Tradisional Legendaris, Ini Asal-usulnya|url=https://suarabaru.id/2023/01/31/telur-gulung-makanan-tradisional-legendaris-ini-asal-usulnya|website=SuaraBaru.id|language=id-ID|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

Dina prosés nyieunna, diperlukeun minyak anu suhuna cukup panas supaya endog asak sacara rata sarta ngabentuk tékstur anu luyu.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=palpos.co|title=Telur Gulung : Camilan Tradisional yang Terus Mendapatkan Tempat di Hati Masyarakat|url=https://palpos.disway.id/kuliner/read/700219/telur-gulung-camilan-tradisional-yang-terus-mendapatkan-tempat-di-hati-masyarakat|website=palpos.co|language=id|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt; Tahap ngagulung dilakukeun kalayan gancang supaya lapisan endog bisa napel sarta ngabentuk gulungan kalayan sampurna. Sababaraha padagang endog gulung ogé nambahan tipung sagu kana adonan supaya téksturna jadi leuwih lemes.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-01-31|title=Telur Gulung Makanan Tradisional Legendaris, Ini Asal-usulnya|url=https://suarabaru.id/2023/01/31/telur-gulung-makanan-tradisional-legendaris-ini-asal-usulnya|website=SuaraBaru.id|language=id-ID|access-date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==

[[Kategori:WikiMaknyus Jakarta]]</text>
      <sha1>qb5ak0kv39itgw08d4l5axbgx4xzbup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jati Diri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108584</id>
    <revision>
      <id>709643</id>
      <timestamp>2026-05-22T04:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>709643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7073" sha1="2n3dhq9e9yeyh5u62rt6k5jm02tc5q1" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:88%; line-height:1.5em; background:#f0fff0; border:1px solid #006400; float:right; margin:0 0 1em 1em; padding:0.2em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background:#006400; color:white; padding:0.4em;&quot; | Jati Diri&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(Identitas Diri)&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; | Jihat Budaya
| Cageur, Bageur, Bener, Pinter, Singer
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; | Jihat Spiritual
| Ma'rifatun-Nafs (Ngaca Diri)
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; | Pépéling Karuhun
| Ulah Poho ka Purwadaksi
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; | Inti Hakekat
| Sadar salaku [[Pakarir]] di payuneun Allah
|}

'''Jati Diri''' (basa Indonésia: ''Identitas Diri'') nyaéta hakékat pangkasatna ngeunaan sipat, asal-muasal, sarta tujuan hirup saurang manusa, boh salaku mahluk ''individu, mahluk sosial'', ogé mahluk ciptaan Gusti Nu Maha Tunggal.&lt;ref name=&quot;kamus_sunda&quot;&gt;Danadibrata, R.A. (2006). ''Kamus Basa Sunda''. Bandung: Kiblat Buku Utama. kaca 295.&lt;/ref&gt; Dina sawangan masarakat Sunda sarta élmu tasawuf Islam, jati diri lain ngan saukur tanda atawa cicirén lahiriah (saperti ngaran atawa pangkat dunya), tapi mangrupa &quot;[[eunteung]]na batin&quot; anu ngajaga kasucian sarta kamuliaan ('''Muru'ah''') saurang hamba sangkan teu kasasab salila leumpang di dunya.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;&gt;Al-Ghazali, Abu Hamid Muhammad bin Muhammad. ''Ihya Ulumiddin''. Beirut: Dar al-Ma'rifah. Jilid 3, kaca 3-5.&lt;/ref&gt;

== Jihat Filosofi Budaya Sunda ==
Secara harfiah, kecap '''&quot;Jati&quot;''' miboga harti asli, murni, utama, atanapi sagemblengna anu moal luntur, sedengkeun '''&quot;Diri&quot;''' nyaéta wujud manusa sacara gembleng.&lt;ref name=&quot;kamus_sunda&quot;/&gt; Karuhun Sunda parantos maparin pépéling luhung supados manusa salawasna ngajaga jati dirina ngaliwatan [[ungkara]], ''&quot;Ulah poho ka purwadaksi&quot;'' (ulah poho kana asal-muasal sarta tujuan tungtung hirup).&lt;ref name=&quot;wawacan_sunda&quot;&gt;Ekadjati, Edi S. (1995). ''Kebudayaan Sunda: Suatu Pendekatan Sejarah''. Jakarta: Pustaka Jaya. kaca 112.&lt;/ref&gt; 

Jati diri manusa Sunda anu pangkasatna dirumuskeun dina lima ajén pasipatan, nyaéta:&lt;ref name=&quot;filsafat_sunda&quot;&gt;Suryani, Elis. (2011). ''Ragam Pesona Budaya Sunda''. Bogor: Ghalia Indonesia. kaca 45-47.&lt;/ref&gt;
* '''Cageur:''' Jagragna jasmani sarta rohani (séhat tina panyakit ati).
* '''Bageur:''' Miboga akhlak anu saé, handap asor, sarta resep nulungan batur.
* '''Bener:''' Salawasna mancegkeun bebeneran sarta adil, tara nyimpang tina aturan.
* '''Pinter:''' Miboga élmu pangaweruh anu mundel pikeun tatanén dunya sarta ahérat.
* '''Singer:''' Mawas diri, parigel, miboga tatakrama, sarta gancang tanggap (wisest).

