Pérsib

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="su">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>suwiki</dbname>
    <base>https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Média</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Husus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Obrolan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pamaké</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Obrolan pamaké</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Obrolan Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Gambar</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Obrolan gambar</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Obrolan MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Citakan</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Obrolan citakan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pitulung</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Obrolan pitulung</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Obrolan kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Obrolan portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pérsib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3299</id>
    <revision>
      <id>712040</id>
      <parentid>709883</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T14:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13216" sha1="mzs55svmtlsjcm2w8u3azbwka2sh8mm" xml:space="preserve">&lt;!--{{ Frofil persib}}--&gt;
{{Infobox football club
| clubname =Persib Bandung  &lt;br /&gt;[[File:Star full.svg|27px]]
| image    = Logo Persib.png
| current  = Usum Pérsib Bandung 2014
| fullname = Persatuan Sépak Bola Indonésia Bandung
| nickname =
* ''Maung Bandung''
* ''Pangéran Biru''
| founded  = [[5-1-1919]]
|address = Jl. Sulanjana No. 17 [[Bandung]]
| ground   =  [[Stadion Pakalangan Bandung Sagara Seuneu|Stadion Pakalangan Bandung Sagara Seuneu]] {{br}} [[Kota Bandung|Bandung]], [[Indonesia]]
| capacity = 38.000
| owner    = PT. Persib Bandung Bermartabat
| chrtitle = Présidén 
| chairman = {{flagicon|IDN}} Glenn Sugita
| manager  = {{flagicon|IDN}} [[Umuh Muchtar]]
| coach    = {{flagicon|CRO}} [[Bojan Hodak]]
| position = '''JUARA'''
| season   = 2025/26
| league   = [[Liga Super]]
| website  = http://www.persib.co.id/
| pattern_la1 = _persib2223h
| pattern_b1 = _persib2223h
| pattern_ra1 = _persib2223h
| pattern_sh1 = _persib2223h
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = 1434A4FF
| body1 = 1434A4FF
| rightarm1 = 1434A4FF
| shorts1 = 1434A4FF
| socks1 = 1434A4FF
| pattern_la2 = _persib2223a
| pattern_b2 = _persib2223a
| pattern_ra2 = _persib2223a
| pattern_sh2 = _persib2223a
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FAF9F6FF 
| body2 = FAF9F6FF 
| rightarm2 = FAF9F6FF 
| shorts2 = FAF9F6FF
| socks2 = A9A9A9 
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = _persib2223t
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = _persib2223t
| pattern_so3 = 
| leftarm3 = 162B55FF
| body3 = 162B55FF
| rightarm3 = 162B55FF
| shorts3 = DEF24AFF
| socks3 = 90FF77FF
}}
'''Persib''' téh mangrupa kasawelasan [[maén bal]] nu aya di [[Bandung]]. Persib nyaéta singgetan tina Persatuan Sépakbola Indonésia Bandung.Klub iyeu dijieun kaping 5 Januari 1919 nu baheula disebat Bandoeng Inlandsche Voetbal Bond (BIVB).

== Sajarah ==
Saméméh dingaranan Persib, di [[Kota Bandung|Dayeuh Bandung]] ajeg Bandoeng Inlandsche Voetball Bond (BIVB) leuwih-kirang warsi 1919. BIVB mangrupa salah sahiji [[organisasi]] pajoangan kaum nasionalis. Nu kungsi kacatet minangka pupuhu BIVB nyaéta Mr. Syamsudin nu dituluykeun ku putra pajoang istri [[Déwi Sartika]], nyaéta R. Atot.

Atot ieu nu kacatet minangka Komisaris Daérah [[Jawa Barat|Pasundan]] nu munggaran. BIVB ngamangpaatkeun lapangan [[Tegallega]] di hareupeun tribun pacuan kuda. Tim BIVB sababaraha kali ngayakeun bitotama di lugay dayeuh jiga [[Yogyakarta]] jeung Jatinegara [[Jakarta]].

BIVB gentos wasta janten Persatuan Sépak Bola Indonésia Bandung [PSIB], tuluy mucunghul pakumpulan séjénna nu mamawa nasionalisme Indonésia nyaéta National Voetball Bond (NVB).

Tanggal [[14 Maret|18 Maret]] [[1933|1934]], rua pakumpulan ieu sapuk pikeun ngahiji nu balukarna gumelar hiji pakumpulan nu dingaranan Persib. Harita nu jadi pamingpina kapeto Anwar St. Pamoentjak minangka Pupuhu Umum. Kleup-kleup nu ngagabung ka Persib nyaéta SIAP, Soenda, Singgalang, Diana, Matahari, OVU, RAN, HBOM, JOP, MALTA, jeung Merapi.

Mangsa harita ogé di Bandung geus aya pakumpulan maén bal séjén nu diluluguan ku urang [[Walanda]] nyaéta Voetbal Bond Bandung &amp; Omstreken (VBBO). Ieu pakumpulan sok nganggap énténg ka Pérsib, nyapirakeun Persib tur nganggap salaku pakumpulan “kelas rua“. VBBO mindeng ngécé ka Persib. Ma'lum waé bitotama-bitotama nu diayakeun ku Persib dilakukeunnana di pasisian Bandung harita—kawas Tegallega jeung Ciroyom.

Masarakat ogé wanci harita mah leuwih resep lalajo bitotama anu diayakeun ku VBBO. Geusan lumangsungna bitotamana aya di jero Dayeuh Bandung nu maneuhna dianggap leuwih hadé, nyaéta rua lapangan nu aya di puseur dayeuh, lapang UNI jeung lapang SIDOLIG.

Sanggeus “jurit tiis“ sawatara lila, ahirna Persib meunang nu ahirna janten pakumpulan maénbal hiji-hijina keur masarakat Bandung jeung sabudeureunnana. Kleup-kleup nu tadina ngagabung ka VBBO jiga UNI jeung SIDOLIG, lila-lila mah ngahiji jeung Persib. Malahan mah VBBO satuluyna masrahkeun lapangan nu galib dipaké keur tanding nyaéta Lapangan UNI, Lapangan SIDOLIG (kiwari Stadion Persib), jeung Lapangan SPARTA (kiwari Stadion Siliwangi). Kaayaan ieu tangtu waé beuki ngukuhkeun éksisténsi Persib di Bandung.

Nalika Indonésia sumérén ka kawasaan [[Jepang]], kagiatan persepakbolaan anu ditangtayungan ku organisasi dieureunkeun sarta organisasina dibredel. Hal ieu henteu lumangsung di Bandung wungkul tapi ogé di sakuliah lemah cai. Ku alatan kitu, otomatis Persib ngalaman mangsa suwung. Sumawona Pamaréntah Kolonial Jepang ogé ngadegkeun perkumpulan anyar anu nangtayungan kagiatan olahraga nalika éta nyaéta Rengo Tai Iku Kai.

Anging minangka organisasi nganapaskeun pajoangan, Persib henteu taluk kitu waé kana kahayang Jepang. Mémang ngaran Persib sacara rasmi robah janten ngaran maké basa Jepang tadi. Anging sumanget joang, tujuan sarta udagan Persib minangka sarana pajoangan henteu robah saeutik ogé.

Dina mangsa répolusi Pisik, sanggeus Indonésia merdéka, Persib némbongkeun éksisténsina. Kaayaan harita nyababkeun Pérsib teu ngan éksis di Bandung wungkul, anging mimiti sumebar di sababaraha dayeuh séjénna. Ku kituna aya Persib di [[Tasikmalaya]], Persib di [[Sumedang]], sarta Persib di [[Yogyakarta]].

Dina mangsa éta soldadu-soldadu Siliwangi hijrah ka ibukota perjuangan Yogyakarta. Kakara dina taun [[1948]] Persib nanjeur di Bandung, dayeuh kalahiran anu saterusna ngagedékeunana. Rongrongan Walanda datang, VBBO ditarékahan hirup deui ku Walanda ([[NICA]]) sok sanajan kalawan ngaran anu basana Indonésia, Persib minangka bagian tina kakuatan perjuangan nasional tangtu waé kalawan sakuat tanaga usaha ngagagalkeun usaha eta. Dina mangsa pendudukan NICA kasebut, Persib diadegkeun deui ku alpukah di antarana, dr. Musa, Munadi, H. Alexa, Rd. Sugeng jeung Pupuhu Munadi.

Perjuangan Persib sigana mah junun, ku kituna di Bandung ngan aya hiji perkumpulan maenbal nyaéta Persib anu dumasar kana sumanget nasionalisme. Pikeun kapentingan pengelolaan organisasi, dekade [[1950-an]] ieu ogé nyatet kajadian penting. Dina période 1953- 1957 éta pisan Persib mungkas mangsa pindah-pindah sekretariat. Walikota Bandung waktu éta R. Enoch, ngahudangkeun Sekretariat Persib di Ciléntah.

Mimiti Persib mibanda gedong anu kiwari aya di Jalan Gurame, nyaéta usaha R. Soendoro, saurang overste replubiken anu anyar kaluar ti [[LP]] Kebonwaru dina taun[[1949]]. Dina waktu éta, ngaliwatan kepengurusan anu dipingpinna, Soendoro nyanghareup ka R. Enoch anu pareng mangrupa sobat dalitna. Tina hasil sawalana, walikota ngarojong sarta mikeun sawidang taneuh di Jalan Gurame ayeuna ieu.

Dina danget éta, Persib éstu keur dina kaayan prihatin alatan kakurangan waragad. Persib henteu boga waragad keur ngawangun [[gedong]]. Soendoro ngadeuheus ka Walikota Bandung,“ Taneuh puguh deui, tapi rapet ditiungan ku langit bulao,” ceuk Soendoro. Ahirna Enoch ogé mantuan ngawangun gedong anu saterusna ngalaman dua kali renovasi. Kiprah Soendoro ku anjeun di dunya maén bal diteruskeun ku pala putrana, di antarana Soenarto, Soenaryono, Soenarhadi, Risnandar, sarta Giantoro sarta incuna Hari Susanto.

Dina ngajalankeun kikiping organisasi sawatara ngaran anu ogé berperan dina muterna kikiping organisasi Persib nyaéta Mang Andun sarta Mang Andi. Ieu adi lanceuk téh jelema lapang Persib. Pancén duanana, ayeuna ieu dituluykeun ku putra sarta minantuna, Endang sarta Ayi saprak [[1990-an]]. Sajaba ogé staf administrasi Turahman.

Renovasi kahiji dipigawé nalika kapamingpinan Engkol. CPM Adella ([[1953]]-[[1963]]). Kiwari sekretariat Persib di Jalan Gurame éta geus cukup representatif, sumawona sanggeus Pupuhu Umum H. Wahyu Hamijaya ([[1994]]-[[1998]]) ngarenovasi gedong kasebut ku kituna jadi kantor anu nyukupan pikeun ngawadahan sagala rupa kagiatan kesekretariatan Persib.

Pangabisa Persib ngajaga ajén-inajén sarta talarina sarta ngaluyukeun manéh jeung kamekaran jaman tangtu henteu ucul ti figur Pupuhu Umum lain ngan figur anu boga kamampuan ngokolakeun organisasi dina harti sangkan organisasi éta terus hirup, tapi ogé figur anu sanggup ngadongkar potensi sarta ngakomodasikeun kakuatan anu aya, ku kituna kiprah Persib dina kancah maén bal nasional terus lumangsung liwat sagala rupa karya Persib. Persib nepi ka dina bentukna anu ayeuna ieu tinangtu henteu ucul ti figur-figur Pupuhu Umum anu kungsi dipibogana. Ibarat nyieun wangunan, ti hiji Pupuhu Umum ka Pupuhu Umum anu séjén, sok sambung-sinambung ku kituna kabentuk hiji wangunan anu ngaranna Persib kawas anu urang wawuh ayeuna ieu.

== Pamaen  sareng ketua umum==
=== Ketua Umum ===
Runtuyan Ketua Umum Pérsib ti mangsa ka mangsa nyaéta: 
# [[Anwar St. Paamoentjak]] ( 1933 ) 
# [[R. Sadikin]] (henteu kanyahoan mangsa kapamingpinannana) 
# [[R. Otto Iskandar Dinata]] (henteu kanyahoan mangsa kapamingpinannana) 
# [[A. Munadi]] ( 1949 ) 
# [[Dr. Ishak Surjakusumah]] ( 1949 ) 
# [[R. Soendoro]] ( 1950 ) 
# [[R. Ibrahim Iskandar]] ( 1956- 1958 ) 
# [[R. Ating Prawirasastra]] ( 1958- 1960 ) 
# [[K. Komarawinata]] ( 1961- 1963 ) 
# [[Kol. Adella]] ( 1963- 1965 ) 
# [[Kol. D. Hanfiah]] ( 1965- 1972 ) 
# [[R. Otje Djundjunan]] ( 1972- 1979 ) 
# [[Solihin GP]] ( 1979- 1985 ) 
# [[H. Ateng Wahyudi]] ( 1985- 1993 ) 
# [[H. Wahyu Hamijaya]] ( 1994- 1998 ) 
# [[Aa Tarmana]] ( 1998- 2002 ) 
# [[H. Dada Rosada, S.H., M.Si.]] ( 2002 - 2006).
# [[H. Umuh Muchtar]] (2007-ayeuna).

=== Staf Kepelatihan ===
* Menejer : H. Umuh Muchtar.
* Pelatih Kepala : Robert Rene Albert
* Asisten pelatih 1 : Budiman Yunus.
* Asisten pelatih 2 : [[Asep Sumantri]].
* Asisten pelatih 3 : [[Yusuf Bachtiar]].
* Pelatih kiper : [[Gatot Prasetyo]].

=== Pamaen ===
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|+ '''Pamaen Persib Bandung 2018'''
! Nami !! Posisi !! Nomer tonggong !! Nagara asal 
|-
| '''[[M. Natshir Fadhil Mahbuby]]''' || Kiper || 1 || [[Indonesia]]
|-
| [[Dhika Bayangkara]]''' || Kiper ||81|| [[Indonesia]]
|-
| [[M. Aqiel Savic|M. Aqil Safiq]]|| Kiper ||30|| [[Indonesia]]
|-
|[[I Made Wirawan]]|| Kiper ||78|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Nick Kuipers]]''' || Bek ||2|| [[Belanda]]
|-
| '''[[Henhen Herdiana]]''' || Bek ||12|| [[Indonesia]]
|-
|[[Ardi Idrus]]|| Bek ||3|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Fabiano Beltrame]]''' || Bek || 15 ||  [[Indonesia]]
|-
| [[Supardi Nasir]]''' || Bek || 22 || [[Indonesia]]
| '''[[Achmad Jufriyanto]]''' ||Bek|| 16 || [[Indonesia]]
|-
| '''[[Zalnando]]''' || Bek ||17|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Indra Mustafa]]''' || Bek ||19||[[Indonesia]]
|-
| '''[[Mario Jardel]]'' || Bek ||97||[[Indonesia]]
|-
| '''[[Omid Nazari]]''' || Gelandang ||91|| [[Filipina]]
|-
| '''[[Dedi Kusnandar]]''' || Gelandang || 11 || [[Indonesia]]
|-
| '''[[Esteban Vizcarra]]''' || Gelandang || 9 || [[Indonesia]]
|-
| '''[[Beckham Putra]]''' || [[Gelandang]] ||7|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Gian Zola Nugraha]]''' || [[Gelandang]] || 18 || [[Indonesia]]
|-
| '''[[Abdul Aziz]]''' || Gelandang ||8|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Febri Hariyadi]]''' ||Gelandang||13|| [[Indonesia]]
|-
|'''[[Kevin Van Kippersluis]]''' ||Gelandang||20|| [[Belanda]]
|-
| '''[[Kim Kurniawan]]''' ||Gelandang||23|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Hariono]]''' || Gelandang || 24 ||  [[Indonesia]]
|-
|[[Syafril Lestaluhu]]|| Gelandang ||67|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Erwin Ramdani]]''' ||Gelandang||93|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Jack Brown]]'''
||Gelandang||34|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Frets Butuan]]''' ||Penyerang||21|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Ghozali Siregar]]''' ||Penyerang||77|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Mario Jardel]]''' ||Penyerang||25|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Ilham Qolba]]''' ||Penyerang||59|| [[Indonesia]]
|-
| '''[[Ezechiel N'Douasel]]''' || Penyerang ||10|| [[Chad]]
|
|-
|}

== Prestasi ==
===Liga Nasional===
* '''Perserikatan'''
** Juara (5): [[1937]], [[1961]], [[1986]], [[1990]], [[1994]]
** Runner-up'' (8) : [[1933]], [[1934]], [[1936]], [[1950]], [[1959]], [[1960]], [[1983]], [[1985]]
* '''Liga Indonésia'''
** Juara (5): [[1995]], [[2014]], 2024, 2025, 2026
** Runner-Up (1): 2022
* '''Indonésia Super Léague U-21'''
** Juara (1) : 2009–10
** Runner-Up (0):

===Piala Nasional===
* '''Piala Indonésia'''
** Juara (0):
** Runner-Up (0):

===Turnamen Nasional===
* '''Siliwangi Cup'''
** Juara (4): [[1981]], [[1989]], [[1994]], [[2000]]
* '''Piala Walikota Padang'''
** Juara (1):2015
* '''Piala Soeratin''' 
** Juara (2): 2003, 2006
* '''Piala Utama'''
** Runner-up: 1992
* '''Persija Cup'''
** Juara (1): [[1991]]
* '''Kang Dada Cup'''
** Juara (1): [[2008]]
* '''Celebes Cup'''
** Juara (1): [[2012]]
* '''Jusuf Cup'''
** Juara (1): [[1979]]
* '''Juara Cup'''
** Juara (1): [[1957]]

=== Internasional ===
* '''Pesta Sukan''' ('''Sultan Brunei Cup''')
** Juara (1): [[1986]]
* '''Liga Champions Asia'''
** Parapatfinal (1): [[1995]]

== Rujukan ==
{{Reflist}}

== Tutumbu kaluar ==
* [http://persib.co.id/ Web Resmi Pérsib Bandung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426114700/http://persib.co.id/ |date=2019-04-26 }}
* [http://www.simamaung.com/ Dunia Daring Bobotoh Persib Bandung]
* [https://www.unduhlogo.com/2018/09/logo-persib-terbaru-vector.html Logo Pérsib Bandung]

