Wikipedia suwiki https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Média Husus Obrolan Pamaké Obrolan pamaké Wikipedia Obrolan Wikipedia Gambar Obrolan gambar MédiaWiki Obrolan MédiaWiki Citakan Obrolan citakan Pitulung Obrolan pitulung Kategori Obrolan kategori Portal Obrolan portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 16525 710005 652013 2026-06-01T04:09:10Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710005 wikitext text/x-wiki '''Sistim koordinat géografi''' digunakeun pikeun nunjukkeun lokasi di Bumi ku dua atawa tilu koordinat tina [[koordinat bal#koordinat bal|sistim koordinat bal]] nu dilarapkeun jeung sumbu puteran [[Bumi]]. [[Gambar:WorldMapLongLat-eq-circles-tropics-non.png|thumb|400px|Peta [[Bumi]] nu nuduhkeun [[gurat usum]] (horizontal) jeung [[gurat wanci|wanci]] (vértikal), proyéksi Eckert VI; [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/reference_maps/pdf/political_world.pdf large version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613024528/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/reference_maps/pdf/political_world.pdf |date=2007-06-13 }} (pdf, 1.8MB)]] == Diménsi kahiji jeung kadua: gurat usum jeung wanci == [[Gambar:Geographic_coordinates_sphere.svg|right|390px|phi lintang jeung lambda lintang]] <!-- Borrowing from theories of ancient [[Babylonian]]s, later expanded by the famous [[History of Ancient Greece|Greek]] thinker and geographer [[Ptolemy]], a full circle is assigned 360 [[degree (angle)|degree]]s (360°). *[[latitude]] (Lat.) is the angle between any point and the [[equator]]. Lines of constant latitude are called [[circle of latitude|parallel]]s. They trace circles on the surface of Earth, with each [[Geographical pole|pole]] being 90 degrees ([[north pole]] 90° N; [[south pole]] 90° S). The equator, an imaginary line that divides the globe into the Northern and Southern Hemispheres, is located at 0° latitude. *[[longitude]] (Long.) is the angle east or west of an arbitrary point on Earth: The [[Royal Observatory, Greenwich]] ([[United Kingdom|UK]]) is the international zero-longitude point (longitude=0 degrees). The [[Antipodes|antipodal]] meridian of Greenwich is both 180°W and 180°E. Lines of constant longitude are called [[meridian (geography)|meridian]]s. The meridian passing through Greenwich is the [[Prime Meridian]]. Unlike parallels, all meridians are halves of great circles, and meridians are not parallel: they intersect at the north and south poles. By combining these two angles, the horizontal position of any location on Earth can be specified. For example, [[Baltimore, Maryland]] (in the [[United States|USA]]) has a latitude of 39.3° North, and a longitude of 76.6° West ({{coor d|39.3|N|76.6|W|}}). So, a vector drawn from the center of Earth to a point 39.3° north of the equator and 76.6° west of Greenwich will pass through Baltimore. This latitude/longitude "webbing" is known as the common '''''graticule'''''. There is also a complementary '''transverse graticule''' (meaning the graticule is shifted 90°, so that the poles are on the horizontal equator), upon which all [[spherical trigonometry]] is ultimately based.--> <!-- a whole separate article on "transverse graticule" is planned --> <!-- Traditionally, degrees have been divided into [[Minute of arc|minutes]] ( ′ ) and [[Arcsecond|seconds]] ( ″ ). There are several formats for degrees, all of them appearing in a Lat.-Long. order: * '''DM''' Degree:Minute (49:30.0-123:30.0) * '''DMS''' Degree:Minute:Second (49:30:00-123:30:00) * '''DD''' Decimal Degree (49.5000-123.5000), generally with 4 decimal numbers. To change from DM or DMS to DD, Decimal degrees = whole number of degrees, plus minutes divided by 60, plus seconds divided by 3600. Decimal division is now the most common and standard. The equator is obviously an important part of this coordinate system, it represents the zeropoint of the latitude angle, and the halfway point between the poles. The equator is the [[fundamental plane]] of the geographic coordinate system. All spherical coordinate systems define such a fundamental plane. Latitude and Longitude values are established based on an associated [[Geodetic system]] or [[datum]] such as [[World Geodetic System|WGS 84]]. In other words, the same exact point on the earth’s surface will be expressed by different latitude and longitude values, depending on the reference datum. In popular GIS software, data projected in latitude/longitude is often specified via a 'Geographic Coordinate System'. For example, data in latitude/longitude with the [[datum]] as the [[North American Datum]] of 1983 is denoted by 'GCS_North_American_1983'. ==Third dimension: altitude, height, depth == To completely specify a location on, in, or above Earth, one has to also specify the elevation. The elevation specifies the vertical position of the location relative to some measure of Earth's surface. This could be expressed in terms of the vertical distance to Earth below, but, because of the ambiguity of "surface" and "vertical", is more commonly expressed relative to a more precisely defined [[datum]] such as [[mean sea level]] (as height [[above mean sea level]]) or the [[geoid]]. The distance to Earth's center is a practical coordinate both for very deep positions and for positions in space. Various elevation / height coordinates either with respect to the surface or some other datum are [[altitude]], [[height]], and [[depth]]. == Geostationary coordinates == [[Geostationary]] satellites (e.g., television satellites ) are over the equator. So, their position related to Earth is expressed in longitude degrees. Their latitude does not change, and is always zero over the equator. --> == Tempo ogé == * [[Sistim informasi géografi]] (Géographic information system, GIS) * [[Sistim posisi global]] (Global Positioning System, GPS) * [[Konvérsi koordinat géografi]] * [[Geocode]] * [[Tropic of Cancer]] * [[Tropic of Capricorn]] * [[Great-circle distance]] explains how to find that quantity if one knows the two latitudes and longitudes. * [[Proyéksi peta]] * [[Sistim koordinat Universal Transverse Mercator]] == Rujukan == <div class="references-small"> * ''Portions of this article are from Jason Harris' "Astroinfo" which is distributed with [[KStars]], a desktop planetarium for [[Linux]]/[[KDE]]. See [http://edu.kde.org/kstars/index.phtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517043629/http://edu.kde.org/kstars/index.phtml |date=2008-05-17 }}'' </div> == Tumbu luar == * [http://math.rice.edu/~lanius/pres/map/mapcoo.html Mathematics Topics-Coordinate Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324100727/http://math.rice.edu/~lanius/pres/map/mapcoo.html |date=2010-03-24 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html Geographic coordinates of countries (CIA World Factbook)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107142508/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |date=2017-11-07 }} * [http://www.fallingrain.com/world/ Worldwide Geogr.Coordinates & Satellite images] * [http://www.geonames.org/ Global Gazetteer] [[Kategori:Sistim koordinat]] [[Kategori:Kartografi]] [[Kategori:Navigasi]] [[Kategori:Geocode]] 404c3i3wemmgp32nlhi2sa57k0h1r3f 0 34030 710002 657975 2026-06-01T01:50:38Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710002 wikitext text/x-wiki [[File:Three children playing in a tree in the garden at Lanyon, Canberra, 1922 - W. A. S. Dunlop (20775073143).jpg|Three_children_playing_in_a_tree_in_the_garden_at_Lanyon,_Canberra,_1922_-_W._A._S._Dunlop_(20775073143)|thumb|350px|Barudak keur eundeuk-eundeukan]] '''Eundeuk-eundeuk cang''' nyaéta [[kawih]] kaulinan anu dipaké ku barudak bari eundeuk-eundeukan dina [[dahan]] tatangkalan.<ref name="Kiblat">Hidayat, Rachmat Taufiq, spk.2005.Peperenian Urang Sunda.Bandung:Kiblat</ref> Barudak ngarawih bari suka bungah jeung ngeundeuk-ngeundeuk tangkal anu ditaékannana, ngarawihna bari seuseurian kawas nu nyurakan batur nu ngaliwat ka éta tangkal, dikawihkeun dialeu-aleu.<ref name="Kiblat"/> Rakitanana kieu : <poem> ''Eundeuk-eundeuk cang lagoni'' ''Meunang [[peucang]] sahiji'' ''Leupas deui ku [[nini]]'' ''Beunang deui ku [[aki]].''<ref name="Kiblat"/> </poem> Rakitan kawih lianna kieu : <poem> ''Eundeuk-eundeuk cang lagoni'' ''Meunang [[peucang]] sahiji'' '''Leupas deui ku [[nyai]'' ''Beunang deui ku [[santri]]'' ''Leupas deui ku [[nini]]'' ''Beunang deui ku [[aki]].''<ref name="Kiblat"/><ref name="Sumber1">[http://distrowebsite.com/?pg=articles&article=59589 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122124451/http://distrowebsite.com/?pg=articles&article=59589 |date=2015-11-22 }} Kawih kaulinan barudak]](diakses tanggal 03 Mei 2011)</ref> </poem> {{sunda-pondok}} ==Referensi== {{reflist}} [[Kategori:Kaulinan budak Sunda]] pptnr7vwuib45mfudcnf3dvub6l9vwv 0 35422 709995 670398 2026-05-31T16:10:02Z ~2026-32505-57 36829 /* */ 709995 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = Chelsea Olivia | image = Chelsea Olivia.jpg | birth_date = {{birth date and age|1980|7|29}} | birth_place = [[Bandar Lampung]], [[Lampung]], [[Indonesia]] | birth_name = Chelsea Olivia Wijaya | othername = Gabrielle Chelsea Olivia Wijaya | death_date = | death_place = | years_active = 2000 - ayeuna | occupation = [[Artis]], [[Model]], [[Panyanyi]] | nationality = [[Indonesia]] | spouse = {{marriage|[[Glenn Alinskie]]|2015}} | partner = | children = 2 | parents = | father = Yakub Wijaya | mother = Yuliana Agustine | influences = | influenced = | website = | module = {{infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = [[Vokal]] | genre = {{flatlist| * [[Pop]] * [[Dance-pop]] }} | label = {{flatlist| * [[Aquarius Musikindo]] * [[:id:Arka Music Indonesia|Arka Music Indonesia]] }} | associated_acts = {{flatlist| * [[Melly Goeslaw]] * [[:id:BBB|BBB]] * [[Evan Sanders]] }} | website = }} }} '''Chelsea Olivia Wijaya''' ({{lahirmati|[[Jakarta]]|29|7|1980}}) nyaéta saurang [[aktris]] asal [[Indonésia]].<ref name="internet1">{{id}}[http://selebriti.kapanlagi.com/indonesia/c/chelsea_olivia/ biografi](diakses kaping 21 november 2011)</ref> Karirna munggaranna mah nya dina wiea g modél.<ref name="internet2">{{id}}[http://www.ceritamu.com/Info/Individu/Chelsea-Olivia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105123732/http://www.ceritamu.com/Info/Individu/Chelsea-Olivia|date=2011-11-05}}(diakses kaping 25 november 2011)</ref> Chelsea Olivia mimiti dipikawanoh ku sakumna masarakat ti saprak maén dina sinétron ''[[Cincin]]'' peranna minangka ''Sasta''.<ref name="internet1"/> ==Karir== Sanggeus suksés kalayan sinetron ''CINCIN'' sementara untuk urusan peran, putri dari pasangan Jacob Wijaya jeung Yuliana Agustine ini leuwih resep kana peran anu protagonis dibandingkeun jeung peran antagonis.<ref name="internet1"/> Salian maea sineétron Chelsea Olivia ogé terjun ka dunya sora jeung ''BBB'' (''Bukan Bintang Biasa'') anu anggotana pamaén sinétron hungkul saperti: [[Laudya Chintya Bella]], [[Raffi Achmad]], [[Dimas Beck]], jeung [[Ayu Shita]] anu di bingbing ku panyanyi sarta pangubah lagu [[Melly Goeslaw]].<ref name="internet1"/> Tawaran maén sinétron rajol pikeun manéhna.<ref name="internet1"/> Chelsea Olivia ogé boga kasempetan maén dina sinétron ''PANGERAN PENGGODA'' babarengan [[Mischa Chandrawinata]].<ref name="internet1"/> ==Filmografi== ===Pilem=== * ''BUKAN BINTANG BIASA'' (2007)<ref name="internet1"/> * ''SUMMER BREEZE'' (2008)<ref name="internet1"/> * ''SUKA MA SUKA'' (2009)<ref name="internet1"/> ===Sinétron=== * ''SETETES EMBUN''<ref name="internet1"/> * ''BAYANGAN ADINDA'' (2003)<ref name="internet1"/> * ''SERBERKAS KASIH MAMA''<ref name="internet1"/> * ''MATAHARIKU'' (SINÉTRON)<ref name="internet1"/> * ''TUHAN ADA DIMANA-MANA''<ref name="internet1"/> * ''KODRAT''<ref name="internet1"/> * ''CINCIN SBG SASTA'' ([[2006]])<ref name="internet1"/> * ''PENYIHIR CINTA''<ref name="internet1"/> * ''MAHA CINTA''<ref name="internet1"/> * ''CEWEK PENAKLUK'' * ''LONI CANTIK MAUKAH KAMU JADI PACARKU''<ref name="internet1"/> * ''PANGERAN PENGGODA'' (2006)<ref name="internet1"/> * ''BUKU HARIAN NAYLA'' (2006)<ref name="internet1"/> * ''MAWAR SBG MAWAR'' (2007)<ref name="internet1"/> * ''MENANTI KEAJAIBAN CINTA'' ([[2008]])<ref name="internet1"/> * ''CHELSEA'' (2008)<ref name="internet1"/> * ''MELATI UNTUK MARVEL'' (2008)<ref name="internet1"/> * ''MAWAR MELATI'' (2010)<ref name="internet1"/> * ''CINTA MELODY'' (2010)<ref name="internet1"/> * ''ANTARA CINTA DAN DUSTA'' ([[2011]])<ref name="internet1"/> ===Album=== * Soundtrack ''BUKAN BINTANG BIASA'' jeung BBB (prod. Aquarius Musikindo)<ref name="internet1"/> * Soundtrack sinétron ''ANTARA CINTA DAN DUSTA'' jeung [[Evan Sanders]] (prod. Melly Goeslaw)<ref name="internet1"/> ===Iklan=== * ''Indomie''<ref name="internet1"/> * ''Vaseline''<ref name="internet1"/> * ''Gary Wafer Coklat''<ref name="internet1"/> * ''Metalizer'' jeung [[Samuel Zylgwyn]]<ref name="internet1"/> * ''Kentucky Fried Chicken''<ref name="internet1"/> * ''Ando'' jeung [[Glenn Alinskie]]<ref name="internet1"/> * ''Washington Apel''<ref name="internet1"/> * ''Kalpanax''<ref name="internet1"/> * ''AW'' jeung [[Dimas Beck]] sarta [[Mischa]]<ref name="internet1"/> * ''Vipro G''<ref name="internet1"/> * ''Decolith Paint''<ref name="internet1"/> * ''Inaco Jelly''<ref name="internet1"/> * ''Toyota Kijang Innova'' jeung [[Rezky Aditya]], [[Maia Estianty]] dan [[Wulan Guritno]]<ref name="internet1"/> * ''Anda Apel''<ref name="internet1"/> * ''XL'' jeung [[Raffi Ahmad]]<ref name="internet1"/> * ''PLN''<ref name="internet1"/> * ''Indovision''<ref name="internet1"/> * ''Yamaha Mio''<ref name="internet1"/> * ''Kulkas Sharp Samurai''<ref name="internet1"/> * ''Batavia Air''<ref name="internet1"/> * ''Hyundai i10''<ref name="internet1"/> * ''Kia Picanto''<ref name="internet1"/> * ''Real Good''<ref name="internet1"/> * ''Daihatsu Sirion''<ref name="internet1"/> * ''Toshiba Glacio'' jeung [[Gita Gutawa]] sarta [[Helmy Yahya]]<ref name="internet1"/> * ''Bontea Green''<ref name="internet1"/> * ''Simas Mobil''<ref name="internet1"/> * ''Panadol Cold & Flu''<ref name="internet1"/> * ''Redoxon Double Action''<ref name="internet1"/> * ''Mie Sedap''<ref name="internet1"/> * [[Fanbo]] jeung Dian [[Sastrowardoyo]]<ref name="internet1"/> * ''Mitsubishi Maven''<ref name="internet1"/> * ''Smart Fortwo''<ref name="internet1"/> * ''Chevrolet Spark''<ref name="internet1"/> ==Pangajén== * ''Warna Buyung Upik Favorit'' 2003<ref name="internet2"/> * ''Putri Bobo Favorit'' 2002<ref name="internet2"/> ==Rujukan== {{Reflist}} [[Kategori:Aktris Indonésia]] [[Kategori:Panyanyi Indonésia]] bw2jl1niieez12mowgdnudwcysgmlrs 709996 709995 2026-05-31T18:00:53Z Henri Aja 25056 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-32505-57|~2026-32505-57]] ([[User talk:~2026-32505-57|talk]]) (TwinkleGlobal) 709996 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = Chelsea Olivia | image = Chelsea Olivia.jpg | birth_date = {{birth date and age|1992|7|29}} | birth_place = [[Bandar Lampung]], [[Lampung]], [[Indonesia]] | birth_name = Chelsea Olivia Wijaya | othername = Gabrielle Chelsea Olivia Wijaya | death_date = | death_place = | years_active = 2000 - ayeuna | occupation = [[Artis]], [[Model]], [[Panyanyi]] | nationality = [[Indonesia]] | spouse = {{marriage|[[Glenn Alinskie]]|2015}} | partner = | children = 2 | parents = | father = Yakub Wijaya | mother = Yuliana Agustine | influences = | influenced = | website = | module = {{infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instrument = [[Vokal]] | genre = {{flatlist| * [[Pop]] * [[Dance-pop]] }} | label = {{flatlist| * [[Aquarius Musikindo]] * [[:id:Arka Music Indonesia|Arka Music Indonesia]] }} | associated_acts = {{flatlist| * [[Melly Goeslaw]] * [[:id:BBB|BBB]] * [[Evan Sanders]] }} | website = }} }} '''Chelsea Olivia Wijaya''' ({{lahirmati|[[Jakarta]]|29|7|1992}}) nyaéta saurang [[aktris]] asal [[Indonésia]].<ref name="internet1">{{id}}[http://selebriti.kapanlagi.com/indonesia/c/chelsea_olivia/ biografi](diakses kaping 21 november 2011)</ref> Karirna munggaranna mah nya dina wiea g modél.<ref name="internet2">{{id}}[http://www.ceritamu.com/Info/Individu/Chelsea-Olivia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105123732/http://www.ceritamu.com/Info/Individu/Chelsea-Olivia|date=2011-11-05}}(diakses kaping 25 november 2011)</ref> Chelsea Olivia mimiti dipikawanoh ku sakumna masarakat ti saprak maén dina sinétron ''[[Cincin]]'' peranna minangka ''Sasta''.<ref name="internet1"/> ==Karir== Sanggeus suksés kalayan sinetron ''CINCIN'' sementara untuk urusan peran, putri dari pasangan Jacob Wijaya jeung Yuliana Agustine ini leuwih resep kana peran anu protagonis dibandingkeun jeung peran antagonis.<ref name="internet1"/> Salian maea sineétron Chelsea Olivia ogé terjun ka dunya sora jeung ''BBB'' (''Bukan Bintang Biasa'') anu anggotana pamaén sinétron hungkul saperti: [[Laudya Chintya Bella]], [[Raffi Achmad]], [[Dimas Beck]], jeung [[Ayu Shita]] anu di bingbing ku panyanyi sarta pangubah lagu [[Melly Goeslaw]].<ref name="internet1"/> Tawaran maén sinétron rajol pikeun manéhna.<ref name="internet1"/> Chelsea Olivia ogé boga kasempetan maén dina sinétron ''PANGERAN PENGGODA'' babarengan [[Mischa Chandrawinata]].<ref name="internet1"/> ==Filmografi== ===Pilem=== * ''BUKAN BINTANG BIASA'' (2007)<ref name="internet1"/> * ''SUMMER BREEZE'' (2008)<ref name="internet1"/> * ''SUKA MA SUKA'' (2009)<ref name="internet1"/> ===Sinétron=== * ''SETETES EMBUN''<ref name="internet1"/> * ''BAYANGAN ADINDA'' (2003)<ref name="internet1"/> * ''SERBERKAS KASIH MAMA''<ref name="internet1"/> * ''MATAHARIKU'' (SINÉTRON)<ref name="internet1"/> * ''TUHAN ADA DIMANA-MANA''<ref name="internet1"/> * ''KODRAT''<ref name="internet1"/> * ''CINCIN SBG SASTA'' ([[2006]])<ref name="internet1"/> * ''PENYIHIR CINTA''<ref name="internet1"/> * ''MAHA CINTA''<ref name="internet1"/> * ''CEWEK PENAKLUK'' * ''LONI CANTIK MAUKAH KAMU JADI PACARKU''<ref name="internet1"/> * ''PANGERAN PENGGODA'' (2006)<ref name="internet1"/> * ''BUKU HARIAN NAYLA'' (2006)<ref name="internet1"/> * ''MAWAR SBG MAWAR'' (2007)<ref name="internet1"/> * ''MENANTI KEAJAIBAN CINTA'' ([[2008]])<ref name="internet1"/> * ''CHELSEA'' (2008)<ref name="internet1"/> * ''MELATI UNTUK MARVEL'' (2008)<ref name="internet1"/> * ''MAWAR MELATI'' (2010)<ref name="internet1"/> * ''CINTA MELODY'' (2010)<ref name="internet1"/> * ''ANTARA CINTA DAN DUSTA'' ([[2011]])<ref name="internet1"/> ===Album=== * Soundtrack ''BUKAN BINTANG BIASA'' jeung BBB (prod. Aquarius Musikindo)<ref name="internet1"/> * Soundtrack sinétron ''ANTARA CINTA DAN DUSTA'' jeung [[Evan Sanders]] (prod. Melly Goeslaw)<ref name="internet1"/> ===Iklan=== * ''Indomie''<ref name="internet1"/> * ''Vaseline''<ref name="internet1"/> * ''Gary Wafer Coklat''<ref name="internet1"/> * ''Metalizer'' jeung [[Samuel Zylgwyn]]<ref name="internet1"/> * ''Kentucky Fried Chicken''<ref name="internet1"/> * ''Ando'' jeung [[Glenn Alinskie]]<ref name="internet1"/> * ''Washington Apel''<ref name="internet1"/> * ''Kalpanax''<ref name="internet1"/> * ''AW'' jeung [[Dimas Beck]] sarta [[Mischa]]<ref name="internet1"/> * ''Vipro G''<ref name="internet1"/> * ''Decolith Paint''<ref name="internet1"/> * ''Inaco Jelly''<ref name="internet1"/> * ''Toyota Kijang Innova'' jeung [[Rezky Aditya]], [[Maia Estianty]] dan [[Wulan Guritno]]<ref name="internet1"/> * ''Anda Apel''<ref name="internet1"/> * ''XL'' jeung [[Raffi Ahmad]]<ref name="internet1"/> * ''PLN''<ref name="internet1"/> * ''Indovision''<ref name="internet1"/> * ''Yamaha Mio''<ref name="internet1"/> * ''Kulkas Sharp Samurai''<ref name="internet1"/> * ''Batavia Air''<ref name="internet1"/> * ''Hyundai i10''<ref name="internet1"/> * ''Kia Picanto''<ref name="internet1"/> * ''Real Good''<ref name="internet1"/> * ''Daihatsu Sirion''<ref name="internet1"/> * ''Toshiba Glacio'' jeung [[Gita Gutawa]] sarta [[Helmy Yahya]]<ref name="internet1"/> * ''Bontea Green''<ref name="internet1"/> * ''Simas Mobil''<ref name="internet1"/> * ''Panadol Cold & Flu''<ref name="internet1"/> * ''Redoxon Double Action''<ref name="internet1"/> * ''Mie Sedap''<ref name="internet1"/> * [[Fanbo]] jeung Dian [[Sastrowardoyo]]<ref name="internet1"/> * ''Mitsubishi Maven''<ref name="internet1"/> * ''Smart Fortwo''<ref name="internet1"/> * ''Chevrolet Spark''<ref name="internet1"/> ==Pangajén== * ''Warna Buyung Upik Favorit'' 2003<ref name="internet2"/> * ''Putri Bobo Favorit'' 2002<ref name="internet2"/> ==Rujukan== {{Reflist}} [[Kategori:Aktris Indonésia]] [[Kategori:Panyanyi Indonésia]] aood6fnm55cl7d5euehg0yycpx3usgm 0 51073 710000 707503 2026-06-01T01:40:14Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710000 wikitext text/x-wiki {{Italic title}}{{taxobox |name = Dendereman<br />''Leonurus sibiricus'' |image = Leonurus sibiricus.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Lamiales]] |familia = [[Lamiaceae]] |genus = ''[[Leonurus]]'' |species = '''''L. sibiricus''''' |binomial = ''Leonurus sibiricus'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Dendereman''', '''''Léonurus sibiricus''''', spésiés hérba pituin [[Tiongkok]], [[Mongolia]], jeung [[Sibéria]], tapi sumebar ka [[Semenanjung Malaysia]], [[Sumatra]], [[Jawa]], [[Kalimantan]], [[Bali]], [[Sulawesi]], [[Timor]], [[Maluku]], [[Pilipina]], sarta nepi ka Amérika.<ref>Priyadi ''et al.'' (2010). Five hundred plant species in Gunung Halimun Salak National Park, West Java: a checklist including Sundanese names, distribution and use. CIFOR, Bogor, Indonésia. ISBN 978-602-8693-22-6 [http://www.cifor.org/publications/pdf_files/Books/BPriyadi1001.pdf]</ref><ref>{{cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LESI |title=Plants profile for Leonurus Sibiricus (honeyweed) |publisher=USDA PLANTS |accessdate=2008-12-04 |last= |first= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510114405/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LESI |date=2013-05-10 }}</ref><ref>{{cite web |title=''Leonurus sibiricus'' L. |website=GRIN Taxonomy for Plants |publisher=United States Department of Agriculture |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?21757 |accessdate=2015-08-01 }}</ref> Dendereman asalna tina kulawarga Lamiaceae. <ref name=”De ”>{{Cite book| url =https://archive.org/details/denuttigeplanten04heyn/page/109/mode/1up?view=theater&q=Solanum+indicum| title =De nuttige planten van Nederlandsch-Indië, tevens synthetische catalogus derVN verzamelingen van het Museum voor Technische- en Handelsbotanie te Buitenzorg| last =Heyne| first =K. | publisher =Batavia, Ruygrok| location =Museum voor Economische Botanie (Bogor, Indonesia)| year =1913|ISBN=|pages =125}} Disungsi21 Januari 20223</ref> Loba kapanggih hirup di Asia kalér jeung kidul. <ref name=”Rät”>{{Cite book| url =https://books.google.com/books/about/The_Encyclopedia_of_Psychoactive_Plants.html?hl=id&id=8V0oDwAAQBAJ#v=onepage&q=Leonurus%20sibiricus&f=false| title =The Encyclopedia of Psychoactive PlantsRätsch| last =Rätsch| first =Christian | publisher =Inner Traditions/Bear| location =Singapura| year =2005|ISBN=https://books.google.com/books/about/The_Encyclopedia_of_Psychoactive_Plants.html?hl=id&id=8V0oDwAAQBAJ#v=onepage&q=Leonurus%20sibiricus&f=false|pages =10}} Disungsi17 Januari 2023</ref> Kagolongkeun tutuwuhan liar, sakapeung sok ngahaja di pelak pikeun dijadikeun bahan ubar. <ref name=”Ken”>{{Cite book| url =https://books.google.com/books/about/The_Concise_Flora_of_Singapore.html?hl=id&id=IoJUeXCCQ_kC#v=onepage&q=Leonurus%20sibiricus&f=false| title =The Concise Flora of SingaporeKeng, Ro-Siu Ling Keng Keng| last =Keng, Ro-Siu Ling Keng Keng| first =Hsuan | publisher =Singapore University Press, National University of Singapore| location =Singapura| year =1990|ISBN=9786236794197|pages =197}} Disungsi17 Januari 2023</ref> ==Alkaloid== [[Image:Leonurine structure.png|thumb|right|250px|[[Léonurina]], salahsahiji bahan aktif ''Leonurus sibiricus''<ref>{{cite web|url=http://www.newstar-chem.com/english/display.asp?id=208|title=The Leonurine and its preparation|year=2008|publisher=An Hui New Star Pharmaceutical Development Co.|accessdate=2008-08-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515223641/http://www.newstar-chem.com/english/display.asp?id=208 |date=2008-05-15 }}</ref>]] Kandungan alkaloid dina dendereman:<ref> {{cite web |url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:SAxYdHmAIPUJ:www.wpro.who.int/internet/files/pub/97/161.pdf+%22Leonurus+sibiricus%22+alkaloids&hl=en&ct=clnk&cd=7&gl=us |title=Leonurus sibiricus L. Labiatae Korean Name: Ik-mo-cho English Name: Motherwort Parts used. Herb. Traditional uses. |publisher=webcache.googleusercontent.com |accessdate=2008-12-04 |last= |first= }} </ref> *[[sikloléonurinina]] *[[Léohéterin]] *[[Léonurina]] *[[Léonurinina]] *[[Leuronurina]] *[[Préhispanolona]]<ref>{{cite web|url=http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=495202&loc=ec_rcs |title=prehispanolone - PubChem Public Chemical Database |publisher=Pubchem.ncbi.nlm.nih.gov |date=2004-11-29 |accessdate=2010-01-18}}</ref> *[[Préléohéterin]] *[[Stahidrina]]<ref>{{cite web|url=http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=115244&loc=ec_rcs |title=stachydrine - PubChem Public Chemical Database |publisher=Pubchem.ncbi.nlm.nih.gov |date=2004-11-29 |accessdate=2010-01-18}}</ref> ==Ciri mandiri== Hirupna sausum, tangkal ajeg tur baruluan.  Jangkung bisa ngahontal 60-100. cm. Tangkalna  bubukuan, mibanda dahan, kelirna héjo. ref name=” In”/> Daun nunggal, wujudna ngaramo, tungtungna rérégéan, méncos ujuran tungtung jeung puhuna panjang 4-12 cm, rubak 5-14 cm, perenahna pasingareup-singareup, kelirna hejo. ref name=” In”/> Kembangna ngéntép dina ''karangan'' semu anu perenahna dina kélék daun/puhu deukeut tangkal. Kelopak méncos seukeut, kelurna bodas atau lembayung. <ref name=” In”/> Buahna masagi, beruang 2-4, coklat semu hideung. Sikina leutik  ngawujud tilu siku, kelirna hideung. <ref name=” In”>{{Cite book| url =https://books.google.com/books/about/Ensiklopedia_Gulma_Lahan_Persawahan.html?hl=id&id=tZkwEAAAQBAJ#v=onepage&q&f=false| title =Ensiklopedia Gulma Lahan Pesawahan Indah Yuliana, Mucharommah Sartika Ami| last = Indah Yuliana, Mucharommah Sartika Ami| first =Anggi | publisher =LPPM Universitas KH. A. Wahab Hasbullah| location =Jombang| year =2020|ISBN=9786236794197|pages =13}} Disungsi17 Januari 2023</ref> ==Galeri == <Gallery> File:Leonurusii sibiricus.jpg File:Leonurus sibiricus 004.JPG File:Leonurus sibiricus 001.JPG File:Leonurus sibiricus 002.JPG File:Ronga durun.JPG File:Starr-090603-8843-Leonurus japonicus-habit-Hanamu Rd Makawao-Maui (24666752340).jpg </GALLERY > ==Baca ogé== *[[Hérbarium]] ==Rujukan== {{Reflist}} ==Tutumbu kaluar== *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LESI plants.usda.