Wikipedia suwiki https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Média Husus Obrolan Pamaké Obrolan pamaké Wikipedia Obrolan Wikipedia Gambar Obrolan gambar MédiaWiki Obrolan MédiaWiki Citakan Obrolan citakan Pitulung Obrolan pitulung Kategori Obrolan kategori Portal Obrolan portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 108668 710097 710076 2026-06-05T23:14:19Z Pijri Paijar 27067 710097 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Papeda, Kuah Kuning, Ikan Tude Bakar 2.jpg|jmpl|306x306px|Papéda anu dituang jeung kuah kuning]] '''Papéda''' téh kadaharan wujud bubur [[sagu]] anu asalna ti [[Kapuloan Maluku]] jeung basisir kulon Papua. Ieu kadaharan biasana disuguhkeun jeung lauk tongkol atawa bubara anu dibumbuan ku konéng. Papéda warnana bodas sarta téksturna leueur kentel jiga elém kalayan rasa anu tawar.<ref>{{Cite web|url=http://mediapublica.co/2013/04/02/papeda-makanan-khas-dari-timur-indonesia/|title=Papeda Makanan Khas dari Timur Indonesia|website=Media Publica}}</ref> Papéda mangrupa kadaharan anu loba ngandung serat, saeutik [[Kolesterol|koléstérol]], jeung ngandung gizi pisan.<ref>{{Cite news|title=Papeda, Makanan Sehat Khas Papua - Tribunnews.com|url=https://www.tribunnews.com/lifestyle/2013/12/10/papeda-makanan-sehat-khas-papua|newspaper=Tribunnews.com|access-date=2026-06-04|language=id-ID}}</ref> == Sajarah == Di rupa-rupa wilayah basisir jeung dataran handap di Papua, sagu teh jadi bahan dasar keur rupa-rupa kadaharan. Sagu bakar, sagu lempeng, jeung sagu bola jadi kadaharan anu panglobana dipikawanoh di sababaraha pelosok Papua, hususna dina tradisi kuliner masarakat adat di Kabupatén Mappi, Asmat, nepi ka Mimika. ''Papeda'' mangrupa salah sahiji olahan has sagu anu babari pisan kapanggihna, utamana di Wilayah Maluku jeung Papua. Antropolog sarta Ketua Lembaga Riset Papua, Johszua Robert Mansoben, nyebutkeun yén ''papeda'' leuwih dipikawanoh sacara lega dina tradisi masarakat adat Sentani di Situ Sentani, Taikat di Arso, sarta Manokwari.<ref>{{Cite news|title=Belanga dan Papeda|url=http://nationalgeographic.co.id/berita/2013/12/belanga-dan-papeda|newspaper=National Geographic Indonesia|access-date=2026-06-04}}</ref> Papéda kasohor pisan di kalangan masarakat adat di Papua kawas sélér Sentani jeung Arso di Jayapura sarta sélér-sélér di Manokwari, Papua Kulon. Keur masarakat di Papua jeung Maluku, papéda téh lain saukur kadaharan biasa. Malah, papéda mah dihormat jeung disakralkeun kulantaran remen disuguhkeun dina upacara-upacara adat, sabab mitologi sagu dianggap salaku lalakon kajadian manusa.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/manokwari/kuliner/550395/mengenal-sejarah-papeda-makanan-khas-papua-dan-maluku|title=Mengenal Sejarah Papeda Makanan Khas Papua Dan Maluku|first=Primanitasri|website=RRI|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salah sahijina, papéda mindeng disuguhkeun dina upacara ''Watani Kame''. Upacara éta diayakeun salaku tanda anggeusna siklus kapapaténan saurang jalma. Kadaharan papéda ieu bakal dibagikeun ka jalma-jalma anu mangmantuangkeun dina éta upacara. Salian ti urusan maot, papéda ogé jadi suguhan penting dina upacara kalahiran anak munggaran di Inanwatan, Sorong Kidul, Papua Kulon. Dina upacara ieu, papéda biasana disuguhkeun bareng jeung daging babi. Masih di Inanwatan, papéda gé mindeng didahar ku kaum awéwé keur nahan rasa peurih pas keur ditato.<ref name=":0" /> Henteu ngan di Papua hungkul, papéda ogé jadi kadaharan penting dina siklus kahirupan sélér Nuaulu di Pulo Seram, Maluku. ''Papeda'' anu disebut salaku ''sonar monne'' ieu teh jadi suguhan dina ritual parayaan mangsa pubertas saurang parawan. Tapi, sélér Nuaulu jeung sélér Huaulu nyaram awéwé anu keur héd keur ngasakeun papéda kulantaran dianggap tabu.<ref name=":0" /> == Mangpaat keur kaséhatan == Papéda kadaharan tradisional has [[Indonésia Wétan]] anu bahanna tina sagu, boga rupa-rupa mangfaat anu kacida alusna keur kasehatan awak kulantaran kandungan nutrisina anu loba jeung alami. Salaku sumber karbohidrat kompléks, papéda sanggup méré énergi tambahan sacara instan sarta ngajaga stamina awak sangkan tetep fit salila aktivitas, kalayan éfék matak waregna leuwih lila tibatan sangu. Salian ti jadi bahan bakar awak, ngadahar papéda ogé alus pisan keur ngalancarkeun panyatélan (pencernaan) jeung nyegah hésé ngising (sembelit) berkat kandungan serat jeung pati resistan di jerona. Pati resistan ieu fungsina salaku prébiotik anu méré nutrisi keur bakteri bageur di jero peujit, nepi ka kasaimbangan mikrobioma dina panyatélan tetep terjaga kalayan hadé.<ref>{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/4253243/lima-manfaat-papeda-untuk-kesehatan|title=Lima manfaat papeda untuk kesehatan|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oresa.id/news/133/ternyata-papeda-kaya-akan-manfaat-lho-apa-saja-ya-cek-di-sini-yuk|title=TERNYATA PAPEDA KAYA AKAN MANFAAT LHO.. APA SAJA YA? CEK DI SINI YUK..|website=oresa.id|language=en|accessdate=2026-06-04}}</ref> Henteu ngan mangfaat keur panyatélan hungkul, kuliner anu téksturna kenyal ieu ogé boga peran penting dina ngajaga kaséhatan jantung jeung urat getih. Kandungan antioksidan polifénol, kawas flavonoid jeung tanin di jero sagu, éféktif pisan keur ngalawan radikal bébas, neken kadar koléstérol jahat (LDL) sarta trigliserida, jeung ningkatkeun koléstérol bageur (HDL). Alhasil, risiko ayana plak dina urat getih anu bisa ngabalukarkeun serangan jantung jeung stroke bisa dikurangan. Mangfaat ieu bakal leuwih optimal berkat ayana kandungan kalium anu mantuan ngaléasankeun kategangan pinding urat getih sarta mantuan awak miceun kaleuwihan uyah ngaliwatan cikiih, nepi ka tekanan getih tetep stabil. Keur jalma anu boga panyakit diabétés atawa anu hayang ngontrol gula getih, papéda ogé bisa jadi pilihan kadaharan anu aman sabab pati resistanna sanggup ningkatkeun métabolismé jeung nyegah naékna kadar glukosa sacara drastis sanggeus dahar.<ref>{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/manfaat-sagu-mulai-dari-makanan-pokok-hingga-industri-tekstil|title=6 Manfaat Sagu bagi Kesehatan yang Sayang untuk Dilewatkan|website=Alodokter|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salian ti éta, papéda méré dampak positif keur sistem struktur jeung ékskrési (pembuangan) awak. Kandungan mineral penting kawas kalsium, fosfor, jeung magnesium di jerona fungsina aktip keur nguatkeun struktur tulang jeung huntu, sarta nurunkeun risiko gangguan sendi kawas osteoporosis jeung arthritis. Lobana kadar fosfor dina papéda ogé kanyahoan bisa mantuan ngalancarkeun prosés kiih, anu sacara teu langsung ngarojong gawé ginjal dina miceun zat-zat sésa kawas asam urat jeung kaleuwihan cai sacara optimal. Ku sagala kahadéan éta, papéda anu bébas gluten ieu cocog pisan diasupkeun kana menu dahar sapopoé saliku kadaharan anu loba gizi demi ngawujudkeun kaséhatan kulawarga sagemblengna.<ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/jarang-diketahui-ini-4-manfaat-tepung-sagu-bagi-kesehatan|title=Jarang Diketahui, Ini 4 Manfaat Tepung Sagu bagi Kesehatan|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref> == Référénsi == hjnxetlez2gbpupu41r7r6p739wmyqr 710098 710097 2026-06-05T23:15:43Z Pijri Paijar 27067 /* Sajarah */ 710098 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Papeda, Kuah Kuning, Ikan Tude Bakar 2.jpg|jmpl|306x306px|Papéda anu dituang jeung kuah kuning]] '''Papéda''' téh kadaharan wujud bubur [[sagu]] anu asalna ti [[Kapuloan Maluku]] jeung basisir kulon Papua. Ieu kadaharan biasana disuguhkeun jeung lauk tongkol atawa bubara anu dibumbuan ku konéng. Papéda warnana bodas sarta téksturna leueur kentel jiga elém kalayan rasa anu tawar.<ref>{{Cite web|url=http://mediapublica.co/2013/04/02/papeda-makanan-khas-dari-timur-indonesia/|title=Papeda Makanan Khas dari Timur Indonesia|website=Media Publica}}</ref> Papéda mangrupa kadaharan anu loba ngandung serat, saeutik [[Kolesterol|koléstérol]], jeung ngandung gizi pisan.<ref>{{Cite news|title=Papeda, Makanan Sehat Khas Papua - Tribunnews.com|url=https://www.tribunnews.com/lifestyle/2013/12/10/papeda-makanan-sehat-khas-papua|newspaper=Tribunnews.com|access-date=2026-06-04|language=id-ID}}</ref> == Sajarah == Di rupa-rupa wilayah basisir jeung dataran handap di Papua, sagu teh jadi bahan dasar keur rupa-rupa kadaharan. Sagu bakar, sagu lempeng, jeung sagu bola jadi kadaharan anu panglobana dipikawanoh di sababaraha pelosok Papua, hususna dina tradisi kuliner masarakat adat di Kabupatén Mappi, Asmat, nepi ka Mimika. ''Papeda'' mangrupa salah sahiji olahan has sagu anu babari pisan kapanggihna, utamana di Wilayah Maluku jeung Papua. Antropolog sarta Ketua Lembaga Riset Papua, Johszua Robert Mansoben, nyebutkeun yén ''papeda'' leuwih dipikawanoh sacara lega dina tradisi masarakat adat Sentani di Situ Sentani, Taikat di Arso, sarta Manokwari.<ref>{{Cite news|title=Belanga dan Papeda|url=http://nationalgeographic.co.id/berita/2013/12/belanga-dan-papeda|newspaper=National Geographic Indonesia|access-date=2026-06-04}}</ref> [[Gambar:Sagu Sorong.jpg|kiri|jmpl|267x267px|Prosés nyieun sagu]] Papéda kasohor pisan di kalangan masarakat adat di Papua kawas sélér Sentani jeung Arso di Jayapura sarta sélér-sélér di Manokwari, Papua Kulon. Keur masarakat di Papua jeung Maluku, papéda téh lain saukur kadaharan biasa. Malah, papéda mah dihormat jeung disakralkeun kulantaran remen disuguhkeun dina upacara-upacara adat, sabab mitologi sagu dianggap salaku lalakon kajadian manusa.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/manokwari/kuliner/550395/mengenal-sejarah-papeda-makanan-khas-papua-dan-maluku|title=Mengenal Sejarah Papeda Makanan Khas Papua Dan Maluku|first=Primanitasri|website=RRI|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salah sahijina, papéda mindeng disuguhkeun dina upacara ''Watani Kame''. Upacara éta diayakeun salaku tanda anggeusna siklus kapapaténan saurang jalma. Kadaharan papéda ieu bakal dibagikeun ka jalma-jalma anu mangmantuangkeun dina éta upacara. Salian ti urusan maot, papéda ogé jadi suguhan penting dina upacara kalahiran anak munggaran di Inanwatan, Sorong Kidul, Papua Kulon. Dina upacara ieu, papéda biasana disuguhkeun bareng jeung daging babi. Masih di Inanwatan, papéda gé mindeng didahar ku kaum awéwé keur nahan rasa peurih pas keur ditato.<ref name=":0" /> Henteu ngan di Papua hungkul, papéda ogé jadi kadaharan penting dina siklus kahirupan sélér Nuaulu di Pulo Seram, Maluku. ''Papeda'' anu disebut salaku ''sonar monne'' ieu teh jadi suguhan dina ritual parayaan mangsa pubertas saurang parawan. Tapi, sélér Nuaulu jeung sélér Huaulu nyaram awéwé anu keur héd keur ngasakeun papéda kulantaran dianggap tabu.<ref name=":0" /> == Mangpaat keur kaséhatan == Papéda kadaharan tradisional has [[Indonésia Wétan]] anu bahanna tina sagu, boga rupa-rupa mangfaat anu kacida alusna keur kasehatan awak kulantaran kandungan nutrisina anu loba jeung alami. Salaku sumber karbohidrat kompléks, papéda sanggup méré énergi tambahan sacara instan sarta ngajaga stamina awak sangkan tetep fit salila aktivitas, kalayan éfék matak waregna leuwih lila tibatan sangu. Salian ti jadi bahan bakar awak, ngadahar papéda ogé alus pisan keur ngalancarkeun panyatélan (pencernaan) jeung nyegah hésé ngising (sembelit) berkat kandungan serat jeung pati resistan di jerona. Pati resistan ieu fungsina salaku prébiotik anu méré nutrisi keur bakteri bageur di jero peujit, nepi ka kasaimbangan mikrobioma dina panyatélan tetep terjaga kalayan hadé.<ref>{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/4253243/lima-manfaat-papeda-untuk-kesehatan|title=Lima manfaat papeda untuk kesehatan|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oresa.id/news/133/ternyata-papeda-kaya-akan-manfaat-lho-apa-saja-ya-cek-di-sini-yuk|title=TERNYATA PAPEDA KAYA AKAN MANFAAT LHO.. APA SAJA YA? CEK DI SINI YUK..|website=oresa.id|language=en|accessdate=2026-06-04}}</ref> Henteu ngan mangfaat keur panyatélan hungkul, kuliner anu téksturna kenyal ieu ogé boga peran penting dina ngajaga kaséhatan jantung jeung urat getih. Kandungan antioksidan polifénol, kawas flavonoid jeung tanin di jero sagu, éféktif pisan keur ngalawan radikal bébas, neken kadar koléstérol jahat (LDL) sarta trigliserida, jeung ningkatkeun koléstérol bageur (HDL). Alhasil, risiko ayana plak dina urat getih anu bisa ngabalukarkeun serangan jantung jeung stroke bisa dikurangan. Mangfaat ieu bakal leuwih optimal berkat ayana kandungan kalium anu mantuan ngaléasankeun kategangan pinding urat getih sarta mantuan awak miceun kaleuwihan uyah ngaliwatan cikiih, nepi ka tekanan getih tetep stabil. Keur jalma anu boga panyakit diabétés atawa anu hayang ngontrol gula getih, papéda ogé bisa jadi pilihan kadaharan anu aman sabab pati resistanna sanggup ningkatkeun métabolismé jeung nyegah naékna kadar glukosa sacara drastis sanggeus dahar.<ref>{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/manfaat-sagu-mulai-dari-makanan-pokok-hingga-industri-tekstil|title=6 Manfaat Sagu bagi Kesehatan yang Sayang untuk Dilewatkan|website=Alodokter|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salian ti éta, papéda méré dampak positif keur sistem struktur jeung ékskrési (pembuangan) awak. Kandungan mineral penting kawas kalsium, fosfor, jeung magnesium di jerona fungsina aktip keur nguatkeun struktur tulang jeung huntu, sarta nurunkeun risiko gangguan sendi kawas osteoporosis jeung arthritis. Lobana kadar fosfor dina papéda ogé kanyahoan bisa mantuan ngalancarkeun prosés kiih, anu sacara teu langsung ngarojong gawé ginjal dina miceun zat-zat sésa kawas asam urat jeung kaleuwihan cai sacara optimal. Ku sagala kahadéan éta, papéda anu bébas gluten ieu cocog pisan diasupkeun kana menu dahar sapopoé saliku kadaharan anu loba gizi demi ngawujudkeun kaséhatan kulawarga sagemblengna.<ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/jarang-diketahui-ini-4-manfaat-tepung-sagu-bagi-kesehatan|title=Jarang Diketahui, Ini 4 Manfaat Tepung Sagu bagi Kesehatan|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref> == Référénsi == qd8havmi5hqutsls2m4o81vt8vmoapt 710099 710098 2026-06-05T23:20:50Z Pijri Paijar 27067 710099 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Papeda, Kuah Kuning, Ikan Tude Bakar 2.jpg|jmpl|306x306px|Papéda anu dituang jeung kuah kuning]] '''Papéda''' téh kadaharan wujud bubur [[sagu]] anu asalna ti [[Kapuloan Maluku]] jeung basisir kulon Papua. Ieu kadaharan biasana disuguhkeun jeung lauk tongkol atawa bubara anu dibumbuan ku konéng. Papéda warnana bodas sarta téksturna leueur kentel jiga elém kalayan rasa anu tawar.<ref>{{Cite web|url=http://mediapublica.co/2013/04/02/papeda-makanan-khas-dari-timur-indonesia/|title=Papeda Makanan Khas dari Timur Indonesia|website=Media Publica}}</ref> Papéda mangrupa kadaharan anu loba ngandung serat, saeutik [[Kolesterol|koléstérol]], jeung ngandung gizi pisan.