[[Kategori:Sunda]]
[[Kategori:Pérsib Bandung]]
[[Kategori:Kleup maén bal di Jawa Kulon]]
[[Kategori:Kleup maén bal Indonésia]]</text>
      <sha1>mzs55svmtlsjcm2w8u3azbwka2sh8mm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kota Bandung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4920</id>
    <revision>
      <id>712047</id>
      <parentid>709882</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T01:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>25467</id>
      </contributor>
      <comment>menggantikeun kana basa sunda nu bener</comment>
      <origin>712047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80323" sha1="0ut6472caxzh0rhh7j27t6nvajr5jog" xml:space="preserve">{{redirect|Bandung|kabupatén nu ngaranna sarua|Kabupatén Bandung}}
{{Infobox settlement
| name                            = {{raise|0.1em|Kota Bandung}}
| native_name                     = {{lower|0.1em|{{lang|su|ᮓᮚᮩᮂ ᮘᮔ᮪ᮓᮥᮀ}}}}
| native_name_lang                = su
| other_name                      = 
| settlement_type                 = [[Daptar kabupatén jeung kota di Indonésia|Kota]]
| translit_lang1_type2            = [[Basa Sunda]]
| translit_lang1_info2            = {{lang|su|ᮊᮥᮒ ᮘᮔ᮪ᮓᮥᮀ}}
| translit_lang1_type1            = [[Basa Indonésia]]
| translit_lang1_info1            = {{lang|id|Kota Bandung}}
| image_skyline                   = Montage of Bandung.jpg
| image_caption                   = Ti luhur Ka handap: [[Gedong Saté]], [[Masjid Agung Bandung]], Bandung peuting, [[Jembatan Pasupati]], [[Gedong Merdéka]]
| image_flag                      = Municipal Flag of Bandung, Indonesia.svg
| image_seal                      =Bandung coa.png
| nickname                        = {{lang-id|Kota Kembang}} &lt;br/&gt;{{lang-nl|Parijs van Sunda}}
| motto                           = {{lang-su|ᮌᮨᮙᮂ ᮛᮤᮕᮂ ᮝᮤᮘᮝ ᮙᮥᮊ᮪ᮒᮤ}} &lt;br&gt;{{lang-id|Bersih Makmur Taat Bersahabat}} &lt;br/&gt;{{lang-en|Clean, Prosperous, Devout, Friendly}}
| image_map                       = Map of West Java highlighting Bandung City.svg
| mapsize                         = 
| map_caption                     = Lokasi di [[Jawa Kulon]]
| pushpin_map                     = Indonésia_Bandung#Indonésia_Jawa#Indonésia
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_caption             = Lokasi di Pusat Kota Bandung, [[Jawa]] jeung [[Indonésia]]
|latd=6 |latm=54 |lats=43.2 |latNS=S
|longd=107 |longm=36 |longs=34.92 |longEW=E
| coordinates_display             = inline,title
| coordinates_format              = dms
| coor_pinpoint                   = 
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                = [[Daptar nagara|Nagara]]
| subdivision_name                = {{nowrap|{{flag|Indonésia|size=23px}}}}
| subdivision_type1               = [[Régional di Indonésia|Région]]
| subdivision_name1               = [[Jawa]]
| subdivision_type2               = [[Provinces of  Indonesia|Propinsi]]
| subdivision_type3               = [[Karésidénan (country subdivision)|Sajarah karésidénan]]
| subdivision_name2               = {{flagicon image|Flag of West Java (vectorised).svg|size=23px}} [[Jawa Kulon]]
| subdivision_name3               = {{flagicon image|Statenvlag.svg|size=23px}} [[Parahiangan Karésidénan]]
| established_title               = Netep
| established_date                = 1488
| established_title1              = Konsolidasi
| established_date1               = 25 Septémber 1810&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(salaku ''[[Munisipalitas|Gemeente]] Bandoeng'')&lt;/small&gt;
| parts_type                      = 
| parts                           =  
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = Pamaréntah Daérah Kota Bandung
| leader_title                    = Walikota
| leader_name                     = [[Muhammad Farhan]]
| leader_title1                   = Wakil Walikota
| leader_name1                    = Erwin
| total_type                      = Total
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 167.67
| area_land_km2                   = 
| area_water_km2                  = 
| area_metro_km2                  = 1876.8
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 768
| elevation_ft                    = 2520
| population_total                = 2,575,478 ([[Daptar kota Indonésia dumasar populasi|Ke 3]])
| population_as_of                = 2014
| population_footnotes            = 
| population_density_km2          = auto
| population_rank                 = 
| population_blank1_title         = [[Bandung Metropolitan Aréa|Metro]]
| population_blank1               = 8,495,928 ([[Bandung Metropolitan Area|Ke 2]])
| population_demonym              = *Bandungite &lt;small&gt;([[Basa Inggris]])&lt;/small&gt;
*Warga Bandung &lt;small&gt;([[Basa Indonésia]])&lt;/small&gt;
*Urang Bandung &lt;small&gt;([[Basa Sunda]])&lt;/small&gt;
| demographics_type1              = Démografi
| demographics1_title1            = {{nowrap|[[Grup étnis]]}}
| timezone1                       = [[Wanci di Indonésia|Indonésia Bagéan Kulon]]
| utc_offset1                     = +7
| timezone1_DST                   = 
| utc_offset1_DST                 = 
| postal_code_type                = [[Daptar kode pos di Indonésia|Kode pos]]
| postal_code                     = 401xx, 402xx, 406xx
| area_code                       = 022
| area_code_type                  = [[Daptar kode telepon di Indonésia|Kode aréa]]
| registration_plate              = D
| blank_name_sec1                 = [[Indéks Pangwangunan Manusa|IPM]]
| blank_info_sec1                 = {{increase}} 0.801 ({{fontcolor|#007B00|Very High}})
| blank_name_sec2                 = Kacamatan panggedéna ku aréa
| blank_info_sec2                 = Kacamatan Gedébagé – {{convert|9.58|km2|sqmi}}
| blank1_name_sec2                = Kacamatan panggedéna dumasar populasi
| blank1_info_sec2                = Kacamatan Babakan Ciparay (147,388 – 2015 ngirakeun)
| website                         = {{url|portal.bandung.go.id}}
| demographics1_info1             = *[[Urang Sunda]]
*[[Urang Jawa]]
*[[Urang Cina]]
| demographics1_title2            = [[Ageman]]&lt;ref name=&quot;SP2010agama&quot;&gt;Data Sensus Penduduk 2010 - Badan Pusat Statistik Republik Indonesia &lt;http://sp2010.bps.go.id/index.php/site/tabel?tid=321&amp;wid=3200000000&amp;lang=id {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405221854/https://sensus.bps.go.id/main/index/sp2010 |date=2023-04-05 }}&gt;&lt;/ref&gt;
| demographics1_info2             = *[[Islam]] 91.70%&lt;br&gt; 
*[[Kristen|Kristen Protéstan]] 5.36%&lt;br&gt; 
*[[Katolik]] 1.95%&lt;br&gt; 
*[[Agama Buddha|Buddha]] 0.49%&lt;br&gt; 
*[[Hindu]] 0.09%&lt;br&gt; 
*[[Konghucu]] 0.03% &lt;br&gt; 
*[[Agama Sunda Wiwitan|Sunda Wiwitan]] 0.02%
| pushpin_label                   = Kota Bandung
| registration_plate_type         = [[pelat STNK Indonésia|Régistrasi tutumpakan]]
}}
'''Kota Bandung''' (Éjahan Basa Indonésia heubeul: ''Bandoeng'') mangrupa [[ibukota propinsi|ibukota]] propinsi [[Jawa Kulon]], [[Indonésia]]. Aya di dataran luhur [[plateau]] 768 méter (''mean sea level'') di luhureun laut, di daérah kalér luhurna nyaéta ±1050 msl, di belah kidul luhurna nyaéta ±675 msl, ti kordinat 107° BW (Bujur Wétan) jeung 6° 55’ LK (Lintang Kidul), lega kota Bandung ± 16.767 héktar, dikurilingan ku pagunungan, mangrupa cekungan (''Bandung Basin'') sésa situ Bandung anu kawangun alatan bituna [[Gunung Sunda]], jumlah pangeusina kurang leuwih 2.1 juta jiwa. [[Kabupatén Bandung]] mangrupa daérah &quot;sub-urban&quot; disagédéngeun Kota Bandung.

== Sajarah ==
Taun [[1488]], wewengkon nu kiwari disebut Bandung téh mangrupa wewengkon kakawasaan [[Karajaan Sunda|karajaan Sunda-Pajajaran]]. Dina mangsa dijajah [[Walanda]], pamaréntah kolonial [[Hindia-Walanda]] nyieun jalan pikeun nyambungkeun [[Batavia]] (kiwari [[Jakarta]]), [[Bogor]], [[Cianjur]], Bandung, [[Sumedang]], jeung [[Cirebon]]. Hal ieu penting pikeun mekarna Kota Bandung. Malah pamaréntah jajahan geus ngarencanakeun yén wewengkon Bandung téh rék dijadikeun puseur pamaréntahan Hindia-Walanda, ngan teu jadi alatan kajadian [[Perang Dunya II]]. Can aya panalungtikan kumaha dijieuna kota Bandung. Nu jelas, kota ieu diwangun lain dumasar paréntah [[Daendels]] (gubernur jéndral Hindia-Walanda). Kota Bandung diwangun dumasar paréntah [[Bupati]] [[R.A.A. Wiranatakusumah II]]. Sanggeus Indonésia merdika, Bandung jadi [[ibukota propinsi]] [[Jawa Barat]].

=== Jaman kolonial Hindia Walanda ===
Dina abad ka-17 jeung ka-18, [[Vereenigde Oostindische Compagnie|VOC]] ngadegkeun hiji wewengkon perkebunan leutik di Bandung kusabab taneuhna subur. Jalan nu nyambungkeun ka [[Batavia]] (ayeuna [[Jakarta]]), Bogor, Cianjur, Bandung, Sumedang jeung Cirebon diwangun dina 1786. Dina taun 1809, Louis Napoleon, nu harita jadi pangawasa Walanda jeung jajahan-jajahanana, maréntahkeun Gubernur [[Hindia-Walanda|Hindia Walanda]] H.W. Daendels pikeun ngaronjatkeun sistem pertahanan [[pulo Jawa]] ngalawan ancaman Inggris. Daendels ngawangun jalan 1000 km nu ngahijikeun pesisir kulon jeung wétan Jawa. Kusabab bagian kalér Jawa Barat keur harita lolobana rawa, jalanna dialihkeun ngaliwatan Bandung.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Peter J. M.|first=Nas|last2=Pratiwo|date=2001|title=Java and De Groote Postweg, La Grande Route, The High Military Road|url=https://web.archive.org/web/20090327110211/http://www.leidenuniv.nl/fsw/nas/pdf/NasPratiwoPostweg30-10-2001.pdf|journal=}}&lt;/ref&gt; [[Jalan Raya Pos|The Great Postweg]] (ayeuna Jalan Asia-Afrika) diadegkeun dina taun 1810.

Jalan Raya Pos boga pangaruh gedé lain ukur kana kamekaran Pulo Jawa tapi ogé kota-kota nu diliwatanana.{{Sfn|Nas|2002|p=718}} Bandung salah sahiji contohna. Mimitina, [[Jalan Raya Pos]] jarakna 11 km kaléreun Krapyak, ibukota Kabupatén Bandung harita. Daendels maréntahkeun ka Bupati Bandung ka-6 [[R.A. Wiranatakusumah II]] (1794-1829) ngawangun ibukota anyar Bandung dina sabudeureun jalan eta.{{Sfn|Hardjasaputra|2003|p=20}}

Wiranatakusumah II tuluy milih lokasi di deukeut hiji mata air anu disebut Sumur Bandung, anu ayeuna jadi 'alun-alun. Sajalan jeung konsép tata ruang tradisional, Bupati R.A. Wiranatakusumah II jeung sajumlah rahayatna ngawangun istana, masjid agung, jeung pendopo (&quot;''paviliun''&quot;) dina orientasi klasik.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Wajah Bandung Tempoe Doeloe|last=Kunto|first=Haryanto|year=1984|publisher=Granesia}}&lt;/ref&gt; Pendopo nyanghareup ka gunung [[Tangkuban Parahu]], dipercaya boga pangaruh mistis.

Bandung salaku ibukota kolonial kadua, tata kotana diwangun nurutkeun pola kota Batavia. Husus padumukan kolonial Walanda, diwangun di Bandung kalér anu dibagi jadi dua wewengkon, dipatok ti ''gementee'' ([[Balé Kota Bandung|balé kota]]). Di kuloneun ''gementee'' aya padumukan pikeun panganut Protestan, anu dicirian ku daérah pamisah dina bentuk [[Garéja]] Betel (di Jalan Wastukencana ayeuna). Sedengkeun di beulah wétan nyaéta wewengkon padumukan pikeun panganut agama Katolik, anu ditandaan ku hiji garéja katedral atawa St. Pieter (di Jalan Merdeka ayeuna). Teu jauh ti garéja diwangun ogé imah sakit jeung sakola Katolik atawa Protestan. Dua [[garéja]] ieu diwangun deukeut stasion [[karéta api]], diapit balé kota jeung jalan raya, disambungkeun ka wangunan pamaréntah jeung militér.{{Sfn|Suryanegara|2018|p=223}}

Dina taun 1880, jalan [[karéta api]] utama munggaran di Indonésia diadegkeun, ngahubungkeun Batavia jeung Bandung.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Soemardi|first=Ahmad Rida|last2=Radjawali|first2=Irendra|date=2004|title=Creative culture and urban planning:The Bandung Experience|url=http://www-etsav.upc.es/personals/iphs2004/pdf/210_p.pdf|journal=The 11th International Planning History Conference 2004|access-date=2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826041212/http://www-etsav.upc.es/personals/iphs2004/pdf/210_p.pdf |date=2022-08-26 }}&lt;/ref&gt; Ieu ngadorong industri leutik di Bandung. Migran ti [[Républik Rahayat Tiongkok|Tiongkok]] ngariung pikeun milu ngajalankeun fasilitas, jasa, sareng mesin anu ngajual. Nepi ka ayeuna masih aya distrik leutik ''Chinatown'' anu lokasina aya di dekeut stasion karéta api.

Sajaba ti éta, karéta ogé dijalankeun salaku bagian tina sistem pertahanan kolonial Walanda atawa bénténg stelsel. Di wewengkon Bandung, operasi tentara Walanda anu ngagunakeun jasa karéta api minangka bénténg stelsel, angkat ti [[Kota Cimahi|Cimahi]], tuluy ngalangkungan gudang kalér (Jl. Gudang Utara) sareng gudang kidul (Jl. Gudang Selatan) kanggo ngeusian logistik. Tuluy angkat ka Stasion Karéta Api Cikudapateuh kéngingkeun dukungan minyak tina Tangki Minyak (di Jalan Samoja ayeuna).{{Sfn|Suryanegara|2018|p=228}}

Pangwangunan ieu dimimitian dina taun 1914 barengan ku Departemen Perang, jeung dituluy ku pangwangunan Departemen Jalan sareng Angkutan dina taun 1921. Dina taun 1906, Bandung dibéré status ''gemeente'' tuluy jadi ''stadsgemeente'' dina taun 1926. Ti taun 1906 nepi ka 1949, Bandung tumuwuh tina hiji kota sedeng kalayan 38.000 jiwa jadi Kota katilu di Hindia-Walanda kalawan 590.000 jiwa. Taun 1929, Bandung nyatujuan 'Rancangan Rencana' tata kota, anu legana 12.758 ha, dibagi kana rencana utamana pikeun wewengkon Kalér- jeung sabagéan Kidul kota.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Bandung - A short history on Urban and architectural development|last=Passchier|first=Cor|url=http://www.pac-nl.org/downloads/bandungashorthostorycp08.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005231623/http://www.pac-nl.org/downloads/bandungashorthostorycp08.pdf |date=2022-10-05 }}&lt;/ref&gt;

Bandung lajeng ngembangkeun sorangan jadi hiji Resort Éropa ekslusif kalawan hotél, kafe jeung toko. Pamilik perkebunan anu beunghar datang dina sabtu minggu, kitu ogé awéwé sareng pangusaha ti ibukota, Batavia. Wewengkon pejalan kaki di Jalan [[Braga, Sumurbandung, Bandung|Braga]] parantos janten daérah elit kafe, réstoran jeung toko butik. Dua hotél gaya art-deco, Savoy Homann sareng Preanger, janten dua akomodasi utama di dinya. Paguyuban Concordia (ayeuna katelah Gedung Merdeka) diwangun salaku imah klub jalma-jalma beunghar ieu, lengkep sareng balai ageung jeung téater,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; nu ngajadikeun Bandung boga gelar &quot;''[[Paris van Java|Parijs van Java]]''&quot; tea.

== Ngaran Bandung ==
Aya rupa-rupa pamadegan ngeunaanngaran Bandung, di antarana saperti kieu.

* Istilah bandung aya nu nyebutkeun tina bendung, nyaéta [[Citarum]] Purba nu kabendung.
* Ngaran Bandung minangka kabupatén ditulis dina peraturan tanggal 18 ''Lentemaand'' 1811 (18 Maret 1811), patali jeung parentah Gubernur Jénderal Daendéls pikeun meuli sato piaraan pikeun cadangan nyanghareupan serbuan [[tentara]] [[Inggris]] ka Pulau Jawa.
* Dina peta Fr. Valentjn (1726) ngaran Bandung lokasina di kiduleun Gegerkalong ayeuna.
* Tina katerangan Ibu [[Wiranatakusumah]] (istri Dalem Haji RHAA Wiranatakusumah V), ngaran Bandung disebut ku Bupati Wiranatakusumah II basa néangan lokasi anyar pikeun ibu kota kabupatén. Ngaranna dicokot tina [[parahu]] bandung, nyaéta dua parahu anu dihijikeun, ditalian pagigir-gigir. Eta parahu téh digunakeun ku Wiranatakusumah II pikeun lalayaran di Citarum.
* Ceuk Atma, sesepuh Dayeuhkolot, Bandung téh tina leuwi Bandung, leuwi nu aya di walungan Citarum; Pandi, urut sipir bui Banceuy, nyebutkeun asal kecapna tina [[Sumur Bandung]], dua sumur nu aya di sisi Cikapundung (di alun-alun jeung PLN ayeuna). Ceuk dongéng, di éta sumur téh aya karaton Putri [[Kentring Manik]] jeung dulurna Eyang Dipayasa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bandungbergerak.id/article/detail/801/ngaleut-bandung-riwayat-hantu-perkotaan-di-bandung|title=NGALEUT BANDUNG: Riwayat Hantu Perkotaan di Bandung|last=Ari|first=Alex|website=Bandungbergerak|accessdate=28 Pebruari 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132549/https://bandungbergerak.id/article/detail/801/ngaleut-bandung-riwayat-hantu-perkotaan-di-bandung |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;
* Kecap bandung téh tina kecap Banong, di Dago, tempat Andres de Wilde ngabangun vilana di awal abad XIX.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Sajarah Sunda samemeh taun 1945|url=https://www.worldcat.org/oclc/708356930|publisher=JPBD FPBS UPI|date=[2010]|location=[Bandung]|isbn=978-602-8460-09-5|oclc=708356930|last=Ruhaliah.}}&lt;/ref&gt; 

== Motto ==
Motto Bandung kiwari nyaéta &quot;Gemah Ripah Wibawa Mukti&quot;, sakumaha nu sok kabaca dina lambang Kota Bandung, nu hartina 'tanah subur rahayat makmur'.

