Wikipedia suwiki https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Média Husus Obrolan Pamaké Obrolan pamaké Wikipedia Obrolan Wikipedia Gambar Obrolan gambar MédiaWiki Obrolan MédiaWiki Citakan Obrolan citakan Pitulung Obrolan pitulung Kategori Obrolan kategori Portal Obrolan portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 25358 711082 705653 2026-07-19T05:45:34Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711082 wikitext text/x-wiki {{otheruses4}} {{Infobox Country |native_name = 香港特別行政區 |conventional_long_name = Hong Kong Special Administrative Region |common_name = Hong Kong |image_flag = Flag_of_Hong_Kong.svg |image_coat = Regional Emblem of Hong Kong.svg |symbol_type = Emblim |symbol_type_article = Emblim |image_map = LocationHongKong.png |image_map2 = Hong Kong Location.png |national_anthem = ''[[March of the Volunteers]]''<ref>Since the transfer of sovereignty in 1997, Hong Kong has used the national anthem of the [[People's Republic of China]].</ref> |capital = None<ref>Historically, the capital of Hong Kong territory was [[Victoria City]]; government headquarters are located in the [[Central and Western District]] ({{coor dm|22|17|N|114|08|E}}).</ref> |largest_settlement_type = distrik (populasi) |largest_settlement = [[Distrik Sha Tin]] |official_languages = [[Basa Inggris|Inggris]], [[Basa Cina|Cina]]<ref>The [[Hong Kong Basic Law]] states that the official languages are "Chinese and English." It does not explicitly specify the standard for "Chinese". While [[Standard Mandarin]] and [[Simplified Chinese character]]s are used as the spoken and written standards in [[mainland China]], [[Standard Cantonese|Cantonese]] and [[Traditional Chinese character]]s are the long-established ''[[de facto]]'' standards in Hong Kong. See [[Bilingualism in Hong Kong]]</ref> |government_type = |leader_title1 = [[Chief Executive of Hong Kong|Chief Executive]] |leader_name1 = [[Donald Tsang]] |area_rank = not ranked |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 1,104 |area_sq_mi = 426.4 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.6 |population_estimate = 6,921,700 |population_estimate_rank = ka-96 |population_estimate_year = 2007 |population_census = 6,708,389 |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 6,352 |population_density_sq_mi = 16,469.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ka-3 |population_blank1_title = Demonim |population_blank1 = Urang Cina / Hong Kong |GDP_PPP = US$289.7 miliar |GDP_PPP_rank = ka-39 |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = US$41,614 |GDP_PPP_per_capita_rank = ka-6 |GDP_nominal = US$203.0 billion |GDP_nominal_rank = ka-37 |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = US$29,149 |GDP_nominal_per_capita_rank = ka-28 |sovereignty_type = [[Sajarah Hong Kong|Ngadeg]] |established_event1 = [[Konvensi Chuenpeh]] |established_date1 = [[25 Januari]] [[1841]] |established_event2 = [[Perjangjian Nanking]] |established_date2 = [[29 Agustus]] [[1842]] |established_event3 = [[Konvensi keur Ngalegaanana Wilayah Hong Kong]] |established_date3 = [[9 Juni]] [[1898]] |established_event4 = [[Japanese occupation of Hong Kong|Japanese occupation]] |established_date4 = [[25 Desember]] [[1941]] – [[15 Agustus]] [[1945]] |established_event5 = [[Alih kedaulatan Hong Kong|Alih kedaualatan]] |established_date5 = [[1 Juli]] [[1997]] |HDI = {{increase}} 0.937 |HDI_rank = ka-21 |HDI_year = 2007 |HDI_category = <font color="#009900">luhur</font> |Gini = 0.533 |Gini_year = 2006 |Gini_category = <font color="#ff0000">luhur</font> |currency = [[Dolar Hong Kong]] |currency_code = HKD |country_code = HKG |time_zone = [[Hong Kong Time|HKT]] |utc_offset = +8 |cctld = [[.hk]] |calling_code = 852 |calling_code_note = <small>(01 ti [[Macau]])</small> |footnotes = <!--integrated into main body--> | }} {{coor title dms|22|17|00|N|114|08|00|E|}} '''Hong Kong'''<ref>Hong Kong mindeng ditulis ''Hongkong'' dina teks Basa Inggris heubeul. The [[Hong Kong Government]] officially adopted the current form on [[3 September]] [[1926]] (Hongkong Government Gazette, Notification 479, 3 September 1926). While the names of most cities in the People's Republic of China are [[romanization|romanised]] into English using [[pinyin]], the official English name is ''Hong Kong'' rather than ''Xiānggǎng'' (See [[Pronunciation of Hong Kong]]).</ref> ({{zh-c|c=[[wiktionary:香|香]][[wiktionary:港|港]]}}), ngaran resmina '''Wewengkon Administratif Husus Hong Kong''' <small><nowiki>[</nowiki>[[Pronunsiasi Hong Kong|pronunsiasi]]<nowiki>]</nowiki></small>, nyaéta salah sahiji tina dua [[Wewengkon Administratif Husus di Républik Rahayat Cina|wewengkon administratif husus]] di [[Republik Rahayat Cina]] (RRC), hijina deui nyaéta [[Macau]]. Wewengkon ieu ngampar di béh wetan [[Delta Walungan Mutiara]], wawatesan jeung propinsi [[Guangdong]] di béh kaler nyanghareupan [[Sagara Cina Kidul]] di béh wetan, kulon jeung kidulna. Dimimitian ku jadi palabuan dagang saprak [[abad ka-19]], Hong Kong kiwari geus mekar jadi [[Puseur Finansial|puseur finansial]]. Hong Kong tadina mangrupa [[crown colony|jajahan makuta]] [[Karajaan Ngahiji]] ti saprak taun 1842 tepikeun ka [[dialihkeunnana kedaulatan Hong Kong|dialihkeun kedaulatannana]] ka Républik Rahayat Cina taun 1997. [[Sino-British Joint Declaration]] katut [[Hukum Dasar Hong Kong]] netepkeun yén Hong Kong lumaku kalayan [[Entitas otonom|otonomi]] sahanteuna tepi ka taun 2047, lima puluh taun sanggeus alihan. Kalayan kawijakan "[[sanagara, dua sistim]]", [[Central People's Government|Pamarentah Rahayat Puseur]] tanggung jawab kana pertahanan teritori katut urusan luar nagri, sedengkeun Hong Kongna sorangan ngaropéa [[Sistim hukum Hong Kong|sistim hukum]], [[police force|angkatan kapulisian]], [[sistim moneter]], [[Béa cukéy (pajeg)|kawijakan béa cukéy]], [[kawijakan imigrasi]], jeung [[delegasi]] keur organisasi jeung acara internasional. == Rengking internasional == {| class="wikitable" ! Tanggal !! Kontes !! Organisasi nu ngayakeun !! Rengking !! Catetan |- ! 2001–05 | [http://www.worldairportawards.com World's Best Airports] || [[Skytrax]] || 1/155 nagara || |- ! rowspan="3" | 2005 | [[List of world's busiest container ports|Ranking of Container Ports of the World]] || [https://web.archive.org/web/20070927223354/http://aapa.files.cms-plus.com/Statistics/WORLD%20PORT%20RANKINGS%202005.xls AAPA World Port Rankings] || 2/50 palabuan by [[containerization|container]] traffic || 7/50 palabuan by [[cargo]] volume |- | [http://www.weforum.org/pdf/Global_Competitiveness_Reports/Reports/gitr_2006/rankings.pdf Networked Readiness Index (NRI)] || [[World Economic Forum]] || 11/115 nagara || |- | [http://www.economist.com/theworldin/international/displayStory.cfm?story_id=3372495&d=2005 Worldwide quality-of-life index] || [[The Economist]] || 18/111 nagara || |- ! rowspan="11" | 2006 | [http://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/2006-07/06-007.html 6th Annual Global e-Government Study (Brown University)] || Global e-Government || 20/198 nagara || |- | [https://web.archive.org/web/20061101161142/http://www.rsf.org/rubrique.php3?id_rubrique=639 Annual Worldwide Press Freedom Index 2006] || [[Reporters Without Borders]] || 59/168 nagara || |- | [http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2006 Corruption Perceptions Index] || [[Transparency International]] || 15/163 nagara || |- |[https://web.archive.org/web/20061005083101/http://www.imd.ch/research/publications/wcy/upload/Overall%202006.pdf World Competitiveness Yearbook 2006] || [[IMD International]] || 2/61 economies || Economies include those of countries and regions |- | [[World City]]'s [[Skyline]]/[[Skyscrapers]] || [http://www.emporis.com/en/bu/sk/st/sr/ Emporis Data Committee (EDC)] || style="white-space:nowrap;" | 1/100 major cities || Cities ranked by the visual impact of their skylines |- | [http://www.weforum.org/pdf/Global_Competitiveness_Reports/Reports/gcr_2006/gcr2006_rankings.pdf Global Competitiveness Report - Growth Competitiveness Index Ranking] || [[World Economic Forum]] || 11/125 nagara || |- | [http://www.worldairportawards.com World's Best Airports] || [[Skytrax]] || 2/165 nagara || |- | [http://www.weforum.org/pdf/Global_Competitiveness_Reports/Reports/gcr_2006/BCI.pdf Business Competitiveness Index - BCI] || [[World Economic Forum]] || 10/121 nagara || |- | [http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf Human Development Index - HDI] || [[PBB]] || 22/177 nagara || |- | [http://www.fedex.com/us/about/today/access/GreaterAccessChange5_15_06.pdf Access Index (''p.19'')] || [[FedEx]]: The Power of Access - 2006 Access Index || 1/75 nagara || |- | [https://web.archive.org/web/20070302090911/http://www.jcer.or.jp/eng/pdf/potential2006sum.pdf Potential Competitiveness] || Japan Center for Economic Reséarch (JCER) || 1/50 nagara || |- ! rowspan="12" | 2007 | [http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/TravelandTourismReport/CompetitivenessIndex/index.htm Travel and Tourism Competitiveness Index] || [[World Economic Forum]] || 6/124 nagara || |- | [[Index of Economic Freedom]] || [[Heritage Foundation]]/''[[The Wall Street Journal]]'': [http://www.heritage.org/research/features/index/countries.cfm 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040112042240/http://www.heritage.org/research/features/index/countries.cfm |date=2004-01-12 }} || 1/157 nagara || Ranked 1st for 13 yéars in a row |- | World's most expensive city for rental accommodation || [http://www.eca-international.com/Asp/ViewArticle2.asp?ArticleID=189 ECA International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011073630/http://eca-international.com/Asp/ViewArticle2.asp?ArticleID=189 |date=2007-10-11 }} || 1/92 nagara || |- | Léading Centers of Commerce || [https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html MasterCard study] || 5/63 nagara || rated 63 cities according to their legal and political framework, economic stability, éase of doing business, financial flow, business center status, and knowledge création and information flow |- | World's most expensive cost-of-living || [http://www.mercerhr.com/costofliving Mercer Human Resource Consulting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410072417/http://www.mercerhr.com/costofliving |date=2014-04-10 }} || 5/143 kota || |- | [http://www.worldairportawards.com World's Best Airports] || [[Skytrax]] || 1/155 nagara || |- | [https://web.archive.org/web/20070614035901/http://www.imd.ch/research/publications/wcy/upload/scoreboard.pdf World Competitiveness Yearbook 2007] || [[IMD International]] || 3/55 economies || The IMD World Competitiveness Yéarbook 2007 analyses and ranks the ability of nations to créate and maintain an environment that sustains the competitiveness of enterprises |- | [[E-readiness]] || [http://graphics.eiu.com/files/ad_pdfs/2007Ereadiness_Ranking_WP.pdf Economist Intelligence Unit] || 4/69 nagara || e-réadiness is the ability to use [[Information and Communication Technologies]] (ICT) to develop one's economy and to foster one's welfare |- | [http://www.doingbusiness.org/economyrankings/ World's best place doing business] || [[World Bank]] || 4/178 nagara || Economies are ranked on their éase of doing business, from 1–178, with first place being the best. A high ranking on the éase of doing business index méans the regulatory environment is conducive to the opération of business. This index avérages the country's percentile rankings on 10 topics, made up of a variety of indicators, giving equal weight to éach topic |- | [https://web.archive.org/web/20071011061520/http://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2007/09/25/afx4152128.html Asia's best corporate governance survey] || Asian Corporate Governance Association || 1/11 nagara || |- | [http://server-uk.imrworldwide.com/cgi-bin/b?cg=downloadsosedo&ci=cityoflondon&tu=http://213.86.34.248/NR/rdonlyres/0C0332C0-4CE5-4012-9AF7-2CF98A32E618/0/BC_RS_GFCI07_FR.pdf Global Financial Centre Index] || City of London || 3/10 kota || The GFCI is a ranking of the competitiveness of financial centres based on a number of existing indices in combination with a regular survey of senior industry figures from around the world. Hong Kong ranked third behind New York and London. |- |[https://web.archive.org/web/20071127005937/http://a330.g.akamai.net/7/330/25828/20070711101329/graphics.eiu.com/upload/portal/BSA_COMPETITIVENESS_WEBrrr.pdf IT industry competitiveness Index] || [[Economist Intelligence Unit]] || 21/64 nagara || Index méasures an supply of skills, an innovation-friendly culture, world-class technology infrastructure, a legal regime and well-balanced government support, as well as a competition-friendly business environment. Those countries possessing most of these “competitiveness enablers” are also home to high-performance IT industries: all but four of the top 22 countries in the EIU are also among the world's top countries in terms of IT labour productivity |- |} == Catetan suku == {{ChineseText}} <!-- Please DO NOT use a scroll template/form/table for the reflink, please read warning on the scoll template page. Thank you. --> {{reflist|2}} == Rujukan == * ''A History of Hong Kong''(Third Edition). [[Frank Welsh]]. HarperCollins. [[1 October]] [[1998]]. 624 pages. ISBN 1-56836-002-9. * ''Mathematical Modelling of Hong Kong Political and Economical Development''. Derek Lam. Guangzhou Academic Press. [[18 February]] [[1986]]. 23 pages. * ''Hong Kong's History: State and Society Under Colonial Rule (Asia's Transformations)''. Tak-Wing Ngo. Routledge. [[1 August]] [[1999]]. 205 pages. ISBN 0-415-20868-8. * ''The Cinema of Hong Kong: History, Arts, Identity''. Poshek Fu, David Deser. [[Cambridge University Press]]. [[25 March]] [[2002]]. 346 pages. ISBN 0-521-77602-3. * ''A Modern History of Hong Kong''. Steve Tsang. I.B. Tauris. [[14 May]] [[2004]]. 356 pages. ISBN 1-86064-184-9. * ''An Outline History of Hong Kong''. Liu Shuyong. 291 pages. ISBN 7-119-01946-5. * ''Forts and Pirates - A History of Hong Kong''. Hong Kong History Society. Hyperion Books. December 1990. ISBN 962-7489-01-8. * [http://www.lcsd.gov.hk/CE/Museum/Monument/form/historical.pdf List of Graded Historical Buildings in Hong Kong - 6 Jan 2007] from the Antiquities and Monuments Office * [http://www.lcsd.gov.hk/CE/Museum/Monument/en/monuments_list.php List of Declared Monuments in Hong Kong - 3 March 2006] from the Antiquities and Monuments Office == Tumbu luar == {{sisterlinks|Hong Kong}} {{commons|Maps of Hong Kong}} {{Spoken Wikipedia|En-Hong Kong-article.ogg|2007-11-01}} ;Pelesir * {{wikivoyage|Hong Kong}} * [http://www.discoverhongkong.com/ Hong Kong Tourism Board] * [http://www.immd.gov.hk/ehtml/hkvisas_4.htm Official Hong Kong Immigration Department Visa Information] * [http://www.synotrip.com/hong-kong Synotrip] - daily updated info about Hong Kong * [http://www.gohk.gov.hk/ GoHK], the Home Affairs Department site for local tourists ;Pamaréntah <!