<ref>{{Cite news|title=Papeda, Makanan Sehat Khas Papua - Tribunnews.com|url=https://www.tribunnews.com/lifestyle/2013/12/10/papeda-makanan-sehat-khas-papua|newspaper=Tribunnews.com|access-date=2026-06-04|language=id-ID}}</ref> == Sajarah == Di rupa-rupa wilayah basisir jeung dataran handap di Papua, sagu teh jadi bahan dasar keur rupa-rupa kadaharan. Sagu bakar, sagu lempeng, jeung sagu bola jadi kadaharan anu panglobana dipikawanoh di sababaraha pelosok Papua, hususna dina tradisi kuliner masarakat adat di Kabupatén Mappi, Asmat, nepi ka Mimika. ''Papeda'' mangrupa salah sahiji olahan has sagu anu babari pisan kapanggihna, utamana di Wilayah Maluku jeung Papua. Antropolog sarta Ketua Lembaga Riset Papua, Johszua Robert Mansoben, nyebutkeun yén ''papeda'' leuwih dipikawanoh sacara lega dina tradisi masarakat adat Sentani di Situ Sentani, Taikat di Arso, sarta Manokwari.<ref>{{Cite news|title=Belanga dan Papeda|url=http://nationalgeographic.co.id/berita/2013/12/belanga-dan-papeda|newspaper=National Geographic Indonesia|access-date=2026-06-04}}</ref> [[Gambar:Sagu Sorong.jpg|kiri|jmpl|267x267px|Prosés nyieun sagu]] Papéda kasohor pisan di kalangan masarakat adat di Papua kawas sélér Sentani jeung Arso di Jayapura sarta sélér-sélér di Manokwari, Papua Kulon. Keur masarakat di Papua jeung Maluku, papéda téh lain saukur kadaharan biasa. Malah, papéda mah dihormat jeung disakralkeun kulantaran remen disuguhkeun dina upacara-upacara adat, sabab mitologi sagu dianggap salaku lalakon kajadian manusa.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/manokwari/kuliner/550395/mengenal-sejarah-papeda-makanan-khas-papua-dan-maluku|title=Mengenal Sejarah Papeda Makanan Khas Papua Dan Maluku|first=Primanitasri|website=RRI|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salah sahijina, papéda mindeng disuguhkeun dina upacara ''Watani Kame''. Upacara éta diayakeun salaku tanda anggeusna siklus kapapaténan saurang jalma. Kadaharan papéda ieu bakal dibagikeun ka jalma-jalma anu mangmantuangkeun dina éta upacara. Salian ti urusan maot, papéda ogé jadi suguhan penting dina upacara kalahiran anak munggaran di Inanwatan, Sorong Kidul, Papua Kulon. Dina upacara ieu, papéda biasana disuguhkeun bareng jeung daging babi. Masih di Inanwatan, papéda gé mindeng didahar ku kaum awéwé keur nahan rasa peurih pas keur ditato.<ref name=":0" /> Henteu ngan di Papua hungkul, papéda ogé jadi kadaharan penting dina siklus kahirupan sélér Nuaulu di Pulo Seram, Maluku. ''Papeda'' anu disebut salaku ''sonar monne'' ieu teh jadi suguhan dina ritual parayaan mangsa pubertas saurang parawan. Tapi, sélér Nuaulu jeung sélér Huaulu nyaram awéwé anu keur héd keur ngasakeun papéda kulantaran dianggap tabu.<ref name=":0" /> == Variasi kaolahan == Dina tradisi kuliner masarakat Papua jeung Maluku, papeda ilaharna didahar bareng jeung lauk tongkol salaku deungeun utamana.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://femina.co.id/article/papeda--maluku--bubur--lem--segar-bergizi|title=Papeda, Maluku: Bubur 'Lem' Segar Bergizi|last=Indonesia|first=Femina|website=femina.co.id|language=Indonesia|accessdate=2026-06-05}}</ref> Sanajan kitu, rupa-rupa cara nyuguhkeun papeda téh kaitung loba sabab ieu kadaharan ogé bisa dicampur jeung jenis lauk laut séjénna, kawas lauk kakap beureum jeung lauk bubara. Sifat papeda anu babari dipasangkan jeung rupa-rupa deungeun sangu ngajadikeun ieu kadaharan poko dipikaresep pisan. Salian ti disuguhkeun jeung lauk kuah konéng anu loba samara, papeda ogé bisa didahar bareng jeung sayur ganemo.<ref>{{Cite web|url=https://potretmaluku.id/talucu-lidah-di-ikan-kuah-kuning/|title=Talucu Lidah Di Ikan Kuah Kuning - Potretmaluku.id|last=adminpotret|language=en-US|accessdate=2026-06-05}}</ref> Ieu menu panyeling téh mangrupa olahan has tina bahan dasar daun tangkil (melinjo) ngora anu ditumis jeung kembang gedang ngora sarta céwé bener (cabé beureum), anu méré kasaimbangan nutrisi jeung rasa kana sagala kadaharan anu disuguhkeun.<ref name=":1" /> == Mangpaat keur kaséhatan == Papéda kadaharan tradisional has [[Indonésia Wétan]] anu bahanna tina sagu, boga rupa-rupa mangfaat anu kacida alusna keur kasehatan awak kulantaran kandungan nutrisina anu loba jeung alami. Salaku sumber karbohidrat kompléks, papéda sanggup méré énergi tambahan sacara instan sarta ngajaga stamina awak sangkan tetep fit salila aktivitas, kalayan éfék matak waregna leuwih lila tibatan sangu. Salian ti jadi bahan bakar awak, ngadahar papéda ogé alus pisan keur ngalancarkeun panyatélan (pencernaan) jeung nyegah hésé ngising (sembelit) berkat kandungan serat jeung pati resistan di jerona. Pati resistan ieu fungsina salaku prébiotik anu méré nutrisi keur bakteri bageur di jero peujit, nepi ka kasaimbangan mikrobioma dina panyatélan tetep terjaga kalayan hadé.<ref>{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/4253243/lima-manfaat-papeda-untuk-kesehatan|title=Lima manfaat papeda untuk kesehatan|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oresa.id/news/133/ternyata-papeda-kaya-akan-manfaat-lho-apa-saja-ya-cek-di-sini-yuk|title=TERNYATA PAPEDA KAYA AKAN MANFAAT LHO.. APA SAJA YA? CEK DI SINI YUK..|website=oresa.id|language=en|accessdate=2026-06-04}}</ref> Henteu ngan mangfaat keur panyatélan hungkul, kuliner anu téksturna kenyal ieu ogé boga peran penting dina ngajaga kaséhatan jantung jeung urat getih. Kandungan antioksidan polifénol, kawas flavonoid jeung tanin di jero sagu, éféktif pisan keur ngalawan radikal bébas, neken kadar koléstérol jahat (LDL) sarta trigliserida, jeung ningkatkeun koléstérol bageur (HDL). Alhasil, risiko ayana plak dina urat getih anu bisa ngabalukarkeun serangan jantung jeung stroke bisa dikurangan. Mangfaat ieu bakal leuwih optimal berkat ayana kandungan kalium anu mantuan ngaléasankeun kategangan pinding urat getih sarta mantuan awak miceun kaleuwihan uyah ngaliwatan cikiih, nepi ka tekanan getih tetep stabil. Keur jalma anu boga panyakit diabétés atawa anu hayang ngontrol gula getih, papéda ogé bisa jadi pilihan kadaharan anu aman sabab pati resistanna sanggup ningkatkeun métabolismé jeung nyegah naékna kadar glukosa sacara drastis sanggeus dahar.<ref>{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/manfaat-sagu-mulai-dari-makanan-pokok-hingga-industri-tekstil|title=6 Manfaat Sagu bagi Kesehatan yang Sayang untuk Dilewatkan|website=Alodokter|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salian ti éta, papéda méré dampak positif keur sistem struktur jeung ékskrési (pembuangan) awak. Kandungan mineral penting kawas kalsium, fosfor, jeung magnesium di jerona fungsina aktip keur nguatkeun struktur tulang jeung huntu, sarta nurunkeun risiko gangguan sendi kawas osteoporosis jeung arthritis. Lobana kadar fosfor dina papéda ogé kanyahoan bisa mantuan ngalancarkeun prosés kiih, anu sacara teu langsung ngarojong gawé ginjal dina miceun zat-zat sésa kawas asam urat jeung kaleuwihan cai sacara optimal. Ku sagala kahadéan éta, papéda anu bébas gluten ieu cocog pisan diasupkeun kana menu dahar sapopoé saliku kadaharan anu loba gizi demi ngawujudkeun kaséhatan kulawarga sagemblengna.<ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/jarang-diketahui-ini-4-manfaat-tepung-sagu-bagi-kesehatan|title=Jarang Diketahui, Ini 4 Manfaat Tepung Sagu bagi Kesehatan|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref> == Référénsi == 9yp5cvcpzhasfptlngkgqzqluk7aqid 710100 710099 2026-06-05T23:21:15Z Pijri Paijar 27067 /* Référénsi */ 710100 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Papeda, Kuah Kuning, Ikan Tude Bakar 2.jpg|jmpl|306x306px|Papéda anu dituang jeung kuah kuning]] '''Papéda''' téh kadaharan wujud bubur [[sagu]] anu asalna ti [[Kapuloan Maluku]] jeung basisir kulon Papua. Ieu kadaharan biasana disuguhkeun jeung lauk tongkol atawa bubara anu dibumbuan ku konéng. Papéda warnana bodas sarta téksturna leueur kentel jiga elém kalayan rasa anu tawar.<ref>{{Cite web|url=http://mediapublica.co/2013/04/02/papeda-makanan-khas-dari-timur-indonesia/|title=Papeda Makanan Khas dari Timur Indonesia|website=Media Publica}}</ref> Papéda mangrupa kadaharan anu loba ngandung serat, saeutik [[Kolesterol|koléstérol]], jeung ngandung gizi pisan.<ref>{{Cite news|title=Papeda, Makanan Sehat Khas Papua - Tribunnews.com|url=https://www.tribunnews.com/lifestyle/2013/12/10/papeda-makanan-sehat-khas-papua|newspaper=Tribunnews.com|access-date=2026-06-04|language=id-ID}}</ref> == Sajarah == Di rupa-rupa wilayah basisir jeung dataran handap di Papua, sagu teh jadi bahan dasar keur rupa-rupa kadaharan. Sagu bakar, sagu lempeng, jeung sagu bola jadi kadaharan anu panglobana dipikawanoh di sababaraha pelosok Papua, hususna dina tradisi kuliner masarakat adat di Kabupatén Mappi, Asmat, nepi ka Mimika. ''Papeda'' mangrupa salah sahiji olahan has sagu anu babari pisan kapanggihna, utamana di Wilayah Maluku jeung Papua. Antropolog sarta Ketua Lembaga Riset Papua, Johszua Robert Mansoben, nyebutkeun yén ''papeda'' leuwih dipikawanoh sacara lega dina tradisi masarakat adat Sentani di Situ Sentani, Taikat di Arso, sarta Manokwari.<ref>{{Cite news|title=Belanga dan Papeda|url=http://nationalgeographic.co.id/berita/2013/12/belanga-dan-papeda|newspaper=National Geographic Indonesia|access-date=2026-06-04}}</ref> [[Gambar:Sagu Sorong.jpg|kiri|jmpl|267x267px|Prosés nyieun sagu]] Papéda kasohor pisan di kalangan masarakat adat di Papua kawas sélér Sentani jeung Arso di Jayapura sarta sélér-sélér di Manokwari, Papua Kulon. Keur masarakat di Papua jeung Maluku, papéda téh lain saukur kadaharan biasa. Malah, papéda mah dihormat jeung disakralkeun kulantaran remen disuguhkeun dina upacara-upacara adat, sabab mitologi sagu dianggap salaku lalakon kajadian manusa.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/manokwari/kuliner/550395/mengenal-sejarah-papeda-makanan-khas-papua-dan-maluku|title=Mengenal Sejarah Papeda Makanan Khas Papua Dan Maluku|first=Primanitasri|website=RRI|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salah sahijina, papéda mindeng disuguhkeun dina upacara ''Watani Kame''. Upacara éta diayakeun salaku tanda anggeusna siklus kapapaténan saurang jalma. Kadaharan papéda ieu bakal dibagikeun ka jalma-jalma anu mangmantuangkeun dina éta upacara. Salian ti urusan maot, papéda ogé jadi suguhan penting dina upacara kalahiran anak munggaran di Inanwatan, Sorong Kidul, Papua Kulon. Dina upacara ieu, papéda biasana disuguhkeun bareng jeung daging babi. Masih di Inanwatan, papéda gé mindeng didahar ku kaum awéwé keur nahan rasa peurih pas keur ditato.<ref name=":0" /> Henteu ngan di Papua hungkul, papéda ogé jadi kadaharan penting dina siklus kahirupan sélér Nuaulu di Pulo Seram, Maluku. ''Papeda'' anu disebut salaku ''sonar monne'' ieu teh jadi suguhan dina ritual parayaan mangsa pubertas saurang parawan. Tapi, sélér Nuaulu jeung sélér Huaulu nyaram awéwé anu keur héd keur ngasakeun papéda kulantaran dianggap tabu.<ref name=":0" /> == Variasi kaolahan == Dina tradisi kuliner masarakat Papua jeung Maluku, papeda ilaharna didahar bareng jeung lauk tongkol salaku deungeun utamana.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://femina.co.id/article/papeda--maluku--bubur--lem--segar-bergizi|title=Papeda, Maluku: Bubur 'Lem' Segar Bergizi|last=Indonesia|first=Femina|website=femina.co.id|language=Indonesia|accessdate=2026-06-05}}</ref> Sanajan kitu, rupa-rupa cara nyuguhkeun papeda téh kaitung loba sabab ieu kadaharan ogé bisa dicampur jeung jenis lauk laut séjénna, kawas lauk kakap beureum jeung lauk bubara. Sifat papeda anu babari dipasangkan jeung rupa-rupa deungeun sangu ngajadikeun ieu kadaharan poko dipikaresep pisan. Salian ti disuguhkeun jeung lauk kuah konéng anu loba samara, papeda ogé bisa didahar bareng jeung sayur ganemo.<ref>{{Cite web|url=https://potretmaluku.id/talucu-lidah-di-ikan-kuah-kuning/|title=Talucu Lidah Di Ikan Kuah Kuning - Potretmaluku.id|last=adminpotret|language=en-US|accessdate=2026-06-05}}</ref> Ieu menu panyeling téh mangrupa olahan has tina bahan dasar daun tangkil (melinjo) ngora anu ditumis jeung kembang gedang ngora sarta céwé bener (cabé beureum), anu méré kasaimbangan nutrisi jeung rasa kana sagala kadaharan anu disuguhkeun.<ref name=":1" /> == Mangpaat keur kaséhatan == Papéda kadaharan tradisional has [[Indonésia Wétan]] anu bahanna tina sagu, boga rupa-rupa mangfaat anu kacida alusna keur kasehatan awak kulantaran kandungan nutrisina anu loba jeung alami. Salaku sumber karbohidrat kompléks, papéda sanggup méré énergi tambahan sacara instan sarta ngajaga stamina awak sangkan tetep fit salila aktivitas, kalayan éfék matak waregna leuwih lila tibatan sangu. Salian ti jadi bahan bakar awak, ngadahar papéda ogé alus pisan keur ngalancarkeun panyatélan (pencernaan) jeung nyegah hésé ngising (sembelit) berkat kandungan serat jeung pati resistan di jerona. Pati resistan ieu fungsina salaku prébiotik anu méré nutrisi keur bakteri bageur di jero peujit, nepi ka kasaimbangan mikrobioma dina panyatélan tetep terjaga kalayan hadé.<ref>{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/4253243/lima-manfaat-papeda-untuk-kesehatan|title=Lima manfaat papeda untuk kesehatan|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oresa.id/news/133/ternyata-papeda-kaya-akan-manfaat-lho-apa-saja-ya-cek-di-sini-yuk|title=TERNYATA PAPEDA KAYA AKAN MANFAAT LHO.. APA SAJA YA? CEK DI SINI YUK..|website=oresa.id|language=en|accessdate=2026-06-04}}</ref> Henteu ngan mangfaat keur panyatélan hungkul, kuliner anu téksturna kenyal ieu ogé boga peran penting dina ngajaga kaséhatan jantung jeung urat getih. Kandungan antioksidan polifénol, kawas flavonoid jeung tanin di jero sagu, éféktif pisan keur ngalawan radikal bébas, neken kadar koléstérol jahat (LDL) sarta trigliserida, jeung ningkatkeun koléstérol bageur (HDL). Alhasil, risiko ayana plak dina urat getih anu bisa ngabalukarkeun serangan jantung jeung stroke bisa dikurangan. Mangfaat ieu bakal leuwih optimal berkat ayana kandungan kalium anu mantuan ngaléasankeun kategangan pinding urat getih sarta mantuan awak miceun kaleuwihan uyah ngaliwatan cikiih, nepi ka tekanan getih tetep stabil. Keur jalma anu boga panyakit diabétés atawa anu hayang ngontrol gula getih, papéda ogé bisa jadi pilihan kadaharan anu aman sabab pati resistanna sanggup ningkatkeun métabolismé jeung nyegah naékna kadar glukosa sacara drastis sanggeus dahar.<ref>{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/manfaat-sagu-mulai-dari-makanan-pokok-hingga-industri-tekstil|title=6 Manfaat Sagu bagi Kesehatan yang Sayang untuk Dilewatkan|website=Alodokter|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salian ti éta, papéda méré dampak positif keur sistem struktur jeung ékskrési (pembuangan) awak. Kandungan mineral penting kawas kalsium, fosfor, jeung magnesium di jerona fungsina aktip keur nguatkeun struktur tulang jeung huntu, sarta nurunkeun risiko gangguan sendi kawas osteoporosis jeung arthritis. Lobana kadar fosfor dina papéda ogé kanyahoan bisa mantuan ngalancarkeun prosés kiih, anu sacara teu langsung ngarojong gawé ginjal dina miceun zat-zat sésa kawas asam urat jeung kaleuwihan cai sacara optimal. Ku sagala kahadéan éta, papéda anu bébas gluten ieu cocog pisan diasupkeun kana menu dahar sapopoé saliku kadaharan anu loba gizi demi ngawujudkeun kaséhatan kulawarga sagemblengna.<ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/jarang-diketahui-ini-4-manfaat-tepung-sagu-bagi-kesehatan|title=Jarang Diketahui, Ini 4 Manfaat Tepung Sagu bagi Kesehatan|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} 9cwm238576bg4e6zsagollsdrzv8bxd 710101 710100 2026-06-05T23:24:00Z Pijri Paijar 27067 /* Variasi kaolahan */ 710101 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Papeda, Kuah Kuning, Ikan Tude Bakar 2.jpg|jmpl|306x306px|Papéda anu dituang jeung kuah kuning]] '''Papéda''' téh kadaharan wujud bubur [[sagu]] anu asalna ti [[Kapuloan Maluku]] jeung basisir kulon Papua. Ieu kadaharan biasana disuguhkeun jeung lauk tongkol atawa bubara anu dibumbuan ku konéng. Papéda warnana bodas sarta téksturna leueur kentel jiga elém kalayan rasa anu tawar.<ref>{{Cite web|url=http://mediapublica.co/2013/04/02/papeda-makanan-khas-dari-timur-indonesia/|title=Papeda Makanan Khas dari Timur Indonesia|website=Media Publica}}</ref> Papéda mangrupa kadaharan anu loba ngandung serat, saeutik [[Kolesterol|koléstérol]], jeung ngandung gizi pisan.<ref>{{Cite news|title=Papeda, Makanan Sehat Khas Papua - Tribunnews.com|url=https://www.tribunnews.com/lifestyle/2013/12/10/papeda-makanan-sehat-khas-papua|newspaper=Tribunnews.com|access-date=2026-06-04|language=id-ID}}</ref> == Sajarah == Di rupa-rupa wilayah basisir jeung dataran handap di Papua, sagu teh jadi bahan dasar keur rupa-rupa kadaharan. Sagu bakar, sagu lempeng, jeung sagu bola jadi kadaharan anu panglobana dipikawanoh di sababaraha pelosok Papua, hususna dina tradisi kuliner masarakat adat di Kabupatén Mappi, Asmat, nepi ka Mimika. ''Papeda'' mangrupa salah sahiji olahan has sagu anu babari pisan kapanggihna, utamana di Wilayah Maluku jeung Papua. Antropolog sarta Ketua Lembaga Riset Papua, Johszua Robert Mansoben, nyebutkeun yén ''papeda'' leuwih dipikawanoh sacara lega dina tradisi masarakat adat Sentani di Situ Sentani, Taikat di Arso, sarta Manokwari.<ref>{{Cite news|title=Belanga dan Papeda|url=http://nationalgeographic.co.id/berita/2013/12/belanga-dan-papeda|newspaper=National Geographic Indonesia|access-date=2026-06-04}}</ref> [[Gambar:Sagu Sorong.jpg|kiri|jmpl|267x267px|Prosés nyieun sagu]] Papéda kasohor pisan di kalangan masarakat adat di Papua kawas sélér Sentani jeung Arso di Jayapura sarta sélér-sélér di Manokwari, Papua Kulon. Keur masarakat di Papua jeung Maluku, papéda téh lain saukur kadaharan biasa. Malah, papéda mah dihormat jeung disakralkeun kulantaran remen disuguhkeun dina upacara-upacara adat, sabab mitologi sagu dianggap salaku lalakon kajadian manusa.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/manokwari/kuliner/550395/mengenal-sejarah-papeda-makanan-khas-papua-dan-maluku|title=Mengenal Sejarah Papeda Makanan Khas Papua Dan Maluku|first=Primanitasri|website=RRI|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salah sahijina, papéda mindeng disuguhkeun dina upacara ''Watani Kame''. Upacara éta diayakeun salaku tanda anggeusna siklus kapapaténan saurang jalma. Kadaharan papéda ieu bakal dibagikeun ka jalma-jalma anu mangmantuangkeun dina éta upacara. Salian ti urusan maot, papéda ogé jadi suguhan penting dina upacara kalahiran anak munggaran di Inanwatan, Sorong Kidul, Papua Kulon. Dina upacara ieu, papéda biasana disuguhkeun bareng jeung daging babi. Masih di Inanwatan, papéda gé mindeng didahar ku kaum awéwé keur nahan rasa peurih pas keur ditato.<ref name=":0" /> Henteu ngan di Papua hungkul, papéda ogé jadi kadaharan penting dina siklus kahirupan sélér Nuaulu di Pulo Seram, Maluku. ''Papeda'' anu disebut salaku ''sonar monne'' ieu teh jadi suguhan dina ritual parayaan mangsa pubertas saurang parawan. Tapi, sélér Nuaulu jeung sélér Huaulu nyaram awéwé anu keur héd keur ngasakeun papéda kulantaran dianggap tabu.<ref name=":0" /> == Variasi kaolahan == Dina tradisi kulinér masarakat Papua jeung Maluku, papéda ilaharna didahar bareng jeung lauk [[tongkol]] salaku deungeun utamana.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://femina.co.id/article/papeda--maluku--bubur--lem--segar-bergizi|title=Papeda, Maluku: Bubur 'Lem' Segar Bergizi|last=Indonesia|first=Femina|website=femina.co.id|language=Indonesia|accessdate=2026-06-05}}</ref> Sanajan kitu, rupa-rupa cara nyuguhkeun papéda téh kaitung loba sabab ieu kadaharan ogé bisa dicampur jeung jenis lauk laut séjénna, kawas lauk [[kakap beureum]] jeung lauk [[bubara]]. Sifat papeda anu babari dipasangkan jeung rupa-rupa deungeun sangu ngajadikeun ieu kadaharan poko. Salian ti disuguhkeun jeung [[lauk kuah konéng]] anu loba samara, papéda ogé bisa didahar bareng jeung [[sayur ganemo]].<ref>{{Cite web|url=https://potretmaluku.id/talucu-lidah-di-ikan-kuah-kuning/|title=Talucu Lidah Di Ikan Kuah Kuning - Potretmaluku.id|last=adminpotret|language=en-US|accessdate=2026-06-05}}</ref> Ieu menu panyeling téh mangrupa olahan has tina bahan dasar daun [[tangkil]] ''(melinjo)'' ngora anu ditumis jeung kembang gedang ngora sarta cabé beureum, anu méré kasaimbangan [[nutrisi]] jeung rasa kana sagala kadaharan anu disuguhkeun.<ref name=":1" /> == Mangpaat keur kaséhatan == Papéda kadaharan tradisional has [[Indonésia Wétan]] anu bahanna tina sagu, boga rupa-rupa mangfaat anu kacida alusna keur kasehatan awak kulantaran kandungan nutrisina anu loba jeung alami. Salaku sumber karbohidrat kompléks, papéda sanggup méré énergi tambahan sacara instan sarta ngajaga stamina awak sangkan tetep fit salila aktivitas, kalayan éfék matak waregna leuwih lila tibatan sangu. Salian ti jadi bahan bakar awak, ngadahar papéda ogé alus pisan keur ngalancarkeun panyatélan (pencernaan) jeung nyegah hésé ngising (sembelit) berkat kandungan serat jeung pati resistan di jerona. Pati resistan ieu fungsina salaku prébiotik anu méré nutrisi keur bakteri bageur di jero peujit, nepi ka kasaimbangan mikrobioma dina panyatélan tetep terjaga kalayan hadé.<ref>{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/4253243/lima-manfaat-papeda-untuk-kesehatan|title=Lima manfaat papeda untuk kesehatan|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oresa.id/news/133/ternyata-papeda-kaya-akan-manfaat-lho-apa-saja-ya-cek-di-sini-yuk|title=TERNYATA PAPEDA KAYA AKAN MANFAAT LHO.. APA SAJA YA? CEK DI SINI YUK..|website=oresa.id|language=en|accessdate=2026-06-04}}</ref> Henteu ngan mangfaat keur panyatélan hungkul, kuliner anu téksturna kenyal ieu ogé boga peran penting dina ngajaga kaséhatan jantung jeung urat getih. Kandungan antioksidan polifénol, kawas flavonoid jeung tanin di jero sagu, éféktif pisan keur ngalawan radikal bébas, neken kadar koléstérol jahat (LDL) sarta trigliserida, jeung ningkatkeun koléstérol bageur (HDL). Alhasil, risiko ayana plak dina urat getih anu bisa ngabalukarkeun serangan jantung jeung stroke bisa dikurangan. Mangfaat ieu bakal leuwih optimal berkat ayana kandungan kalium anu mantuan ngaléasankeun kategangan pinding urat getih sarta mantuan awak miceun kaleuwihan uyah ngaliwatan cikiih, nepi ka tekanan getih tetep stabil. Keur jalma anu boga panyakit diabétés atawa anu hayang ngontrol gula getih, papéda ogé bisa jadi pilihan kadaharan anu aman sabab pati resistanna sanggup ningkatkeun métabolismé jeung nyegah naékna kadar glukosa sacara drastis sanggeus dahar.<ref>{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/manfaat-sagu-mulai-dari-makanan-pokok-hingga-industri-tekstil|title=6 Manfaat Sagu bagi Kesehatan yang Sayang untuk Dilewatkan|website=Alodokter|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salian ti éta, papéda méré dampak positif keur sistem struktur jeung ékskrési (pembuangan) awak. Kandungan mineral penting kawas kalsium, fosfor, jeung magnesium di jerona fungsina aktip keur nguatkeun struktur tulang jeung huntu, sarta nurunkeun risiko gangguan sendi kawas osteoporosis jeung arthritis. Lobana kadar fosfor dina papéda ogé kanyahoan bisa mantuan ngalancarkeun prosés kiih, anu sacara teu langsung ngarojong gawé ginjal dina miceun zat-zat sésa kawas asam urat jeung kaleuwihan cai sacara optimal. Ku sagala kahadéan éta, papéda anu bébas gluten ieu cocog pisan diasupkeun kana menu dahar sapopoé saliku kadaharan anu loba gizi demi ngawujudkeun kaséhatan kulawarga sagemblengna.<ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/jarang-diketahui-ini-4-manfaat-tepung-sagu-bagi-kesehatan|title=Jarang Diketahui, Ini 4 Manfaat Tepung Sagu bagi Kesehatan|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} nbgjm7ioso43kyztovzpanlkxtj9ig6 710102 710101 2026-06-05T23:28:06Z Pijri Paijar 27067 /* Sajarah */ 710102 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Papeda, Kuah Kuning, Ikan Tude Bakar 2.jpg|jmpl|306x306px|Papéda anu dituang jeung kuah kuning]] '''Papéda''' téh kadaharan wujud bubur [[sagu]] anu asalna ti [[Kapuloan Maluku]] jeung basisir kulon Papua. Ieu kadaharan biasana disuguhkeun jeung lauk tongkol atawa bubara anu dibumbuan ku konéng. Papéda warnana bodas sarta téksturna leueur kentel jiga elém kalayan rasa anu tawar.<ref>{{Cite web|url=http://mediapublica.co/2013/04/02/papeda-makanan-khas-dari-timur-indonesia/|title=Papeda Makanan Khas dari Timur Indonesia|website=Media Publica}}</ref> Papéda mangrupa kadaharan anu loba ngandung serat, saeutik [[Kolesterol|koléstérol]], jeung ngandung gizi pisan.<ref>{{Cite news|title=Papeda, Makanan Sehat Khas Papua - Tribunnews.com|url=https://www.tribunnews.com/lifestyle/2013/12/10/papeda-makanan-sehat-khas-papua|newspaper=Tribunnews.com|access-date=2026-06-04|language=id-ID}}</ref> == Sajarah == Di rupa-rupa wilayah basisir jeung dataran handap di Papua, sagu teh jadi bahan dasar keur rupa-rupa kadaharan. [[Sagu bakar]], [[sagu lempeng]], jeung [[sagu bola]] jadi kadaharan anu panglobana dipikawanoh di sababaraha pelosok Papua, hususna dina tradisi kulinér masarakat adat di [[Kabupatén Mappi]], [[Asmat]], nepi ka [[Mimika]]. Papéda mangrupa salah sahiji olahan has sagu anu babari pisan kapanggihna, utamana di Wilayah Maluku jeung Papua. Antropolog sarta Ketua Lembaga Riset Papua, [[Johszua Robert Mansoben]], nyebutkeun yén papéda leuwih dipikawanoh sacara lega dina tradisi masarakat adat [[Sentani]] di Situ Sentani, Taikat di Arso, sarta [[Manokwari]].<ref>{{Cite news|title=Belanga dan Papeda|url=http://nationalgeographic.co.id/berita/2013/12/belanga-dan-papeda|newspaper=National Geographic Indonesia|access-date=2026-06-04}}</ref> [[Gambar:Sagu Sorong.jpg|kiri|jmpl|267x267px|Prosés nyieun sagu]] Keur masarakat di Papua jeung Maluku, papéda téh lain saukur kadaharan biasa. Malah, papéda mah dihormat jeung disakralkeun kulantaran remen disuguhkeun dina upacara-upacara adat, sabab mitologi sagu dianggap salaku lalakon kajadian manusa.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/manokwari/kuliner/550395/mengenal-sejarah-papeda-makanan-khas-papua-dan-maluku|title=Mengenal Sejarah Papeda Makanan Khas Papua Dan Maluku|first=Primanitasri|website=RRI|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salah sahijina, papéda mindeng disuguhkeun dina upacara ''[[Watani Kame]]''. Upacara éta diayakeun salaku tanda anggeusna siklus kapapaténan saurang jalma. Kadaharan papéda ieu bakal dibagikeun ka jalma-jalma anu mangmantuangkeun dina éta upacara. Salian ti urusan maot, papéda ogé jadi suguhan penting dina upacara kalahiran anak munggaran di [[Inanwatan]], [[Sorong Kidul]], [[Papua Kulon]]. Dina upacara ieu, papéda biasana disuguhkeun bareng jeung daging babi. Masih di Inanwatan, papéda gé mindeng didahar ku kaum awéwé keur nahan rasa peurih pas keur ditato.<ref name=":0" /> Henteu ngan di Papua hungkul, papéda ogé jadi kadaharan penting dina siklus kahirupan sélér [[Nuaulu]] di [[Pulo Seram]], Maluku. Papéda anu disebut salaku ''sonar monne'' ieu teh jadi suguhan dina ritual parayaan mangsa pubertas saurang parawan. Tapi, sélér Nuaulu jeung sélér Huaulu nyaram awéwé anu keur héd keur ngasakeun papéda kulantaran dianggap tabu.<ref name=":0" /> == Variasi kaolahan == Dina tradisi kulinér masarakat Papua jeung Maluku, papéda ilaharna didahar bareng jeung lauk [[tongkol]] salaku deungeun utamana.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://femina.co.id/article/papeda--maluku--bubur--lem--segar-bergizi|title=Papeda, Maluku: Bubur 'Lem' Segar Bergizi|last=Indonesia|first=Femina|website=femina.co.id|language=Indonesia|accessdate=2026-06-05}}</ref> Sanajan kitu, rupa-rupa cara nyuguhkeun papéda téh kaitung loba sabab ieu kadaharan ogé bisa dicampur jeung jenis lauk laut séjénna, kawas lauk [[kakap beureum]] jeung lauk [[bubara]]. Sifat papeda anu babari dipasangkan jeung rupa-rupa deungeun sangu ngajadikeun ieu kadaharan poko. Salian ti disuguhkeun jeung [[lauk kuah konéng]] anu loba samara, papéda ogé bisa didahar bareng jeung [[sayur ganemo]].<ref>{{Cite web|url=https://potretmaluku.id/talucu-lidah-di-ikan-kuah-kuning/|title=Talucu Lidah Di Ikan Kuah Kuning - Potretmaluku.id|last=adminpotret|language=en-US|accessdate=2026-06-05}}</ref> Ieu menu panyeling téh mangrupa olahan has tina bahan dasar daun [[tangkil]] ''(melinjo)'' ngora anu ditumis jeung kembang gedang ngora sarta cabé beureum, anu méré kasaimbangan [[nutrisi]] jeung rasa kana sagala kadaharan anu disuguhkeun.<ref name=":1" /> == Mangpaat keur kaséhatan == Papéda kadaharan tradisional has [[Indonésia Wétan]] anu bahanna tina sagu, boga rupa-rupa mangfaat anu kacida alusna keur kasehatan awak kulantaran kandungan nutrisina anu loba jeung alami. Salaku sumber karbohidrat kompléks, papéda sanggup méré énergi tambahan sacara instan sarta ngajaga stamina awak sangkan tetep fit salila aktivitas, kalayan éfék matak waregna leuwih lila tibatan sangu. Salian ti jadi bahan bakar awak, ngadahar papéda ogé alus pisan keur ngalancarkeun panyatélan (pencernaan) jeung nyegah hésé ngising (sembelit) berkat kandungan serat jeung pati resistan di jerona. Pati resistan ieu fungsina salaku prébiotik anu méré nutrisi keur bakteri bageur di jero peujit, nepi ka kasaimbangan mikrobioma dina panyatélan tetep terjaga kalayan hadé.<ref>{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/4253243/lima-manfaat-papeda-untuk-kesehatan|title=Lima manfaat papeda untuk kesehatan|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oresa.id/news/133/ternyata-papeda-kaya-akan-manfaat-lho-apa-saja-ya-cek-di-sini-yuk|title=TERNYATA PAPEDA KAYA AKAN MANFAAT LHO.. APA SAJA YA? CEK DI SINI YUK..|website=oresa.id|language=en|accessdate=2026-06-04}}</ref> Henteu ngan mangfaat keur panyatélan hungkul, kuliner anu téksturna kenyal ieu ogé boga peran penting dina ngajaga kaséhatan jantung jeung urat getih. Kandungan antioksidan polifénol, kawas flavonoid jeung tanin di jero sagu, éféktif pisan keur ngalawan radikal bébas, neken kadar koléstérol jahat (LDL) sarta trigliserida, jeung ningkatkeun koléstérol bageur (HDL). Alhasil, risiko ayana plak dina urat getih anu bisa ngabalukarkeun serangan jantung jeung stroke bisa dikurangan. Mangfaat ieu bakal leuwih optimal berkat ayana kandungan kalium anu mantuan ngaléasankeun kategangan pinding urat getih sarta mantuan awak miceun kaleuwihan uyah ngaliwatan cikiih, nepi ka tekanan getih tetep stabil. Keur jalma anu boga panyakit diabétés atawa anu hayang ngontrol gula getih, papéda ogé bisa jadi pilihan kadaharan anu aman sabab pati resistanna sanggup ningkatkeun métabolismé jeung nyegah naékna kadar glukosa sacara drastis sanggeus dahar.