== Babagian wilayah ==
[[Gambar:Bandung City Subregions.svg|jmpl|babagian sub kacamatan di Kota Bandung aya tujuh, nyaeta Arcamanik, Cibeunying, Gedebage, ujungberung, Bojonagara, Kordon, jeung Tegalega|254x254px]]
Kota Bandung dina taun 1906 ngabogaan lahan nu legana 19,22 kilométer pasagi (7,42 mil pasagi), dina taun 1987 geus dimekarkeun jadi 167,30 kilométer pasagi. Wewengkona dibagi kana 30 [[kacamatan]], nu kabagi deui jadi 153 kalurahan. Pikeun kaperluan pangwanguna, tilu puluh kacamatan teh dikelompokeun deui jadi dalapan subkacamatan (sub wilayah kota) anu boga ciri has masing-masing. Di antarana nyaéta subkacamatan [[Arcamanik, Bandung|Arcamanik]] husus pikeun pangwangunan jeung ngabina potensi olahraga (''Sportipolis''), [[Cibeunying Kalér, Bandung|Cibeunying]] husus pangwangunan cagar budaya jeung puseur kuliner (''Travelapolis'') , Kerees husus ngembangkeun wewengkon kreatif terpadu (''Karyapolis''), Kordon husus ngembangkeun fasilitas pikeun paméran produk karya jeung jasa (''Eksibisiopolis''), [[Gedébagé, Bandung|Gedebage]] husus wewengkon pikeun atikan luhur, ékonomi kréatif, komérsial jeung puseur pamaréntah (''Teknopolis''), [[Ujungberung, Bandung|Ujungberung]] wewengkon husus pangembangan seni budaya berbasis masarakat (''Sundapolis''), Bojonagara husus wewengkon pikeun bandara jeung industri strategis (''Aerobiopolis''), hiji deui nyaéta Tegalega husus pangembangan industri kreatip (''Mediapolis'').&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://invest.bandung.go.id/id/page/districts|title=Kecamatan|website=invest.bandung.go.id|language=id|accessdate=2023-02-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227081228/https://invest.bandung.go.id/id/page/districts |date=2023-02-27 }}&lt;/ref&gt;  

{{:Daptar kacamatan miwah kalurahan di Kota Bandung}}

== Pangeusi ==
Lolobana urang Bandung nyaeta katurunan Sunda. [[Urang Jawa]] jumlahna saeutik. Dina jumlah nu saeutik eta, lolobana ti bagian tengah jeung wétan Jawa. Pangeusi nu lainna nyaéta ti [[Urang Minang|Minang]], [[Minahasa]], [[Républik Rahayat Tiongkok|Cina]], [[Batak]], [[Urang Malayu|Malayu]], Korea, [[India]], jeung [[Jepang]]. Bandung ogé mibanda komunitas internasional anu signifikan dibandingkeun jeung kota-kota Indonésia séjénna. Taun 2005, populasi Bandung aya 2,29 juta urang kalayan kapadetanana 13.690 unggal kilométer pasagina (35.457/sq mi). Jumlah ieu nambahan jadi 2,395 juta urang dina sénsus Méi 2010, jeung 2.444 juta urang dina sénsus Méi 2020. Dumasar kana data Badan Pusat Statistik, jumlah pangeusi Bandung dina pertengahan taun 2021 nyaéta 2,453 juta urang, anu ngajadikeun Bandung minangka kota kaopat anu pangpadetna di Indonésia.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.infojabodetabek.com/10-kota-dengan-penduduk-terbanyak-di-indonesia/|title=10 Kota dengan Penduduk Terbanyak di Indonesia|website=[https://www.infojabodetabek.com/ InfoJabodetabek.com]|language=en-US|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132544/https://www.infojabodetabek.com/10-kota-dengan-penduduk-terbanyak-di-indonesia/ |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

== Geografis ==
[[Gambar:Cekungan Bandung.jpg|jmpl|Cekungan Bandung di cokot ti Gunung Batu, salasahiji wewengkon di Bandung Kaler]]
Bandung katelah dilingkung ku [[gunung]], ku kituna wangun morfologi wilayahna katinggal sapertos cekungan atawa mangkok raksasa. Sacara geografis dataran Bandung aya di ±768 meter di luhur permukaan laut, kalawan titik pangluhurna di 1.050 meter sarta panghandapna di 675 meter. Lokasi Kota Bandung aya kira-kira 180 kilométer (110 mil) ti arah tenggara ibukota [[Jakarta]] jauhna, di sakurilingna aya dataran [[Gunung Merapi|vulkanik]] Tersier jeung Kuarter Akhir dina saluhureun 2.400 méter (7.900 kaki).&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=van der Kaars|first=W. A.|last2=Dam|first2=M. A. C.|date=1995-08-01|title=A 135,000-year record of vegetational and climatic change from the Bandung area, West-Java, Indonesia|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/003101829400121N|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|language=en|volume=117|issue=1|pages=55–72|doi=10.1016/0031-0182(94)00121-N|issn=0031-0182}}&lt;/ref&gt;

Legana Kota Bandung anu kurang leuwih 400 kilométer pasagi teh aya di tengah-tengah [[Cekungan Bandung]] anu legana 2.340,88 kilométer pasagi (903,82 sq mi). Sajaba ti Kota Bandung, ieu Cekungan ngawengku [[Kota Cimahi]], sabagéan [[Kabupatén Bandung]], sabagéan [[Kabupatén Bandung Kulon]], jeung sabagéan deui [[Kabupatén Sumedang]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060902174254/http://www.iges.or.jp/en/fw/report01.html|title=Groundwater Resource Management in Bandung|last=Wangsaatmaja|first=Setiawan|last2=Sutadian|first2=Arief D|website=web.archive.org|publisher=Sustainable Groundwater Management in Asian Cities|accessdate=2023-02-27|last3=Prasetiati|first3=Maria A.N}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Sungai-Cikapundung-Bandung-1.png|jmpl|Jembatan Cikapundung anu dicokot tina salasahiji jambatan leutik nu aya di Jalan Wastu Kencana|265x265px]]
Tina Cekungan ieu kabentuk [[walungan Citarum]] anu jadi sumber cai utama pikeun wewengkon di sakitarna nu bisa diinum, dimangpaatkeun jadi sarana [[irigasi]], perikanan, jeung cadangan cai taneuh 6.147 juta méter kubik.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Salasahiji cabangna nyaéta [[Walungan Cikapundung|Cikapundung]], anu ngabagi Bandung ti kaler ka kidul tuluy ngahiji deui jeung Citarum di [[Dayeuhkolot, Bandung|Dayeuhkolot]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://citarumharum.jabarprov.go.id/mengenal-lebih-dekat-sungai-cikapundung-anak-sungai-citarum-terpanjang-di-kota-bandung/|title=Mengenal Lebih Dekat Sungai Cikapundung, Anak Sungai Citarum Terpanjang di Kota Bandung|website=[https://citarumharum.jabarprov.go.id/ Citaurm Harum Juara]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132549/https://citarumharum.jabarprov.go.id/mengenal-lebih-dekat-sungai-cikapundung-anak-sungai-citarum-terpanjang-di-kota-bandung/ |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Kota Bandung di beulah kalérna leuwih karasa pagununganana dibandingkeun wewengkon nu séjén. Didinya, aya gunung seuneuan nu puncakna datar, ngarana gunung [[Tangkuban Parahu|Tangkuban Perahu]] (Tangkuban Perahu dina asal katana, hartina 'parahu tibalik'), anu bisa ditempo ti kota ka beulah kalér. Kusabab ayana aktivitas vulkanik ti jaman baheula, taneuh di dekeut gunung jadi subur, cocog jeung pepelakan, contohna [[paré]], [[buah]], [[Entéh|entèh]], [[bako]], jeung [[kopi]]. Samentara, taneuh nu di beulah kidul jeung wetan lolobana dipinuhan ku taneuh [[aluvial]] akibat endapan ti walungan Cikapundung.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geografi.org/2017/12/kondisi-geografi-kota-bandung.html|title=Kondisi Geografi Kota Bandung|last=|first=|website=Geografi.org|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132544/https://www.geografi.org/2017/12/kondisi-geografi-kota-bandung.html |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Data ti ahli [[géologi]] nunjukkeun baheulana Cekungan Bandung teh kaasup ti hiji gunung seuneuan purba nu gedé nyaéta [[Gunung Sunda]]. Gunung nu luhurna nepi ka 3.000–4.000 méter (9.800–13.100 ''kaki'') geus aya dina mangsa [[Pleistosen|Pleistosin]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kartadinaka|first=Mochamad Nugraha|last2=Okuno|first2=Mitsuru|last3=Nakamura|first3=Toshio|last4=Kobayashi|first4=Tetsuo|date=Eruptive History of Tangkuban Perahu Volcano, West Java, Indonesia: A Preliminary Report|title=Eruptive History of Tangkuban Perahu Volcano, West Java, Indonesia|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jgeography1889/111/3/111_3_404/_article|journal=Journal of Geography|doi=10.5026/jgeography.111.3_404|access-date=27 Februari 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227060119/https://www.jstage.jst.go.jp/article/jgeography1889/111/3/111_3_404/_article |date=2023-02-27 }}&lt;/ref&gt; Dina prosés geologis salila rébuan taun, pernah aya dua kali letusan skala badag; akibat ti letusan kahiji ngabentuk hiji cekungan, tuluy letusan nu kaduana (kira-kira 55.000 SM) ngahalangan walungan Citarum jeung ngarobah éta cekungan jadi situ nu katelah &quot;''Danau Prasejarah Besar Bandung''&quot;. Ngan ti kalangan ahli geologi, prosés eta didebatkeun kénéh nepi ka ayeuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20070929120458/http://www.pikiran-rakyat.com/cetak/2005/0905/27/0108.htm|title=Sangiangtikoro bukan Tempat Bobolnya Danau Bandung Purba|website=Pikiran Rakyat|publisher=Pikiran Rakyat|accessdate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;

=== Iklim ===
Bandung ngaliwatan ku iklim [[muson tropis]] (Am) numutkeun klasifikasi [[iklim Köppen]], nyaéta total curah hujan di bulan pang keringna kurang ti 60 miliméter (2,4 in). Bulan nu pang baseuhna nyaéta Januari, kalayan total curah hujan 266 milimeter (10,04 inci), sedengkeun bulan anu pang keringna nyaéta Agustus, kalayan total curah hujan 37 milimeter (1,97 inci).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://id.weatherspark.com/y/118121/Cuaca-Rata-rata-pada-bulan-in-Kota-Bandung-Indonesia-Sepanjang-Tahun|title=Iklim, Cuaca Menurut Bulan, Suhu Rata-Rata Kota Bandung (Indonesia)|website=[https://id.weatherspark.com/ Weather Spark]|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132541/https://id.weatherspark.com/y/118121/Cuaca-Rata-rata-pada-bulan-in-Kota-Bandung-Indonesia-Sepanjang-Tahun |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Hawa di Kota Bandung rata-rata unggal taun biasana leuwih tiis ti kalolobaan kota di Indonésia, jeung deui hawana teu loba variasina ku lantaran lokasina deukeut jeung garis [[hatulistiwa]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/733249/suhu-dingin-landa-kota-bandung|title=Suhu dingin landa Kota Bandung|last=Sudrajat|first=Ajat|editor-last=Purnamawati|editor-first=Desi|website=[https://www.antaranews.com/ Antara News]|publication-date=4 Agustus 2018|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132545/https://www.antaranews.com/berita/733249/suhu-dingin-landa-kota-bandung |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Bandung sakapeung kawéntar ku mindeungna kajadian angin [[puting beliung]]. Dina hiji catetan, angin puting beliung anu munggaran di wewengkon ieu lumangsung di [[Rancaékék, Bandung|Rancaekek]] (jaman Panjajahan Walanda taun 1933 nu narajang kota. Akibatna aya saurang nu maot, tujuh belas imah hancur, jeung tilu puluh  imah ruksak parah, loba tatangkalan nu tumbang.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/sejarahbandung/photos/a.269786156737993/738416549874949/|title=Sejarah Bandung - Ingat kejadian Puting Beliung di Rancaekek, tempo hari? Ternyata, kejadian tsb juga pernah terjadi di tahun 1933. Kejadian tsb menewaskan seorang penduduk dan membuat 17 rumah rusak berat. . . . . #Sejarah #sejarahbandung #Rancaekek #HindiaBelanda {{!}} Facebook|website=www.facebook.com|language=en|accessdate=2023-02-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405221907/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fsejarahbandung%2Fphotos%2Fa.269786156737993%2F738416549874949%2F |date=2023-04-05 }}&lt;/ref&gt; Bencana sarupa lainna nyaéta dina tanggal 18 Désémber 2014 di Gedebage. Hiji angin puting beliung narajang éta wewengkon dina soré, nyebabkeun 85 hancur, pabrik-pabrik badag ogé ruksak parah, gedung perpustakaan hancur,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.detik.com/berita-jawa-barat/d-2781839/puting-beliung-hancurkan-atap-perpustakaan-uin-bandung|title=Puting Beliung Hancurkan Atap Perpustakaan UIN Bandung|website=detiknews|language=id-ID|accessdate=2023-02-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225064325/https://news.detik.com/berita-jawa-barat/d-2781839/puting-beliung-hancurkan-atap-perpustakaan-uin-bandung |date=2023-02-25 }}&lt;/ref&gt; jeung aya saurang anu maot kusabab katuruban puing-puing tembok anu hancur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dream.co.id/stories/bandung-porak-poranda-karena-puting-beliung-1-tewas-141218p.html|title=Bandung Porak-poranda karena Puting Beliung, 1 Tewas|website=Dream.co.id|language=en|accessdate=2023-02-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225064313/https://www.dream.co.id/stories/bandung-porak-poranda-karena-puting-beliung-1-tewas-141218p.html |date=2023-02-25 }}&lt;/ref&gt;

=== Perkara lingkungan ===
[[Gambar:Kampung Gajah Jalan Sersan Bajuri Bandung - panoramio.jpg|jmpl|Jalan ka arah Kampung Gajah]]
Kota Bandung bagian kalér anu kasohor ku cadangan cai taneuh anu loba pisan, ayeuna ngalaman pangwangunan perumahan. Salasahiji bongbolongan pikeun ngimbangan ieu pangwangunan téh nya éta nyieun [[cagar alam]] samisal [[Taman Hutan Raya Juanda]] jeung Kawasan Punclut. Sajaba ti éta, masalah lingkungan anu paling umum nyaéta banjir di [[Bandung Kidul, Bandung|Bandung bagian kidul]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20211103102619-20-715932/banjir-rendam-3-kecamatan-bandung-selatan-puluhan-warga-mengungsi|title=Banjir Rendam 3 Kecamatan Bandung Selatan, Puluhan Warga Mengungsi|last=|first=|website=[https://www.cnnindonesia.com/ CNN Indonesia]|language=id-ID|publication-date=3 Nopember 2021|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228154103/https://www.cnnindonesia.com/nasional/20211103102619-20-715932/banjir-rendam-3-kecamatan-bandung-selatan-puluhan-warga-mengungsi |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Musibah anu disababkeun ku kurangna atikan lingkungan anu jadi perhatian utama saprak pertengahan taun 2005 nyaéta longsoran sampah di wewengkon [[Kampung Gajah]] anu ngubur hiji désa sarta nelasan leuwih ti 100 jiwa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.detik.com/berita-jawa-barat/d-4906289/mengenang-tragedi-longsor-sampah-di-tpa-leuwigajah|title=Mengenang Tragedi Longsor Sampah di TPA Leuwigajah|last=Pradana|first=Whisnu|website=[https://news.detik.com/ detiknews]|language=id-ID|publication-date=19 Pebruari 2020|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132544/https://news.detik.com/berita-jawa-barat/d-4906289/mengenang-tragedi-longsor-sampah-di-tpa-leuwigajah |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Ngaronjatna jumlah runtah rumah tangga nyababkeun polusi udara parah, [[polusi cai]], sareng panyebaran panyakit. pamaréntah propinsi dianggap malah kurang mampuh pikeun nungkulan masalah ieu. Sanajan kitu, Kota Bandung meunang gelar &quot;Kota Paling Tidak Tercemar&quot; saindonésiaeun dina taun 1997&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.detik.com/berita-jawa-barat/d-1086299/bandung-raih-adipura-12-tahun-lalu|title=Bandung Raih Adipura 12 Tahun Lalu|website=[https://news.detik.com/ detiknews]|language=id-ID|publication-date=17 Februari 2009|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132539/https://news.detik.com/berita-jawa-barat/d-1086299/bandung-raih-adipura-12-tahun-lalu |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; jeung 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.merdeka.com/peristiwa/setelah-17-tahun-kota-bandung-raih-penghargaan-adipura-2015.html|title=Setelah 17 tahun, Kota Bandung raih penghargaan Adipura 2015|last=Rosadi|first=Dian|website=[https://www.merdeka.com/ merdeka.com]|language=en|publication-date=20 Nopember 2015|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132544/https://www.merdeka.com/peristiwa/setelah-17-tahun-kota-bandung-raih-penghargaan-adipura-2015.html |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Dua taun saterusna, Bandung meunang pangajén ti [[ASEAN]] salaku kota kalawan hawa bersih di antara kota-kota badag lianna di nagara ASEAN.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/652345/bandung-raih-penghargaan-asean-sebagai-kota-berudara-bersih|title=Bandung raih penghargaan ASEAN sebagai kota berudara bersih|last=Firmansyah|first=Asep|editor-first=Maryati|website=[https://www.antaranews.com/ Antara News]|publication-date=13 September 2017|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132544/https://www.antaranews.com/berita/652345/bandung-raih-penghargaan-asean-sebagai-kota-berudara-bersih |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

== Ciri lemah ==
Bandung kawentar ku lobana wangunan warisan arsitéktur Walanda: 
* [[Gedong Saté]], kiwari dipaké salaku kantor Gubernur [[Jawa Barat]].
* Hotél [[Savoy Homann]] di Jalan Asia-Afrika
* [[Gedung Dwi Warna]]
* [[Gedung Merdéka]], wangunan historis tempat lumangsungna [[Konperénsi Asia Afrika]] taun [[1955]]
* [[Gedung Pakuan]], kiwari dipaké ''rumah dines'' Gubernur Jawa Barat
* [[Gedung Yayasan Pusat Kebudayaan]]
* [[Museum Géologi Bandung]]
* [[Gedung UPI (Villa Isola)]]
* sababaraha wangunan heubeul di Jalan [[Braga]]

Ciri séjén:
* Masjid Agung Bandung, di alun-alun Bandung
* Babakan Siliwangi

== Atikan ==
Bandung ayeuna boga leuwi ti 50 instansi atika siga perguruan tinggi, anu kawentar di Indonesia. Numutkeu kana hiji data, aya genep belas universitas di Kota bandung, tilu diantarana man

Di Kota Bandung loba tempat pendidikan nu geus kasohor di antarana nyaéta :
{{col|3}}
* [[Institut Teknologi Bandung]]
* [[Institut Teknologi Nasional]]
* [[Institut Teknologi Adityawarman]]
* [[Institut Teknologi Harapan Bangsa]]
* [[Institut Seni Budaya Indonesia Bandung]]
* [[Universitas Padjadjaran]]
* [[Universitas Pendidikan Indonesia]]
* [[UIN Sunan Gunung Djati]]
* [[Universitas Pasundan]]
* [[Universitas Komputer Indonesia]]
* [[Universitas Katolik Parahyangan]]
* [[Universitas Islam Nusantara]]
* [[Universitas Kristen Maranatha]]
* [[Universitas Islam Bandung]]
* [[Universitas Advent Indonesia]]
* [[Universitas Langlangbuana]]
* [[Universitas Bandung Raya]]
* [[Universitas Jendral Achmad Yani]]
* [[Universitas Winaya Mukti]]
* [[Universitas Nurtanio Bandung]]
* [[Universitas Widyatama]]
* [[Universitas Sangga Buana YPKP Bandung]]
* [[Universitas Bhakti Kencana]]
* [[Universitas Muhammadiyah Bandung]]
* [[Universitas Al-Ghifari]]
* [[Universitas Nasional PASIM]]
* [[STMIK Indonesia Mandiri]]
* [[Sekolah Tinggi Manajemen Informatika &amp; Komputer Amik Bandung]]
* [[Sekolah Tinggi Manajemen Informatika &amp; Komputer Likmi]]
* [[Sekolah Tinggi Pemerintahan Dalam Negeri]]
* [[Sekolah Tinggi Teknologi Telkom]]
* [[Sekolah Tinggi Pariwisata (NHI)]]
* [[Sekolah Tinggi Pariwisata AKTRIPA]]
* [[Sekolah Tinggi Manajemen Bisnis Telkom]]
* [[Sekolah Tinggi Teknologi Tekstil]]
* [[Sekolah Tinggi Hukum Bandung]]
* [[Politeknik Manufaktur Bandung|Politeknik Manufaktur Bandung (PMS - ITB)]]
* [[Politeknik Negeri Bandung]]
* [[Politeknik Kesejahteraan Sosial]]
* [[Politeknik Piksi Ganesha]]
* [[Politeknik Kesehatan Kementrian Kesehatan Bandung]]
* [[Politeknik Pos Indonesia]]{{end-col}}

Iwal ti éta aya ogé SMA nu baris dipidangkeun daptar ngaran sakola di Bandung saperti ieu di handap:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ngaran SMA
!Ngaran SMA
!Ngaran SMA
|-
|
* SMA Negeri 1 Bandung
* SMA Negeri 2 Bandung
* SMA Negeri 3 Bandung
* SMA Negeri 4 Bandung
* SMA Negeri 5 Bandung
* SMA Negeri 6 Bandung
* SMA Negeri 7 Bandung
* SMA Negeri 8 Bandung
* SMA Negeri 9 Bandung
* SMA Negeri 10 Bandung
|
* SMA Negeri 11 Bandung
* SMA Negeri 12 Bandung
* SMA Negeri 13 Bandung
* SMA Negeri 14 Bandung
* SMA Negeri 15 Bandung
* SMA Negeri 16 Bandung
* SMA Negeri 17 Bandung
* SMA Negeri 18 Bandung
* SMA Negeri 19 Bandung
* SMA Negeri 20 Bandung
|
* SMA Negeri 21 Bandung
* SMA Negeri 22 Bandung
* SMA Negeri 23 Bandung
* SMA Negeri 24 Bandung
* SMA Negeri 25 Bandung
* SMA Negeri 26 Bandung
* SMA Negeri 27 Bandung
|}