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510114405/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LESI |date=2013-05-10 }} *[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?407779 www.ars-grin.gov] *[http://www.hear.org/pier/imagepages/singles/vchr_bish_150645.htm Herbarium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004120042/http://www.hear.org/pier/imagepages/singles/vchr_bish_150645.htm |date=2018-10-04 }} {{sirung-Lamiaceae}} [[Kategori:Lamiaceae]] [[Kategori:Flora Tiongkok]] [[Kategori:Flora Mongolia]] [[Kategori:Flora Sibéria]] nsc0bih1kh511mgtc48lskudomjxzp0 0 69662 709999 637514 2026-05-31T19:45:19Z Kwamikagami 10699 709999 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:{{mp|1999 XS|35}}}} {{Infobox Planet |minorplanet = yes |width = 25em |bgcolour = |apsis = |name = 1999 XS₃₅ |symbol = |image = |caption = |discovery = yes |discovery_ref = |discoverer =LONEOS |discovery_site =699 |discovered = 1999/12/02 |designations = yes |mp_name = |alt_names = |mp_category = |orbit_ref = |epoch = |aphelion =34666 |perihelion =0.959 |semimajor =17812 |eccentricity =0.946 |period = |avg_speed = |inclination =19.4 |asc_node =49.3 |mean_anomaly =85.8 |arg_peri =332.9 |satellites = |physical_characteristics = yes |dimensions = |mass = |density = |surface_grav = |escape_velocity = |sidereal_day = |axial_tilt = |pole_ecliptic_lat = |pole_ecliptic_lon = |albedo = |temperatures= |temp_name1 = |mean_temp_1 = |max_temp_1 = |temp_name2 = |max_temp_2 = |spectral_type = |abs_magnitude =17.2 }} Ari '''1999 XS₃₅''' mangrupa hiji [[astéroid]]. Ieu asteroid téh bagéan tina [[astéroid Apollo]], anu nganjrek deukeut jeung [[marcapada]]. [[Ékséntrisitas orbit]] ieu astéroid kacatet gedéna 0.946, sedengkeun [[magnitudo mutlak]]na 17.2. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPC39559. ==Bebentukan== Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina [[nébula]] [[panonpoé]] primordial minangka beubeulahan [[planétisimal]], objék di [[nébula]] [[marcapada]] ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi [[planét]].<ref>{{cite web | title=What Are Asteroids And Comets? | url=http://neo.jpl.nasa.gov/faq/#ast | work=Near Earth Object Program FAQ | publisher=[[NASA]] | accessdate=5/19/2010 | archiveurl=http://web.archive.org/web/20100909210213/http://neo.jpl.nasa.gov/faq/ | archivedate=9/9/2010 | deadurl=no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100909210213/http://neo.jpl.nasa.gov/faq/#ast |date=2010-09-09 }}</ref> ==Rujukan== {{reflist}} ==Tutumbu kaluar== *[http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/t_apollos.html Daptar astéroid Apollo] - The International Astronomical Union Minor Planet Center. {{astéroid-pondok}} [[Kategori:Astéroid]] [[Kategori:Astéroid Apollo]] 2mrprcv15qe00g45q61fwbqxnl1hsda 0 75416 710004 676014 2026-06-01T03:44:40Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710004 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Alfa_beta_gamma_radiation_penetration.svg|ka|jmpl|300x300px| Tilu rupa radiasi pangionan nu bisa nembus objek padet: [[kertas]] , [[aluminium]] sarta [[Timbal|kalungguhan]] ]] Dina [[fisika]] , '''radiasi''' ngajelaskeun sagala proses nu [[Énergi|énérgi]] ngalir ngaliwatan média atawa ngaliwatan ruang, sarta ahirna diserep ku objék séjén. Batur mindeng ngahubungkeun kecap radiasi [[Ion|ionisasi]] (misalna sakumaha lumangsung dina pakarang nuklir, réaktor nuklir, sarta zat radioaktif ), tapi ogé bisa ningali ka [[radiasi éléktromagnétik]] (gelombang radio, lampu [[Infrabeureum|infra red]] , lampu tampak, sinar [[Ultraviolét|ultra Violet]] , sarta [[Sinar X|X- ray]] ), radiasi akustik, atawa naon baé prosés séjénna jelas. Naon ngajadikeun mangsa radiasi kasebut yén énergi memancar(pindah ka luar dina garis lempeng ka sagala arah) ti suatu sumber. géométri Ieu alami ngabalukarkeun sistem ukuran jeung Unit fisik sarua lumaku pikeun kabéh jenis radiasi. Sababaraha radiasi tiasa ngabahayakeun. == radiasi pangionan == Sababaraha jenis radiasi boga énérgi cukup keur ngaklik [[Ion|ionisasi]] partikel . Sacara umum, ieu ngalibatkeun hiji éléktron 'dialungkeun' tina cangkang [[atom]] éléktron, nu bakal masihan muatan (positip). Hal ieu mindeng ngaganggu dina sistim biologis, sarta bisa ngabalukarkeun mutations sarta [[Kangker|kanker]] . jenis ieu radiasi umumna lumangsung dina runtah radioaktif buruk tina radioaktif jeung jarian. Tilu jenis utama radiasi kapanggih ku Ernest Rutherford, Alpha , Béta sarta [[sinar gamma]] . radiasi ieu kapanggih ngaliwatan hiji percobaan sederhana, Rutherford ngagunakeun sumber radioaktif sarta kapanggih yén sinar ngahasilkeun pencét tilu wewengkon béda. Salah sahijina keur positif, salah sahijina keur nétral, tur salah sahijina négatip. Kalawan data ieu, Rutherford menyimpulkan yén radiasi diwangun ku tilu sinar. Anjeunna masihan nami diturunkeun tina tilu hurup mimiti alfabét Yunani, nyaéta alfa , béta , jeung gamma. ==== radiasi alfa ==== [[Gambar:Alpha_Decay.svg|ka|jmpl| buruk alfa]] peluruhan alfa téh tipeu peluruhan tina radioaktif nu inti [[atom]] emit partikel alfa , sahingga ngarobah (atawa 'meluruh') kana [[Atom|hiji atom]] kalawan jumlah massa 4 kirang na [[nomer atom]] 2 kirang. Sanajan kitu, kusabab [[massa]] partikel anu luhur ku kituna boga kurang tanaga sarta jarak rendah, partikel alfa bisa dieureunkeun ku lambar [[kertas]] (atawa [[kulit]] ). ==== radiasi béta ==== [[Gambar:Beta-minus_Decay.svg|ka|jmpl| buruk béta]] peluruhan béta nyaéta jenis peluruhan tina radioaktif mana partikel béta ( [[éléktron]] atawa [[positron]]s ) dipancarkeun. Radiasi béta-dikurangan (β⁻) diwangun ku hiji éléktron anu pinuh énergi. Radiasi ieu kirang ter [[Ion|ionisasi]] ti alfa , tapi leuwih ti [[sinar gamma]] . [[Éléktron]] bisa mindeng dieureunkeun ku sababaraha sénti tina logam. Radiasi ieu lumangsung sabot buruk of [[Neutron|neutron a]] kana [[proton]] dina inti , ngaleupaskeun partikel béta na hiji antineutrino. Radiasi béta tambah (β +) nyaéta émisi [[positron]]s . Ku kituna, kawas β⁻, β + buruk moal bisa lumangsung dina isolasi, sabab merlukeun tanaga, [[massa]] [[Neutron|neutron nu]] geus leuwih gedé dibandingkeun [[massa]] [[proton]] . β + buruk wungkul bisa lumangsung jero inti lamun nilai énergi beungkeutan inti indungna leuwih leutik ti intina . Beda antara énergi ieu kana réaksi konversi [[proton]] kana [[Neutron|hiji neutron]] , [[Positron|hiji positron]] jeung antineutrino , sarta ka énergi kinétik tina partikel - partikel ==== radiasi gamma ==== [[Gambar:Gamma_Decay.svg|ka|jmpl| buruk gamma]] [[Sinar gamma|Radiasi gamma]] atanapi [[sinar gamma]] nyaéta hiji formulir energi tina [[radiasi éléktromagnétik]] dihasilkeun radioaktivitas atawa prosés nuklir atawa [[Partikel subatomik|subatomik]] kayaning karuksakan tina [[éléktron]] - [[positron]] . Radiasi gamma diwangun ku foton ku frékuénsi gedé ti 10 ¹⁹ &nbsp; Hz. Radiasi gamma moal éléktron atawa neutron nu teu bisa dieureunkeun ukur jeung kertas atawa hawa, nyerep [[sinar gamma]] leuwih éféktif jeung bahan kalawan [[nomer atom]] jeung dénsitas luhur. Nalika [[sinar gamma]] ngarambat ngaliwatan bahan di nyerep [[Sinar gamma|radiasi gamma]] proporsional jeung ketebalan tina beungeut bahan. == Radiasi non-pangionan == Radiasi non-pangionan, kontras, nujul ka tipe radiasi nu teu mawa énergi cukup per [[foton]] mun ionize [[Atom|hiji atom]] atawa [[molekul]] . Ieu utamana ngarujuk ka formulir énergi handap radiasi éléktromagnétik (gelombang radio, microwaves, radiasi terahertz, lampu [[Infrabeureum|infra red]] jeung lampu ditingali). Dampak radiasi dina bentuk jaringan hirup ngan nembe geus diajarkeun. Gantina ngabentuk ion lamun ngaliwatan zat-énergi, radiasi éléktromagnétik boga énérgi cukup ngan ngarobah puteran, Geter atawa konfigurasi éléktronik valénsi molekul jeung atom. Sanajan kitu, épék biologis béda observasi pikeun rupa-rupa radiasi non-pangionan ==== radiasi neutron ==== Radiasi neutron mangrupa tipe radiasi non-ionik diwangun ku neutron bébas. neutron ieu bisa dikaluarkeun pikeun boh spontan atawa ngainduksi fisi nuklir, prosés fusi nuklir, atawa réaksi nuklir lianna. Anjeunna henteu ngaionisasi atom dina cara nu sarua yén muatan partikel kayaning proton jeung éléktron (éléktron pikaresepeun), sabab neutron teu boga muatan. Sanajan kitu, neutron gampang meta jeung inti rupa elemen, sahingga isotop nu teu stabilna sahingga salajengna kituna ajak radioaktivitas dina bahan anu saméméhna non-radioaktif. proses ieu katelah aktivasina neutron. ==== radiasi éléktromagnétik ==== Radiasi éléktromagnétik bentukna lambak nu nyebarkeun dina hawa ipis atanapi di materi. Radiasi ÉM boga komponén [[Médan Listrik|médan listrik]] sarta magnét dina fase jejeg saling jeung ka arah rambatan énergi. [[Radiasi éléktromagnétik]] digolongkeun kana jenis nurutkeun [[frékuénsi]] [[gelombang]] , jenis ieu kaasup (dina urutan tina ngaronjatna [[Frékuénsi|frekuensi]] ): [[Frékuénsi radio|gelombang radio]] , [[Gelombang mikro|microwaves]] , radiasi terahertz, radiasi [[Infrabeureum|tina infra red]] , lampu ditingali, radiasi, [[Ultraviolét|ultraviolet]] , [[Sinar X|X sinar-]] na [[sinar gamma]] . Sahiji, [[Frékuénsi radio|gelombang radio]] boga panjang gelombang ti nu pangpanjangna sarta [[sinar gamma]] boga pang pendék. Hiji jandéla leutik [[frékuénsi]] , disebut [[spéktrum]] anu bisa ditempo atawa lampu, nu katempo ku panon tina rupa-rupa [[Organismeu|organisme]] , sareng wates variasi [[spéktrum]] sempit ieu. Radiasi ÉM mawa énergi jeung [[moméntum]] , anu bisa dikirimkeun lamun éta dilibetkeun ku jirim. ==== cahaya ==== Lampu téh [[radiasi éléktromagnétik]] ti hiji panjang gelombang nu geus katingali jeung panon manusa (kira 400-700 &nbsp; nm), atawa nepi ka 380-750 &nbsp;nm. Leuwih lega, fisika dianggap [[Cahya|lampu]] sakumaha [[radiasi éléktromagnétik]] sadaya panjang gelombang , naha ditingali atawa henteu. ==== radiasi termal ==== Radiasi panas nyaéta prosés di mana beungeut awak emits énergi termal dina formulir [[Radiasi éléktromagnétik|gelombang éléktromagnétik]] . Radiasi [[Infrabeureum|tina infra red]] ti radiator somah biasa atawa manaskeun listrik mangrupa conto radiasi termal, kayaning [[panas]] sarta [[Cahya|lampu]] anu dikaluarkeun ku hiji bohlam lampu Pijer. Radiasi termal dihasilkeun nalika [[panas]] tina gerakan partikel boga muatan dina [[atom]] dirobah jadi [[radiasi éléktromagnétik]] . Gelombang frékuénsi dipancarkeun tina radiasi termal mangrupa distribusi probabilitas gumantung ngan kana hawa, jeung awak hideung asli dirumuskeun ku hukum radiasi Planck. hukum Wien méré [[frékuénsi]] paling dipikaresep ti radiasi dipancarkeun, jeung hukum Stefan-Boltzmann méré inténsitas tina [[panas]] . == pamakean == === medis === Radiasi sarta zat radioaktif dipaké pikeun diagnosis , perlakuan , jeung [[Panalungtikan|ieu panalungtikan]] . [[Sinar X|Sinar-X]] , contona, liwat otot jeung jaringan lemes sejenna tapi dieureunkeun ku bahan padet. Harta [[Sinar X|X-ray]] ngamungkinkeun dokter pikeun manggihan tulang rusak jeung pikeun manggihan [[Kangker|kanker]] éta bisa tumuwuh di awak. Dokter ogé kapanggih kasakit husus ku injecting zat radioaktif jeung radiasi ngawaskeun nu dileupaskeun salaku belah zat ngaliwatan awak. === komunikasi === Sakabéh sistem [[komunikasi]] pamakéan modéren sagala bentuk [[radiasi éléktromagnétik]] . Variasi dina inténsitas radiasi dina bentuk parobahan sora, gambar, atawa informasi séjén nu keur dikirim. Contona, sora manusa bisa dikirimkeun salaku [[Frékuénsi radio|gelombang radio]] atanapi [[Gelombang mikro|microwaves]] mun nyieun [[Gelombang|lambak]] variasina luyu jeung variasi sora. === teknologi === Para panalungtik dipaké hiji atom radioaktif nangtukeun umur bahan anu dipaké bagian tina [[Organismeu|organisme]] hirup. Umur bahan bisa diperkirakeun ku cara ngukur tina [[karbon]] radioaktif ngandung dina prosés nu disebut bobogohan [[Karbon-14|pananggalan]] . Élmuwan ngagunakeun atom radioaktif salaku hiji tracer atom pikeun ngaidentipikasi jalur diliwatan ku polutan di lingkungan. Radiasi dipaké keur nangtukeun komposisi bahan dina prosés nu disebut analisis aktivasi neutron. Dina prosés ieu, para élmuwan bombardir zat sémpel jeung partikel nu disebut [[neutron]] . Sababaraha atom dina sampel nyerep [[neutron]] sarta jadi radioaktif . Élmuwan bisa nangtukeun élemén dina sémpel ku diajar radiasi anu dileupaskeun. == Tumbu éksternal == * [http://www.radiationanswers.org Website Fisika Kaséhatan Masarakat Atikan Public] * [http://webcast.berkeley.edu/course_details.php?seriesid=1906978373 Fisika pikeun Future Presidents] , ku Prof Richard Müller, [http://webcast.berkeley.edu/ Webcast.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002164205/http://webcast.berkeley.edu/ |date=2017-10-02 }} [http://webcast.berkeley.edu/ Berkeley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002164205/http://webcast.berkeley.edu/ |date=2017-10-02 }} [[Kategori:Fisika]] [[Kategori:Halaman dengan terjemahan tak tertinjau]] jhp3g058v6nybgp2edkc4nm85jiros7 0 99749 710001 675558 2026-06-01T01:44:12Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710001 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Donald Trump |image =Official Portrait of President Donald Trump.jpg |office = Presiden Amerika Serikat |order = |vicepresident = [[JD Vance]] |term_start = 20 Januari 2025 |predecessor = [[Joe Biden]] |order2 = |vicepresident2 = [[Mike Pence]] |term_start2 = 20 Januari 2017 |term_end2 = 20 Januari 2021 |successor2 = [[Joe Biden]] |predecessor2 = [[Barack Obama]] |successor = |birth_name = Donald John Trump |birth_date = {{birth date and age|1946|6|14}} |birth_place = [[Kota New York]], [[New York]], [[Amerika Serikat]] |death_date = |death_place = |party = [[Partai Republik (Amerika Serikat)|Republik]] {{small|(1987–1999, 2009–2011, 2012–ayeuna)}} |otherparty = {{ubl|[[Partai Demokrat (Amerika Serikat)|Demokrat]] {{small|(1987, 2001–2009)}}|[[Partai Reformasi Amerika Serikat|Reformasi]] {{small|(1999–2001)}}|[[Politikus independen|Independen]] {{small|(2011–2012)}}<ref name="politifact">{{cite news |last=Gillin |first=Joshua |title=Bush says Trump was a Democrat longer than a Republican `in the last decade’ |work=[[PolitiFact.com|PolitiFact]] |date=August 24, 2015 |url=http://www.politifact.com/florida/statements/2015/aug/24/jeb-bush/bush-says-trump-was-democrat-longer-republican-las/ |access-date=October 21, 2015}}</ref><ref name="sargent">{{cite web |url=http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html |title=The Man Responsible for Donald Trump’s Never-Ending Presidential Campaign |last=Sargent |first=Hilary |date=January 22, 2014 |website=[[Boston.com]] |quote=A New Hampshire Republican activist named Mike Dunbar dreamed up the idea of a Donald Trump presidency [in] early summer of 1987... Dunbar launched a ‘Draft Trump’ campaign... Stories about a possible Trump presidency ran in newspapers across the country... (Trump was registered as a Democrat at the time...) }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603074751/http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html |date=June 3, 2016 }}</ref>}} |spouse = {{unbulleted list|{{marriage|[[Ivana Trump|Ivana Zelníčková]]<br />|1977|1991|end=div}}|{{marriage|[[Marla Maples]]<br />|1993|1999|end=div}}|{{marriage|[[Melania Trump|Melania Knauss]]<br />|2005}}}}<!-- Omit married names (the use of married names implies that their surname before the marriage was "Trump", and overrules WP:COMMONNAME) --> |children = {{unbulleted list|[[Donald Trump Jr.|Donald Jr.]]|[[Ivanka Trump|Ivanka]]|[[Eric Trump|Eric]]|[[Tiffany Trump|Tiffany]]|[[Barron Trump|Barron]]}}<!-- Omit motherbus' names (as nonessential information customarily found in a Royalty infobox rather than a Person infobox). --> |alma_mater = [[Universitas Fordham]]<br />[[Universitas Pennsylvania]] {{small|([[Bachelor of Science|BS]])}} |blank1 = Kekayaan bersih |data1 = {{increase}} [[dolar Amerika Serikat|US$]]4,5 miliar<ref name=FORBES>{{cite web|url=http://www.forbes.com/profile/donald-trump/?list=billionaires|title=#324 Donald Trump|publisher=Forbes}}</ref><!-- NOTE: Please take wealth rankings only from annual lists. Avoid real-time rankings. --> |signature = Donald Trump (Presidential signature).svg |signature_alt = Tanda tangan Donald J. Trump |website = {{url|https://www.greatagain.gov/|greatagain.gov}} }} '''Donald John Trump''' ({{IPAc-en|ˈ|d|ɒ|n|əl|d|_|dʒ|ɒ|n|_|t|r|ʌ|m|p}}; {{lahirmati|[[Kota New York]], [[New York]], [[Amerika Serikat]]|14|6|1946}}) nyaéta jalma-jalma bisnis, tokoh televisi realitas, politikus, sareng [[Présidén Amérika Serikat]], [[Daptar Présidén Amérika Serikat|ke-45]]. == Rujukan == {{Reflist}} == Tumbu luar == * {{Official website|www.donaldjtrump.com}} * [https://www.greatagain.gov/meet-president-elect.html Donald Trump] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112013237/https://www.greatagain.gov/meet-president-elect.html |date=2016-11-12 }} at the [[Office of the President-Elect]] * {{IMDb name}} * [http://www.politifact.com/personalities/donald-trump/ Donald Trump] at [[PolitiFact.com]] * {{Dmoz |Regional/North_America/United_States/Society_and_Culture/Politics/Candidates_and_Campaigns/President/Candidates/Donald_Trump |Donald Trump}} {{Presiden Amerika Sarikat}} {{Current G8 Leaders}} {{Biografi-pondok}} {{DEFAULTSORT:Donald Trump}} [[Kategori:Présidén Amérika Sarikat]] 3s3ogf3qz23oq9s0mc6ig7cu0zeoxtj 0 105219 710006 690061 2026-06-01T04:18:53Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710006 wikitext text/x-wiki '''Super Mario''' (ogé katelah Super Mario Bros and Mario) nyaéta séri kaulinan platform anu diciptakeun ku Nintendo dibintanginya maskot maranéhna, Mario. Éta séri sentral tina waralaba Mario anu langkung ageung. Sahenteuna hiji kaulinan Super Mario geus dileupaskeun pikeun tiap konsol video game Nintendo utama. Nanging, aya ogé sababaraha kaulinan pidéo Super Mario dileupaskeun dina platform kaulinan non-Nintendo. Aya leuwih ti 20 kaulinan dina séri. Kaulinan ''Super Mario'' disetél utamina dina Karajaan Supa fiksi, biasana sareng Mario salaku karakter pamuter. Anjeunna biasana diiluan ku lanceukna, Luigi, sarta mindeng ku anggota séjén tina matak ''Mario'' . Salaku kaulinan platform, aranjeunna ngalibetkeun karakter pamuter ngajalankeun sareng ngaluncat meuntas platform sareng di luhur musuh dina tingkatan téma. Kaulinan boga plot basajan, ilaharna jeung Mario jeung Luigi rescuing nu diculik Putri Peach ti [[antagonis]] primér, Bowser. Kaulinan munggaran dina séri, ''Super Mario Bros.'', dirilis pikeun Nintendo Entertainment System (NES) dina 1985, ngadegkeun konsép midangkeun inti séri sarta elemen. Ieu kalebet seueur kakuatan-up sareng barang-barang anu masihan karakter kakuatan khusus sapertos ngalungkeun bola seuneu sareng ngarobih ukuran.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/5710212/nintendos-revised-history-of-super-mario-bros|title=Nintendo's Revised History Of Super Mario Bros.|last=McWhertor|first=Michael|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180618052542/https://kotaku.com/5710212/nintendos-revised-history-of-super-mario-bros|archivedate=June 18, 2018|accessdate=June 18, 2018|date=December 10, 2010}}</ref> Seri ''Super Mario'' mangrupikeun bagian tina waralaba ''Mario'' anu langkung ageung, anu kalebet genre kaulinan vidéo sareng média sapertos pilem, televisi, média cetak, sareng barang dagangan. Langkung ti 380&nbsp;juta éksemplar kaulinan ''Super Mario'' geus dijual di sakuliah dunya, ngajadikeun eta runtuyan video kaulinan laris kalima, balik franchise ''Mario'' nu leuwih gede, runtuyan teka ''Tetris'', nu ''Pokémon'' video kaulinan, jeung kahiji-jalma jujur runtuyan ''Call of Kawajiban'' .<ref>{{Cite web|url=https://www.nintendo.com/whatsnew/detail/vy8mvC_LJPHnlpBFTR5w-BYV1FP_m7hN|title=Super Mario Maker has sold 1 Million units around the world!|publisher=Nintendo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002142005/https://www.nintendo.com/whatsnew/detail/vy8mvC_LJPHnlpBFTR5w-BYV1FP_m7hN|archivedate=October 2, 2015}}</ref> == Midangkeun == Tujuan tina kaulinan nyaéta pikeun maju ngaliwatan tingkat ku ngéléhkeun musuh, ngumpulkeun barang sareng ngarengsekeun teka-teki tanpa maot. Pamakéan kakuatan-up téh integral kana séri. Séri ieu gaduh installments nampilkeun duanana midangkeun dua jeung tilu diménsi. Dina kaulinan 2D, karakter pamuter (biasana Mario) jumps on platform jeung musuh bari Ngahindarkeun serangan maranéhanana sarta pindah ka katuhu layar ngagulung. Tingkat kaulinan 2D ''Super Mario'' gaduh tujuan kaluar tunggal, anu kedah dihontal dina wates waktos sareng nuju ka tingkat sekuensial salajengna. ''[[Super Mario Bros. 3|Super Mario Bros 3]]'' ngawanohkeun overworld, peta tingkat nonlinier nu cabang nurutkeun pilihan pamuter urang. ''[[Super Mario Dunya|Super Mario World]]'' ngenalkeun tingkat kalayan sababaraha jalan kaluar. Angsuran 3D dina séri éta ngagaduhan dua subgénré: kaulinan dumasar eksplorasi dunya terbuka sareng kaulinan 3D langkung linier kalayan jalur anu tos ditangtukeun.<ref>{{Cite news|last=Osborn|first=Alex|date=January 13, 2017|title=Miyamoto Offers a Few New Super Mario Odyssey Details|work=IGN|url=https://www.ign.com/articles/2017/01/13/miyamoto-offers-a-few-new-super-mario-odyssey-details|access-date=January 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114215727/http://www.ign.com/articles/2017/01/13/miyamoto-offers-a-few-new-super-mario-odyssey-details|archive-date=January 14, 2017}}</ref> Tingkat dina kaulinan dunya kabuka, ''64'', ''Sunshine'' jeung ''Odyssey'', ngidinan pamaén kalawan bébas ngajajah sababaraha lingkungan enclosed dina gerakan 360-gelar. Salaku kaulinan progresses, leuwih lingkungan jadi diaksés.<ref>{{Cite web|url=http://smgalaxy.com/view_level.php?id=10|title=GLZ34|publisher=Super Mario Galaxy Central|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313130758/http://smgalaxy.com/view_level.php?id=10|archivedate=March 13, 2008|accessdate=November 29, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080313130758/http://smgalaxy.com/view_level.php?id=10 |date=March 13, 2008 }}</ref> Kaulinan 3D linier, ''Galaxy'', ''Galaxy 2'', ''3D Land'' sareng ''3D World'', gaduh sudut kaméra anu langkung tetep sareng jalur anu tos ditangtukeun pikeun tujuan tunggal. == Karakter diputer == Séri ieu sering gaduh pilihan pikeun maén salaku karakter sanés Mario, biasana Luigi. Kaulinan saméméhna geus nawarkeun hiji mode multiplayer alik nu pamuter kadua ngadalikeun Luigi on turn maranéhna. Luigi sering ngan tiasa dicoo ku pamaén sadetik, iterasi anu langkung nangtang tina kaulinan dasar, sapertos dina ''The Lost Levels'', ''Galaxy 2'', ''New Super Luigi U'' sareng dunya khusus di ''3D Land'' ; fitur ieu gravitasi handap sarta ngurangan gesekan pikeun Luigi. Engké kaulinan ngamungkinkeun opat pamaén muter simultaneous. Karakter anu tiasa dicoo lian ti Mario sareng Luigi parantos kalebet Toads, Peach, Yoshi, Wario, Rosalina, [[Mii]]s, Toadette, Nabbit, Daisy, sareng Bowser Jr. Karakter kadang dibédakeun ku kamampuan khusus. ''Super Mario Maker'' kalebet kostum anu ngagambarkeun langkung seueur karakter ( ''Super Mario Maker 2'' ngan kalebet kostum [[Link (Zelda)|Link]] ). === Power-up jeung transformasi === [[File:Supermushroom.png|kiri|jmpl|Super Mushroom, sakumaha digambarkeun dina ''[[Anyar Super Mario Bros. U|New Super Mario Bros. U]]'' - [[Jaringan UGO|UGO]] digambarkeun salaku "kakuatan-up [[wiktionary:quintessential|quintessential]] ".<ref name="SuperMushroom">{{Cite web|url=http://www.ugo.com/a/top11-videogame-powerups/?cur=supermushroom|title=The Top 11 Video Game Powerups|publisher=[[UGO Networks]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081028230817/http://www.ugo.com/a/top11-videogame-powerups/?cur=supermushroom|archivedate=October 28, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028230817/http://www.ugo.com/a/top11-videogame-powerups/?cur=supermushroom |date=October 28, 2008 }}</ref>]] Daya-up jamur muncul dina ampir unggal buruan ''Super Mario'' . Anu paling ikonik nyaéta Super [[Fungi|Mushroom]] .<ref name="SuperMushroom2">{{Cite web|url=http://www.ugo.com/a/top11-videogame-powerups/?cur=supermushroom|title=OP32|publisher=[[UGO Networks]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081028230817/http://www.ugo.com/a/top11-videogame-powerups/?cur=supermushroom|archivedate=October 28, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028230817/http://www.ugo.com/a/top11-videogame-powerups/?cur=supermushroom |date=October 28, 2008 }}</ref><ref name="amanita">{{Cite journal|last=Li, C.|last2=Oberlies, N. H.|date=December 2005|title=The most widely recognized mushroom: chemistry of the genus ''Amanita''|url=http://libres.uncg.edu/ir/uncg/f/N_Oberlies_Most_2005.pdf|journal=Life Sciences|volume=78|issue=5|pages=532–38|doi=10.1016/j.lfs.2005.09.003|pmid=16203016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806123833/http://libres.uncg.edu/ir/uncg/f/N_Oberlies_Most_2005.pdf|archive-date=August 6, 2020|access-date=July 5, 2019|quote=Idealized representations of this species permeate popular culture. A. muscaria can be found as a major obstacle in video games (e.g., the Smurfs and Super Mario Bros., respectively)}}</ref> ''Supa Super'' ningkatkeun ukuran karakter, ngarobahna kana varian "Super", sareng ngamungkinkeun aranjeunna ngarobih blok anu tangtu. Nalika ditarajang ku musuh, karakterna balik deui ka ukuranana anu langkung alit tibatan kaleungitan nyawa.<ref name="SuperMushroom2" /> Nalika karakterna aya dina bentuk "Super", kalolobaan blok anu ngandung Super Mushroom gantina nawiskeun kakuatan anu langkung kuat sapertos Kembang Seuneu. Supa Super mirip dina penampilan ''Amanita muscaria'', kalayan gagang gading di handapeun topi anu paling sering beureum sareng bodas (asalna beureum sareng oranyeu). Dijieun ku kasempetan, Shigeru Miyamoto nyatakeun dina wawancara yén tés béta tina ''Super Mario Bros.'' <ref name="worldrecord">{{Cite web|url=http://www.businessweek.com/magazine/content/05_45/b3958127.htm|title=Meet Mario's Papa|last=O'Connell, Patricia|publisher=BusinessWeek online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051102024711/http://www.businessweek.com/magazine/content/05_45/b3958127.htm|archivedate=November 2, 2005|accessdate=November 26, 2005|date=November 7, 2005}}</ref> Varian béda tina supa power-up muncul dina séri. Contona, ''Super Mario Bros.: The Lost Levels'' ngawanohkeun ''Poison Mushroom'', nu ngabalukarkeun karuksakan nalika dikumpulkeun; jeung ''New Super Mario Bros.'' jeung Suung Mega, tumuwuh karakter kana towering, buta invulnerable anu ngancurkeun musuh jeung lingkungan ku ngajalankeun ngaliwatan aranjeunna.<ref>{{Cite web|url=http://kotaku.com/5942967/its-impossible-to-hate-the-new-new-super-mario-bros-u|title=Bov43|website=Kotaku|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119041527/http://kotaku.com/5942967/its-impossible-to-hate-the-new-new-super-mario-bros-u|archivedate=November 19, 2012|accessdate=October 13, 2014|date=September 13, 2012}}</ref> ''Super Mario Bros 3'' ngenalkeun jas kana séri ''Super Mario'', seueur anu dumasar kana sato atanapi musuh Mario. Raccoon Suit (disadiakeun ku Super Leaf) sareng Tanooki Suit masing-masing nyayogikeun karakter sareng buntut anu ngamungkinkeun penerbangan. Salaku tambahan, Tanooki Suit ngamungkinkeun karakter sacara spontan robih janten patung anu teu tiasa dielehkeun salami lima detik. ''Super Mario Bros 3'' kalebet jas Hammer Bros, anu ngamungkinkeun Mario sareng Luigi ngalungkeun palu salaku projectiles pikeun ngelehkeun musuh di kajauhan. Cocog séjén dina kaulinan engké dina séri ieu kalebet Frog Suit, Penguin Suit, Cat Suit, Boomerang Suit, sareng Bee Suit. == Musik == Seueur musik asli sareng épék sora ''Super Mario Bros'' parantos janten ikon pikeun séri sareng dilebetkeun kana kaulinan modéren. Téma asli ''Super Mario Bros'', dikarang ku Koji Kondo, parantos janten salah sahiji tema kaulinan vidéo anu paling terkenal di sakumna dunya.