<ref>{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/manfaat-sagu-mulai-dari-makanan-pokok-hingga-industri-tekstil|title=6 Manfaat Sagu bagi Kesehatan yang Sayang untuk Dilewatkan|website=Alodokter|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salian ti éta, papéda méré dampak positif keur sistem struktur jeung ékskrési (pembuangan) awak. Kandungan mineral penting kawas kalsium, fosfor, jeung magnesium di jerona fungsina aktip keur nguatkeun struktur tulang jeung huntu, sarta nurunkeun risiko gangguan sendi kawas osteoporosis jeung arthritis. Lobana kadar fosfor dina papéda ogé kanyahoan bisa mantuan ngalancarkeun prosés kiih, anu sacara teu langsung ngarojong gawé ginjal dina miceun zat-zat sésa kawas asam urat jeung kaleuwihan cai sacara optimal. Ku sagala kahadéan éta, papéda anu bébas gluten ieu cocog pisan diasupkeun kana menu dahar sapopoé saliku kadaharan anu loba gizi demi ngawujudkeun kaséhatan kulawarga sagemblengna.<ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/jarang-diketahui-ini-4-manfaat-tepung-sagu-bagi-kesehatan|title=Jarang Diketahui, Ini 4 Manfaat Tepung Sagu bagi Kesehatan|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} avxthvta7ru8zooa3j6h3wgx56j5fwf 710103 710102 2026-06-05T23:35:15Z Pijri Paijar 27067 /* Mangpaat keur kaséhatan */ 710103 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Papeda, Kuah Kuning, Ikan Tude Bakar 2.jpg|jmpl|306x306px|Papéda anu dituang jeung kuah kuning]] '''Papéda''' téh kadaharan wujud bubur [[sagu]] anu asalna ti [[Kapuloan Maluku]] jeung basisir kulon Papua. Ieu kadaharan biasana disuguhkeun jeung lauk tongkol atawa bubara anu dibumbuan ku konéng. Papéda warnana bodas sarta téksturna leueur kentel jiga elém kalayan rasa anu tawar.<ref>{{Cite web|url=http://mediapublica.co/2013/04/02/papeda-makanan-khas-dari-timur-indonesia/|title=Papeda Makanan Khas dari Timur Indonesia|website=Media Publica}}</ref> Papéda mangrupa kadaharan anu loba ngandung serat, saeutik [[Kolesterol|koléstérol]], jeung ngandung gizi pisan.<ref>{{Cite news|title=Papeda, Makanan Sehat Khas Papua - Tribunnews.com|url=https://www.tribunnews.com/lifestyle/2013/12/10/papeda-makanan-sehat-khas-papua|newspaper=Tribunnews.com|access-date=2026-06-04|language=id-ID}}</ref> == Sajarah == Di rupa-rupa wilayah basisir jeung dataran handap di Papua, sagu teh jadi bahan dasar keur rupa-rupa kadaharan. [[Sagu bakar]], [[sagu lempeng]], jeung [[sagu bola]] jadi kadaharan anu panglobana dipikawanoh di sababaraha pelosok Papua, hususna dina tradisi kulinér masarakat adat di [[Kabupatén Mappi]], [[Asmat]], nepi ka [[Mimika]]. Papéda mangrupa salah sahiji olahan has sagu anu babari pisan kapanggihna, utamana di Wilayah Maluku jeung Papua. Antropolog sarta Ketua Lembaga Riset Papua, [[Johszua Robert Mansoben]], nyebutkeun yén papéda leuwih dipikawanoh sacara lega dina tradisi masarakat adat [[Sentani]] di Situ Sentani, Taikat di Arso, sarta [[Manokwari]].<ref>{{Cite news|title=Belanga dan Papeda|url=http://nationalgeographic.co.id/berita/2013/12/belanga-dan-papeda|newspaper=National Geographic Indonesia|access-date=2026-06-04}}</ref> [[Gambar:Sagu Sorong.jpg|kiri|jmpl|267x267px|Prosés nyieun sagu]] Keur masarakat di Papua jeung Maluku, papéda téh lain saukur kadaharan biasa. Malah, papéda mah dihormat jeung disakralkeun kulantaran remen disuguhkeun dina upacara-upacara adat, sabab mitologi sagu dianggap salaku lalakon kajadian manusa.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/manokwari/kuliner/550395/mengenal-sejarah-papeda-makanan-khas-papua-dan-maluku|title=Mengenal Sejarah Papeda Makanan Khas Papua Dan Maluku|first=Primanitasri|website=RRI|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salah sahijina, papéda mindeng disuguhkeun dina upacara ''[[Watani Kame]]''. Upacara éta diayakeun salaku tanda anggeusna siklus kapapaténan saurang jalma. Kadaharan papéda ieu bakal dibagikeun ka jalma-jalma anu mangmantuangkeun dina éta upacara. Salian ti urusan maot, papéda ogé jadi suguhan penting dina upacara kalahiran anak munggaran di [[Inanwatan]], [[Sorong Kidul]], [[Papua Kulon]]. Dina upacara ieu, papéda biasana disuguhkeun bareng jeung daging babi. Masih di Inanwatan, papéda gé mindeng didahar ku kaum awéwé keur nahan rasa peurih pas keur ditato.<ref name=":0" /> Henteu ngan di Papua hungkul, papéda ogé jadi kadaharan penting dina siklus kahirupan sélér [[Nuaulu]] di [[Pulo Seram]], Maluku. Papéda anu disebut salaku ''sonar monne'' ieu teh jadi suguhan dina ritual parayaan mangsa pubertas saurang parawan. Tapi, sélér Nuaulu jeung sélér Huaulu nyaram awéwé anu keur héd keur ngasakeun papéda kulantaran dianggap tabu.<ref name=":0" /> == Variasi kaolahan == Dina tradisi kulinér masarakat Papua jeung Maluku, papéda ilaharna didahar bareng jeung lauk [[tongkol]] salaku deungeun utamana.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://femina.co.id/article/papeda--maluku--bubur--lem--segar-bergizi|title=Papeda, Maluku: Bubur 'Lem' Segar Bergizi|last=Indonesia|first=Femina|website=femina.co.id|language=Indonesia|accessdate=2026-06-05}}</ref> Sanajan kitu, rupa-rupa cara nyuguhkeun papéda téh kaitung loba sabab ieu kadaharan ogé bisa dicampur jeung jenis lauk laut séjénna, kawas lauk [[kakap beureum]] jeung lauk [[bubara]]. Sifat papeda anu babari dipasangkan jeung rupa-rupa deungeun sangu ngajadikeun ieu kadaharan poko. Salian ti disuguhkeun jeung [[lauk kuah konéng]] anu loba samara, papéda ogé bisa didahar bareng jeung [[sayur ganemo]].<ref>{{Cite web|url=https://potretmaluku.id/talucu-lidah-di-ikan-kuah-kuning/|title=Talucu Lidah Di Ikan Kuah Kuning - Potretmaluku.id|last=adminpotret|language=en-US|accessdate=2026-06-05}}</ref> Ieu menu panyeling téh mangrupa olahan has tina bahan dasar daun [[tangkil]] ''(melinjo)'' ngora anu ditumis jeung kembang gedang ngora sarta cabé beureum, anu méré kasaimbangan [[nutrisi]] jeung rasa kana sagala kadaharan anu disuguhkeun.<ref name=":1" /> == Mangpaat keur kaséhatan == Papéda kadaharan tradisional has [[Indonésia Wétan]] anu bahanna tina sagu, boga rupa-rupa mangpaat keur kasehatan awak kulantaran kandungan nutrisina anu loba jeung alami. Salaku sumber karbohidrat kompléks, papéda sanggup méré énergi tambahan sacara instan sarta ngajaga stamina awak sangkan tetep fit salila aktivitas, kalayan éfék matak waregna leuwih lila tibatan sangu. Salian ti jadi bahan bakar awak, ngadahar papéda ogé alus pisan keur ngalancarkeun panyatélan (pencernaan) jeung nyegah hésé ngising (sembelit) berkat kandungan [[serat]] jeung [[pati résistan]] di jerona. Pati résistan ieu fungsina salaku [[Prébiotik (giji)|prébiotik]] anu méré nutrisi keur [[baktéri]] alus di jero peujit, nepi ka kasaimbangan [[mikrobioma]] dina panyatélan tetep terjaga kalayan hadé.<ref>{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/4253243/lima-manfaat-papeda-untuk-kesehatan|title=Lima manfaat papeda untuk kesehatan|last=antaranews.com|website=Antara News|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oresa.id/news/133/ternyata-papeda-kaya-akan-manfaat-lho-apa-saja-ya-cek-di-sini-yuk|title=TERNYATA PAPEDA KAYA AKAN MANFAAT LHO.. APA SAJA YA? CEK DI SINI YUK..|website=oresa.id|language=en|accessdate=2026-06-04}}</ref> Henteu ngan mangfaat keur panyatélan hungkul, kulinér anu téksturna kenyel ieu ogé boga peran penting dina ngajaga kaséhatan [[jantung]] jeung urat getih. Kandungan [[antioksidan]] [[polifénol]], kawas [[flavonoid]] jeung [[tanin]] di jero sagu, éféktif pisan keur ngalawan radikal bébas, neken kadar [[Kolesterol|koléstérol jahat]] (LDL) sarta [[trigliserida]], jeung ningkatkeun koléstérol alus (HDL). Alhasil, risiko ayana plak dina urat getih anu bisa ngabalukarkeun serangan jantung jeung ''stroke'' bisa dikurangan. Mangpaat ieu bakal leuwih optimal berkat ayana kandungan [[kalium]] anu mantuan ngaléasankeun kategangan pinding urat getih sarta mantuan awak miceun kaleuwihan uyah ngaliwatan cikiih, nepi ka tekanan getih tetep stabil. Keur jalma anu boga panyakit diabétés atawa anu hayang ngontrol gula getih, papéda ogé bisa jadi pilihan kadaharan anu aman sabab pati resistanna sanggup ningkatkeun métabolismé jeung nyegah naékna kadar glukosa sacara drastis sanggeus dahar.<ref>{{Cite web|url=https://www.alodokter.com/manfaat-sagu-mulai-dari-makanan-pokok-hingga-industri-tekstil|title=6 Manfaat Sagu bagi Kesehatan yang Sayang untuk Dilewatkan|website=Alodokter|accessdate=2026-06-04}}</ref> Salian ti éta, papéda méré dampak positif keur sistem struktur jeung ékskrési (pembuangan) awak. Kandungan mineral penting kawas [[kalsium]], [[fosfor]], jeung [[magnésium]] di jerona fungsina aktip keur nguatkeun struktur [[tulang]] jeung [[huntu]], sarta nurunkeun risiko gangguan sendi kawas [[ostéoporosis]] jeung [[arthritis]]. Lobana kadar fosfor dina papéda ogé kanyahoan bisa mantuan ngalancarkeun prosés kiih, anu sacara teu langsung ngarojong gawé [[Kabubuahan|ginjal]] dina miceun zat-zat sésa kawas [[asam urat]] jeung kaleuwihan cai sacara optimal. Ku sagala kahadéan éta, papéda anu bébas [[Glutamin|gluten]] ieu cocog pisan diasupkeun kana menu dahar sapopoé salaku kadaharan anu loba gizi demi ngawujudkeun kaséhatan kulawarga sagemblengna.<ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/jarang-diketahui-ini-4-manfaat-tepung-sagu-bagi-kesehatan|title=Jarang Diketahui, Ini 4 Manfaat Tepung Sagu bagi Kesehatan|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-06-04}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} d3vthxf60tgcxlkt6fdv3v7ex67x5xz 0 108674 710104 2026-06-05T23:44:24Z Pijri Paijar 27067 Nyieun kaca anyar '''Gandrum timorénsé''', anu ilaharna katelah ku sebutan ''Downs sorghum'', mangrupa tutuwuhan jukut tropis taunan asal [[Asia]] jeung Australasia anu asli ti [[Pulo Timor]], sarta [[Australia]] di bagian kaler wilayah Teritorial Kalér, [[Queensland]], jeung [[Australia Kulon]]<ref>{{Cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=403201|title=Sorghum timorense (Kunth) Büse GRIN-Global|website=npgsweb.ars-grin.gov|accessdate=2026-06-05}}</r... 710104 wikitext text/x-wiki '''Gandrum timorénsé''', anu ilaharna katelah ku sebutan ''Downs sorghum'', mangrupa tutuwuhan jukut tropis taunan asal [[Asia]] jeung Australasia anu asli ti [[Pulo Timor]], sarta [[Australia]] di bagian kaler wilayah Teritorial Kalér, [[Queensland]], jeung [[Australia Kulon]]<ref>{{Cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=403201|title=Sorghum timorense (Kunth) Büse GRIN-Global|website=npgsweb.ars-grin.gov|accessdate=2026-06-05}}</ref> (tumuwuh subur di wewengkon ti mimiti [[Kimberley]] nepi ka [[Pilbara]]). == Référénsi == pqlkurzv1i0y7997ecxnyqjantfcp81 710105 710104 2026-06-05T23:48:30Z Pijri Paijar 27067 710105 wikitext text/x-wiki '''Gandrum timorénsé''', anu ilaharna katelah ku sebutan ''Downs sorghum'', mangrupa tutuwuhan jukut tropis taunan asal [[Asia]] jeung Australasia anu asli ti [[Pulo Timor]], sarta [[Australia]] di bagian kaler wilayah Teritorial Kalér, [[Queensland]], jeung [[Australia Kulon]]<ref>{{Cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=403201|title=Sorghum timorense (Kunth) Büse GRIN-Global|website=npgsweb.ars-grin.gov|accessdate=2026-06-05}}</ref> (tumuwuh subur di wewengkon ti mimiti [[Kimberley]] nepi ka [[Pilbara]]). == Morfologi Tangkal, Daun, jeung Kembang == Tangkalna (panjangna 30–300 cm × diaméter 7–13 mm) tumuwuh jejeg atawa bengkung dumadakan, lemes atawa siga anu aya lapisan tipis kawas bubuk bodas, tapi aya buuk lemes nepi ka nembongkeun bulu salunget dina bagian buku-bukuna (buku tangkal), sarta boga saeutik régang gigir. Akarna henteu kaluar tina buku tangkal, tapi sabagian bisa aya di luhureun taneuh keur nahan sangkan tangkalna nangtung pageuh. Palapis daunna (palapah) aya anu gundul (euweuh buluan) atawa aya bulu lemes pisan, sakapeung mah euweuh bulu dina bagean luhurna, atawa buluan kandel. Ligula (panjangna 1.3–3.5 mm) euweuh bulu sikatna. Lambaran daunna lemes atawa aya buluan saeutik (panjangna 30–60 cm × lébar 5–10 mm), bisa lempeng atawa ngagulung, sarta tungtungna nyungcung leutik jiga benang. Lamun permukaan lambaran daunna aya buluan, éta bulu téh kaluar tina bintil-bintil leutik.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.kew.org/data/grasses-db/www/imp09529.htm|title=RBG Kew: GrassBase - Sorghum timorense Description|website=www.kew.org|accessdate=2026-06-05}}</ref> Kembangna téh mangrupa rorompok kembang (infloresénsi) wujud malai anu ngariung kentel atawa rada mekar (panjangna 15–40 cm), di mana unggal régangna tungtungna mangrupa sagagang kembang (rasém) tunggal. Sumbu utama malaina mah lemes. Régang malaina aya nu nyiku atawa rata, katembongna kawas nu pinuh ku kerak leutik, sarta jabrig ku bulu panjang anu hipu, jeung boga bagian bongkot (''pulvini'') anu ngabareuhan; bagian kélék régangna aya nu gundul atawa buluan, jeung bagian tungtungna mah buluan. Régang utama dina malai (panjangna 2–11 cm) euweuh régang leutik deui.<ref name=":0" /> Dina sagagang kembang (rasém) ukur aya saeutik kembang leutik anu subur (''fertile spikelets'', sakitar dua nepi ka 10 kembang subur per gagang). Tangkal utama (panjangna 5–6 mm antarbuku) bentukna lempeng, aya bulu sikat dina bagian gigirna, gampang potong dina bagian bukuna, sarta tungtungna ngetrok modél miring dumadakan.<ref name=":0" /> == Référénsi == 570wn6oydokngvlbzr7fcz8t09n8uk3 710106 710105 2026-06-05T23:51:11Z Pijri Paijar 27067 710106 wikitext text/x-wiki '''Gandrum timorénsé''' ''(sorghum timorense)'', anu ilaharna katelah ku sebutan ''Downs sorghum'', mangrupa tutuwuhan jukut tropis taunan asal [[Asia]] jeung Australasia anu asli ti [[Pulo Timor]], sarta [[Australia]] di bagian kaler wilayah Teritorial Kalér, [[Queensland]], jeung [[Australia Kulon]]<ref>{{Cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=403201|title=Sorghum timorense (Kunth) Büse GRIN-Global|website=npgsweb.ars-grin.gov|accessdate=2026-06-05}}</ref> (tumuwuh subur di wewengkon ti mimiti [[Kimberley]] nepi ka [[Pilbara]]). Gandrum timorénsé kaasup kana famili [[Poaceae]], ordo [[Poales]], kelas [[Liliopsida]]. Dumasar kana data anu kakumpul, spésiés ieu geus kacatet lobana 20 kali di [[Indonésia]], sumebar di 0 propinsi. Catetan munggaran kacatet dina taun 1803.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gbif.co.id/spesies/sorghum-timorense|title=Sorghum timorense (Sorghum timorense)|last=Nusantara|first=Biodiversitas|website=Biodiversitas Nusantara|language=id|accessdate=2026-06-05}}</ref> Data distribusi ieu némbongkeun akumulasi tina rupa-rupa kagiatan kalangsungan (survéi), panalungtikan, jeung kontribusi ''citizen science'' (élmu masarakat). Pola distribusi anu kacatet bisa jadi teu sagemblengna ngagambarkeun panyebaran alami spésiés, sabab kapangaruhan ku inténsitas panalungtikan di unggal wilayah.<ref name=":1" /> Trén observasi taunan ''Sorghum timorense'' kaitung rada stabil dina période pamungkas dibandingkeun jeung taun saacanna, kalayan catetan munggaran dina taun 1803.