== Ékonomi ==
Ékonomi Kota Bandung diwangun ku rupa-rupa séktor, mimitian ti [[pariwisata]], [[Bisnis di Kota Bandung|bisnis]], [[Industri kreatif di Kota Bandung|industri kreatif]], téknologi, [[Industri manufaktur di Kota Bandung|industri manufaktur]], [[Atikan di Kota Bandung|lembaga atikan]], jasa ritel, jasa keuangan, pausahaan farmasi jeung industri dahareun. Salah sahiji wewengkon anu katelah puseur bisnis jeung hiburan nyaéta Dago anu sumebar di sapanjang [[Jalan Dago]]. Disagigireun ti éta, aya ogé [[Jalan Cihampelas]] anu masih kawéntar ku puseur toko bajuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekonomi.bisnis.com/read/20150722/12/454756/menengok-dulu-dan-kini-kawasan-wisata-belanja-cihampelas-bandung|title=Menengok Dulu dan Kini Kawasan Wisata Belanja Cihampelas Bandung|last=Gifar|first=Abdalah|website=[https://www.bisnis.com/ Bisnis.com]|language=id|publication-date=22 Juli 2015|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132541/https://ekonomi.bisnis.com/read/20150722/12/454756/menengok-dulu-dan-kini-kawasan-wisata-belanja-cihampelas-bandung |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Usaha-usaha leutik sarupa &quot;''distro''&quot; anu ngajual baju lokal, buku, rékaman label indie, majalah jeung asesoris sanésna ogé nyumbang kana pangwangunan ékonomi Bandung. Anu ngabedakeun antara ''distro'' jeung ''factory outlet'' nyaéta ari ''distro'' mah dieusian ku pangusaha-pangusaha ngora jeung desainer individu, sedengkeun ''factory outlet'' sacara umum asalna tina pabrik garmen skala gedé. ''Distro'' di Kota Bandung leuwih condong dipikaresep ku para nonoman.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20070929134336/http://www.kompas.com/kompas-cetak/0308/22/muda/504835.htm|title=Dari Indie Jadi Sakti - Jumat, 22 Agustus 2003|website=Kompas|accessdate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;

Pamaréntah Kota Bandung ngadukung usaha-usaha pangwangunan ieu ku cara mekarkeun tujuh kawasan industri jeung perdagangan pikeun produk has Bandung. Sababaraha di antarana nyaéta Sentar Industri jeung Perdagangan Rajut Jati Binong, Sentra Perdagangan Tekstil Cigondewah, Sentra Perdagangan Jeans Cihampelas, Sentar Industri Kaos Suci (T jeung Oblong), Sentra Industri Sapatu Cibaduyut, Sentra Industri Tahu jeung Tempe Cibuntu, jeung Sentra Industri Bonéka Sukamulya Sukajadi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bandung.bisnis.com/read/20120601/550/971579/revitalisasi-7-kawasan-industri-dan-perdagangan-kota-bandung-terganjal-akses|title=Revitalisasi 7 Kawasan Industri dan Perdagangan Kota Bandung Terganjal Akses|website=BandungBisnis|publication-date=1 Juni 2012|accessdate=26 Pebruari 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227101735/https://bandung.bisnis.com/read/20120601/550/971579/revitalisasi-7-kawasan-industri-dan-perdagangan-kota-bandung-terganjal-akses |date=2023-02-27 }}&lt;/ref&gt;

== Budaya ==
Bandung nyaéta salasahiji puseur budaya di Indonésia. Lolobana masarakat di propinsi Jawa Kulon jeung sabudeureunana mangrupakeun étnis Sunda, kukitu na basa Sunda mindeng dipaké minangka basa kahiji nu pikeun ngomong di jalan, sakola, kantor, atawa pasar [[pasar]], salian ti basa Indonésia.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabar.inews.id/berita/kota-yang-menggunakan-bahasa-sunda-mayoritas-di-priangan-barat-dan-timur|title=Kota yang Menggunakan Bahasa Sunda, Mayoritas di Priangan Barat dan Timur|last=Warsudi|first=Agus|website=[https://jabar.inews.id/ iNews.ID]|language=id|publication-date=6 Januari 2023|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132539/https://jabar.inews.id/berita/kota-yang-menggunakan-bahasa-sunda-mayoritas-di-priangan-barat-dan-timur |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

=== Arsitéktur ===
[[Gambar:Technische Hogeschool ITB (Institut Teknologi Bandung) te Bandung, KITLV D13249.tiff|kiri|jmpl|188x188px|Salasahij wangunan Institut Teknologi Bandung taun 1979]]
Loba wangunan di Bandung anu nyirian arsitéktur-arsitéktur kolonial Walanda, utamana ''[[Art Deco]]'' tropis atawa ''[[New Indies Style]]''. Salahsahiji arsitékna, [[Henri Maclaine Pont]] boga pamadegan unggal gaya arsitéktur walanda teh kudu digabungkeun jeung tradisi budaya lokal atawa kudu bisa berinteraksi jeung sajarah lokal nu aya didinya.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20070614232909/http://www.wiratman.co.id/ximages/architecture.pdf|title=Architectural Design Consideration for Modern Buildings in Indonesia|last=Wangsadinata|first=W|last2=Djajasudarma|first2=T.K.|website=Building Construction Technology for the Future: Construction Technology for Highrises &amp; Intelligence Buildings.|publisher=INDOBEX Conf.|location=Jakarta|publication-date=1995|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt; Conto wangunan hasil rancangan jeung jieunan Henri Maclaine Pont nyaéta wangunan [[Institut Teknologi Bandung|Technische Hogeschool te Bandung]] (Institut Téknologi Bandung kiwari) anu diwangun taun 1920. Kukituna anjeuna  diangakat minangka Profesor Arsitéktur di éta universitas. Gaya hateup has Sunda anu mencolok katingal ngahias luhureun aula éta kampus.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Di taun nu sarua, arsiték Walanda J Gerber ogé ngarancang wangunan pamaréntahan (''Gouverments Bedrijven'') anu keur harita pamaréntah kolonial Walanda arek mindahkeun wewengkon ibukota ti [[Batavia]] ka Bandung. Wangunan ieu katelah ku [[Gedong Saté]], dingaranan tina tihang leutik siga saté diluhur atapna. Ayeuna wangunan ieu dijadikeun kantor puseur pamaréntahan propinsi Jawa Kulon jeung kantor DPR.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bandung.go.id/news/read/6954/hjkb212-mengenal-gedung-sate-oh-ternyata-ini-asal-usul-namanya|title=#HJKB212 Mengenal Gedung Sate, Oh Ternyata Ini Asal Usul Namanya|last=|first=Humas Kota Bandung|website=[https://www.bandung.go.id bandung.go.id]|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132544/https://www.bandung.go.id/news/read/6954/hjkb212-mengenal-gedung-sate-oh-ternyata-ini-asal-usul-namanya |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Wangunan ieu mangrupakeun conto campuran antara gaya arsitéktur Kulon jeung Wétan, utamana di bagean tengahna aya campuran gaya Renaissance Italia tina struktur lengkung dina jangjang jeung struktur siga [[pendopo]] nu biasana aya di Jawa.

Dina taun 1930-an, Bandung katelah laboratorium arsitéktur sabab loba arsiték Walanda anu ngayakeun ékspérimén pikeun ngadesain arsitéktur anyar. Albert Aalbers nambahkeun gaya semi modern kana Art Deco dina rancangan wangunan bank DENIS (1936) jeung renopasi Hotel Savoy Homann (1939). Charles Prosper Wolff Schoemaker mangrupakeun salasahiji ti saeutik arsiték anu pang saena, nambahkeun unsur asli kana karya senina, diantarana [[Villa Isola]] (1932), [[Hotél Preanger]] (1929), markas militér régional (1918), [[Gedong Merdeka]] (1921) jeung Gedong Réktorat ITB (1925).&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Sanajan Bandung geus lila kawentar ku lobana wangunan arsitéktur Walanda ti baheula, wangunan jangkung karek diwangun anyar-anyar ieu. Aya leuwih ti 100 gedong luhur di kota, sarta loba deui anu keur diwangun atawa karek direncanakeun.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20170815102414/https://www.emporis.com/city/100261/bandung-indonesia/type/3/1|title=Bandung {{!}} EMPORIS|website=web.archive.org|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt;

=== Wisata ===
[[Gambar:Monumen Patung Taman Hutan Raya Ir. Djuanda - panoramio (1).jpg|jmpl|Patung Ir. H. Djuanda di pintu asup Taman Hutan Raya]]
Bandung mangrupikeun salah sahiji tujuan liburan akhir minggu pikeun kota pangdeukeutna, Jakarta. Kota ieu dirojong ku iklim tiis, perkebunan di dataran luhur, rupa-rupa kadaharan, toko ''fashion'' anu terjangkau hargana (''factory outlet'' jeung ''distro''), kebon binatang, jeung lapangan golf. Bandung ogé jadi tujuan balanja pikeun wisatawan asing siga [[Malaysia]] jeung [[Singapura]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/news/2009/07/16/malaysians-flock-bandung-shop.html|title=Malaysians flock to Bandung to shop|last=Post|first=The Jakarta|website=The Jakarta Post|language=en|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228030317/https://www.thejakartapost.com/news/2009/07/16/malaysians-flock-bandung-shop.html |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Sababaraha tempat wisata anu mindeng dikunjungan ku wisatawan di antarana; The Lodge Maribaya, [[Lémbang, Lémbang, Bandung|Lémbang]], Saung Angklung Udjo, Kawah Gunung Tangkuban Parahu di beulah kaléreun kota, Kawah Putih, jeung Situ Patenggang, hiji situ dikurilingan ku kebon enteh anu legana kira-kira 50 kilométer (31 mil) di kiduleun kota.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/situ-patengan-danau-legendaris-nan-romantis/|title=Situ Patengan, Danau Legendaris nan Romantis|website=Indonesia Kaya|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320102449/https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/situ-patengan-danau-legendaris-nan-romantis/ |date=2023-03-20 }}&lt;/ref&gt;

Pikeun ningali cekungan Bandung sacara jelas di sakuriling gunungna, wisatawan bisa nganjang ka Kawasan hutan lindung Bongkor ti arah ka Caringin Tilu, anu asupna ti Padasuka jeung Cicaheum ka kaler.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.tempo.co/read/603525/the-wind-breeze-of-bongkor-forest|title=The Wind Breeze of Bongkor Forest|last=Mulia|first=Prima|website=Tempo|language=en|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228033655/https://en.tempo.co/read/603525/the-wind-breeze-of-bongkor-forest |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Hutan ieu aya dina 1.500 méter dpl (4.900 ft) sarta ditutupan ku tangkal pinus anu dikokolakeun ku pausahaan pamaréntah Perhutani, kira-kira 30 menit ti puseur dayeuh.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20160303214814/http://bumn.go.id/perhutani/berita/0-Pinus-yang-Mengiurkan|title=Pinus yang Mengiurkan|website=Perum Perhutani|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Sri Baduga Museum.JPG|jmpl|Musieum Sri Baduga nu lokasi na aya di Jalan BKR no 185. Koleksi di musieum ieu ngeunaan budaya jeung sajarah Sunda|260x260px]]
Di kalér dayeuh ogé aya Ir. H. Djuanda nu bisa diaksés ngaliwatan Jalan Dago. Aya ogé Bukit Moko, tempat wisata anu kasohor ku pintonan sarta patung béntang baja raksasa anu disebut Puncak Bintang, anu bisa diaksés ngaliwatan arah Cicaheum. Bandung ogé mibanda sababaraha museum sajarah anu kasohor, saperti Musieum Géologi Bandung, [[Museum Pos Indonésia|Musieum Pos Indonésia]], [[Musieum Sri Baduga]], jeung [[Musieum Konferensi Asia Afrika]]. Pamaréntah kota ngarojong aksés ka wisata sajarah ieu ku operasi Bandros (beus wisata) saprak 2014.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antaranews.com/berita/412009/kota-bandung-resmi-operasikan-bus-wisata-bandros|title=Kota Bandung resmi operasikan bus wisata &quot;Bandros&quot;|last=|website=Antara News|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228033654/https://www.antaranews.com/berita/412009/kota-bandung-resmi-operasikan-bus-wisata-bandros |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Hotel Savoy-Homann aan de Groote Postweg te Bandoeng, KITLV 121308.tiff|jmpl|Wangunan Hotel Savoy Homan di Jalan Asia Afrika nu dicokot taun 1940]]
Bandung ogé kasohor ku [[outlet]] pakéannana, nu ngirut pangunjung ti kota-kota sabudeureunnana (hususna ti [[Jakarta]]), utamana nalika ahir minggu jeung poé libur. Dina taun 1990-an, désainer lokal muka outlet [[industri]] pakéan Denim di sapanjang Jalan Cihampelas kalayan harga anu leuwih murah, ku kituna sok narik pengunjung ti kota-kota gedé sanés pikeun mésér barang-barang busana lokal.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060828161046/http://asiatravel.com/bandinfo.html|title=ASIA TRAVEL - BANDUNG TRAVEL INFORMATION|website=web.archive.org|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt; Ayeuna kasohor minangka &quot;Kota Wisata Balanja&quot;, sabab loba ''factory outlet'' nu ngajual produk garmén ''ex-export''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060427183652/http://www.thingsasian.com/goto_article/article.2543.html|title=The Lively Pulse of Bandung|website=ThingsAsian Article|publication-date=27 April 2006|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt; Salian ti Jalan Cihampelas, loba ''factory outlet'' ogé dibuka di Jalan Riau, Jalan Setiabudi, jeung Jalan Djuanda (katelah [[Jalan Dago]]). Hal ieu anu ngajadikeun Bandung kasohor ku industri garménna, produk nu teu ka[[ékspor]] dijula kalawan harga anu leuwih murah jeung alus keneh di ''factory outlet'' di Bandung, hususna di Jalan Ir. H. Juanda (Dago) jeung Jalan R.E. Martadinata (Riau). Sababaraha puseur balanja lainna anu kasohor di Bandung nyaéta Trans Studio Mall, Bandung Indah Plaza, Cihampelas Walk, Paris Van Java Mall jeung Paskal 23 Hyper Square. Aya ogé industri sapatu di [[Cibaduyut]], beulah kidul Bandung.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ayobandung.com/baheula/pr-79727826/sejarah-cibaduyut-jadi-sentra-kerajinan-sepatu-di-bandung-raya|title=Sejarah Cibaduyut Jadi Sentra Kerajinan Sepatu di Bandung Raya|last=|first=|editor-last=Abdulsalam|editor-first=Aris|website=Ayo Bandung|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228135549/https://www.ayobandung.com/baheula/pr-79727826/sejarah-cibaduyut-jadi-sentra-kerajinan-sepatu-di-bandung-raya |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Loba kadaharan di Bandung. Bandung ogé kasohor ku dahareun hasna, saperti [[peuyeum]]. Bandung ngirut loba wisatawan ti [[Jakarta]], nu kadang-kadang ngalantarankeun [[kamacétan]] [[lalu- lintas]]. Pangpangna nalika sakabéh warga Jakarta keur liburan alatan [[APEC]] Convention, lalu-lintas di Bandung macét total leuwih ti 8 jam.

=== Olahraga ===
[[Gambar:Logo Persib.png|kiri|jmpl|121x121px|Logo Persib]]
Bandung nyaéta markas [[Pérsib|Persib]] Bandung, kleup maén bal nasional anu ayeuna bersaing dina kompetisi maén bal pangluhurna Indonésia, Liga 1. Bandung ogé imah Prawira Bandung (urut Garuda Bandung), kleup baskét nasional anu ayeuna bersaing dina Liga Baskét. , kalayan pertandingan kandang na di GOR Citra Arena. Salian ti éta, jalan ka Lémbang jeung Dago téh mangrupakeun jalur anu réa warga satempat anu mikaresep kana sapédahan dina sabtu-minggu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181102144050/http://www.bandungview.info/2013/10/car-free-day-dago.html|title=Car Free Day Dago|website=Bandung View|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt; Olahraga populér séjén di Bandung di antarana badminton jeung golf, kalawan sababaraha lapangan golf mindeng kapanggih di wewengkon kota.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/jendela-dunia/4-rekomendasi-tempat-main-golf-di-bandung-1ymnuzNbYxy|title=4 Rekomendasi Tempat Main Golf di Bandung|website=[https://kumparan.com/ kumparan]|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132542/https://kumparan.com/jendela-dunia/4-rekomendasi-tempat-main-golf-di-bandung-1ymnuzNbYxy |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

=== Media ===
Bandung minangka salasahiji kota metropolitan, boga sababaraha [[koran]] harian lokal, di antarana nyaéta  ''Pikiran Rakyat'', ''Galamedia'', jeung ''Tribun Jabar''. Aya ogé sababaraha stasiun télévisi lokal nu beroperasi siga TVRI Jawa Kulon (stasiun régional umum anu nginfokeun sakitaran Jawa Kulon, anu kantor pusatna aya di tengah kota), Bandung TV, MQTV jeung PJTV.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.infobdg.com/v2/berikut-daftar-channel-tv-digital-area-bandung-dan-sekitarnya/|title=Berikut Daftar Channel TV Digital Area Bandung dan Sekitarnya {{!}} infobdg.com|language=en-US|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150707/https://www.infobdg.com/v2/berikut-daftar-channel-tv-digital-area-bandung-dan-sekitarnya/ |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Loba stasiun radio Bandung anu beroperasi keneh, misalna [[Ardan FM]], KLCBS, MQFM jeung [[OZ Radio]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ppid.bandung.go.id/wp-content/uploads/2016/01/DAFTAR-RADIO-LOKAL.pdf|title=Daftar Radio di Kota Bandung|website=bandunng.go.id}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150711/https://ppid.bandung.go.id/wp-content/uploads/2016/01/DAFTAR-RADIO-LOKAL.pdf |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

== Transportasi ==
Sarana transportasi utama di Bandung nyaéta angkot (angkutan kota) kalawan rute-rute anu geus tangtu. Aya ogé taksi anu jumlahna kiwari beuki loba, tapi éta ogé henteu populér. Beus nyadiakeun rute transportasi pikeun di jalan gedé tur jarakna anu jauh.

Jalan karéta api ngahubungkeun Bandung ka [[Jakarta]] jeung [[Cianjur]] ka beulah kulonna, sarta [[Kota Tasikmalaya|Tasikmalaya]], [[Yogyakarta]] jeung [[Surabaya]] ka beulah wétanna. Karéta ogé mangrupa transportasi utama pikeun wilayah tatangga kaasup [[Cimahi]], [[Padalarang, Bandung|Padalarang]], [[Rancaékék, Bandung|Rancaékék]] jeung [[Cicaléngka, Bandung|Cicaléngka]] nu perlu bulak-balik ka Bandung unggal poéna. Bandara utama di Bandung nyaéta [[Bandar Udara Internasional Huséin Sastranegara]], nyadiakeun ''penerbangan'' ka kota-kota gedé di Indonésia. Sasak Pasupati diwangun pikeun ngahubungkeun beulah kulon jeung beulah wétan Bandung ngaliwatan ''lembah'' [[Walungan Cikapundung|Cikapundung]]. Panjangna  2.8&amp;nbsp;km kalayan ''lébar'' 30-60 méter.

Aya dua [[stasion karéta api]] utama di Kota Bandung, nyaéta [[Stasion Bandung]] pikeun karéta api éksekutip jeung bisnis, sarta [[Stasion Kiaracondong]] pikeun karéta api ékonomi. Salian ti éta, aya stasion-stasion leutik anu ngalayanan [[karéta api lokal Bandung Raya|KA lokal Bandung Raya]], saperti [[Stasion Cimindi|Cimindi]], [[Stasion Ciroyom|Ciroyom]] jeung [[Stasion Cikudapateuh|Cikudapateuh]]. Tuluy aya stasion husus peti kemas barang, nyaéta [[Stasion Gedébagé]].