-- Wikipedia is not a web directory. This is not the place for personal sites, commercial advertisements or communities requiring membership/subscriptions. See [[WP:EL]] for more information on external links. --> * [http://www.gov.hk/ GovHK], the new one-stop portal of the HKSAR Government * [http://www.info.gov.hk/ Hong Kong SAR Government], the official government site * [http://www.immd.gov.hk/ Hong Kong Immigration Department] - [[HKSAR Passport]] * [http://www.censtatd.gov.hk Census and Statistics Department in Hong Kong] * [http://www.districtcouncils.gov.hk/ District Councils], the official district councils site * [http://www.info.gov.hk/hkfacts/facts_e.htm Hong Kong Fact Sheets] (quick facts about Hong Kong) * [http://www.legco.gov.hk/ Hong Kong Legislative Council], the site of the legislative body * [http://www.lcsd.gov.hk/CE/Museum/Monument/form/historical.pdf List of Graded Historical Buildings in Hong Kong - 6 Jan 2007] from the Antiquities and Monuments Office * [http://www.lcsd.gov.hk/CE/Museum/Monument/en/monuments_list.php List of Declared Monuments in Hong Kong - 3 March 2006] from the Antiquities and Monuments Office ;Televisi * [http://www.tvb.com/ TVB], the biggest TV company * [http://www.hkatv.com/ aTV], one of two free TV broadcasters * [http://www.i-cable.com.hk/ Cable TV]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, the biggest paid cable provider in Hong Kong * [http://www.now-tv.com/ Now TV] - [IPTV] provider ;Radio * [http://www.rthk.org.hk/ Radio Television of Hong Kong] - public broadcaster * [http://www.881903.com/ Hong Kong Commercial Radio] - largest commercial broadcaster ;Koran * [http://home.orisun.com/odnmain/index2.html Oriental Daily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905091832/http://home.orisun.com/odnmain/index2.html |date=2008-09-05 }} - Biggest Chinese newspaper in terms of circulation * [http://www.appledaily.com.hk/ Apple Daily] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970728003348/http://www.appledaily.com.hk/ |date=1997-07-28 }} - Second best selling Chinese newspaper * [http://www.mingpaonews.com/ Ming Pao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111095032/http://www.mingpaonews.com/ |date=2008-01-11 }} - Reputable Chinese newspaper * [http://www.hket.com/ Hong Kong Economic Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200909121403/http://www.hket.com/ |date=2020-09-09 }} - Largest Chinese Financial Newspaper * [http://www.scmp.com/ South China Morning Post (subscription)] - Largest English newspaper * [http://www.metrohk.com.hk/ Metro Newspaper, Hong Kong edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020805125540/http://www.metrohk.com.hk/ |date=2002-08-05 }} * [http://www.thestandard.com.hk/ The Standard] - English-language business newspaper ;Majalah * [http://www.nextmedia.com.hk/ Next Magazine], a popular Chinese language entertainment and lifestyle magazine * [http://hk.bcmagazine.net/ BC Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071125101726/http://hk.bcmagazine.net/ |date=2007-11-25 }}, [[HK Magazine]] - English language entertainment magazine targeted at expatriates ;Blog * [https://web.archive.org/web/20040612074557/http://www.geocities.com/hkhemlock/blogs.html Hong Kong Blogs], a list of all the main blogs in Hong Kong ;Peta <!-- Wikipedia is not a web directory. This is not the place for personal sites, commercial advertisements or communities requiring membership/subscriptions. See [[WP:EL]] for more information on external links. --> * [http://www.wikimapia.org/#y=22339914&x=114066925&z=10&l=0&m=a WikiSatellite view of Hong Kong at WikiMapia] * [http://www.centamap.com/ CentaMap] * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=zh-CN&q=Hong+Kong,+China&ie=UTF8&z=12&ll=22.294179,114.150009&spn=0.129287,0.43396&om=1&iwloc=addr Google HK Map] <!-- *[http://www.chinahighlights.com/hongkong/map.htm Hong Kong Map] - This site spams by putting email addresses online (by McAfee SiteAdvisor). http://www.siteadvisor.com/sites/chinahighlights.com/--> ;Poto <!-- Wikipedia is not a web directory. This is not the place for personal sites, commercial advertisements or communities requiring membership/subscriptions. See [[WP:EL]] for more information on external links. --> <!-- Personal photo galleries are NOT APPROPRIATE for this section --> * [http://www.flickr.com/photos/tags/hongkong/ Flickr] - photos tagged with Hong Kong * [http://www.globalphotos.org/hongkong.htm Global Photos] - gallery of Hong Kong photos * [http://www.unrealhongkong.com/hong-kong-historical-pictures.html UnRealHongKong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226203355/http://www.unrealhongkong.com/hong-kong-historical-pictures.html |date=2008-02-26 }} - Hong Kong historical photos ;Guide jeung direktori <!-- Wikipedia is not a web directory. This is not the place for personal sites, commercial advertisements or communities requiring membership/subscriptions. See [[WP:EL]] for more information on external links. --> <!-- NO MORE EXPAT COMMUNITIES, UNLESS THEY ARE 100% HONG KONG SPECIFIC --> <!--*[http://www.hongkong.alloexpat.com Allo' Expat] - Expatriates in Hong Kong portal ALLOEXPAT IS BANNED--> * [http://www.hkoutdoors.com/ HK Outdoors] - about Hong Kong's countryside * [http://www.uncoverchina.com/ Uncover China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071209114340/http://www.uncoverchina.com/ |date=2007-12-09 }} - séarch directory * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hk.html CIA - The World Factbook — Hong Kong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513083413/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hk.html |date=2009-05-13 }} {{Hong Kong Topics}} {{Template group |title = Geografi lokal |list = {{Province-level divisions of PR China}} {{Major cities of Greater China}} {{Territories of Greater China}} {{Dependent and other territories of Asia}} {{Countries and territories of East Asia}} }} {{Template group |title = Basa |list = {{Sino-Tibetan-speaking}} {{Territories of Greater China}} }} {{APEC}} {{WTO}} <!--Please retain as first category since this article is its main article; thank you.--> <!--Categories--> [[Kategori:Hong Kong| ]] [[Kategori:Wewengkon husus]] [[Kategori:Nagara nu basana Basa Cina]] [[Kategori:Wewengkon métropolitan di Cina]] [[Kategori:Asia]] [[Kategori:Anglo-Chinese relations]] [[Kategori:Nagara nu basana Basa Inggris]] [[Kategori:Urut jajahan Britania]] [[Kategori:Pamaréntahan Britania di Hong Kong| ]] [[Kategori:Délta Walungan Mutiara]] [[Kategori:Kota palabuan di Cina]] [[Kategori:APEC]] [[Kategori:Daptar nu patali jeung Hong Kong| ]] [[Kategori:Nu ngadeg taun 1997]] <!--Interwiki--> qcs214bq9752sau9tn4u575il76obhd 0 29715 711083 653580 2026-07-19T05:59:02Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711083 wikitext text/x-wiki {{Kotakinfo Panyakit | Name = Hémofilia | Image = | Caption = | DiseasesDB = 5555 | DiseasesDB_mult = {{DiseasesDB2|5561}} {{DiseasesDB2|29376}} | ICD10 = {{ICD10|D|66||d|65}}-{{ICD10|D|68||d|65}} | ICD9 = {{ICD9|286}} | ICDO = | OMIM = 306700 | OMIM_mult = {{OMIM2|306900}} {{OMIM2|264900}} | MedlinePlus = 000537 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 3528 | MeshID = D025861 }} '''Hémofilia''' atawa '''hémofili''' ([[basa Yunani|Yun.]] ''haima'' "getih" jeung ''[[philia]]'' "micinta"<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=hemophilia&searchmode=none|title=Online Etymology Dictionary|author=Douglas Harper|access date=2007-10-10}}</ref>) nyaéta kelompok [[cacad genetik]] nu ngabalukarkeun awak jadi teu mampuh ngatur [[koagulasi|bekuna]] [[getih]]. Nu paling ilahar nyaéta [[Hémofilia A]], balukar tina euweuhna [[faktor VIII]]. [[Hémofilia B]] disababkeun ku kakurangan [[faktor IX]]. Frékuénsi kajadian Hémofilia A kira-kira 1 dina 5.000–10.000 kalahiran [[lalaki]]<ref name = "qzmtku">{{cite web |url=http://www.hemophilia.org/NHFWeb/MainPgs/MainNHF.aspx?menuid=181&contentid=46&rptname=bleeding |title=Hemophilia B |accessdate=2007-11-21 |format= |work=}}</ref>, sedengkeun kajadian Hémofilia B leuwih saeutik (1 dina 20.000–34.000 kalahiran). Balukar cacad [[kromosom]] [[kromosom X|X]] ieu ampir sakabéhna némbongan di lalaki, najan [[gén]] anu cacadna diturunkeun ti indung. Hal ieu ku sabab [[Wanoja]] mah boga dua kromosom X, sedengkeun lalaki mah ukur hiji, antukna teu boga 'cadangan'. Ieu kakurangan génétik ngabalukarkeun asorna kadar [[faktor koagulasi]] dina [[plasma getih]] pikeun lumangsungna koagulasi anu normal. Nalika saluran getih ngalaman tatu, éta tatu bisa katutup, tapi euweuhna faktor koagulasi ngabalukarkeun teu kabentukna fibrin nu nguatkeun bekuan getih. Ku kituna, nu nandangan hémofilia getihanana biasa wae, teu kaleuleuwihi, ngan lila garingna. Di nu parna, tatu leutik waé bisa teu cageur-cageur dina itungan poé, minggu, atawa bulan. Mun tatuna di bagian vital, misalna otak atawa jero sandi, hal ieu bahya pisan. == Tumbu ka kelompok pangrojong == * [http://www.wfh.org World Federation of Hemophilia (WFH)] * [http://www.hemophilia.ca Canadian Hemophilia Society] * [http://www.hemophilia.org National Hemophilia Foundation] * [http://www.hemophiliafed.org Hemophilia Federation of America] * [http://www.haemophilia.org.uk UK Haemophilia Society (charity)] * [http://www.ehc.eu European Haemophilia Consortium (EHC)] * [http://www.haemophilia.org.au Haemophilia Foundation Australia (HFA)]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hemofilic.ro Romanian Hemophilia Association] * [http://www.fbis.se/se/default.aspx?filnavn=/se/engelska.asp Swedish Hemophilia Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227101100/http://www.fbis.se/se/default.aspx?filnavn=%2Fse%2Fengelska.asp |date=2008-12-27 }} * [http://www.taintedblood.info Tainted Blood] * [http://www.birchgrovegroup.org Birchgrove Group: self-help group for people with Haemophilia and HIV] * [http://www.livingstories.org.uk Living Stories] === Émbaran lianna === * [http://www.kelleycom.com/index.html La Kelley Communications - free books and other educational resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011124932/http://kelleycom.com/index.html |date=2008-10-11 }} * [http://www.hemophiliamoms.com HemophiliaMoms.com a Resource for Hemophilia Families] * [http://www.haemophiliacare.co.uk Haemophiliacare.co.uk - A resource for patients and carers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103130427/http://haemophiliacare.co.uk/ |date=2008-11-03 }} * [http://kidshealth.org/kid/health_problems/blood/hemophilia.html Simple haemophilia overview for children] * [http://www.wfh.org/2/1/1_1_3_Link1_Timeline.htm Haemophilia timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201065012/http://www.wfh.org/2/1/1_1_3_Link1_Timeline.htm |date=2008-12-01 }} == Rujukan == *''[[:en:Haemophilia|Haemophilia]]''. Wikipédia basa Inggris. Disalin 22 Oktober 2008. {{reflist}} {{Hématologi}} {{panyakit-pondok}} [[Kategori:Cacad getih]] [[Kategori:Cacad genetik]] otz5dgwcpge7xvqk2e1zsd7rks2oy8b 0 32874 711088 675228 2026-07-19T09:56:36Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711088 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |image = Baobab Adansonia digitata.jpg |image_width = 275px |image_caption = Tangkal ki tambleg Afrika (''[[Adansonia digitata]]'') di [[Bagamoyo]], [[Tanzania]], deukeut [[Kaole|ruruntuk Kaole]] |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Malvales]] |familia = [[Malvaceae]] |subfamilia = [[Bombacoideae]] |genus = '''''Adansonia''''' |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?167 |title=Genus: ''Adansonia'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United State Department of Agriculture |date=2008-11-12 |accessdate=2011-01-14}}</ref> |subdivision_ranks = Spésiés |subdivision = Baca [[#Spésiés|Bab spésiés]] }} '''''Adansonia''''', '''baobab''', atawa nu di [[Pasundan]] katelah '''ki tambleg''' nyaéta génus dalapan [[spésiés]] tangkal pituin [[Madagaskar]] (genep spésiés), [[Afrika]] jeung [[Semenangjung Arab]] (hiji spésiés), jeung [[Australia]] (hiji spésiés). == Pedaran == Ukuran tangkal ki tambleg bisa ngahontal 5–30 m, anapon diaméter batangna 7–11 m. [[Ki tambleg Glencoe]] - spésimén [[ki tambleg Afrika]] di [[Propinsi Limpopo]], [[Afrika Kidul]], dianggap conto bungkeuleukan nu pangbadagna, kurilingna nepi ka 47 m<ref>{{Cite web |url=http://www.bigbaobab.co.za/baobab.html |title=Big Baobab Facts |accessdate=2008-01-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080106151314/http://www.bigbaobab.co.za/baobab.html |date=2008-01-06 }}</ref>. Diaméterna kira-kira 15,9 m. Ceuk sakaol, umur ki tambleg bisa nepi ka rébuan taun, tapi teu bisa dipastikeun. == Spésiés == [[Gambar:Adansonia digitata (Baobab)- young tree in Hyderabad W IMG 8273.jpg|thumb|190px|Ki tambleg ''[[Adansonia digitata]]'' ngora di [[Hyderabad, India]].]] * ''[[Adansonia digitata]]'' <small>[[Carl Linnaeus|L.]]</small> – Ki tambleg Afrika ([[Afrika]] kulon, wétan ngalér, tengah, jeung kidul, sarta di [[Oman]] jeung [[Yaman]] di [[Semenanjung Arab]], [[Asia]]) * ''[[Adansonia grandidieri]]'' <small>[[Henri Ernest Baillon|Baill.]]</small> – Ki tambleg Grandidier ([[Madagaskar]]) * ''[[Adansonia gregorii]]'' <small>[[Ferdinand von Mueller|F.Muell.]]</small> (sin. ''A. gibbosa'') – Ki tambleg Australia (Australia kulon ngalér) * ''[[Adansonia madagascariensis]]'' <small>Baill.</small> – Ki tambleg Madagaskar (Madagascar) * ''[[Adansonia perrieri]]'' <small>[[René Paul Raymond Capuron|Capuron]]</small> – Ki tambleg Perrier (Madagaskar kalér) * ''[[Adansonia rubrostipa]]'' <small>[[Henri Lucien Jumelle|Jum.]] & [[Joseph Marie Henry Alfred Perrier de la Bâthie|H.Perrier]]</small> (sin. ''A. fony'') – Ki tambleg Fony (Madagaskar) * ''[[Adansonia suarezensis]]'' <small>H.Perrier</small> – Ki tambleg Suarez (Diego Suarez, Madagaskar) * ''[[Adansonia za]]'' <small>Baill.</small> – Ki tambleg Za (Madagaskar)<ref name="GRINSpecies">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?167 |title=GRIN Species Records of ''Adansonia'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United State Department of Agriculture |accessdate=2011-01-14}}</ref> == Nyerep cai == Ki tambleg neundeun [[cai]] dina kaina nu 'bareuh' (nepi ka 120.000 l)<ref>{{Cite web |title=The Baobab tree in Senegal |url=http://www.senegal-online.com/anglais/parcs-faune-flore/baobab.htm |accessdate=2008-10-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004233417/http://www.senegal-online.com/anglais/parcs-faune-flore/baobab.htm |date=2008-10-04 }}</ref>. == Mangpaat == [[Gambar:Baobab seeds.jpg|thumb|left|187px|Panjang buahna 18 cm]] Ti 2008, ki tambleg mimiti diulik pikeun kaperluan konsumsi<ref name=biov>{{Cite web|url=http://news.bioversityinternational.org/index.php?itemid=1166|title=Scientists predict African fruit trees could help solve major public health problem|accessdate=2008-10-01|publisher=Bioversity International}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20070813225151/http://news.bioversityinternational.org/index.php?itemid=1166 |date=2007-08-13 }}</ref><ref>Hills S. [http://www.foodnavigator-usa.com/Financial-Industry/Baobab-goes-for-GRAS-ahead-of-2010-World-Cup "Baobab goes for GRAS ahead of 2010 World Cup"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527050103/http://www.foodnavigator-usa.com/Financial-Industry/Baobab-goes-for-GRAS-ahead-of-2010-World-Cup |date=2010-05-27 }} FoodNavigator.com-USA, 30 Séptémber 2008</ref>. Di Afrika ([[Malawi]], [[Zambia]], [[Zimbabwé]], jeung [[Sahel]]), daunna biasa didahar salaku lalab atah atawa tipung nu digaringkeun. Di [[Nigéria]], daunna nu katelah kuka sok diangeun<ref>http://blog.notcutts.co.uk/latest-articles/2010/9/13/the-oldest-trees-in-the-world.