<ref name=":1" /> == Morfologi Tangkal, Daun, jeung Kembang == Tangkalna (panjangna 30–300 cm × diaméter 7–13 mm) tumuwuh jejeg atawa bengkung dumadakan, lemes atawa siga anu aya lapisan tipis kawas bubuk bodas, tapi aya buuk lemes nepi ka nembongkeun bulu salunget dina bagian buku-bukuna (buku tangkal), sarta boga saeutik régang gigir. Akarna henteu kaluar tina buku tangkal, tapi sabagian bisa aya di luhureun taneuh keur nahan sangkan tangkalna nangtung pageuh. Palapis daunna (palapah) aya anu gundul (euweuh buluan) atawa aya bulu lemes pisan, sakapeung mah euweuh bulu dina bagean luhurna, atawa buluan kandel. Ligula (panjangna 1.3–3.5 mm) euweuh bulu sikatna. Lambaran daunna lemes atawa aya buluan saeutik (panjangna 30–60 cm × lébar 5–10 mm), bisa lempeng atawa ngagulung, sarta tungtungna nyungcung leutik jiga benang. Lamun permukaan lambaran daunna aya buluan, éta bulu téh kaluar tina bintil-bintil leutik.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.kew.org/data/grasses-db/www/imp09529.htm|title=RBG Kew: GrassBase - Sorghum timorense Description|website=www.kew.org|accessdate=2026-06-05}}</ref> Kembangna téh mangrupa rorompok kembang (infloresénsi) wujud malai anu ngariung kentel atawa rada mekar (panjangna 15–40 cm), di mana unggal régangna tungtungna mangrupa sagagang kembang (rasém) tunggal. Sumbu utama malaina mah lemes. Régang malaina aya nu nyiku atawa rata, katembongna kawas nu pinuh ku kerak leutik, sarta jabrig ku bulu panjang anu hipu, jeung boga bagian bongkot (''pulvini'') anu ngabareuhan; bagian kélék régangna aya nu gundul atawa buluan, jeung bagian tungtungna mah buluan. Régang utama dina malai (panjangna 2–11 cm) euweuh régang leutik deui.<ref name=":0" /> Dina sagagang kembang (rasém) ukur aya saeutik kembang leutik anu subur (''fertile spikelets'', sakitar dua nepi ka 10 kembang subur per gagang). Tangkal utama (panjangna 5–6 mm antarbuku) bentukna lempeng, aya bulu sikat dina bagian gigirna, gampang potong dina bagian bukuna, sarta tungtungna ngetrok modél miring dumadakan.<ref name=":0" /> == Référénsi == q3x9djkgq7atuqhrsptc8lit644xyau 710107 710106 2026-06-05T23:52:02Z Pijri Paijar 27067 710107 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Sorghum timorense.jpg|jmpl|286x286px|Gandrum timorénsé]] '''Gandrum timorénsé''' ''(sorghum timorense)'', anu ilaharna katelah ku sebutan ''Downs sorghum'', mangrupa tutuwuhan jukut tropis taunan asal [[Asia]] jeung Australasia anu asli ti [[Pulo Timor]], sarta [[Australia]] di bagian kaler wilayah Teritorial Kalér, [[Queensland]], jeung [[Australia Kulon]]<ref>{{Cite web|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=403201|title=Sorghum timorense (Kunth) Büse GRIN-Global|website=npgsweb.ars-grin.gov|accessdate=2026-06-05}}</ref> (tumuwuh subur di wewengkon ti mimiti [[Kimberley]] nepi ka [[Pilbara]]). Gandrum timorénsé kaasup kana famili [[Poaceae]], ordo [[Poales]], kelas [[Liliopsida]]. Dumasar kana data anu kakumpul, spésiés ieu geus kacatet lobana 20 kali di [[Indonésia]], sumebar di 0 propinsi. Catetan munggaran kacatet dina taun 1803.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gbif.co.id/spesies/sorghum-timorense|title=Sorghum timorense (Sorghum timorense)|last=Nusantara|first=Biodiversitas|website=Biodiversitas Nusantara|language=id|accessdate=2026-06-05}}</ref> Data distribusi ieu némbongkeun akumulasi tina rupa-rupa kagiatan kalangsungan (survéi), panalungtikan, jeung kontribusi ''citizen science'' (élmu masarakat). Pola distribusi anu kacatet bisa jadi teu sagemblengna ngagambarkeun panyebaran alami spésiés, sabab kapangaruhan ku inténsitas panalungtikan di unggal wilayah.<ref name=":1" /> Trén observasi taunan ''Sorghum timorense'' kaitung rada stabil dina période pamungkas dibandingkeun jeung taun saacanna, kalayan catetan munggaran dina taun 1803.<ref name=":1" /> == Morfologi Tangkal, Daun, jeung Kembang == Tangkalna (panjangna 30–300 cm × diaméter 7–13 mm) tumuwuh jejeg atawa bengkung dumadakan, lemes atawa siga anu aya lapisan tipis kawas bubuk bodas, tapi aya buuk lemes nepi ka nembongkeun bulu salunget dina bagian buku-bukuna (buku tangkal), sarta boga saeutik régang gigir. Akarna henteu kaluar tina buku tangkal, tapi sabagian bisa aya di luhureun taneuh keur nahan sangkan tangkalna nangtung pageuh. Palapis daunna (palapah) aya anu gundul (euweuh buluan) atawa aya bulu lemes pisan, sakapeung mah euweuh bulu dina bagean luhurna, atawa buluan kandel. Ligula (panjangna 1.3–3.5 mm) euweuh bulu sikatna. Lambaran daunna lemes atawa aya buluan saeutik (panjangna 30–60 cm × lébar 5–10 mm), bisa lempeng atawa ngagulung, sarta tungtungna nyungcung leutik jiga benang. Lamun permukaan lambaran daunna aya buluan, éta bulu téh kaluar tina bintil-bintil leutik.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.kew.org/data/grasses-db/www/imp09529.htm|title=RBG Kew: GrassBase - Sorghum timorense Description|website=www.kew.org|accessdate=2026-06-05}}</ref> Kembangna téh mangrupa rorompok kembang (infloresénsi) wujud malai anu ngariung kentel atawa rada mekar (panjangna 15–40 cm), di mana unggal régangna tungtungna mangrupa sagagang kembang (rasém) tunggal. Sumbu utama malaina mah lemes. Régang malaina aya nu nyiku atawa rata, katembongna kawas nu pinuh ku kerak leutik, sarta jabrig ku bulu panjang anu hipu, jeung boga bagian bongkot (''pulvini'') anu ngabareuhan; bagian kélék régangna aya nu gundul atawa buluan, jeung bagian tungtungna mah buluan. Régang utama dina malai (panjangna 2–11 cm) euweuh régang leutik deui.<ref name=":0" /> Dina sagagang kembang (rasém) ukur aya saeutik kembang leutik anu subur (''fertile spikelets'', sakitar dua nepi ka 10 kembang subur per gagang). Tangkal utama (panjangna 5–6 mm antarbuku) bentukna lempeng, aya bulu sikat dina bagian gigirna, gampang potong dina bagian bukuna, sarta tungtungna ngetrok modél miring dumadakan.<ref name=":0" /> == Référénsi == tpu936ms7wdlj305jul1ykg49t857sp 0 108675 710108 2026-06-05T23:55:23Z Pijri Paijar 27067 Nyieun kaca anyar '''Sagu hutan''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. 710108 wikitext text/x-wiki '''Sagu hutan''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. oohpl0u75omahjjfq8lixvuhomiimnx 710109 710108 2026-06-05T23:55:40Z Pijri Paijar 27067 710109 wikitext text/x-wiki '''Sagu leuweung''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. dpimnfs5x08a6efrz3g0oq3z7g76hbd 710110 710109 2026-06-05T23:58:36Z Pijri Paijar 27067 710110 wikitext text/x-wiki '''Sagu leuweung''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. == Morfologi == Mirip jeung dulurna, nyaéta ''wanga'', tangkal palem ieu tumuwuh ajeg, lempeng, nyorangan, tur katembong éndah pisan. Kalayan jangkungna anu bisa nepi ka 50 m, sagu leuweung téh mangrupa tangkal palem pangjangkungna kadua sanggeus ''Ceroxylon alpinum''.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.llifle.net/Encyclopedia/PALMS_AND_CYCADS/Family/Arecaceae/28542/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris|website=www.llifle.net|accessdate=2026-06-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://palmpedia.net/wiki/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris - Palmpedia - Palm Grower's Guide|website=palmpedia.net|accessdate=2026-06-05}}</ref> Tangkalna warna héjo ngagurilap, robah jadi semu coklat di bagian handapna, sarta dihias ku cingcin-cingcin bodas urut napelna palapah daun; diaméter tangkalna nepi ka 30–45 cm.<ref name=":0" /> Daunna mangrupa daun majemuk nyirip genap, ukuranna gedé, panjangna bisa nepi ka 6 m, sarta melengkung; kalayan gagang daun sakitar 1,8 m jeung lambaran anak daun sapanjang 1 m. Palapah jeung tulang utama daunna warna kulawu semu bodas, jiga anu dikasuran ku bedak, sarta aya cucuk warna konéng pias kaemasan anu panjang tur lentur, disusun ngajajar. Ieu tutuwuhan téh berumah dua (''dioesis''); kembangna kaluar tina kélék daun, ngalunyang lila kalayan tungtungna ngagantung, panjangna nepi ka 2 m, warnana konéng pias.<ref name=":0" /> Buahna ukuranana laleutik jiga buah rotan (hoé), wujudna buleud endog nepi ka lonyod (''ellipsoide''), sarta ditiupan ku 13–15 jajaran sisik ka arah nangtung (vértikal). == Référénsi == 9ee03jqa955e6qgt0nyr1ssl02nrt85 710111 710110 2026-06-05T23:59:55Z Pijri Paijar 27067 710111 wikitext text/x-wiki '''Sagu leuweung''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. == Morfologi == Mirip jeung dulurna, nyaéta ''wanga'', tangkal palem ieu tumuwuh ajeg, lempeng, nyorangan, tur katembong éndah pisan. Kalayan jangkungna anu bisa nepi ka 50 m, sagu leuweung téh mangrupa tangkal palem pangjangkungna kadua sanggeus ''Ceroxylon alpinum''.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.llifle.net/Encyclopedia/PALMS_AND_CYCADS/Family/Arecaceae/28542/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris|website=www.llifle.net|accessdate=2026-06-05}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://palmpedia.net/wiki/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris - Palmpedia - Palm Grower's Guide|website=palmpedia.net|accessdate=2026-06-05}}</ref> Tangkalna warna héjo ngagurilap, robah jadi semu coklat di bagian handapna, sarta dihias ku cingcin-cingcin bodas urut napelna palapah daun; diaméter tangkalna nepi ka 30–45 cm.<ref name=":0" /> Daunna mangrupa daun majemuk nyirip genap, ukuranna gedé, panjangna bisa nepi ka 6 m, sarta melengkung; kalayan gagang daun sakitar 1,8 m jeung lambaran anak daun sapanjang 1 m. Palapah jeung tulang utama daunna warna kulawu semu bodas, jiga anu dikasuran ku bedak, sarta aya cucuk warna konéng pias kaemasan anu panjang tur lentur, disusun ngajajar. Ieu tutuwuhan téh berumah dua (''dioesis''); kembangna kaluar tina kélék daun, ngalunyang lila kalayan tungtungna ngagantung, panjangna nepi ka 2 m, warnana konéng pias.<ref name=":0" /> Buahna ukuranana laleutik jiga buah rotan (hoé), wujudna buleud endog nepi ka lonyod (''ellipsoide''), sarta ditiupan ku 13–15 jajaran sisik ka arah nangtung (vértikal). == Agihan jeung ékologi == Sagu leuweung nyebar luas di Kapuloan Maluku nepi ka Papua, di dataran handap nepi ka luhurna tempat 300 mdpl. Palem ieu mangrupa tutuwuhan leuweung sekunder, anu remen tumuwuh di urut aliran lahar (lava) anu geus ruksak/nyerep, sisi walungan, sarta sisi leuweung. Turunan (binih/semai) sagu leuweung boga sipat ''heliofil'', nyaéta resep pisan kana loba cahaya panonpoé.<ref name=":1" /> == Référénsi == c5ux6ykoi0g16rfrijx5pz7i74refsm 710112 710111 2026-06-06T00:02:07Z Pijri Paijar 27067 710112 wikitext text/x-wiki '''Sagu leuweung''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. == Morfologi == Mirip jeung dulurna, nyaéta ''wanga'', tangkal palem ieu tumuwuh ajeg, lempeng, nyorangan, tur katembong éndah pisan. Kalayan jangkungna anu bisa nepi ka 50 m, sagu leuweung téh mangrupa tangkal palem pangjangkungna kadua sanggeus ''Ceroxylon alpinum''.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.llifle.net/Encyclopedia/PALMS_AND_CYCADS/Family/Arecaceae/28542/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris|website=www.llifle.net|accessdate=2026-06-05}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://palmpedia.net/wiki/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris - Palmpedia - Palm Grower's Guide|website=palmpedia.net|accessdate=2026-06-05}}</ref> Tangkalna warna héjo ngagurilap, robah jadi semu coklat di bagian handapna, sarta dihias ku cingcin-cingcin bodas urut napelna palapah daun; diaméter tangkalna nepi ka 30–45 cm.<ref name=":0" /> Daunna mangrupa daun majemuk nyirip genap, ukuranna gedé, panjangna bisa nepi ka 6 m, sarta melengkung; kalayan gagang daun sakitar 1,8 m jeung lambaran anak daun sapanjang 1 m. Palapah jeung tulang utama daunna warna kulawu semu bodas, jiga anu dikasuran ku bedak, sarta aya cucuk warna konéng pias kaemasan anu panjang tur lentur, disusun ngajajar. Ieu tutuwuhan téh berumah dua (''dioesis''); kembangna kaluar tina kélék daun, ngalunyang lila kalayan tungtungna ngagantung, panjangna nepi ka 2 m, warnana konéng pias.<ref name=":0" /> Buahna ukuranana laleutik jiga buah rotan (hoé), wujudna buleud endog nepi ka lonyod (''ellipsoide''), sarta ditiupan ku 13–15 jajaran sisik ka arah nangtung (vértikal). == Agihan jeung ékologi == Sagu leuweung nyebar luas di Kapuloan Maluku nepi ka Papua, di dataran handap nepi ka luhurna tempat 300 mdpl. Palem ieu mangrupa tutuwuhan leuweung sekunder, anu remen tumuwuh di urut aliran lahar (lava) anu geus ruksak/nyerep, sisi walungan, sarta sisi leuweung. Turunan (binih/semai) sagu leuweung boga sipat ''heliofil'', nyaéta resep pisan kana loba cahaya panonpoé.<ref name=":1" /> == Mangpaat == Tangkalna anu lempeng jeung buleud gilig sarta boga kai anu teuas, remen dimangpaatkeun salaku bahan wangunan. Kai ieu dibeulahan jadi siga papan anu disebut ruyung. Di wilayah Pagunungan Cyclops di Papua, ruyung sagu lalaki ieu dipaké keur lanté imah atawa saung. Bagian jero tangkalna anu hipu (empulur) dipaké keur ngingu hileud sagu. Daun-daunna dipaké salaku bahan keur hateup imah.[10] Daunna anu can mekar (janur), jaman baheula mah diolah keur ngahasilkeun serat anu engkéna sanggeus diwarnaan, dipaké salaku benang atawa ditenun.<ref>{{Cite book|title=Herbarium amboinense :plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres &amp;amp; aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod &amp;amp; insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta /omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, &amp;amp; duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, &amp;amp; in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [-sexta].|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/10351|publisher=Apud Fransicum Changuion, Joannem Catuffe, Hermannum Uytwerf,|date=1741|location=Amstelaedami :|volume=v.1|doi=10.5962/bhl.title.569|language=en|first=Georg Eberhard|last=Rumpf}}</ref> Tangkalna anu éndah ogé remen dipelak salaku tangkal hias.<ref name=":1" /> == Référénsi == 9pw22fyxjh6dmhwkbekckdvynubgzrf 710113 710112 2026-06-06T00:04:31Z Pijri Paijar 27067 710113 wikitext text/x-wiki '''Sagu leuweung''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. == Morfologi == Mirip jeung dulurna, nyaéta ''wanga'', tangkal palem ieu tumuwuh ajeg, lempeng, nyorangan, tur katembong éndah pisan. Kalayan jangkungna anu bisa nepi ka 50 m, sagu leuweung téh mangrupa tangkal palem pangjangkungna kadua sanggeus ''Ceroxylon alpinum''.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.llifle.net/Encyclopedia/PALMS_AND_CYCADS/Family/Arecaceae/28542/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris|website=www.llifle.net|accessdate=2026-06-05}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://palmpedia.net/wiki/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris - Palmpedia - Palm Grower's Guide|website=palmpedia.net|accessdate=2026-06-05}}</ref> Tangkalna warna héjo ngagurilap, robah jadi semu coklat di bagian handapna, sarta dihias ku cingcin-cingcin bodas urut napelna palapah daun; diaméter tangkalna nepi ka 30–45 cm.<ref name=":0" /> Daunna mangrupa daun majemuk nyirip genap, ukuranna gedé, panjangna bisa nepi ka 6 m, sarta melengkung; kalayan gagang daun sakitar 1,8 m jeung lambaran anak daun sapanjang 1 m. Palapah jeung tulang utama daunna warna kulawu semu bodas, jiga anu dikasuran ku bedak, sarta aya cucuk warna konéng pias kaemasan anu panjang tur lentur, disusun ngajajar. Ieu tutuwuhan téh berumah dua (''dioesis''); kembangna kaluar tina kélék daun, ngalunyang lila kalayan tungtungna ngagantung, panjangna nepi ka 2 m, warnana konéng pias.