<ref name="1up">{{Cite web|url=http://www.1up.com/news/gdc-2007-mario-maestro-shares|title=GDC 2007: Mario Maestro Shares His Secrets|publisher=[[1UP.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710232628/http://www.1up.com/news/gdc-2007-mario-maestro-shares|archivedate=July 10, 2012|accessdate=February 16, 2009|date=March 7, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120710232628/http://www.1up.com/news/gdc-2007-mario-maestro-shares |date=July 10, 2012 }}</ref> ''Super Mario Galaxy'', dirilis dina 2007, jadi kaulinan munggaran dina séri ''Super Mario'' nampilkeun musik orchestrated,<ref name="Music 4 Games">{{Cite web|url=http://www.music4games.net/Features_Display.aspx?id=186|title=Mer32|publisher=Music 4 Games|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071113135703/http://www.music4games.net/Features_Display.aspx?id=186|archivedate=November 13, 2007|accessdate=July 12, 2020|date=November 13, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113135703/http://www.music4games.net/Features_Display.aspx?id=186 |date=November 13, 2007 }}</ref> nu bakal balik dina sequel sarta kaulinan salajengna lianna kayaning ''Super Mario 3D Dunya'' .<ref name="Nintendo Life">{{Cite web|url=https://www.nintendolife.com/reviews/wiiu/super_mario_3d_world|title=law32|publisher=Nintendo Life|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200714112854/https://www.nintendolife.com/reviews/wiiu/super_mario_3d_world|archivedate=July 14, 2020|accessdate=July 12, 2020|date=November 19, 2013}}</ref> == Pangwangunan == === 1985–1995: 2D asalna === [[File:NES_Super_Mario_Bros.png|kiri|jmpl|''[[Super Mario Bros.]]'', dirilis dina 1985 pikeun [[System Hiburan Nintendo|Nintendo Entertainment System]], éta kaulinan munggaran dina séri jeung [[Sisi-ngagulung video kaulinan|2D sisi-ngagulung platform kaulinan]] munggaran pikeun fitur [[Mario (watak)|Mario]] .]] ''[[Super Mario Bros.]]'', kaulinan platform 2D sisi-ngagulung munggaran pikeun fitur Mario, dirilis pikeun [[System Hiburan Nintendo|Nintendo Entertainment System]] (NES) dina 1985. Ieu diturunkeun ngaliwatan kolaborasi ku [[Nintendo]] 's Shigeru Miyamoto jeung Takashi Tezuka salaku panerusna 1983 arcade game ''[[Mario Bros.|Mario Bros]]'', nu dibéntangan dua karakter: Mario, karakter titular nu mimiti muncul dina ''[[Donkey Kong (kaulinan arcade)|Donkey Kong]]'' salaku karakter pamuter aslina tur sequel na. dimana anjeunna boss final, sarta Luigi, anu mimiti muncul dina ''Mario Bros.'' <ref name="iwataasks25_1">{{Cite web|url=http://us.wii.com/iwata_asks/mario25th/vol5_page1.jsp|title=Using the D-pad to Jump|website=Iwata Asks: Super Mario Bros. 25th Anniversary Vol. 5: Original Super Mario Developers|publisher=[[Nintendo of America]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110203071512/http://us.wii.com/iwata_asks/mario25th/vol5_page1.jsp|archivedate=February 3, 2011|accessdate=February 1, 2011|date=February 1, 2011}}</ref> ''Super Mario Bros'' ngadegkeun seueur elemen ''[[Mario (waralaba)|Mario]]'' inti, sapertos Goombas, Koopa Troopas, Bowser, Peach, sareng tilu kakuatan-up na: Super Mushroom, ningkatkeun ukuran karakter sareng nyayogikeun titik hit tambahan, Kembang Api, ngamungkinkeun karakter ngalungkeun fireballs salaku pakarang, jeung Super Star, granting invincibility samentara. "Super" dina judulna asalna tina integrasi Super Supa kana kaulinan.<ref name="NES Classic">{{Cite web|url=https://www.nintendo.com/nes-classic/super-mario-bros-and-super-mario-bros-3-developer-interview|title=Super Mario Bros. and Super Mario Bros. 3 developer interviews- NES Classic Edition|website=Nintendo.com|publisher=[[Nintendo of America]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201032653/https://www.nintendo.com/nes-classic/super-mario-bros-and-super-mario-bros-3-developer-interview|archivedate=December 1, 2017|accessdate=November 18, 2017}}</ref> Duduluran Mario sareng Luigi kedah nyalametkeun Putri Toadstool / Peach ti Bowser / King Koopa di Karajaan Supa. Kaulinan diwangun ku dalapan dunya tina opat tingkat masing-masing, jumlahna aya 32 tingkat sadayana. Sanaos dunya béda dina téma, tingkat kaopat mangrupikeun bénténg atanapi kastil anu ditungtungan ku gelut ngalawan Bowser (atanapi salah sahiji antekna nyamar salaku anjeunna).<ref name="TMKTheBad">{{Cite web|url=http://themushroomkingdom.net/smb_breakdown.shtml#bad|title=The Bad|website=TMK Super Mario Bros. Complete Guide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080725024015/http://themushroomkingdom.net/smb_breakdown.shtml#bad|archivedate=July 25, 2008|accessdate=August 27, 2008}}</ref> ''Super Mario Bros'' mangrupikeun salah sahiji kaulinan vidéo anu paling laris sepanjang waktos.<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/chartspot-june-2004/1100-6103856/|title=Cha04|last=Thorsen|first=Tor|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181107013936/https://www.gamespot.com/articles/chartspot-june-2004/1100-6103856/|archivedate=November 7, 2018|accessdate=January 15, 2019|date=August 2, 2004}}</ref> ''[[Super Mario Bros: Tingkat Leungit|Super Mario Bros: The Lost Levels]]'' (katelah ''Super Mario Bros. 2'' di Jepang) nyaéta sekuel munggaran pikeun ''Super Mario Bros'' asli. Ieu ngagunakeun mesin ''Super Mario Bros'', kalayan tambahan sapertos cuaca, gerakan karakter, sareng anu langkung kompleks. tingkat, sakabehna ngahasilkeun kasusah leuwih luhur. Kaulinan nuturkeun gaya anu sarua tina progression tingkat salaku ''Super Mario Bros.'', kalawan dalapan dunya awal opat tingkat unggal. Dina waktos éta, sekuel ieu henteu dileupaskeun di luar Jepang sabab Nintendo Amérika henteu hoyong séri ''Super Mario'' dikenal ku pamaén di luar Jepang kusabab kasusah anu ngaganggu. Eta tetep inaccessible ka pasar steadily broadening pamaén video game Amérika, jadi stylistically luntur ku waktu Jepang ''Super Mario Bros.. 2'' bisa ahirna dikirimkeun ka Amérika.<ref name="History of SMB at IGN">{{Cite web|url=http://www.ign.com/articles/2010/09/14/ign-presents-the-history-of-super-mario-bros|title=IGN Presents The History of Super Mario Bros.|last=McLaughlin|first=Rus|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191109000531/https://www.ign.com/articles/2010/09/14/ign-presents-the-history-of-super-mario-bros|archivedate=November 9, 2019|accessdate=April 9, 2014|date=September 14, 2010}}</ref> Kaulinan ieu engké debut di luar Jepang dina 1993 salaku ''Super Mario Bros.: The Lost Levels'' dina kaulinan kompilasi ''[[Super Juhari Sadaya-Béntang|Super Mario All-Stars]]'' pikeun [[System Hiburan Super Nintendo|Super Nintendo Entertainment System]] (SNES). === 1996–2005: Perkenalan 3D sareng éksplorasi kabuka === [[Gambar:Nintendo-64-wController-L.jpg|jmpl|''Super Mario 64'' pikeun Nintendo 64 (gambar) nyaéta 3D munggaran sareng éntri dunya kabuka.]] Dina awal taun 1990-an, sutradara sareng produser [[Shigeru Miyamoto]] parantos nyusun desain 3D ''Mario'' nalika ngembangkeun [[System Hiburan Super Nintendo|Super Nintendo Entertainment System]] (SNES) game ''[[Star Fox (1993 kaulinan vidéo)|Star Fox]]'' (1993). Anjeunna dianggap ngagunakeun chip [[Super FX]] pikeun ngembangkeun kaulinan SNES, ''Super Mario FX'', kalayan midangkeun dumasar kana "sakabeh dunya dina miniatur, kawas karéta miniatur". Anjeunna ahirna reformulated gagasan pikeun Nintendo 64, teu keur kakuatan substansi gede na, tapi kusabab controller na boga leuwih tombol pikeun midangkeun.<ref name="IGN100-2007">{{Cite web|url=http://top100.ign.com/2007/ign_top_game_5.html|title=IGN64|website=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120216163241/http://top100.ign.com/2007/ign_top_game_5.html|archivedate=February 16, 2012|accessdate=February 13, 2018|date=2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216163241/http://top100.ign.com/2007/ign_top_game_5.html |date=February 16, 2012 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.n-sider.com/contentview.php?contentid=223|title=Profile: Shigeru Miyamoto – Chronicles of a Visionary|last=Grajqevci|first=Jeton|website=N-Sider|archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20110224020722/http://www.n-sider.com/contentview.php?contentid=223|archivedate=February 24, 2011|accessdate=February 14, 2018|date=October 9, 2000}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514232650/http://www.n-sider.com/contentview.php?contentid=223 |date=May 14, 2011 }}</ref> ''[[Super Mario 64]]'' dikembangkeun salila kira tilu taun, kalayan sataun spent dina konsép desain jeung kira dua taun dina produksi.<ref name="NP 80">{{cite interview|date=January 1996|title=The Game Guys – (Shoshinkai 1995)|first1=Shigeru|last1=Miyamoto|first2=Takashi|last2=Tezuka|magazine=[[Nintendo Power]]|publisher=[[Nintendo]]|issue=80|url=http://www.zeldalegends.net/index.php?n=interviews&id=1996-01-np080-miya-tezu&m=html|access-date=May 25, 2014|url-status=live|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20110224115317/http://www.zeldalegends.net/index.php?n=interviews&id=1996-01-np080-miya-tezu&m=html|archive-date=February 24, 2011}}</ref> Produksi dimimitian dina 7 Séptémber 1994, sarta réngsé dina 20 Méi 1996.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/super-mario-64-took-622-days-to-develop-suggests-gigal-1844599172|title=Super Mario 64 Took 622 Days To Develop, Suggests 'Gigaleak' Document|last=Walker|first=Ian|website=[[Kotaku]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201115041135/https://kotaku.com/super-mario-64-took-622-days-to-develop-suggests-gigal-1844599172|archivedate=November 15, 2020|accessdate=August 5, 2020|date=August 3, 2020}}</ref> ''Super Mario 64'' mangrupikeun kaulinan dunya [[grafik komputer 3D|3D]] sareng kabuka munggaran dina séri éta, sareng kaulinan peluncuran pikeun konsol bumi [[Nintendo 64]] . Tiap tingkat mangrupa lingkungan enclosed dimana pamaén bébas ngajajah sagala arah tanpa wates waktu. Pamuter ngumpulkeun Power Stars tina lukisan di kastil Peach pikeun muka konci kursus sareng daérah engké. Stick analog Nintendo 64 ngajadikeun répertoar éksténsif ngeunaan gerakan anu tepat dina sagala arah anu mungkin. Kaulinan ngenalkeun gerakan sapertos punching, luncat triple, sareng nganggo Wing Cap pikeun ngapung. Ieu mangrupikeun kaulinan séri ''Super Mario'' munggaran anu nampilkeun lakonan sora Charles Martinet pikeun Mario. Mario kedah sakali deui nyalametkeun Putri Peach ti Bowser. Power-up kaulinan béda ti kaulinan saméméhna, ayeuna jadi tilu topi béda jeung kakuatan samentara: Wing Cap, sahingga Mario ngapung; Metal Cap, ngarobahna kana logam; sarta Cap ngaleungit, sahingga anjeunna leumpang ngaliwatan halangan. ''Super Mario 64'' dianggap mani mun video kaulinan 3D.<ref>{{cite magazine|date=November 1997|title=100 Best Games of All Time|magazine=[[Electronic Gaming Monthly]]|publisher=[[Ziff Davis, LLC]]|issue=100|pages=155–6}} Note: Contrary to the title, the intro to the article (on page 100) explicitly states that the list covers console video games only, meaning PC games and arcade games were not eligible.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.1up.com/do/feature?cId=3135350|title=The Essential 50 Part 36: Super Mario 64|website=1UP.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160328140117/http://www.1up.com/features/essential-50-mario-64|archivedate=March 28, 2016|accessdate=February 13, 2018}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120526080712/http://www.1up.com/do/feature?cId=3135350 |date=May 26, 2012 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gamedaily.com/articles/galleries/most-influential-video-games/168/?page=12|title=Most Influential Video Games|website=[[GameDaily]]|publisher=[[AOL]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618001625/http://www.gamedaily.com/articles/galleries/most-influential-video-games/168/?page=12|archivedate=June 18, 2009|accessdate=January 23, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618001625/http://www.gamedaily.com/articles/galleries/most-influential-video-games/168/?page=12 |date=June 18, 2009 }}</ref> Remake tina kaulinan anu disebut ''[[Super Mario 64 DS]]'' dirilis pikeun Nintendo DS di 2004 sareng 2005, nambihan Yoshi, Luigi, sareng Wario salaku karakter anu tiasa dicoo, kamampuan anyar, tujuan anyar, multipemain, sareng minigames. === 2006–2016: revival 2D jeung kaulinan 3D jalur-fokus === [[Gambar:New_Super_Mario_Bros._logo.png|jmpl|Logo runtuyan ''Super Mario Bros anyar'']] Saatos teu aya rilis game 2D asli dina séri éta saprak 1995, ''[[Anyar Super Mario Bros.|New Super Mario Bros]]'' dirilis dina [[Nintendo DS]] di 2006. Di jerona, Mario sareng Luigi angkat pikeun nyalametkeun Putri Peach ti Bowser Jr. Midangkeun 2D, tapi seueur karakter sareng objék 3D dina latar dua diménsi, hasilna pangaruh 2.5D. Kaulinan ngagunakeun peta overworld nu sarupa jeung ''Super Mario Bros DELUXE'' . Sababaraha tingkat ngagaduhan sababaraha jalan kaluar. Power-up klasik (Super Mushroom, Fire Flower and Super Star) balik deui sareng Mega Mushroom, Blue Shell, sareng Mini Mushroom. Miyamoto ngécéskeun yén nalika anjeunna ngembangkeun ''Super Mario 64'' kalawan Yoshiaki Koizumi, maranéhna sadar yén judul bakal leuwih diarahkeun ka "core gamer", tinimbang kasual, "pick-up-and-go" gamer.<ref name="Treehouse Live January">NinEverything. (January 13, 2017). [https://www.youtube.com/watch?v=QmV1JY4Tl9o Miyamoto on Super Mario Odyssey – Nintendo Treehouse Live with Nintendo Switch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210907065915/https://www.youtube.com/watch?v=QmV1JY4Tl9o|date=September 7, 2021}}. ''YouTube''. Retrieved January 15, 2017.</ref> Saatos ''Sunshine'', fokus maranéhanana pindah ka leuwih diaksés, kaulinan kasual, ngarah aranjeunna ngamekarkeun ''[[Super Mario Galaxy]]'' kalayan jalur leuwih progression-berorientasi. ''Galaxy'' diluncurkeun dina 2007 pikeun Wii. Disetél di luar angkasa, dimana Mario atanapi Luigi ngarambat antara " [[galaksi]] " pikeun ngumpulkeun Power Stars, dimeunangkeun ku ngalengkepan quests atanapi ngéléhkeun musuh. Ieu ngenalkeun kadali gerak kana séri. Unggal galaksi ngandung sajumlah [[Bintang|planét]] sarta objék spasi séjén pikeun pamaén ngajajah. Sistem fisika kaulinan méré unggal obyék celestial gaya [[gravitasi]] sorangan, nu ngidinan karakter circumnavigated rounded atawa planetoid henteu teratur ku leumpang ka gigir atawa tibalik ka handap. Karakter biasana bisa luncat tina hiji objek bebas sarta ragrag ka arah objék deukeut séjén. Sanaos midangkeun sareng fisika utama aya dina 3D, aya sababaraha titik dina kaulinan dimana gerakan karakter diwatesan kana sumbu 2D. Sababaraha kakuatan-up anyar muncul nuturkeun mékanika kaulinan anyar. === 2017–2021: Balik deui ka eksplorasi buka-réngsé === Sanggeus sanggeus fallen kaluar tina ni'mat ku pertengahan 2000s, open-dunya "collectathon" platformers 3D kayaning ''Super Mario 64'', ''[[Banjo-Kazooie]]'' jeung ''[[Donkey Kong 64]]'' geus jadi kirang umum.<ref name="Artifice">{{Cite news|title=The Nintendo Collectathon: A Genre of the Past|url=https://the-artifice.com/nintendo-collectathon/|access-date=September 15, 2021|work=The Artifice|date=December 9, 2014|archive-date=June 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616203757/https://the-artifice.com/nintendo-collectathon/}}</ref> Contona, kaulinan petualangan 3D ''Banjo-Kazooie: Nuts & Bolts'' (2008) sacara eksplisit nyedek ka tedium anu ditanggap pikeun ngumpulkeun jumlah token anu ageung. Ku pertengahan 2010s, kumaha oge, platformers 3D anu dimaksudkeun pikeun ngayakeun réplikasi pangalaman sapertos, kaasup ''Yooka-Laylee'' jeung ''A Hat dina Time'' . ''[[Super Mario Odyssey]]'' mangrupakeun balik deui ka buka-dunya "sandbox" gaya 3D midangkeun,<ref name="Business">{{Cite news|last=Gilbert|first=Ben|title=Forget about that 'Super Mario' game on your iPhone — this is the new Mario game you're looking for|url=http://www.businessinsider.com/super-mario-odyssey-nintendo-switch-photos-video-2017-1/#its-used-to-great-effect-in-gameplay-in-this-instance-mario-throws-his-hat-and-it-floats-in-mid-air-thus-providing-a-platform-where-mario-can-bounce-to-more-sturdy-footing-11|access-date=January 15, 2017|work=Business Insider|date=January 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114202720/http://www.businessinsider.com/super-mario-odyssey-nintendo-switch-photos-video-2017-1/#its-used-to-great-effect-in-gameplay-in-this-instance-mario-throws-his-hat-and-it-floats-in-mid-air-thus-providing-a-platform-where-mario-can-bounce-to-more-sturdy-footing-11|archive-date=January 14, 2017}}</ref><ref>{{Cite news|last=Paste Staff|title=Super Mario Odyssey Announced for the Nintendo Switch|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2017/01/super-mario-odyssey-announced-for-the-nintendo-swi.html|access-date=January 15, 2017|work=Paste Magazine|date=January 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116174524/https://www.pastemagazine.com/articles/2017/01/super-mario-odyssey-announced-for-the-nintendo-swi.html|archive-date=January 16, 2017}}</ref><ref name="Location">{{Cite news|last=Plante|first=Chris|title=Super Mario Odyssey is an open world sandbox game for Nintendo Switch|url=https://www.theverge.com/2017/1/12/14257408/nintendo-new-super-mario-odyssey-announced-switch|access-date=January 13, 2017|work=The Verge|date=January 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114015639/http://www.theverge.com/2017/1/12/14257408/nintendo-new-super-mario-odyssey-announced-switch|archive-date=January 14, 2017}}</ref> kalawan "Eksplorasi leuwih buka-réngsé kawas dina ''Super Mario 64'' jeung ''Super Mario Sunshine'' ." <ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2017/05/15/super-mario-odyssey-road-to-e3-2017|title=Super Mario Odyssey – Road to E3 2017|last=Pearce|first=Alanah|authorlink=Alanah Pearce|website=[[IGN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717151626/https://www.ign.com/articles/2017/05/15/super-mario-odyssey-road-to-e3-2017|archivedate=July 17, 2020|accessdate=April 21, 2020|date=May 15, 2017}}</ref> Dileupaskeun dina Oktober 2017 pikeun [[Nintendo Pindah|Nintendo Switch]] .<ref>{{Cite web|url=https://www.nintendo.co.uk/Games/Nintendo-Switch/Super-Mario-Odyssey-1173332.html|title=Super Mario Odyssey|website=Nintendo UK|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009233756/https://www.nintendo.co.uk/Games/Nintendo-Switch/Super-Mario-Odyssey-1173332.html|archivedate=October 9, 2020|accessdate=June 17, 2017}}</ref> ''[[amukan Bowser urang|Bowser's Fury]]'' mangrupikeun bagian tina sékrési ulang 2021 ''Super Mario 3D World'' dina [[Nintendo Pindah|Nintendo Switch]] . Implements 3D open-world "free-roaming" midangkeun dina fashion sarupa ''Odyssey'', ti mana eta ngawengku loba elemen.<ref name="Skrebels">{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/super-mario-3d-world-coming-to-switch-with-new-bowsers-fury-expansion|title=Super Mario 3D World + Bowser's Fury Announced for Nintendo Switch|last=Skrebels|first=Joe|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200904073604/https://www.ign.com/articles/super-mario-3d-world-coming-to-switch-with-new-bowsers-fury-expansion|archivedate=September 4, 2020|accessdate=September 3, 2020|date=September 3, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/videos/super-mario-3d-world-bowsers-fury-official-trailer-2|title=Super Mario 3D World + Bowser's Fury – Official Trailer 2 – IGN|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204063404/https://www.ign.com/videos/super-mario-3d-world-bowsers-fury-official-trailer-2|archivedate=February 4, 2021|accessdate=January 12, 2021|date=January 12, 2021}}</ref> === 2023: ''Super Mario Bros'' === ''[[Super Mario Bros|Super Mario Bros. Wonder]]'' mangrupikeun kaulinan ''Super Mario'' sidescrolling 2D anu diumumkeun dina 21 Juni 2023 sareng dirilis dina 20 Oktober taun anu sami. Karakter anu tiasa dicoo kalebet Mario, Luigi, Toad, Putri Peach, Putri Daisy, Yoshi, Nabbit sareng Toadette. Anyar kakuatan-up kaasup buah nu transforms pamuter kana gajah <ref name="IGN Wonder">{{Cite web|url=https://www.nintendo.com/store/products/super-mario-bros-wonder-switch/|title=Super Mario Bros.™ Wonder for Nintendo Switch|website=Nintendo Official Site|language=en-us|archiveurl=https://archive.today/20230621170938/https://www.nintendo.com/store/products/super-mario-bros-wonder-switch/|archivedate=June 21, 2023|accessdate=June 21, 2023}}</ref> jeung kembang anu ngamungkinkeun pamuter ka nyieun gelembung nu newak musuh.<ref name="IGN Wonder" /> Nalika ngarampa Wonder Flower, karakter pamuter ngalaman épék aneh anu ngalibatkeun karakter sareng dunya anu dirobih.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/mario-2d-side-scroller-switch-nintendo-platformer-1850557825|title=Nintendo's Next Mario Game Is Here And It's Not What You Expect|last=Gach|first=Ethan|website=[[Kotaku]]|language=en|accessdate=September 10, 2023|date=June 21, 2023}}</ref> Ieu mangrupikeun patandingan anu munggaran anu nampilkeun Kevin Afghani salaku sora anyar Mario sareng Luigi, saatos diumumkeun yén aktor saméméhna Charles Martinet mundur tina peran dina Agustus 2023.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2023/digital/news/mario-new-voice-actor-nintendo-kevin-afghani-1235755568/|title=Mario's New Voice Actor Announced by Nintendo After Charles Martinet's Departure|last=Shanfield|first=Ethan|website=[[Variety (website)|Variety]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231018225905/https://variety.com/2023/digital/news/mario-new-voice-actor-nintendo-kevin-afghani-1235755568/|archivedate=October 18, 2023|accessdate=October 13, 2023|date=October 13, 2023}}</ref> == Resepsi == Seri ''Super Mario'' parantos ningali pujian kritis anu luar biasa ti kritik sareng pamirsa. Séri ieu rengking salaku franchise kaulinan pangalusna ku [[IGN]] di 2006.<ref>{{Cite web|url=http://ps3.ign.com/articles/749/749069p5.html|title=The Top 25 Videogame Franchises – PS3 Feature at IGN|website=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228062503/http://ps3.ign.com/articles/749/749069p5.html|archivedate=February 28, 2008|accessdate=October 13, 2014|date=December 4, 2006}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228062503/http://ps3.ign.com/articles/749/749069p5.html |date=February 28, 2008 }}</ref> Dina 1996 ''[[Generasi salajengna (majalah)|Next Generation]]'' narajang séri éta salaku nomer 5 dina "100 Kaulinan Terbaik Sepanjang Waktu", ogé ngarang ''Super Mario 64'' dina nomer 1 sanaos nyatakeun aturan yén séri kaulinan diwatesan ku hiji éntri. Dina 1999, ''[[Generasi salajengna (majalah)|Next Generation]]'' didaptarkeun runtuyan ''Mario'' salaku nomer 3 dina "Top 50 Kaulinan tina Sadaya Time" maranéhna, commenting yén, "Jalna desain kaulinan teu pernah cocog dina 2D sarta teu acan bisa disaruakeun ku pamaen aksi 3D. Midangkeunana ngan saukur genius - Shigeru Miyamoto nyerat buku dina platformer. ''Éléktronik Kaulinan Bulanan'' ngahubungkeun kaunggulan séri ieu kana kreativitas sareng inovasi para pamekar, nunjukkeun yén " [[Sonic the Hedgehog|séri ''Sonic the Hedgehog'']] Sega parantos robih sakedik dina opat installment na dina Genesis. Seri Mario parantos robih sacara signifikan dina unggal kaulinan anyar." Aslina ''[[Super Mario Bros.]]'' dilélér tempat pangluhurna dina ''Electronic Gaming Monthly'' ' s greatest 200 kaulinan tina daptar waktu maranéhanana jeung luhur 100 kaulinan IGN tina daptar sadaya-waktu dua kali (dina 2005 jeung 2007).<ref>{{Cite web|url=http://top100.ign.com/2005/001-010.html|title=IGN's Top 100 Games|year=2005|publisher=IGN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100301132404/http://top100.ign.com/2005/001-010.html|archivedate=March 1, 2010|accessdate=August 9, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301132404/http://top100.ign.com/2005/001-010.html |date=March 1, 2010 }}</ref> ''Super Mario Bros'' ngapopulérkeun kaulinan pidéo ngagulung sisi sareng nyayogikeun konsép dasar sareng mékanika anu tetep sapanjang séri séri. ''Super Mario Bros'' dijual 40,24&nbsp;juta éksemplar, ngajadikeun éta kaulinan vidéo laris dina sakabéh séri.<ref>{{Cite web|url=http://www.gamecubicle.com/features-mario-units_sold_sales.htm|title=N655|publisher=GameCubicle.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160617100152/http://www.gamecubicle.com/features-mario-units_sold_sales.htm|archivedate=June 17, 2016|accessdate=October 10, 2007}}</ref> Rupa-rupa kaulinan vidéo séri anu sanés réngking salaku anu pangsaéna dina séri éta.<ref name="DFP">{{Cite web|url=https://www.freep.com/story/entertainment/2017/03/10/best-mario-games-of-all-time/98970142/|title=Here are the 10 greatest Mario video games of all time|website=Detroit Free Press|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716224755/https://www.freep.com/story/entertainment/2017/03/10/best-mario-games-of-all-time/98970142/|archivedate=July 16, 2020|accessdate=July 16, 2020}}</ref><ref name="DT">{{Cite web|url=https://www.digitaltrends.com/gaming/best-mario-games/|title=The best Mario games, ranked from best to worst|website=www.digitaltrends.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803150134/https://www.digitaltrends.com/gaming/best-mario-games/|archivedate=August 3, 2020|accessdate=July 16, 2020}}</ref><ref name="world">{{Cite web|url=http://www.gamerankings.com/snes/519824-super-mario-world/index.html|title=''Super Mario World'' Reviews|publisher=[[GameRankings]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223000513/http://www.gamerankings.com/snes/519824-super-mario-world/index.html|archivedate=February 23, 2014|accessdate=April 16, 2014}}</ref> Kaulinan kaasup ''[[Super Mario Bros. 3|Super Mario Bros.. 3]]'',<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/lifestyle/g28187033/best-super-mario-video-games/|title='Super Mario Bros. 3' Is the Absolute Best Mario Game Nintendo Ever Made|last=Nero|first=Dom|last2=Sherrill|first2=Cameron|website=Esquire|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901103012/https://www.esquire.com/lifestyle/g28187033/best-super-mario-video-games/|archivedate=September 1, 2020|accessdate=July 16, 2020|date=June 26, 2019}}</ref> ''[[Super Mario Dunya|Super Mario World]]'' <ref>{{Cite web|url=https://www.usgamer.net/articles/the-definitive-super-mario-rankings-30-years-35-games/page-3|title=What's the Greatest Mario Game Ever? Find Out Where Mario Odyssey Lands in Our Updated Rankings!