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812155627/http://blog.notcutts.co.uk/latest-articles/2010/9/13/the-oldest-trees-in-the-world.html |date=2011-08-12 }} – The oldest trees in the world (access date 2010-09-13)</ref>{{Verify credibility|date=April 2011}}. Kandungan giji buahna kaitung onjoy, ku sabab [[vitamin C]]-na leuwih loba batan [[jeruk]] jeung [[kalsium]]na leuwih loba batan susu sapi<ref name=bbcnew>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7506997.stm|title=New exotic fruit to hit UK shops|accessdate=2008-07-15|publisher= BBC | date=2008-07-15}}</ref>. Daging buahna dibubur atawa dicampur jeung susu, atawa dijus<ref name=bbcnew/>. Di Zimbabwé, buah nu dina [[basa Shona]] katelah mawuyu geus ti baheula biasa didahar. Buahna ogé bisa dijieun [[krim tartar]]<ref name=geoim>{{Cite web|url=http://geoimages.berkeley.edu/Geoimages/Johnson/Biomes/BiomesAfrica/Baobabtree.html|title=Baobab tree -- a miracle of nature|accessdate=2010-02-12|publisher=Geo-Images Project|date=October 2000}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131143239/http://geoimages.berkeley.edu/Geoimages/Johnson/Biomes/BiomesAfrica/Baobabtree.html |date=2010-01-31 }}</ref>. Siki ki tambleg biasa dipaké keur pangentel [[sop]], tapi ogé bisa [[férméntasi (pangan)|dipeuyeum]] jadi [[bungbu]], di[[sangray]], atawa digiling diala [[minyak sayur|minyakna]]. == Galeri == <gallery> Image:baobabtre b3599.jpg|''Adansonia digitata'', [[Taman Nasional Tarangire]] di [[Tanzania]] Image:Baobab Avenue 1.JPG|''[[Adansonia grandidieri]]'', [[Jalan Raya Ki Tambleg]], Madagaskar Image:Derby boab, Western Australia.jpg|''[[Adansonia gregorii]]'' di [[Australia]] Image:Baobab Flowers.jpg|Kembang ki tambleg di Mulund, [[Mumbai, India]] </gallery> == Rujukan == * The Baobab's official website, [http://www.baobab.com/ Baobab] (en) {{Reflist|2}} == Bacaan salajengna == {{Commons category|Adansonia}} {{Wikispecies|Adansonia}} {{Refbegin}} * {{Cite journal | doi = 10.1080/106351598260879 | last1 = Baum | first1 = D. A. | last2 = Small | first2 = R. L. | last3 = Wendel | first3 = J. F. | year = 1998 | title = Biogeography and floral evolution of baobabs (Adansonia, Bombacaceae) as inferred from multiple data sets | url = | journal = Systematic Biology | volume = 47 | issue = 2| pages = 181–207 | pmid = 12064226 }} * Braun, K. (1900) ''Beiträge zur Anatomie der Adansonia digitata L.'' F. Reinhardt, Universitäts-Buchdruckerei, Basel, [http://worldcat.org/oclc/15926986 OCLC 15926986] * {{Cite book |last=Colin |first= Tudge |title= The Tree: A Natural History of What Trees Are, How They Live, and Why They Matter |year=2006, 2005 |edition= 1st U.S. |publisher=Crown Publishers |location=New York, NY |isbn=1-4000-5036-7 |oclc=64336118}} * {{Cite book |last=Lowe |first= Pat |title= The Boab Tree |year= |edition= |publisher=Lothian |location=Port Melbourne, Australia |isbn=0-85091-912-6 |oclc=39079651}} * {{Cite book |last=Pakenham |first= Thomas |title= The Remarkable Baobab |year=2004 |edition= 1st American |publisher=Norton |location=New York, NY |isbn=0-393-05989-8 |oclc=56844554}} * {{Cite book |last=Watson |first= Rupert |title= The African Baobab |year=2007 |publisher= Struik; New Holland |location=Cape Town, South Africa; London, England |isbn= 978-1-77007-430-9 |oclc=163617611}} * {{Cite book |last=Wickens |first= G. E. |coauthors=Lowe, Pat |title= The Baobabs: Pachycauls of Africa, Madagascar and Australia |year=2008 |publisher= Springer Verlag |location=Berlin, Germany; New York, NY |isbn=978-1-4020-6430-2 |oclc=166358049}} {{Refend}} [[Kategori:Adansonia]] [[Kategori:Malvaceae]] [[Kategori:Tutuwuhan]] [[Kategori:Tutuwuhan Tropis]] h8wcphgjsnkqlvjr70gut0bjzr2ym6z 0 47095 711090 460989 2026-07-19T10:10:00Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711090 wikitext text/x-wiki '''Klimatologi''' mangrupa élmu anu patali jeung fénoména kaayaan iklim atawa iklim.<ref>{{en}}[http://dictionary.reference.com/browse/climatology Climatology] (diakses 1 Oktober 2015)</ref> '''Klimatologi''' mangrupa élmu ngeunaan kajadian, ciri, jeung pangaruh [[iklim]] kana wangun [[fisik]] jeung kahirupan di rupa-rupa nagri nu béda-béda.<ref>{{id}}[http://kbbi.web.id/klimatologi Klimatologi] (diakses 27 Agustus 2015)</ref>. Klimatologi ogé kasebut salaku [[élmu]] anu ngulik jeung nerangkeun ngeunaan [[iklim]], kumaha iklim bisa béda dina hiji tempat jeung tempat anu lain jeung kumaha patali antara iklim jeung [[manusa]].<ref>{{id}}[http://repository.upi.edu/5785/3/S_KOM_0801363_Chapter1.pdf Makalah Klimatologi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918121914/http://repository.upi.edu/5785/3/S_KOM_0801363_Chapter1.pdf |date=2017-09-18 }} (diakses 1 Oktober 2015)</ref> ==Referensi== {{reflist}} [[kategori:Géografi]]] {{pondok}} qvd7uc5y8lz2lswa9t6ysm0i8ygu3zq 0 72091 711086 690077 2026-07-19T08:25:44Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711086 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Ciptagelar.jpg|jmpl|251x251px|Leuit di Ciptagelar]] '''Kampung Gedé Kasepuhan Ciptagelar''' nyaéta [[kampung]] adat nu aya di wilayah [[Kampung]] Sukamulya [[Desa]] Sirnaresmi, Kacamatan Cisolok, Kabupaten Sukabumi.<ref>{{Cite news|url=http://jelajahnusa.com/2017/07/31/eksotisme-kasepuhan-ciptagelar-sukabumi/|title=Eksotisme Kasepuhan Ciptagelar Sukabumi - Jelajah Nusa|newspaper=Jelajah Nusa|language=en-US|access-date=2018-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160217/http://jelajahnusa.com/2017/07/31/eksotisme-kasepuhan-ciptagelar-sukabumi/ |date=2023-04-09 }}</ref> Ciri hasna aya dina lokasi sarta wangunan [[imah]] nu masih kenéh [[nyekel]] kana [[tradisi]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=23&lang=id|title=Kampung Ciptagelar-Dinas Pariwisata dan Kebudayaan Provinsi Jawa Barat|website=www.disparbud.jabarprov.go.id|accessdate=2017-10-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119141828/http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=23&lang=id |date=2017-11-19 }}</ref> Masarakat nu nempatan Kampung Ciptagelar disebutna [[kasepuhan]].<ref name=":0" /> Kecap "Kasepuhan" asalna tina kecap "sepuh" maké rarangken barung "ka-an" nu miboga harti ''tempat tinggal'' [[sesepuh]].<ref name=":0" /> Ieu hal ngarujuk kana masarakat di dinya nu masih kénéh nyekel kana adat istiadat [[karuhun]].<ref name=":0" /> Kampung Adat Ciptagelar diadegkeun ku pasukan [[Karajaan Sunda]] nu tuhu ka [[Prabu Siliwangi]] jeung maranéha dibebaskeun lantaran [[Prabu Siliwangi]] rék moksaPrajurit tuluy misahkeun diri jadi tilu kelompok nu ngadegkeun kampung-kampung anyar nu silih pakait.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.pegipegi.com/travel/kampung-adat-ciptagelar-tak-berubah-sejak-600-tahun-lalu/|title=Kampung Adat Ciptagelar, tak berubah sejak 600 tahun lalu?|date=2015-08-30|language=en-US|access-date=2018-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810142438/https://www.pegipegi.com/travel/kampung-adat-ciptagelar-tak-berubah-sejak-600-tahun-lalu/|date=2016-08-10}}</ref> Salah sahijina nyaéta [[Kampung Gedé]] nu fungsina pikeun pusat [[kasepuhan]].<ref name=":2" /> [[Kampung Gedé]] pernah sababaraha kali pindah pikeun nyingkahan pangaruh [[imperialis]] Jepang jeung konflik politik [[DI/TII]].<ref name=":2" /> mangrupa komunitas adat nu masih kenéh ngajalankeun tatali paranti [[karuhun]] sacara turun temurun nu geus jadi cecekelan kahirupan pikeun kasalametan hirup.<ref name=":10">{{Cite web|url=http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=475&lang=id|title=Kampung Gede Kasepuhan Ciptagelar-Dinas Pariwisata dan Kebudayaan Provinsi Jawa Barat|website=www.disparbud.jabarprov.go.id|accessdate=2018-01-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118030014/http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=475&lang=id |date=2017-11-18 }}</ref> Numutkeun pamadeganna, karuhun nyaéta jalma nu geus maot nu dianggap miboga kamampuh nu leuwih atawa di luar kamampuh manusa umumna nu dianggap turunan ti [[karajaan pajajaran]].<ref name=":2" /> Sistim religi desa Ciptagelar nyaéta agama Islam, tapi masih kenéh kentel unsur [[animisme]] jeung [[dinamisme]].<ref name=":10" /> Katingali tina upacara-upacara nu sok dilaksanakeun.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.wacana.co/2012/05/masyarakat-adat-desa-ciptagelar/|title=Masyarakat Adat Ciptagelar, Sukabumi|website=www.wacana.co|language=en-US|accessdate=2017-11-05}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Saprak taun 2001, [[Kampung Ciptarasa]] nu asalna ti [[Desa Sirnarasa]] ngalaksanakeun “hijrah wangsit” ka Desa Sirnaresmi nu jarakna belasan kilometer.<ref name=":11">{{Cite web|url=http://perwakilan.jabarprov.go.id/artikel/baca_pariwisata/206/kampung-ciptagelar/17|title=Badan Penghubung Pemerintah Provinsi Jawa Barat|website=perwakilan.jabarprov.go.id|accessdate=2018-01-27}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Di [[Desa Sirnaresmi]], langkung jelasna di Kampung Sukamulya, [[Abah Anom]] salaku pupuhu kampung adat meré ngaran Desa Ciptagelar pikeun tempat pindah nu anyar.<ref name=":11" /> Ciptagelar miboga harti kabuka atawa pasrah.<ref name=":11" /> Pindahna ti Kampung Ciptarasa ka Kampung Ciptagelar lantaran paréntah karuhun nu disebut wangsit.<ref name=":11" /> Ieu wangsit ditarima atawa menangkeunnana ku Abah Anom ngaliwatan proses ritual nu hasilna daék teu daék kudu dilaksanakeun.<ref name=":11" /> == Sistim Pakasaban == Umumna pakasaban di Ciptagelar nyaéta [[patani]].<ref>{{Cite web|url=https://www.kompasiana.com/muhiqaz/keunikan-perkampungan-di-lereng-gunung-halimun_54f84d79a33311d25d8b4a0e|title=Keunikan Perkampungan di Lereng Gunung Halimun oleh Muhamad Iqbal Azhari - Kompasiana.com|last=Kompasiana.com|website=www.kompasiana.com|language=id|accessdate=2018-01-28}}</ref> Masarakatna ngajungjung luhur budaya lokal sarta lingkungannana nu loba kapangaruhan ku adat istiadat.<ref name=":12">{{Cite journal|last=Untari|first=Sri|date=Oktober 2014|title=REKAM PERJALANAN KEPALA BKPD JABAR DAN TIM KE DESA BUDAYA CIPTA GELAR|url=http://bkpd.jabarprov.go.id/wp-content/uploads/2014/10/KAMPUNG-BUDAYA-LUMBUNG-CIPTA-GELAR.pdf|journal=BKPD Jawa Barat|doi=|pmid=|access-date=}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ku kituna,  di Ciptagelar mah tara maké paré unggul pamaréntah lantaran boga anggepan yén paré téh titipan tinu maha kawasa.<ref name=":12" /> Salian ti éta nyaéta: [[Gambar:Huma Ciptagelar.jpg|jmpl|261x261px|Salah sahiji huma nu aya di Ciptagelar]] * Upacara adat kudu maké paré lokal.<ref name=":12" /> * Paré unggul moal bisa jadi alus hasilna di wewengkon anu lembab jeung rada tiis.<ref name=":12" /> * Paré lokal batangna panjang jadi gampang diétém, gampang ngagaringkeunna jeung nyimpenna, tahan nepi ka waktu +5 taun jeung henteu murudul.<ref name=":12" /> * Ngamumulé adat karuhun aya kurang leuwih 43 jenis paré rurukan jeung 100 jenis paré hasil silang tina paré rurukan.<ref name=":12" /> * Ku cara melak paré sataun sakali ngarah bisa ngereunkeun siklus hama [[Wereng coklat|wereng]] nu biasana dina bulan nu geus ditebak atawa diprédiksi.<ref name=":12" /> * Pikeun nangtukeun mangsa melak dumasar kana itungan béntang.{{Fact}} Tanggal kerti kana beusi jeung tanggal kidang turun kijang (pikeun nyiapkeun alat-alat tatanén).{{Fact}} Kidang ngarangsang ti wétan jeung kerti ngadoredag ka kulon (lahan mimiti digarap).<ref name=":12" /> Daur hirup paré ti mimiti melak paré nepi ka panén masarakat [[Ciptagelar]] miboga runtuyan aturan adat jeung upacara nu kudu dilaksanakeun,di antarana: # Ngaseuk,'' ''melak [[paré]] nu dimimitian ku upacara ménta kasalametan jeung kaamanan sarta jarah ka makam karuhun.<ref name=":1" /> Biasana sok aya hiburan siga wayang golék, jaipong, topeng, jeung pantun buhun.<ref name=":12" /> Dimimitian ku sesepuh girang jarah ka makam ka luhur nu sumebar di daérah Lebak, Bogor, jeung Sukabumi.<ref name=":12" /> # Sapang jadian paré'', ''saminggu sanggeus melak [[paré]] diayakeun ritual ménta ijin ka sang ibu (Bumi) rék melak paré sarta menta ijin ka Gusti Allah sangkan hasilna alus.<ref name=":1" /> # Paré nyiramo jeung mapag paré beukah, mapag paré beukah'','' sukuran nalika [[paré]] aya kembangan,sarta ménta ijin ngarah jauh ti [[hama]].<ref name=":1" /> # Sawénan, ritual nu lumangsungna sanggeus siki paré mimiti kaluar.<ref name=":3">{{Cite news|url=http://www.infobudaya.net/2017/10/menelisik-rangkaian-ritual-dalam-acara-seren-taun/|title=Menelisik Rangkaian Ritual dalam Acara Seren Taun|date=2017-10-10|newspaper=infobudaya.net|language=id-ID|access-date=2018-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219025040/http://www.infobudaya.net/2017/10/menelisik-rangkaian-ritual-dalam-acara-seren-taun/ |date=2018-02-19 }}</ref> # Mipit Paré, Ritual nalika motong [[paré]] tujuanna pikeun ménta ijin ka karuhun ngarah diberé hasil panén nu leuwih.<ref name=":3" /> # Nganyaran atawa ngabukti, ritual nalika [[paré]] ditutu tuluy diasakan.<ref name=":3" /> # Ponggokan, ritual pamungkas saméméh sérén taun dilaksanakeun.<ref name=":3" /> Ponggokan miboga harti tradisi ngariung para karuhun nu biasana dipaké pikeun ngabahas masalah rahayat jeung ngitung pajak unggal jalma.<ref name=":3" /> Pajak/jiwa dina taun 1997 nyaéta Rp.150,- jeung imah Rp.250,-.<ref name=":12" /> Ponggokan biasana dilaksanakeun saminggu saacan acara sérén taun.<ref name=":3" /> Nalika ponggokan ogé sok ngabahas iraha séren taun rék lumangsungna.<ref name=":3" /> # Sérén taun'', m''angrupa acara puncak kagiatan masarakat [[Ciptagelar]].{{Fact}} Biasana sok dilaksanakeun unggal taun lantaran tradisi pikeun karuhun jeung Déwi Paré [[Sang Hyang Pohaci]].<ref name=":1" /> Salian upacara nu aya pakaitna jeung paré, aya ogé upacara nu sején nu dilaksanakeun, nyaéta : * Salametan 14 bulan purnama.<ref name=":12" /> * Upacara nyawen-bulan safar (Masangkeun jimat kampung).<ref name=":12" /> * Salametan rasul.<ref name=":12" /> * Salametan beberes (nyingkahan masalah kana pelanggaran).<ref name=":12" /> * Sodakoh maulud jeung rewah (ngirim kadaharan).<ref name=":12" /> == Serén Taun == Istilah sérén taun asalna tina [[Basa Sunda]].{{Fact}} ''Sérén'' miboga harti serah, seserahan, atawa mikeun jeung kecap taun.<ref name=":4">{{Cite news|url=http://travel.kompas.com/read/2014/08/27/130600527/Seren.Taun.Ritual.Ratusan.Tahun.Silam|title=Seren Taun, Ritual Ratusan Tahun Silam - Kompas.com|last=Media|first=Kompas Cyber|newspaper=KOMPAS.com|language=en|access-date=2018-01-23}}</ref> Jadi sérén taun hartina sérén tampi ti taun kamari ka taun nu rék disanghareupan pikeun gagantina.<ref>{{Cite news|url=https://www.garudacitizen.com/seren-taun-ritual-sakral-sunda-makna/|title=Seren Taun, Ritual Sakral Masyarakat Sunda Yang Sarat Makna|last=Admin|date=2016-09-07|newspaper=Garuda Citizen|language=id-ID|access-date=2018-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190707184937/https://www.garudacitizen.com/seren-taun-ritual-sakral-sunda-makna/ |date=2019-07-07 }}</ref> Numutkeun catetan sajajarah jeung tradisi lokal, sérén taun diayakeun sacara turun-temurun ti saprak jaman [[Karajaan Sunda]] siga [[Karajaan Pajajaran]], malah nepi ka ayeuna masih kénéh lumangsung.<ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.tatarsukabumi.id/2017/08/ritual-upacara-adat-seren-taun-dan.html|title=Ritual Upacara Adat Seren Taun dan Leuit Si Jimat|website=www.tatarsukabumi.id|accessdate=2018-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108235757/http://www.tatarsukabumi.id/2017/08/ritual-upacara-adat-seren-taun-dan.html |date=2018-01-08 }}</ref> Ieu Upacara mimitina tina acara pikeun ngahormatan [[Nyi Pohaci Sanghyang Asri]] atawa Déwi Sri mangrupa Déwi pare dina [[kosmologi]] Sunda Kuno.<ref name=":5" /> Sistem kapercayaan masarakat Sunda kapangurahan ku warisan kabudayaan masarakat asli Nusantara nu ngagungkeun kakuatan alam.<ref name=":5" /> Sérén taun dilaksanakeun unggal ping 22 [[Bulan Rayagung]] nurutkeun [[kalender Sunda|kalénder Sunda.]] Salian ti ritual-ritual nu sipatna sakral, aya ogé kasenian jeung hiburan.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.kuningankab.go.id/wisata-budaya/upacara-seren-taun|title=Upacara Seren Taun {{!}} Pemerintah Kabupaten Kuningan|website=www.kuningankab.go.id|language=id|accessdate=2018-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171228132033/http://www.kuningankab.go.id/wisata-budaya/upacara-seren-taun |date=2017-12-28 }}</ref> Ieu kagiatan mangrupa hubungan manusa jeung nu maha kawasa, jeung ogé sasama mahluk atawa alam ngaliwatan kagiatan [[kasenian]], [[sosial budaya]], jeung [[atikan]].<ref name=":6" /> [[Gambar:Malasari seren Taun.JPG|jmpl|312x312px|Seren Taun]] Upacara Seren Taun dimimitan ku upacara ngajayak ( Ngajemput Paré ), dina ping 18 Rayagung nu dituluykeun ku acara nutu pare jeung puncakna ping 22 Rayagung.<ref name=":6" /> Ngajayak dina basa Sunda miboga harti nampa jeung nyambut, sedengkeun angka 18 nu dina basa Sunda diucapkeun ''dalapan welas'' '' ''konotasina welas asih nu hartina Allah nu geus mere sagala pikeun lumangsungna kahirupan pikeun sakabéh umat manusa di dunya.<ref name=":6" /> Acara ngajayak mangrupa datangna opat rombongan nu mawa paré jeung sagala rupa beubeutian tina opat arah mata angin ka gedung paseban.