<ref name=":0" /> Buahna ukuranana laleutik jiga buah rotan (hoé), wujudna buleud endog nepi ka lonyod (''ellipsoide''), sarta ditiupan ku 13–15 jajaran sisik ka arah nangtung (vértikal). == Agihan jeung ékologi == Sagu leuweung nyebar luas di Kapuloan Maluku nepi ka Papua, di dataran handap nepi ka luhurna tempat 300 mdpl. Palem ieu mangrupa tutuwuhan leuweung sekunder, anu remen tumuwuh di urut aliran lahar (lava) anu geus ruksak/nyerep, sisi walungan, sarta sisi leuweung. Turunan (binih/semai) sagu leuweung boga sipat ''heliofil'', nyaéta resep pisan kana loba cahaya panonpoé.<ref name=":1" /> == Mangpaat == Tangkalna anu lempeng jeung buleud gilig sarta boga kai anu teuas, remen dimangpaatkeun salaku bahan wangunan. Kai ieu dibeulahan jadi siga papan anu disebut ruyung. Di wilayah Pagunungan Cyclops di Papua, ruyung sagu lalaki ieu dipaké keur lanté imah atawa saung. Bagian jero tangkalna anu hipu (empulur) dipaké keur ngingu hileud sagu. Daun-daunna dipaké salaku bahan keur hateup imah.[10] Daunna anu can mekar (janur), jaman baheula mah diolah keur ngahasilkeun serat anu engkéna sanggeus diwarnaan, dipaké salaku benang atawa ditenun.<ref>{{Cite book|title=Herbarium amboinense :plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres &amp;amp; aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod &amp;amp; insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta /omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, &amp;amp; duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, &amp;amp; in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [-sexta].|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/10351|publisher=Apud Fransicum Changuion, Joannem Catuffe, Hermannum Uytwerf,|date=1741|location=Amstelaedami :|volume=v.1|doi=10.5962/bhl.title.569|language=en|first=Georg Eberhard|last=Rumpf}}</ref> Tangkalna anu éndah ogé remen dipelak salaku tangkal hias.<ref name=":1" /> == Paduduluran == Pikeun mangpuluh-puluh taun, ''Pigafetta filaris'' dianggap sarua jeung sok silih luyukeun jeung wanga (''P. elata''), anu sabenerna mah panyebaranna terbatas di Sulawesi. Ieu pabalatak téh mimitina tina pernyataan Odoardo Beccari dina taun 1918,<ref>{{Cite journal|last=Royal Botanic Garden, Calcutta.|date=1918|title=Annals of the Royal Botanic Garden, Calcutta|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/84673|language=en|volume=v.12:pt.2 (1918)}}</ref> anu satuyuna diturutan ku loba panulis séjén. Karék dalapan puluh taun saenggeusna ieu kalepatan téh dilereskeun ku John Dransfield, sanajan saencana dina taun 1970-an manéhna geus kungsi diélingan ku pamajikanna, Soejatmi Dransfield, ngeunaan bédana éta dua spésiés. ''P. filaris'' mangrupa tutuwuhan dataran handap (nepi ka sakitar 300 m dpl) di Maluku jeung Papua, sedengkeun ''P. elata'' nyebar di pagunungan (600–1500 m dpl) di [[Sulawesi|Pulo Sulawesi]]. Palapah jeung tulang daun utama ''P. filaris'' warnana héjo ngora anu dihias ku warna kulawu semu bodas jiga divedakan, kalayan cucuk warna konéng pias kaemasan anu disusun ngajajar rada ranggang. Samentara palapah jeung tulang daun utama ''P. elata'' mah condong warna poék, kalayan cucuk anu ngajajar rapet warna semu hideung. Buah ''P. filaris'' umumna wujudna lonyod (''gelendong'', sabalikna ti ''P. elata'' anu condong buleud); ditiupan ku 13–15 jajaran (sabalikna ti ''P. elata'' anu 11–12 jajaran) sisik nu nutupan buah ka arah nangtung (vértikal); sarta eusina aya siki sahulu anu wujudna nyiku (sabalikna ti ''P. elata'' anu wujudna buleud pondok). == Référénsi == odlptchi53qj6wpe22u9l2tvpr43aa3 710114 710113 2026-06-06T00:05:49Z Pijri Paijar 27067 710114 wikitext text/x-wiki '''Sagu leuweung''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. == Étimologi == Ngaran margana dicokot tina ngaran Antonio Pigafetta (sakitar 1491–1534), saurang penjelajah bangsa Italia anu marengan sarta nyieun catetan lalampahan Ferdinand Magellan ngulilingan dunya.<ref>{{Cite web|url=https://www.palmweb.org/cdm_dataportal/taxon/298b6aaa-3dd7-495b-bc10-81bd86223225|title=Pigafetta (Blume) Becc., Malesia 1: 89 (1877) {{!}} PALMweb|website=www.palmweb.org|language=en-trans|accessdate=2026-06-06}}</ref> Epitet spésifikna, "filaris", asalna tina basa Latin anu hartina "jiga benang" (''filiform'', ''filamentous''); kamungkinan nujul kana pamangfaatan daun ngorana salaku sumber bahan tinunan di jaman baheula.<ref name=":0" /> == Morfologi == Mirip jeung dulurna, nyaéta ''wanga'', tangkal palem ieu tumuwuh ajeg, lempeng, nyorangan, tur katembong éndah pisan. Kalayan jangkungna anu bisa nepi ka 50 m, sagu leuweung téh mangrupa tangkal palem pangjangkungna kadua sanggeus ''Ceroxylon alpinum''.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.llifle.net/Encyclopedia/PALMS_AND_CYCADS/Family/Arecaceae/28542/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris|website=www.llifle.net|accessdate=2026-06-05}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://palmpedia.net/wiki/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris - Palmpedia - Palm Grower's Guide|website=palmpedia.net|accessdate=2026-06-05}}</ref> Tangkalna warna héjo ngagurilap, robah jadi semu coklat di bagian handapna, sarta dihias ku cingcin-cingcin bodas urut napelna palapah daun; diaméter tangkalna nepi ka 30–45 cm.<ref name=":0" /> Daunna mangrupa daun majemuk nyirip genap, ukuranna gedé, panjangna bisa nepi ka 6 m, sarta melengkung; kalayan gagang daun sakitar 1,8 m jeung lambaran anak daun sapanjang 1 m. Palapah jeung tulang utama daunna warna kulawu semu bodas, jiga anu dikasuran ku bedak, sarta aya cucuk warna konéng pias kaemasan anu panjang tur lentur, disusun ngajajar. Ieu tutuwuhan téh berumah dua (''dioesis''); kembangna kaluar tina kélék daun, ngalunyang lila kalayan tungtungna ngagantung, panjangna nepi ka 2 m, warnana konéng pias.<ref name=":0" /> Buahna ukuranana laleutik jiga buah rotan (hoé), wujudna buleud endog nepi ka lonyod (''ellipsoide''), sarta ditiupan ku 13–15 jajaran sisik ka arah nangtung (vértikal). == Agihan jeung ékologi == Sagu leuweung nyebar luas di Kapuloan Maluku nepi ka Papua, di dataran handap nepi ka luhurna tempat 300 mdpl. Palem ieu mangrupa tutuwuhan leuweung sekunder, anu remen tumuwuh di urut aliran lahar (lava) anu geus ruksak/nyerep, sisi walungan, sarta sisi leuweung. Turunan (binih/semai) sagu leuweung boga sipat ''heliofil'', nyaéta resep pisan kana loba cahaya panonpoé.<ref name=":1" /> == Mangpaat == Tangkalna anu lempeng jeung buleud gilig sarta boga kai anu teuas, remen dimangpaatkeun salaku bahan wangunan. Kai ieu dibeulahan jadi siga papan anu disebut ruyung. Di wilayah Pagunungan Cyclops di Papua, ruyung sagu lalaki ieu dipaké keur lanté imah atawa saung. Bagian jero tangkalna anu hipu (empulur) dipaké keur ngingu hileud sagu. Daun-daunna dipaké salaku bahan keur hateup imah.[10] Daunna anu can mekar (janur), jaman baheula mah diolah keur ngahasilkeun serat anu engkéna sanggeus diwarnaan, dipaké salaku benang atawa ditenun.<ref>{{Cite book|title=Herbarium amboinense :plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres &amp;amp; aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod &amp;amp; insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta /omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, &amp;amp; duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, &amp;amp; in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [-sexta].|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/10351|publisher=Apud Fransicum Changuion, Joannem Catuffe, Hermannum Uytwerf,|date=1741|location=Amstelaedami :|volume=v.1|doi=10.5962/bhl.title.569|language=en|first=Georg Eberhard|last=Rumpf}}</ref> Tangkalna anu éndah ogé remen dipelak salaku tangkal hias.<ref name=":1" /> == Paduduluran == Pikeun mangpuluh-puluh taun, ''Pigafetta filaris'' dianggap sarua jeung sok silih luyukeun jeung wanga (''P. elata''), anu sabenerna mah panyebaranna terbatas di Sulawesi. Ieu pabalatak téh mimitina tina pernyataan Odoardo Beccari dina taun 1918,<ref>{{Cite journal|last=Royal Botanic Garden, Calcutta.|date=1918|title=Annals of the Royal Botanic Garden, Calcutta|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/84673|language=en|volume=v.12:pt.2 (1918)}}</ref> anu satuyuna diturutan ku loba panulis séjén. Karék dalapan puluh taun saenggeusna ieu kalepatan téh dilereskeun ku John Dransfield, sanajan saencana dina taun 1970-an manéhna geus kungsi diélingan ku pamajikanna, Soejatmi Dransfield, ngeunaan bédana éta dua spésiés. ''P. filaris'' mangrupa tutuwuhan dataran handap (nepi ka sakitar 300 m dpl) di Maluku jeung Papua, sedengkeun ''P. elata'' nyebar di pagunungan (600–1500 m dpl) di [[Sulawesi|Pulo Sulawesi]]. Palapah jeung tulang daun utama ''P. filaris'' warnana héjo ngora anu dihias ku warna kulawu semu bodas jiga divedakan, kalayan cucuk warna konéng pias kaemasan anu disusun ngajajar rada ranggang. Samentara palapah jeung tulang daun utama ''P. elata'' mah condong warna poék, kalayan cucuk anu ngajajar rapet warna semu hideung. Buah ''P. filaris'' umumna wujudna lonyod (''gelendong'', sabalikna ti ''P. elata'' anu condong buleud); ditiupan ku 13–15 jajaran (sabalikna ti ''P. elata'' anu 11–12 jajaran) sisik nu nutupan buah ka arah nangtung (vértikal); sarta eusina aya siki sahulu anu wujudna nyiku (sabalikna ti ''P. elata'' anu wujudna buleud pondok). == Référénsi == jbr1613ek8iwj4lz1zph0lxgove1pe6 710115 710114 2026-06-06T00:07:31Z Pijri Paijar 27067 710115 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Pigaf filar 131129-42331 soq.JPG|jmpl|Sagu leuweung]] '''Sagu leuweung''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. == Étimologi == Ngaran margana dicokot tina ngaran Antonio Pigafetta (sakitar 1491–1534), saurang penjelajah bangsa Italia anu marengan sarta nyieun catetan lalampahan Ferdinand Magellan ngulilingan dunya.<ref>{{Cite web|url=https://www.palmweb.org/cdm_dataportal/taxon/298b6aaa-3dd7-495b-bc10-81bd86223225|title=Pigafetta (Blume) Becc., Malesia 1: 89 (1877) {{!}} PALMweb|website=www.palmweb.org|language=en-trans|accessdate=2026-06-06}}</ref> Epitet spésifikna, "filaris", asalna tina basa Latin anu hartina "jiga benang" (''filiform'', ''filamentous''); kamungkinan nujul kana pamangfaatan daun ngorana salaku sumber bahan tinunan di jaman baheula.<ref name=":0" /> == Morfologi == Mirip jeung dulurna, nyaéta ''wanga'', tangkal palem ieu tumuwuh ajeg, lempeng, nyorangan, tur katembong éndah pisan. Kalayan jangkungna anu bisa nepi ka 50 m, sagu leuweung téh mangrupa tangkal palem pangjangkungna kadua sanggeus ''Ceroxylon alpinum''.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.llifle.net/Encyclopedia/PALMS_AND_CYCADS/Family/Arecaceae/28542/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris|website=www.llifle.net|accessdate=2026-06-05}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://palmpedia.net/wiki/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris - Palmpedia - Palm Grower's Guide|website=palmpedia.net|accessdate=2026-06-05}}</ref> Tangkalna warna héjo ngagurilap, robah jadi semu coklat di bagian handapna, sarta dihias ku cingcin-cingcin bodas urut napelna palapah daun; diaméter tangkalna nepi ka 30–45 cm.<ref name=":0" /> Daunna mangrupa daun majemuk nyirip genap, ukuranna gedé, panjangna bisa nepi ka 6 m, sarta melengkung; kalayan gagang daun sakitar 1,8 m jeung lambaran anak daun sapanjang 1 m. Palapah jeung tulang utama daunna warna kulawu semu bodas, jiga anu dikasuran ku bedak, sarta aya cucuk warna konéng pias kaemasan anu panjang tur lentur, disusun ngajajar. Ieu tutuwuhan téh berumah dua (''dioesis''); kembangna kaluar tina kélék daun, ngalunyang lila kalayan tungtungna ngagantung, panjangna nepi ka 2 m, warnana konéng pias.<ref name=":0" /> Buahna ukuranana laleutik jiga buah rotan (hoé), wujudna buleud endog nepi ka lonyod (''ellipsoide''), sarta ditiupan ku 13–15 jajaran sisik ka arah nangtung (vértikal). == Agihan jeung ékologi == Sagu leuweung nyebar luas di Kapuloan Maluku nepi ka Papua, di dataran handap nepi ka luhurna tempat 300 mdpl. Palem ieu mangrupa tutuwuhan leuweung sekunder, anu remen tumuwuh di urut aliran lahar (lava) anu geus ruksak/nyerep, sisi walungan, sarta sisi leuweung. Turunan (binih/semai) sagu leuweung boga sipat ''heliofil'', nyaéta resep pisan kana loba cahaya panonpoé.<ref name=":1" /> == Mangpaat == Tangkalna anu lempeng jeung buleud gilig sarta boga kai anu teuas, remen dimangpaatkeun salaku bahan wangunan. Kai ieu dibeulahan jadi siga papan anu disebut ruyung. Di wilayah Pagunungan Cyclops di Papua, ruyung sagu lalaki ieu dipaké keur lanté imah atawa saung. Bagian jero tangkalna anu hipu (empulur) dipaké keur ngingu hileud sagu. Daun-daunna dipaké salaku bahan keur hateup imah.[10] Daunna anu can mekar (janur), jaman baheula mah diolah keur ngahasilkeun serat anu engkéna sanggeus diwarnaan, dipaké salaku benang atawa ditenun.<ref>{{Cite book|title=Herbarium amboinense :plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres &amp;amp; aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod &amp;amp; insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta /omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, &amp;amp; duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, &amp;amp; in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [-sexta].|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/10351|publisher=Apud Fransicum Changuion, Joannem Catuffe, Hermannum Uytwerf,|date=1741|location=Amstelaedami :|volume=v.1|doi=10.5962/bhl.title.569|language=en|first=Georg Eberhard|last=Rumpf}}</ref> Tangkalna anu éndah ogé remen dipelak salaku tangkal hias.<ref name=":1" /> == Paduduluran == Pikeun mangpuluh-puluh taun, ''Pigafetta filaris'' dianggap sarua jeung sok silih luyukeun jeung wanga (''P. elata''), anu sabenerna mah panyebaranna terbatas di Sulawesi. Ieu pabalatak téh mimitina tina pernyataan Odoardo Beccari dina taun 1918,<ref>{{Cite journal|last=Royal Botanic Garden, Calcutta.