|last=Parish|first=Jeremy|website=USgamer|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920012744/https://www.usgamer.net/articles/the-definitive-super-mario-rankings-30-years-35-games/page-3|archivedate=September 20, 2020|accessdate=July 16, 2020|date=November 2, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910222034/http://www.usgamer.net/articles/the-definitive-super-mario-rankings-30-years-35-games/page-3 |date=September 10, 2015 }}</ref> jeung ''[[Super Mario 64]]'' pikeun sawatara ngaran.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/best-super-mario-games-2017-12#1-super-mario-world-12|title=These are the 10 best Super Mario games — and there's never been a better time to play them|last=Gilbert|first=Ben|website=Business Insider|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200718165019/https://www.businessinsider.com/best-super-mario-games-2017-12#1-super-mario-world-12|archivedate=July 18, 2020|accessdate=July 16, 2020}}</ref> Sateuacan ''[[Super Mario Odyssey]]'', ''[[Super Mario Galaxy]]'' parantos 10 taun janten kaulinan anu paling rengking dina [[Kaulinan Rankings|GameRankings]] .<ref>{{Cite web|url=http://www.gamerankings.com/browse.html|title=Reviews and News Articles|publisher=GameRankings|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130111180344/http://www.gamerankings.com/browse.html|archivedate=January 11, 2013|accessdate=December 19, 2011}}</ref> === Penjualan === ''Super Mario'' mangrupikeun salah sahiji waralaba kaulinan vidéo anu paling laris, parantos terjual langkung ti {{Nowrap|380 million}} unit di dunya as of 2021.<ref>{{Cite news|last=Byrd|first=Matthew|title=Grand Theft Auto가 베스트셀러 비디오 게임 프랜차이즈 목록에 오른 곳|url=https://www.denofgeek.com/games/grand-theft-auto-sales-figures-best-selling-video-game-franchises/|access-date=September 14, 2021|work=[[Den of Geek]]|date=August 3, 2021|archive-date=September 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914022934/https://www.denofgeek.com/games/grand-theft-auto-sales-figures-best-selling-video-game-franchises/}}</ref> Tujuh kaulinan ''Super Mario'' munggaran (kaasup tilu judul ''Super Mario Bros'' munggaran, dua judul ''Super Mario Land'' munggaran, jeung ''Super Mario World'' ) geus dijual {{Nowrap|100 million}} unit nepi ka Maret 1993.<ref>{{Cite news|date=June 2, 1993|title=닌텐도, '마리오' 게임 1억개 판매|work=[[United Press International]] (UPI)|url=https://www.upi.com/Archives/1993/06/02/Nintendo-sells-100-millionth-Mario-game/6185738993600/|access-date=December 18, 2021|archive-date=April 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408012050/https://www.upi.com/Archives/1993/06/02/Nintendo-sells-100-millionth-Mario-game/6185738993600/}}</ref> Kaulinan dina séri ''Super Mario'' parantos gaduh penjualan anu kuat, réngking diantara kaulinan vidéo anu paling laris sepanjang waktos. ''Super Mario Bros.'' dijual leuwih ti {{Nowrap|50 million}} unit di sakuliah dunya dijual dina sababaraha platform ku 1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/1996/10/01/the-history-of-mario|title=마리오의 역사|website=[[IGN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020311212658/http://ign64.ign.com/articles/060/060310p1.html|archivedate=March 11, 2002|accessdate=February 22, 2021|quote=Nintendo's first U.S. home videogame console, the Nintendo Entertainment System (NES) was released in 1985 with Mario starring in Super Mario Bros. The legendary title has gone on to sell more than 50 million units worldwide.|date=September 30, 1996}}</ref> Versi NES aslina dijual 40.23&nbsp;juta unit sareng mangrupikeun kaulinan NES anu paling laris, kalayan dua sekuelna, ''Super Mario Bros. 3'' (18).&nbsp;juta éksemplar) jeung ''Super Mario Bros. 2'' (10&nbsp;juta éksemplar), réngking di tempat kadua sareng katilu masing-masing. ''[[Super Mario Dunya|Super Mario World]]'' mangrupikeun kaulinan anu paling laris pikeun konsol SNES, ngajual 20&nbsp;juta éksemplar. ''Super Mario World'' ogé mangrupikeun kaulinan laris katujuh sepanjang waktos. ''[[Super Mario 64]]'' ngajual paling seueur salinan pikeun [[Nintendo 64]] (11&nbsp;juta), sedengkeun ''[[Super Mario Sunshine]]'' mangrupikeun kaulinan laris kadua (5.5&nbsp;juta) dina [[GameCube]] (kadua ''[[Super Smash naros Melee|Super Smash Bros. Melee]]'' ). ''[[Super Mario Galaxy]]'' geus dijual 12,80&nbsp;juta unit as of March 2020, anu mangrupikeun kaulinan 3D laris dina séri éta dugi ka 2019, sareng mangrupikeun kaulinan laris kasalapan pikeun [[Wii]] . Sequel na ''[[Super Mario Galaxy 2]]'' boga 7.41&nbsp;juta unit dijual, nempatkeun dina twelfth. ''[[Super Mario 3D Dunya|Super Mario 3D World]]'' mangrupikeun kaulinan laris kadua dina Wii U sareng sareng port Switch anu langkung populer parantos dijual langkung ti 14 juta éksemplar digabungkeun sahingga janten kaulinan 3D Mario laris ka-2.<ref>{{Cite web|url=http://www.nintendo.co.jp/ir/en/finance/software/wiiu.html|title=IR Information : Financial Data – Top Selling Title Sales Units – Wii U Software|website=Nintendo Co., Ltd.|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191031103300/https://www.nintendo.co.jp/ir/en/finance/software/wiiu.html|archivedate=October 31, 2019|accessdate=March 4, 2022}}</ref> ''[[Super Mario Odyssey]]'' gaduh 26,95&nbsp;juta unit dijual dina Séptémber 2023, ngajantenkeun éta kaulinan 3D anu paling laris dina séri dugi ka ayeuna, sareng diantara kaulinan anu paling laris pikeun [[Nintendo Pindah|Nintendo Switch]] . ''Wii Super Mario Bros anyar'' parantos dijual 30,32&nbsp;juta éksemplar di sakuliah dunya, kaulinan laris kaopat dina Wii, kitu ogé salah sahiji video kaulinan laris sepanjang waktos. Séri ''Super Mario'' ogé dijual saé dina konsol genggam. ''[[Super Mario Land]]'' parantos dijual 18.14&nbsp;juta éksemplar, tur mangrupakeun kaulinan laris kaopat pikeun [[Budak Kaulinan|Game Boy]] . sequel na, ''[[Super Mario Land 2: 6 Emas koin]]'', dijual 11.18&nbsp;juta éksemplar, nempatkeun kagenep.<ref name="supermariotitles">{{Cite web|url=http://www.gizmodo.co.uk/2015/09/30-best-selling-super-mario-games-of-all-time-on-the-plumbers-30th-birthday/|title=30 Best-Selling Super Mario Games of All Time on the Plumber's 30th Birthday|last=O'Malley|first=James|website=[[Gizmodo]]|publisher=[[Univision Communications]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905121725/http://www.gizmodo.co.uk/2012/12/contact-us/|archivedate=September 5, 2015|accessdate=April 25, 2017|date=September 11, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914172624/http://www.gizmodo.co.uk/2015/09/30-best-selling-super-mario-games-of-all-time-on-the-plumbers-30th-birthday |date=September 14, 2015 }}</ref> ''Anyar Super Mario Bros'' pikeun [[Nintendo DS]] dijual 30,80&nbsp;juta unit, ngajadikeun eta kaulinan laris pikeun konsol, sarta laris portabel entri. Pikeun sakabéh konsol jeung kaulinan handheld nu teu acan dibuntel jeung konsol a, ''Super Mario Bros 3'' mangrupa kaulinan laris kaopat, sedengkeun ''New Super Mario Bros'' kalima, ''Super Mario Land'' mangrupa sabelas, sarta ''Super Mario 64'' mangrupa kadalapan belas. Di Inggris, ''Super Mario Bros.'' nyaéta merek kaulinan vidéo anu paling kasohor, diakuan ku 91% populasi sawawa Inggris as of 2021.<ref>{{Cite web|url=https://yougov.co.uk/ratings/technology/fame/video-games/all|title=The Most Famous Video Games in the UK (Q3 2021)|website=[[YouGov]]|language=en-gb|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211204231733/https://yougov.co.uk/ratings/technology/fame/video-games/all|archivedate=December 4, 2021|accessdate=December 4, 2021}}</ref> == Rujukan == {{Reflist}} ie1hzcxa6xaly5vpmnyefj8r41p1ce1 0 107824 710003 709372 2026-06-01T01:51:59Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 710003 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 1em; width: 300px; font-size: 90%;" |+ style="font-weight: bold; background: #ccddee; font-size: 110%; padding: 5px;" | Franklin Pierce |- | colspan="2" style="text-align: center; background: white;" | [[Gambar:Mathew Brady - Franklin Pierce - alternate crop (cropped)(2).jpg|250px]]<br/>''Franklin Pierce {{circa|1855–65}}'' |- ! colspan="2" style="background: #e7e7e7; text-align: center;" | [[Présidén Amérika Sarikat]] ka-14 |- ! Masa jabatan | 4 Maret 1853 – 4 Maret 1857 |- ! Wakil Présidén | [[William R. King]] (1853)<br/>''Kosong'' (1853–1857) |- ! Ti payun | [[Millard Fillmore]] |- ! Ti pengker | [[James Buchanan]] |- ! colspan="2" style="background: #e7e7e7; text-align: center;" | Inpormasi Pribadi |- ! Babar | 23 Nopémber 1804<br/>[[Hillsborough, New Hampshire]], A.S. |- ! Pupus | 8 Oktober 1869 (yuswa 64)<br/>[[Concord, New Hampshire]], A.S. |- ! Partéy pulitik | [[Partéy Démokrat (Amérika Sarikat)|Démokrat]] |- ! Garwa | [[Jane Pierce|Jane Appleton]] (nikah 1834) |- ! Atikan | [[Bowdoin College]] |- ! Padamelan | Politikus, Ahli Hukum |- ! Tanda tangan | [[Gambar:Franklin Pierce Signature2.svg|120px]] |- ! colspan="2" style="background: #e7e7e7; text-align: center;" | Dinas Militer |- ! Kasasatoan | [[Angkatan Darat Amérika Sarikat]] |- ! Pangkat | [[Brigadir Jéndral]] |- ! Perang | [[Perang Méksiko-Amérika]] |} '''Franklin Pierce''' (ᮖᮢᮀᮊᮣᮤᮔ᮪ ᮕᮤᮈᮁᮞᮨ; 23 Nopémber 1804{{spnd}}8 Oktober 1869) nyaéta [[Présidén Amérika Sarikat]] anu ka-14, anu ngajabat ti taun 1853 dugi ka 1857. Anjeunna téh tokoh ti [[Partéy Démokrat (Amérika Sarikat)|Partéy Démokrat]] ti wewengkon kalér anu gaduh kayakinan yén [[Abolisionisme di Amérika Sarikat|gerakan abolisionis]] (anti-perbudakan) mangrupa ancaman utama pikeun persatuan nasional. Ku sabab anjeunna nandatanganan [[Undang-undang Kansas–Nebraska]] sarta ngajalankeun [[Undang-undang Budak Buron]] (''Fugitive Slave Act''), anjeunna dikritik ku kelompok anti-perbudakan. Bangbaluh antawis Kalér sareng Kidul teras lumangsung sabada [[Masa présidén Franklin Pierce|masa jabatan Pierce]], sarta saatos [[Abraham Lincoln]] meunang dina [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1860]], [[Nagara Konpéderasi Amérika|nagara-nagara bagian di Kidul misahkeun diri]] (séksési), anu ngabalukarkeun pecahna [[Perang Sipil Amérika]]. Pierce dibabarkeun di [[New Hampshire]]; ramana nyaéta gubernur nagara bagian [[Benjamin Pierce (gubernur)|Benjamin Pierce]]. Anjeunna ngajabat dina [[Déwan Perwakilan Rahayat Amérika Sarikat]] ti taun 1833 dugi ka kapilih janten anggota [[Sénat Amérika Sarikat]], dimana anjeunna ngajabat ti taun 1837 dugi ka pangunduran dirina dina taun 1842. Karirna salaku ahli hukum swasta kawilang suksés, sarta anjeunna diangkat janten [[Jaksa Amérika Sarikat kanggé Distrik New Hampshire]] dina taun 1845. Pierce ogé milu aub dina [[Perang Méksiko-Amérika]] kalayan pangkat [[Brigadir jéndral (Amérika Sarikat)|brigadir jéndral]] dina [[Angkatan Darat Amérika Sarikat]]. Partéy Démokrat ningal anjeunna salaku kandidat kompromi anu tiasa ngahijikeun kapentingan Kalér sareng Kidul, lajeng nyalonkeun anjeunna janten présidén dina [[Konvénsi Nasional Démokrat 1852]]. Anjeunna sareng pasanganana, [[William R. King]], hasil ngéléhkeun pasangan ti [[Partéy Whig (Amérika Sarikat)|Partéy Whig]], nyaéta [[Winfield Scott]] sareng [[William Alexander Graham]], dina [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1852]]. Salaku présidén, Pierce nyobi nerapkeun standar nétral dina dunya birokrasi, nanging dina waktos anu sasarengan anjeunna ogé nyobian nyugemakeun rupa-rupa elemen Partéy Démokrat ku cara méré jabatan (patronase), hiji tarékah anu tétéla gagal sarta matak malik janten kangéwa ti anggota partéyna sorangan. Anjeunna téh tokoh ékspansionis ti [[Gerakan Young America|Young America]] anu nandatanganan [[Pameselan Gadsden]] kanggé mésér lahan ti Méksiko, sarta mingpin tarékah anu gagal pikeun ngarebut Kuba ti Spanyol. Anjeunna ogé nandatanganan pajangjian dagang sareng Britania sarta Jepang, bari kabinétna ngalakukeun réformasi departemén sarta ngaronjatkeun akuntabilitas; nanging, riribugan pulitik dina mangsa jabatanna ngalelepkeun éta kasuksésan. Popularitas anjeunna nyirorot pisan di nagara-nagara bagian Kalér saatos anjeunna ngadukung [[Undang-undang Kansas–Nebraska]], anu ngabatalkeun [[Kompromi Missouri]], sedengkeun warga bule di Kidul mah tetep ngadukung anjeunna. Bijilna éta undang-undang ngabalukarkeun [[Bleeding Kansas|konplik getih]] ngeunaan perluasan perbudakan di Amérika Kulon. Pamaréntahan Pierce beuki ruksak nalika sababaraha diplomatna ngaluarkeun [[Manifésto Ostend]] anu ménta anéksasi Kuba, hiji dokumén anu dikritik béak-béakan. Anjeunna ngarep-ngarep Démokrat bakal nyalonkeun deui anjeunna dina [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1856]], nanging tarékahna téh gagal. Reputasi anjeunna di Kalér beuki ruksak nalika Perang Sipil Amérika jalaran anjeunna janten kritikus anu vokal ka Présidén Lincoln. Sanaos Pierce téh jalma anu dipikaresep sarta gampang campur gaul, kahirupan kulawargana mah kawilang beurat; tilu putrana pupus nuju aralit kénéh, sarta garwana, [[Jane Pierce]], nandangan panyakit sarta déprési méh sapanjang hirupna.<ref>{{cite book |first=Jeffrey W. |last=Coker |title=Presidents from Taylor Through Grant, 1849–1877: Debating the Issues in Pro and Con Primary Documents |url=https://books.google.com/books?id=bVCVFXG9mqkC&pg=PA54 |year=2002 |publisher=Greenwood |page=54 |isbn=978-0-3133-1551-0 |access-date=2026-02-12 }}</ref> Putra pamungkasna anu masih hirup pupus dina kacilakaan karéta api nalika kulawargana nuju dina perjalanan, sakedap sateuacan [[Pelantikan Franklin Pierce|pelantikan Pierce]]. Salaku jalma anu resep nginum alkohol méh sapanjang hirupna, Pierce pupus dina taun 1869 alatan [[sirosis]]. Jalaran dukunganna ka pihak Kidul, sarta kagagalanna dina ngajaga persatuan (Uni) dina mangsa riribugan, para sajarawan sareng sarjana umumna nempatkeun Pierce salaku salah sahiji [[Peringkat sajarah présidén Amérika Sarikat|présidén anu panggoréngna]]<ref name=":1">{{Cite news |date=2021 |title=Presidential Historians Survey 2021 |work=C-SPAN |url=https://www.c-span.org/presidentsurvey2021/?page=overall |access-date=2026-02-12 }}</ref> sarta présidén anu paling sakedik diinget dina sajarah A.S.<ref>{{Cite web |title=Franklin Pierce, the tragic president |url=https://www.chieftain.com/story/opinion/2017/11/25/franklin-pierce-tragic-president/9241087007/ |access-date=2025-12-11 |website=Pueblo Chieftain }}</ref> == Kahirupan awal sareng kulawarga == === Mangsa budak sareng atikan === [[File:Pierce Homestead.jpg|jmpl|kénca|[[Franklin Pierce Homestead]] di [[Hillsborough, New Hampshire]], tempat Pierce digedékeun, ayeuna janten [[National Historic Landmark|Titinggal Sajarah Nasional]].<ref name="homestead">{{cite web |url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=29&ResourceType=Building |title=Pierce, Franklin, Homestead |publisher=National Park Service |access-date=2014-06-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150309001459/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=29&ResourceType=Building |archive-date=2015-03-09 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150309001459/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=29&ResourceType=Building |date=2015-03-09 }}</ref> Anjeunna dibabarkeun di hiji [[saung log|imah panggung (log cabin)]] deukeut dinya nalika imahna nuju diréngsékeun.{{refn|group=note|Sababaraha catetan lokal nyebutkeun yén anjeunna dibabarkeun di Homestead. Nanging, [[National Register of Historic Places]] nyebutkeun yén imah panggung (log cabin) mangrupa tempat babar anu leuwih luyu,<ref>{{cite web |url=https://npgallery.nps.gov/NRHP/GetAsset/NHLS/66000027_text |title=Nomination Form: Franklin Pierce |publisher=National Register of Historic Places |page=8 |date=1976 |access-date=2014-06-29 }}</ref> sarta sajarawan Peter A. Wallner negeskeun yén hal ieu téh bener pisan.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|p=3}}</ref>}}]] Franklin Pierce dibabarkeun dina kaping 23 Nopémber 1804, di hiji [[saung log|imah panggung (log cabin)]] di [[Hillsborough, New Hampshire]]. Anjeunna mangrupa turunan kagenep ti Thomas Pierce, anu pindah ka [[Koloni Teluk Massachusetts]] ti [[Norwich, Norfolk]], Inggris, kira-kira dina taun 1634. Ramana, [[Benjamin Pierce (gubernur)|Benjamin]], mangrupa saurang léptnan dina [[Perang Révolusi Amérika]] anu pindah ti [[Chelmsford, Massachusetts]], ka Hillsborough saatos perang, kalayan mésér lahan saluas 50 ékar (20 héktar). Pierce mangrupa putra kalima ti dalapan duduluran anu lahir ti Benjamin sareng garwa kaduana, Anna Kendrick; garwa kahijina, Elizabeth Andrews, pupus nalika ngalahirkeun sarta ninggalkeun saurang putri. Benjamin téh saurang tokoh penting ti [[Partéy Démokratik-Républik|Partéy Démokrat-Républik]], anggota législatif nagara bagian, patani, sarta nu gaduh kedai (tavern). Nalika Pierce masih budak, ramana aub pisan dina pulitik nagara bagian, sedengkeun dua lanceukna perang dina [[Perang 1812]]; ku kituna, urusan publik sarta militér méré pangaruh anu kacida gedéna dina awal kahirupanana.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=1–8}}</ref> Ramana nempatkeun Pierce di hiji sakola di Hillsborough Center nalika keur leutik, sarta ngirim anjeunna ka sakola kota di [[Hancock, New Hampshire|Hancock]] nalika yuswana 12 taun.{{refn|group=note|Gedong sakola dua tingkat éta kahuruan sababaraha taun saatosna, sarta Hancock Academy diadegkeun dina taun 1836 kanggé ngagentosna.<ref>{{cite book |last1=Hurd |first1=D. Hamilton |title=History of Hillsborough County, New Hampshire |url=https://archive.org/details/historyofhillsbo00hurdd |date=1885 |publisher=J.W. Lewis & Co. |location=Philadelphia |page=350}}</ref>}} Kusabab teu pati resep sakola, Pierce ngarasa sono ka bumi (''homesick'') sarta leumpang sajauh 12 mil (19 km) balik ka bumina dina hiji poé Minggu. Ramana masihan tuang siang, nanging saatosna anjeunna dijajapkeun nganggo kareta ngan satengah jalan, lajeng dipiwarang leumpang sésana di tengah hujan dordar gelap. Pierce di hareupna nyebutkeun yén ieu kajadian téh mangrupa "titik balik dina hirup kuring".<ref name="turning">{{harvnb|Wallner|2004|pp=10–15}}</ref> Dina taun éta kénéh, anjeunna pindah ka [[Phillips Exeter Academy]] kanggé nyiapkeun diri asup kuliah. Harita, anjeunna tos kawéntar salaku murid anu pikaresepeun, nanging sakali-kali sok bangor.<ref name="turning"/> [[File:Nathaniel Hawthorne.jpg|jmpl|upright=0.85|Pangarang novél [[Nathaniel Hawthorne]], sobat dalit Pierce sapanjang hirupna, nyerat biografi ''Life of Franklin Pierce'' kanggé ngarojong kampanye présidén Pierce taun 1852.<ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=35–36}}</ref>]] Dina usum gugur taun 1820, Pierce asup ka [[Bowdoin College]] di [[Brunswick, Maine]], salah saurang ti 19 mahasiswa anyar. Anjeunna gabung sareng Athenian Society, hiji pakumpulan sastra progresif, babarengan sareng [[Jonathan Cilley]] (nu engkéna kapilih janten anggota Kongrés) sarta [[Nathaniel Hawthorne]], anu janten sobat dalitna sapanjang hirup. Dina dua taun munggaran, peunteun Pierce téh panghandapna di kelasna, nanging anjeunna soson-soson ngalereskeun peunteunna dugi ka tiasa lulus di peringkat kalima dina taun 1824<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=16–21}}</ref> ti 14 lulusan.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=229}}</ref> [[John P. Hale]] asup ka Bowdoin nalika Pierce nuju di tingkat tilu; anjeunna janten batur sapancakaki dina pulitik, nanging engkéna janten saingan utama. Nalika di tingkat tilu, Pierce ngadegkeun sarta mingpin hiji unit milisi teu resmi anu dingaranan "Bowdoin Cadets", anu anggotana kalebet Cilley sareng Hawthorne. Ieu unit sok ngayakeun latihan baris-berbaris di kampus deukeut imah réktor, dugi ka kaributanna matak réktor ménta éta kagiatan dieureunkeun. Para mahasiswa barontak sarta ngayakeun mogok (''strike''), hiji kajadian dimana Pierce disangka janten pamingpinna.<ref>{{cite journal |last=Wallner |first=Peter A. |date=Spring 2005 |title=Franklin Pierce and Bowdoin College Associates Hawthorne and Hale |url=https://www.nhhistory.org/publications/Revealing_RelationShips_Franklin_Pierce.pdf |journal=Historical New Hampshire |publisher=New Hampshire Historical Society |page=24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817151324/http://www.nhhistory.org/publications/Revealing_RelationShips_Franklin_Pierce.pdf |archive-date=2015-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150817151324/http://www.nhhistory.org/publications/Revealing_RelationShips_Franklin_Pierce.pdf |date=2015-08-17 }}</ref> Dina taun pamungkasna di Bowdoin, anjeunna méakkeun sababaraha bulan ngajar di [[Hebron Academy]] di padésaan [[Hebron, Maine]], dimana anjeunna kenging gajih munggaranana; salah sahiji muridna nyaéta [[John J. Perry]], anu engkéna janten anggota Kongrés.<ref>{{harvnb|Boulard|2006|p=23}}</ref><ref>{{cite journal |last=Waterman |first=Charles E. |date=March 7, 1918 |title=The Red Schoolhouse in Action |url=https://books.google.com/books?id=tzc6AQAAMAAJ |journal=The Journal of Education |volume=87–88 |issue=10 |page=265 }}</ref> Pierce [[diajar hukum]] sakedap sareng tilas Gubernur New Hampshire, [[Levi Woodbury]], anu mangrupa sobat kulawargana di [[Portsmouth, New Hampshire]].<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=230}}</ref> Saatos éta, anjeunna méakkeun saseméster di [[Sakola Hukum Northampton]] di [[Northampton, Massachusetts]], lajeng diteraskeun ku mangsa diajar dina taun 1826 sareng 1827 di handapeun Hakim Edmund Parker di [[Amherst, New Hampshire]]. Anjeunna resmi janten pengacara (''admitted to the bar'') di New Hampshire dina ahir taun 1827 sarta mimiti muka prakték hukum di Hillsborough.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=28–32}}</ref> Sanaos anjeunna kawon dina kasus munggaranana, Pierce tétéla sanggup ngabuktikeun kamampuhna salaku pengacara. Sanajan anjeunna sanés saurang sarjana hukum anu jero élmuna, kamampuhna dina nginget nami sarta raray jalma kacida ngabantuna, kitu ogé ku ayana sipatna anu pikaresepeun sarta sorana anu beurat (bass).<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=258}}</ref> Di Hillsborough, batur sapraktekna nyaéta Albert Baker, anu kantos diajar hukum ka Pierce sarta mangrupa lanceuk ti [[Mary Baker Eddy]].<ref>{{harvnb|Wallner|2004|p=56}}</ref> === Hillsborough sareng pulitik nagara bagian === Dina taun 1824, New Hampshire janten puseur riribugan partéy, kalayan inohong sapertos Woodbury sareng [[Isaac Hill]] anu neundeun dasar kanggé Partéy Démokrat pikeun ngadukung Jéndral [[Andrew Jackson]]. Aranjeunna nentang kelompok [[Partéy Péderalis|Péderalis]] (sareng panerusna, [[Partéy Républik Nasional]]), anu dipingpin ku Présidén [[John Quincy Adams]]. Hasil gawé Partéy Démokrat New Hampshire mimiti katingal dina Maret 1827, nalika calon anu pro-Jackson, Benjamin Pierce, kenging pangrojong ti faksi pro-Adams sarta kapilih janten gubernur New Hampshire tanpa aya lawan anu hartosna. Nalika Pierce ngora nuju ngawangun karirna salaku pengacara, anjeunna mimiti kabetot kana dunya pulitik nalika [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1828]] antawis Adams sareng Jackson beuki deukeut. Dina pamilihan nagara bagian Maret 1828, faksi Adams narik deui pangrojongna ka Benjamin Pierce sahingga anjeunna éléh jabatan,{{refn|group=note|Gubernur New Hampshire harita mah kapilihna unggal taun; tingali ogé [[Daptar gubernur New Hampshire]].}} nanging Franklin Pierce sorangan hasil meunang dina pamilihan munggaranana, nyaéta jabatan sataun salaku moderator [[Rapat kota|rapat kota]] (''town meeting moderator'') di Hillsborough, hiji jabatan anu dicepeng ku anjeunna dugi ka genep kali berturut-turut.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=28–33}}</ref> Pierce aktip ngayakeun kampanye di distrikna kanggé ngadukung Jackson, anu tétéla unggul di distrik kasebut sarta di tingkat nasional kalayan sora anu kacida loba dina pamilihan Nopémber 1828, sanaos Jackson [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1828 di New Hampshire|kawon di New Hampshire]]. Ieu hasil beuki nguatkeun Partéy Démokrat, sarta Pierce kenging korsi législatif munggaranana dina taun saterusna, ngawakilan Hillsborough dina [[Déwan Perwakilan Rahayat New Hampshire]]. Ramana Pierce ogé kapilih deui janten gubernur, lajeng pangsiun saatos masa jabatan éta réngsé. Pierce ngora diangkat janten pupuhu Komisi Atikan Déwan dina taun 1829 sarta Komisi Kasundaan (''Committee on Towns'') dina taun saterusna. Dina taun 1831, Partéy Démokrat kenging mayoritas di législatif, sarta Pierce kapilih janten Spéker (Pupuhu) Déwan. Spéker ngora ieu ngagunakeun jabatanna kanggé nentang perluasan perbankan, ngajaga milisi nagara bagian, sarta méré pangrojong ka Partéy Démokrat nasional sarta tarékah kapilihna deui Jackson. Dina yuswa 27 taun, anjeunna parantos janten "béntang" dina Partéy Démokrat New Hampshire. Sanaos parantos kenging kasuksésan pulitik sarta profésional di yuswa ngora, dina serat-serat pribadina anjeunna tetep ngarasa sedih jalaran masih kénéh nyalira (léléngkan/bujangan) sarta mikahayang kahirupan anu langkung lega saluareun Hillsborough.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=33–43}}</ref> Sakumaha sakumna lalaki bule di New Hampshire anu yuswana antawis 18 dugi ka 45 taun, Pierce téh mangrupa anggota [[Milisi Nagara Bagian New Hampshire|milisi nagara bagian]], sarta diangkat janten [[aide-de-camp]] (ajudan) kanggé Gubernur [[Samuel Dinsmoor]] dina taun 1831. Anjeunna tetep janten anggota milisi dugi ka taun 1847, sarta kenging pangkat [[Kolonél (Amérika Sarikat)|kolonél]] sateuacan engkéna janten [[Brigadir Jéndral (Amérika Sarikat)|brigadir jéndral]] dina [[Angkatan Darat Amérika Sarikat]] nalika [[Perang Méksiko-Amérika]].<ref>John Farmer, G. Parker Lyon, éditor, [https://books.google.com/books?id=0JEBAAAAYAAJ&pg=PA53 The New-Hampshire Annual Register, and United States Calendar], 1832, p. 53.</ref><ref>Brian Matthew Jordan, [https://books.google.com/books?id=YJULQZ47IBYC&pg=PA31 Triumphant Mourner: The Tragic Dimension of Franklin Pierce], 2003, p. 31.</ref> Pierce kacida kabetotna kana tarékah ngahirupkeun deui sarta ngoméan (réformasi) milisi nagara bagian anu parantos lami teu aktip saatos [[Perang 1812]]. Kanggé ngawujudkeun hal éta, Pierce gawé bareng sareng [[Alden Partridge]], réktor [[Norwich University]] (hiji akadémis militer di [[Vermont]]), sarta [[Truman B. Ransom]] sareng [[Alonzo Jackman]] anu mangrupa dosén Norwich sakaligus perwira milisi. Aranjeunna babarengan ngaronjatkeun tarékah rékrutmen sarta ngaronjatkeun kualitas latihan sarta kasiapsiagaan pasukan.<ref>{{cite book |last= Betros |first= Lance |date= 2004 |title= West Point: Two Centuries and Beyond |url= https://books.google.com/books?id=sp7bAAAAMAAJ&q=%22militia+in+the+field%22 |publisher= McWhiney Foundation Press |page= 155 |isbn= 978-1-893114-47-0 |access-date= 2014-08-30 }}</ref><ref>{{cite book |last= Ellis |first= William Arba |date= 1911 |title= Norwich University, 1819–1911; Her History, Her Graduates, Her Roll of Honor, Volume 1 |url= https://archive.org/details/norwichuniversi00dodggoog |publisher= Capital City Press |pages= 87, 99 |access-date= 2014-08-30 }}</ref> Pierce ngajabat salaku wali amanat (''trustee'') Norwich University ti taun 1841 dugi ka 1859, sarta nampi [[Gelar kahormatan|gelar doktor kahormatan]] ([[Legum Doctor|LL.D.]]) ti Norwich dina taun 1853.