Jalan tol Padaleunyi ngahubungkeun [[Padalarang, Bandung|Padalarang]], [[Cimahi]], beulah kidul Bandung jeung [[Cileunyi, Bandung|Cileunyi]]. Jalan tol nu ngahubungkun Padalarang jeung [[Purwakarta]] ogé geus bérés diwangun, disebut [[Jalan Tol Cipularang|Cipularang]] ([[Cikampék, Karawang|Cikampék]]-Purwakarta-Padalarang) nu mangrupa jalan panggancangna nuju ka Jakarta. Jalan tol Cileunyi-[[Sumedang]]-[[Dawuan, Majalengka|Dawuan]] ogé kiwari eukeur diwangun.

=== Darat ===
[[Gambar:Senja di Alun-alun kota Bandung.jpg|jmpl|Jalan Asia Afrika dekeut Alun-alun]]
Loba jalan raya ti luar kota nu bisa diaksés pikeun ulin ka kota ieu. Salasahijina aya jalan tol Tol Cipularang anu ngahubungkeun [[Jakarta]], [[Kabupatén Karawang|Karawang]], [[Kabupatén Purwakarta|Purwakarta]], [[Padalarang, Bandung Kulon|Padalarang]] jeung Bandung.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://megapolitan.kompas.com/read/2022/09/18/02150041/tarif-tol-jakarta-bandung-2022|title=Tarif Tol Jakarta-Bandung 2022|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150704/https://megapolitan.kompas.com/read/2022/09/18/02150041/tarif-tol-jakarta-bandung-2022 |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Proyek ieu réngsé dina bulan Méi 2005 jeung disebutkeun minangka jalan darat panggancangna nepi ka Bandung ti ibukota kalayan ukur merlukeun waktu kira-kira 1,5 jam.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bisnis.tempo.co/read/1456333/hari-ini-16-tahun-lalu-tol-cipularang-diresmikan-sby-jalan-tol-rp-16-triliun|title=Hari ini, 16 Tahun Lalu Tol Cipularang Diresmikan SBY, Jalan Tol Rp 1,6 Triliun|last=Andryanto|first=S. Dian|website=Tempo|language=en|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150705/https://bisnis.tempo.co/read/1456333/hari-ini-16-tahun-lalu-tol-cipularang-diresmikan-sby-jalan-tol-rp-16-triliun |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Jalan lainna nu bisa diaksés nyaéta jalur Puncak (Jakarta-[[Kabupatén Cianjur|Cianjur]]/[[Kabupatén Sukabumi|Sukabumi]]-Bandung), jalur Purwakarta (Jakarta-[[Cikampék, Karawang|Cikampek]]-Purwakarta-[[Cikalong Wétan, Bandung Kulon|Cikalong Wetan]]-Padalarang-[[Kota Cimahi|Cimahi]]-Bandung) jeung jalur [[Kabupatén Subang|Subang]] (Jakarta-Cikampek-Subang-[[Lémbang, Bandung Kulon|Lembang]]-Bandung). Ti wewengkon nu beulah wetan ([[Kota Cirebon|Cirebon]], [[Tasikmalaya]] jeung propinsi [[Jawa Tengah]]), Bandung bisa diaksés ngaliwatan Jalan utama propinsi, Jalan Nasional Rute 3 anu ngahubungkeun Bandung jeung Jawa ka arah [[Kota Cilegon|Cilegon]] jeung Ketapang ([[Banyuwangi, Cibitung, Sukabumi|Banyuwangi]]).
[[Gambar:Bandung pasopati.jpg|jmpl|Jembatan Pasupati, nu ayeuna bakal diganti ngarana jadi Jembatan Layang Prof. Dr. Mochtar Kusumaatmadja|237x237px]]
[[Jambatan Pasupati]] diwangun pikeun ngaleungitkeun kamacetan patalimarga di kota nu biasana sok dieusian ku angkutan wétan-kulon. Jambatan ieu kaasup jambatan kabel pancang sapanjang 2,8 kilométer (1,7 mil) perenahna ngaliwatan lebak Cikapundung. Lebarna aya 30 nepi ka 60 méter jeung karek beres dina Juni 2005, sanggeus meunang bantuan dana ti [[Kuwait]]. Jambatan ieu nyaéta bagian tina rencana jalan tol jero kota Bandung anu leuwi loba deui.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bandung.go.id/news/read/5922/jembatan-pasupati-merupakan-salah-satu-ikon-kota-bandung-yang-terkenal|title=Jembatan Pasupati merupakan salah satu ikon Kota Bandung yang terkenal|last=Bandung|first=Website Resmi Kota|website=https://www.bandung.go.id|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150705/https://www.bandung.go.id/news/read/5922/jembatan-pasupati-merupakan-salah-satu-ikon-kota-bandung-yang-terkenal |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Bandung boga dua terminal beus antarkota: Leuwipanjang (ngalayanan beus ti kulon) jeung [[Cicaheum, Kiaracondong, Bandung|Cicaheum]] (ngalayanan beus ti wétan. Dua terminal ieu sok mindeung ngajieun macet, ku kituna pamaréntah boga rencana dua terminal ieu bakal diganti ku terminal anyar di Gedebage anu geus nyiapkeun lahan 15 héktar. Mun geus jadi, dua terminal eta bakal ''alih fungsi'' minangka terminal jero kota. Terminal anyar ieu bakal diadegkeun di gigireun stasion karéta api Gedébage.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20120324152413/http://www.pikiran-rakyat.com/node/147232|title=Bappeda Targetkan Studi Kelaikan Terminal Gedebage Selesai Tahun Ini {{!}} Pikiran Rakyat Online|website=Pikiran Rakyat|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt;

==== Angkutan umum jeung transportasi massal ====
[[Gambar:TMB Koridor 3 melaju di jalan P.H.H. Mustofa menuju Sarijadi.jpg|jmpl|Beus Trans Metro Bandung Koridor 3 nuju di Jalan P.H.H. Mostofa, samemeh parapatan Cikutra]]
Armada beus umumna di Kota Bandung jeung sabudeureunana dioperasikeun ku rupa-rupa ''stakeholder'' atawa operator, kalawan jumlahna aya 16 jalur beus nu ayeuna beroperasi. Beus DAMRI kungsi ngadominasi minangka operator beus utama ngalayanan kota jeung wewengkon métropolitan sabudeureunana, mimiti beroperasi dina taun 1970-an kalawan di sababaraha titik hungkul kalayan kurang leuwih ngan 10 rute. Tapina, éta beus runtuh dina Oktober 2021, nyésakeun 5 rute anu beroperasi keneh.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabar.tribunnews.com/2021/10/29/di-tengah-ancaman-bangkrut-karyawan-damri-bandung-jadi-tersangka-korupsi-rp-12-m|title=Di Tengah Ancaman Bangkrut, Karyawan Damri Bandung Jadi Tersangka Korupsi Rp 1,2 M|website=Tribunjabar.id|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153255/https://jabar.tribunnews.com/2021/10/29/di-tengah-ancaman-bangkrut-karyawan-damri-bandung-jadi-tersangka-korupsi-rp-12-m |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daerah.sindonews.com/read/582268/701/damri-tak-beroperasi-dishub-siagakan-60-armada-trans-metro-bandung-1635397839|title=DAMRI Tak Beroperasi, Dishub Siagakan 60 Armada Trans Metro Bandung|website=SINDOnews.com|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153255/https://daerah.sindonews.com/read/582268/701/damri-tak-beroperasi-dishub-siagakan-60-armada-trans-metro-bandung-1635397839 |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Nurutkeun conto TransJakarta, pamaréntah kota ngawanohkeun sistem BRT sorangan anu disebut Trans Metro Bandung dina 24 Séptémber 2009. Nepi ka 2022 proyek éta ngalayanan lima koridor utama jeung hiji koridor tambahan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.detik.com/berita-jawa-barat/d-5933349/tmb-jurusan-st-hall-gunung-batu-mulai-mengaspal-di-jalanan-bandung|title=TMB Jurusan St Hall-Gunung Batu Mulai Mengaspal di Jalanan Bandung|last=Putra|first=Wisma|website=detiknews|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153254/https://news.detik.com/berita-jawa-barat/d-5933349/tmb-jurusan-st-hall-gunung-batu-mulai-mengaspal-di-jalanan-bandung |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Boh Beus DAMRI atawa Trans Metro Bandung ngagunakeun beus dek nu leuwih jangkung, sarua jeung TransJakarta, tapi bisa dieureunkeun di mana waé sapanjang jalurna sarta henteu ngajalankeun misah ti patalimarga. Pamaréntah Propinsi Jawa Barat ogé ngoperasikeun jalur beus anu disebut Transit Rapid Beus Aman jeung Sehat (dipondokkeun Buratas), tapi ngan ngalayanan hiji jalur.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pikiran-rakyat.com/bandung-raya/pr-01273352/hore-ada-10-bus-brt-layani-leuwipanjang-majalaya-392237|title=Hore, Ada 10 Bus BRT Layani Leuwipanjang-Majalaya|website=Pikiran Rakyat}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153259/https://www.pikiran-rakyat.com/bandung-raya/pr-01273352/hore-ada-10-bus-brt-layani-leuwipanjang-majalaya-392237 |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Salaku bagian tina program modernisasi jasa beus nasional anu disebut Teman Bus, sistem anu langkung disiplin anu dicap Trans Metro Pasundan diwanohkeun ku Kementrian Perhubungan pamaréntah pusat dina bulan Désémber 2021. Dua operator, Big Bird (bagian tina Blue Bird Group) jeung DAMRI beroperasi di lima rute urut rute DAMRI dina kontrak jeung Departemen Perhubungan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pikiran-rakyat.com/bandung-raya/pr-013337156/bus-trans-metro-pasundan-resmi-beroperasi-untuk-warga-bandung-raya-cek-5-rute-terbaru-dan-tarifnya|title=5 Rute Terbaru dan Tarif Bus Trans Metro Pasundan, Resmi Beroperasi untuk Warga Bandung Raya|last=Pratama|first=M. Bayu|website=www.pikiran-rakyat.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153259/https://www.pikiran-rakyat.com/bandung-raya/pr-013337156/bus-trans-metro-pasundan-resmi-beroperasi-untuk-warga-bandung-raya-cek-5-rute-terbaru-dan-tarifnya |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Ngawanohkeun rute beus anyar di Bandung mindeng nyanghareupan panolakan tina supir-supir angkot jeung ayana upaya pamerasan ti pelanggan lokal ku alesan pandapatan maranéhanana dicokot (beus anyar jeung nu sejen). Hal ieu lila-lila ngarah kana blokade jeung ancaman verbal nu disangka ku supir beus.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.kompas.com/read/2008/12/22/1749171/~Regional~Jawa|title=Lima Bus Jadi Korban Amuk Massa|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153255/https://travel.kompas.com/read/2008/12/22/1749171/~Regional~Jawa |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.suara.com/news/2022/04/09/191012/bus-trans-metro-pasundan-di-bandung-dicegat-dan-diancam-oknum-sopir-angkot-videonya-viral|title=Bus Trans Metro Pasundan di Bandung Dicegat dan Diancam Oknum Sopir Angkot, Videonya Viral|website=suara.com|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153254/https://www.suara.com/news/2022/04/09/191012/bus-trans-metro-pasundan-di-bandung-dicegat-dan-diancam-oknum-sopir-angkot-videonya-viral |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Akibat misah-misah jalur, merek, jeung operator, panumpang kudu mayar deui nalika transit ka jalur BRT sanés atawa kana transportasi nu lain saperti karéta.

Rencana anu leuwih gede pikeun ngayakeun sistem beus baris dilaksanakeun dina taun 2024, ngalegaan ti proyék Trans Metro Pasundan. Proyek eta rencanana bakal ngahijikeun sadaya operator dina hiji sistem anu disebut BRT Bandung Raya, kalayan fitur Bus Rapid Transit anu nyaan sapertos jalur husus.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pikiran-rakyat.com/bandung-raya/pr-011529042/ditargetkan-2023-selesai-brt-bandung-akan-lintasi-5-daerah-bandung-raya|title=Ditargetkan 2023 Selesai, BRT Bandung Akan Lintasi 5 Daerah Bandung Raya|last=PRMN 03|first=Tim|website=www.pikiran-rakyat.com|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153255/https://www.pikiran-rakyat.com/bandung-raya/pr-011529042/ditargetkan-2023-selesai-brt-bandung-akan-lintasi-5-daerah-bandung-raya |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Sistem parencanaanana dimaksudkeun bakal ngagunakeun beus listrik, boh impor boh anu diproduksi sacara lokal.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.neraca.co.id/article/164558/vktr-bumd-jasa-sarana-kerja-sama-elektrifikasi-bus|title=VKTR-BUMD Jasa Sarana Kerja Sama Elektrifikasi Bus|last=Syarif|first=Mohar|website=[https://www.neraca.co.id/ Neraca.co.id]|publication-date=22 Juni 2022|accessdate=28 Pebruari 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153257/https://www.neraca.co.id/article/164558/vktr-bumd-jasa-sarana-kerja-sama-elektrifikasi-bus |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Aya tilu puluh dua halte beus Trans Metro Bandung (sarupa TransJakarta) sapanjang Jalan Soekarno-Hatta réngsé dina bulan Agustus 2011 kalayan waragad Rp 13,1 miliar ($1,54 juta). Tilu puluh beus tambahan ngagabung kana operasi tina sapuluh beus nu geus aya sanggeus kabeh eureun réngsé.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20120324153313/http://www.pikiran-rakyat.com/node/152679|title=Shelter Trans Metro Bandung Ditargetkan Rampung Akhir Agustus 2011 {{!}} Pikiran Rakyat Online|website=web.archive.org|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt; Dina tanggal 21 Juni 2011, Perum DAMRI ngaluncurkeun dua beus di Cibiru-Kebon Kelapa husus pikeun panumpang awéwé nu boga supir awéwé wungkul. Dina 5 Agustus 2011, Jusuf Kalla ngumumkeun yén anjeunna bakal ngawangun monorel di Bandung kalayan waragad Rp 4 triliun ($470 juta).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribunnews.com/regional/2011/08/05/jusuf-kalla-siapkan-rp-4-triliun-untuk-monorel-bandung|title=Jusuf Kalla Siapkan Rp 4 Triliun untuk Monorel Bandung|website=Tribunnews.com|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228164528/https://www.tribunnews.com/regional/2011/08/05/jusuf-kalla-siapkan-rp-4-triliun-untuk-monorel-bandung |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Pamaréntah Kota Bandung ogé ngoperasikeun armada beus husus wisata kota anu disebut Bandung Tour on Bus (disinggetna Bandros). Aya oge Boseh, nyaéta sistem babagi sapédah dumasar darmaga nu disadiakeun ku Dinas Perhubungan Bandung.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prfmnews.pikiran-rakyat.com/mapay-kota/pr-13568137/mau-pakai-sepeda-boseh-kota-bandung-berikut-cara-daftarnya|title=Mau Pakai Sepeda 'Boseh' Kota Bandung? Berikut Cara Daftarnya|last=Fahmi|first=Rifki Abdul|website=prfmnews.pikiran-rakyat.com|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153256/https://prfmnews.pikiran-rakyat.com/mapay-kota/pr-13568137/mau-pakai-sepeda-boseh-kota-bandung-berikut-cara-daftarnya |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

==== Karéta ====
Bandung boga dua stasion karéta api anu gedé, nyaéta Stasion Bandung jeung Stasion Kiaracondong (Kircon). Stasion leutik lainna nyaéta Stasion Cimindi, Andir, Ciroyom, Cikudapateuh, jeung Gedébage (husus mawaan barang-barang). Jalur karéta api nu diwangun ti jaman pangjajahan Walanda, nyambungkeun Bandung ka Cianjur, Jakarta, Purwakarta, Bekasi, Karawang, jeung Cikampék di kulon, Surabaya, Malang, Yogyakarta, jeung Solo di wétan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bandungklik.com/direktori-bandung/daftar-stasiun-kereta-api-di-bandung-raya/|title=Daftar Stasiun Kereta Api di Bandung Raya|website=bandungklik.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228153258/https://bandungklik.com/direktori-bandung/daftar-stasiun-kereta-api-di-bandung-raya/ |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Dina taun 2012, direncanakeun ngawangun sistem rél komuter listrik Bandung fase 1 anu bakal ngahubungkeun Padalarang, Cimahi, Bandung jeung Cicalengka kalawan 13 koridor beus Trans Metro Bandung minangka ''feeder''. Fase-2 bakal nyambungkeun Cicalengka ka Jatinangor.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20120426041920/http://koran-jakarta.com/index.php/detail/view01/77287|title=KRL Komuter Bandung Dibangun|website=web.archive.org|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt; Dina April 2012, proyék mobil kabel &quot;Bandung Skybridge&quot; ngahubungkeun Pasteur (Cihampelas) ka Sabuga (Taman Sari) cenah geus 90% réngsé sarta nungguan ijin resmi pikeun beroperasi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20120422041745/http://www.pikiran-rakyat.com/node/185342|title=&quot;Bandung Skybridge&quot; akan Direalisasikan {{!}} Pikiran Rakyat Online|website=web.archive.org|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt; Ngan, nepi ka 2016, proyék éta masih kudu direalisasikeun. Pikeun ngaréngsékeun kamacetan Cihampelas, Ridwan Kamil ngaresmikeun ''skywalk'' ukur pejalan kaki ti Cihampelas ka Tamansari tanggal 4 Pébruari 2017. ''Skywalk'' nu dingaranan Teras Cihampelas diwangun kalayan anggaran Rp 45 miliar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabar.tribunnews.com/2014/02/08/bandung-skywalk-tahap-pertama-dibangun-di-cihampelas|title=Bandung Skywalk Tahap Pertama Dibangun di Cihampelas|website=Tribunjabar.id|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228165304/https://jabar.tribunnews.com/2014/02/08/bandung-skywalk-tahap-pertama-dibangun-di-cihampelas |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

=== Udara ===
Bandara Internasional Husein Sastranegara Bandung ngalayanan panerbangan domestik langsung ka Batam, Pekanbaru, Medan, Bandar Lampung, [[Kota Surabaya|Surabaya]], [[Daérah Istiméwa Yogyakarta|Yogyakarta]], [[Kota Semarang|Semarang]], Banjarmasin, jeung [[Makassar]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/berita/bandara-husein-sastranegara-kembali-beroperasi-untuk-rute-pesawat-bermesin-jet|title=Bandara Husein Sastranegara Kembali Beroperasi untuk Rute Pesawat Bermesin Jet - Indonesia Travel|website=www.indonesia.travel|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150716/https://www.indonesia.travel/id/id/berita/bandara-husein-sastranegara-kembali-beroperasi-untuk-rute-pesawat-bermesin-jet |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Bandara ieu lokasina deukeut jeung komplek pasawat Dirgantara jeung Dirgantara Fairground. Ayeuna geus mulai proyek mindahkeun Bandara Husein Sastranegara ka lokasi anyar nyaeta [[Bandara Internasional Kertajati]] di Kabupatén Majalengka.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.tempo.co/read/893823/angkasa-pura-ii-named-kertajati-airport-operator|title=Angkasa Pura II Named Kertajati Airport Operator|website=Tempo|language=en|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150706/https://en.tempo.co/read/893823/angkasa-pura-ii-named-kertajati-airport-operator |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jakartaglobe.id/business/angkasa-pura-ii-operate-kertajati-west-javas-biggest-airport|title=Angkasa Pura II to Operate Kertajati, West Java's Biggest Airport|website=Jakarta Globe|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228160949/https://jakartaglobe.id/business/angkasa-pura-ii-operate-kertajati-west-javas-biggest-airport |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