|date=1918|title=Annals of the Royal Botanic Garden, Calcutta|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/84673|language=en|volume=v.12:pt.2 (1918)}}</ref> anu satuyuna diturutan ku loba panulis séjén. Karék dalapan puluh taun saenggeusna ieu kalepatan téh dilereskeun ku John Dransfield, sanajan saencana dina taun 1970-an manéhna geus kungsi diélingan ku pamajikanna, Soejatmi Dransfield, ngeunaan bédana éta dua spésiés. ''P. filaris'' mangrupa tutuwuhan dataran handap (nepi ka sakitar 300 m dpl) di Maluku jeung Papua, sedengkeun ''P. elata'' nyebar di pagunungan (600–1500 m dpl) di [[Sulawesi|Pulo Sulawesi]]. Palapah jeung tulang daun utama ''P. filaris'' warnana héjo ngora anu dihias ku warna kulawu semu bodas jiga divedakan, kalayan cucuk warna konéng pias kaemasan anu disusun ngajajar rada ranggang. Samentara palapah jeung tulang daun utama ''P. elata'' mah condong warna poék, kalayan cucuk anu ngajajar rapet warna semu hideung. Buah ''P. filaris'' umumna wujudna lonyod (''gelendong'', sabalikna ti ''P. elata'' anu condong buleud); ditiupan ku 13–15 jajaran (sabalikna ti ''P. elata'' anu 11–12 jajaran) sisik nu nutupan buah ka arah nangtung (vértikal); sarta eusina aya siki sahulu anu wujudna nyiku (sabalikna ti ''P. elata'' anu wujudna buleud pondok). == Référénsi == ohix603fyh37tft82z2entd9ncfs3ig 710116 710115 2026-06-06T00:09:39Z Pijri Paijar 27067 /* Morfologi */ 710116 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Pigaf filar 131129-42331 soq.JPG|jmpl|Sagu leuweung]] '''Sagu leuweung''',[2] '''sagu lelaki''',[5] atawa '''sagu rotan''' (''Pigafetta filaris'') téh sabangsa tangkal [[Arecaceae|palem]] (palma) anu jangkung tur éndah; anu nyebar di dataran handap [[Kapuloan Maluku]] nepi ka [[Papua]]. Tangkalna leueur sarta lempeng, alus dipaké keur tihang wangunan. Sanajan salah kaprah sok disebut ''wanga'', palem ieu boga ngaran-ngaran daérah kawas ''lapia abal'' (Amb.); ''hakur'', ''weul'' (Seram); ''kabuho'' (Sula) jeung rébana. == Étimologi == Ngaran margana dicokot tina ngaran Antonio Pigafetta (sakitar 1491–1534), saurang penjelajah bangsa Italia anu marengan sarta nyieun catetan lalampahan Ferdinand Magellan ngulilingan dunya.<ref>{{Cite web|url=https://www.palmweb.org/cdm_dataportal/taxon/298b6aaa-3dd7-495b-bc10-81bd86223225|title=Pigafetta (Blume) Becc., Malesia 1: 89 (1877) {{!}} PALMweb|website=www.palmweb.org|language=en-trans|accessdate=2026-06-06}}</ref> Epitet spésifikna, "filaris", asalna tina basa Latin anu hartina "jiga benang" (''filiform'', ''filamentous''); kamungkinan nujul kana pamangfaatan daun ngorana salaku sumber bahan tinunan di jaman baheula.<ref name=":0" /> == Morfologi == [[Gambar:Pigaf filar 131129-42332 soq.JPG|kiri|jmpl|Palepah daun sagu leuweung]] Mirip jeung dulurna, nyaéta ''wanga'', tangkal palem ieu tumuwuh ajeg, lempeng, nyorangan, tur katembong éndah pisan. Kalayan jangkungna anu bisa nepi ka 50 m, sagu leuweung téh mangrupa tangkal palem pangjangkungna kadua sanggeus ''Ceroxylon alpinum''.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.llifle.net/Encyclopedia/PALMS_AND_CYCADS/Family/Arecaceae/28542/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris|website=www.llifle.net|accessdate=2026-06-05}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://palmpedia.net/wiki/Pigafetta_filaris|title=Pigafetta filaris - Palmpedia - Palm Grower's Guide|website=palmpedia.net|accessdate=2026-06-05}}</ref> Tangkalna warna héjo ngagurilap, robah jadi semu coklat di bagian handapna, sarta dihias ku cingcin-cingcin bodas urut napelna palapah daun; diaméter tangkalna nepi ka 30–45 cm.<ref name=":0" /> Daunna mangrupa daun majemuk nyirip genap, ukuranna gedé, panjangna bisa nepi ka 6 m, sarta melengkung; kalayan gagang daun sakitar 1,8 m jeung lambaran anak daun sapanjang 1 m. Palapah jeung tulang utama daunna warna kulawu semu bodas, jiga anu dikasuran ku bedak, sarta aya cucuk warna konéng pias kaemasan anu panjang tur lentur, disusun ngajajar. Ieu tutuwuhan téh berumah dua (''dioesis''); kembangna kaluar tina kélék daun, ngalunyang lila kalayan tungtungna ngagantung, panjangna nepi ka 2 m, warnana konéng pias.<ref name=":0" /> Buahna ukuranana laleutik jiga buah rotan (hoé), wujudna buleud endog nepi ka lonyod (''ellipsoide''), sarta ditiupan ku 13–15 jajaran sisik ka arah nangtung (vértikal). == Agihan jeung ékologi == Sagu leuweung nyebar luas di Kapuloan Maluku nepi ka Papua, di dataran handap nepi ka luhurna tempat 300 mdpl. Palem ieu mangrupa tutuwuhan leuweung sekunder, anu remen tumuwuh di urut aliran lahar (lava) anu geus ruksak/nyerep, sisi walungan, sarta sisi leuweung. Turunan (binih/semai) sagu leuweung boga sipat ''heliofil'', nyaéta resep pisan kana loba cahaya panonpoé.<ref name=":1" /> == Mangpaat == Tangkalna anu lempeng jeung buleud gilig sarta boga kai anu teuas, remen dimangpaatkeun salaku bahan wangunan. Kai ieu dibeulahan jadi siga papan anu disebut ruyung. Di wilayah Pagunungan Cyclops di Papua, ruyung sagu lalaki ieu dipaké keur lanté imah atawa saung. Bagian jero tangkalna anu hipu (empulur) dipaké keur ngingu hileud sagu. Daun-daunna dipaké salaku bahan keur hateup imah.[10] Daunna anu can mekar (janur), jaman baheula mah diolah keur ngahasilkeun serat anu engkéna sanggeus diwarnaan, dipaké salaku benang atawa ditenun.<ref>{{Cite book|title=Herbarium amboinense :plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres &amp;amp; aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod &amp;amp; insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta /omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, &amp;amp; duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, &amp;amp; in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [-sexta].|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/10351|publisher=Apud Fransicum Changuion, Joannem Catuffe, Hermannum Uytwerf,|date=1741|location=Amstelaedami :|volume=v.1|doi=10.5962/bhl.title.569|language=en|first=Georg Eberhard|last=Rumpf}}</ref> Tangkalna anu éndah ogé remen dipelak salaku tangkal hias.<ref name=":1" /> == Paduduluran == Pikeun mangpuluh-puluh taun, ''Pigafetta filaris'' dianggap sarua jeung sok silih luyukeun jeung wanga (''P. elata''), anu sabenerna mah panyebaranna terbatas di Sulawesi. Ieu pabalatak téh mimitina tina pernyataan Odoardo Beccari dina taun 1918,<ref>{{Cite journal|last=Royal Botanic Garden, Calcutta.|date=1918|title=Annals of the Royal Botanic Garden, Calcutta|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/84673|language=en|volume=v.12:pt.2 (1918)}}</ref> anu satuyuna diturutan ku loba panulis séjén. Karék dalapan puluh taun saenggeusna ieu kalepatan téh dilereskeun ku John Dransfield, sanajan saencana dina taun 1970-an manéhna geus kungsi diélingan ku pamajikanna, Soejatmi Dransfield, ngeunaan bédana éta dua spésiés. ''P. filaris'' mangrupa tutuwuhan dataran handap (nepi ka sakitar 300 m dpl) di Maluku jeung Papua, sedengkeun ''P. elata'' nyebar di pagunungan (600–1500 m dpl) di [[Sulawesi|Pulo Sulawesi]]. Palapah jeung tulang daun utama ''P. filaris'' warnana héjo ngora anu dihias ku warna kulawu semu bodas jiga divedakan, kalayan cucuk warna konéng pias kaemasan anu disusun ngajajar rada ranggang. Samentara palapah jeung tulang daun utama ''P. elata'' mah condong warna poék, kalayan cucuk anu ngajajar rapet warna semu hideung. Buah ''P. filaris'' umumna wujudna lonyod (''gelendong'', sabalikna ti ''P. elata'' anu condong buleud); ditiupan ku 13–15 jajaran (sabalikna ti ''P. elata'' anu 11–12 jajaran) sisik nu nutupan buah ka arah nangtung (vértikal); sarta eusina aya siki sahulu anu wujudna nyiku (sabalikna ti ''P. elata'' anu wujudna buleud pondok). == Référénsi == edhlw1u5wf69o6t322eqhl81jiinxcd 0 108676 710117 2026-06-06T05:02:51Z HenriPurwanto 36661 Nyieun kaca anyar ngeunaan Bupati Tasikmalaya ka-7 anu ngabuka Rawa Lakbok, kalawan cutatan langsung tina naskah Kidung Lakbok (1956) kaca 20-21. 710117 wikitext text/x-wiki '''Raden Adipati Aria Wiratanuningrat''' (disebut ogé '''Raden Tumenggung Wiratanuningrat''', '''R.A. Wiratanuningrat''', atanapi dina naskah kuno '''Wira Tanuningrat''') nyaéta [[Bupati Tasikmalaya]] ka-7 anu ngajabat dina taun 1908 dugi ka 1937.<ref name="daftarbupati">[[Daptar Bupati Tasikmalaya]]. Wikipédia basa Indonésia. Diaksés 6 Juni 2026.</ref> Anjeunna dikenal minangka "'''Bupati Kesejahteraan'''" atanapi "'''Bupati Irigasi'''" kusabab seueur ngawangun proyék irigasi sareng muka lahan tatanén anyar, utamina di [[Rawa Lakbok]], [[Kabupatén Ciamis]].<ref name="unsil2021">Tésis Universitas Siliwangi (2021). "Peran R.A. Wiratanuningrat dina Pangwangunan Tasikmalaya".</ref> == Warisan jeung Peran == * Ngamimitian proyék reklamasi Rawa Lakbok (1924) sareng kanalisasi [[Walungan Citanduy]] pikeun ngajadikeun lahan tatanén anu subur. Dina naskah ''[[Kidung Lakbok]]'' 1956, anjeunna disebut minangka "Kangdjeng Pagusten Adipati Aria Raden Tumenggung Wira Tanuningrat almarhum, Bupati Tasikmalaja" anu "ngaruat" Rawa Lakbok.<ref name="kidung21">Prawiraatmadja, M. Karso. ''Wawatjan Kidung Lakbok''. Banjar: 31 Agustus 1956, kaca 21.</ref> * Sanggeus direklamasi, naskah kasebut nyatet yén "Lakbok djadi nagri... Pulih deui ka asalna" sahingga janten lahan tatanén anu subur.<ref name="kidung20">Prawiraatmadja, M. Karso. ''Wawatjan Kidung Lakbok''. Banjar: 31 Agustus 1956, kaca 20.</ref> * Ngarobih Tasikmalaya tina wewengkon anu kakurangan janten sentra sandang (batik, bordir) sareng pangékspor utama kalapa sareng karét.<ref name="sundalana">A. Sobana Hardjasaputra. ''Sundalana Bupati di Priangan''.</ref> * Nami anjeunna diabadikeun janten salah sahiji jalan utama di [[Tasikmalaya]], nyaéta '''Jalan RAA Wiratanuningrat'''. * Jasa anjeunna dina ngabuka Rawa Lakbok ogé diabadikeun dina prasasti batu taun 1925-1935 anu nyebut "Kalajan Jasana Kangdjeng R.A. Wiratanoeningrat Boepati Tasikmalaja".<ref name="prasasti">Prasasti Rawa Lakbok Kidoel, 1925-1935. Dikutip dina Harapan Rakyat. "Misteri Rawa Lakbok Ciamis dalam Catatan Kolonial". 30 Méi 2026. Diaksés 6 Juni 2026. [https://www.harapanrakyat.com/2026/05/misteri-rawa-lakbok-ciamis-dalam-catatan-kolonial-yang-terkenal-sarang-penyakit-dan-legenda-siluman-penjaga/]</ref> == Rujukan == <references/> [[Kategori:Bupati Tasikmalaya]] [[Kategori:Inohong Sunda]] [[Kategori:Inohong Tasikmalaya]] [[Kategori:Kidung Lakbok]] 114gl6g29wlf3kfncqrumb8nep96s58 0 108677 710118 2026-06-06T05:44:18Z HenriPurwanto 36661 Nyieun artikel anyar ngeunaan Gunung Aseupan dumasar rujukan resmi bantenprov.go.id 710118 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 250px; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border-collapse: collapse; float: right; margin-left: 1em;" |+ '''Gunung Aseupan''' |- ! Jangkung | 1.174 mdpl |- ! Lokasi | [[Kabupatén Pandeglang]], [[Banten]], [[Indonésia]] |- ! Koordinat | 6°18′S 105°57′E |} '''Gunung Aseupan''' nyaéta hiji gunung anu perenahna di Kabupaten Pandeglang, Propinsi Banten, Indonésia. Jangkungna kira-kira 1.174 méter di luhureun permukaan laut.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> == Géografi == Gunung ieu jarakna kira-kira 18 km ka kulon ti pusat Kota Pandeglang.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> Di wewengkon puncakna aya makam, tapi can dipikanyaho saha anu dimakamkeun di dinya.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> == Jalur Pendakian == Pikeun nepi ka puncak, aya tilu jalur anu geus disadiakeun basecamp pikeun pendaki.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> Salah sahiji jalur nu populér nyaéta ngaliwatan Kaduhejo Sukaraja, Kecamatan Pulosari.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> Di jalur ieu pendaki bisa ningali curug ti mata cai gunung.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> == Rujukan == {{reflist}} [[Kategori:Gunung di Banten]] [[Kategori:Gunung di Indonésia]] qp9ollomv385eyih59qfsle71xg7ctv 710119 710118 2026-06-06T05:54:08Z HenriPurwanto 36661 Nambahkeun Ekosistem jeung Wisata + rujukan ti excitingbanten.id 710119 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 250px; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border-collapse: collapse; float: right; margin-left: 1em;" |+ '''Gunung Aseupan''' |- ! Jangkung | 1.174 mdpl |- ! Lokasi | [[Kabupatén Pandeglang]], [[Banten]], [[Indonésia]] |- ! Koordinat | 6°18′S 105°57′E |} '''Gunung Aseupan''' nyaéta hiji gunung anu perenahna di Kabupaten Pandeglang, Propinsi Banten, Indonésia. Jangkungna kira-kira 1.174 méter di luhureun permukaan laut.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> == Géografi == Gunung ieu jarakna kira-kira 18 km ka kulon ti pusat Kota Pandeglang.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> Di wewengkon puncakna aya makam, tapi can dipikanyaho saha anu dimakamkeun di dinya.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> == Jalur Pendakian == Pikeun nepi ka puncak, aya tilu jalur anu geus disadiakeun basecamp pikeun pendaki.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> Salah sahiji jalur nu populér nyaéta ngaliwatan Kaduhejo Sukaraja, Kecamatan Pulosari.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> Di jalur ieu pendaki bisa ningali curug ti mata cai gunung.<ref>{{Cite web |url=https://bantenprov.go.id/index.php/berita/4-gunung-di-pandeglang-banten-untuk-pendaki-pemula |title=4 Gunung di Pandeglang Banten untuk Pendaki Pemula |publisher=bantenprov.go.id |access-date=6 April 2026}}</ref> == Ekosistem jeung Wisata == Salian ti jalur pendakian, Gunung Aseupan ogé kasohor ku kaéndahan alamna. Di sabudeureun jalur pendakian pendaki tiasa mendakan tutuwuhan jeung sato anu hirup di wewengkon pagunungan Banten.<ref>{{Cite web |url=https://excitingbanten.id/destinasi/wisata-alam/gunung-aseupan |title=Gunung Aseupan |publisher=excitingbanten.id |access-date=6 April 2026}}</ref> Pikeun kaamanan, pendaki disarankeun ngagunakeun pituduh lokal jeung nyiapkeun parabot pendakian anu lengkep sateuacan ngamimitian perjalanan.<ref>{{Cite web |url=https://excitingbanten.id/destinasi/wisata-alam/gunung-aseupan |title=Gunung Aseupan |publisher=excitingbanten.id |access-date=6 April 2026}}</ref> == Rujukan == {{reflist}} [[Kategori:Gunung di Banten]] [[Kategori:Gunung di Indonésia]] h3oxli7kqjezoh6c3xszgevkee8gxgf 0 108678 710120 2026-06-06T07:01:08Z Pijri Paijar 27067 Nyieun kaca anyar '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Ci... 710120 wikitext text/x-wiki '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang ras, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref>{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Référénsi == 6doyvj6lboa9cmu78mtcozpzxu78ljt 710121 710120 2026-06-06T07:03:26Z Pijri Paijar 27067 710121 wikitext text/x-wiki '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang ras, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah Jawa Wétan. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat pikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> == Référénsi == 917p4imjw7mhht4hkqb4ktv78g98ljv 710122 710121 2026-06-06T07:05:03Z Pijri Paijar 27067 710122 wikitext text/x-wiki '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang ras, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah Jawa Wétan. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat pikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> == Karakteristik == Karakteristik utama tahu petis aya dina profil rasa umami (gurih) jeung aroma spésifik anu dihasilkeun ku komponén petisna, anu ngalengkepan cita rasa tahu goréng konvensional. Dina kamekaranana, konsistensi tékstur petis ngalaman parobahan tingkat kakentelan, mimiti tina wangun éncér nepi ka kentel pekat anu diluyukeun jeung selera régional atawa kahayang konsumén.