<ref name=":7">{{Cite news|url=http://www.pikiran-rakyat.com/jawa-barat/2017/09/14/mengenal-seren-taun-ritual-tahunan-masyarakat-adat-sunda-wiwitan-cigugur|title=Mengenal Seren Taun, Ritual Tahunan Masyarakat Adat Sunda Wiwitan Cigugur|date=2017-09-14|newspaper=Pikiran Rakyat|language=id|access-date=2018-01-23}}</ref> Puncak acara Seren Taun mangrupa nutu paré dina ping 22 Rayagung ogé miboga ma’na sorangan.<ref name=":6" /> Angka 22 nyaéta ti angka 20 jeung 2.<ref name=":6" /> Paréna ditutu di puncak acara nyaéta 22kwintal nu 20 jang ditutu tuluy dibagikeun ka masarakat, ari nu 2kwintal mah pikeun binih.<ref name=":6" /> Puncak acara Sérén Taun nyaéta upacara Ngadiukeun, atawa ngasupkeun pocong paré ka Leuit Si Jimat ku Pingpinan Adat Kasepuhan Ciptagelar nyaéta [[Abah Ugi Sugriana Rakasiwi]] (nu ayeuna).<ref>{{Cite news|url=http://www.mongabay.co.id/2012/09/05/seren-taun-tradisi-syukur-panen-padi-ciptagelar-yang-eksis-sejak-644-tahun-yang-lalu-bagian-1/|title=Seren Taun: Tradisi Syukur Panen Padi Ciptagelar yang Eksis Sejak 644 tahun yang lalu (bagian-1)|date=2012-09-05|newspaper=Mongabay Environmental News|language=en-US|access-date=2018-01-23}}</ref> Kidung puji-pujian ka [[Nyi Pohaci Sanghyang Asri]] dipirig ku [[kacapi]] nu intinamah ngedalkeun rasa sukur ka maha kawasa nu geus ngajaga Ciptagelar .<ref name=":4" /> == Leuit si jimat == [[Gambar:Leuit Si Jimat.jpg|jmpl|Salah sihiji warga Ciptagelar dipoto di hareup Leuit Si Jimat]] Leuit biasana sok aya di gigir atawa di tukangeun [[Imah Gedé]], wangunanna leuwih leutik ti batan imah gedé lantaran pungsina pikeun nyimpen [[paré]] atawa hasil tatanén.<ref>{{Cite news|url=https://nrmnews.com/2011/12/27/lumbung-padi-leuit-jimat-masyarakat-kasepuhan-cipta-gelar/|title=“…LEUIT JIMAT Si Lumbung PADI…” BENTENG Ketahanan PANGAN Warga KASEPUHAN Cipta GELAR…”|date=2011-12-27|newspaper=NASIONALIS RAKYAT MERDEKA|language=id-ID|access-date=2018-01-24}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hampir unggal imah di Ciptagelar miboga leuit, tapi aya nu leuwih kawentar di dinya nyaéta Leuit Si Jimat.<ref>{{Cite web|url=http://jabarkahiji.id/2017/05/01/leuit-jimat-simbol-ketahanan-pangan-dari-kasepuhan/|title=Leuit Jimat, Simbol Ketahanan Pangan Dari Kasepuhan {{!}} JABAR KAHIJI|last=Darmayana|first=Hiski|website=jabarkahiji.id|language=en-US|accessdate=2018-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511182002/http://jabarkahiji.id/2017/05/01/leuit-jimat-simbol-ketahanan-pangan-dari-kasepuhan/ |date=2017-05-11 }}</ref> Leuit kolot nu ngajamin ayana pangan keur warga ditempatkeun di gigireun Imah Gedé Ciptagelar.{{Fact}} Warga bisa nginjeum binih paré tina Leuit Si Jimat teu maké Bunga.<ref name=":8">{{Cite web|url=http://budaya-indonesia.org/Leuit-Si-Jimat|title=Leuit Si Jimat » Perpustakaan Digital Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2018-01-23}}</ref> Kecap Leuit Si Jimat asalna tina kecap “nyimat” nu hartina nginjeum.<ref name=":9">{{Cite journal|last=Nopianti|first=Risa|date=4 Mei 2016|title=LEUIT SI JIMAT : WUJUD SOLIDARITAS SOSIAL MASYARAKAT DI KASEPUHAN SINARRESMI|url=http://ejurnalpatanjala.kemdikbud.go.id/patanjala/index.php/patanjala/article/viewFile/74/30|journal=Balai Pelestarian Nilai Budaya Jawa Barat|doi=|pmid=|access-date=24 Januari 2018}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kecap nyimat ogé bisa dihartikeun ma’na welas asih.<ref name=":9" /> Jadi Leuit Si Jimat mémang pungsina pikeun nginjeumkeun ka masarakat kasepuhan salaku wujud welas asih Abah ka para incu putuna.<ref name=":9" /> == Rujukan == {{reflist|2}} [[Kategori:Kampung adat Sunda]] 9f1ic6x87rimera4tnektv8o0dzihyr 0 72624 711087 653772 2026-07-19T08:34:35Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711087 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Socksvariousbrandsmix.JPG|jmpl|Rupa-rupa mérek kaos kaki.]] '''Kaos kaki''' nyaéta garmén anu dijieun keur nutupan atawa ngajaga [[suku]] [[manusa]].<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.sigodangpos.com/|title=Pengertian dan Fungsi Kaos Kaki|newspaper=Sigodang Pos|access-date=2017-11-20}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kaos kaki dirarancang keur sababaraha kapereluan saperti ngurangan gésékan antara suku jeung dadampar suku, ngajaga suku sangkan teu [[tiis]] waktu [[usum]] nyijih, nyerep késang suku nu matak bau, jeung sajabana. <ref name=":0" /> Warna kaos kaki téh rupa-rupa, sanajan umumna warna [[hideung]] keur kagiatan resmi atawa bodas keur [[olahraga]] jeung rinéh. Kaos kaki warna dipaké keur seragam tim olahraga sangkan kaciri bédana antara tim nu hiji jeung tim nu séjén. [[Warna]] nu leuwih variatif, ngabalukarkeun kaos [[Suku|kaki]] bisa narik ati balaréa atawa [[masarakat]] nu makéna.<ref name=":0" /> == Bahan == ==== Katun ==== Bahan katun anu dipaké biasana [https://indysmoke.com/katun-kombed-20s-24s-30s-dan-40s-apa-sih-bedanya/ katun combed 20s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211004044839/https://indysmoke.com/katun-kombed-20s-24s-30s-dan-40s-apa-sih-bedanya/ |date=2021-10-04 }}, 24 s, jeung 30 s. Katun dipilih sabab karakter [[benang]]na leuwih lemes jeung rata. Sugema lamun dipaké kajaba lamun maké kaos kaki bahan katun suku téh bakal karasa leuwih haneut.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://berkaos.com/jenis-bahan-yang-digunakan-untuk-membuat-kaos-kaki/|title=Jenis Bahan yang Digunakan untuk Membuat Kaos Kaki|date=2016-10-12|newspaper=Jasa Sablon dan Konveksi Kaos di Jakarta dan Tangerang Raya|language=en-US|access-date=2017-11-20}}</ref> ==== Benang Wool ==== Serat nu aya dina kaén wool kaasup nu pangkolotna di dunya. Benang wool kawentar ku kualitas kaénna nu [[lemes]]. Hanjakalna, harga kaén wool téh leuwih mahal tibatan kaén séjénna.<ref name=":1" /> ==== Bahan Acrylic ==== Bahan acrylic kawentar bahan nu kandel, jadi lamun dijieun kaos kaki bisa ngahasilkeun kualitas nu kurang, sabab teu bisa nyerep késang tina suku malah bakal ngabalukarkeun bau.<ref name=":1" /> ==== Bahan Spandék ==== Bahan spandek campuran bahan dasar benang katun jeung ''polyurethane''. Sipat [[bahan]] spandék téh élastis. Hanjakalna kaos kaki tina spandék mah leuwih gancang ngabulu, komo teu dipiara kalawan bener mah.<ref name=":1" /> ==== Benang Nylon''' ''' ==== Benang nylon kaasup bahan kaos kaki anu lemes jeung [[ngenyod]]. Hanjakalna ieu bahan gancang ruksak komo lamun ngait kana barang nu séjén.<ref name=":1" /> ==== Polyester ==== Bahan polyester dijieun [[plastik]] sintésis. Ieu bahan téh ukur jadi campurnana wungkul lain jadi bahan utama.<ref name=":1" /> ==== Benang Varia ==== Benang varia téh méh sarua jeung [[katun]], ngan hanjakalna lamun dirarasakaeun mah leuwih kasar.<ref name=":1" /> == Rujukan == [[Kategori:Pakéan]] <references /><br /> nl40j0val2cyqp2ta73m7evdloch92y 10 87966 711078 575531 2026-07-18T21:02:24Z Crisco 1492 7044 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Sukarno and council in front of Bandung Court, Bung Karno Penjambung Lidah Rakjat 227.jpg]] → [[File:Sukarno and counsel in front of Bandung Court, Bung Karno Penjambung Lidah Rakjat 227.jpg]] wrong word 711078 wikitext text/x-wiki {{Béner-core |direksi=left |judul-alt=Poé ieu dina sajarah |bagian=1959 - Dékrét Présidén: Konstituante bubar, UUD 1945 lumaku deui |bag-tutumbu=Dékrét Présidén 5 Juli 1959 |judul=5 Juli |mobil-bag=1 |fon=#F88500 |logo=HUHistoire circle.png |force-auto=true |gambar=Sukarno and counsel in front of Bandung Court, Bung Karno Penjambung Lidah Rakjat 227.jpg |deskripsi= 1687 - ''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica'' yasana Isaac Newton dipedal.<br> 1946 - Bikini diwanohkeun di hiji pagelaran busana di Paris.<br> 1946 - Pangadegan Bank Nagara Indonésia (BNI).<br> 2004 - Pilprés Indonésia 2004 puteran I, diiluan ku 5 pasangan caprés-cawaprés. }} <noinclude> [[Kategori:Poé ayeuna dina sajarah‎]]</noinclude> r581gsnzga8ejqpdzyz00ncr0mfii4m 0 101951 711080 708315 2026-07-19T03:26:12Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711080 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Indochina}} {{Infobox settlement|name=Daratan Asia Kidul Wétan<br/>ᮓᮛᮒᮔ᮪ ᮃᮞᮤᮃ ᮊᮤᮓᮥᮜ᮪ ᮦᮝᮒᮔ᮪|population_density_sq_mi=|area_total_km2=2151688|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=<!-- elevation -->|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=<!-- population -->|population_as_of=|population_footnotes=|population_total=269.700.000 jelema|population_density_km2=auto|population_demonym=|established_date=<!-- area -->|timezone1=[[UTC]] +7 (Indochina Time disingget ICT)|utc_offset1=|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=<!-- postal codes, area code -->|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=|area_code=|geocode=|iso_code=<!-- website, footnotes -->|website=|area_footnotes=|established_title=|native_name=ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន <small>(Basa Khmer)<big><br/>ອິນດູຈີນ <small>(Basa Laos)<big><br/>အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ <small>(Basa Burma)<big><br/>อินโดจีน <small>(Basa Thai)<big><br/>Đông Nam Á đất liền <small>(Basa Viétnam)<big>|subdivision_type1=|other_name=Sumananjung Indochina <br /> Indochina|settlement_type=[[Semenanjung|Sumananjung Badag]] di [[Asia]] <!-- images, nickname, motto -->|image_skyline=|image_caption=|image_flag=|image_shield=|motto=|nickname=|etymology=<!-- location -->|subdivision_type=Nagara nu kaasup|subdivision_name={{flagicon|Kamboja}} [[Kamboja]]<br/>{{flagicon|Laos}} [[Laos]]<br/>{{flagicon|Myanmar}} [[Myanmar|Myanmar (Burma)]]<br/>{{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]<br/>{{flagicon|Vietnam}} [[Viétnam]]|subdivision_name1=|coordinates_footnotes=<!-- established -->|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=<!-- maps and coordinates -->|image_map={{Switcher|[[File:Topographic30deg N0E90.png|frameless]]<br/>|Tembongkeun peta sacara umuml|<br/>[[File:Indochina_map.PNG|<br/>upright=1|frameless]]|Tembongkeun peta sacara spésipik|default=1}}|map_caption=Luhur :<br/><small>Peta Topografis Daratan Asia Kidul Wétan<br/><big>Handap : {{legend|#22b14c|Indochina sacara spésipik ([[Indochina Prancis]])}} {{legend|#a8e61d|Sakabéh Indochina}}|pushpin_map=|pushpin_relief=|pushpin_map_caption=|coordinates={{Coord|14|N|102|E|scale:10000000|display=inline,title}}|footnotes=}} [[Gambar:Indochina.PNG|jmpl|Peta Indochina anu nandaan nagara [[Malaysia]] ku warna beureum ku sabab malaysia mah tara diasupkeun kana sumananjung ieu]] '''Daratan Asia Kidul Wétan''' (atawa '''Sumananjung Indochina''') mangrupa salah sahiji bagéan tina buana [[Asia Kidul Wétan]]. Perenahna aya di wétaneun buana India jeung kiduleun [[Républik Rahayat Tiongkok|Cina]] sarta wawatesan jeung [[Samudra Hindia|Samudera Hindia]] di beulah kulon jeung [[Samudra Pasifik|Samudera Pasipik]] di beulah wétan. Nagara-Nagara anu kaasup kana Sumananjung ieu diantarana nyaéta [[Kamboja]], [[Laos]], [[Myanmar|Myanmar (Burma)]], Sumananjung Malaysia, [[Thailand]] jeung [[Viétnam|Vietnam]]. Istilah '''Indochina''' (asalna '''Indo-Cina''') diciptakeun di mimiti abad ka-19. Anu hartina yén daérah ieu loba narima pangaruh budaya ti paadaban India jeung paadaban Cina. Istilah ieu tuluy dipaké pikeun ngaranan wewengkon jajahan [[Indochina Prancis|Prancis Indochina]] (Kiwari dipikawanoh minangka [[Kamboja]], [[Viétnam|Vietnam]], jeung [[Laos]]). Cindekna, aya 2 jéntréan ngeunaan Indochina, anu heuruet jeung anu lega: * Anu heureut; ngan saukur ngawengku nagara-nagara urut [[Indochina Prancis]], nyaéta: ** [[Kamboja]] ** [[Laos]] ** [[Viétnam]] * Anu lega; ngawengku ogé: ** [[Myanmar]] ** [[Thailand]] Sumananjung [[Malaysia]] kadang diasupkeun ka wewengkon ieu, tapi wewengkon Sumananjung Malaysia mah leuwih mindeng diasupkeun ka Asia Kidul Wétan Maritim. == Istilah == [[Gambar:Map of Indochina Burma Siam China Railway 1886 Weller.png|jmpl|Peta Indochina taun 1886, dina Majalah G<abbr>é</abbr>ografi Skotlandia]] Asal-usul ngaran Indo-Cina biasana patumbu jeung sebutan anu dibére ku ahli géograpis [[Dénmark]]-[[Prancis]] nyaéta Conrad Malte-Brun, anu nyebut wewengkon ieu salaku {{Lang|fr|indo-chinois}} dina taun 1804, jeung ogé aya ahli basa Skotlandia ngarana téh John Leyden, anu maké istilah ''Indo-Cina'' pikeun ngajéntrékeun kaayaan wewengkon jeung basa nu dicaturkeun ku masarakat nu aya di dinya dina taun 1808.<ref>{{Cite book|editor-last=Vimalin Rujivacharakul|title=Architecturalized Asia : mapping a continent through history|date=2013|publisher=Hong Kong University Press|isbn=9789888208050|page=89}}</ref> Pamadegan ilmiah dina mangsa harita ngeunaan pangaruh sajarah [[Républik Rahayat Tiongkok|Tiongkok]] jeung [[India]] di daérah éta sipatna kontropérsial, jeung istilahna ogé kontropérsial — antukna Malte-Brun eureun maké istilah éta dina ''Géografi Universal'' nu manéhna dina édisi anu satuluyna, alesanna téh yén istilah éta leuwih ngutamakeun pangaruh Cina, nu matak tungtungna manéhna nyarankeun istilah ''Chin-India''.<ref>{{Cite book|last=Malte-Brun|first=Conrad|title=Universal Geography, Or, A Description of All the Parts of the World, on a New Plan, According to the Great Natural Divisions of the Globe: Improved by the Addition of the Most Recent Information, Derived from Various Sources : Accompanied with Analytical, Synoptical, and Elementary Tables, Volume 2|url=https://archive.org/details/universalgeogra20maltgoog|year=1827|publisher=A. Finley|pages=[https://archive.org/details/universalgeogra20maltgoog/page/n294 262]–3}}</ref> Ngan hanjakalna, istilah ''Indo-Cina'' geus kapalang mibanda daya taji sarta mindeng dipaké pikeun ngaganti istilah alternatip anu séjénna kayaning ''India Satuluyna'' jeung ''Sumananjung di saluareun Gangga''. Ngan satuluyna, nalika Perancis ngadegkeun wewengkon jajahanna nyaéta Indochina Perancis, pamakéan istilah ieu ngaheureutan jadi ngan sawaréhna, nyaéta wewengkon anu kaasup kana koloni Prancis wungkul,<ref>{{Cite book|last=Wesseling|first=H. L.|title=The European Colonial Empires: 1815–1919|date=2015|publisher=Routledge|isbn=9781317895060}}</ref> Kiwari mah daérah ieu biasana disebut Daratan Asia Kidul Wétan.<ref>{{Cite book|last=Keyes|first=Charles F.|title=The golden peninsula : culture and adaptation in mainland Southeast Asia|date=1995|publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780824816964|edition=Pbk. reprint|page=1}}</ref> == Lokasi == [[Gambar:Southeast Asia.svg|jmpl|Héjo: Nagara Indochina sacara umum<br/>Biru kolot: Anggota resmi [[ASEAN]]<br/>Biru ngora: Anggota panoong [[ASEAN]]]] Sumananjung ieu mibanda lega kira kira 2 juta km². Indochina diwatesan ti beulah kulon ku Teluk Benggala jeung Sagara Andaman di [[Samudra Hindia|jaladri Hindia]], selat Malaka di beulah kidul, jeung di wétanna ku [[Laut Tiongkok Kidul|Sagara Tiongkok Kidul]], teluk Thailand jeung teluk Tonkin (Bakbo) anu kaasup kana [[Samudra Pasifik|jaladri Pasipik]]. Wates di beulah kalérna biasana dimimitian ti délta walungan Gangga jeung Brahmaputra nepi ka délta walungan Hongha. Tungtung kidul Indochina di kiduleun Kra Isthmus ngabentuk Sumananjung Malaka anu manjang ka kidul. == Iklim == Iklimna nyaéta monsun subéquatorial, ékuator di Sumananjung Malaka. Di bagéan daratan, suhu rata-ratana biasana henteu kurang ti 20&nbsp;°C, di musim semi, lamun di musim panas mah suhuna bisa nepi ka 28-30&nbsp;°C. Ari di bagéan gunungna mah, suhuna turun nepi ka kurang ti 15&nbsp;°C. Di tutugan gunung anu ngangin kulon, curah hujan turun 2,5-5 rébu mm per taun. Di wewengkon pedalaman sumananjung, di sababaraha tempat curah hujanna kurang ti 1.000&nbsp;mm unggal taun. Di basisir wétan Indocina, usum tiris mangrupa usum kalawan curah hujan panglobana, nyaéta bisa nepi ka 2.000&nbsp;mm per taun. == Sajarah == === Jaman Prasajarah === Indochina geus dicicingan ti saprak jaman [[prasajarah]], sakumaha dibuktikeun ku dipanggihna Sai Yok ([[Thailand]]), Bac Son jeung Hoa Binh ([[Viétnam]]) anu ngungkap paadaban anu geus wanoh kana budaya tuar duruk jeung ngangon bagong ti milénium ka-4 <abbr>SM nepi ka milénium</abbr> ka 2 SM anu ilahar ku budaya tani jeung dumuk dina tempat anu tetep salaku bagéan tina paadaban Longshan, dibuktiken ku sababaraha situs kaasup situs Phung Nguyen di Viétnam; kabéh situs ieu perenahna di dataran, utamana di délta walungan atawa di papasiran héndép. Masarakat anu nyaturkeun basa Austro-Asiatic (hususna urang [[Kamboja|Khmer]] jeung Mon) geus dumuk di sumananjung ieu ti abad ka 9 M anu tuluy ngamekarkeun kabudayaan Dong Son, maranéhna geus bisa ngolah béas anu dibuktikeun ku kapanggihna dreum badag anu dijieunna tina parunggu.