== Jihat Spiritual sarta Tasawuf ==
Dina élmu rasa, jati diri téh sabuni sarta pakuat-pakait sareng konsép '''[[Ma'rifatun-Nafs]]''' (mikaeruh kana diri sorangan).&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt; Pakem para ulama nyebutkeun yén jalma anu nyaho kana jati dirina, mangka manéhna bakal nyaho ka Pangéranna.&lt;ref name=&quot;hikam_ataillah&quot;&gt;Ibn Ata'illah al-Iskandari. ''Al-Hikam''. Kairo: Dar al-Ma'arif. kaca 78.&lt;/ref&gt;

Hakekat jati diri manusa di payuneun Allah SWT nyaéta salaku '''[[Pakarir]]''', nyaéta hamba anu sabenerna walurat, hapa, sarta miskin tina tatanén amal soleh, sahingga butuh pisan ku lungsurna [[rahmat]] sarta panghampura (''[[Maghfirah]]'') ti Gusti.&lt;ref name=&quot;quwwat_qulub&quot;&gt;Abu Talib al-Macki. ''Qut al-Qulub''. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. Jilid 1, kaca 189.&lt;/ref&gt; Nalika saurang hamba [[ragem]] ngalaksanakeun ibadah saperti sujud dina solat atanapi [[wukuf]] di [[Arafah]], manéhna nuju ngalaan sagemblengna &quot;topéng&quot; dunya (harta, pangkat, bisnis) pikeun némbongkeun jati dirina anu asli sarta beresih di payuneun Allah SWT.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt;

== Nganyahokeun Jati Diri ==
Prosés nganyahokeun jati diri dina tingkatan élmu rasa sarta tasawuf mangrupa tahapan pangmunggaran (''bidayah'') pikeun ngaberesihan batin sateuacan manusa tiasa panggih jeung kasucian tauhid.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt; Dumasar kana sawangan para ulama sufiyah, aya sababaraha cara sarta tahapan pikeun saurang hamba tiasa bener-bener nganyahokeun jati dirina anu asli:&lt;ref name=&quot;risalah_qusyairiyah&quot;&gt;Al-Qusyairi, Abdul Karim bin Hawazin. (2001). ''Ar-Risalah al-Qusyairiyah fi 'Ilm at-Tasawwuf''. Kairo: Dar al-Ma'arif. kaca 142-145.&lt;/ref&gt;

* '''Mawas Diri ([[Muhasabah]]):''' Nyaéta carana hamba ngitung-ngitung tatanén amal sarta ngalenyepan sakabéh kalepatan lisan atawa ati saban poé, sahingga manéhna teu kasasab ku sipat ngarasa bener sorangan.&lt;ref name=&quot;quwwat_qulub&quot;/&gt;
* '''Ngalaan Topéng Dunya ([[Takhalli]]):''' Sangkan tiasa nganyahokeun jati diri, manusa kedah lerep sarta ikhlas ngaleungitkeun sagala rupa atribut dunya (saperti gila hormat, pangkat, sarta harga diri anu salah larap) nalika nuju husyu ibadah.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt; Di dieu jalma bakal sadar yén dirina téh hapa sarta walurat, anu engkéna bakal ngababarkeun sipat handap asor (Tawadhu).&lt;ref name=&quot;hikam_ataillah&quot;/&gt;
* '''Meresihan Rasa tina Sipat Palsu:''' Jati diri manusa anu asli téh saéstuna beresih tur suci. Prosés nganyahokeunana nyaéta ku cara miceun rupa-rupa sipat palsu anu janten panyakit ati, saperti sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Tamah]]''' (hawek dunya) sarta sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' (bohong), supados rasa anu [[ragem]] sareng kasucian batin tiasa medal deui.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt;

Nalika prosés nganyahokeun jati diri ieu parantos bunder sarta manceg, saurang hamba moal deui gampang kagunduk ku puji dunya sarta moal gampang runtag nalika katebak ku dodoja kahirupan, sabab manéhna parantos mendakan &quot;jangkar batin&quot; anu saéstuna, nyaéta mancegna rasa salaku '''[[Pakarir]]''' anu salawasna suméndé ka Gusti Allah SWT.&lt;ref name=&quot;hikam_ataillah&quot;/&gt;