== Daptar Walikota Bandung ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|- bgcolor=&quot;#99ccff&quot;
! style=&quot;background-color:#e5e500; color:black;&quot;|No
! style=&quot;background-color:#e5e500; color:black;&quot; |Foto
! style=&quot;background-color:#e5e500; color:black;&quot; |Wali Kota&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://portal.bandung.go.id/walikota-bandung |title=Walikota dan Wakil Walikota Bandung dari masa ke masa |last= |first= |date=12 Agustus 2016 |website=Portal Bandung |publisher=Dinas Komunikasi dan Informasi Pemerintah Kota Bandung |access-date=29 November 2017 |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708220723/https://portal.bandung.go.id/walikota-bandung |date=8 July 2017 }}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background-color:#e5e500; color:black;&quot;|Mimiti Jabatan
! style=&quot;background-color:#e5e500; color:black;&quot;|Ahir Jabatan
! style=&quot;background-color:#e5e500; color:black;&quot;|Periode
! style=&quot;background-color:#e5e500; color:black;&quot;|Katerangan
! style=&quot;background-color:#e5e500; color:black;&quot;|Wakil Wali Kota
|-
|-
!colspan=7|Masa Penjajahan Belanda {{flagicon|Walanda}} 
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 1
|
|E.A. Maurenbrecher 
|align=&quot;center&quot;| 1906
|align=&quot;center&quot;| 1907
|align=&quot;center&quot;| 1
|
| rowspan=&quot;11&quot; align=&quot;center&quot; |''Teu aya''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2
|
|R.E. Krijboom
|align=&quot;center&quot;| 1907
|align=&quot;center&quot;| 1908
|align=&quot;center&quot;| 2
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 3
|
|J.A. van Der En
|align=&quot;center&quot;| 1909
|align=&quot;center&quot;| 1910
|align=&quot;center&quot;| 3
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 4
|
|J.J. Verwijk
|align=&quot;center&quot;| 1910
|align=&quot;center&quot;| 1912
|align=&quot;center&quot;| 4
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 5
|
|C.C.B. van Vlenier
|align=&quot;center&quot;| 1912
|align=&quot;center&quot;| 1913
|align=&quot;center&quot;| 5
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 6
|
|B. van Bijveld
|align=&quot;center&quot;| 1913
|align=&quot;center&quot;| 1920
|align=&quot;center&quot;| 6
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 7
|
|[[Bertus Coops]]
|align=&quot;center&quot;| 1920
|align=&quot;center&quot;| 1921
|align=&quot;center&quot;| 7
|&amp;nbsp;
|-
|align=&quot;center&quot;| 8
|
|Steven Anne Reitsma
|align=&quot;center&quot;| 1921
|align=&quot;center&quot;| 1928
|align=&quot;center&quot;| 8
|
|-
|align=&quot;center&quot;| (7)
|
|[[Bertus Coops]]
|align=&quot;center&quot;| 1928
|align=&quot;center&quot;| 1934
|align=&quot;center&quot;| 9
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 9
|
|J.E.A. van Volsogen Kuhrt
|align=&quot;center&quot;| 1934
|align=&quot;center&quot;| 1936
|align=&quot;center&quot;| 10
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 10
|
|J.M. Wesselink
|align=&quot;center&quot;| 1936
|align=&quot;center&quot;| 1942
|align=&quot;center&quot;| 11
|
|-
!colspan=7|Masa Penjajahan Jepang {{flagicon|Jepang}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 1
|
|N. Beets
|align=&quot;center&quot;| 1942
|align=&quot;center&quot;| 1945
|align=&quot;center&quot;| 12
|
|align=center|''Teu aya''
|-
|-
!colspan=7|Masa Kemerdekaan Indonesia {{flagicon|Indonesia}}
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 1
|[[Gambar:Mayor of Bandung RA Atmadinata.jpg|100px]]
|R.A. Atmadinata
|align=&quot;center&quot;| 1945
|align=&quot;center&quot;| 1945
|align=&quot;center&quot;| 13
|&amp;nbsp;
| rowspan=&quot;12&quot; align=&quot;center&quot; |''Teu aya''
|-
|align=&quot;center&quot;| 2
|[[Gambar:Mayor of Bandung r syamsoerizal.jpg|100px]]
|[[Sjamsuridjal|R. Syamsoerizal]]
|align=&quot;center&quot;| 1945
|align=&quot;center&quot;| 1947
|align=&quot;center&quot;| 14
|
|-
|align=&quot;center&quot;| 3
|[[Gambar:Mayor of Bandung Oekar Bratakoesoemah.jpg|100px]]
|[[Ukar Bratakusumah]]
|align=&quot;center&quot;| 1947
|align=&quot;center&quot;| 1949
|align=&quot;center&quot;| 15
|{{refn|group=|1948 s/d 1949 Merangkap [[Gubernur Jawa Barat]]}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 4
|[[Gambar:Mayor of Bandung R Enoch.jpg|100px]]
|R. Enoch
|align=&quot;center&quot;| 1949
|align=&quot;center&quot;| 1957
|align=&quot;center&quot;| 15
|&amp;nbsp;
|-
|align=&quot;center&quot;| 5
|[[Gambar:Mayor of Bandung R Priatna Kusumah.jpg|100px]]
|R. Priatna Kusumah
|align=&quot;center&quot;| 1957
|align=&quot;center&quot;| 1966
|align=&quot;center&quot;| 16
| &amp;nbsp;.
|-
|align=&quot;center&quot;| 6
|[[Gambar:Mayor of Bandung R Didi Djukardi.jpg|100px]]
|R. Didi Djukardi
|align=&quot;center&quot;| 1966
|align=&quot;center&quot;| 1968
|align=&quot;center&quot;| 17
|{{refn|group=|Pada Agustus 1968, R. Didi Djukardi ditangkap karena diduga terlibat [[G 30 S/PKI]]}}
|-
|align=&quot;center&quot;| 7
|[[Gambar:Mayor of Bandung R Hidayat Sukarmadidjaja.jpg]]
|R. Hidayat Sukarmadidjaja
|align=&quot;center&quot;| 1968
|align=&quot;center&quot;| 1971
|align=&quot;center&quot;| 18
|&amp;nbsp;
|-
|align=&quot;center&quot;| 8
|[[Gambar:Mayor of Bandung R Otjedjoendjoenan.jpg|100px]]
|R. Otje Djoendjoenan
|align=&quot;center&quot;| 1971
|align=&quot;center&quot;| 1976
|align=&quot;center&quot;| 19
|&amp;nbsp;
|-
|align=&quot;center&quot;| 9
|[[Gambar:Mayor of Bandung Utjudjoenadi.jpg|100px]]
|Utju Djoenaedi
|align=&quot;center&quot;| 1976
|align=&quot;center&quot;| 1978
|align=&quot;center&quot;| 20
|&amp;nbsp;
|-
|align=&quot;center&quot;| 10
|
|R. Husein Wangsaatmadja
|align=&quot;center&quot;| 1978
|align=&quot;center&quot;| 1983
|align=&quot;center&quot;| 21
|&amp;nbsp;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 11
| rowspan=&quot;3&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Ateng Wahyudi|&lt;small&gt;H. &lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Ateng Wahyudi]]
|align=&quot;center&quot;| 1983
|align=&quot;center&quot;| 1988
|align=&quot;center&quot;| 22
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 1988
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 1993
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 23
|rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| Matin Burhan&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1990–95)&lt;/small&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 12
|rowspan=&quot;2&quot; | 
|rowspan=&quot;2&quot; |[[Wahyu Hamidjaja]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 1993
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 1998
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 24
|&amp;nbsp;
|-
|
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| E. Soedarsono&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1995–2000)&lt;/small&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 13
|rowspan=&quot;2&quot; |[[Gambar:Mayor of Bandung AA Tarmana.jpg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;H. &lt;/small&gt;&lt;br /&gt;AA Tarmana
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 16 September 1998
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 16 September 2003
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 25
|&amp;nbsp;
|-
|
|align=&quot;center&quot;| ''Lowong''
|-
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot;| 14
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Gambar:Mayor of Bandung Dada Rosada.jpg|100px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Dada Rosada|&lt;small&gt;H. &lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Dada Rosada&lt;br&gt;&lt;small&gt; S.H., M.Si.&lt;/small&gt;]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 16 September 2003
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 16 September 2008
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 26
|rowspan=&quot;2&quot; |
|align=&quot;center&quot;| Jusep Purwasuganda &lt;br&gt;&lt;small&gt;(2003–04)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;| ''Lowong''
|-
|align=&quot;center&quot;| 16 September 2008
|align=&quot;center&quot;| 16 September 2013
|align=&quot;center&quot;| 27
|
| align=&quot;center&quot; |[[Ayi Vivananda]]
|-
|align=&quot;center&quot;| 15
|[[Gambar:Ridwan Kamil official.jpg|100px]]
|[[Ridwan Kamil|Mochamad Ridwan Kamil&lt;br&gt;&lt;small&gt; S.T., MUD.&lt;/small&gt;]]
|align=&quot;center&quot;| 16 September 2013
|align=&quot;center&quot;| 4 September 2018
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| 28
| 
|align=center|[[Oded Muhammad Danial]]
|-
|align=&quot;center&quot;| — 
|[[Gambar:Vice Mayor of Bandung Oded M Danial.jpg|100px]]
|[[Oded Muhammad Danial]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Pelaksana Tugas)&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;| 7 September 2018
|align=&quot;center&quot;| 16 September 2018
|align=&quot;center&quot;| {{refn|group=|Diangkat menjadi pelaksana tugas setelah Ridwan Kamil dilantik sebagai [[Gubernur Jawa Barat]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://kumparan.com/bandungkiwari/oded-danial-naik-tahta-lebih-awal-1536279025906623892 |title=Oded Danial Naik Tahta Lebih Awal |date=7 September 2018 |access-date=21 September 2018 |newspaper=Kumparan.com |first=Utara |last=Jaya |editor-first= |editor-last= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921114653/https://kumparan.com/bandungkiwari/oded-danial-naik-tahta-lebih-awal-1536279025906623892 |date=21 September 2018 }}&lt;/ref&gt;}}
|align=&quot;center&quot;| —
|-
|align=&quot;center&quot;| 
|
|Dadang Supriatna&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Pelaksana Harian)&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;| 16 September 2018
|align=&quot;center&quot;| 20 September 2018
|align=&quot;center&quot;| —
|align=&quot;center&quot;| {{refn|group=|Masa Jabatan berakhir, sementara itu Wali Kota dan Wakil Wali Kota Bandung terpilih baru dilantik pada 20 September 2018&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://humas.bandung.go.id/humas/berita/2018-09-16/dadang-supriatna-jadi-pelaksana-harian-wali-kota-b |title=Dadang Supriatna Jadi Pelaksana Harian Wali Kota Bandung |date=16 September 2018 |access-date=21 September 2018 |newspaper=Humas Kota Bandung |first= |last=Nurul |editor-first= |editor-last= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516175852/https://humas.bandung.go.id/humas/berita/2018-09-16/dadang-supriatna-jadi-pelaksana-harian-wali-kota-b |date=16 May 2021 }}&lt;/ref&gt;}}
|align=&quot;center&quot;| –
|-
|align=&quot;center&quot;| 16
|[[Gambar:Oded Muhammad Danial, Mayor of Bandung.jpg|100px]]
|[[Oded Muhammad Danial]]
|align=&quot;center&quot;| 20 September 2018
|align=&quot;center&quot;| ''Petahana''
|align=&quot;center&quot;| 29
|align=&quot;center&quot;| 
|align=center|[[Yana Mulyana]]
|}

== Rujukan ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==Daptar pustaka==
* {{cite journal |last=Hardjasaputra |first=A.Sobana |date=2003 |title=Perubahan Sosial di Bandung 1810-1906 |url=http://jurnal.unpad.ac.id/sosiohumaniora/article/view/5278/2657 |journal=Sosiohumaniora-Journal of Social Sciences and Humanities |volume=5 |issue=1 |pages=17–31 |issn=1411-0911 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405225756/http://jurnal.unpad.ac.id/sosiohumaniora/article/view/5278/2657 |date=2023-04-05 }}
* {{cite book|title=Api Sejarah 1, Mahakarya Perjuangan Ulama dan Santri dalam Menegakkan Negara Kesatuan Republik Indonesia, edisi revisi|last=Suryanegara|first=Ahmad Mansur|publisher=Surya Dinasti|url=https://www.google.co.id/books/edition/Api_Sejarah_1/0AMxDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0|year=2018|isbn=9786027123717|location=Bandung|ref={{sfnref|Suryanegara|2018}}|url-status=live}}
* {{cite journal |last1=Nas |first1=Peter J.M. |last2=Pratiwo |first2= |date=2002 |title=Java and De Groote Postweg, La Grande Route, the Great Mail Road, Jalan Raya Pos |url=https://brill.com/view/journals/bki/158/4/article-p707_7.xml|journal=Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde / Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia |volume=158 |issue=4 |pages=707-725 |doi=10.1163/22134379-90003763 |issn=0006-2294 }}
== Tempo ogé ==
* [[Bandung purba]]

== Tumbu kaluar ==
* [http://www.bandung.go.id Ramatloka resmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405205114/http://www.bandung.go.id/ |date=2005-04-05 }}

{{ibu kota propinsi di Indonésia}}
{{JaBar}}
{{Kota Bandung}}

[[Kategori:Kota di Indonésia|Bandung]]
[[Kategori:Ibu kota propinsi di Indonésia|Bandung]]
[[Kategori:Kota Bandung| ]]
[[Kategori:Kota di Jawa Kulon|Bandung]]</text>
      <sha1>0ut6472caxzh0rhh7j27t6nvajr5jog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kota Bekasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4958</id>
    <revision>
      <id>712048</id>
      <parentid>698168</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T01:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>25467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ngegantikeun kana basa sunda nu bener</comment>
      <origin>712048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17160" sha1="mfilm2ppcn7pglu6mek6vqnftqf82jo" xml:space="preserve">:''Pikeun artikel [[kabupatén]] kalayan ngaran nu sarua, tempo [[Kabupatén Bekasi]].''
{{Infobox settlement
| name                            = {{raise|0.1em|Kota Bekasi}}
| native_name                     = {{lower|0.1em|{{lang|su|ᮓᮚᮩᮂ ᮘᮨᮊᮞᮤ}}}}
| native_name_lang                = su
| other_name                      = 
| settlement_type                 = [[Daptar kabupatén jeung kota di Indonésia|Kota]]
| translit_lang1                  = Liané
| translit_lang1_type2            = [[Basa Sunda]]
| translit_lang1_info2            = {{lang|su|ᮘᮨᮊᮞᮤ}}
| translit_lang1_type1            = [[Basa Indonésia]]
| translit_lang1_info1            = {{lang|id|Kota Bekasi}}
| translit_lang1_type4            = [[Basa Walanda]]
| translit_lang1_info4            = {{lang|nl|Stad Bekasi}}
| translit_lang1_type3            = 
| translit_lang1_info3            = 
| image_skyline                   = Bekasi Montage.jpg
| image_caption                   = TI kénca-katuhu: Stadion olahraga Patriot Candrabhaga, Kota Pekayon, Bekasi Junction Night, Puseur Balanja, Bekasi Mall dina peutingna
| image_flag                      = Flag of Bekasi City.png
| image_seal                      = Coat of arms of Bekasi.svg
| nickname                        = {{lang-id|Kota Industri}}
| motto                           = ''Swatantra Wibawa Mukti'' &lt;br&gt; ''Kota Patriot''
| image_map                       = Map of West Java highlighting Bekasi City.svg
| mapsize                         = 
| map_caption                     = Lokasi di [[Jawa Kulon]]
| pushpin_map                     = Indonesia Jawa Kulon#Indonesia Java#Indonesia
| pushpin_label_position          = bottom
| pushpin_map_caption             = 
|latd=6 |latm=14 |lats=5.64 |latNS=S
|longd=106 |longm=59 |longs=32.28 |longEW=E
| coordinates_display             = inline,title
| coordinates_format              = dms
| coor_pinpoint                   = 
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                = [[Daptar nagara|Nagara]]
| subdivision_name                = {{nowrap|{{flag|Indonésia|size=23px}}}}
| subdivision_type1               = [[Régional di Indonésia|Région]]
| subdivision_name1               = [[Jawa]]
| subdivision_type2               = [[Provinces of  Indonesia|Propinsi]]
| subdivision_type3               = Ibukota
| subdivision_name2               = {{flagicon image|Flag of West Java (vectorised).svg|size=23px}} [[Jawa Kulon]]
| subdivision_name3               = [[Kali Baru, Medan Satria, Bekasi|Kalibaru]]
| established_title               = Hari jadi
| established_date                = 10 Maret 1997 &lt;small&gt;(Tanggal resmi ti Pemkot Bekasi)&lt;/small&gt;
| established_title1              = Dasar hukum
| established_date1               = UU Nomor 9 Tahun &lt;small&gt;(minangka Kota Administratip Bekasi)&lt;/small&gt;
| parts_type                      = 
| parts                           =  
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = Pamaréntah Daérah Kota Bekasi
| leader_title                    = Walikota
| leader_name                     = [[Tri Adhianto Tjahyono]](Plt.)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fokus.tempo.co/read/1547981/jaringan-korupsi-wali-kota-bekasi-rahmat-effendi-dari-kepala-dinas-sampai-lurah|title=Jaringan Korupsi Wali Kota Bekasi Rahmat Effendi, dari Kepala Dinas Sampai Lurah|last=H|first=Clara Maria Tjandra Dewi|website=Tempo|language=en|publication-date=8-01-2023|accessdate=2023-02-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305004635/https://fokus.tempo.co/read/1547981/jaringan-korupsi-wali-kota-bekasi-rahmat-effendi-dari-kepala-dinas-sampai-lurah |date=2023-03-05 }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = Wakil Walikota
| leader_name1                    = 
| total_type                      = Total
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| area_land_km2                   = 204,6
| area_water_km2                  = 2,4
| area_metro_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 11-81
| elevation_ft                    = 36-265
| population_total                = 2464719
| population_as_of                = 2020
| population_footnotes            = 
| population_density_km2          = auto
| population_rank                 = 3
| population_blank1_title         = 
| population_blank1               = 
| population_demonym              = 
| demographics_type1              = Démografi
| demographics1_title1            = {{nowrap|[[Grup étnis]]}}
| timezone1                       = [[Wanci di Indonésia|Indonésia Bagéan Kulon]]
| utc_offset1                     = +7
| timezone1_DST                   = 
| utc_offset1_DST                 = 
| postal_code_type                = [[Daptar kode pos di Indonésia|Kode pos]]
| postal_code                     = 401xx, 402xx, 406xx
| area_code                       = 021
| area_code_type                  = [[Daptar kode telepon di Indonésia|Kode aréa]]
| registration_plate              = B ''xxxx'' K**
| blank_name_sec1                 = [[Indéks Pangwangunan Manusa|IPM]]
| blank_info_sec1                 = {{increase}} 81,95 ([[2021]])&lt;br&gt;{{fontcolor|green|sangat tinggi}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bps.go.id/indicator/26/413/1/-metode-baru-indeks-pembangunan-manusia-menurut-provinsi.html|title=Indeks Pembangunan Manusia 2020-2021|website=www.bps.go.id|accessdate=14 Februari 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201065917/https://www.bps.go.id/indicator/26/413/1/-metode-baru-indeks-pembangunan-manusia-menurut-provinsi.html |date=2021-12-01 }}&lt;/ref&gt;
| blank_name_sec2                 = dau
| blank_info_sec2                 = Rp 1.282.106.240.000 (2019)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.djpk.kemenkeu.go.id/wp-content/uploads/2019/09/2.-DAU.pdf|title=Rincian Alokasi Dana Alokasi Umum  Provinsi/Kabupaten Kota Dalam APBN T.A 2019|website=www.djpk.kemenkeu.go.id|date=(2019)|accessdate=28 Pebruari 2023}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| blank1_name_sec2                = 
| blank1_info_sec2                = 
| website                         = {{URL|https://www.bekasikota.go.id/}}
| demographics1_info1             = 
| demographics1_title2            = [[Ageman]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gis.dukcapil.kemendagri.go.id/peta/|title=Visualisasi Data Kependudukan - Kementerian Dalam Negeri 2021|website=www.dukcapil.kemendagri.go.id|accessdate=23 Pebruari 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805043517/http://gis.dukcapil.kemendagri.go.id/peta/ |date=2021-08-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bekasikota.bps.go.id/publication/2020/04/28/b3c9a8f66a47b925b30b81c8/kota-bekasi-dalam-angka-2020.html|title=Kota Bekasi Dalam Angka 2020|date=09 Februari 2022|publisher=Badan Pusat Statistik Kota Bekasi}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210045350/https://bekasikota.bps.go.id/publication/2020/04/28/b3c9a8f66a47b925b30b81c8/kota-bekasi-dalam-angka-2020.html |date=2021-02-10 }}&lt;/ref&gt;
| demographics1_info2             = [[Islam]] 88,52% &lt;br&gt; [[Kristen]] 10,38%&lt;br&gt;- [[Protestan]] 7,76%&lt;br&gt;- [[Katolik]] 2,62%&lt;br&gt; [[Buddha]] 0,90%&lt;br&gt; [[Hindu]] 0,17%&lt;br&gt; Lainnya 0,03%
| pushpin_label                   = Kota Bekasi
| registration_plate_type         = [[pelat STNK Indonésia|Régistrasi tutumpakan]]
}}