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/tahu-petis/|title=Tahu Petis: Camilan Gurih dengan Cita Rasa Khas Nusantara|website=www.indonesia.travel|language=id-ID|accessdate=2026-06-06}}</ref> Secara fungsional, tahu petis ilaharna didahar salaku kadaharan hampang (cemilan), tapi mindeng ogé disajikeun salaku deungeun sangu (lauk pendamping) dina struktur kadaharan utama. Modernisasi industri kuliner ayeuna ogé ngadorong kasadiaan produk tahu petis dina wangun kemasan anu siap dahar (''ready-to-eat''), anu ngaronjatkeun aksésibilitas jeung éfisiensi distribusina. Kombinasi rasa gurih, amis, jeung lada ngajadikeun ieu kadaharan tetep bertahan salaku salah sahiji élemén kuliner tradisional anu populér sacara kontémporér.<ref name=":2" /> == Référénsi == 2jcj8pl54rfk2eyjugtaxbr30v01hm8 710123 710122 2026-06-06T07:05:30Z Pijri Paijar 27067 710123 wikitext text/x-wiki '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang ras, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah [[Jawa Wétan]]. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat pikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> == Karakteristik == Karakteristik utama tahu petis aya dina profil rasa umami (gurih) jeung aroma spésifik anu dihasilkeun ku komponén petisna, anu ngalengkepan cita rasa tahu goréng konvensional. Dina kamekaranana, konsistensi tékstur petis ngalaman parobahan tingkat kakentelan, mimiti tina wangun éncér nepi ka kentel pekat anu diluyukeun jeung selera régional atawa kahayang konsumén.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/tahu-petis/|title=Tahu Petis: Camilan Gurih dengan Cita Rasa Khas Nusantara|website=www.indonesia.travel|language=id-ID|accessdate=2026-06-06}}</ref> Secara fungsional, tahu petis ilaharna didahar salaku kadaharan hampang (cemilan), tapi mindeng ogé disajikeun salaku deungeun sangu (lauk pendamping) dina struktur kadaharan utama. Modernisasi industri kuliner ayeuna ogé ngadorong kasadiaan produk tahu petis dina wangun kemasan anu siap dahar (''ready-to-eat''), anu ngaronjatkeun aksésibilitas jeung éfisiensi distribusina. Kombinasi rasa gurih, amis, jeung lada ngajadikeun ieu kadaharan tetep bertahan salaku salah sahiji élemén kuliner tradisional anu populér sacara kontémporér.<ref name=":2" /> == Référénsi == 25oki0rvu0tvakpg9av70dpj2ygmqf9 710124 710123 2026-06-06T07:06:56Z Pijri Paijar 27067 710124 wikitext text/x-wiki '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang ras, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah [[Jawa Wétan]]. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat p [[Gambar:Tahu petis in Semarang.jpg|kiri|jmpl|222x222px|Tahu petis]] ikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> == Karakteristik == Karakteristik utama tahu petis aya dina profil rasa umami (gurih) jeung aroma spésifik anu dihasilkeun ku komponén petisna, anu ngalengkepan cita rasa tahu goréng konvensional. Dina kamekaranana, konsistensi tékstur petis ngalaman parobahan tingkat kakentelan, mimiti tina wangun éncér nepi ka kentel pekat anu diluyukeun jeung selera régional atawa kahayang konsumén.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/tahu-petis/|title=Tahu Petis: Camilan Gurih dengan Cita Rasa Khas Nusantara|website=www.indonesia.travel|language=id-ID|accessdate=2026-06-06}}</ref> Secara fungsional, tahu petis ilaharna didahar salaku kadaharan hampang (cemilan), tapi mindeng ogé disajikeun salaku deungeun sangu (lauk pendamping) dina struktur kadaharan utama. Modernisasi industri kuliner ayeuna ogé ngadorong kasadiaan produk tahu petis dina wangun kemasan anu siap dahar (''ready-to-eat''), anu ngaronjatkeun aksésibilitas jeung éfisiensi distribusina. Kombinasi rasa gurih, amis, jeung lada ngajadikeun ieu kadaharan tetep bertahan salaku salah sahiji élemén kuliner tradisional anu populér sacara kontémporér.<ref name=":2" /> == Référénsi == g5szf94sh628eo3ebu7h3rh9m0zury2 710125 710124 2026-06-06T07:07:38Z Pijri Paijar 27067 710125 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Tahu petis.jpg|jmpl|280x280px|Tahu petis Semarang]] '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang ras, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah [[Jawa Wétan]]. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat p [[Gambar:Tahu petis in Semarang.jpg|kiri|jmpl|222x222px|Tahu petis]] ikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> == Karakteristik == Karakteristik utama tahu petis aya dina profil rasa umami (gurih) jeung aroma spésifik anu dihasilkeun ku komponén petisna, anu ngalengkepan cita rasa tahu goréng konvensional. Dina kamekaranana, konsistensi tékstur petis ngalaman parobahan tingkat kakentelan, mimiti tina wangun éncér nepi ka kentel pekat anu diluyukeun jeung selera régional atawa kahayang konsumén.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/tahu-petis/|title=Tahu Petis: Camilan Gurih dengan Cita Rasa Khas Nusantara|website=www.indonesia.travel|language=id-ID|accessdate=2026-06-06}}</ref> Secara fungsional, tahu petis ilaharna didahar salaku kadaharan hampang (cemilan), tapi mindeng ogé disajikeun salaku deungeun sangu (lauk pendamping) dina struktur kadaharan utama. Modernisasi industri kuliner ayeuna ogé ngadorong kasadiaan produk tahu petis dina wangun kemasan anu siap dahar (''ready-to-eat''), anu ngaronjatkeun aksésibilitas jeung éfisiensi distribusina. Kombinasi rasa gurih, amis, jeung lada ngajadikeun ieu kadaharan tetep bertahan salaku salah sahiji élemén kuliner tradisional anu populér sacara kontémporér.<ref name=":2" /> == Référénsi == et4bs90zklhtzgh0qp2ybf2n9d2hi4f 710126 710125 2026-06-06T07:09:51Z Pijri Paijar 27067 710126 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Tahu petis.jpg|jmpl|280x280px|Tahu petis Semarang]] '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang rasa, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah [[Jawa Wétan]]. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat p [[Gambar:Tahu petis in Semarang.jpg|kiri|jmpl|222x222px|Tahu petis]] ikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> == Karakteristik == Karakteristik utama tahu petis aya dina profil rasa umami (gurih) jeung aroma spésifik anu dihasilkeun ku komponén petisna, anu ngalengkepan cita rasa tahu goréng konvensional. Dina kamekaranana, konsistensi tékstur petis ngalaman parobahan tingkat kakentelan, mimiti tina wangun éncér nepi ka kentel pekat anu diluyukeun jeung selera régional atawa kahayang konsumén.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/tahu-petis/|title=Tahu Petis: Camilan Gurih dengan Cita Rasa Khas Nusantara|website=www.indonesia.travel|language=id-ID|accessdate=2026-06-06}}</ref> Secara fungsional, tahu petis ilaharna didahar salaku kadaharan hampang (cemilan), tapi mindeng ogé disajikeun salaku deungeun sangu (lauk pendamping) dina struktur kadaharan utama. Modernisasi industri kuliner ayeuna ogé ngadorong kasadiaan produk tahu petis dina wangun kemasan anu siap dahar (''ready-to-eat''), anu ngaronjatkeun aksésibilitas jeung éfisiensi distribusina. Kombinasi rasa gurih, amis, jeung lada ngajadikeun ieu kadaharan tetep bertahan salaku salah sahiji élemén kuliner tradisional anu populér sacara kontémporér.<ref name=":2" /> == Référénsi == 8ziw24yt3x5fdquwgnpj1bnzv6ihbqs 710127 710126 2026-06-06T07:10:53Z Pijri Paijar 27067 /* Sajarah */ 710127 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Tahu petis.jpg|jmpl|280x280px|Tahu petis Semarang]] '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang rasa, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah [[Jawa Wétan]]. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat pikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> [[Gambar:Tahu petis in Semarang.jpg|kiri|jmpl|222x222px|Tahu petis]] == Karakteristik == Karakteristik utama tahu petis aya dina profil rasa umami (gurih) jeung aroma spésifik anu dihasilkeun ku komponén petisna, anu ngalengkepan cita rasa tahu goréng konvensional. Dina kamekaranana, konsistensi tékstur petis ngalaman parobahan tingkat kakentelan, mimiti tina wangun éncér nepi ka kentel pekat anu diluyukeun jeung selera régional atawa kahayang konsumén.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/tahu-petis/|title=Tahu Petis: Camilan Gurih dengan Cita Rasa Khas Nusantara|website=www.indonesia.travel|language=id-ID|accessdate=2026-06-06}}</ref> Secara fungsional, tahu petis ilaharna didahar salaku kadaharan hampang (cemilan), tapi mindeng ogé disajikeun salaku deungeun sangu (lauk pendamping) dina struktur kadaharan utama. Modernisasi industri kuliner ayeuna ogé ngadorong kasadiaan produk tahu petis dina wangun kemasan anu siap dahar (''ready-to-eat''), anu ngaronjatkeun aksésibilitas jeung éfisiensi distribusina. Kombinasi rasa gurih, amis, jeung lada ngajadikeun ieu kadaharan tetep bertahan salaku salah sahiji élemén kuliner tradisional anu populér sacara kontémporér.<ref name=":2" /> == Référénsi == cfxrm6zh2u1gb6bftdzxy1rzwsxfngm 710128 710127 2026-06-06T07:13:55Z Pijri Paijar 27067 /* Karakteristik */ 710128 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Tahu petis.jpg|jmpl|280x280px|Tahu petis Semarang]] '''Tahu petis''' ([[basa Jawa]]: ꦠꦲꦸꦥꦺꦠꦶꦱ꧀, translit. Tahu pètis) nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang rasa, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah [[Jawa Wétan]]. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat pikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> [[Gambar:Tahu petis in Semarang.jpg|kiri|jmpl|222x222px|Tahu petis]] == Karakteristik == Karakteristik utama tahu petis aya dina profil rasa umami (gurih) jeung seungit spésifik anu dihasilkeun ku komponén petisna, anu ngalengkepan cita rasa tahu goréng konvénsional. Dina kamekaranana, konsisténsi tékstur petis ngalaman parobahan tingkat kakentelan, mimiti tina wangun éncér nepi ka kentel pisan (lekoh) anu diluyukeun jeung karesep séwag-séwang régional atawa kahayang konsumén.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/tahu-petis/|title=Tahu Petis: Camilan Gurih dengan Cita Rasa Khas Nusantara|website=www.indonesia.travel|language=id-ID|accessdate=2026-06-06}}</ref> Sacara fungsional, tahu petis ilaharna didahar salaku kadaharan hampang (cemilan), tapi mindeng ogé disuguhkeun salaku deungeun sangu dina struktur kadaharan utama. Modernisasi industri kulinér ayeuna ogé ngadorong kasadiaan produk tahu petis dina wangun anu siap dahar (''ready-to-eat''), anu ngaronjatkeun aksésibilitas jeung éfisiensi distribusina. Kombinasi rasa gurih, amis, jeung lada ngajadikeun ieu kadaharan tetep tahan salaku salah sahiji élemén kulinér tradisional anu populér sacara kontémporér.<ref name=":2" /> == Référénsi == g0ekvb0us42th4eitxd2sf00l1fsshg 710129 710128 2026-06-06T07:26:42Z Pijri Paijar 27067 710129 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Tahu petis.jpg|jmpl|280x280px|Tahu petis Semarang]] '''Tahu petis''' nyaéta jajanan khas [[kota Semarang]] anu mangrupa [[tahu]] goréng anu didaharna jeung [[petis]] (saus hideung kentel anu biasana dijieun tina hurang)<ref>{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Tahu-Petis-1|title=Tahu Petis » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-06-06}}</ref> anu dulas-alés atawa diselipkeun di tengah-tengah tahuna. Jiga tahu pong<ref>{{Cite web|url=https://visitjawatengah.jatengprov.go.id/id/kuliner/tahu-petis|title=Pariwisata Provinsi Jawa Tengah {{!}} Kuliner {{!}} Tahu Petis|last=digsa.id|website=visitjawatengah.jatengprov.go.id|language=en|accessdate=2026-06-06}}</ref> tapi rasana teu asin, nyaéta asalna tina tahu bodas anu digoréng nepi ka warna cokelat tanpa dibumbuan atawa ngan saukur dibumbuan ku cai uyah jeung bawang bodas hungkul.<ref>{{Cite web|url=https://dapurmasak.com/resep/tahu-petis-semarang-praktis-3313|title=Tahu Petis Semarang Praktis|website=dapurmasak.com|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ari petisna mah rasa amis aya rada asin saeutik. Sangkan leuwih ngahudang rasa, tahu petis biasana didahar jeung céngék (cabé rawit).<ref>{{Cite book|title=Resep Lengkap Paling Muantap|url=https://books.google.co.id/books?id=H-nJ595szyMC&pg=PA199|publisher=Galangpress Group|isbn=9796028318005|language=id}}</ref> Lian ti di Semarang, tahu petis ogé dipikawanoh di sababaraha daérah séjénna jiga di [[Kota Surabaya|Surabaya]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rri.co.id/surabaya/kuliner/2256883/sejarah-tahu-petis-cita-rasa-khas-yang-melekat-di-surabaya|title=Sejarah Tahu Petis: Cita Rasa Khas yang Melekat di Surabaya|website=rri.co.id|accessdate=2026-06-06}}</ref> jeung [[Kota Cirebon|Cirebon]].<ref>{{Cite web|url=https://www.liputan6.com/regional/read/3580423/cerita-tahu-petis-cirebon-dan-julukan-putri-ong-tin|title=Cerita Tahu Petis Cirebon dan Julukan Putri Ong Tin|last=Liputan6.com|website=liputan6.com|language=id|accessdate=2026-06-06}}</ref> == Sajarah == Sajarah tahu petis teu bisa dilesotkeun tina pamakéan petis, nyaéta pasta kentel warna poék anu dijieun tina sari kulub hurang atawa lauk anu diasakan nepi ka kentel. Dina rupa-rupa catetan kuliner tradisional, salah sahijina anu dibahas ku Fadly Rachman dina buku ''Jejak Rasa Nusantara: Sejarah Makanan Indonesia'', petis téh geus lila dipikawanoh ku masarakat basisir di wilayah [[Jawa Wétan]]. Ieu bahan mimitina muncul salaku hasil olahan gigiran (sampingan) tina prosés nyieun terasi atawa ngolah hasil laut.<ref name=":0" /> Sanajan tahu petis bisa kapanggih di rupa-rupa wilayah di Indonésia, Kota Semarang sacara historis dipikawanoh salaku salah sahiji pusat kamekaran utama variasi ieu kadaharan. Kamekaran tahu petis di Semarang teu leupas tina sajarah panjang akulturasi budaya jeung ayana tahu anu geus lumangsung lila di kawasan éta.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ismesoft.com/sejarah-tahu-petis/|title=Sejarah Tahu Petis, Jajan Khas Semarang Berusia Ratusan Tahun|last=widyaji_89|website=Ismesoft|language=en-US|accessdate=2026-06-06}}</ref> Ayana tahu salaku bahan baku utama ngadorong masarakat satempat pikeun ngalakukeun inovasi kuliner. Kamekaran ieu ogé kapangaruhan ku faktor lokal, kaasup kasadiaan bahan baku petis jeung selera rasa masarakat Semarang.<ref name=":1" /> [[Gambar:Tahu petis in Semarang.jpg|kiri|jmpl|222x222px|Tahu petis]] == Karakteristik == Karakteristik utama tahu petis aya dina profil rasa umami (gurih) jeung seungit spésifik anu dihasilkeun ku komponén petisna, anu ngalengkepan cita rasa tahu goréng konvénsional. Dina kamekaranana, konsisténsi tékstur petis ngalaman parobahan tingkat kakentelan, mimiti tina wangun éncér nepi ka kentel pisan (lekoh) anu diluyukeun jeung karesep séwag-séwang régional atawa kahayang konsumén.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/tahu-petis/|title=Tahu Petis: Camilan Gurih dengan Cita Rasa Khas Nusantara|website=www.indonesia.travel|language=id-ID|accessdate=2026-06-06}}</ref> Sacara fungsional, tahu petis ilaharna didahar salaku kadaharan hampang (cemilan), tapi mindeng ogé disuguhkeun salaku deungeun sangu dina struktur kadaharan utama. Modernisasi industri kulinér ayeuna ogé ngadorong kasadiaan produk tahu petis dina wangun anu siap dahar (''ready-to-eat''), anu ngaronjatkeun aksésibilitas jeung éfisiensi distribusina. Kombinasi rasa gurih, amis, jeung lada ngajadikeun ieu kadaharan tetep tahan salaku salah sahiji élemén kulinér tradisional anu populér sacara kontémporér.<ref name=":2" /> == Référénsi == 3eil58j27hll4jkbxcmzmiw8t21rpb6