<ref>{{Cite book|title=The Houghton Mifflin Dictionary Of Geography|publisher=Houghton Mifflin Company|year=1997|isbn=0-395-86448-8|url=https://archive.org/details/houghtonmifflind00houg|editor-last=Severynse|editor-first=Marion|last=|first=|location=|pages=}}</ref> === Awal abad ka-10 === Nalika mimiti awal abad ka-10, urang Tibet-Burma ti beulah kalér geus dumuk di bojong walungan Irrawaddy, sedengkeun wewengkon anu ayeuna kaasup kana nagara bagéan Fou-nan, gedé kamungkinan diadegkeun ku urang Khmer, tuluy karajaan Champā diadegkeun ku salah saurang panyorang ti Austronésia, karajaan ieu bijil di beulah kidul jeung wétaneun sumananjung. Dina mangsa harita, pangaruh paadaban India loba anu asup bareng jeung asupna ageman Hindu. Dina abad ka 6, karajaan pangheula Khmer nyaéta Funan dijajah ku Chenla, sedengkeun urang Mon ngadegkeun karajaan Dvaravati. Tuluy di abad ka-9 Chenla digantikeun ku kakaisaran Khmer anu ibukotana di Angkor, dina waktu harita ogé bijil karajaan di wewengkon Burma di beulah kalér, anu perenahna di Pyu di lembah Irrawaddy nyaéta Karajaan Pagan. Sacara babarengan, ageman Buddha nyebar di sumananjung anu dénominasi utamana nyaéta ageman Buddha Theravada atawa Hīnayāna anu lalaunan ngagantikeun [[Hindu]]ismeu. === Abad ka-13 nepi abad ka-15 === Taun 1257, saurang "khagan" (sajinis raja) nyaéta Möngke ti [[Mongolia]], nalika masih kénéh aya dina périodeu Kakaisaran Mongol, nginvasi daérah Tonkin. Ngan, nurutkeun pamadegan ti Jean-Paul Roux, pangjajahan ieu sipatna rada teu pasti jeung teu ngaruh kana kaayaan wewengkon éta kusabab teu pati loba dominasi anu dibalukarkeun ku ayana invasi éta.<ref>{{Cite book|title=Genghis Khan jeung Kakaisaran Mongol|editor=Gallimard|year=2002|passage=47|last=Paul Roux|first=Jean|isbn=2-07-076556-3}}</ref> Abad ka-13, urang Thai ti beulah kidul ngulon China, ngadegkeun karajaan Sukhothai jeung Lanna. Di beulah wétan, sabada réngséna samilénium "Dominasi Tiongkok Di Tatar Viétnam", antukna Viétnam merdika sakalian ngalegaan wewengkonna ka beulah kidul ku cara ngajajah karajan Champa jeung kakaisaran Khmer di délta Mekong beulah handap. Abad ka-15 mulai daratang para padagang ti [[Arab]], [[Éropa]] jeung [[Cina]] anu mekar di sapanjang basisir: Komunitas Tionghoa (utamana anu asalna ti béh kiduleun Cina) dararumuk di palabuan, masarakat ti Nagara-nagara Islam ngarumpul di Arakan/Rakhine ([[Myanmar|Burma]]) tur [[Malaysia]], ageman [[Kristen]] mimiti ngakar di pos-pos padagangan [[Éropa]] (Malaka, Johor jeung [[Singapura]], dipiheulaan ku [[Katolik]] anu dibawa ku [[Portugal|Portugis]], tuluy disusul Protéstan anu dibawa ku [[Walanda]]). === Abad ka-17 nepi abad ka-19 === Abad ka-17 mangrupa mangsa di mana karajaan [[Thailand]] keur ngalaman kajayaan kalawan wewengkonna anu beuki lega, sedengkeun kerajaan [[Myanmar|Burma]] (Ava, Pegu), [[Kamboja|Khmer]] jeung [[Viétnam]] (Tonkin, Annam) keur ngalaman mangsa karuntagan. Satuluyna, abad ka-19 mangrupa mangsa kolonisasi [[Inggris]] (Arakan, Tenasserim, [[Malaysia]], Pegu, Ava) jeung [[Prancis]] ([[Indochina Prancis]]) anu ngabalukarkeun kondisi anyar di mana ékonomi lokal leuwih mentingkeun kakawasaan kolonial, ngarobah struktur masarakat tradisional. Salian éta pangjajahan ngabalukarkeun ageman-ageman heubeul hirup babarengan jeung ageman anu dibawa ku urang [[Éropa]] (anu geus kaasupan unsur singkrétismeu). === Périodeu Modéren === Dina abad ka-20 geus mulai bijil sumanget nasionalismeu lokal anti-kolonial jeung konsérvatip, tuluy sacara lalaunan digantikeun ku idéologi totalitér: kahiji, anu aya hubunganna jeung ékspansi Jepang kalawan proyékna nyaéta Asia Wétan Raya, tuluy nu kadua nyaéta komunismeu anu sanggeus Perang Dunya Kadua ngamonopoli tuntutan kamerdikaan anu dibantuan ku Uni Soviét dina kontéks Perang Tiis. Di Indochina ogé aya gerakan pikeun nangtang Prancis, Thailand, jeung pamaréntahan konsérvatip anu aya dina pasukan komunis (anu ménéjemenna mindeng dilatih di Paris). Antagonismeu ideologis ieu ngabalukarkeun perang wewengkon anu ngagetih jeung serangan téroris. ==== Perang Dékolonisasi ==== {{Tempo oge|Indochina Prancis}} [[Gambar:Hanoï - Palais du Gouverneur Général.jpg|jmpl|Tempat cicingna gupernur [[Prancis]] di Hanoi, kira-kira taun 1920]] [[Gambar:1945 Indochina Roads (30252751134).jpg|jmpl|Peta Indochina Prancis taun 1945]] [[Gambar:Indochina 1954.jpg|jmpl|Peta Indochina taun 1954]] Dina mangsa ieu, Uni Soviet, Amérika Sarikat, jeung Republik Rahayat Tiongkok pipilueun dina prosés dékolonisasi anu dituturkeun ku rupa-rupa konflik: Perang Indochina Prancis, tuluy Perang Viétnam-Amerika, Perang Sadulur Laos jeung Perang Sadulur Kamboja. Indochina Prancis nggeus jadi koloni Prancis ti saprak taun 1887. Dina taun ieu geus kaciri ayana Pahijian Indochina, anu ngawengku Kamboja (koloni Prancis ti 1884 ), Annam (protéktorat ti 1884), Tonkin (ogé protektorat ti 1884), jeung Concinchina (koloni ti 1867). Laos anu ogé mangrupa protéktorat Prancis, ngagabung jeung Pahijian Indochina taun 1893. Diadegkeunna pahijian ieu dikasangtukangan ku dasar féderal, kantor pusatna aya di Hanoi anu dipingpin ku saurang gupernur. Sistim atikan ala Prancis diwawuhkeun jeung universitas Prancis dibuka di Hanoi. Titik fokus pikeun ngalawan pangjajahan nyaéta Annam jeung Tonkin, di mana pasukan gerakan nasionalis gumelar taun 1920-an. Ngan dina mangsa anu sarua, Pamahulaan Nghe Tinh (1930-31) di Viétnam keur lumangsung sacara indepénden anu mangrupa pamahulaan para patani anu nyababkeun tiwasna kira-kira 10.000 jelema jeung ngabalukarkeun dideportasikeunna 50.000 jelema. Dina bulan Séptémber 1940, Jepang narima konsési militér jeung ékonomi ti pamaréntah Vichy, kaasup pamakéan bandara jeung palabuan sacara gratis. Hasilna, militér Jepang jadi sasaran utama gerakan nasionalis anu dipingpin ku Viétnam ti taun 1943, sangkilamg Jepang can pernah sacara resmi nempatan daérah éta. Dina tanggal 9 Maret, Duta Badag Jepang Matsumoto méré ultimatum ka Gupernur Jean Decoux (wd), anu tungtungna mah teu diwaro ku anjeunna. Isukna, 750 tentara Prancis dipenjara, 400 di antarana maot. Antukna, Kamboja, Laos jeung Viétnam ngaproklamasikeun kamerdikaanna sorangan-sorangan. Tanggal 19 Agustus, pasukan Ho Chi Minh ngabaris ke Hanoi jeung maksa kaisar Viétnam Bảo Đại pikeun ngundurkeun diri. 6 Maret 1946, Prancis mikaaku otonomi Viétnam, Kamboja jeung Laos, anu bisa dirasakeun dina Féderasi Indochina, anu mangrupa anggota tina Uni Perancis. Sabada perang Indochina kahiji, Prancis antukna narima kemerdikaan Kamboja jeung Laos jeung ogé mulangkeun kabéh pasukanna ti Vietnam. Rezim komunis ngawasa di Viétnam Kalér sarta rezim tradisional ngawasa di Viétnam Kidul, anu jadi pamicu lumangsungna perang sadulur anu kaasup kana Perang Indochina Kadua. Salian tii éta, aya ogé konflik anu ngalibatkeun antara Kamboja jeung Vienam anu mana pamaréntah Kamboja anu pro-Viétnam ngalawan Khmer Beureum. Tungtungna mah tina sakabéh konflik anu geus aya di luhur ngabalukarkeun salila ampir satengah abad, wewengkon-wewengkon éta ngalaman kadiktatoran, répresi, kaheurasan, pangrusakan jeung génosida. ==== Balukar tina Konflik ==== Balukar tina konflik dina périodeu ieu kaitungna beurat pisan, contona dina mimiti abad ka-21, nalika diadegkeunna padaméian ti saprak taun 2000, pamakéan sanjata kimia nyésakeun yutaan ranjo darat jeung pélor bedil anu ngabahayakeun lingkungan jeung kaséhatan pangeusi, anu matak ngabalukarkeun kacacatan puluhan rébu jelema jeung maéhan sababaraha ratus jelema unggal taun; euweuh nagara Indochina anu mibanda sistim démokrasi anu gumuna, malah sanajan enya ogé aya rezim parleméntér anu mikawasa, mangka geus bisa dipastikeun rézim éta bakal katelah gagal jeung ngalaman pangwangunan sosial anu laun pisan, tur padagangan narkoba jeung jelema masih loba kénéh sarta pangbajakan jeung éksploitasi sumber daya darat tur sagara. == Biogéografi == [[Gambar:Ecozone-Biocountries-Indomalaya.svg|jmpl|Peta Biorégion Indo-Malayalam]] [[Gambar:Ecozone-Biocountry-Indomalaya-legend.svg|jmpl|Pitulung peta Biorégion Indo-Malayalam|113x113px]] Dina biogéografi, biorégion Indocina mangrupa wewengkon utama dina Alam Indomalayam, sarta ogé mangrupa Pitogéograpi wewengkon floristic dina Oriental Paléotropikal Badag. Anu eusina ngasupkeun kabéh flora jeung fauna asli ti nagara-nagara di luhur. Wewengkon Malésia anu padeukeut ngawengku nagara-nagara maritim Asia Wétan Kidul, jeung ngaliwatan wewengkon Indomalayan jeung Australasian.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/science/biogeographic-region|title=Biogeographic region - Fauna|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> == Dunya sasatoan == [[Gambar:Слонёнок азиатского слона. Таиланд.jpg|jmpl|Gajah India di [[Thailand]]]] Sumananjung Indochina kaasup kana kawasan zoogeografi Indo-Malaya anu mibanda kaanékaragaman hayati anu beunghar. Lolobana jenis sato leuweung, diantarana nu paling umum nyaéta [[monyét]] (owa jeung kera), lemur, [[Gajah|gajah India]], [[Maung|maung Indo-Cina]], jeung sajabana. [[Sato]] [[Manuk|mamanukan]] diantarana: manuk [[Cendrawasih|céndrawasih]], manuk béo, manuk merak, manuk pegar jeung hayam leuweung, ari di bagéan délta walungan mah kacaturkeun aya [[bango]], flamingo jeung [[buhaya]]. == Végétasi == [[Gambar:Dừa nước.jpg|jmpl|Végetasi di Délta Walungan Mékong, [[Viétnam]]]] Végétasi alami Sumananjung Indochina dicirian ku leuweung tropis anu lembab tur mibanda komposisi anu kompléks. Mangrove ngadominasi di sapanjang basisir rawa-rawa. Di dataranna, tutuwuhan anu ilahar diantarana nyaéta [[paré]] jeung [[karét]] == Géologi == Tambang [[timah]] jeung tungsten pangbadagna aya di Sumananjung Malaka. == Géografi == [[Gambar:Mekong_River_in_Laos_(1490866472).jpg|ka|jmpl|300x300px| Walungan Mékong]] Sumananjung Indocina ngaruntuy ka kidul ti buana Asia. Sarta ngandung sababaraha rentang gunung nepi ka Dataran Luhur Tibét di beulah kalér, diheuleut ku dataran handap anu lolobana ngagaringan kusabab tilu sistem walungan utama anu ngalir ka arah kalér nepi ka kidul: Walungan Irrawaddy ([[Myanmar]]), Walungan Chao Phraya ([[Thailand]] ), jeung Mékong (aliranana ngaliwatan wewengkon beulah wétan-kaléreun Thailand, [[Laos]], [[Kamboja]] jeung [[Viétnam|Vietnam]]). Di tungtung beulah kidul ngabentuk Sumananjung Malaya, nyaéta di Thailand Kidul jeung Sumananjung Malaysia; anu kiwari sacara variatif dianggap bagéan tina Daratan Asia Kidul Wétan atawa misah jadi bagién tina Asia Wétan Kidul Maritim. Sacara leuwih spésipik, di beulah kalér ilaharna mah didomnasi ku tonggoh sedengkeun di kidul mah didominasi ku lebak. Taneuh di kalér mangrupa Tonggoh Shan kuna, anu jangkungna 1.500 nepi ka 2.000 méter di luhur pamukaan sagara. Loba pagunungan anu manjang ti kidul ka kalér bentukna kaciri kawas kipas anu ngabentuk struktur topografi tonggoh Shan jeung sebaran pagunungan kalawan lebak walungan. Pagunungan utama anu ngaruntuy ti kulon ka wétan nyaéta pagunungan Naga, pagunungan Arakan; Pagunungan Daen Lao, pagunungan Tenasserim, pagunungan Bilauktaung jeung Pagunungan Truong Son. Sumananjung Indochina mibanda tilu ciri anu cukup écés. Kahiji, lolobana dataranna jangkung di kalér jeung héndép di kidul, sabagéan badagna dieusian ku pasir jeung tonggoh, pagunungan jeung walungan ilaharna mah arahna ti kalér ka kidul, malahan mah pagunungan jeung walungan téh silih patali. Kadua, médan anu geus kakikis pikeun mangsa anu lila, anu matak nyampakna bentuk semi-polos nyaéta topografi karst anu mekar. Aya ogé fénoména di jero gerakan gunung pangwangun di wewengkon Indo-Malaysia nalika périodeu térsiér. Katilu, délta sabagéan badag kasebar di wewengkon basisir kidul ngétan, utamana di dataran aluvial jeung pasagitilu kontinéntal. Di bagéan hilir walungan nyampak aréa anu cukup lega. Lingker pagunungan jeung tonggoh di sumananjung Indochina lolobana mibanda lingker gunung Naga, lingker gunung Arakan di kulon, anu mangrupa lingker pagunungan anu ngabentuk busur anu ngajorok ka béh kulon, sabagéan badag jangkungna aya kana 1.800 méter di luhur pamukaan sagara. Ka luhur, panjangna kira-kira aya kana 1.100 kilométer, kaasup loba pagunungan paralél anu mangrupa papanjangan tutuluyan ti tonggongan Himalaya kidul, tur tuluy manjangan ka kidul. Taneuh di wétan mibanda lingker pagunungan Truong Son sacara ngurut sapanjang leuwih ti 1.000 kilométer, ngarah ka kulon kalér, wawates antara Viétnam, Laos jeung Kamboja, geger kulon lingker pagunungan lumayan landai, tur tuluy ngereuyeuh pindah ka tonggoh di gigir Laos jeung Kamboja, misalna, Tonggoh  Xieng Khouang, Tonggoh Hua Phan, Tonggoh Kham Muon jeung Tonggoh Bolaven; Geger béh wétan gunung rada curam lungkawing, ampir vértikal, deukeut jeung basisir, ngabentuk loba gawir anu ngajulang jangkung jeung ujung anu ngajulang ka sagara. Di tengah mangrupa lanjutan tina bagéan kidul rangkéyan pagunungan Hoanh Doan, jeung gunung Daen Lao, pagunungan Tenasserim jeung gunung Bilauktaung di pawatesan Myanmar jeung Thailand, manjang ka kidul nepi ka sumananjung Malaya, massip di jero nagri Myanmar anu lega tur jangkung Tonggoh geus jadi wewengkon panglegana di Asia Kidul Wétan-Tonggoh Shan, di béh wétaneun Thailand aya Tonggoh Khorat. Taneuh papasiran tur tonggoh di sumananjung Indocina geus lila kasilih, sabagian badag puncak sampak ngalingker, pamukaan tonggoh anu nyilih mekar biak. Sumananjung Malaya jeung Sumananjung Indochina ilaharna maké Isthmus Kra salaku pawatesan. Diténjo tina segi topografi téhtonik, Sumananjung Malaya mangrupa bagian tina Massif Indo-Malayu, daratanna manggunung-gunung di tengah, nurun ka arah wétan jeung kulon, sumananjung Indocina ngawengku 8 pagunungan di beulah kulon. Kabéhna sajajar antara hiji jeung nu lainna, ngawentang di sapanjang arah kalér-kidul, kusabab erosi jangka panjang, kajangkunganna teu badag, nyampakkeun babatuan nu sabagéan badag mangrupa granit, talawengkar, jeung batugamping, puncak pangjangkungna Gunung Tahan ngan 2.187 méter. Kajangkungan di luhur pamukaan sagara ti dataran jangkung Shan nyaéta ti 1.000 nepi 1.300 méter, utamana kusabab lapisan batu kapur di Paleozoikum jeung Mesozoikum , jeung kamungkinan granit nu ngaganggu. Di dataran jangkung éta, nyampak loba ngarai jeung puncak nu jero nu ngaleuwihan 800 nepi 900 méter di luhur pamukaan taneuh. Pagunungan jeung walungan pasalingsingan, taneuh kasilih parah, taneuh kulon mibanda pitesan badag sapanjang 600 nepi 700 kilométer di arah kalér-kidul. Dataran jangkung Khorat di bagian wétan Thailand. Sabagian badag mibanda kajangkungan 150 nepi 300 méter di luhur pamukaan sagara, kusabab komposisi batu keusik beureum, médanna déngdék ka arah kulon ka wétan, sanepi pamukaan taneuh teu rata. Di dataran jangkung Shan bareng jeung dengan tanah kalér Vietnam jeung Laos , kasebar di médan karst, mangrupa kawasan lanskap anu kawentar. Pagunungan Naga jeung Pagunungan Rakhine anu jangkungna kira-kira 3.000 méter di luhur pamukaan sagara jeung panjangna 1.100 kilométer, mangrupa témbok nu misahkeun Myanmar, India jeung Bangladesh, di antara pagunungan éta nyampak sababaraha gunung, nu baheulana dipaké jalan utama pikeun masarakat buhun. Gunung Daen Lao, Pagunungan Tenasserim jeung Pagunungan Bilauktaung nu ngawentang di sapanjang pawatesan Myanmar jeung Thailand , terdapat beberapa gunung kawentar di tengah gunung nu mangrupa gerbang berbahaya operasi militer antara Myanmar jeung Thailand dalam hal sejarah. Gunung Luangprabang , Gunung Dong Phaya Yenjeung Gunung Sankamphaeng ngawentang di sapanjang tengah sumananjung, ngabagi lanskap nu béda di bagian wétan