<ref>{{cite book |last= Ellis |first= William Arba |date= 1911 |title= Norwich University, 1819–1911; Her History, Her Graduates, Her Roll of Honor, Volume 2 |url= https://archive.org/details/norwichuniversit02elli |publisher= Capital City Press |pages= 14–16 |access-date= 2014-08-30 }}</ref> Dina ahir taun 1832, konvénsi Partéy Démokrat nyalonkeun Pierce kanggé salah sahiji ti lima korsi New Hampshire dina [[Déwan Perwakilan Rahayat Amérika Sarikat]]. Pencalonan ieu téh [[sarua jeung meunang]] (''tantamount to election'') kanggé ieu Démokrat ngora, jalaran kakuatan Partéy Républik Nasional parantos nyirorot, sedengkeun [[Partéy Whig (Amérika Sarikat)|Partéy Whig]] tacan mimiti narik loba pangrojong. Kakuatan Démokrat di New Hampshire ogé beuki kuat ku ayana [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1832|kameunangan mutlak Jackson dina taun éta]].<ref name="w44plus">{{harvnb|Wallner|2004|pp=44–47}}</ref> New Hampshire anu tadina mangrupa nagara bagian anu kurang diperhitungkeun sacara pulitik, ti mimiti taun 1832 dugi ka pertengahan 1850-an janten nagara bagian anu paling satia ka Démokrat di [[Amérika Sarikat Kalér]], anu satuluyna ngangkat karir pulitik Pierce.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=273–300}}</ref> Masa jabatan Pierce dimimitian dina Maret 1833, nanging anjeunna nembé disumpah nalika Kongrés ngayakeun sidang dina sasih Désémber, sahingga perhatianana harita mah nuju ka sanés tempat. Anjeunna nembé pisan papacangan sarta mésér bumi munggaranana di Hillsborough. Franklin sareng Benjamin Pierce mangrupa sababaraha tokoh penting anu ngabagéakeun Présidén Jackson nalika anjeunna nganjang ka éta nagara bagian dina pertengahan taun 1833.<ref name="w44plus" /> === Pernikahan sareng putra-putra === [[File:Jane Means Appleton Pierce first lady of the USA.jpg|jmpl|upright=0.85|Salaku jalma anu alim sarta resep nyorangan, [[Jane Pierce]] téh sabalikna pisan tina sipat carogéna dina rupa-rupa hal.<ref name="jane">{{harvnb |Wallner|2004 | pp = 31–32, 77–78}}</ref><ref name="jane2">{{harvnb |Gara|1991 | pp = 31–32}}</ref><ref name="jane3">{{cite web |url=http://millercenter.org/president/pierce/essays/biography/2 |title=Franklin Pierce: Life Before the Presidency |work=American President: An Online Reference Resource |publisher=University of Virginia |access-date=2019-01-16 |first=Jean H. |last=Baker |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217140649/http://millercenter.org/president/pierce/essays/biography/2 |archive-date=2010-12-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217140649/http://millercenter.org/president/pierce/essays/biography/2 |date=2010-12-17 }}</ref>]] Dina kaping 19 Nopémber 1834, Pierce nikah sareng [[Jane Pierce|Jane Means Appleton]], putra ti pendéta [[Géréja Kongrégasional|Kongrégasional]] [[Jesse Appleton]] sareng Elizabeth Means. Kulawarga Appleton téh inohong [[Partéy Whig (Amérika Sarikat)|Whig]], kontras pisan sareng kulawarga Pierce anu satia ka Démokrat. Jane Pierce téh saurang anu éraan, kacida taatna kana ageman, sarta ngadukung [[gerakan temperance]] (anti-alkohol); anjeunna sering ngajurung Pierce supados lirén nginum alkohol. Jane perawakanna rada kuru (langsir), sarta remen gering alatan [[tuberkulosis]] sarta gangguan psikologis. Anjeunna kacida mikangéwa dunya pulitik, utamana teu resep ka Washington, D.C., anu satuluyna nyiptakeun tegangan sapanjang karir pulitik Pierce.<ref name="jane" /><ref name="jane2" /><ref name="jane3" /> Jane Pierce ogé teu resep cicing di Hillsborough, sahingga dina taun 1838, kulawarga Pierce pindah ka puseur dayeuh nagara bagian, nyaéta [[Concord, New Hampshire]].<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=79–80}}</ref> Aranjeunna gaduh tilu putra, nanging sadayana pupus nalika nuju alit kénéh. Franklin Jr. (2–5 Pébruari 1836) pupus nalika orok kénéh, sedengkeun Frank Robert (27 Agustus 1839 – 14 Nopémber 1843) pupus dina yuswa opat taun alatan [[tipus épidémik]]. Benjamin (13 April 1841 – 6 Januari 1853) pupus dina yuswa 11 taun alatan [[Kacilakaan karéta api Franklin Pierce|kacilakaan karéta api]].<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=241–244}}</ref> Nalika anggota DPR [[James Henry Hammond]] ti Carolina Kidul narékahan pikeun nyegah surat panyambat (petisi) anti-perbudakan supados teu asup ka sidang Déwan, Pierce mah sabalikna, anjeunna mihak ka hak para abolisionis pikeun ngintunkeun petisi. Sanajan kitu, Pierce ogé ngadukung aturan anu engkéna kawéntar salaku [[Aturan 21|aturan panyumpet]] (''gag rule''), anu ngidinan petisi kasebut ditarima, nanging teu meunang dibaca atanapi dipertimbangkeun. Ieu aturan ditarima ku Déwan dina taun 1836.<ref name="wallner-i-57-59">{{harvnb|Wallner|2004|pp=57–59}}</ref> Anjeunna ditarajang ku surat kabar anti-perbudakan ti New Hampshire, ''Herald of Freedom'', sarta dilandi salaku saurang "**[[doughface]]**", hiji istilah anu mibanda dua harti: "lalaki anu borangan" sarta "urang Kalér anu boga simpatik ka urang Kidul".<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=59–61}}</ref> Pierce kantos nyatakeun yén ti 500 warga New Hampshire, moal aya saurang-urang acan anu janten abolisionis; artikel dina ''Herald of Freedom'' lajeng ngétang jumlah tanda tangan dina petisi ti éta nagara bagian, dibagi ku jumlah nu nyicingan dumasar kana sénsus 1830, sarta nyimpulkeun yén jumlah sabenerna mah nyaéta hiji ti unggal 33 jalma. Pierce kacida ambekna nalika Sénator Carolina Kidul, [[John C. Calhoun]], macakeun éta artikel dina sidang Sénat salaku "bukti" yén New Hampshire téh puseur abolisionisme. Calhoun tungtungna ménta hampura saatos Pierce ngawaler dina hiji biantara anu nyatakeun yén kalolobaan nu tanda tangan téh nyaéta kaum awéwé sareng barudak anu teu gaduh hak sora, sahingga angka hiji-tina-33 éta téh matak cangcaya.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=362–375}}</ref> === Sénat Amérika Sarikat === [[File:Franklin Pierce by Southworth & Hawes c1852.png|jmpl|kénca|Pierce dina taun 1852]] Pangunduran diri Sénator Isaac Hill dina sasih Méi 1836, jalaran anjeunna kapilih janten gubernur New Hampshire, nyababkeun ayana lowongan samentis dina Sénat anu kedah dieusi ku législatif nagara bagian. Kusabab masa jabatan Hill salaku sénator bakal réngsé dina Maret 1837, législatif ogé kedah milih jalma kanggé masa jabatan genep taun salajengna. Pencalonan Pierce kanggé Sénat dirojong ku anggota DPR nagara bagian, John P. Hale, réncangna di Athenian Society nalika di Bowdoin. Saatos debat anu panjang, législatif milih [[John Page (politikus New Hampshire)|John Page]] kanggé ngeusi sésa masa jabatan Hill. Dina Désémber 1836, Pierce kapilih kanggé masa jabatan pinuh anu dimimitian dina Maret 1837. Dina yuswa 32 taun, anjeunna harita janten salah sahiji anggota pangngorana dina sajarah Sénat. Ieu pamilihan téh sumping dina mangsa anu beurat kanggé Pierce, jalaran ramana, lanceukna, sarta adina nuju teu damang parna, sedengkeun garwana ogé teras-terasan nandangan kaséhatan anu buruk. Salaku sénator, anjeunna tiasa ngabantosan sobat lami na, Nathaniel Hawthorne, anu sering kasesek sacara ékonomi, ku cara mangnyiarankeun jabatan [[sinékur]] salaku pangukur batubara sareng uyah di Kantor Béa Cukai Boston, anu masihan waktos ka éta panulis pikeun neraskeun karyana.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=64–69}}</ref> Pierce milih luyu sareng garis partéy dina kalolobaan pasualan sarta janten sénator anu parigel, nanging sanés anu punjul pisan; anjeunna kéléhkeun ku wibawa "**[[Triumvirat Agung]]**" anu diwangun ku Calhoun, [[Henry Clay]], sareng [[Daniel Webster]], anu ngadominasi Sénat harita.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=68, 91–92}}</ref> Pierce asup ka Sénat dina mangsa krisis ékonomi, nalika [[Panik 1837]] dimimitian. Anjeunna nganggap yén déprési ieu téh mangrupa balukar tina kamekaran sistem perbankan anu gancang teuing, di tengah-tengah "kaleuwihan dina dagang sarta spékulasi anu liar".<ref name="w6972" /> Supados artos féderal henteu dianggo kanggé ngarojong injeuman bank anu spékulatif, anjeunna ngadukung présidén Démokrat anu nembé kapilih, [[Martin Van Buren]], sarta rencanana kanggé ngadegkeun [[Perbendaharaan Indepénden|perbendaharaan indepénden]], hiji usulan anu méré sela (pepecahan) dina Partéy Démokrat. Debat ngeunaan perbudakan teras lumangsung di Kongrés, sarta para abolisionis ngusulkeun supados perbudakan dilarang di Distrik Columbia, di mana Kongrés gaduh wewenang hukum. Pierce ngadukung résolusi ti Calhoun anu nentang ieu usulan, anu dianggap ku Pierce salaku léngkah bahaya anu tiasa nungtun kana émansipasi (pambébasan budak) di sakuliah nagara.<ref name="w6972">{{harvnb|Wallner|2004|pp=69–72}}</ref> Samentis éta, kakuatan Partéy Whig di Kongrés beuki nguat, anu nyababkeun partéy Pierce ngan ukur gaduh mayoritas leutik dina ahir dékadé éta.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|p=80}}</ref> Salah sahiji jejer anu kacida pentingna kanggé Pierce nyaéta widang militér. Anjeunna méré perhatian husus kana tunjangan (pansiun) militér, jalaran ningal lobana prakték curang (panylewengan) dina éta sistem. Satuluyna, anjeunna diangkat janten pupuhu Komisi Sénat ngeunaan Pansiun Militér dina [[Kongrés Amérika Sarikat ka-26]] (1839–1841). Dina jabatanna, anjeunna ngadesek ayana modérenisasi sarta perluasan Angkatan Darat, kalayan pokus kana milisi sarta mobilitas pasukan tinimbang ngawangun benténg-benténg di basisir anu dianggapna parantos katinggaleun jaman.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=78–84}}</ref> Pierce ngayakeun kampanye anu kacida sumangetna di nagara bagian asalna kanggé ngarojong kapilihna deui Van Buren dina [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1840]]. Van Buren mémang unggul di New Hampshire, nanging kawon dina pamilihan nasional ku kandidat ti Partéy Whig, nyaéta pahlawan militér [[William Henry Harrison]]. Partéy Whig hasil kenging mayoritas korsi dina [[Kongrés Amérika Sarikat ka-27]]. Harrison pupus saatos sabulan ngajabat, sarta Wakil Présidén [[John Tyler]] ngagentos anjeunna. Pierce sareng para Démokrat langsung nangtang pamaréntahan énggal kasebut, ku cara marios panyabutan jabatan para pajabat féderal sarta nentang rencana Whig kanggé ngadegkeun bank nasional. Dina Désémber 1841, Pierce mutuskeun pikeun mundur tina Kongrés, hiji hal anu tos dirancanakeun ku anjeunna ti sateuacanna.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=84–90}}</ref> Para Démokrat di New Hampshire negeskeun yén sénator A.S. ti nagara bagianna kedah diwatesanan mung sataun masa jabatan (genep taun), sahingga Pierce alit kamungkinanana kanggé kapilih deui. Salian ti éta, anjeunna ogé ngarasa frustasi janten anggota minoritas di législatif sarta hoyong nyéépkeun waktosna kanggé kulawarga sarta prakték hukum.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=419}}</ref> Tindakan terakhirna di Sénat dina Pébruari 1842 nyaéta nentang undang-undang distribusi dana féderal ka nagara-nagara bagian—jalaran anjeunna yakin yén éta artos langkung saé dialokasikeun kanggé militér—sarta nangtang Partéy Whig supados muka hasil panalungtikanana ngeunaan Kantor Béa Cukai New York, di mana Whig parantos marios dugaan korupsi Démokrat salami méh sataun nanging teu mendakan bukti nanaon.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=91–92}}</ref> == Pamimpin partéy == === Ahli hukum sareng politikus === [[File:Piercemanse.JPG|jmpl|upright=1.1|Imah di [[Concord, New Hampshire]] tempat Pierce matuh ti taun 1842 dugi ka 1848; ayeuna kawéntar salaku [[Pierce Manse]], ieu gedong parantos dirénovasi dina taun 1970-an sarta dijagi salaku objék wisata sajarah.<ref name="manse">{{cite web |url=http://www.piercemanse.org/Learn.html |title=The Pierce Manse |access-date=2014-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100816064656/http://www.piercemanse.org/Learn.html |archive-date=2010-08-16 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210331221736/http://www.piercemanse.org/learn.html |date=2021-03-31 }}</ref>]] Sanaos parantos mundur ti Sénat, Pierce tacan aya niat kanggé liren tina dunya publik. Pindahna ka Concord masihan anjeunna langkung seueur lolongkrang kanggé nanganan kasus-kasus hukum, sarta masihan kasempetan ka Jane Pierce kanggé hirup di lingkungan masarakat anu langkung merenah.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|p=79}}</ref> Jane tetep matuh di Concord sareng putra alitna, Frank, sarta Benjamin anu nembé lahir nalika bagian ahir masa jabatan Pierce di Sénat; ieu papisahan téh mémang beurat karasana kanggé kulawarga. Samentis éta, Pierce parantos ngamimitian gawé bareng hukum anu nguntungkeun pisan sareng [[Asa Fowler]] nalika masa réhat (''recess'') Kongrés.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|p=86}}</ref> Pierce mulang ka Concord dina awal taun 1842, sarta reputasina salaku pengacara teras nanjak. Kawéntar ku kapribadianana anu soméah, kaahlianana dina biantara, sarta daya émutna anu luar biasa, Pierce sering narik perhatian loba pamiarsa di pangadilan. Anjeunna ogé sering ngabéla masarakat miskin kalayan nampi bayaran anu sakedik atanapi malah haratis pisan.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=98–101}}</ref> Pierce tetep aub dina Partéy Démokrat nagara bagian anu nuju karepék ku sababaraha pasualan. Gubernur Hill, anu ngawakilan faksi komérsial sarta kota dina partéy, ngadukung pamakéan piagam pamaréntah kanggé ngarojong korporasi, méré hak husus sapertos tanggung jawab kawates (''limited liability'') sarta hak [[domain punjul]] kanggé ngawangun jalan karéta api. Faksi radikal "**[[Locofocos|Locofoco]]**" dina partéyna ngawakilan para patani sarta pamilih di padésaan, anu mikahayang perluasan program sosial sarta regulasi tanaga gawé, sarta pangwatesan kana hak husus korporasi. Budaya pulitik di éta nagara bagian janten kirang toleran ka bank sareng korporasi saatos Panik 1837, sahingga Hill tungtungna éléh dina pamilihan. Pierce sacara filosofis langkung caket ka faksi radikal, sarta kalayan asa-asa anjeunna kersa janten pengacara kanggé lawan Hill dina sengketa hukum ngeunaan kapamilikan hiji surat kabar—Hill kawon, lajeng ngadegkeun surat kabar sorangan anu sering ngajantenkeun Pierce salaku sasaran seranganna.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=93–95}}</ref> Dina Juni 1842, Pierce diangkat janten pupuhu Komite Démokrat Nagara Bagian, sarta dina pamilihan nagara bagian taun saterusna, anjeunna ngabantosan faksi radikal kanggé ngawasa législatif nagara bagian. Partéy tetep karepék ku sababaraha pasualan, kalebet pangwangunan jalan karéta api sareng [[gerakan temperance]] (anti-alkohol), sarta Pierce nyepeng peran utama dina mantuan législatif nagara bagian kanggé ngaréngsékeun éta bédana pamandangan. Prioritas anjeunna nyaéta "tartib, moderasi, kompromi, sareng kahijian partéy", anu ku anjeunna diusahakeun supados langkung diutamakeun tinimbang pamandangan pribadina ngeunaan pasualan pulitik.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=103–110}}</ref> Sakumaha engkéna nalika janten présidén, Pierce kacida ngajénan pisan kana kahijian Partéy Démokrat, sarta ningal yén oposisi kana perbudakan téh mangrupa ancaman kanggé hal éta.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=431}}</ref> Kameunangan [[James K. Polk]] anu teu disangka-sangka (''[[kuda hitam (pulitik)|dark horse]]'') dina [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1844]] mangrupa warta anu pikabagéakeun kanggé Pierce, anu parantos sosobatan sareng tilas [[Pupuhu Déwan Perwakilan Rahayat Amérika Sarikat|Pupuhu Déwan]] kasebut nalika duanana ngajabat di Kongrés. Pierce ngayakeun kampanye badag kanggé Polk salila pamilihan, sarta salaku balesanna, Polk ngangkat anjeunna janten [[Jaksa Amérika Sarikat kanggé Distrik New Hampshire]].<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=131–132}}</ref> Tujuan utama Polk anu pangnonjolna nyaéta [[aneksasi Texas]], hiji pasualan anu nyababkeun papaséaan kacida jero antawis Pierce sareng tilas batur sapancakakina, Hale, anu harita janten anggota DPR A.S. Hale kacida nentangna kana nambihan nagara bagian budak anyar, sahingga anjeunna nyerat serat kabuka ka konstituénna anu nétélakeun panolakanana kana éta léngkah.<ref>{{harvnb|Wadleigh|1913|p=249}}</ref> Pierce ngawaler ku cara ngayakeun deui konvénsi Démokrat nagara bagian kanggé ngabatalkeun pencalonan Hale dina masa jabatan Kongrés salajengna.<ref>{{harvnb|Wadleigh|1913|p=249}}</ref> Ieu "badai pulitik" ngabalukarkeun Pierce megatkeun hubungan sareng sobat laminana, kitu ogé sareng batur sapraktekna dina hukum, Fowler, anu mangrupa pangrojong Hale.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=111–122}}</ref> Hale nolak mundur, sarta kusabab diperyogikeun sora mayoritas kanggé kapilih di New Hampshire, peupeusna partéy ngabalukarkeun ''deadlock'' (jalan buntu) sarta korsi DPR janten kosong. Tungtungna, Partéy Whig sareng faksi [[Démokrat Indepénden]] Hale hasil ngawasa législatif, milih [[Anthony Colby]] ti Whig janten gubernur, sarta ngirim Hale ka Sénat, hiji hal anu matak ngambek pisan ka Pierce.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=447}}</ref> === Perang Méksiko-Amérika === [[File:Franklin Pierce - 1852.jpg|jmpl|upright|Pierce nganggo seragam brigadir jéndralna, {{Kira-kira|1852}}]] Aub dina dunya militér téh mangrupa impian lami kanggé Pierce, anu saprak rumaja kacida mikareueusna kana jasa-jasa rama sarta para lanceukna, utamana lanceukna [[Benjamin Kendrick Pierce|Benjamin]], ogé [[John McNeil Jr.]], carogé ti lanceuk sabapana, Elizabeth. Salaku anggota législatif, anjeunna téh mangrupa pangrojong anu vokal kanggé milisi sukaréla. Salaku perwira milisi, anjeunna gaduh pangalaman dina ngumpulkeun sarta ngalatih pasukan. Nalika Kongrés ngumumkeun perang ngalawan Méksiko dina Méi 1846, Pierce langsung daptar janten sukarélawan, sanaos harita tacan aya régimén ti New England. Harepanana kanggé milu perang dina [[Perang Méksiko-Amérika]] mangrupa salah sahiji alesan anjeunna nolak tawaran ti Polk kanggé janten [[Jaksa Agung Amérika Sarikat]]. Gerakan maju Jéndral [[Zachary Taylor]] mimiti kendor di Méksiko kalér, sarta Jéndral [[Winfield Scott]] ngusulkeun kanggé ngarebut palabuan [[Veracruz, Veracruz|Vera Cruz]] sarta neruskeun perjalanan darat ka Kota Méksiko. Kongrés ngaluarkeun undang-undang anu ngidinan dibentukna sapuluh régimén, sarta Pierce diangkat janten komandan sarta kolonél [[Régimén Infanteri ka-9 (Amérika Sarikat)|Régimén Infanteri ka-9]] dina Pébruari 1847, kalayan Truman B. Ransom salaku [[Léptnan Kolonél (Amérika Sarikat)|léptnan kolonél]] sarta wakil komandanna.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=131–135}}</ref> [[File:FrankP-mounted.jpg|jmpl|kénca|upright=0.9|Mangsa jabatan Pierce anu sakedap salaku [[perwira jéndral|jéndral]] dina Perang Méksiko-Amérika ningkatkeun citra publikna.<ref name="war-reception" />]] Dina 3 Maret 1847, Pierce ditaékkeun pangkatna janten [[Brigadir jéndral (Amérika Sarikat)|brigadir jéndral]], sarta nyepeng paréntah pikeun hiji [[brigade]] pasukan tambahan kanggé angkatan darat Jéndral Scott, sedengkeun Ransom ngagentos anjeunna janten komandan régimén. Sabada méakkeun waktos kanggé ngumpulkeun brigadena, Pierce dugi ka palabuan Vera Cruz anu parantos ditéwak dina ahir Juni. Di dinya, anjeunna nyiapkeun perjalanan 2.500 pasukan anu ngawal logistik kanggé Scott. Perjalanan tilu minggu ka darat téh kacida bahayana, sarta pasukanna kedah sababaraha kali ngalawan serangan sateuacan tungtungna ngahiji sareng pasukan Scott dina awal Agustus, pas pisan nalika badé lumangsungna [[Pertempuran Contreras]].<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=490}}</ref> Ieu pertempuran téh mangrupa musibah kanggé Pierce: kudana ujug-ujug reuwas nalika nuju narajang, anu ngabalukarkeun awakna kabetot sarta palangkakanana kagejret kana sela kuda. Éta kuda lajeng tikait kana sela batu sarta labuh, nu ngabalukarkeun Pierce kakeueum ku kudana sorangan sarta tuurna tatu parna.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=144–147}}</ref> Ieu kajadian ngajantenkeun anjeunna katingal sapertos anu kapiuhan, sahingga salah saurang prajurit ngagorowok menta batur kanggé nyepeng komando bari nyebutkeun, "Jéndral Pierce téh saurang jalma borangan anu dibendo."<ref name="h505">{{harvnb|Holt|2010|loc=505}}</ref> Pierce mulang deui kanggé aksi dinten salajengna, nanging tuurna tatu deui sahingga anjeunna kedah luluncatan (pincang) nuturkeun pasukanna; nalika anjeunna dugi ka lokasi, pertempuran téh ampir réngsé.<ref name="h505" /> Nalika [[Pertempuran Churubusco]] beuki deukeut, Scott maréntahkeun Pierce supados ka tukang kanggé cageur heula (konvalésénsi). Anjeunna ngawaler, "Demi Allah, Jéndral, ieu téh pertempuran badag anu terakhir, sarta kuring kedah mingpin brigade kuring." Scott tungtungna ngijinan, sarta Pierce asup ka médan perang bari awakna ditalian kana sela kuda, nanging kanyeri dina sukuna beuki parna sahingga anjeunna kapiuhan di lapangan. Amérika meunang dina éta pertempuran sarta Pierce mantuan rundayan gencatan sanjata. Anjeunna lajeng mulang deui nyepeng komando sarta mingpin brigadena sapanjang sésa kampanye, anu tungtungna aub dina [[Pertempuran kanggé Kota Méksiko|panéwakan Kota Méksiko]] dina pertengahan Séptémber, sanaos brigadena langkung seueur dijantenkeun cadangan salila pertempuran. Salila pertempuran Kota Méksiko, anjeunna langkung seueur cicing di tenda gering alatan nandangan diaré akut.<ref name="h505" /> Pierce tetep nyepeng komando brigadena salila tilu sasih masa pendudukan kota; sanaos ngarasa frustasi ku macétna rundayan perdamaian, anjeunna ogé nyobian ngajaga jarak tina konplik anu terus-terusan lumangsung antawis Scott sareng para jéndral sanésna.<ref name="w147plus">{{harvnb|Wallner|2004|pp=147–154}}</ref> Pierce tungtungna diijinkeun kanggé mulang ka Concord dina ahir Désémber 1847. Anjeunna dibagakeun salaku pahlawan di nagara bagian asalna, sarta ngintunkeun serat pangunduran diri tina Angkatan Darat, anu satuluyna disatujuan dina kaping 20 Maret 1848. Jasa-jasa militérna ningkatkeun popularitas anjeunna di New Hampshire, nanging tatu sarta bangbaluh anu tumiba ka anjeunna di médan perang ngabalukarkeun ayana tuduhan "borangan" anu bakal terus ngabayang-bayang saumur hirupna. Anjeunna parantos némbongkeun kamampuh anu hadé salaku jéndral, utamana nalika mingpin perjalanan awal ti Vera Cruz, nanging mangsa jabatanna anu sakedap sarta tatu anu ditalandanganana nyababkeun para sajarawan teu gaduh seueur bahan kanggé meunteun kamampuhna salaku komandan militér.<ref name="war-reception">{{harvnb|Wallner|2004|pp=154–157}}</ref> [[Ulysses S. Grant]], anu gaduh kasempetan kanggé ningal langsung kinerja Pierce salila perang, nolak sagala tuduhan borangan kasebut dina mémoarna anu diserat sababaraha taun saatos Pierce pupus: "Naon waé kualifikasi Jéndral Pierce kanggé kapersidénan, anjeunna téh saurang ''gentleman'' sarta jalma anu gaduh kawani. Kuring sanés pangrojong anjeunna sacara pulitik, nanging kuring terang ka anjeunna langkung jero tinimbang ka jéndral-jéndral sukaréla sanésna."<ref>{{cite book |first=Ulysses S. |last=Grant |author-link=Ulysses S. Grant |url=https://books.google.com/books?id=fxwTAAAAYAAJ |title=Personal Memoirs of U. S. Grant |volume=1 |year=1892 |orig-year=1885 |pages=146–147 |publisher=C. L. Webster}}</ref> === Mulang ka New Hampshire === [[File:Frank-Pierce.jpg|jmpl|upright|Dina taun 1850-an, Pierce parantos janten pamimpin Partéy Démokrat New Hampshire.<ref name="leadership" />]] Mulang ka Concord, Pierce neraskeun deui prakték hukumna; dina hiji kasus anu kawéntar, anjeunna ngabéla kabébasan ageman kelompok [[Shakers]], hiji sékte anu katutup sarta kaancam ku tindakan hukum alatan tuduhan panyiksaan. Nanging, peranna salaku pamimpin partéy tetep nyéépkeun kalolobaan perhatianana. Anjeunna terus riribugan sareng Hale, anu anti-perbudakan sarta nentang perang, sikep anu dianggap ku Pierce salaku provokasi anu teu perlu.<ref name="leadership">{{harvnb|Wallner|2004|pp=157–161}}</ref> Wilayah [[Sési Méksiko]] anu kacida legana ngabagi AS sacara pulitik, kalayan loba pihak di Kalér anu negeskeun yén perbudakan teu meunang aya di dinya (sarta ngajukeun [[Wilmot Proviso]] kanggé mastikeunana), sedengkeun anu sanésna hoyong perbudakan dilarang di kalér garis [[Kompromi Missouri]] dina [[Paralel 36°30′ kalér|36°30′ N]]. Duanana usulan éta dianggap haram ku loba urang Kidul, sarta kontrovérsi ieu meulah Partéy Démokrat. Dina [[Konvénsi Nasional Démokrat 1848]], mayoritas nyalonkeun tilas sénator Michigan [[Lewis Cass]] janten présidén, sedengkeun minoritas misahkeun diri janten [[Partéy Free Soil]], anu ngadukung tilas présidén Van Buren. Partéy Whig milih Jéndral [[Zachary Taylor]], urang Louisiana, anu pamandanganana ngeunaan kalolobaan pasualan pulitik tacan kanyahoan. Sanaos sateuacanna ngadukung Van Buren, Pierce milih ngadukung Cass, sarta nolak tawaran cicingeun kanggé janten calon wakil présidén dina [[tikét (pulitik)|tikét]] Free Soil. Gawé Pierce kacida éféktifna sahingga Taylor, anu ahirna [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1848|kapilih janten présidén]], kenging perséntase sora panghandapna di New Hampshire dibandingkeun sareng nagara bagian sanésna.<ref>{{harvnb|Holt|2010|pp=549–565}}</ref> Sénator Henry Clay, saurang Whig, ngaharepkeun tiasa ngaréngsékeun pasualan perbudakan ku sababaraha usulan anu engkéna kawéntar salaku [[Kompromi 1850]]. Ieu kompromi bakal méré kameunangan boh ka Kalér boh ka Kidul, sarta kenging pangrojong ti sasama urang Whig, Webster. Nalika draf undang-undang éta macét di Sénat, Sénator Illinois [[Stephen A. Douglas]] mingpin tarékah anu hasil kanggé meulahna janten sababaraha bagian anu misah, supados unggal anggota législatif tiasa milih nolak bagian anu teu disatujuan ku nagara bagianna tanpa ngabahayakeun sakabéh pakét aturan éta. Éta undang-undang lulus sarta ditandatanganan ku Présidén [[Millard Fillmore]] (anu ngagentos Taylor saatos sang présidén pupus dina awal 1850).<ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=21–22}}</ref> Pierce kacida ngadukungna kana éta kompromi, sarta masihan biantara anu ditarima kalayan saé dina Désémber 1850, di mana anjeunna sumpah satia ka "Uni! Uni Abadi!"<ref name="autogenerated1">{{harvnb|Holt|2010|loc=608}}</ref> Dina sasih anu sami, calon gubernur ti Démokrat, John Atwood, ngaluarkeun surat anu nentang éta Kompromi, sarta Pierce mantuan ngayakeun deui konvénsi nagara bagian kanggé ngabatalkeun pencalonan Atwood tina tikét partéy.<ref name="autogenerated1" /> Ieu kajadian ngaganggu pamilihan kanggé Démokrat, anu ahirna kawon dina sababaraha korsi; sanajan kitu, partéyna Pierce tetep nyepeng kadali ka éta nagara bagian, sarta aya dina posisi anu kuat kanggé pamilihan présidén anu badé sumping.