'''Kota Bekasi''' (Aksara Sunda: ᮓᮚᮩᮂ ᮘᮨᮊᮞᮤ; basa Batawi Ora: بكاسى كوت &quot;''Bekasih Kota''&quot;) nyaéta salah sahiji [[kota]] di [[Propinsi]] [[Jawa Barat]], [[Indonésia]]. Kota ieu aya di wétaneun [[Jakarta]]; wawatesan jeung [[Jakarta]] di beulah kulon, [[Kabupatén Bekasi]] di beulah wétan kalér, [[Kabupatén Bogor]] di beulah kidul, sarta [[Kota Dépok]] di beulah kulon kidulna. Bekasi mangrupa salah sahiji kota pangrojong Jakarta salian ti Tangerang, Bogor, jeung Dépok; sarta jadi tempat padumukan para [[komuter]] nu digawé di Jakarta. Kota Bekasi kawengku ku 10 [[kacamatan]], nu kabagi deui kana 56 [[kalurahan]]. Aya sababaraha tempat wisata anu aya di Bekasi kota, di antarana nyaeta Trans Snow World&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sabumiku.com/pariwisata/trans-snow-world-bintaro-harga-tiket-dan-daya-tarik-bermain-salju/|title=Trans Snow World Bintaro Harga Tiket dan Daya Tarik Bermain Salju|last=|website=Sabumi|language=en-US|publication-date=09-02-2023|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228114649/https://www.sabumiku.com/pariwisata/trans-snow-world-bintaro-harga-tiket-dan-daya-tarik-bermain-salju/ |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; jeung Curug Parigi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.kompas.com/read/2018/01/05/200000727/8-panduan-penting-sebelum-datang-ke-curug-parigi-di-bekasi|title=8 Panduan Penting Sebelum Datang ke Curug Parigi di Bekasi Halaman all|last=Senja|first=Anggita Muslimah Maulidya Prahara|editor-last=Wahyu Adityo|editor-first=Prodjo|website=KOMPAS.com|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228114648/https://travel.kompas.com/read/2018/01/05/200000727/8-panduan-penting-sebelum-datang-ke-curug-parigi-di-bekasi |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; 

== Sajarah ==
Bekasi mangrupakeun salasahiji kota pangkolotna di Indonésia. Numutkeun kana cetetan sajarah, beheula Bekasi nu ayeuna pernah jadi ibukota Karajaan Tarumanagara. Keur harita, Bekasi dingaranan ''Dayeuh Sundasembawa'' atawa ''Jayagiri''. Bukti-bukti sajarah ngeunaan ayana asal ieu kota ti abad ka lima aya  di prasasti Tugu, anu ngagambarkeun ngaran dua walungan nu ngalir ngaliwatan dayeuh, nya éta ''Candrabhaga'' jeung ''Gomati.'' Ngaran Candrabhaga dina hiji jaman ka hiji jaman barobah jadi ''Bhagasasi'' sabab kecap Sansekerta ''Candra'' anu hartina &quot;bulan&quot; robah jadi basa Sunda heubeul ku kecap &quot;sasi&quot; anu hartina sabulan. Tuluy ngaran ''Bhagasasi'' salah eja jadi Bhagasi, tuluy pamaréntah kolonial Walanda ogé salah eja ngaran ''Bhagasi'' jadi ''Bacasie'', ujug-ujugna katelah ku Bekasi nepikeun ka ayeuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bekasikota.go.id/pages/sejarah-kota-bekasi|title=Pemerintah Kota Bekasi - sejarah kota bekasi.|website=www.bekasikota.go.id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228113614/https://www.bekasikota.go.id/pages/sejarah-kota-bekasi |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; Dina mangsa Hindia Walanda, Bekasi mangrupakeun bagian ti Karesidenan Batawi. Salaku kota asrama, loba wewengkon satelit kelas menengah anu geus dikembangkeun di Bekasi,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://properti.kompas.com/read/xml/2014/07/15/120935021/Pasar.Middle-up.Bekasi.Menggiurkan.Rumah.Harga.Rp.800.Juta.Paling.Dicari.|title=Pasar &quot;Middle-up&quot; Bekasi Menggiurkan, Rumah Harga Rp 800 Juta Paling Dicari!|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407121359/https://properti.kompas.com/read/2014/07/15/120935021/Pasar.Middle-up.Bekasi.Menggiurkan.Rumah.Harga.Rp.800.Juta.Paling.Dicari. |date=2023-04-07 }}&lt;/ref&gt; lengkep jeung pusat balanjana, sakola, rumah sakit, ''clubhouse'', taman cai, jeung sarana beus ''shuttle'' ka Jakarta Pusat. Loba oge pausahaan-pausahaan badag multinasional anu loba narik ''ekspatriat'' (utamana ti Jepang jeung Korea) pikeun netep di Bekasi.

== Ékonomi ==
Ditempo tina kontribusina kana pendapatan daérah, industri pangolahan mangrupa sumber paékonomian anu panglobana, disusul ku séktor perdagangan, hotél, jeung réstoran. Sanajan saeutik, lahan pasawahan ogé milu nyumbang kana APBD Kota Bekasi. Para patani utamana sumebar di beulah kalér Kota Bakasi, nu rélatif katinggal ku daerah sabudeureun puseur dayeuh.

Di Kota Bekasi loba pinanggih galandangan, nu ngemis, sarta pangamen sanajan dina kanyataannana loba mobil méwah ogé.

Loba di antara pangeusi Kota Bekasi nu mangrupa [[komuter]], biasana digawé di [[Jakarta]], [[Tangerang]], atawa [[Cikarang]]. Ku sabab éta, ékonomi Kota Bekasi kacida gumantungna ka tatanggana, [[Jakarta]].

== Transportasi ==
Di Bekasi loba dipigunakeun angkutan kota mangrupa mobil van leutik, nu panumpangna maksimal 14 urang (gumantung supir), disebut [[KOASI]] (Koperasi Angkutan Bekasi). Sajaba ti éta, ti saprak krisis moneter, ampir di sakabéh juru Kota Bekasi pinuh ku alat angkut mangrupa sapeda motor nu sering disebut [[ojég]]. [[Béca]] ogé loba kénéh dipanggihan di kota ieu.

[[Sapeda]] henteu populér di Kota Bekasi sawatara taun terahir ieu. Loba anu pindah ti sapeda kana sapeda motor, utamana ku beuki gampangna ngajukeun [[krédit (keuangan)|krédit]] kapamilikan sapeda motor. [[Polusi udara]] masih jadi masalah di kota ieu.

lolobana jalan di Kota bekasi ruksak parah, utamana dina usum hujan.

== Fasilitas kaséhatan ==
Di Bekasi Kota, geus aya opat puluh genep fasilitas kaséhatan anu disadiakeun dina bentuk rumah sakit. Sababaraha di antarana nyaeta, 23 unit nu swasta, genep unit nu organisasi sosial, lima unit nu pamaréntah kota, jeung 12 unit nu pausahaan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sirs.kemkes.go.id/fo/home/dashboard_rs?id=32|title=RS Online|website=sirs.kemkes.go.id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225233558/https://sirs.kemkes.go.id/fo/home/dashboard_rs?id=32 |date=2023-02-25 }}&lt;/ref&gt;

== Kacamatan jeung Kalurahan ==
Daptar [[kalurahan]] di unggal [[kacamatan]] di wilayah pamaréntahan Kota Bekasi:

{|
|-
|valign=&quot;top&quot;|
*'''[[Bekasi Timur, Bekasi|Kac. Bekasi Timur]]'''  
**[[Bekasi Jaya, Bekasi Timur, Bekasi|Bekasi Jaya]]
**[[Durén Jaya, Bekasi Timur, Bekasi|Durén Jaya]]
**[[Arén Jaya, Bekasi Timur, Bekasi|Arén Jaya]]
**[[Margahayu, Bekasi Timur, Bekasi|Margahayu]]
*'''[[Bekasi Barat, Bekasi|Kac. Bekasi Barat]]'''
**[[Bintara, Bekasi Barat, Bekasi|Bintara]]
**[[Kranji, Bekasi Barat, Bekasi|Kranji]]
**[[Kota Baru, Bekasi Barat, Bekasi|Kota Baru]]
**[[Bintara Jaya, Bekasi Barat, Bekasi|Bintara Jaya]]
**[[Jakasampurna, Bekasi Barat, Bekasi|Jakasampurna]]
*'''[[Bekasi Selatan, Bekasi|Kac. Bekasi Selatan]]'''
**[[Pekayon Jaya, Bekasi Selatan, Bekasi|Pekayon Jaya]]
**[[Marga Jaya, Bekasi Selatan, Bekasi|Marga Jaya]]
**[[Jakamulya, Bekasi Selatan, Bekasi|Jakamulya]]
**[[Jakasetia, Bekasi Selatan, Bekasi|Jakasetia]]
**[[Kayuringin Jaya, Bekasi Selatan, Bekasi|Kayuringin Jaya]]
|valign=&quot;top&quot;|
*'''[[Rawalumbu, Bekasi|Kac. Rawalumbu]]'''
**[[Bojong Rawalumbu, Rawalumbu, Bekasi|Bojong Rawalumbu]]
**[[Bojong Ménténg, Rawalumbu, Bekasi|Bojong Ménténg]]
**[[Pengasinan, Rawalumbu, Bekasi|Pengasinan]]
**[[Sepanjang Jaya, Rawalumbu, Bekasi|Sepanjang Jaya]]
*'''[[Bekasi Utara, Bekasi|Kac. Bekasi Utara]]'''
**[[Kaliabang Tengah, Bekasi Utara, Bekasi|Kaliabang Tengah]]
**[[Perwira, Bekasi Utara, Bekasi|Perwira]]
**[[Harapan Baru, Bekasi Utara, Bekasi|Harapan Baru]]
**[[Harapan Jaya, Bekasi Utara, Bekasi|Harapan Jaya]]
**[[Teluk Pucung, Bekasi Utara, Bekasi|Teluk Pucung]]
**[[Marga Mulya, Bekasi Utara, Bekasi|Marga Mulya]]
*'''[[Médan Satria, Bekasi|Kac. Médan Satria]]'''
**[[Médan Satria, Médan Satria, Bekasi|Médan Satria]]
**[[Pejuang, Médan Satria, Bekasi|Pejuang]]
**[[Kali Baru, Médan Satria, Bekasi|Kali Baru]]
**[[Harapan Mulya, Médan Satria, Bekasi|Harapan Mulya]]
|valign=&quot;top&quot;|
*'''[[Jatiasih, Bekasi|Kac. Jatiasih]]'''
**[[Jatimekar, Jatiasih, Bekasi|Jatimekar]]
**[[Jatiasih, Jatiasih, Bekasi|Jatiasih]]
**[[Jatirasa, Jatiasih, Bekasi|Jatirasa]]
**[[Jatikramat, Jatiasih, Bekasi|Jatikramat]]
**[[Jatiluhur, Jatiasih, Bekasi|Jatiluhur]]
**[[Jatisari, Jatiasih, Bekasi|Jatisari]]
*'''[[Jatisampurna, Bekasi|Kac. Jatisampurna]]'''
**[[Jatisampurna, Jatisampurna, Bekasi|Jatisampurna]]
**[[Jatikarya, Jatisampurna, Bekasi|Jatikarya]]
**[[Jatirangga, Jatisampurna, Bekasi|Jatirangga]]
**[[Jatiranggon, Jatisampurna, Bekasi|Jatiranggon]]
**[[Jatiradén, Jatisampurna, Bekasi|Jatiradén]]
*'''[[Pondokgedé, Bekasi|Kac. Pondok Gedé]]'''
**[[Jatiwaringin, Pondokgedé, Bekasi|Jatiwaringin]]
**[[Jatibening, Pondokgedé, Bekasi|Jatibening]]
**[[Jatimakmur, Pondokgedé, Bekasi|Jatimakmur]]
**[[Jaticempaka, Pondokgedé, Bekasi|Jaticempaka]]
**[[Jatibaru, Pondokgedé, Bekasi|Jatibaru]]
|valign=&quot;top&quot;|
*'''[[Bantar Gebang, Bekasi|Kac. Bantargebang]]'''
**[[Bantargebang, Bantar Gebang, Bekasi|Bantargebang]]
**[[Cikiwul, Bantar Gebang, Bekasi|Cikiwul]]
**[[Ciketing Udik, Bantar Gebang, Bekasi|Ciketing Udik]]
**[[Sumur Batu, Bantar Gebang, Bekasi|Sumur Batu]]
*'''[[Pondok Melati, Bekasi|Kac. Pondok Melati]]'''
**[[Jatimelati, Pondok Melati, Bekasi|Jatimelati]]
**[[Jatirahayu, Pondok Melati, Bekasi|Jatirahayu]]
**[[Jatiwarna, Pondok Melati, Bekasi|Jatiwarna]]
**[[Jatimurni, Pondok Melati, Bekasi|Jatimurni]]
*'''[[Mustika Jaya, Bekasi|Kac. Mustika Jaya]]'''
**[[Mustikajaya, Mustika Jaya, Bekasi|Mustikajaya]]
**[[Pedurénan, Mustika Jaya, Bekasi|Pedurénan]]
**[[Mustikasari, Mustika Jaya, Bekasi|Mustikasari]]
**[[Cimuning, Mustika Jaya, Bekasi|Cimuning]]
|}

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;
{{JaBar}}
{{Kota Bekasi}}

[[Kategori:Kota di Indonésia|Bekasi, Kota]]
[[Kategori:Kota di Jawa Kulon|Bekasi, Kota]]
[[Kategori:Kota Bekasi]]
[[Kategori:Artikel WikiMekar]]</text>
      <sha1>mfilm2ppcn7pglu6mek6vqnftqf82jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kota</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4999</id>
    <revision>
      <id>712049</id>
      <parentid>603614</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T01:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>25467</id>
      </contributor>
      <comment>menambahkeun kata Dayeuh dina basa sunda buhun</comment>
      <origin>712049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="8nflovuzekqwh5oyhffoiopipwk1sia" xml:space="preserve">{{Daerah administrasi Indonesia}}
[[File:Johor Bahru city in 2015.jpg|thumb|Kota]]
[[File:Tammerkoski from air.jpg|thumb|[[Tampere]], kota nagara [[Finlandia]]]]

'''Kota''' atawa '''Dayeuh''', numutkeun définisi universal, nyaéta hiji daérah [[urban]] anu béda jeung [[désa]] atawa [[kampung]] dumasar kana ukuran, kapadetan pangeusi, kapentingan, atawa status hukumna.

Dina kontéks wilayah di Indonésia, kota mangrupa babagian wilayah administratif di Indonésia sanggeus [[propinsi]], nu dipingpin ku [[walikota]]. Sejaba ti kota, babagéan wilayah administratif sanggeus propinsi nyaéta [[kabupatén]]. Sacara umum, kabupatén jeung kota mibanda wewenang nu sarua. Kabupatén lain ''bawahan'' propinsi, sabab bupati atawa walikota henteu tanggung jawab ka gubernur. Kabupatén atawa kota mangrupa [[daérah otonom]] nu miboga wewenang ngatur jeung ngurus urusan pamaréntahannana sorangan.

Saméméhna, istilah ''kota'' dipikawanoh minangka ''Daérah Tingkat II Kotamadya''. Ti saprak dilarapkeunna Undang-undang Nomer 22 Taun 1999 ngeunaan Pamaréntahan Daérah, istilah ''Daérah Tingkat Kotamadya'' diganti jadi ukur ''kota'' wungkul. Istilah &quot;Kota&quot; di propinsi [[Nanggroe Acéh Darussalam]] disebut ogé &quot;Banda&quot;

== Tempo ogé ==
* [[Kabupatén]]
* [[Kacamatan]]
* [[Désa]]
* [[Daptar Kabupatén jeung Kota di Indonésia]]

[[Kategori:Babagian administratif di Indonésia]]</text>
      <sha1>8nflovuzekqwh5oyhffoiopipwk1sia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kota Bogor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5008</id>
    <revision>
      <id>712050</id>
      <parentid>681291</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T01:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>25467</id>
      </contributor>
      <comment>ngegantikeun kana bahsa sunda nu bener</comment>
      <origin>712050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51580" sha1="n5ob6jwklyjyn8kmhy0h2tra8cnzv2p" xml:space="preserve">{{for|kabupatén nu ngaranna sarua|Kabupatén Bogor}}
{{Infobox settlement
| name                            = {{raise|0.1em|Kota Bogor}}
| native_name                     = {{lower|0.1em|{{lang|su|ᮓᮚᮩᮂ ᮘᮧᮌᮧᮁ}}}}
| native_name_lang                = su
| other_name                      = 
| settlement_type                 = [[Daptar kabupatén jeung kota di Indonésia|Kota]]
| translit_lang1                  = Liané
| translit_lang1_type1            = [[Basa Walanda]]
| translit_lang1_info1            = {{lang|nl|Buitenzorg}}
| image_skyline                   = Montage of Bogor.jpg
| image_caption                   = Ti luhur Ka handap: [[Istana Bogor]], [[Tugu Kujang]], [[Kebon Raya Bogor]]
| image_flag                      = City Flag of Bogor.svg
| image_seal                      =
| nickname                        = {{lang-id|Kota Hujan}} {{lang-en|Rain City}}
| motto                           = {{lang-su|Dinu kiwari ngancik nu bihari seja ayeuna sampeureun jaga}}
| image_map                       = Map of West Java highlighting Bogor City.svg
| mapsize                         = 
| map_caption                     = Lokasi di [[Jawa Kulon]]
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          =
| pushpin_map_caption             = |latd=6 |latm=35 |lats=48|latNS=S
|longd=106 |longm=47 |longs=50|longEW=E
| coordinates_display             = inline,title
| coordinates_format              = dms
| coor_pinpoint                   = 
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                = [[Daptar nagara|Nagara]]
| subdivision_name                = {{nowrap|{{flag|Indonésia|size=23px}}}}
| subdivision_type1               = [[Régional di Indonésia|Régional]]
| subdivision_name1               = [[Jawa]]
| subdivision_type2               = [[Provinces of  Indonesia|Propinsi]]
| subdivision_type3               = [[Karésidénan (country subdivision)|Sajarah Karésidénan]]
| subdivision_name2               = {{flagicon image|Flag of West Java (vectorised).svg|size=23px}} [[Jawa Kulon]]
| subdivision_name3               = {{flagicon image|Statenvlag.svg|size=23px}} [[Karésidénan Buitenzorg]] 
| established_title               = Netep
| established_date                = 3 Juni 1482
| established_title1              = Konsolidasi
| established_date1               = 1 April 1905&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(salaku ''[[Munisipalitas|Gemeente]] Buitenzorg'')&lt;/small&gt;
| parts_type                      = 
| parts                           =  
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = Pamaréntah Daérah Kota Bogor
| leader_title                    = Walikota
| leader_name                     = [[Bima Arya Sugiarto]]
| leader_title1                   = Wakil Walikota
| leader_name1                    = [[Dedie A. Rachim]]
| total_type                      = Total
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 118,5
| area_land_km2                   = 
| area_water_km2                  = 
| area_metro_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 265
| elevation_ft                    = 869
| population_total                = 1.075.457 
| population_as_of                = 2021
| population_footnotes            = 
| population_density_km2          = 9.076
| population_rank                 = 
| population_blank1_title         = 
| population_blank1               = 
| population_demonym              = *Bogorean, Bogorian &lt;small&gt;([[Basa Inggris]])
*Warga Bogor &lt;small&gt;([[Basa Indonésia]])&lt;/small&gt;
*Urang Bogor &lt;small&gt;([[Basa Sunda]])&lt;/small&gt;
| demographics_type1              = Démografi
| demographics1_title1            = {{nowrap|[[Grup étnis]]}}
| timezone1                       = [[Wanci di Indonésia|Indonésia Bagéan Kulon]]
| utc_offset1                     = +7
| timezone1_DST                   = 
| utc_offset1_DST                 = 
| postal_code_type                = [[Daptar kode pos di Indonésia|Kode pos]]
| postal_code                     = 16100 - 16169
| area_code                       = (+62) 251
| area_code_type                  = [[Daptar kode telepon di Indonésia|Kode aréa]]
| registration_plate              = F
| blank_name_sec1                 = [[Indéks Pangwangunan Manusa|IPM]]
| blank_info_sec1                 = {{decrease}} 0.761
| blank_name_sec2                 = Kacamatan panggedéna ku aréa
| blank_info_sec2                 = Kacamatan Bogor Kulon – {{convert|32.85|km2|sqmi}}
| blank1_name_sec2                = Kacamatan panggedéna dumasar populasi
| blank1_info_sec2                = Kacamatan Bogor Kulon (233,637 – 2020)
| website                         = {{url|www.kotabogor.go.id}}
| demographics1_info1             = *[[Urang Sunda]]
*[[Urang Jawa]]
*[[Urang Betawi]]
| demographics1_title2            = [[Ageman]]&lt;ref name=&quot;SP2010agama&quot;&gt;Data Sensus Penduduk 2010 - Badan Pusat Statistik Republik Indonesia &lt;http://sp2010.bps.go.id/index.php/site/tabel?tid=321&amp;wid=3200000000&amp;lang=id {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405221854/https://sensus.bps.go.id/main/index/sp2010 |date=2023-04-05 }}&gt;&lt;/ref&gt;
| demographics1_info2             = *[[Islam]] &lt;br &gt;
*[[Kristen|Kristen Protéstan]] &lt;br &gt;
*[[Katolik]] &lt;br &gt;
*[[Agama Buddha|Buddha]] &lt;br&gt; 
*[[Hindu]] &lt;br&gt; 
*[[Konghucu]] &lt;br&gt; 
| pushpin_label                   = Kota Bogor
| registration_plate_type         = [[pelat STNK Indonésia|Régistrasi tutumpakan]]
}}