jeung kulon sumananjung. Pagunungan Truong Son di wétan mibanda kejangkungan normal kurang ti 1.500 méter di luhur pamukaan sagara, ngaanjang terus menerus selama lebih ti 1.000 kilométer, mangrupa sirkuit pagunungan nu ngaisahkan tiga negara Vietnam - Laos - Oranye, sela di gunung Hoanh, wewengkon bagian ieu nyaéta jalan pintas lemes antara pantéy wétan jeung Mekong di Cina. Di antara pagunungan tersebut, nyampak loba dataran jangkung, nu paling kawentar nyaéta Dataran jangkung Shan , Dataran jangkung Xieng Khouang, Dataran jangkung Hua Phan , Dataran jangkung Kham Muon , Dataran jangkung Bolaven jeung Dataran jangkung Bolaven.Dataran jangkung Dak Lak nu kesemuanya mibanda arti khusus dalam hal geomorfologi , iklim , sejarah , suku , transportasi jeung produksi pertanian , serta pemeliharaan ternak. === Karakteristik iklim === Sebagian badag sumananjung Indochina berada antara 10 ° - 20 ° Lintang kalér, termasuk dalam iklim muson tropis nu khas. ti Maret nepi Mei setiap taun nyaéta musim panas , musim dingin jeung musim panas menurun, iklim panas, suhu rata-rata bulanan mencapai 25 - 30 ℃; satu taun dibagi menjadi dua musim: musim kemarau jeung musim hujan, ti Juni nepi Oktober nyaéta musim hujan, monsun kulon daya nu berlaku , curah hujan melimpah; ti November nepi Mei taun depan nyaéta musim kemarau, cuacanya kering dengan sedikit hujan. Karakteristik iklim: suhu jangkung sapanjang taun, curah hujan didistribusikan utamana di musim panas. Iklim monsun tropis kasebar di tempat-tempat kayaning Asia kidul jeung sumananjung Indochina, karakteristiknya suhu jangkung sapanjang taun, suhu rata-rata bulan terdingin juga 18℃ atau lebih, curah hujan saling berhubungan. arah angin , musim dingin wétan sagara monsun nu berlaku berasal ti daratan. curah hujan lebih sedikit, musim panas terjadi pada musim kulon daya ti Samudera Hindia , curah hujan melimpah, jumlah curah hujan setiap taun nyaéta 1.500 nepi 2.000 miliméter di sebagian badag wewengkon, tetapi ada beberapa daerah bahkan lebih jeung lebih panjang ti angka tersebut. Curah hujan taunan kusabab geomorfologipangaruh, kedéngdékan angin mencapai 5.000 miliméter, tetapi di lereng kiri kurang ti 2.000 miliméter. Beberapa lereng angin individu jeung kawasan Sumananjung Malaya ngabentuk lanskap hutan hujan tropis , beberapa delta jeung lembah walungan di bagian dalam ngabentuk sabana tropis. === Hidrologi === walungan utamana Irrawaddy, Salween, walungan Chao Phraya, walungan Mekong jeung walungan beureum , ngalir ti kalér ke kidul naik tajam, sangat jauh ke hulu, airnya sangat panjang. Hulu walungan sebagian badag ngaalir melalui Dataran jangkung Shan , lembah walungan ngabelah dataran jangkung menjadi beberapa blok, misalnya, Dataran jangkung Burma wétan antara walungan Irrawaddy jeung walungan Salween , Dataran jangkung Chiang Mai antara walungan Salween jeung walungan Mekong Kong , Dataran jangkung Laos antara walungan Mekong jeung walungan beureum, nyaéta campuran khas pagunungan jeung walungan, didistribusikan secara vertikal. Dataran basin dalam contoh tengah jeung bawah ti beberapa walungan jeung delta muara ti walungan nyaéta pertanian jeung demografi area fokus utama. Di antara perbukitan jeung dataran jangkung, walungan jeung bahkan di Asia menyapu di bawah mejeung ti kalér ke kidul ngaalir ke sagara, ti wétan ke kulon dengan walungan beureum , Mekong , walungan Chao Phraya , Salween jeung Irrawaddy. Di antara walungan-walungan badag tersebut, walungan nu paling loba ngaalir di negara - negara tersebut nyaéta walungan Mekong , nu akhirnya bermuara ke sagara - samudra di Vietnam. Ada loba segitiga di sumananjung Indochina, kawentar dengan Segitiga walungan Mekong , Segitiga walungan Irrawaddy , jeung Segitiga walungan beureum.jeung Segitiga walungan Chao Phraya. Segitiga ieu dibentuk oleh walungan aluvial, area nu luas, mejeung datar, jaringan walungan nu padat di segitiga, loba kolam jeung laguna , ekspansi cepat ke arah sagara. == Kabudayaan == [[Gambar:Ethnolinguistic Groups of Mainland Southeast Asia.png|jmpl|Kaayan linguistik di Daratan Asia Kidul Wétan]] Budaya nu aya di Daratan Asia Kidul Wétan béda kacida jeung Budaya di Asia Kidul Wétan Maritim, biasana mah dumasar kana pangalompokan gaya hirup masarakat daratan di Indochina jeung gaya hirup masarakat kapuloan di wewengkon [[Melayu|Malayu]] jeung [[Pilipina]], ogé gurat pamisah antara rungkun-rungkun basa, kawas Austroasiatik, Tai–Kadai, jeung Sino-Tibét (anu loba dicaturkeun di Daratan Asia Kidul Wétan) jeung basa [[Austronésia]] (anu loba dicaturkeun di Asia Kidul Wétan Maritim). Basa-basa di daratan ngawangun daérah linguistik Asia Kidul Wétan: sanajan kabagé jadi sababaraha rungkun basa mandiri, basa-basa ieu dina sajarahna geus ngariung mangtaun-taun, nu matak silih patuker sababaraha tipologis-tipologis maririp. Nagara-nagara daratan Asia Kidul Wétan narima pangaruh budaya ti India jeung Cina dina darajat anu bararéda.<ref name="HMDOG">{{Cite book|title=The Houghton Mifflin Dictionary Of Geography|year=1997|publisher=Houghton Mifflin Company|isbn=0-395-86448-8|editor-last=Marion Severynse|url=https://archive.org/details/houghtonmifflind00houg}}</ref> Sababaraha budaya, contona jiga budaya Kamboja, Laos, Thailand jeung Malaysia leuwih kapangaruhan ku India tibatan kapangaruhan ku Cina. Sabalikna, budaya anu aya di nagara séjénna, jiga Vietnam, leuwih kapangaruhan ku budaya Tiongkok tibatan kapangaruhan ku India, komo deui sabot ékspansi Vietnam ti kalér anu ngajajah Champa di beulah kiduleun Viétnam. Kiwari, lolobana nagara-nagara ieu nunjukkeun ogé pangaruh budaya ti Kulon anu cukup kaciri, dimimitian ku impérialismeu Éropa di Asia jeung kolonialismeu di Asia Kidul Wétan. == Agama == [[Gambar:Phra Samut Chedi Buddhism in Thailand.jpg|jmpl|Phra Samut Chedi, Buddhismeu di [[Thailand]]]] Wewengkon hilir Ciirawati (walungan Irrawady) di sumananjung Indocina, dicicingan ku urang Mon ti saméméh jeung sanggeus Maséhi. Harita, urang India majarkeun ieu daérah ku ngaran "Suvarnabhumi", anu hartina "taneuh omas". Loba jelema anu ngomong amun urang India anu asup ka Myanmar ngan ukur ka daérah basisir jeung dataran tengah [[Myanmar]] hungkul, ukur dumasar kana "Kahanu Nasional Hoa Duong" dina abad ka-4, urang India ogé nyicingan daérah pagunungan di kota éta. Ledo, nagara bagéan Assam, anu meuntasan pagunungan jeung leuweung pikeun ngasupan jalan-jalan di béh kalér Myanmar, jauh ka Myanmar di kalér-wates antara Myanmar jeung Cina, pangaruh anu jero pisan. Sakumaha ceuk para sarjana ti kulon, nu ngabalukarkeun loba jelma silih tanya, nyaéta ngeunaan Myanmar anu geus patula-patali dina babalantikan ogé diplomatik anu pageuh jeung Cina saprak satengah abad kahiji Maséhi, kajaba tina pergerakannya atau teu, teu terpangaruh oleh China dalam hal budaya. ieu sabenerna mangrupa hasil ti praktik budaya Cina jeung India nu geus ngahasilkeun pangaruh nu sangat berbeda di Myanmar. Di Cina ngan aya dua jinis agama hungkul anu beunang di disebut agama primitip, nu kahiji nyaéta Konghucu - miwaris langsung musik budaya Konghucu jeung sistim pamunjungan, siswa mawa harta Khonghucu éta. Agama ngan satuju pikeun méré hiji wewengkon nu teu berbeda dengan budaya Tionghoa atau pernah menjadi bagian ti China , dengan tegas teu menyebarkannya secara sembarangan. Salah satu jenisnya nyaéta Taoisme - tradisi pemujaan di kalangan masarakat Taoisme, ulama sebelumnya ngaatakan struktur organisasi Taoisme (secara religius ngan mangrupa struktur keagamaan nu lengkap jeung sistematis). Pada masa Wang Chongnu , sekarang disimpulkan bahwa itu nyaéta pada periode Dinasti Keenam menurut buku-buku literatur nu digaliDunhuang , provinsi Gansu , tetapi pada saat itu agama-agama India pada dasarnya telah menyebar ke suku atau negara di wewengkon kayaning Asia kidul , Asia Tengah , Asia wétan , jeung Asia Kidul Wétan. Menurutnya penularan sangat sulit, hal ieu kusabab metode infiltrasi bertahap agama untuk melakukan indoktrinasi budaya. Selama dinasti kuno di sumananjung Indochina, hubungan antara daratan tengah (dinasti tengah) jeung perbluhuran terpencil (provinsi pinggiran atau milik negara) nyaéta semacam hubungan " peta manusia" . -La "terpisah. Jenis struktur politik ieu nyaéta struktur diskrit dengan kekuatan kondensasi populasi nu sangat rendah. Setelah melakukan survei jeung penelitian tentang konteks budaya jeung pola sejarah perkembangan politik Asia Kidul Wétan awal , sarjana Inggris Oliver William Wolters telah ngaemukakan semacam teori "What" Circles of Kings "(Circles of Kings), atau disebut" Theory of Mandala ". "Keberadaan struktur politik 'kerajaan' nyaéta fenomena umum di awal sejarah Asia Kidul Wétan ," kata Wolters.Peta politik awal Asia Kidul Wétan nyaéta ti perkembangan organisasi tipe jaringan kelompok pemukim pada zaman prasejarah, apalagi dalam catatan sejarah menunjukkan situasi bagian mandala nu tumpang tindih atau tambal sulam nu "melingkari raja". Di dalam setiap mandala, ada seorang raja nu mibanda semua kekuatan para dewa jeung alam semesta. Dia ngaklaim otoritasnya luhur sekutu-sekutunya jeung para panguasa agung lainnya nu secara nominal telah menaklukkannya di dalam kerajaan. " Dalam konotasi "teori mandala" ada dua poin penting nu mendasar: pertama, ti sudut panjeungg agama, panguasa berbagi otoritas ketuhanan, nu melalui ritual keagamaan ngabuat tuhan sendiri ngauduskan, menarik pangikut; kedua, secara politis, "pangepungan kerajaan" mewakili situasi politik tertentu nu teu stabil dalam wewengkon geografis tanpa bluhur tetap, loba pusat kekuasaan. Kekuasaan di dalam "kerajaan" bergantung pada hubungan kepercayaan pribadi nu ngabentuk "jaringan kesetiaan politik. ". Dalam situasi ieu, peran panguasa terjangkung sabenerna bukanlah sebagai diktator ( tiran ), tetapi sebagai mediator nu dapat ngapangaruhi jeung menjaga perdamaian.kota-negara bagian ). Dengan demikian, kendali admieustratif panguasa luhur "kerajaan" biasanya terbluhur pada wewengkon di bawah pangaruh langsungnya. Hal ieu ngabuat pangaruh politik ti monarki pusat di "kerajaan" sangat teu mungkin berlanjut untuk jangka waktu nu lama, atau ngaalami perubahan nu terkait dengan peralihan kekuasaan, keilahian jeung kekuasaan politik, senepi ngaarah pada reorganisasi ruang politik nu berkelanjutan. ". Cindekna, aacara umum masarakat di Daratan Asia Kidul Wétan loba anu ngageman [[Agama Buddha|agama Budha]].<ref>{{Cite encyclopedia|publisher=Central Intelligence Agency|title=Malaysia|encyclopedia=The World Factbook|date=2016-09-28|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144030/http://www.statistics.gov.my/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=50:population&catid=38:kaystats&Itemid=11 |date=2008-11-18 }}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|publisher=Central Intelligence Agency|title=Thailand|encyclopedia=The World Factbook|date=2016-09-28|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |date=2021-06-10 }}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|publisher=Central Intelligence Agency|title=Myanmar|encyclopedia=The World Factbook|date=2016-09-28|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210200835/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |date=2021-02-10 }}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|publisher=Central Intelligence Agency|title=Cambodia|encyclopedia=The World Factbook|date=2016-09-28|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610095311/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cambodia/ |date=2021-06-10 }}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|publisher=Central Intelligence Agency|title=Vietnam|encyclopedia=The World Factbook|date=2016-09-28|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/vietnam/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610173010/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/vietnam/ |date=2021-06-10 }}</ref> == Kaayaan latar liwat == Ujung kidul di sumananjung Indochina ngontrol tempat pasimpangan di sagara wétan, Selat Singapura jeung Selat Malaka, mangrupa jalur latar liwat penting pikeun industri transportasi sagara internasional jeung mibanda kapentingan strategis jeung latar liwat. Loba kota-kota badag di basisir anu kahubungkeun ku palabuan-palabuan utamana ku palabuan Hai Phong, Da Nang, Nha Trang, palabuan Saigon, palabuan Sihanoukville, palabuan Sattahip, palabuan Bangkok, palabuan Singapura, palabuan Klang, palabuan Penang, palabuan Mawlamyine, palabuan Myeik jeung palabuan nuon. Unggal nagara di sumananjung geus bisa dipastikeun mibanda hubungan sajarah jeung budaya anu patali pageuh jeung China atawa India. == Tempo ogé == {{portal|Asia|Géografi}} * Asia Kidul Wétan Maritim *[[Indochina Prancis]] === Konsép régional anu patali === * Daérah linguistik Asia Kidul Wétan Daratan * Massif Asia Kidul Wétan * Zomia === Subregions === * Chersonese Emas * Mekong Badag Subregion * Sumananjung Malaya == Référénsi  == {{reflist}} == Bacaan satuluyna == * {{Cite book|last=Bernard Philippe Groslier|title=The art of Indochina: including Thailand, Vietnam, Laos and Cambodia|url=https://archive.org/details/artofindochinain00gros|year=1962|publisher=Crown Publishers}} * [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADG750.pdf Sejarah jalma gunung di Indochina kidul dugi ka taun 1945 (Bernard Bourotte, nyaéta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703101331/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnadg750.pdf |date=2012-07-03 }} [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADG750.pdf Jacques Méry, Bajeung AS pikeun Pangembangan Internasional, 195?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703101331/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnadg750.pdf |date=2012-07-03 }} == Tumbu kaluar == * {{Commons category-inline|Mainland Southeast Asia}} {{Clear}}{{Wewengkon di dunya}} [[Kategori:Asia Kidul Wétan]] [[Kategori:Asia]] [[Kategori:Geografi]] [[Kategori:Ngaran tempat]] [[Kategori:Sumananjung di Asia]] g4xxaaiy9g2o3572zt517aemkt66j2e 0 105963 711085 698159 2026-07-19T07:37:57Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711085 wikitext text/x-wiki {{dati2|nami= Kabupatén | nami = Kabupatén Karo | translit_lang1_type = [[Surat Batak|Surat Batak Karo]] | translit_lang1_info = {{btk|ᯂᯒᯨ}} |foto=[[File:Letusan Sinabung.jpg|150px]] |caption=<center>[[Gunung Sinabung]] |foto1=[[File:Danau Lau Kawar Berastagi.jpg|150px]] |caption1=<center>[[Situ]] Lau Kawar |image3=[[File:Batak Karo House at Dokan Village (01).jpg|150px]] |caption3=<center>[[Imah]] [[Geriten]] Karo |image4=[[File:Lumbini Park, North Sumatra, Indonesia.jpg|150px]] |caption4=<center>Pagoda Lumbini Park Berastagi | lambang = | peta = [[File:Lokasi Sumatera Utara Kabupaten Karo.svg|150px]] | kordinat = 2°50' - 3°19' [[Lintang Utara|LU]]{{br}}97°55' - 98° 38' [[Bujur Timur|BT]] | motto = Pijer podi<br/>{{small|{{lang icon|Batak Karo}} Gotong royong}} | semboyan = | propinsi = [[Sumatera Utara]] | ibukota = [[Kabanjahe, Karo|Kabanjahe]] | kacamatan = 17 | kalurahan = 10 | désa = 259 | dasar hukum = UU No. 15 Tahun 2024<ref name="UU dasar hukum">{{cite web | date = 2024-07-02 | url = https://jdih.setkab.go.id/PUUdoc/177246/Salinan_UU_Nomor_15_Tahun_2024.pdf | title = Undang-Undang Nomor 15 Tahun 2024 tentang Kabupaten Karo di Provinsi Sumatera Utara | publisher = Lembaran Negara Republik Indonesia | access-date = 2024-07-15 | archive-date = 2024-07-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240715080208/https://jdih.setkab.go.id/PUUdoc/177246/Salinan_UU_Nomor_15_Tahun_2024.