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=173–180}}</ref> == Pamilihan 1852 == {{Utama|Konvénsi Nasional Démokrat 1852|Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1852}} [[File:1852DemocraticCampaignPoster.png|jmpl|upright|Postér kampanye kanggé tikét Pierce/King]] Nalika [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1852]] beuki deukeut, Partéy Démokrat nuju karepék ku pasualan perbudakan, sanaos kalolobaan kelompok "**[[Barnburners sarta Hunkers#Barnburners|Barnburners]]**" (faksi radikal) anu kantos ninggalkan partéy sareng Van Buren kanggé ngawangun Partéy Free Soil parantos mulang deui. Harita aya harepan yén [[Konvénsi Nasional Démokrat 1852]] bakal manggihan jalan buntu (''deadlock''), di mana moal aya calon anu sanggup kenging sora mayoritas dua per tilu sakumaha anu diperyogikeun. Para Démokrat New Hampshire, kalebet Pierce, tadina ngadukung tilas guruna, [[Levi Woodbury]], anu harita janten [[Hakim Agung Amérika Sarikat|Hakim Agung]], salaku calon kompromi. Nanging, pupusna Woodbury dina Séptémber 1851 muka lolongkrang kanggé sakutu-sakutu Pierce pikeun nampilkeun anjeunna salaku calon "**[[kuda hitam (pulitik)|kuda hideung]]**" (''dark horse'') nuturkeun tapak lacak Polk. Para Démokrat New Hampshire ngarasa yén, salaku nagara bagian anu paling konsistén méré kameunangan kanggé Partéy Démokrat, aranjeunna pantes nyadiakeun calon présidén. Tokoh sanésna anu dianggap bakal maju nyaéta Douglas, Cass, [[William Marcy]] ti New York, [[James Buchanan]] ti Pennsylvania, [[Sam Houston]] ti Texas, sarta [[Thomas Hart Benton (politikus)|Thomas Hart Benton]] ti Missouri.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=181–184}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=23–29}}</ref> Sanaos kenging pangrojong ti nagara bagian asalna, Pierce nyanghareupan rupa-rupa hahalang kanggé pencalonanana, jalaran anjeunna parantos sapuluh taun teu nyepeng jabatan publik sarta teu gaduh reputasi nasional sakumaha para calon utama sanésna. Anjeunna sacara kabuka nyatakeun yén pencalonan sapertos kitu bakal "kacida nolakna kana karesep sarta kahayang kuring", nanging ningal kahayang para Démokrat New Hampshire kanggé ningal salah saurang wargana kapilih, anjeunna terang yén pangaruhna di mangsa payun gumantung kana kasadiaanana kanggé maju.<ref name="w184plus" /> Ku kituna, anjeunna cicingeun ngidinan para pangrojongna kanggé ngayakeun lobi, kalayan pamahaman yén namina moal diasupkeun kana konvénsi kacipta upami parantos jelas yén taya sahiji calon utama anu tiasa meunang. Kanggé ngalegaan basis pangrojongna di Kidul, anjeunna nyerat serat anu negeskeun deui dukunganna kana Kompromi 1850, kalebet [[Undang-Undang Budak Buron]] anu kontrovérsial.<ref name="w184plus">{{harvnb|Wallner|2004|pp=184–197}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=32–33}}</ref> Konvénsi dikumpulkeun dina 1 Juni di Baltimore, sarta sakumaha anu parantos duga, jalan buntu (''deadlock'') lumangsung. Dina sora munggaran (''ballot'') ti 288 delegasi dina 3 Juni, Cass kenging 116 sora, Buchanan 93, sarta sésana papencar, kalayan taya hiji sora ogé kanggé Pierce. 34 sora salajengna ogé liwat tanpa aya calon anu caket kana kameunangan, sarta tetep taya sora kanggé Pierce. Tim Buchanan lajeng maréntahkeun delegasina kanggé milih calon-calon leutik, kalebet Pierce, kanggé némbongkeun yén Buchanan téh moal tiasa dibendung sarta kanggé ngahijikeun konvénsi di tukangeunana. Ieu taktik anyar téh kalah janten pakéwuh (''backfired''); saatos sababaraha sora, Virginia, New Hampshire, sarta Maine kalah malik milih Pierce. Sésa kakuatan Buchanan mimiti pecah ka Marcy, sarta Pierce geuwat nempatan posisi katilu. Saatos sora ka-48, anggota Kongrés ti Carolina Kalér [[James C. Dobbin]] masihan dukungan anu teu disangka-sangka sarta kacida sumangetna ka Pierce, anu satuluyna nyiptakeun gelombang pangrojong badag kanggé anjeunna. Dina sora ka-49, Pierce kenging ampir sakabéh sora (iwal genep sora), sahingga resmi janten calon présidén. Para delegasi milih Sénator Alabama [[William R. King]], saurang pangrojong Buchanan, salaku calon wakil présidén, sarta ngadopsi platform anu nolak "riribugan" salajengna ngeunaan perbudakan sarta ngadukung Kompromi 1850.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=197–202}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=33–34}}</ref> Nalika béja hasil konvénsi dugi ka New Hampshire, Pierce ampir teu percaya, sarta garwana dugi ka kapiuhan. Putra aranjeunna, Benjamin, nyerat serat ka ibuna bari ngaharepkeun yén Franklin moal hasil meunang dina pamilihan, jalaran anjeunna terang yén ibuna moal resepeun upami kedah matuh di Washington.<ref>{{harvnb|Gara|1991|p=34}}</ref> [[File:Scott vs Pierce campaign.jpg|jmpl|kénca|upright=1.3|Kartun pulitik anti-Pierce ieu ngagambarkeun anjeunna salaku jalma anu lemah sarta borangan.]] Calon ti Partéy Whig nyaéta Jéndral Scott, urut komandanna Pierce di Méksiko; pasanganana nyaéta [[Sekretaris Angkatan Laut Amérika Sarikat|Sekretaris Angkatan Laut]] [[William Alexander Graham]]. Partéy Whig teu bisa ngahijikeun faksi-faksina sakumaha anu dilakukeun ku Démokrat, sarta konvénsi maranéhna ngadopsi platform anu ampir teu aya bédana jeung Démokrat, kaasup pangrojong kana Kompromi 1850. Hal ieu nyababkeun faksi Free Soilers majukeun calon sorangan, Sénator Hale, anu satuluyna ngarugikeun sora Whig. Kurangna bédana pandangan pulitik ngajadikeun kampanye ieu ngan saukur paséa ngeunaan kapribadian anu pait sarta nyababkeun [[tingkat partisipasi pamilih]] turun ka tingkat panghandapna ti saprak [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1836|1836]]; nurutkeun biografer Peter A. Wallner, ieu téh "salah sahiji kampanye anu paling teu matak gumbira dina sajarah kapersidénan."<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=210–213}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=36–38}}</ref> Scott dirugikeun ku kurangna sumangat ti urang Whig kalér anu anti-perbudakan; éditor ''[[New-York Tribune]]'' [[Horace Greeley]] nyimpulkeun éta sikep nalika nyarita ngeunaan platform Whig, "urang nentang, mikangéwa, sarta nyiduhan éta platform."<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=724}}</ref> [[File:ElectoralCollege1852.svg|jmpl|upright=1.3|Peta éléktoral [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1852]]]] Pierce milih cicingeun supados teu ngaganggu kahijian partéyna anu rapuh, sarta ngantepkeun para sakutuna anu ngajalankeun kampanye. Geus jadi adat harita yén calon présidén teu meunang katingal teuing ambisius néangan jabatan, sarta anjeunna mémang teu ngayakeun kampanye pribadi.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|p=231}}</ref><ref name="Gara1991 p38">{{harvnb|Gara|1991|p=38}}</ref><ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=725}}</ref> Lawan-lawan Pierce nyieun karikaturna salaku jalma borangan anu anti-Katolik sarta tukang mabok ("pahlawan tina loba botol inuman").<ref name="caricature">{{harvnb|Wallner|2004|p=206}}</ref><ref name="Gara1991 p38"/> Samentis éta, Scott ngan kenging pangrojong lemah ti urang Whig anu nuju peupeus ku platform pro-Kompromi, sarta Scott ogé dianggap orator publik anu parah sarta osok salah ucap (''gaffe-prone'').<ref name="Gara1991 p38"/> Para Démokrat kacida yakin meunangna; salah sahiji slogan anu kawéntar nyaéta yén para Démokrat "bakal ''pierce'' (nubles) musuh-musuhna dina 1852 sakumaha maranéhna geus ''poked'' (nyundut/[[James K. Polk|Polked]]) musuhna dina 1844."<ref>{{harvnb|Wallner|2004|p=203}}</ref> Hal ieu kabuktian bener, Scott ngan bisa unggul di Kentucky, Tennessee, Massachusetts, jeung Vermont, kalayan kenging 42 sora éléktoral, sedengkeun Pierce kenging 254 sora. Kalayan total 3,2 juta sora anu asup, Pierce meunang sora rahayat (''popular vote''), 50,9% ngalawan 44,1%. Sakelompok badag Free Soilers milih rival Pierce ti nagara bagian anu sarua, Hale, anu kenging 4,9% sora rahayat.<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=229–230}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|p=39}}</ref> Partéy Démokrat ogé hasil ngawasa mayoritas badag di Kongrés.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=740}}</ref> == Kapersidénan (1853–1857) == {{Utama|Kapersidénan Franklin Pierce}} === Masa transisi sareng kacilakaan karéta api === {{Tempo ogé|Kacilakaan karéta api Franklin Pierce}} [[File:First ladies-pierce.jpg|jmpl|upright|Jane Pierce sareng "Benny", anu pupusna masihan kalangkang duka sapanjang masa jabatan Pierce.<ref name="benny" />]] Pierce ngamimitian kapersidénanana dina kaayaan duka. Sababaraha minggu saatos pamilihan, dina kaping 6 Januari 1853, anjeunna sareng kulawargana nuju angkat ti Boston nganggo karéta api nalika gerbongna anjlog sarta ngaguling ka lamping deukeut [[Andover, Massachusetts]]. Franklin sareng Jane Pierce salamet, nanging putra tunggal aranjeunna anu yuswana 11 taun, Benjamin, pupus alatan kakeueum ku ruruntuhan gerbong, kalayan kaayaan mastaka anu ampir sapat. Pierce teu tiasa nyumputkeun éta tetempoan ti garwana. Duanana nandangan déprési anu kacida parna saatos éta kajadian, anu kamungkinan ageung mangaruhan kinerjana salaku présidén.<ref name="benny">{{harvnb|Wallner|2004|pp=241–249}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=43–44}}</ref> Jane Pierce sempet mikir naha éta kajadian téh mangrupa hukuman ti Gusti alatan salakina kacida ambisiusna ngudag sarta narima jabatan luhur. Anjeunna nyerat serat panjang anu eusina ménta hampura ka "Benny" alatan ngarasa gagal janten indung.<ref name="benny"/> Jane nyingkahan rupa-rupa acara sosial salila ampir dua taun munggaranana salaku [[Ibu Nagara Amérika Sarikat]], sarta nembé némbongan deui ka publik dina acara resépsi taunan di Gedong Bodas dina Poé Taun Anyar 1855, anu harita nampi rasa simpati anu kacida gedéna ti masarakat.<ref>{{harvnb|Boulard|2006|p=55}}</ref> Nalika Franklin Pierce angkat ti New Hampshire kanggé diidtrénan, Jane milih teu marengan. Pierce, anu harita janten lalaki pangngorana anu kapilih janten présidén, milih kanggé [[Ikrar (hukum)|ngikrarkeun]] (''affirm'') sumpah jabatanna dina buku hukum tinimbang dina Alkitab, sakumaha anu dilakukeun ku sakabéh présidén sateuacanna iwal John Quincy Adams.<ref>{{Cite news|last=Liptak|first=Adam|date=January 17, 2009|title=The Oath|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/01/18/weekinreview/18oath.html|access-date=2022-01-01}}</ref> Anjeunna ogé janten présidén munggaran anu nepikeun biantara pelantikanana dumasar kana ingetan (tanpa téks).<ref>{{cite book |last=Hurja |first=Emil |date=1933 |title=History of Presidential Inaugurations |publisher=New York Democrat |page=49}}</ref> Dina biantara éta, anjeunna ngabagéakeun éra katengtreman sarta kamakmuran di jero nagara sarta ngadesek kanggé negeskeun kapentingan A.S. dina hubungan internasional, kalebet akuisisi wilayah-wilayah énggal anu "kacida pentingna". "Kawijakan Pamaréntahan kuring", saurna, "moal bakal kendor ku ayana kasieun kana balukar buruk tina ékspansi." Bari nyingkahan kecap "perbudakan", anjeunna negeskeun kahayangna kanggé ngaréngsékeun éta "pasualan penting" sarta ngajaga persatuan anu tengtrem. Anjeunna ogé nyabit ngeunaan tragédi pribadina, kalayan nyarios ka balaréa, "Anjeun parantos manggil kuring dina mangsa kuring lemah, anjeun kedah ngarojong kuring ku kakuatan anjeun."<ref>{{harvnb|Wallner|2004|pp=249–255}}</ref> === Pamaréntahan sareng papaséaan pulitik === {{Tempo ogé|Daptar hakim féderal anu diangkat ku Franklin Pierce}} {{CSS image crop|Image=PIERCE, Franklin-President (BEP engraved portrait).jpg |bSize=250|cWidth=170|cHeight=240|oTop=40|oLeft=40|Description=Potrét ukiran [[Biro Ukiran sarta Percetakan|BEP]] Pierce salaku présidén.}} Dina nangtukeun pajabat [[Kabinet Amérika Sarikat|Kabinetna]], Pierce narékahan kanggé ngahijikeun partéy anu nuju paséa marebutkeun "buah" kameunangan. Kalolobaan anggota partéy mimitina mah teu ngadukung anjeunna dina pencalonan, malah sawatara aya anu kungsi sakutu sareng Partéy Free Soil kanggé kenging kameunangan dina pamilihan lokal. Pierce mutuskeun kanggé masihan jatah korsi ka unggal faksi partéy, kalebet faksi-faksi anu sateuacanna nentang Kompromi 1850.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=767}}</ref> Sénat kalayan sora buleud langsung nyatujuan sakabéh nominasi Kabinet Pierce.<ref name="wall5plus" /> Pierce méakkeun sababaraha minggu munggaran jabatanna kanggé milih ratusan posisi féderal tingkat handap anu kedah dieusi. Ieu téh mangrupa pagawéan anu beurat, jalaran anjeunna hoyong ngawakilan sakabéh faksi partéy, nanging tungtungna teu aya sahiji ogé faksi anu sugema pinuh. Para pangrojong partéy ngarasa hésé kanggé ngamankeun posisi keur babaturanana, anu satuluyna ngajantenkeun Partéy Démokrat tegang sarta numbuhkeun rasa pait antawis faksi. Teu lami ti dinya, surat kabar di Kalér nuduh Pierce ngeusian pamaréntahanana ku jalma-jalma pro-perbudakan anu hoyong misahkeun diri (''secessionists''), sedengkeun surat kabar di Kidul nuduh anjeunna salaku abolisionis.<ref name="wall5plus">{{harvnb|Wallner|2007|pp=5–24}}</ref> Papaséaan antawis Démokrat anu pro sarta anti-pamaréntahan beuki panas, utamana di jero Partéy Démokrat New York. Kelompok Démokrat "Hardshell" (''Hards'') anu langkung konsérvatif di New York kacida cangcayana ka administrasi Pierce, anu dianggap langkung raket sareng Marcy (anu janten Sekretaris Nagara) sarta faksi New York anu langkung moderat, nyaéta Démokrat "Softshell" (''Softs'').<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=15–18}}</ref> [[File:William R. D. King Vice President.jpg|jmpl|kénca|upright=0.7|Wakil Présidén [[William R. King]] pupus sakedap saatos sabulan ngajabat, anu nyababkeun lowongan jabatan anu teu tiasa dieusi harita.]] Buchanan kantos ngadesek Pierce supados konsultasi sareng Wakil Présidén terpilih, King, dina milih Kabinet, nanging Pierce teu ngalakukeun hal éta—Pierce sareng King mémang teu kantos ngayakeun komunikasi deui saprak dicalonkeun dina Juni 1852. Dina awal taun 1853, King nandangan panyakit tuberkulosis anu parna, sarta angkat ka Kuba kanggé tatamba. Kaayaanana beuki buruk, sahingga Kongrés ngaluarkeun undang-undang husus anu ngidinan anjeunna disumpah di payuneun konsul Amérika di Havana dina 24 Maret. Jalaran hoyong pupus di bumina sorangan, anjeunna mulang ka perkebunanana di Alabama dina 17 April sarta pupus dina dinten énjingna. Jabatan wakil présidén tetep kosong sapanjang sésa masa jabatan Pierce, jalaran Konstitusi harita tacan gaduh katangtuan kanggé ngeusi éta lowongan. Ieu kakosongan hartosna sapanjang kapersidénan Pierce, [[Présidén pro tempore Sénat Amérika Sarikat|Présidén pro tempore Sénat]], anu mimitina dijabat ku [[David Atchison]] ti Missouri, janten jalma munggaran dina garis suksési kapersidénan.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=21–22}}</ref> Pierce narékahan kanggé ngajalankeun pamaréntahan anu langkung éfisién sarta akuntabel tinimbang para miheulaanna.<ref name="wallner-20" /> Para anggota Kabinetna nerapkeun sistem awal ujian [[Layanan sipil féderal Amérika Sarikat|layanan sipil]], anu janten prékursor (mimitina) tina [[Undang-Undang Pendleton]] anu nembé lulus tilu dékadé saatosna, di mana posisi-posisi di pamaréntahan A.S. kedah dileler dumasar kana préstasi (''merit system''), sanés dumasar kana sistem ''patronase'' (balas jasa pulitik).<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=35–36}}</ref> Sékretaris [[Robert McClelland (pulitikus Amérika)|Robert McClelland]] ngayakeun réformasi dina [[Departemén Dalam Negeri Amérika Sarikat|Departemén Dalam Negeri]], ku cara nyistematiskeun operasina, ngalegaan panggunaan rékaman keretas (arsip), sarta merangan prakték curang (korupsi).<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=36–39}}</ref> Réformasi Pierce sanésna nyaéta ngalegaan peran jaksa agung A.S. dina nangtukeun hakim sarta jaksa féderal, hiji léngkah penting dina prosés kabentukna [[Departemén Kaadilan Amérika Sarikat|Departemén Kaadilan]] di mangsa payun.<ref name="wallner-20">{{harvnb|Wallner|2007|p=20}}</ref> Harita aya lowongan di Mahkamah Agung—Fillmore, saatos gagal kenging konpirmasi ti Sénat kanggé calon-calonna, sempet nawarkeun éta posisi ka Sénator Louisiana anu nembé kapilih, [[Judah P. Benjamin]], nanging anjeunna nolak. Pierce ogé nawarkeun éta korsi ka Benjamin, nanging anjeunna tetep nolak.<ref>{{harvnb|Butler|1908|pp=118–119}}</ref> Saatos éta, Pierce nyalonkeun [[John Archibald Campbell]], saurang pangrojong hak-hak nagara bagian (''states' rights''); ieu mangrupa hiji-hijina pajabat Mahkamah Agung anu diangkat ku Pierce sapanjang jabatanna.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|p=10}}</ref> === Kawijakan ékonomi sareng pangwangunan internal === [[File:Pierce Indian Peace Medal.jpg|jmpl|upright=0.7|[[Medali Perdaméan Indon|Medali Perdaméan Indian]] anu ngagambarkeun Pierce]] Pierce nganitah [[Sekretaris Perbendaharaan Amérika Sarikat|Sekretaris Perbendaharaan]] [[James Guthrie (politikus Kentucky)|James Guthrie]] kanggé ngaropéa [[Departemén Perbendaharaan Amérika Sarikat|Perbendaharaan]], anu harita dikokolakeun sacara teu éfisién sarta mibanda seueur rekening anu tacan bérés. Guthrie ningkatkeun pangawasan ka para pagawé Perbendaharaan sarta para penagih tarif (béa), anu kalolobaanana nahan artos nagara kanggé kapentingan pribadi. Sanaos aya undang-undang anu ngawajibkeun dana nagara disimpen di Perbendaharaan, deposit anu kacida badagna masih kénéh nyangsang di bank-bank swasta salami pamaréntahan Whig sateuacanna. Guthrie narik deui éta dana sarta nyoba nungtut para pajabat anu korup sacara hukum, sanajan hasilna rupa-rupa.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=32–36}}</ref> [[Sekretaris Perang Amérika Sarikat|Sekretaris Perang]] [[Jefferson Davis]], dumasar kana paménta Pierce, mingpin survey ku [[Korps Insinyur Topografi]] kanggé milari ruteu jalan karéta api transkontinéntal (meulah buana) di sakuliah nagara. Partéy Démokrat mémang parantos lami nolak alokasi dana féderal kanggé pangwangunan internal, nanging Davis ngarasa yén proyék sapertos kitu tiasa dibenerkeun sacara Konstitusional salaku tujuan kaamanan nasional. Davis ogé ngeragkeun [[Korps Insinyur Angkatan Darat Amérika Sarikat]] kanggé ngawas proyék-proyék konstruksi di Distrik Columbia, kalebet perluasan [[Gedong Capitol Amérika Sarikat]] sarta pangwangunan [[Monumén Washington]].<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=40–41, 52}}</ref> === Urusan luar nagri sareng militér === Pamaréntahan Pierce sajalan sareng gerakan ékspansionis ''[[Young America movement|Young America]'', kalayan Marcy mingpin ieu gerakan salaku sekretaris nagara. Marcy narékahan kanggé némbongkeun citra républik Amérika anu béda ka dunya. Anjeunna ngaluarkeun surat édanan (sirkular) anu nyarankeun supados para diplomat A.S. nganggé "papakéan saderhana warga nagara Amérika" tinimbang [[seragam diplomatik]] anu méwah sakumaha anu dianggo di karajaan-karajaan Éropa, sarta nyarankeun supados aranjeunna mung ngerahkeun warga nagara Amérika kanggé damel di konsulat.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=25–32}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|p=128}}</ref> Marcy nampi pujian internasional alatan seratna anu panjangna 73 kaca kanggé ngabéla pangungsi [[Austria]] [[Martin Koszta]], anu ditéwak di luar nagri dina pertengahan 1853 ku pamaréntah Austria sanaos anjeunna parantos gaduh niat janten warga nagara A.S.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=61–63}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=128–129}}</ref> Salaku pangrojong ruteu transkontinéntal Kidul, Davis ngayakinkeun Pierce kanggé ngintunkeun pangusaha jalan karéta api [[James Gadsden]] ka Méksiko kanggé mésér lahan anu bakal dijantenkeun ruteu jalan karéta api. Gadsden ogé dititah kanggé ngayakeun rundayan deui ngeunaan katangtuan dina [[Perjangjian Guadalupe Hidalgo]], anu ngawajibkeun A.S. kanggé nyegah serangan sélér asli Amérika (Indian) ka Méksiko ti Wilayah New Mexico. Gadsden hasil ngayakeun perjangjian sareng Présidén Méksiko [[Antonio López de Santa Anna]] dina Désémber 1853, kalayan mésér lahan anu kacida legana di kidul-kulon. Ieu rundayan téh ampir waé gagal alatan ékspédisi [[filibuster (militér)|tanpa idin]] [[William Walker (filibuster)|William Walker]] ka Méksiko, sahingga hiji klausa diasupkeun kanggé merangan usaha-usaha sapertos kitu di mangsa payun.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=75–81}}</ref><ref name="Gara 1991 pp.129–133">{{harvnb|Gara|1991|pp=129–133}}</ref> Kongrés ngirangan wilayah [[Pameselan Gadsden]] janten wilayah anu ayeuna ngawengku bagian kidul [[Arizona]] sarta sabagian kidul New Mexico; hargana ogé dipotong tina $15 juta janten $10 juta. Kongrés ogé ngasupkeun klausa panyalindungan kanggé saurang warga swasta, Albert G. Sloo, anu kapentinganana kasinggung ku éta pameselan. Pierce nentang panggunaan pamaréntah féderal kanggé nyokong industri swasta sarta henteu nyatujuan vérsi ahir tina éta perjangjian, nanging perjangjian kasebut tetep diratifikasi.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=106–108}}</ref><ref name="Gara 1991 pp.129–133" /> Ieu akuisisi wilayah téh ngajantenkeun [[wilayah Amérika Sarikat anu ngahiji]] dugi ka wates-watesna anu ayeuna, iwal sababaraha panyaluyuan leutik di mangsa salajengna.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=872}}</ref> {{Infobox U.S. Cabinet |align=left |Name=Pierce |President=Franklin Pierce |President start=1853 |President end=1857 |Vice President=[[William R. King]] |Vice President date=1853 |Vice President 2=''Teu aya'' |Vice President start 2=1853 |Vice President end 2=1857 |State=[[William L. Marcy]] |State start=1853 |State end=1857 |Treasury=[[James Guthrie (politikus Kentucky)|James Guthrie]] |Treasury start=1853 |Treasury end=1857 |War=[[Jefferson Davis]] |War start=1853 |War end=1857 |Justice=[[Caleb Cushing]] |Justice start=1853 |Justice end=1857 |Post=[[James Campbell (postmaster general)|James Campbell]] |Post start=1853 |Post end=1857 |Navy=[[James C. Dobbin]] |Navy start=1853 |Navy end=1857 |Interior=[[Robert McClelland (politikus Amérika)|Robert McClelland]] |Interior start=1853 |Interior end=1857 }} Hubungan sareng [[Britania Raya]] peryogi diréngsékeun, jalaran para pamayang Amérika ngarasa kaganggu ku beuki réképna pangawasan [[Angkatan Laut Karajaan]] (Inggris) di wilayah [[perairan téréritorial]] Kanada. Marcy hasil ngaréngsékeun perjangjian timbal balik (''reciprocity'') padagangan sareng menteri Inggris kanggé Washington, [[Sir John Crampton, 2nd Baronet|John Crampton]], anu ngirangan kabutuhan pangawasan di basisir ku pihak Inggris. Buchanan diutus janten menteri ka London kanggé neken pamaréntah Inggris anu dianggap lambat dina ngarojong perjangjian énggal. Hiji perjangjian timbal balik anu nguntungkeun tungtungna diratifikasi dina Agustus 1854, anu ku Pierce dianggap salaku léngkah munggaran nuju anéksasi Kanada ku Amérika.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=27–30, 63–66, 125–126}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|p=133}}</ref> Nalika pamaréntahanana ngayakeun rundayan sareng Inggris ngeunaan [[wates Kanada–Amérika Sarikat]], kapentingan A.S. ogé janten pasualan di Amérika Tengah, di mana [[Perjangjian Clayton–Bulwer]] taun 1850 gagal nyegah Inggris kanggé ngalegaan pangaruhna di éta wewengkon. Kénging kaunggulan tina Inggris di éta wilayah mangrupa bagian utama tina tujuan ékspansionis Pierce.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=26–27}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=139–140}}</ref> Para konsul Inggris di A.S. narékahan kanggé ngarékrut urang Amérika milu kana [[Perang Krimea]] dina taun 1854, anu mangrupa palanggaran kana undang-undang nétralitas. Pierce tungtungna ngusir Crampton sarta tilu konsul lianna. Pierce ngarasa héran jalaran Inggris henteu ngusir balik Buchanan salaku balesan. Dina talatah ''State of the Union'' Désémber 1855 ka Kongrés, Pierce nétélakeun argumén Amérika yén Inggris parantos ngalanggar Perjangjian Clayton-Bulwer. Nurutkeun Buchanan, pihak Inggris ngarasa katarik ku éta talatah sarta mimiti mikirkeun deui kawijakanana. Sanajan kitu, Buchanan tetep teu tiasa maksa maranéhna kanggé ninggalkeun wilayah jajahanana di Amérika Tengah. [[Perjangjian Timbal Balik Kanada-Amérika]] tungtungna diratifikasi ku Kongrés, parlemén Inggris, sarta législatif kolonial Kanada.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=902–917}}</ref> Pamaréntahan Pierce nimbulkeun kahariwang antar-wilayah (séksional) nalika tilu diplomat A.S. di Éropa nyusun usulan ka présidén kanggé mésér Kuba ti Spanyol kalayan harga $120 juta, sarta menerkeun tindakan "ngarebut" éta wilayah ti Spanyol upami éta tawaran ditolak. Publikasi [[Manifesto Ostend]], anu disusun dumasar kana pamenta Sekretaris Nagara Marcy, ngondang hinaan ti urang Kalér anu ningal éta hal salaku usaha kanggé nganéksasi wilayah nu gaduh budak demi nguatkeun kapentingan Kidul. Hal ieu milu ngaruksak kapercayaan kana kawijakan ékspansionis "[[Manifest Destiny]]" anu sering didukung ku Partéy Démokrat.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=131–157}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=149–155}}</ref> Pierce milih ngarojong ékspansi sarta réorganisasi militér sacara badag. Sekretaris Perang Davis sarta Sekretaris Angkatan Laut James C. Dobbin manggihan kaayaan Angkatan Darat sarta Angkatan Laut anu kurang manceg, kalayan jumlah pasukan anu teu cekap, ayana rasa horéam kanggé ngadopsi téknologi anyar, sarta manajémén anu teu éfisién.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=40–43}}</ref> Dina mangsa pamaréntahan Pierce, Komodor [[Matthew C. Perry]] [[Ékspédisi Perry|ngadatangan Jepang]] (hiji tarékah anu mimitina direncanakeun dina jaman Fillmore) dina raraga ngalegaan padagangan ka Wétan. Perry hoyong maksa asup ka Asia ku kakuatan militér, nanging Pierce sarta Dobbin ngadesek anjeunna supados tetep ngagunakeun jalur diplomatik. Perry tungtungna nandatanganan perjangjian padagangan anu saderhana sareng [[Shogun Tokugawa|Sogun Tokugawa]] Jepang anu hasil diratifikasi.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|p=172}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=134–135}}</ref> Peluncuran [[USS Merrimack (1855)|USS ''Merrimac'']] dina taun 1856, salah sahiji tina genep [[frigat uap]] anu nembé dipesen, mangrupa salah sahiji dinten anu "paling nyugemakeun sacara pribadi" kanggé Pierce salila ngajabat.