== Taméng tina Akhlak Madzmumah ==
Manusa anu parantos manceg sarta bunder jati dirina, batinna bakal salawasna tiis, tenang, sarta miboga sipat [[Qana'ah]] (sugema ku pamaparin Gusti). Ajén ieu janten benténg mutlak sangkan manusa tebih tina pasipatan:&lt;ref name=&quot;quwwat_qulub&quot;/&gt;
* '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Tamah]] (Hawek):''' Sabab manéhna sadar jati dirina salaku mahluk parantos dijamin rejekina ku Nu Maha Kawasa, sahingga moal serakah kana milik batur.
* '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]] (Bohong):''' Sabab manéhna ngajaga kasucian lisan sarta henteu perlu midamel bohong demi puji dunya.

Ku kituna, mancegna jati diri mawa manusa kana kasaimbangan hirup anu rukun, boh sacara ''Habluminallah'' (nyanghareup ka Gusti) boh sacara ''Habluminannas'' (nyanghareup ka kulawarga sarta masarakat sabudeureunana).&lt;ref name=&quot;filsafat_sunda&quot;/&gt;

== Tempo Ogé ==
* [[Purwadaksi]]
* [[Muru'ah]]
* [[Insan Kamil]]

== Tumbu Kaluar ==
* [https://kamus.sunda.io/ Kamus Basa Sunda Online] - Rujukan Istilah Basa Sunda.
* [http://kebudayaan.kemdikbud.go.id/ Balai Pelestarian Kebudayaan] - Rujukan Adat sarta Pépéling Karuhun Nusantara.

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Budaya Sunda]]
[[Kategori:Filsafat]]</text>
      <sha1>2n3dhq9e9yeyh5u62rt6k5jm02tc5q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thayyibah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108585</id>
    <revision>
      <id>709653</id>
      <timestamp>2026-05-22T11:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>709653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4794" sha1="79xgmpswn7ulpz3agdf0i1nkiwkptkc" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:88%; line-height:1.5em; background:#f0fff0; border:1px solid #006400; float:right; margin:0 0 1em 1em; padding:0.2em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background:#006400; color:white; padding:0.4em;&quot; | Thayyibah&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(طَيِّبَة)&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; | Hartos Basa
| Hadé, Beresih, Suci, Merenah
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; | Wangun Kecap
| Muannats (tina Thayyib)
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; | Larapan Utama
| Kalimah Thayyibah &amp; Halalan Thayyiban
|-
! style=&quot;text-align:left; background:#eee;&quot; | Lambang Spiritual
| Kasucian Lisan sarta Pacabakan
|}

'''Thayyibah''' (basa Arab: '''طَيِّبَة''') nyaéta hiji istilah dina [[Islam]] anu miboga hartos asli &quot;anu hadé&quot;, &quot;beresih&quot;, &quot;suci&quot;, atanapi &quot;merenah&quot;.&lt;ref name=&quot;lisan_arab&quot;&gt;Ibnu Manzhur. ''Lisan al-Arab''. Beirut: Dar Sader. Jilid 1, kaca 564-566.&lt;/ref&gt; Kecap ieu mangrupa wangun ''muannats'' (awéwé) tina kecap ''thayyib'' (طَيِّب).&lt;ref name=&quot;kamus_almunawwir&quot;&gt;Munawwir, Ahmad Warson. (1997). ''Kamus Al-Munawwir Arab-Indonesia Terlengkap''. Surabaya: Pustaka Progressif. kaca 852.&lt;/ref&gt; Dina tingkatan élmu rasa sarta tasawuf, ajén thayyibah lain ngan saukur ngeunaan rupa lahiriah, tapi mangrupa hakekat kasucian sagemblengna anu kedah manceg dina lisan, tuangeun, sarta pacabakan dunya saurang hamba pikeun ngajaga kahormatan ('''Muru'ah''') di payuneun Allah SWT.&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;&gt;Al-Ghazali, Abu Hamid Muhammad bin Muhammad. ''Ihya Ulumiddin''. Beirut: Dar al-Ma'rifah. Jilid 2, kaca 91-93.&lt;/ref&gt;