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715080208/https://jdih.setkab.go.id/PUUdoc/177246/Salinan_UU_Nomor_15_Tahun_2024.pdf |date=2024-07-15 }}</ref> | tanggal = [[24 November]] [[1956]]<ref name="UU dasar hukum"/> | hari jadi = {{start date and age|1946|3|8}} | kapala daerah = [[Bupati]] | nami kapala daerah = [[Cory Sriwaty Sebayang]] | kepala daerah1 = [[Wakil Bupati]] | nami kapala daerah = [[Theopilus Ginting]] | sekretaris daerah = Kamperas Terkelin Purba | ketua DPRD = Iriani Tarigan | lega = 2206,88 | pangeusi = 415342 | penduduktahun = 31 Desember 2023 | pendudukref = <ref name="DUKCAPIL"/> | kapadatan = auto | ageman = {{ublist |item_style=white-space; |{{Tree list}} * 73,3% [[Kristen]] ** 58,22% [[Protestan]] ** 15,08% [[Katolik]] {{Tree list/end}} |25,9% [[Islam]] |0,4% [[Agama Buddha|Buddha]] |0,03% [[Hindu]]|0,35% [[Pemena]], dan lainnya<ref name="KARO"/>}} | bahasa = {{ubl|[[Bahasa Indonesia|Indonesia]] (resmi)|[[Bahasa Batak Karo|Batak Karo]] (dominan)}} | IPM = {{increase}} 76,88 ([[2023]])<br>{{fontcolor|#00726a|tinggi}}<ref name="IPM">{{cite web|url=https://sumut.bps.go.id/indicator/26/750/1/indeks-pembangunan-manusia-umur-harapan-hidup-hasil-long-form-sp2020-.html|title=Indeks Pembangunan Manusia (Umur Harapan Hidup Hasil Long Form SP2020) 2021-2023|website=www.sumut.bps.go.id|accessdate=29 Desember 2023}}</ref> | kodearea = 0628 | kodepos = | nomor_polisi = BK | flora = | fauna = | zona waktu = [[Waktu Indonesia Barat|WIB]] | dau = Rp 770.398.674.000,- ([[2020]]) | dauref = <ref>{{cite web|url=http://www.djpk.kemenkeu.go.id/wp-content/uploads/2019/09/2.-DAU.pdf |title=Rincian Alokasi Dana Alokasi Umum Provinsi/Kabupaten Kota Dalam APBN T.A 2020|website=www.djpk.kemenkeu.go.id|date=(2020)|accessdate=15 April 2021}}</ref> | web = {{URL|karokab.go.id}} }} '''Kabupatén Karo''' ([[Surat Batak]]: {{btk|ᯂᯒᯨ}}) nyaéta salasahiji [[Kabupatén]] anu aya di propinsi [[Sumatera Utara]], [[Indonésia]]. Puseur dayeuhna aya di Kacamatan [[Kabanjahe, Karo|Kabanjahe]].<ref name="Permendagri-137-2017">{{cite web|url= https://archive.org/details/PermendagriNo.137Tahun2017 |title= Peraturan Menteri Dalam Negeri Nomor 137 Tahun 2017 tentang Kode dan Data Wilayah Administrasi Pemerintahan |publisher= Kementerian Dalam Negeri Republik Indonesia |access-date= 3 Oktober 2019 |archive-url= https://archive.org/details/PermendagriNo.137Tahun2017/mode/2up |archive-date= 29 Desember 2018}}</ref><ref name="Permendagri-72-2019">{{cite web |url= http://jdih.setjen.kemendagri.go.id/pm/Permendagri%20No%2072%20Th%202019+lampiran.pdf |title= Peraturan Menteri Dalam Negeri Nomor 72 Tahun 2019 tentang Perubahan atas Permendagri nomor 137 Tahun 2017 tentang Kode dan Data Wilayah Administrasi Pemerintahan |archive-url= https://archive.org/details/permendagriindonesia722019 |archive-date= 25 Oktober 2019 |publisher= Kementerian Dalam Negeri Republik Indonesia |access-date= 15 Januari 2020 }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="DUKCAPIL">{{cite web|url=https://gis.dukcapil.kemendagri.go.id/peta/|title=Visualisasi Data Kependudukan - Kementerian Dalam Negeri 2023|website=www.dukcapil.kemendagri.go.id|accessdate=8 Desember 2023|format=Visual}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705211227/http://gis.dukcapil.kemendagri.go.id/peta/ |date=2022-07-05 }}</ref> Kabupatén Karo mibanda lega wilayah 2.127,25&nbsp;km² sarta jumlah pangeusina dina tahun 2022 lobana 412.427 jiwa, kalawan kapadetan 194 jiwa/km², sababaraha wargana muhit ''aliran'' ''penghayat kepercayaan'' [[Pemena]].<ref name="KARO">{{cite web|url=https://karokab.bps.go.id/publication/2021/02/26/0e30bfc7594e4fe4d710d451/kabupaten-karo-dalam-angka-2021.html|last=|first=|title=Kabupaten Karo Dalam Angka 2021|website=www.karokab.bps.go.id|accessdate=15 April 2021|pages=7, 50, 116-117|format=pdf|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415084719/https://karokab.bps.go.id/publication/2021/02/26/0e30bfc7594e4fe4d710d451/kabupaten-karo-dalam-angka-2021.html|dead-url=no}}</ref> Kabupatén Karo perenahna di [[Dataran Tinggi Karo|dataran luhur Karo]], ''[[Pegunungan Bukit Barisan]].'' Pernahna 77&nbsp;km ti [[Kota Médan]], puseur dayeuh kota Propinsi [[Sumatera Utara]]. Wilayah Kabupatén Karo pernahna di dataran luhur antawis 600 dugi ka 1.400 méter di luhureun beungeut cai [[laut]]. Alatan ayana di tempat anu luhur ieu, taneuh karo disebit ogé Taneuh Karo Simalem, ngaran séjén ti ieu Kabupatén anu mibanda iklim tiis jeung [[suhu]] diantara 16-17°[[Celsius|C]]. == Sajarah == === Karajaan Karo === Kabupatén Karo anu ayeuna, baheula mangrupakeun bagian ti [[Karajaan Aru]]. Saméméhna ogé pernah aya 5 “kebayakan” (karajaan) di Tanah Karo: # Karajaan Sibayak Lingga (asal mula Marga Karo-Karo [[Sinulingga]]) # Karajaan Sibayak Sarinembah (Bibit buit tina Marga [[Sembiring Meliala]]) # Karajaan Sibayak Suka (Bibit buit tina Marga [[Ginting Suka]]) # Karajaan Sibayak Barusjahe (Bibit buit tina Marga [[Karo-Karo]], [[Barus]]) # Karajaan Sibayak Kutabuluh (Bibit buit tina Marga [[Perangin-angin]]) == Géografi== [[File :Welcome gate to Karo, Sumatera Utara (Karo-Deli Serdang) 01.jpg|jmpl|kiri|300px|Wates Kabupatén Karo jeung Kabupatén Deli Serdang]] === Batas wilayah === Kabupatén Karo mibanda wates wilayah kawas dihandap ieu: {{batas_USBT |kalér = [[Kabupaten Langkat]] dan [[Kabupaten Deli Serdang]] |kidul = [[Kabupaten Dairi]] |kulon = [[Kabupaten Aceh Tenggara|Kabupaten Acéh Tenggara (Propinsi Acéh)]] |wétan = [[Kabupaten Simalungun]] dan [[Kabupaten Samosir]]}} Sacara géografis, Kabupatén Karo perenahna dina koordinat 02° 50' nepi ka 03° 19' [[Lintang utara]] jeung 97° 55' nepi ka 98° 38' [[Bujur timur]]. === Walungan=== Kabupatén Karo nu aya di palebah luhur dina 1400 méter ''mdpl'', mangrupa wewengkon huluwotan walungan ''(DHS)'' pikeun sajumlah walungan primér di [[Sumatera Utara]]. Teu kurang ti 50 walungan nu aya di wewengkon ieu. Seuseueurna brasna ka [[Selat Malaka]] atanapi Basisir Wétan sedengkeun anu brasna ka [[Danau Toba]] ngan hiji. Walungan anu palid ka basisir Wétan nyaéta ''Lau Biang'', ''Lau Bengap'', ''Lau Borus'', ''Lau Gunung'' jeung sajabana. Sawatara éta, walungan anu palid ka Situ Toba nyaéta walungan anu dijerona aya Curug ''Sipisopiso''. == Curug == Kabupatén Karo ngagungkeun kaéndahan alam ieu minangka sumber daya tarik wisata ka Kabupatén Karo. Salah sahiji tempat wisata anu bisa didatangan ku wisatawan sabenerna mah mangrupa objek wisata alam curug. Salah sahiji Curug anu ku kuring didatangan nyaéta Curug ''Sikulikap''. Curug Sikulikap Aya di Désa Doulu, Tanah Berastagi, Martelu, Kacamatan. Sibolangit, Kabupatén. Karo, Sumatera Utara 20357. Perenahna di Handapeun Wewengkon Ningali Doulu. Ieu curug miboga jangkung anu jangkungna 30 méter. Di base wewengkon ieu, Curug Sikulikap disebutna ''Sampuren Sikulikap''. === Gunung === Di wewengkon dataran luhur Karo jeung sapanjang pagunungan [[Bukit Barisan]] aya sababaraha punclut atawa gunung. Dua di antarana mangrupa gunung seuneuan aktip, nyaéta: [[Gunung Sinabung]] (2412 méter) jeung [[Gunung Sibayak]] (2172 méter). Salian ti dua gunung ieu, masih aya deui sajumlah gunung anu jangkungna teu kaukur, saperti Gunung ''Ketaren'', Gunung Barus, Gunung Sibuaten, Gunung Macik, Gunung Sipiso-piso, Gunung Sembah Bala, Gunung Kutu, Gunung Pabo, Gunung Singkut, Gunung Gajah, Gunung Pertekteken jeung sajabana. === Situ === Di Kabupatén Karo aya dua [[situ]] anu cukup gedé tur kawentar, nyaéta [[Dano Toba]] (Tongging) jeung [[Danau Lau Kawar]] anu legana kurang leuwih 200 Ha. Situ Lau Kawar diapit ku gunung alam dikurilingan ku leuweung tropis. Di sisi basisir Danau Lau Kawar manjang 3 héktar lahan anu dipaké ku wisatawan lokal jeung mancanagara pikeun [[kémping]]. === Daérah luhur === Kabupatén Karo aya dina kaluhuran 140 nepi ka 1.400 méter dpl kalawan babandingan wewengkon: {| class="wikitable" |- ! Ketinggian ! Luas ! Persentase |- | 140–200 m | 9.550 ha | 4,49 % |- | 200–500 m | 11.373 ha | 5,35 % |- | 500-1.000 m | 79.215 ha | 37,24 % |- | 1.000-1.400 m | 112.587 ha | 52,92 % |} Lamun ditilik tina sudut miring atawa lamping taneuh, bisa dibédakeun jadi: {| class="wikitable" |- ! Karakter ! Luas ! Persentase |- | Datar 2 % | 23.900 ha | 11,24 % |- | Landai 2-5 % | 74.919 ha | 35,22 % |- | Miring 15-40 % | 41.169 ha | 19,35 % |- | Curam 40 % | 72.737 ha | 34.19 % |} === Iklim === Kusabab lokasina deukeut ka [[khatulistiwa]], wewengkon Kabupatén Karo miboga iklim [[tropis]] jeung tipe iklim (''[[Iklim leuweung hujan tropis|Af]]''). Balukar iklim tropis, kabupatén ieu aya dua usum, nyaéta [[usum hujan]] jeung [[usum halodo]]. Usum hujan kahiji nyaéta ti [[Séptémber]] nepi ka [[Januari]] jeung usum kadua ti bulan [[Maret]] nepi ka [[Méi]], sedengkeun usum halodo biasana lumangsung dina bulan [[Pébruari]], [[Juni]] jeung [[Juli]]. Turun [[hujan]] taunan antara 1000-4000mm per taun. Suhu hawa rata-rata di Kabupatén Karo di antara 17°–20°C. Tingkat kalembaban rélatif rata nyaéta ±82%.<ref>{{Cite web |url=http://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_1479108450Bab_2_Lap_AKHIR_RPIJM_Karo_Rev00.pdf |title=Salinan arsip |access-date=2020-09-03 |archive-date=2021-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620162028/https://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_1479108450Bab_2_Lap_AKHIR_RPIJM_Karo_Rev00.pdf |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620162028/https://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_1479108450Bab_2_Lap_AKHIR_RPIJM_Karo_Rev00.pdf |date=2021-06-20 }}</ref> {{Karo weatherbox}} == Pamaréntahan == === Bupati jeung Wakil === {{utama|Daftar Bupati Karo}} Bupati Karo nyaéta pamingpin pangluhurna dina pamaréntahan Kabupatén Karo. Bupati Karo tanggung jawab ka [[Gubernur]] propinsi [[Sumut]]. Ayeuna, [[bupati]] atawa kapala daérah anu aya di Kabupatén Karo nyaéta [[Cory Sriwaty Sebayar]], kalayan wakil bupati [[Theopilus Ginting]]. Aranjeunna meunang [[Pilkada Bupati Karo 2020]]. ''Cory Sebayar'' nyaéta bupati Karo nu ka-19 sanggeus éta Kabupatén diadegkeun, sarta dina mangsa harita manéhna jadi wakil bupati, babarengan jeung bupati [[Terkelin Brahmana]]. Cory jeung Theopilus diangkat ku gubernur [[Sumatera Utara]] [[Edy Rahmayadi]], dina tanggal 26 [[April]] 2021 di [[Kota Medan]].<ref name="BUPATI">{{cite web|url=https://karosatuklik.com/cory-sebayang-theopilus-ginting-resmi-jabat-bupati-dan-wakil-bupati-karo-gubernur-edy-rahmayadi-jangan-mengambil-suap/|title=Cory Sebayang-Theopilus Ginting Resmi Jabat Bupati dan Wakil Bupati Karo|date=26 April 2021|website=www.karosatuklik.com|accessdate=15 Januari 2022|archive-date=2022-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220626055301/https://karosatuklik.com/cory-sebayang-theopilus-ginting-resmi-jabat-bupati-dan-wakil-bupati-karo-gubernur-edy-rahmayadi-jangan-mengambil-suap/|dead-url=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220626055301/https://karosatuklik.com/cory-sebayang-theopilus-ginting-resmi-jabat-bupati-dan-wakil-bupati-karo-gubernur-edy-rahmayadi-jangan-mengambil-suap/ |date=2022-06-26 }}</ref> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !style="background: lavender;"|No !style="background: lavender;" colspan=2|Bupati !style="background: lavender;"|Mulai jabatan !style="background: lavender;"|Akhir jabatan !style="background: lavender;"|Prd. !style="background: lavender;"|Ket. !style="background: lavender;" colspan=2|Wakil Bupati |- |19 |[[File:Cory Sriwaty Sebayang 2021.png|100px]] |[[Cory Sriwaty Sebayang]] | 26 April 2021 |''petahana'' |<small>([[Pemilihan umum Bupati Karo 2020|2020]]) |Periode 1 |[[File:Theopilus_Ginting_2021.png|100px]] |[[Theopilus Ginting]] |} <!--> === Dewan Perwakilan === {{utama|Dewan Perwakilan Rakyat Daerah Kabupaten Karo}} {{:Dewan Perwakilan Rakyat Daerah Kabupaten Karo}} === Kacamatan === {{utama|Daftar kecamatan dan kelurahan di Kabupaten Karo}} {{:Daftar kecamatan dan kelurahan di Kabupaten Karo}} <--> Saluyu jeung anu kaunggel dina SK Mendagri Nomor 118 Taun 1991 jeung SK Gubernur KDH Tkt I Propinsi Sumatera Utara No. 138/21/1994 tanggal 21 Méi 1994 ngeunaan data wewengkon [[administrasi]] pamaréntahan di Indonésia jeung Sumatera Utara ogé Paraturan Daérah Kabupatén Karo No.04 ngeunaan Ngadegkeun Kacamatan ''Dolat Rayat'', Kacamatan Merdéka, Kacamatan ''Naman Teran'' jeung Kacamatan ''Tiganderket'' ogé. mindahkeun puseur dayeuh Kacamatan Payung, mangka Di Kabupatén Karo aya 17 kacamatan, 248 kalurahan jeung 10 kacamatan. Wewengkon Kabupatén Karo dibagi jadi 17 kacamatan, nya éta: [[File:(Peta Wilayah) Kabupaten Karo.svg|jmpl|300px|ka|Ngabagi Kacamatan di Kabupatén Karo]] {{col|2}} * [[Barusjahe, Karo|Barusjahe]] * [[Berastagi, Karo|Berastagi]] * [[Dolat Rayat, Karo|Dolat Rayat]] * [[Juhar, Karo|Juhar]] * [[Kabanjahe, Karo|Kabanjahe]] * [[Kuta Buluh, Karo|Kuta Buluh]] * [[Laubaleng, Karo|Laubaleng]] * [[Mardingding, Karo|Mardingding]] * [[Merdeka, Karo|Merdeka]] * [[Merek, Karo|Merek]] * [[Munthe, Karo|Munthe]] * [[Naman Teran, Karo|Naman Teran]] * [[Payung, Karo|Payung]] * [[Simpang Empat, Karo|Simpang Empat]] * [[Tiga Binanga, Karo|Tigabinanga]] * [[Tiganderket, Karo|Tiganderket]] * [[Tiga Panah, Karo|Tigapanah]] {{EndDiv}} == Démografi == === Sékésélér === [[File:Batak Karo Wedding Selendang.jpg|jmpl|200px|ka|Pakean kawinan tradisional étnis [[suku Karo |suku Karo ]].]] [[File:GBKP.JPG|jmpl|ka|200px|[[Gereja Batak Karo Protestan]] di [[Kabanjahe, Karo|Kabanjahe]].]] Mayoritas populasi pribumi di Kabupatén Karo mangrupa etnis [[Suku Karo |. Salian ti éta, aya sababaraha étnis séjén anu pangdeukeutna jeung [[Batak Karo]], nyaéta [[suku Pakpak|Pakpak Batak]], [[suku Batak Toba|Batak Toba]], [[suku Simalungun|Batak Simalungun]], jeung [ [Suku Angkola|Batak Angkola]]. Aya ogé sajumlah leutik suku migran lianna kayaning [[Jawa | umumna badag kapanggih di kacamatan [[Kabanjahe, Karo|Kabanjahe]] jeung [[Berastagi, Karo|Berastagi]], kitu ogé kabupatén wates jeung [[Aceh]], saperti di [[Mardingding, Karo|Mardingding. ]] jeung [[Laubaleng, Karo |Laubaleng]]. === Ageman === Populasi di Kabupatén Karo umumna etnis [[suku Karo|Batak Karo]] sarta mayoritas ngagem agama [[Kristen|Kristen]]. Dumasar kana data GIS Kamentrian Dalam Negeri Dukcapil taun 2020, populasi [[Kristen|Kristen]] nyaéta 73,3%, anu [[Protestan|Kristen Protestan]] nyaéta 58,22% sareng [[Katolik]] nyaéta 15,08%. Salian ti éta, ageman [[Islam]] ogé dianut ku sabagéan leutik pangeusi Kabupatén Karo, nyaéta ngahontal 25,9% jeung sésa-sésana ngagem agama [[Buddha|Buddha]] nyaéta 0,4%, jeung [ [Hindu|Hindu]] 0 .03%, sarta umumna aya di [[Kabanjahe, Karo|Kabanjahe]] jeung [[Berastagi, Karo|Berastagi]].<ref name="KARO"/> Jumlah tempat ibadah numutkeun jinis imah ibadah di tahun 2021 di Kabupatén Karo tayalian :<ref name="KARO"/> * Garéja Protestan jumlahna aya 766 wangunan. * Aya 149 wangunan Garéja Katolik. * Aya 229 masjid sareng 4 mushola. * Candi ieu ngagaduhan 6 wangunan. * Vihara sareng 4 gedong. {{bar box |title=Agama di Kabupaten Karo 2020 |titlebar=#ddd |left1=Agama |right1=Percent |float=left |bars= {{bar percent|[[Protestan]]|blue|58.22}} {{bar percent|[[Islam]]|green|25.9}} {{bar percent|[[Katolik]]|yellow|15.08}} {{bar percent|[[Buddha]]|black|0.4}} {{bar percent|[[Pemena]]|red|0.11}} {{bar percent|[[Hindu]]|pink|0.03}}}} {{-}} == Pariwisata == [[File:Sampuren Lau Beteneng.jpg|jmpl|250x250px|[[Sampuren Lau Beteneng]] di Désa [[Pulo Tebu]], [[Kutabuluh, Karo]]]] === Objék wisata === Kabupatén Karo mibanda tempat wisata alam anu loba dijugjug wisatawan. Sababaraha wisata andalan anu aya di Kabupatén Karo kayaning; * [[Namo Cengke]] * [[Sampuren Lau Beteneng]] * [[Air Terjun Sipisopiso]] * [[Berastagi]] * [[Sinabung|Gunung Sinabung]] * [[Gunung Sibayak]] * [[Danau Lau Kawar]] * [[Lau Debuk-debuk|Air Panas Lau Debuk-debuk]] * [[Gundaling|Bukit Gundaling]] * [[Sikulikap|Curug Sikulikap]] * [[Merek|Curug Tongging]] * [[Putri Hijau]] == Dicutat tina == {{reflist|2}} == Tempo ogé == * [[Suku Karo]] * [[Taneh Karo]] == Tutumbu ka Luar == * {{id}} [http://students.ukdw.ac.id/~22012614/tanahkaro.htm Informasi umum Tanah Karo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008182105/http://students.ukdw.ac.id/~22012614/tanahkaro.htm |date=2007-10-08 }} * {{id}} [http://www.tanahkaro.com/simalem/ Informasi Tanah Karo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706063259/http://www.tanahkaro.com/simalem/ |date=2007-07-06 }} * {{id}} [http://www.karoweb.or.id Informasi Budaya Karo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223041146/http://www.karoweb.or.id/ |date=2014-12-23 }} {{Kabupaten Karo}} {{Sumatera Utara}}{{Mebidangro}}{{Mayoritas Kristen Indonesia}} {{Authority control}} [[Kategori:Kabupaten di Sumatera Kulon‏‎]] fynwxq0g4vesdqvoc2v0cth02z046xf 0 106205 711084 676319 2026-07-19T06:55:26Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711084 wikitext text/x-wiki '''Jibrut''' nyaéta salah sahiji musik tradisional anu ngagunakeun [[kélék]] salaku alat utama jeung tos dikembangkeun ku para pagiat seni di [[Kacamatan Limbangan]], [[Kabupatén Garut]]. Sacara istilah ngaran jibrut dicokot dina sora ''"brut"'' anu muncul tina kélék pas keur dimainkeun. Sora éta muncul tina sora dampal panangan nu nyentuh bagian kélék atawa cecekolan pas dilipet jeung dihimpit sahingga ngaluarkeun sora ''"brut"''.