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|p=256}}</ref> === Bleeding Kansas (Getih di Kansas) === {{Utama|Undang-Undang Kansas–Nebraska|Bleeding Kansas}} [[File:1855 Colton Map of Kansas and Nebraska (first edition) - Geographicus - NebraskaKansas-colton-1855.jpg|jmpl|upright=1.6|[[Undang-Undang Kansas–Nebraska]] ngatur wilayah [[Wilayah Kansas|Kansas]] (warna fink) sarta [[Wilayah Nebraska]] (konéng).]] Tantangan pangbadagna pikeun kasaimbangan nagara salila pamaréntahan Pierce nyaéta lulusna [[Undang-Undang Kansas–Nebraska]]. [[Wilayah anu diatur|Ngaréngsékeun administrasi]] [[Wilayah Nebraska]] anu kalolobaanana tacan dicicingan—anu ngampar ti [[Missouri]] nepi ka [[Pagunungan Rocky]], sarta ti Texas kalér nepi ka wates Kanada–Amérika Sarikat ayeuna—mangrupa bagian penting tina rencana Douglas pikeun ékspansi ka kulon. Anjeunna hoyong jalan karéta api transkontinéntal anu nyambung ti Chicago ka California, ngaliwatan éta wilayah kulon anu lega. Pangaturan wilayah diperlukeun pisan pikeun pamukiman, jalaran éta lahan moal bisa ditalungtik (disurvey) atawa dijual nepi ka pamaréntahan wilayahna resmi dibentuk. Pihak-pihak ti nagara bagian nu gaduh budak tacan pernah sugema ku ayana watesan perbudakan di wilayah kulon. Aranjeunna ngarasa yén perbudakan kudu bisa dimekarkeun ka wilayah-wilayah anu dimeunangkeun ku "getih sarta harta" anu sabagianana asalna ti Kidul. Douglas sarta para sakutuna boga rencana pikeun ngatur éta wilayah sarta ngantepkeun para pamukim lokal [[Kadaulatan rahayat di Amérika Sarikat|nangtukeun sorangan naha bakal ngidinan perbudakan atawa henteu]]. Hal ieu sacara otomatis bakal ngabolaskeun Kompromi Missouri 1820, jalaran kalolobaan éta wilayah perenahna di kalér garis 36°30′ N anu ku Kompromi Missouri dinyatakeun salaku wilayah "bébas" (tanpa budak). Éta wilayah bakal dibagi jadi dua: bagian kalér (Nebraska) jeung bagian kidul ([[Wilayah Kansas|Kansas]]), kalayan harepan yén Kansas bakal ngidinan perbudakan sedengkeun Nebraska moal.<ref name="kansas">{{harvnb|Wallner|2007|pp=90–102, 119–122}}</ref><ref name="kansas 2">{{harvnb|Gara|1991|pp=88–100}}</ref><ref name="kansas 3">{{harvnb|Holt|2010|loc=1097–1240}}</ref> Nurutkeun pamandangan para politikus [[Amérika Sarikat bagian Kidul|Kidul]] anu pro-perbudakan, Kompromi 1850 sabenerna geus ngabatalkeun Kompromi Missouri ku cara narima nagara bagian California (kaasup wilayah di kiduleun garis kompromi) salaku nagara bagian bébas.<ref>{{cite book |last1=Davis |first1=Jefferson |title=The Rise and Fall of the Confederate Government |date=1881 |isbn=978-0-306-80418-2 |page=25|title-link=The Rise and Fall of the Confederate Government |publisher=Hachette Books }}</ref> Pierce mimitina hoyong ngatur Wilayah Nebraska tanpa sacara éksplisit nyabit-nyabit sual perbudakan, nanging Douglas teu bisa meunangkeun cukup sora ti Kidul upami cara éta anu dianggo.<ref>{{harvnb|Etchison|2004|p=14}}</ref> Pierce sorangan cangcaya kana éta rangkay undang-undang, sabab anjeunna terang yén hal éta bakal ngabalukarkeun oposisi anu pait ti Kalér. Sanajan kitu, Douglas jeung Davis hasil ngayakinkeun anjeunna pikeun tetep ngadukung éta undang-undang. Ieu aturan nampi panolakan keras ti tokoh-tokoh Kalér sapertos Sénator Ohio [[Salmon P. Chase]] jeung Sénator Massachusetts [[Charles Sumner]], anu ngagerakkeun opini publik di Kalér pikeun ngalawan éta undang-undang. Urang Kalér geus ti baheula curiga kana Pameselan Gadsden, usaha anéksasi Kuba, sarta pangaruh para menteri nu gaduh budak sapertos Davis. Maranéhna ningal undang-undang Nebraska ieu salaku bagian tina pola agrési urang Kidul. Hasilna nyaéta "badai pulitik" (''political firestorm'') anu ngabalukarkeun karuksakan badag kana kapersidénan Pierce.<ref name="kansas" /><ref name="kansas 2"/><ref name="kansas 3"/> Pierce sarta pamaréntahanana ngagunakeun rupa-rupa ancaman sarta jangji kanggé ngajaga supados kalolobaan urang Démokrat tetep satuju kana éta undang-undang. Partéy Whig peupeus dumasar kana wates wilayah (Kalér-Kidul); ieu konplik ngancurkeun maranéhna salaku partéy nasional. Undang-Undang Kansas–Nebraska lulus dina Méi 1854 sarta ahirna janten ciri utama kapersidénan Pierce. Karubuan pulitik saatos lulusna éta aturan nyababkeun naékna kakuatan saheulaanan ti Partéy Amérika anu nativis sarta anti-Katolik (sering disebut kelompok [[Know Nothing]]), sarta ngabalukarkeun ngadegna [[Sajarah Partéy Républik (Amérika Sarikat)|Partéy Républik]].<ref name="kansas" /><ref name="kansas 2"/><ref name="kansas 3"/> [[File:Forcing slavery down the throat of a freesoiler (1856) (cropped).tif|jmpl|kénca|upright|Urang Kalér mikangéwa tarékah Pierce kanggé ngalegaan perbudakan ngaliwatan Kansas–Nebraska sarta Kuba.<ref name="resentment" /><ref name="resentment 2"/> Dina kartun taun 1856 ieu, saurang anggota [[Partéy Free Soil]] dicekelan ku Pierce, Buchanan, sarta Cass, sedengkeun Douglas maksa ngasupkeun "Perbudakan" (digambarkeun salaku urang kulit hideung) kana sungutna.]] Nalika éta undang-undang nuju didebatkeun, para pamukim ti dua pihak (anu pro sarta anti-perbudakan) budal ka éta wilayah kanggé mastikeun hasil sora anu dipiharep. Lulusna éta aturan ngabalukarkeun kitu lobana kekerasan antawis kelompok sahingga éta wilayah katelah salaku **[[Bleeding Kansas]]** (Kansas Nu Ngagetih). Rébuan urang pro-perbudakan anu disebut [[Border Ruffians]] datang ti Missouri kanggé milih dina pamilihan wilayah sanaos maranéhna sanés warga asli Kansas, sahingga méré kameunangan ka faksi pro-perbudakan. Pierce ngadukung hasil éta pamilihan sanaos loba kajadian anu teu bérés (irégulér). Nalika kelompok [[Free-Stater (Kansas)|Free-Stater]] (anti-perbudakan) ngawangun pamaréntahan tandingan sarta nyusun [[Konstitusi Topeka]], Pierce nyebut tindakan maranéhna salaku pemberontakan. Présidén tetep ngaku ka législatif pro-perbudakan anu didominasi ku Démokrat, sanaos komisi panalungtik Kongrés manggihan yén pamilihanana henteu sah. Anjeunna ngeragkeun pasukan féderal kanggé ngabubarkeun rapat pamaréntahan Topeka.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=195–209}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=111–120}}</ref> Lulusna éta undang-undang ogé bareng sareng ditéwakna budak anu kabur, [[Anthony Burns]], di Boston. Urang Kalér ngahiji kanggé ngadukung Burns, nanging Pierce manceg kanggé ngajalankeun Undang-Undang Budak Buron sacara kaku, sarta ngeragkeun pasukan féderal kanggé mastikeun Burns mulang ka nu gaduhna di Virginia sanaos dihalangan ku balaréa anu ambek.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=122–125}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=107–109}}</ref> Pamilihan sela Kongrés taun 1854 sarta 1855 janten musibah kanggé Démokrat (ogé kanggé Partéy Whig anu ampir runtag). Démokrat kawon di ampir unggal nagara bagian di luar Kidul. Di New Hampshire, nagara bagian asalna Pierce anu tadina satia ka Démokrat, kelompok Know-Nothing hasil milih gubernur, sakabéh tilu wawakil, ngawasa législatif, sarta mulangkeun John P. Hale ka Sénat. Sumangat anti-imigran mawa kelompok Know-Nothing kenging sora panglobana, sarta sababaraha urang Kalér kapilih di handapeun bandéra Partéy Républik anu nembé diadegkeun.<ref name="resentment">{{harvnb|Wallner|2007|pp=158–167}}</ref><ref name="resentment 2">{{harvnb|Gara|1991|pp=99–100}}</ref> === Pamilihan 1856 === {{Utama|Konvénsi Nasional Démokrat 1856}} [[File:Southern Chivalry.jpg|jmpl|katuhu|upright=1.35|Kekerasan faksi sumebar ka Kongrés dina Méi 1856 nalika Sénator Free Soil [[Charles Sumner]] [[panyerangan ka Charles Sumner|digebug ku iteuk]] ku wawakil ti Démokrat [[Preston Brooks]] di jero rohangan Sénat.<ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=120–121}}</ref>]] Pierce kacida ngaharepkeun kanggé dicalonkeun deui ku Partéy Démokrat. Nanging kanyataanana, lolongkrang anjeunna kanggé kenging pencalonan (komo deui kanggé meunang dina pamilihan umum) kacida ipisna. Pamaréntahanana dipikangéwa ku balaréa di Kalér alatan sikepna kana Undang-Undang Kansas–Nebraska, sarta para pamingpin Démokrat sadar yén Pierce kacida lemahna dina sora éléktoral. Sanajan kitu, para pangrojongna mimiti nyusun rencana kanggé beraliansi sareng Douglas supados James Buchanan teu kenging pencalonan. Buchanan gaduh koneksi pulitik anu kuat sarta "aman" di luar nagri sapanjang masa jabatan Pierce, sahingga anjeunna teu kakeueum ku karuksakan pulitik Kansas.<ref name="1856-convention">{{harvnb|Wallner|2007|pp=266–270}}</ref><ref name="1856-convention 2">{{harvnb|Gara|1991|pp=157–167}}</ref><ref name="1856-convention 3">{{harvnb|Holt|2010|loc=1515–1558}}</ref> Nalika pamilihan sora (''balloting'') dimimitian dina 5 Juni di konvénsi di [[Cincinnati, Ohio]], Pierce ngaharepkeun kenging sora mayoritas, atanapi sora dua per tilu anu diperyogikeun. Dina sora munggaran, anjeunna mung kenging 122 sora, anu kalolobaanana ti Kidul, sedengkeun Buchanan kenging 135 sora, sarta sésana ka Douglas sarta Cass. Nepi ka énjingna, opat belas kali pamilihan sora parantos réngsé, nanging taya sahiji tina tilu calon utama anu tiasa kenging dua per tilu sora. Pierce, anu pangrojongna beuki lami beuki ngurangan, tungtungna nitah para pangrojongna kanggé ngalih milih Douglas; anjeunna narik namina salaku tarékah pamungkas kanggé ngéléhkeun Buchanan. Douglas, anu harita nembé yuswa 43 taun, yakin yén anjeunna tiasa dicalonkeun dina taun 1860 upami ngantepkeun Buchanan anu langkung sepuh kanggé meunang ayeuna, sarta anjeunna nampi jaminan ti tim Buchanan yén hal éta bakal laksana. Saatos dua kali deui sora anu macét, tim Douglas narik namina, sahingga Buchanan janten juara anu jelas. Kanggé ngubaran kasedih Pierce, konvénsi ngaluarkeun résolusi "aprobasi tanpa sarat" kanggé muji pamaréntahanana sarta milih sakutu Pierce, tilas Wawakil Kentucky [[John C. Breckinridge]], salaku calon wakil présidén.<ref name="1856-convention" /><ref name="1856-convention 2" /><ref name="1856-convention 3" /> Kéléh deui ieu téh janten catetan munggaran dina sajarah A.S. di mana saurang présidén anu keur ngajabat sarta aktip nyalonkeun deui, kalah henteu dicalonkeun ku partéy pulitikna sorangan kanggé période kadua.{{refn|group=note|Opat présidén sanésna—John Tyler, Millard Fillmore, Andrew Johnson, sarta Chester Arthur—gagal dicalonkeun deui ku partéyna masing-masing; nanging, masing-masing ti opat présidén éta téh mimitina mah kapilih salaku wakil présidén sarta janten présidén saatos miheulaanna pupus nalika nuju ngajabat.<ref name="krudin"/>}}<ref name="krudin">{{cite news|last1=Rudin|first1=Ken|title=When Has A President Been Denied His Party's Nomination?|url=https://www.npr.org/sections/politicaljunkie/2009/07/a_president_denied_renominatio.html|access-date=2017-02-15|publisher=[[NPR]]|date=July 22, 2009}}</ref> Pierce méré dukungan ka Buchanan, sanaos hubungan duanana tetep tiis; anjeunna ngaharepkeun tiasa ngabéréskeun kaayaan di Kansas dina bulan Novémber kanggé ningkatkeun lolongkrang kameunangan Démokrat dina pamilihan umum. Anjeunna ngangkat [[John W. Geary]] salaku gubernur wilayah, anu satuluyna ngondang amarah para législator pro-perbudakan.<ref name="w272plus">{{harvnb|Wallner|2007|pp=272–280}}</ref> Geary hasil mulangkeun katengtreman di Kansas, nanging karuksakan sacara éléktoral parantos lumangsung—Partéy Républik ngagunakeun slogan "Bleeding Kansas" sarta "Bleeding Sumner" (kajadian [[panyerangan ka Charles Sumner|Charles Sumner digebugan ku iteuk]] sacara brutal ku Perwakilan Carolina Kidul [[Preston Brooks]] di rohangan Sénat) salaku slogan kampanye.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=1610}}</ref> Tikét Buchanan/Breckinridge ahirna kapilih, nanging perséntase sora rahayat Démokrat di Kalér anjlog tina 49,8 persén dina taun 1852 janten 41,4 dina taun 1856. Buchanan mung kenging kameunangan di lima tina genep belas nagara bagian bébas (sedengkeun Pierce kapungkur kenging opat belas); malah di tilu nagara bagian mah Buchanan tiasa meunang téh alatan ayana sora anu peupeus antawis calon Républik, tilas sénator California [[John C. Frémont]], sareng calon ti Know Nothing, tilas présidén Fillmore.<ref>{{harvnb|Holt|2010|loc=1610–24}}</ref> Pierce henteu ngalemahkeun rétorikana sanaos parantos gagal kenging pencalonan deui. Dina talatah pamungkasna ka Kongrés anu ditepikeun dina Désémber 1856, anjeunna sacara teuas nyerang urang Républik sarta para abolisionis. Anjeunna ngagunakeun éta kasempetan kanggé ngabéla catetan prestasina dina kawijakan fiskal sarta dina ngahontal hubungan anu tengtrem sareng nagara-nagara sanés.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=292–296}}</ref><ref>{{harvnb|Gara|1991|pp=177–179}}</ref> Dina dinten-dinten terakhir pamaréntahan Pierce, Kongrés ngaluluskeun undang-undang kanggé naékeun gajih perwira angkatan darat sarta ngawangun kapal-kapal angkatan laut anyar, ogé nambahan jumlah pelaut anu diderék. Kongrés ogé ngaluluskeun undang-undang pangirangan tarif anu parantos lami dipiharep ku anjeunna.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=303–304}}</ref> Pierce sareng kabinétna ninggalkan jabatan dina 4 Maret 1857, anu janten hiji-hijina sajarah di A.S. di mana sakabéh anggota kabinét asli tetep ngajabat sagemblengna salami opat taun masa jabatan.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|p=305}}</ref> == Pasca-kapersidénan (1857–1869) == [[File:George P.A. Healy - Franklin Pierce - Google Art Project.jpg|jmpl|upright=0.9|Potrét karya [[George Peter Alexander Healy]]. Pierce, anu katingal di dieu dina taun 1858, tetep janten tokoh pulitik anu vokal saatos masa jabatanna réngsé.<ref name="postpres" />]] Saatos ninggalkan Gedong Bodas, kulawarga Pierce tetep cicing di Washington salami langkung ti dua bulan, matuh di bumi tilas Sekretaris Nagara [[William L. Marcy]].<ref>{{harvnb|Boulard|2006|p=20}}</ref> Buchanan ngarobah haluan ti pamaréntahan Pierce ku cara ngaganti sakabéh pajabat anu kungsi diangkat ku Pierce. Kulawarga Pierce ahirna ngalih ka Portsmouth, New Hampshire, di mana Pierce mimiti investasi dina widang properti. Kanggé milari hawa anu langkung haneut, anjeunna sarta Jane méakkeun tilu taun salajengna kanggé ngumbara, dimimitian ku cicing di [[Madeira]] sarta dituluykeun ku tur ka Éropa sarta [[Bahamas]].<ref name="postpres" /> Di Roma, anjeunna nganjang ka Nathaniel Hawthorne; duanana méakkeun seueur waktos babarengan sarta Hawthorne ningal yén tilas présidén éta tetep sumanget sapertos biasana.<ref>{{harvnb|Boulard|2006|pp=55–56}}</ref> Pierce henteu kantos ngaleupaskeun paneuteupna tina dunya pulitik salami pangumbaraanana, anjeunna rutin méré koméntar ngeunaan konplik antar-wilayah (séksional) anu beuki rongkah. Anjeunna negeskeun yén para abolisionis Kalér kedah mundur supados nyegah Kidul misahkeun diri (séksési). Anjeunna nyerat yén pertumpahan getih tina perang sadulur "moal mung lumangsung di sapanjang garis Mason sarta Dixon", nanging "di jero wates urang sorangan, di jalan-jalan urang sorangan".<ref name="postpres" /> Anjeunna ogé nyempad para pendéta Protéstan New England, anu kalolobaanana ngarojong abolisi sarta calon-calon Républik, salaku tindakan "bidah sarta hianat".<ref name="postpres">{{harvnb|Wallner|2007|pp=309–327}}</ref> Naékna Partéy Républik maksa urang Démokrat kanggé ngabéla Pierce; salila [[Debat Lincoln-Douglas|debatna]] sareng calon Sénat Républik [[Abraham Lincoln]] dina taun 1858, Douglas nyebut tilas présidén éta salaku "lalaki anu gaduh integritas sarta kahormatan".<ref>{{harvnb|Boulard|2006|pp=65–66}}</ref> Nalika Konvénsi Démokrat 1860 beuki deukeut, sababaraha pihak ménta Pierce kanggé maju salaku calon kompromi anu tiasa ngahijikeun partéy anu nuju peupeus, nanging Pierce nolak. Nalika Douglas bajoang kanggé kenging pangrojong ti Kidul, Pierce ngadukung Cushing sarta Breckinridge salaku altérnatif, nanging prioritas utamana nyaéta kahijian Partéy Démokrat. Partéy Démokrat anu peupeus ahirna [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1860|éléh mutlak]] ku calon ti Républik, Lincoln. Dina bulan-bulan antawis kapilihna Lincoln sarta pelantikanana dina 4 Maret 1861, Pierce nyaksian sababaraha nagara bagian Kidul mimiti nyusun rencana kanggé misahkeun diri (séksési). Anjeunna dipénta ku Hakim Campbell kanggé angkat ka Alabama sarta nepikeun biantara dina konvénsi séksési di dinya. Alatan nuju teu damang anjeunna nolak, nanging anjeunna ngintunkeun serat anu ngajak rahayat Alabama supados tetep satia ka Uni (Sarekat), sarta méré waktu ka Kalér kanggé ngabatalkeun undang-undang anu ngarugikeun Kidul sarta milari jalan tengah.<ref name="secede">{{harvnb|Wallner|2007|pp=327–338}}</ref> === Perang Sadulur === Saatos tarékah kanggé nyegah [[Perang Sadulur Amérika|Perang Sadulur]] gagal ku ayana serangan ka [[Benténg Sumter]], urang Démokrat Kalér, kalebet Douglas, ngarojong rencana Lincoln kanggé mawa deui nagara-nagara bagian Kidul ka Uni ku jalan kekerasan. Pierce hoyong nyingkahan perang ku cara naon waé, sarta nyerat ka Van Buren kanggé ngusulkeun ayana pasamoan tilas présidén A.S. kanggé ngaréngsékeun éta pasualan, nanging usulan ieu teu dipaliré. "Kuring moal pernah menerkeun, ngarojong, atanapi ku cara naon waé sarta nepi ka tingkat mana waé ngabela ieu perang anu telenges, teu boga haté, teu boga tujuan, sarta teu perlu," serat Pierce ka garwana.<ref name="secede" /> Pierce sacara kabuka nentang paréntah Présidén Lincoln kanggé nunda hulu (''suspension'') surat paréntah **[[habeas corpus di Amérika Sarikat|''habeas corpus'']]**, kalayan alesan yén sanajan dina mangsa perang, nagara teu meunang ninggalkan panyalindungan kana kabébasan sipil. Sikep ieu ngajantenkeun anjeunna dikagumi ku kelompok [[Copperheads (pulitik)|Démokrat Kalér anu Pro-Perdaméan]] (''Copperheads'') anu nuju mekar, nanging pihak sanés ningal éta sikep salaku bukti salajengna yén Pierce mémang condong ka Kidul.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=337–343}}</ref> Dina Séptémber 1861, Pierce angkat ka Michigan, nganjang ka tilas Sekretaris Jero Nagara, McClelland, tilas sénator Cass, sarta tokoh sanésna. Saurang tukang buku di Detroit, J. A. Roys, ngirimkeun serat ka Sekretaris Nagara Lincoln, [[William H. Seward]], anu nuduh yén tilas présidén éta ngayakeun pasamoan sareng jalma-jalma anu teu satia, sarta nyarios yén anjeunna nguping aya rencana kanggé ngagulingkeun pamaréntahan sarta ngangkat Pierce janten présidén. Dina bulan anu sami, surat kabar pro-pamaréntah ''[[Detroit Tribune]]'' nyitak hiji tulisan anu nyebut Pierce salaku "mata-mata hianat anu keur kukulampangan", sarta nyebutkeun yén anjeunna téh anggota kelompok pro-Konpédérasi, [[Knights of the Golden Circle]]. Sabenerna mah éta konspirasi téh teu aya, nanging saurang pangrojong Pierce, Guy S. Hopkins, ngirimkeun serat ka ''Tribune'' anu saolah-olah asalna ti anggota Knights of the Golden Circle, anu nyebutkeun yén "Présidén P." mangrupa bagian tina rencana ngalawan Uni.<ref name="michigan">{{harvnb|Wallner|2007|pp=341–343}}</ref><ref name="michigan 2">{{harvnb|Boulard|2006|pp=85–100}}</ref> Mimitina Hopkins hoyong supados ''Tribune'' nyebarkeun éta tuduhan, anu satuluyna Hopkins bakal ngaku yén anjeunna anu nyeratna, kanggé némbongkeun yén éditor ''Tribune'' téh kacida partisan sarta babari dibobodo (''gullible''). Sabalikna, éditor ''Tribune'' kalah ngirimkeun éta serat Hopkins ka pajabat pamaréntahan. Seward satuluyna maréntahkeun kanggé néwak jalma-jalma anu dianggap "tukang hianat" di Michigan, kalebet Hopkins. Hopkins ahirna ngaku yén éta serat téh jieunanana sarta ngan saukur bobodoran (''hoax''), nanging sanaos kitu, Seward tetep nyerat ka Pierce kanggé naroskeun naha éta tuduhan téh leres. Pierce nolak sacara teuas, sarta Seward gancang-gancang narik deui ucapanna. Ti saprak harita, surat kabar Républik tetep nyitak éta serat Hopkins sanaos Hopkins parantos ngaku yén éta téh ''hoax'', sahingga Pierce mutuskeun yén anjeunna kedah ngabersihkeun namina sacara kabuka. Nalika Seward nolak kanggé nyebarkeun surat-suratan maranéhna ka publik, Pierce némbongkeun amarahna ku cara ménta sakutu Sénatna, [[Milton Latham]] ti California, kanggé macakeun surat-surat antawis Seward sarta Pierce kana catetan resmi Kongrés, anu satuluyna ngajantenkeun pamaréntahan Lincoln éra.<ref name="michigan" /><ref name="michigan 2"/> Ayana kawijakan wajib militer (''draft'') sarta ditéwakna tokoh Démokrat anti-pamaréntahan [[Clement Vallandigham]] mingkin ngahurungkeun amarah Pierce. Dina bulan Juli 1863, anjeunna nepikeun biantara di payuneun urang Démokrat New Hampshire anu isina nyempad pisan ka Lincoln. "Saha, kuring nanya, anu parantos méré kakawasaan ka Présidén kanggé ngatur saha waé di antawis urang ngeunaan iraha urang kedah atanapi meunang nyarita, atanapi kedah jempe kana sagala pasualan, utamana anu patalina sareng paripolah saurang palayan publik?", tanya anjeunna.<ref name="speech">{{harvnb|Wallner|2007|pp=343–357}}</ref><ref name="speech2">{{harvnb|Boulard|2006|pp=109–123}}</ref> Koméntar Pierce ieu ditampa kalayan goréng di sabagian ageung wilayah Kalér, utamana jalaran kritikna ka Lincoln bareng sareng dua kameunangan Uni di [[Patempuran Gettysburg]] sarta [[Pengepungan Vicksburg]]. Reputasi Pierce di Kalér mingkin ruksak dina bulan salajengna nalika perkebunan Présidén Konpédérasi, Jefferson Davis, di Mississippi dikoas ku prajurit Uni. Surat-suratan Pierce sareng Davis (sakabéhna ti mangsa sateuacan perang) anu némbongkeun silaturahmi anu jero sarta ramalan yén perang sadulur bakal ngakibatkeun pemberontakan di Kalér, sumebar ka média massa. Ucapan Pierce ieu mingkin nguatkeun sentimén para abolisionis kanggé ngalawan anjeunna.<ref name="speech" /><ref name="speech2"/> Jane Pierce pupus alatan tuberkulosis di Andover, Massachusetts dina Désémber 1863; anjeunna dikureubkeun di Makam Old North di Concord, New Hampshire. Pierce mingkin nandang duka nalika sahabatna, Nathaniel Hawthorne, pupus dina Méi 1864; Pierce nuju sareng Hawthorne nalika panyerat éta pupus sacara dadakan. Hawthorne sateuacanna parantos ngadédikasikeun buku terakhirna kanggé Pierce, hiji hal anu harita dianggap kontrovérsial. Sababaraha urang Démokrat nyobian deui ngajukeun nami Pierce kanggé dicalonkeun dina [[Pamilihan présidén Amérika Sarikat 1864]], nanging anjeunna milih ngajaga jarak; Lincoln tungtungna kenging deui période kadua kalayan sora anu mutlak. Nalika warta ngeunaan [[Rajapati Abraham Lincoln]] sumebar dina April 1865, sakumpulan massa ngumpul di luar bumi Pierce di Concord, nungtut penjelasan naha anjeunna henteu masang bandéra salaku tanda duka publik. Pierce janten ambek, anjeunna nyatakeun rasa sedihna atas pupusna Lincoln nanging nolak yén anjeunna kedah némbongkeun sikep publik sapertos kitu. Anjeunna nyarios ka balaréa yén catetan sajarah jasa militér sarta jasa publikna parantos cukup ngabuktikeun rasa patriotismeuna, anu tungtungna tiasa ngajémpékeun éta massa.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=357–362}}</ref> === Taun-taun terakhir sareng pupusna === [[File:Franklin Pierce Gravesite.jpg|jmpl|Tetengger makam Pierce di Makam Old North, di Concord, New Hampshire.]] Kabiasaan nginum alkohol Pierce ngarusak kasehatanana dina taun-taun terakhirna, sarta anjeunna janten langkung religius. Anjeunna kungsi gaduh hubungan sakedap sareng saurang awéwé anu teu dipikanyaho dina pertengahan taun 1865. Salami mangsa ieu, anjeunna ngagunakeun pangaruhna kanggé ngaronjatkeun palayanan ka Davis, anu harita janten tahanan di [[Benténg Monroe]] di Virginia. Anjeunna ogé nawarkeun bantuan kauangan ka putra Hawthorne, [[Julian Hawthorne]], sarta ka para ponakanana sorangan. Dina pangéling-ngéling dua taun pupusna Jane, Pierce dibaptis kana kapercayaan garwana, nyaéta [[Géréja Épiskopal (Amérika Sarikat)|Épiskopal]] di Géréja St. Paul di Concord. Anjeunna ngarasa ieu géréja téh kurang pulitikna tinimbang dénominasi Kongrégasionalna anu kapungkur, anu dianggap parantos ngajauhkeun urang Démokrat ku rétorika anti-perbudakan. Anjeunna ngajalanan hirup salaku "patani sepuh", sakumaha anjeunna nyebut dirina sorangan, ku cara mésér lahan, ngirangan nginum alkohol, tani ku sorangan, sarta narima kunjungan dulur-dulurna.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=363–366}}</ref> Anjeunna méakkeun lolobana waktosna di Concord sarta di pondokna di [[Little Boar's Head Historic District|Little Boar's Head]] di basisir, sakali-kali nganjang ka kulawarga Jane di Massachusetts. Sanaos masih kénéh mikaresep dunya pulitik, anjeunna nyatakeun dukungan kana kawijakan [[Era Rékonstruksi|Rékonstruksi]] [[Andrew Johnson]] sarta ngarojong pembebasan présidén éta dina [[Impeachment Andrew Johnson|sidang pamakzulanana]]; anjeunna ogé engkéna nyatakeun optimismeu ka gaganti Johnson, [[Ulysses S. Grant]].<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=366–371}}</ref> {{anchor|Death}} Kasehatan Pierce mimiti nyirorot deui dina pertengahan taun 1869; anjeunna deui-deui nginum alkohol sacara kaleuleuwihi sanaos kaayaan fisikna beuki buruk. Anjeunna mulang ka Concord dina Séptémber éta kalayan nandangan panyakit [[sirosis]] ati anu parna, sarta sadar yén anjeunna moal tiasa cageur deui. Saurang pangurus (''caretaker'') diséwa kanggé ngurus anjeunna; teu aya hiji ogé anggota kulawargana anu hadir dina dinten-dinten terakhirna. Anjeunna pupus dina jam 04:35 énjing-énjing dina dinten Jumaah, 8 Oktober 1869, dina yuswa 64 taun. Présidén Grant, anu engkéna ngabéla jasa-jasa Pierce dina Perang Méksiko-Amérika, netepkeun dinten duka nasional. Surat kabar di sakuliah nagara muat carita panjang dina kaca hareup anu medar karir Pierce anu rupa-rupa sarta kontrovérsial. Pierce dikureubkeun di gigireun garwana sarta dua putrana di komplek Minot di [[Makam Old North (Concord, New Hampshire)|Makam Old North]] Concord.<ref name="burial">{{harvnb|Wallner|2007|pp=369–373}}</ref> Dina [[wasiat]] terakhirna, anu ditandatanganan dina 22 Januari 1868, Pierce ninggalkeun sajumlah badag barang-barang wasiat sapertos lukisan, pedang, kuda, sarta barang sanésna kanggé réngréngan babaturan, kulawarga, sarta tatanggana. Sabagian badag tina kakayaanana anu ajénna $72.000 (sarua jeung kira-kira $1,5 juta ayeuna) dipasrahkeun ka kulawarga lanceukna, Henry, sarta ka barudak Hawthorne ogé ka nu gaduh imah pondokan Pierce. Putra Henry, Frank Pierce, nampi bagian anu pangbadagna.<ref>{{harvnb|Wallner|2007|p=374}}</ref> == Situs, pangéling-ngéling, sareng kahormatan == [[File:Pierce Statue Concord NH.jpg|jmpl|kénca|[[Patung Franklin Pierce]] di [[Gedong Nagara New Hampshire]] di [[Concord, New Hampshire|Concord]]]] Salian ti gelar LL.D. ti Universitas Norwich, Pierce nampi gelar doktor kahormatan ti Bowdoin College (1853) sarta [[Dartmouth College]] (1860).<ref>{{cite book |last= Dartmouth College |date= 1900 |title= General Catalogue |url= https://archive.org/details/bub_gb_sKM4AAAAYAAJ |quote= Franklin Pierce LL.D. dartmouth. |publisher= Dartmouth College |page= [https://archive.org/details/bub_gb_sKM4AAAAYAAJ/page/n432 405]|access-date= August 30, 2014}}</ref> Aya dua tempat di New Hampshire anu kadaptar dina [[Daptar Tempat Bersejarah Nasional]] sacara husus alatan patalina sareng Pierce. **[[Franklin Pierce Homestead]]** di Hillsborough mangrupa taman nagara sarta [[Tanda Sajarah Nasional]], anu kabuka kanggé umum.<ref name="homestead" /> [[Imah Franklin Pierce (South Main Street, Concord, New Hampshire)|Imah Franklin Pierce]] di Concord, tempat Pierce pupus, parantos hancur ku kahuruan dina taun 1981, nanging tetep kadaptar dina daptar bersejarah kasebut.<ref>{{cite web |url={{NRHP url|id=79000318}} |title=Franklin Pierce House |publisher=National Register of Historic Places |access-date=June 29, 2014}} <br /> {{cite news |url=https://www.nytimes.com/1981/09/18/us/franklin-pierce-home-burns.html |title=Franklin Pierce Home Burns |agency=Associated Press |date=September 18, 1981 |work=[[The New York Times]]}}</ref> **[[Pierce Manse]]**, imahna di Concord ti taun 1842 dugi ka 1848, kabuka sacara musiman sarta dikokolakeun ku kelompok relawan, "**The Pierce Brigade**".