== Kalimah Thayyibah ==
Dina Al-Qur'an Surat Ibrahim ayat 24, Allah SWT ngibaratkeun kalimat thayyibah (ucapan anu luhung tur saé) saperti tangkal anu hadé (''syajarah thayyibah''), anu akarna nanceb pageuh kana lemqh/taneuh sedengkeun dahan-dahanna nanjeur luhur ka langit.&lt;ref name=&quot;tafsir_katsir&quot;&gt;Ibnu Katsir, Ismail bin Umar. (1999). ''Tafsir al-Qur'an al-Azhim''. Riad: Dar Taybah. Jilid 4, kaca 492.&lt;/ref&gt; 

Dina kahirupan sapopoé, anu dimaksud ku kalimah thayyibah nyaéta sakabéh ucapan zikir anu ngandung puji sarta pépéling ka Gusti Allah SWT.&lt;ref name=&quot;quwwat_qulub&quot;&gt;Abu Talib al-Makki. ''Qut al-Qulub''. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. Jilid 1, kaca 210.&lt;/ref&gt; Mapatkeun kalimah-kalimah ieu miboga hakékat pikeun ngajaga lisan manusa tina pasipatan '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Kadzib]]''' (bohong/nyimpang).&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt; Conto kalimah thayyibah di antarana:&lt;ref name=&quot;fiqh_sunnah&quot;&gt;Sabiq, Sayyid. ''Fiqh as-Sunnah''. Kairo: Dar al-Fath. Jilid 1, kaca 115.&lt;/ref&gt;
* '''[[Tasbih|Subhanallah]]''' (Maha Suci Allah)
* '''[[Tahmid|Alhamdulillah]]''' (Sagala puji kagungan Allah)
* '''[[Takbir|Allahu Akbar]]''' (Allah Maha Agung)
* '''[[Tahlil|Laa ilaha illallah]]''' (Teu aya Pangéran angking Gusti Allah)

== Halalan Thayyiban ==
Dina urusan muamalah sarta tatanén dunya, Islam merhatikeun pisan kana konsép ''Halalan Thayyiban'' (halal tur hadé).&lt;ref name=&quot;fiqh_zuhayli&quot;&gt;Al-Zuhayli, Wahbah. ''Al-Fiqh al-Islami wa Adillatuhu''. Damaskus: Dar al-Fikr. Jilid 4, kaca 2590.&lt;/ref&gt; Sangkan batin saurang hamba tetep beresih sarta jauh tina panyakit ati, rejeki anu ditéang kedah nyumponan dua dadasar hukum:&lt;ref name=&quot;ihya_ghazali&quot;/&gt;
# '''Halal:''' Dumasar tina jihat hukum syariat (tara ngarempak aturan Allah).
# '''Thayyib:''' Dumasar tina jihat kualitas, kasehatan, sarta prosésna anu beresih, sahingga mawa mangpaat sarta moal ngadatangkeun madharat pikeun diri sorangan atawa balaréa.

Konsép ieu janten taméng utama sangkan manusa teu kabitaut ku sipat '''[[Kategori:Akhlak madzmumah|Tamah]]''' (hawek dunya), sabab jalma anu ngajaga sipat thayyib dina pacabakanana bakal salawasna ngaraos Qana'ah sarta [[Ikhlas]].&lt;ref name=&quot;quwwat_qulub&quot;/&gt;

== Baldatun Thayyibatun ==
Kecap thayyibah ogé dianggo pikeun ngagambarkeun tatanén sosial sarta nagara anu makmur, sakumaha ungkara dinal Al-Qur'an: ''Baldatun thayyibatun wa rabbun ghafur'' (nagara anu aman, beresih, subur, sarta pinuh ku ampunan ti Gusti Allah SWT).&lt;ref name=&quot;tafsir_katsir&quot;/&gt; Di dieu sakabéh masyarakat tiasa hirup kalayan '''[[ragem]]''' rukun sarta tumaninah sacara lahir tur batin, sahingga salawasna mancegkeun rasa [[Syukur]] sarta suméndé salaku '''[[Pakarir]]''' di payuneun Allah SWT.&lt;ref name=&quot;hikam_ataillah&quot;&gt;Ibn Ata'illah al-Iskandari. ''Al-Hikam''. Kairo: Dar al-Ma'arif. kaca 104.&lt;/ref&gt;

== Tempo Ogé ==
* [[Zikir]]
* [[Muru'ah]]
* [[Tauhid]]

== Tumbu Kaluar ==
* [https://quran.kemenag.go.id/ Qur'an Kemenag RI] - Rujukan Tafsir Ayat Kalimah Thayyibah.
* [https://kamus.sunda.io/ Kamus Basa Sunda Online] - Istilah Basa Sunda.

== Rujukan ==
{{reflist}}

[[Kategori:Istilah Islam]]
[[Kategori:Tasawuf]]</text>
      <sha1>79xgmpswn7ulpz3agdf0i1nkiwkptkc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>