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://infogarut.id/mengenal-kesenian-jibrut-musik-ketiak-pengiring-pantun-dari-kecamatan-limbangan|title=Mengenal Kesenian Jibrut, Musik Ketiak Pengiring Pantun dari Kecamatan Limbangan|last=Infogarut|website=infogarut.id|language=id|accessdate=2025-02-09}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Seni jibrut boga kamiripan jeng seni ''[[beatbox]]''. Kasenian ieu ngafokuskeun diri dina ngahasilkeun sora-sora ritmis sapertos instrumén musik. Salian ti éta, kasenian jibrut juga bisa dikolaborasikeun jeng sora-sora nu kaluar tina biwir jeng keprok leungeun, Biasana, kasenian ieu dipaké salaku pangiring [[Penca Silat|penca silat]], [[Carita Pantun|pantun Sunda]], atawa acara-acara ritual.<ref name=":0" /> Kasenian langka ieu pernah diaprésiasi ku Menteri Pariwisata jeng Ekonomi Kreatif (Menparekraf) [[Sandiaga Uno]] pas ngahadiran kagiatan ''workshop'' di Garut nu ngangkat saorang pagiat seni jibrut di Limbangan.<ref name=":0" /> == Cara maén == Dina prosesna, seni jibrut biasa dimaénkeun ku dua orang nu dilengkapi ku [[sindén]], tukang [[kendang]], [[karinding]], [[Gamelan Degung|degung]], jeng alat musik tradisional lainna. Pamain jibrut awalna bakal nyanyikeun hiji pantun atau [[kawih]] Sunda. Terus, manéhna bakal ngalipatkeun leungeun ka kélék nepi ngaluarkeun sora sesuai jeng ketukan lagu anu dimaénkeun. Saengges éta, sindén bakal ngawihkeun lagu nepi ka bérés jeung ditutup ku luconan atawa bodor ti para pamain.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.merdeka.com/jabar/uniknya-kesenian-jibrut-beatbox-asli-sunda-yang-dibunyikan-pakai-ketiak.html|title=Uniknya Kesenian Jibrut, Beatbox Asli Sunda yang Dibunyikan Pakai Ketiak|website=merdeka.com|language=id|accessdate=2025-02-09}}</ref> Masyarakat Limbangan nganggap seni jibrut salaku anugrah ti Tuhan anu diturunkeun léwat nini moyang. Ku kituna, teu sambarang jelema nu tiasa ngamaénkeun kasenian ieu. Nepi ka ayena, acan aya katerangan atawa informasi anu pasti ti iraha kasenian ieu lahir di Garut.<ref name=":1" /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Kabupatén Garut]] [[Kategori:Limbangan]] [[Kategori:Seni pintonan]] 6v490y2pip5gp7wdshoaz5yh2e1phie 0 106214 711081 680959 2026-07-19T05:03:28Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711081 wikitext text/x-wiki '''Gunung Haruman''' mangrupa salah sahiji gunung anu aya di [[Kabupatén Garut|Kabupaten Garut]]. Lokasina di area Kecamatan Cibiuk jeung Kecamatan Kagungora.<ref name=":0">{{Cite news|title=Cerita di Balik Gunung Haruman, Mulai dari Batu Keramat hingga Peninggalan Harta Karun|url=https://www.goodnewsfromindonesia.id/2023/08/15/cerita-di-balik-gunung-haruman-mulai-dari-batu-keramat-hingga-peninggalan-harta-karun|newspaper=Good News From Indonesia|access-date=2025-02-09|language=id-ID|first=Rizky|last=Kusumo}}</ref> Kawitna Gunung ieu miboga ngaran Ciharuman. Masarakat ogé ngayakinan yén Gunung Haruman téh jadi pusat nyebarna agama Islam anu dimpimpin ku Embah Wali Syekh Jafar Sidiq. <ref>{{Cite web|url=https://www.infogarut.id/pesona-gunung-haruman-di-garut-yang-sarat-akan-sejarah|title=Pesona Gunung Haruman di Garut yang Sarat akan Sejarah|last=Infogarut|website=www.infogarut.id|language=id|accessdate=2025-02-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240815213220/https://infogarut.id/pesona-gunung-haruman-di-garut-yang-sarat-akan-sejarah |date=2024-08-15 }}</ref> == Wisata Paralayang == Gunung Haruman ogé bisa dijadikeun rujukan pikeun ulin, rékréasi, sakaligus tadzabur alam kulantaran nawiskeun pamandangan anu éndah dina Wisata Paralayang. Pangunjung bisa nempo amparan alam, léréng, ogé sawah anu lega. Pangunjung teu kudu honcéwang kana status Gunung Haruman. Kumargi Gunung Haruman teu kaasup katégori Gunung Berapi. Perkawis hargi tikét, kanggé wisatawan lokal saharga Rp. 450.000, anapon kanggé katégori wisatawan asing saharga Rp. 550.000. <ref>{{Cite web|url=https://www.adventuraja.com/adventure/paralayang/paralayang-gunung-haruman-garut#map|title=Adventure - Paralayang Gunung Haruman Garut|website=www.adventuraja.com|language=en|accessdate=2025-02-09}}</ref> == Wisata Réligi (Ziaroh) == Salain nawarkeun pamandangan anu éndah, Gunung Haruman ogé sok didatangan rombongan masarakat anu ngalukeun ziaroh, boh masarakat Garut, boh masarakat luar Garut. <ref>{{Cite web|url=https://jabar.nu.or.id/garut/komplek-makam-syekh-jafar-shiddiq-gunung-haruman-jadi-tempat-pelantikan-mwcnu-cibiuk-garut-berikut-agendanya-o3OaN|title=Komplek Makam Syekh Jafar Shiddiq Gunung Haruman Jadi Tempat Pelantikan MWCNU Cibiuk Garut, Berikut Agendanya|website=NU Online|language=id-id|accessdate=2025-02-09}}</ref> Dumasar cutatan masarakat, aya 3 makom keramat anu sok diziarohan, rupina Syekh Maulana Maliq Ibrahim, Syekh Jafar Assidiq, ogé Nyai Fatimah. Numawi 3 tokoh éta mangrupa tokoh anu penting dina panyebaran agama Islam di Jawa Barat, utamina Garut. <ref>{{Cite web|url=https://infogarut.id/jejak-prasejarah-gunung-haruman-mulai-dari-batu-keramat-hingga-peninggalan-harta-karun|title=Jejak Prasejarah Gunung Haruman, Mulai dari Batu Keramat hingga Peninggalan Harta Karun|last=Infogarut|website=infogarut.id|language=id|accessdate=2025-02-09}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Kabupatén Garut]] [[Kategori:Kecamatan Cibiuk]] [[Kategori:Kecamatan Kadungora]] [[Kategori:Gunung]] [[Kategori:Syekh Jafar Sidiq]] [[Kategori:Ziaroh]] 98risvvryo85u628touhw367cnvxmv7 0 108453 711089 709489 2026-07-19T10:00:31Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711089 wikitext text/x-wiki Kidung Lakbok '''Kidung Lakbok''' nyaéta salah sahiji karya sastra wangun wawacan nu ditulis maké pupuh, asalna ti Kacamatan Lakbok, Kabupatén Ciamis, Jawa Kulon. Naskah ieu nyaritakeun asal-usul Rawa Lakbok jeung Pasir Kokoplak nu patali jeung tokoh Pangeran Tambakbaya ti Karajaan Banjar Pataruman.<ref>{{Cite book|title=Sastra Lisan Sunda: Mite, Fabel, jeung Legende|last=Tim Panaliti|first=Bahasa jeung Sastra|publisher=Pusat Pembinaan jeung Pengembangan Basa, Kemendikbud|year=1979|pages=121-125}}</ref> Karya ieu munggaran medal dina wangun buku citak tanggal 31 Agustus 1956 di Banjar, disusun ku M. Karso Prawiraatmadja.''Kidung Lakbok''. Wikipabukon Basa Sunda. Diaksés 6 Méi 2026. Numutkeun katerangan, naskah ieu asalna tina Paririmbon Aki Rana Jangga, nyaéta kumpulan naskah karuhun nu dilestarikan turun-temurun. == Eusi Carita == Aya dua vérsi nu aya di masarakat, nyaéta vérsi lisan jeung vérsi tulisan. === Vérsi Lisan === Dumasar kana carita lisan nu kacatet, Prabu Tambakbaya nu maréntah Karajaan Banjar Pataruman ngagaduhan dua putra. Ku sabab kadua putrana teu patuh tur mungkir bakti, Prabu Tambakbaya ngawukukeun karajaanana. Lemahna robah jadi rawa jeung leuweung nu dingaranan Simagonggong, sedengkeun kadua putrana dikutuk jadi monyét. Wewengkon éta kiwari katelah Rawa Lakbok. Di Pasir Kokoplak ogé aya batu-batu gedé nu dipercaya minangka sésa-sésa kajadian éta.''Legenda Kidung Lakbok''. Pamaréntah Kacamatan Lakbok.<ref>{{Cite news|url=https://www.mcnnews.id/profil-lengkap-kecamatan-lakbok-kabupaten-ciamis/|title=Profil Lengkap Kecamatan Lakbok Kabupaten Ciamis|last=Ratman|first=Shanny|date=12 Maret 2023|work=MCN News|access-date=7 Méi 2026}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Vérsi Tulisan (1956) === Naskah citak taun 1956 ieu eusina aya 26 pupuh. Salian ti nyaritakeun legenda, ogé ngandung piwuruk, ajén-inajén, jeung ramalan. Sababaraha bagian nu penting di antarana: - '''Pupuh 1 (Papatat)''': Ngajelaskeun ngeunaan ''Tata Titi Surti'', nyaéta tatakrama jeung urutan adat nu kudu dipilampah saméméh ngalakonan pagawéan gedé. ​ - '''Pupuh 6''': Ngagambarkeun paseukna barayana: "silih tjabok di Lakbok, silih dupak di Kokoplak" (silih pukul di Lakbok, silih tajong di Kokoplak). ​ - '''Pupuh 12''': Ngandung cakapan: "Kaduhung tarung jeung dulur, rebut balung tanpa eusi, nu puguh onar ka batur, matak era ka tatangga" (Karunya tarung jeung dulur, ngarébut barang nu teu aya gunana, nu matak ngarugikeun batur, matak éra ka tatangga). ​ - '''Bagian "Bandjar Bakal Bandjir"''': Nyaritakeun kajadian caah badé dina tanggal 2 Juli 1950 nu dianggap caah pangbadéna dina sajarah masarakat satempat, kalayan jangkungna cai nepi ka leuwih ti dua méter. ​ - '''Ramalan Panutup''': Disebutkeun yén "Bandjar Bakal djadikatjapangan: BandjarPatroman – Bandjar Aman" (Banjar bakal jadi tempat nu kasohor tur aman). == Kagunaan dina Kabudayaan == Kidung Lakbok miboga fungsi minangka média nepikeun sajarah lokal, ajén moral, jeung asal-usul hiji tempat dina kahirupan masarakat Sunda. Carita ieu ogé dijadikeun dasar kasenian '''Wayang Kila''', kecap "Kila" téh singkatan tina Kidung Lakbok. Beda jeung wayang lianna, wayang ieu dijieunna tina rarambéan/merang. Biasana dipagelarkeun dina acara adat sapertos Ruwatan atawa Hajat Bumi.<ref> {{Cite news|url=https://www.harapanrakyat.com/2015/11/wayang-kila-gambarkan-sejarah-berdirinya-lakbok-ciamis/|title=Wayang Kila Gambarkan Sejarah Berdirinya Lakbok Ciamis|last=Suherman|date=24 Nopémber 2015|work=Harapan Rakyat|access-date=7 Méi 2026}}</ref> === Bukti Arkéologis === Catetan dina ''Kidung Lakbok'' ngeunaan nagara [[Bandjarpatroman]] anu digambarkeun salaku "nagri gede loh djinawi" dikuatkeun ku ayana '''Situs Kelapa Kuning''' di [[Kacamatan Lakbok]].<ref name="arkeologi">Balai Arkeologi Bandung, 2009.</ref> Di situs ieu kapanggih 6 benda arkéologis (kode LKB 1–LKB 6) sapertos [[lingga]], [], arca manusa, jeung arca sapi, anu nunjukkeun ayana peradaban [[Hindu]]-[[Buddha]] di wewengkon ieu. Tingali ogé detil lengkepna dina [[Kerajaan Kertabumi#Bukti Arkéologis: Situs Kelapa Kuning|bagian Bukti Arkéologis]] artikel ''Kerajaan Kertabumi''. == Tempo ogé == - [[Sastra Sunda]] ​ - [[Wawacan]] ​ - [[Wayang]] == Rujukan == {{Reflist}} == Tumbu luar == - [[s:Kidung_Lakbok|Téks lengkep dina Wikipabukon Basa Sunda]] f5duvbh2evt2lnok1ab4luuhub0fzbu 0 108482 711091 710222 2026-07-19T11:19:37Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711091 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Lakbok | native_name = ᮜᮊ᮪ᮘᮧᮊ᮪ | other_name = Bandjarpatroman / Pataruman | image_map = Lakbok in Ciamis Regency.svg | subdivision_name = [[Jawa Barat]] | subdivision_name1 = [[Kabupatén Ciamis|Ciamis]] | area_total_km2 = 60.56 | population_total = 56369 | population_density_km2 = 931 | coordinates = {{coord|7|24|01|S|108|39|51|E|display=inline,title}} }} '''Lakbok''' (ᮜᮊ᮪ᮘᮧᮊ᮪, baheula ngaranna '''Bandjarpatroman''' atawa '''Pataruman''') nyaéta hiji kacamatan di [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Barat]]. Salian ti statusna salaku kacamatan administratif, wewengkon Lakbok ogé gaduh makna historis dina wawacan ''Kidung Lakbok''<ref name="kidung"/> salaku naskah sejarah Rawa Lakbok, tilas puseur Karajaan Bandjarpatroman bawahan [[Galuh]] anu, numutkeun carita rakyat, robah jadi rawa alatan perang jeung sumpah karuhun. == Ngaran == Aya dua vérsi asal-usul ngaran '''Lakbok''': === 1. Vérsi Kamus: "Maung Gede" === Nurutkeun ''Kamus Basa Sunda'' R.A. Danadibrata (2015), kecap "lakbok" asalna tina Basa Sunda Kuno nu hartina "maung nu gedé pisan".<ref>Danadibrata, R.A. 2015. ''Kamus Basa Sunda''. Bandung: Kiblat Buku Utama.</ref> === 2. Vérsi Naskah Tradisional: "Bandjarpatroman" === Dumasar ''Kidung Lakbok'' Bait 3, ngaran aslina saméméh robah téh '''Bandjarpatroman''': ''"Lakbok teh hidji nagara, Nu disupata ku dewa, Katelah Bandjarpatroman, nagri gede loh djinawi."''<ref name="kidung"/> == Sajarah == === Jaman Karajaan Galuh: Perang Pataruman === Numutkeun wawacan ''Kidung Lakbok'', aya carita perang antara Ratu Inggeung Buana jeung Ratu Agung Tambakbaja di wewengkon Pataruman nepi ka Kawasen.<ref name="kidung"/> Alatan perang, nagara ieu tuluy disumpah nepi ka robah jadi leuweung jeung rawa, sakumaha Bait 17: ''"urut djaeuh djadi leuweung, djadi leuweung sima gonggong"''.<ref name="kidung"/> === Kolonial Akhir: Abad 19 === Dina taun 1899, dumasar catetan perjalanan C.M. Pleyte, mayoritas penduduk Lakbok geus nganut agama Islam, tapi dina praktikna masih kental ku kapercayaan lokal jeung pemujaan ka karuhun.<ref name="pleyte"/> == Atikan == Dumasar data Kemendikdasmen taun 2024, di Kacamatan Lakbok aya 44 SD/MI, 8 SMP/MTs, 4 SMA/SMK/MA, sarta 1 Perguruan Tinggi: STIT Lakbok.<ref name="kemendikdasmen">Kemendikdasmen, 2024. [https://referensi.data.kemendikdasmen.go.id/pendidikan/dikdas/021411/3 Data Dikdasmen]</ref> == Rujukan == {{reflist |refs= <ref name="kidung">Prawiraatmadja, M. Karso. 31 Agustus 1956. ''Kidung Lakbok - Buku Lengkap'' (Wawacan Naskah Sejarah Rawa Lakbok). Diakses via Wikimedia Commons. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kidung_Lakbok_-_Buku_Lengkap.pdf</ref> <ref name="pleyte">Pleyte, C.M. 1909. ''De Godsdienstige Toestand van de Preangerlanden''. Batavia: Landsdrukkerij.</ref> }} == Tempo ogé == * [[Kidung Lakbok]] * [[Karajaan Galuh]] * [[Kabupatén Ciamis]] == Pranala luar == * [https://kecamatan-lakbok.ciamiskab.go.id/ Situs Resmi Kecamatan Lakbok] * [https://www.stitlakbok.ac.id/ STIT Lakbok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260513063636/http://www.stitlakbok.ac.id/ |date=2026-05-13 }} [[Kategori:Kacamatan di Kabupatén Ciamis]] [[Kategori:Sajarah Sunda]] [[Kategori:Karajaan Galuh]] [[Kategori:Naskah Sunda Kuno]] 9g779x6qcsovw4ho9kcbt9dsoe2r4q9 0 108760 711079 710911 2026-07-19T01:17:08Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711079 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Logoastagaco.svg|jmpl]] Ditulis huruf kecil '''astaga.co''' (anu ogé dipikawanoh minangka '''astagaco''') nyaéta situs wéb warta asal [[Indonésia]] anu beroperasi sacara daring. Média ieu meunang panghasilan tina iklan sarta nyayogikeun eusi jurnalistik dina wangun téks jeung gambar. Astaga.co ngusung slogan "Melihat Dunia Lebih Dekat". Astaga.co diterbitkeun jeung dikokolakeun ku PT Astaga Mediatama, hiji pausahaan anu mangrupa bagian tina [[Reload Corpora]], kalayan kantor pusat ayana di Jalan Pardomuan Nauli Nomor A1, Kacamatan Pematang Bandar, [[Kabupatén Simalungun]], Sumatera Kalér.<ref>{{Cite web|url=https://en.vikidia.org/wiki/Astaga.co|title=Astaga.co - Vikidia, the encyclopedia for children, teenagers, and anyone else|website=en.vikidia.org|accessdate=2026-07-01}}</ref> Dina mangsa awal operasionalna, Astaga.co museurkeun pemberitaan kana widang atikan, ékonomi, jeung téknologi informasi. Sapanjang kamekaranana, média ieu ngalegaan cakupan wartana ku nambahan rubrik hiburan jeung olahraga. Ti saprak 2 Pébruari 2026, Astaga.co resmi jadi bagian tina [[Reload Cyber Network]], salah sahiji anak pausahaan Reload Corpora. Ayeuna, média ieu beroperasi minangka portal warta digital anu nyayogikeun rupa-rupa informasi tina sagala widang pikeun masarakat Indonésia.<ref>{{Cite web|url=https://wikikids.nl/Astaga.co|title=Astaga.co - Wikikids|website=wikikids.nl|accessdate=2026-07-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260630220311/https://wikikids.nl/Astaga.co |date=2026-06-30 }}</ref> == Referensi == {{reflist}} == Tumbu kaluar == * [https://www.linkedin.com/company/astaga-co astaga.co] di [[LinkedIn]] [[Kategori:Situs wéb warta]] tjabe9ygqo20umvf0b8rmd0omqgf8n3