<ref name="manse" /> [[Patung Franklin Pierce]] karya [[Henry Augustus Lukeman|Augustus Lukeman]], anu diresmikeun dina taun 1914,<ref>Pride, Mike. [https://www.concordmonitor.com/Franklin-Pierce-statue-34783278 “Franklin Pierce statue was criticized even before its creation”]. ''Concord Monitor.'' Published June 16, 2020. Accessed March 20, 2023.</ref> nangtung di palataran [[Gedong Nagara New Hampshire]]. Sababaraha [[tanda sajarah New Hampshire]] ogé dipasang kanggé miéling Pierce sarta kulawargana di sabudeureun wilayah New Hampshire.<ref>[https://www.nh.gov/nhdhr/markers/documents/markers%20bynumber.pdf ”New Hampshire Highway Historical Markers”]. ''New Hampshire Division of Historical Resources.'' Published January 18, 2023. Accessed March 20, 2023.</ref> Sababaraha lembaga sarta tempat parantos dingaranan dumasar kana nami Pierce, kalolobaanana aya di New Hampshire: * [[Universitas Franklin Pierce]] di [[Rindge, New Hampshire]], diadegkeun dina taun 1962.<ref>{{cite web |url=http://www.franklinpierce.edu/about/history.htm |title=History |publisher=Franklin Pierce University |access-date=June 29, 2014}}</ref> * [[Sakola Hukum Universitas New Hampshire]] diadegkeun dina taun 1973 kalayan nami Franklin Pierce Law Center. Nalika nami sakola éta dirobih dina taun 2010, hiji Puseur Franklin Pierce kanggé Hak Kakayaan Intelektual diadegkeun.<ref>{{cite web |url=http://law.unh.edu/franklin-pierce-ip-center |title=Franklin Pierce Center for IP |publisher=University of New Hampshire |access-date=June 29, 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102061902/http://law.unh.edu/franklin-pierce-ip-center |date=November 2, 2015 }}</ref> * Aya hiji puncak nu namina [[Gunung Pierce]] dina [[Jajaran Présidén]] di [[Pagunungan Bodas (New Hampshire)|Pagunungan Bodas]] New Hampshire, anu diganti namina tina Gunung Clinton dina taun 1913.<ref>{{cite web |url=http://www.mountwashington.org/about/visitor/mountains.php |title=Mountains of the Presidential Range |publisher=Mount Washington Observatory |access-date=June 29, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105070612/http://www.mountwashington.org/about/visitor/mountains.php |archive-date=November 5, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714204141/https://www.mountwashington.org/about/visitor/mountains.php |date=July 14, 2014 }}</ref> * Kota leutik [[Pierceton, Indiana]], diadegkeun dina taun 1850-an kanggé ngahormatan Présidén Pierce.<ref>{{cite web |url=http://pierceton.us/history/ |title=History |publisher=Pierceton, Indiana |access-date=June 29, 2014 |archive-date=July 14, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714164746/http://pierceton.us/history/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714164746/http://pierceton.us/history/ |date=July 14, 2014 }}</ref> * [[County Pierce, Washington]], county kadua panglobana pangeusina di éta nagara bagian, dingaranan kanggé ngahormatan Présidén Pierce.<ref>{{cite web|url=http://www.historylink.org/File/314|title=King County, Founding of|publisher=HistoryLink.org|last=Rochester|first=Junius|date=November 10, 1998|access-date=January 31, 2017}}</ref> * [[County Pierce, Georgia]], anu diadegkeun dina taun 1857, ogé dingaranan kanggé ngahormatan Présidén Pierce.<ref>{{cite book |last=Guss |first=John Walter |date=2001 |title=Pierce County, Georgia |url=https://books.google.com/books?id=FWuHBiQ1GoMC&pg=PA9 |location=Charleston, SC |publisher=Arcadia Publishing |page=9 |isbn=978-0-7385-1387-4}}</ref> == Warisan == {{multiple image | footer = Gambar Pierce parantos dianggo dina [[Presidents of the United States on U.S. postage stamps|perangko A.S.]] (1938) sarta [[Presidential $1 Coin Program|Koin Dolar Présidén]] (2010). | total_width = 220 | image_gap = 10 | image2 = Franklin Pierce $1 Presidential Coin obverse sketch.jpg | alt2 = Koin hiji dolar anu nampilkeun Pierce | image1 = Franklin Pierce 1938 Issue-14c.jpg | alt1 = Perangko anu nampilkeun Pierce }} Saatos pupusna, Pierce kalolobaanana leungit tina kasadaran rahayat Amérika, iwal ti dianggap salaku salah sahiji tina séri présidén anu masa jabatanna janten musibah anu ngarah kana perang sadulur.<ref name="g180">{{harvnb|Gara|1991|p=180}}</ref> Masa kapersidénanana sacara lega dianggap salaku kagagalan; anjeunna sering digambarkeun salaku salah sahiji [[Peringkat sajarah présidén Amérika Sarikat|présidén panggoréngna dina sajarah Amérika]].{{refn|group=note|Wallner nyerat: "Aya karaguan naha aya tilas présidén sanés anu kitu dipikangéwa dina mangsa sepuhna sapertos Franklin Pierce, sarta reputasina ampir taya parobahan dina abad satengah saatos pupusna. Malah mah, anjeunna parantos dipopohokeun sarta ukur janten catetan suku dina buku sajarah—salaku jalma biasa anu ramah nanging teu gaduh kamampuan kanggé janten présidén sarta ngan saukur kenging éta posisi luhur alatan kabeneran nasib."<ref>{{harvnb|Wallner|2007|pp=377–379}}</ref><ref name="legacy">{{harvnb|Wallner|2007|pp=xi–xii}}: "Sajarah parantos méré bagian kasalahan ka administrasi Pierce kanggé kawijakan anu ngahurungkeun deui pasualan perbudakan, ngagancangkeun runtagna sistem dua partéy, sarta ngabalukarkeun Perang Sadulur. ... Ieu mangrupa penilaian anu teu akurat sarta teu adil. Pierce salawasna janten saurang nasionalis anu narékahan milari jalan tengah kanggé ngajaga Uni tetep ngahiji. ... Alternatif tina ngajalankeun jalur modérat nyaéta pecahna Uni, Perang Sadulur, sarta pupusna langkung ti genep ratus rébu urang Amérika. Pierce teu kedah disalahkeun alatan narékahan sapanjang karir pulitikna kanggé nyingkahan takdir ieu."</ref><ref name="legacy 2">{{harvnb|Gara|1991|pp=180–184}}: "Maranéhna anu maénkeun kaulinan peringkat présidén salawasna masihan skor di handapeun rata-rata ka Franklin Pierce. ... Ningal kana kajadian-kajadian satuluyna, administrasi Pierce mung tiasa ditingal salaku musibah kanggé bangsa. Kagagalanana mangrupa kagagalan sistem sakumaha kagagalan Pierce sorangan, anu ku Roy Franklin Nichols parantos digambarkeun kalayan parigel salaku tokoh anu kompléks sarta tragis."</ref><ref name="legacy 3">''[[U.S. News & World Report]]'', "[https://www.usnews.com/news/history/articles/2007/02/16/worst-presidents-franklin-pierce Worst Presidents: Franklin Pierce]" {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002031707/http://www.usnews.com/news/history/articles/2007/02/16/worst-presidents-franklin-pierce |date=October 2, 2013 }} (2007): "Semangatna kanggé ngalegaan wates wilayah milu nyiapkeun jalan kanggé Perang Sadulur."</ref>}} Publik nempatkeun anjeunna dina urutan katilu panghandapna di antawis para présidén sanésna dina survéi [[C-SPAN]] (2000 sarta 2009).<ref>{{cite web|url=http://legacy.c-span.org/PresidentialSurvey/Overall-Ranking.aspx |publisher=[[C-SPAN]] |title=C-SPAN Survey |date=2009 |access-date=June 30, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722122306/http://legacy.c-span.org/PresidentialSurvey/Overall-Ranking.aspx |archive-date=July 22, 2014 }}</ref> Sabagian tina kagagalanana nyaéta alatan ngantepkeun Kongrés anu parantos peupeus kanggé nyandak inisiatif, anu paling fatal nyaéta dina Undang-Undang Kansas–Nebraska. Sanaos anjeunna henteu mingpin éta perjoangan—sabab dipingpin ku Sénator Douglas—nanging Pierce anu kedah mayar hargana ku ruksakna reputasi anjeunna.<ref>{{harvnb|Gara|1991|p=182}}</ref> Kagagalan Pierce, salaku présidén, kanggé ngahontal perdamaian antar-wilayah (séksional) milu mungkas dominasi Partéy Démokrat anu dimimitian ku Jackson, sarta ngarah kana période salila tujuh puluh taun di mana urang Républik kalolobaanana ngawasa pulitik nasional.<ref name="crockett">{{cite journal|title=The Historical Presidency: The Perils of Restoration Politics: Nineteenth-Century Antecedents|last=Crockett|first=David A.|journal=Presidential Studies Quarterly|volume=42|issue=4|date=December 2012|pages=881–902|doi=10.1111/j.1741-5705.2012.04023.x}}</ref> Ahli sajarah [[Eric Foner]] nyatakeun, "Pamaréntahanana tétéla janten salah sahiji anu pangparahna (disastrous) dina sajarah Amérika. Ieu nyaksian runtagna sistem partéy anu diwariskeun ti Jaman Jackson".<ref>{{cite book |last1=Foner |first1=Eric |title=Give Me Liberty!: An American History |date=2006 |publisher=W. W. Norton & Company |location=New York |page=413 |volume=1}}</ref> Penulis biografi [[Roy Franklin Nichols|Roy F. Nichols]] boga pamandangan:<ref>Roy F. Nichols, "Franklin Pierce", ''Dictionary of American Biography'' (1934) {{cite book|last=Capace|first=Nancy|title=Encyclopedia of New Hampshire|url=https://books.google.com/books?id=FyCVd_nCYl8C&pg=PA268|year=2001|pages=268–69|publisher=Somerset Publishers |isbn=978-0-403-09601-5}}</ref><ref>{{cite book |last=Flagel|first=Thomas R. |date=2012 |title=History Buff's Guide to the Presidents |url= https://books.google.com/books?id=FY7fAAAAQBAJ&q=%22franklin+pierce%22&pg=PA157 |location= Nashville, Tennessee|publisher= Cumberland House|page= 404|isbn=978-1-4022-7142-7}}</ref> > Salaku pamingpin pulitik nasional, Pierce téh mangrupa hiji "kabeneran" (accident). Anjeunna jujur sarta manceg kana pandanganana, nanging, jalaran anjeunna hésé dina nyandak kaputusan sarta sering robah pikiran sateuacan mutuskeun hal anu ahir, anjeunna méré gambaran umum ngeunaan kateustabilan. Jalmi anu bageur, sopan, sarta berehan, anjeunna narik ati loba jalma, nanging usahana kanggé nyugemakeun sakabéh faksi kalah gagal sarta ngajantenkeun anjeunna gaduh seueur musuh. Dina ngajalankeun prinsip konstruksi hukum anu ketat, anjeunna langkung sapuk sareng urang Kidul, anu umumna gaduh dasar hukum anu kuat dina pihak maranéhna. Anjeunna gagal pisan dina nyadar jero sarta ihlasna parasaan urang Kalér kanggé ngalawan Kidul, sarta anjeunna ngarasa bingung ku ayana palanggaran umum kana hukum sarta Konstitusi, sakumaha anu ku anjeunna digambarkeun, ku rahayat ti New England-na sorangan. Teu kantos sakali-kali ogé anjeunna hasil narik imajinasi rahayat. Kateumampuanana kanggé nungkulan masalah-masalah hésé anu muncul dina awal pamaréntahanana ngabalukarkeun anjeunna kaleungitan hormat ti loba jalma, utamana di Kalér, sarta sababaraha kasuksésanana gagal mulangkeun kapercayaan publik. Anjeunna mangrupa jalmi anu kurang pangalaman, anu ujug-ujug dipénta kanggé nanggung tanggung jawab anu kacida badagna, anu kalayan jujur nyobian ngalakukeun anu pangsaéna tanpa pelatihan atanapi kasesuaian watek anu nyukupan. Sanaos gaduh reputasi salaku politikus anu parigel sarta jalmi anu dipikaresep, salami kapersidénanana Pierce mung janten modérator di antawis faksi-faksi anu beuki pait anu nuju mawa bangsa kana perang sadulur.<ref>Robert Muccigrosso, ed., ''Research Guide to American Historical Biography'' (1988) 3:1237</ref> Kanggé Pierce, anu ningal perbudakan salaku pasualan hak milik (properti) tinimbang moralitas,<ref name="crockett" /> Uni téh mangrupa hal anu sakral; alatan hal ieu, anjeunna ningal tindakan para abolisionis sarta kelompok Free Soiler anu langkung modérat salaku hal anu ngadu domba sarta janten ancaman kana hak-hak urang Kidul anu dijamin ku konstitusi.<ref>{{harvnb|Gara|1991|p=181}}</ref> Sanaos anjeunna nyempad jalma-jalma anu narékahan kanggé ngawatesan atanapi mungkas perbudakan, anjeunna jarang negur politikus Kidul anu nyandak posisi ékstrim atanapi nentang kapentingan Kalér.<ref>{{cite journal|title=''Franklin Pierce: New Hampshire's Favorite Son'' [book review]|last=Gara|first=Larry|journal=Journal of American History|date=September 2005|volume=92|number=2|page=612|doi=10.2307/3659320|jstor=3659320}}</ref> Ahli sajarah [[David Potter]] nyimpulkeun yén Manifesto Ostend sarta Undang-Undang Kansas–Nebraska mangrupa "dua musibah badag tina pamaréntahan Franklin Pierce... Duanana ngadatangkeun badai kritik publik."<ref name="potter">{{harvnb|Potter|1976|p=192}}</ref> Anu langkung penting, ceuk Potter, éta dua hal sacara permanén ngaruksak kapercayaan kana "Manifest Destiny" sarta "kadaulatan rahayat" salaku doktrin pulitik.<ref name="potter" /> Ahli sajarah Kenneth Nivison, dina tulisanna taun 2010, miboga sawangan anu langkung saé kana kawijakan luar nagri Pierce. Anjeunna nyatakeun yén ékspansionisme Pierce janten bubuka kanggé présidén-présidén saatosna sapertos [[William McKinley]] sarta [[Theodore Roosevelt]], anu ngajabat nalika Amérika parantos gaduh kakuatan militér kanggé ngawujudkeun ambisina. "Kawijakan luar nagri sarta komérsial Amérika anu dimimitian dina taun 1890-an, anu ahirna ngagentos kolonialisme Éropa dina pertengahan abad ka-20, seueur ngahutang budi kana paternalisme Démokrasi Jacksonian anu dikulawartakeun dina aréna internasional ku kapersidénan Franklin Pierce."<ref>{{cite journal | title=Purposes Just and Pacific: Franklin Pierce and the American Empire | last=Nivison | first=Kenneth | journal=Diplomacy & Statecraft | date=March 2010 | volume=21 | number=1 | page=17| doi=10.1080/09592290903577668 | s2cid=154406060 }}</ref> Ahli sajarah sarta panulis biografi Peter A. Wallner nyatet yén:{{sfn|Wallner|2007|pp=xi–xii}} Sajarah parantos méré bagian kasalahan ka administrasi Pierce kanggé kawijakan anu ngahurungkeun deui pasualan perbudakan, ngagancangkeun runtagna sistem dua partéy, sarta ngabalukarkeun Perang Sadulur. ... Ieu mangrupa penilaian anu teu akurat sarta teu adil. Pierce salawasna janten saurang nasionalis anu narékahan milari jalan tengah kanggé ngajaga Uni tetep ngahiji. ... Alternatif tina ngajalankeun jalur modérat nyaéta pecahna Uni, Perang Sadulur, sarta pupusna langkung ti genep ratus rébu urang Amérika. Pierce teu kedah disalahkeun alatan narékahan sapanjang karir pulitikna kanggé nyingkahan takdir ieu. Ahli sajarah Larry Gara, anu nyerat buku ngeunaan kapersidénan Pierce, nyerat dina éntri tilas présidén kasebut dina ''American National Biography Online'':<ref>{{cite web|last=Gara|first=Larry|title=Pierce, Franklin|url=http://www.anb.org/articles/04/04-00788.html|work= American National Biography Online|date=February 2000}}{{subscription required}}</ref> Anjeunna janten présidén dina mangsa anu merlukeun kaahlian anu ampir luar biasa (superhuman), nanging anjeunna teu gaduh kaahlian sapertos kitu sarta teu kantos tiasa mekarkeun diri dina jabatan anu parantos dipercayakeun ka anjeunna. Sawanganana ngeunaan [[Konstitusi]] sarta Uni asalna tina jaman Jacksonian di mangsa katukang. Anjeunna teu kantos sapinuhna ngartos kana sipat sarta jerona sentimén Free Soil di Kalér. Anjeunna hasil badami ngeunaan perjangjian dagang timbal-balik sareng Kanada, ngamimitian bubuka Jepang kana perdagangan barat, nambihan lahan di Kulon Kidul, sarta nandatanganan undang-undang kanggé nyiptakeun kakaisaran di luar nagri [[Undang-Undang Kapuloan Guano]]. Kawijakan Kuba sarta Kansas-na mung ngakibatkeun papaséaan antar-wilayah ''(séksional)'' anu langkung jero. Dukunganana kana Undang-Undang Kansas–Nebraska sarta tekadna kanggé ngajalankeun Undang-Undang Budak Buron milu nyiptakeun polarisasi antar wilayah. Pierce mangrupa jalmi anu getol digawé sarta pamaréntahanana kalolobaanana bersih tina prakték suap (graft), nanging warisan tina opat taun anu pinuh ku kaributan éta milu nyumbang kana tragédi misahkeun diri (séksési) sarta perang sadulur. == Tempo ogé == {{portal|New Hampshire}} * [[Daptar tanda sajarah New Hampshire (51–75)#65|Daptar tanda sajarah New Hampshire]]: Pierce Homestead, No. 65 * [[Daptar présidén Amérika Sarikat]] * [[Daptar présidén Amérika Sarikat dumasar pangalaman sateuacanna]] * [[Daptar tanda sajarah New Hampshire (76–100)#80|Tanda sajarah New Hampshire no. 80]]: Franklin Pierce 1804–1869 * [[Daptar tanda sajarah New Hampshire (101–125)#125|Tanda sajarah New Hampshire no. 125]]: The Pierce Manse * [[Daptar tanda sajarah New Hampshire (201–225)#216|Tanda sajarah New Hampshire no. 216]]: Pierce Shops == Catetan == {{Reflist|group="note"}} {{notelist}} == Rujukan == {{Reflist}} === Karya anu dicutat === {{Refbegin|60em}} * {{cite book|last=Boulard|first=Garry|year=2006|title=The Expatriation of Franklin Pierce: The Story of a President and the Civil War|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-40367-7}} * {{cite book|last=Gara|first=Larry|year=1991|title=The Presidency of Franklin Pierce|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-0494-4}} * {{cite book|last=Holt|first=Michael F.|year=2010|title=Franklin Pierce|publisher=Times Books|isbn=978-0-8050-8719-2}} * {{cite book|last=Potter|first=David M.|year=1976|title=The Impending Crisis, 1848–1861|publisher=Harper & Row|isbn=978-0-06-013403-7}} * {{cite book|last=Wallner|first=Peter A.|year=2004|title=Franklin Pierce: New Hampshire's Favorite Son|publisher=Guildhall Press|isbn=978-0-9707961-1-0}} * {{cite book|last=Wallner|first=Peter A.|year=2007|title=Franklin Pierce: Martyr for the Union|publisher=Guildhall Press|isbn=978-0-9707961-5-8}} {{Refend}} 7ixdoh06jlocewsxdd3l9mlcttijgd7 0 108469 709997 709599 2026-05-31T18:29:14Z HenriPurwanto 36661 Nglengkepan artikel Wayang Kila sarta ngasupkeun gambar. 709997 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; width:260px; margin-left:1em; border:1px solid #aaa; background:#f8f9fa; font-size:90%;" |+ style="font-weight:bold; font-size:105%;" | Wayang Kila |- ! style="background:#eaecf0;" | Ngaran | Wayang Kila |- ! style="background:#eaecf0; text-align:center;" colspan="2" | [[Gambar:Wayang_Kila.jpg|250px|Wayang Kila dijieun tina jarami paré]] |- ! style="background:#eaecf0;" | Asal | [[Lakbok, Ciamis|Lakbok]], [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Kulon]] |- ! style="background:#eaecf0;" | Jenis | [[Wayang]] |- ! style="background:#eaecf0;" | Bahan | Jarami |} '''Wayang Kila''' nyaéta seni pintonan [[wayang]] nu dijieun tina jarami, asal ti [[Kacamatan Lakbok, Ciamis|Kacamatan Lakbok]], [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Kulon]]. Ngaran "Kila" mangrupa singgetan tina ''Kidung jeung Lakbok'', sabab pintonan ieu diangkat tina naskah ''[[Kidung Lakbok]]'' karya M. Karso Prawirastramadja.<ref>{{cite web |title=Wayang Kila, Seni Pertunjukan Acara Sakral Asal Lakbok |url=https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |website=Visit Ciamis |access-date=9 Méi 2026 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240716070432/https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |date=2024-07-16 }}</ref> == Sajarah jeung Filosofi == Wayang Kila mimitina dipentaskeun dina poé Minggu, 15 Nopémber 2015, di Lapangan Désa Sukanegara, Kacamatan Lakbok. Pintonan dipingpin ku Ki Dalang Dian Herdiana.<ref>{{cite web |title=Wayang Kila, Seni Pertunjukan Acara Sakral Asal Lakbok |url=https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |website=Visit Ciamis |access-date=9 Méi 2026 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240716070432/https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |date=2024-07-16 }}</ref> Ngaran "Kila" miboga harti "karajaan nu subur jeung loh jinawi" (tentram sarta subur taneuhna), ngagambarkeun kaayaan Kacamatan Lakbok nu mangrupa lumbung padi Kabupatén Ciamis.<ref>{{cite web |title=Wayang Kila, Seni Pertunjukan Acara Sakral Asal Lakbok |url=https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |website=Visit Ciamis |access-date=9 Méi 2026 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240716070432/https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |date=2024-07-16 }}</ref> Aya ogé vérsi nu nyebutkeun Kila dicokot tina inisial tokoh "Ki Dug Lakbok". Pamilihan jarami salaku bahan utama sipatna simbolis, nuduhkeun kadeukeutan masarakat jeung alam sarta tatanén. == Fungsi jeung Unsur Pintonan == Pintonan Wayang Kila miboga dua fungsi: salaku acara bubuka nu sipatna sakral pikeun persembahan budaya ka [[Nyi Pohaci]], sarta salaku panginget dina hiji acara atawa prosési.<ref>{{cite web |title=Wayang Kila, Seni Pertunjukan Acara Sakral Asal Lakbok |url=https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |website=Visit Ciamis |access-date=9 Méi 2026 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240716070432/https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |date=2024-07-16 }}</ref> Tradisi ieu ogé boga fungsi minangka média ngalestarikeun sajarah sarta ritual dina upacara [[Ruwatan]] atawa [[Hajat Bumi]]. Unsur nu aya dina pintonan Wayang Kila ngawengku: * Boneka wayang tina jarami * Dalang nu maénkeun wayang bari nembangkeun [[Kidung Lakbok]] * Barongan nu ngawangun sato tina jarami * Musik pangiring saperti [[kokoléak]], [[bangbaratan]], [[kendang]], [[ngabeluk]], jeung [[kawih]].<ref>{{cite web |title=Wayang Kila, Seni Pertunjukan Acara Sakral Asal Lakbok |url=https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |website=Visit Ciamis |access-date=9 Méi 2026 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240716070432/https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |date=2024-07-16 }}</ref> == Hubungan jeung Kidung Lakbok == Naskah ''Kidung Lakbok'' nu diterbitkeun taun 1956 ku M. Karso Prawirastramadja jadi dasar carita dina pintonan Wayang Kila.<ref>{{cite web |title=Kidung Lakbok |url=https://su.wikisource.org/wiki/Kidung_Lakbok |website=Wikisource Sunda |access-date=9 Méi 2026}}</ref> Naskah ieu nyaritakeun ''sasakala'' Rawa Lakbok, tempat-tempat bersejarah saperti [[Batulawang]], [[Gunung Sanggar]], jeung [[Gunung Babakan]], sarta ramalan "Bandjar Bakal Banjir". == Galeri == <gallery> Gambar:Wayang_Kila.jpg|Wayang Kila dijieun tina jarami paré </gallery> == Tingali ogé == * [[Kidung Lakbok]] * [[Rawa Lakbok]] * [[Lakbok, Ciamis]] * [[Wayang]] * [[Ruwatan]] == Rujukan == {{Reflist}} [[Kategori:Kacamatan Lakbok]] [[Kategori:Budaya Sunda]] [[Kategori:Wayang]] [[Kategori:Seni pintonan]] mbkkc3mlxktyxwhvfkh2kimna5aybqj 709998 709997 2026-05-31T19:06:24Z HenriPurwanto 36661 Ngalereskeun rujukan kana arsip internét nu aman 709998 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; width:260px; margin-left:1em; border:1px solid #aaa; background:#f8f9fa; font-size:90%;" |+ style="font-weight:bold; font-size:105%;" | Wayang Kila |- ! style="background:#eaecf0;" | Ngaran | Wayang Kila |- ! style="background:#eaecf0; text-align:center;" colspan="2" | [[Gambar:Wayang Kila.jpg|250px|frameless|Wayang Kila dijieun tina jarami paré]] |- ! style="background:#eaecf0;" | Asal | [[Lakbok, Ciamis|Lakbok]], [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Kulon]] |- ! style="background:#eaecf0;" | Jenis | [[Wayang]] |- ! style="background:#eaecf0;" | Bahan | Jarami |} '''Wayang Kila''' nyaéta seni pintonan [[wayang]] nu dijieun tina jarami, asal ti [[Kacamatan Lakbok, Ciamis|Kacamatan Lakbok]], [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Kulon]]. Ngaran "Kila" mangrupa singgetan tina ''Kidung jeung Lakbok'', sabab pintonan ieu diangkat tina naskah ''[[Kidung Lakbok]]'' karya M. Karso Prawirastramadja.<ref name="arsipvisitciamis">{{cite web |title=Wayang Kila, Seni Pertunjukan Acara Sakral Asal Lakbok |url=https://web.archive.org/web/20240716070432/https://visitciamis.com/wayang-kila-seni-pertunjukan-acara-sakral-asal-lakbok/ |website=Arsip Internét |access-date=1 Juni 2026 }}</ref> == Sajarah jeung Filosofi == Wayang Kila mimitina dipentaskeun dina poé Minggu, 15 Nopémber 2015, di Lapangan Désa Sukanegara, Kacamatan Lakbok. Pintonan dipingpin ku Ki Dalang Dian Herdiana.<ref name="arsipvisitciamis"/> Ngaran "Kila" miboga harti "karajaan nu subur jeung loh jinawi" (tentram sarta subur taneuhna), ngagambarkeun kaayaan Kacamatan Lakbok nu mangrupa lumbung padi Kabupatén Ciamis.<ref name="arsipvisitciamis"/> Aya ogé vérsi nu nyebutkeun Kila dicokot tina inisial tokoh "Ki Dug Lakbok". Pamilihan jarami salaku bahan utama sipatna simbolis, nuduhkeun kadeukeutan masarakat jeung alam sarta tatanén. == Fungsi jeung Unsur Pintonan == Pintonan Wayang Kila miboga dua fungsi: salaku acara bubuka nu sipatna sakral pikeun persembahan budaya ka [[Nyi Pohaci]], sarta salaku panginget dina hiji acara atawa prosési.<ref name="arsipvisitciamis"/> Tradisi ieu ogé boga fungsi minangka média ngalestarikeun sajarah sarta ritual dina upacara [[Ruwatan]] atawa [[Hajat Bumi]]. Unsur nu aya dina pintonan Wayang Kila ngawengku: * Boneka wayang tina jarami * Dalang nu maénkeun wayang bari nembangkeun [[Kidung Lakbok]] * Barongan nu ngawangun sato tina jarami * Musik pangiring saperti [[kokoléak]], [[bangbaratan]], [[kendang]], [[ngabeluk]], jeung [[kawih]].<ref name="arsipvisitciamis"/> == Hubungan jeung Kidung Lakbok == Naskah ''Kidung Lakbok'' nu diterbitkeun taun 1956 ku M. Karso Prawirastramadja jadi dasar carita dina pintonan Wayang Kila.<ref>{{cite web |title=Kidung Lakbok |url=https://su.wikisource.org/wiki/Kidung_Lakbok |website=Wikisource Sunda |access-date=1 Juni 2026}}</ref> Naskah ieu nyaritakeun ''sasakala'' Rawa Lakbok, tempat-tempat bersejarah saperti [[Batulawang]], [[Gunung Sanggar]], jeung [[Gunung Babakan]], sarta ramalan "Bandjar Bakal Banjir". == Galeri == <gallery> Gambar:Wayang Kila.jpg|Wayang Kila dijieun tina jarami paré </gallery> == Tingali ogé == * [[Kidung Lakbok]] * [[Rawa Lakbok]] * [[Lakbok, Ciamis]] * [[Wayang]] * [[Ruwatan]] == Rujukan == {{Reflist}} [[Kategori:Kacamatan Lakbok]] [[Kategori:Budaya Sunda]] [[Kategori:Wayang]] [[Kategori:Seni pintonan]] 8i5jy45trgwk69soehhdnp6gufj8eeq 0 108661 710007 2026-06-01T05:05:20Z HenriPurwanto 36661 Nyieun kaca anyar ngeunaan Gapura Panca Waluya 710007 wikitext text/x-wiki '''Gapura Panca Waluya''' nyaéta hiji kawijakan pendidikan karakter di Jawa Barat anu digagas ku Gubernur Dedi Mulyadi. Ngaran "Gapura" ngagambarkeun 5 ajén dasar: '''cageur, bageur, bener, pinter, jeung singer''' anu tujuanana ngawangun manusa anu waluya lahir batin.<ref name="CNN">{{Cite web|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20250505203831-20-1226047/mengenal-gapura-panca-waluya-gagasan-pendidikan-dedi-mulyadi|title=Mengenal Gapura Panca Waluya, Gagasan Pendidikan Dedi Mulyadi|website=CNN Indonesia|date=6 Méi 2025|access-date=1 Juni 2026}}</ref> == Kawijakan == Dina 6 Méi 2025, Pemprov Jawa Barat ngaluarkeun Surat Edaran (SE) Gubernur Jawa Barat Nomor 43/PK.03.04/KESRA ngeunaan Gapura Panca Waluya.<ref name="CNN"/> Kawijakan ieu ngandung 9 pokok: # Sarana pendidikan anu layak jeung inklusif (kaasup toilet di kelas). # Larangan study tour anu ngabeuratkeun kolot. # Larangan wisuda di jenjang dasar jeung menengah. # Pemerataan program Makan Bergizi Gratis (MBG). # Larangan siswa di handap umur nyetir kandaraan motor. # Toléransi khusus pikeun daérah terpencil. # Penguatan karakter disiplin jeung kabangsaan (Pramuka, Paskibra, PMR). # Pembinaan khusus pikeun siswa anu nyababkeun masalah. # Penguatan pendidikan moral jeung spiritual dumasar agama. == Penerapan == Kawijakan ieu diterapkeun ngaliwatan pelatihan resmi pikeun pangawas sakola di platform Jabar CorpU Talent dina 3 Méi 2025.<ref>{{Cite web|url=https://jabarcorputalent.jabarprov.go.id/pelatihan/gapura-panca-waluya-angk1/preview|title=Gapura Panca Waluya Angkatan 1|website=Jabar CorpU Talent|access-date=1 Juni 2026}}</ref> == Rujukan == {{reflist}} [[Kategori:Pendidikan di Jawa Barat]] [[Kategori:Kebijakan Gubernur Jawa Barat]] [[Kategori:2025 di Indonesia]] 9pc4q97ycgwq2wk48fhtfwkbtz06fo2