'''Bogor''' (resmina: '''Kota Bogor''', baheula: '''Buitenzorg''') nyaéta hiji [[kota di Indonésia|kota]] di [[propinsi di Indonésia|Propinsi]] [[Jawa Kulon]] di [[Indonésia]]. Kota ieu dilingkung ku kabupatén anu ngaranna sarua, [[Kabupatén Bogor]]. Kota Bogor lokasina kira-kira 60 kilométer kiduleun ibu kota Indonésia, [[Jakarta]]. Bogor kawéntar minangka kota anu penting dina kagiatan ékonomi, élmu pangaweruh, budaya, jeung pariwisata.

Dina jaman [[abad patengahan|patengahan]], Bogor mangrupa ibu kota [[Karajaan Sunda]] kalawan ngaran ''Pakuan''. Dina jaman [[Hindia Walanda|panjajahan Walanda]], Bogor nelah minangka ''Buitenzorg'' nu mangrupa padumukan pelesiran [[Gubernur Jéndral]] [[Hindia Walanda]]. Bogor mangrupa puseur administratif Hindia Walanda nalika dikawasaan ku [[Britania Raya]] dina awal abad ka-19.

Legana 118,5&amp;nbsp;km²&lt;ref name=&quot;bappeda9&quot;&gt;[http://bappeda.kotabogor.go.id/ BAPPEDA Kota Bogor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130322180528/http://bappeda.kotabogor.go.id/ |date=2013-03-22 }}&lt;/ref&gt;, jeung jumlah pangeusina 950.334 jiwa (2010)&lt;ref name=&quot;bps&quot;&gt;[http://bogorkota.bps.go.id/ BPS Kota Bogor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230302033136/https://bogorkota.bps.go.id/ |date=2023-03-02 }}&lt;/ref&gt;. Bogor kasohor ku landihan minangka ''kota hujan'', sabab [[curah hujan]] di Bogor mémang kacida gedéna. Kota Bogor kawengku ku 6 [[kacamatan]], nu dibagi deui jadi 31 [[kalurahan]] jeung 37 [[désa]].

Poé jadi Kabupatén Bogor jeung Kota Bogor dirayakeun unggal [[3 Juni]], sabab kaping 3 Juni [[1482]] mangrupa poé pangistrénan {{nowrap|[[Prabu Siliwangi]]}} minangka Raja [[Karajaan Sunda|Karajaan Sunda Pajajaran]].

==Étimologi==
Dina taun 1746, dumasar piwarang Gubernur Jéndral [[Gustaaf Willem van Imhoff]], Istana Bogor, hiji pamukiman Walanda, jeung 9 pamukiman pribumi digabung kana hiji wewengkon administratif nu ngaranna Buitenzorg (basa Walanda pikeun &quot;di luareun kapadulian&quot; maksudna &quot;tanpa hawatos&quot;).&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;&gt;{{cite web |url= http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Buitenzorg |title= Buitenzorg |publisher= [[Encyclopædia Britannica]] Online |year= 1911 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011124416/http://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Buitenzorg |date=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unof&quot;&gt;{{cite web |url= http://members.tripod.com/bogor_lama/ |title= Sejarah wilayah Bogor |accessdate= 17 Juni 2010 |description= Unofficial Website of Bogor }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113053739/http://members.tripod.com/bogor_lama/ |date=2011-11-13 }}&lt;/ref&gt; Kira-kira dina waktos nu sarua, aya cutatan ngaran ''Bogor'' minangka ngaran wewengkon ieu anu disebutkeun dina laporan pamaréntahan ti 7 April 1752.&lt;ref name=&quot;Pasundanskaya istoriya&quot;&gt;{{cite web|url = http://pasundan.homestead.com/files/Sejarah/sejarahframe.htm|title = Pembukaan. 1. Asal dan Arti Nama Bogor|accessdate = 2010/10/01|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824025437/http://pasundan.homestead.com/files/Sejarah/sejarahframe.htm |date=2011-08-24 }}&lt;/ref&gt; Saterasna, ngaran éta dipaké minangka ngaran lian ti Buitenzorg.&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;/&gt; Kecap &quot;bogor&quot; dipercaya asalna ti kecap basa Jawa ''bogor'' anu hartina kawung (''Arenga pinnata'').&lt;ref name=&quot;Pasundanskaya istoriya&quot;/&gt; Dina [[basa Sunda]], kecap ''bogor'' hartina tangkal kawung nu enggeus teu leungeunan jeung carulukan deui.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Danadibrata |first=R. A. |authorlink=R. A. Danadibrata |title=Kamus Basa SUnda |year=2006 |publisher=Kiblat |location=Bandung |id= ISBN 979-3631-91-0}}&lt;/ref&gt; Kamungkinan lian asalna ngaran &quot;Bogor&quot; nyaéta kasalahan pangéjahan &quot;Buitenzorg&quot; ku masarakat lokal.&lt;ref name=&quot;Pasundanskaya istoriya&quot;/&gt;

==Sajarah==
[[File:Sunda Kingdom.svg|thumb|Peta wewengkon [[Karajaan Sunda]] nu ibu kotana aya di Pakuan Pajajaran]]

===Jaman pra-kolonial===
[[File:Pakuanpajajaran.jpg|thumb|left|Peta Walanda anu némbongkeun lokasi Pakuan Pajajaran jeung Bogor (Buitenzorg).]]
Cutatan anu pangawalna ngeunaan kaayaan Bogor aya ti abad ka-5 Maséhi dina jaman [[Karajaan Tarumanagara]], anu mangrupa salah sahiji nagara awal di wewengkon Indonésia modéren.&lt;ref name=&quot;Iskandar&quot;&gt;{{cite book|author = Yoseph Iskandar|title = Sejarah Jawa Barat: Yuganing Rajakawasa |place = Bandung |publisher = Geger Sunten |year = 1997 |language= Basa Indonésia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;History&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;15 abad&quot;&gt;{{cite web|url = http://jakarta45.wordpress.com/2009/06/26/lima-belas-abad-menghadang-banjir/|title = Jakarta : Lima Belas Abad Menghadang Banjir|author = Pandji R. Hadinoto|accessdate = 2010/05/28|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818194137/http://jakarta45.wordpress.com/2009/06/26/lima-belas-abad-menghadang-banjir/ |date=2011-08-18 }}&lt;/ref&gt; Sanggeus sababaraha kali éléh ku tatanggana [[Karajaan Sriwijaya]], Tarumanagara robah jadi [[Karajaan Sunda]], sarta teras dina taun 669, ibu kota Sunda diwangun di antara [[Walungan Ciliwung]] jeung [[Walungan Cisadane|Cisadane]]. Ngaran ibu kotana nyaéta Pakuan Pajajaran, anu dina [[basa Sunda Kuna]] hartina téh &quot;tempat di antara dua [walungan] sajajar&quot;, anu ahirna jadi awal ti Bogor ayeuna.&lt;ref name=&quot;Pasundan&quot;&gt;{{cite web|url = http://pasundan.homestead.com/files/Sejarah/sejarahframe.htm|title = Pakuan ibukota Kerajaan Sunda|accessdate = 2010/05/28|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824025437/http://pasundan.homestead.com/files/Sejarah/sejarahframe.htm |date=2011-08-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cikalbogor&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.cikalbogor.20m.com/shopping_page.html|title = Bogor Tunas Pajajaran|accessdate = 2010/05/29|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707061352/http://www.cikalbogor.20m.com/shopping_page.html |date=2011-07-07 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Prasasti tugu.jpg|thumb|Prasasti nu umurna 1600 taun ti jaman [[Karajaan Tarumanagara]].]]

Dina sababaraha abad salajengna, Pakuan Pajajaran jadi salah sahiji ti kota anu panggedéna di Indonésai jaman patengahan, kalawan jumlah pangeusi nepi ka 48.000 jiwa.&lt;ref name=&quot;cikalbogor&quot;/&gt; Ngaran &quot;Pajajaran&quot; teras dipaké pikeun ngaran karajaan, sarta ibu kotana maké ngaran &quot;Pakuan&quot;.&lt;ref name=&quot;cikalbogor&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sunda&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.etnolog.ru/people.php?id=SUND|title = Sundanese people|publisher = Etnolog.ru|accessdate = 2010/05/28|language = Russian}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916094920/http://www.etnolog.ru/people.php?id=SUND |date=2011-09-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cikalbogor2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Koler&quot;&gt;{{cite web|url= http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_colier/3286/%D0%AE%D0%93%D0%9E|title= Юго-Восточной Азии цивилизация (Civilization of South-East Asia)|language= Russian|publisher= Kolier Encyclopedia|accessdate= 18 Juni 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119023056/http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_colier/3286/%D0%AE%D0%93%D0%9E |date=2012-01-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karta&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.kulichki.com/~gumilev/chronosophy/atlasVIIIAD.htm |title= Political map of Eurasia, 700 AD |author= Vladmir Bulat |accessdate= 18 Juni 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926222920/http://www.kulichki.com/~gumilev/chronosophy/atlasVIIIAD.htm |date=2011-09-26 }}&lt;/ref&gt; Carita ti jaman éta dicutat dina [[basa Sangsakerta]] nu dipaké dina kagiatan kanagaraan jeung kaagamaan, ditulis ngagunakeun [[aksara Palawa]], dina batu prasasti.&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{cite web|url = http://bogorcity.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5&amp;Itemid=2|title = History of Bogor City|accessdate = 2010/05/28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812184708/http://bogorcity.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5&amp;Itemid=2 |date=2011-08-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;prasasti&quot;&gt;{{cite web |url=http://asia-indonesia.ru/%D0%9E%D0%A2%D0%9F%D0%95%D0%A7%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%98-%D0%A6%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5-%D0%9D%D0%9E%D0%93/%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80 |title=Bogor |language=Russian |accessdate=17 Juni 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811220926/http://asia-indonesia.ru/%D0%9E%D0%A2%D0%9F%D0%95%D0%A7%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%98-%D0%A6%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5-%D0%9D%D0%9E%D0%93/%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80 |date=2011-08-11 }}&lt;/ref&gt; Prasasti anu dipanggih di Bogor jeung sakurilingna boga wangun jeung gaya panulisan anu béda jeung prasasti ti Indonésia lianna.&lt;ref name=&quot;History&quot;/&gt;

Dina abad ka-9 nepi ka abad-15, ibu kota Pajajaran dipindahkeun ti Pakuan ka kota-kota lian di Pajajaran, tapi ahirna dibalikkeun deui ka Pakuan ku [[Prabu Siliwangi]] (Sri Baduga Maharaja) dina 3 Juni 1482 – dinten pangistrénan anjeunna. Saprak 1973, kaping éta digunakeun minangka poé jadi resmi Kota jeung Kabupatén Bogor.&lt;ref name=&quot;o144&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1116&amp;Itemid=144|title = Sejarah pemerintahan di kota Bogor|publisher = Pemerintah Kota Bogor|accessdate = 2010/05/17|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220405075959/https://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1116&amp;Itemid=144 |date=2022-04-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;depok&quot;&gt;{{cite web |url= http://jabodetabek.com/sejarah-kota-bogor.html#more-63 |title= Sejarah kota Bogor |accessdate= 21 Juni 2010 |language= Basa Indonésia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818191835/http://jabodetabek.com/sejarah-kota-bogor.html#more-63 |date=2011-08-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jabarprov.go.id/index.php/subMenu/1142 Kota Bogor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821073509/http://www.jabarprov.go.id/index.php/subMenu/1142 |date=2013-08-21 }} - Pamaréntah Propinsi Jawa Kulon. Diaksés 6 Agustus 2013.&lt;/ref&gt;

Dina taun 1579, Pakuan méh ancur sarta dikawasaan ku pasukan [[Kasultanan Banten]],&lt;ref name=&quot;VI&quot;&gt;{{cite book|title = Всемирная история (World History) |place = Moscow|publisher = Мысль|year = 1958 |volume = 4 |page = 654|language=Russian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bolshaya Soviet entsiklopediya&quot;&gt;{{cite book|title = Great Soviet Encyclopedia |place = Moscow|year = 1969—1978 |volume = 3 |page = 449}}&lt;/ref&gt; nutup carita ayana Nagara Sunda. Pakuan teras dikosongkeun jeung heunteu dieusian pikeun sababaraha dékade salajengna.&lt;ref name=&quot;cikalbogor&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;o144&quot;/&gt;

===Jaman kolonial===
====VOC====
Dina saparo kadua abad ka-17, wewengkon Pakuan jeung raloba wewengkon di Jawa Kulon, anu resmina aya dina Kasultanan Banten, saeutik-saeutik dipindahkeun ka kakawasaan [[Sarikat Dagang Hindia Wétan Walanda]] ({{lang-nl|''Vereenigde Oostindische Compagnie''}}, VOC). Pamindahan kakawasaan ieu sacara resmi ditandaan ku hiji pasataujuan dina 17 April 1684 antawis Putra Makuta Kasultanan Banten jeung VOC.&lt;ref name=&quot;depok2&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.depok.go.id/perda/Perda%20No%2001%20Th%201999%20Ttg%20Hari%20Jadi.pdf |title= Peraturan Daerah Kota Depok nomor 01 tahun 1999 |format= PDF |publisher= Walikota Depok |year= 1999 |accessdate= 21 Juni 2010 |language= Basa Indonésia }}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Pamukiman kolonial anu kahiji di Pakuan nyaéta kémahna [[Létnan]] Tanuwijaya, [[urang Sunda]] anu pagawé VOC anu dikintun taun 1687 pikeun ngawangun wewengkon Pakuan.&lt;ref name=&quot;cikalbogor2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;depok2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theyo&quot;&gt;{{cite web |url= http://theyo.multiply.com/reviews/item/13 |title= Cerita perjalanan |accessdate= 21 Juni 2010 |language= Basa Indonésia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831024539/http://theyo.multiply.com/reviews/item/13 |date=2011-08-31 }}&lt;/ref&gt; Kémah éta diruksak ku ngabeledugna [[Gunung Salak]] dina 4–5 Januari 1699. Tapi, leuweung anu kadurukna nyababkeun raloba wewengkon kabuka anu bisa dipaké pikeun rancangan diwangunna sawah jeung kebon kopi.&lt;ref name=&quot;cikalbogor2&quot;/&gt; Sababaraha pamukiman tatanén teras diwangun di Pakuan, anu panggedéna ngaranna Kampung Baru.&lt;ref name=&quot;History&quot;/&gt;
Dina taun 1701, pamukiman-pamukiman éta digabung jadi hiji wewengkon administratif. Tanuwijaya dipilih minangka kuwuna, ku kituna anjeunna dianggep minangka panaratas [[Kabupatén Bogor]] kiwari.&lt;ref name = &quot;depok2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theyo&quot;/&gt;

[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het paleis van de Gouverneur-Generaal in Buitenzorg TMnr 60009353.jpg|thumb|Istana Bogor dina taun 1907 nalika masih mangrupa padumukan Gubernur Jéndral [[Hindia Walanda]].]]
Wewengkon administratif éta saterasna dimekarkeun dina hiji misi ti Walanda taun 1703 nu dipingpin ku [[Abraham van Riebeeck]] (Inspéktur Jéndral VOC, putrana [[Jan van Riebeeck]] nu ngawangun [[Cape Town]]; jagana anjeunna janten Gubernur Hindia Walanda).&lt;ref name=&quot;cikalbogor2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;depok2&quot;/&gt; Ékspedisi van Riebeeck nalungtik kana paninggalan sajarah ti Pakuan, manggih sarta ngidéntifikasi loba artefak arkéologi, saperti prasasti. Diwangun ogé sababaraha wangunan pikeun pagawé VOC.&lt;ref name = &quot;theyo&quot;/&gt; Wewengkon ieu jadi perhatosan Walanda ku posisi géografisna sarta kaayaan iklimna, anu leuwih raoseun ti [[Jakarta|Batavia]] nu keur éta mangrupa puseur administratif [[Hindia Walanda]].&lt;ref name = &quot;theyo&quot;/&gt;

Dina taun 1746, dumasar piwarang Gubernur Jéndral [[Gustaaf Willem van Imhoff]], Istana Bogor, hiji pamukiman Walanda, jeung 9 pamukiman pribumi digabung kana hiji wewengkon administratif nu ngaranna Buitenzorg (basa Walanda pikeun &quot;di luareun kapadulian&quot; maksudna &quot;tanpa hawatos&quot;).&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;unof&quot;/&gt; Buitenzorg tumuwuh gancangna dina ahir abad ka-18 nepi ka awal abad ka-19.&lt;ref name=&quot;theyo&quot;/&gt; Tumuwuhna Bogor sabagian ogé disababkeun ku pangawasaa saheulaan Hindia Walanda ku Britania Raya dina taun 1811–1815. Britania ngeusian Jawa jeung [[Kapuloan Sunda]] lianna sangkan ngaheulaan pangawasan ku [[Kakaisaran Perancis Kahiji|Perancis]] nu jagana ngawasaan Walanda. Pupuhu administrasi nu Britania, [[Stamford Raffles]], mindahkeun puseur administrasi ti [[Batavia]] ka Buitenzorg sarta ngalaksanakeun téhnik pamaréntahan nu leuwih éfisién.&lt;ref name=&quot;theyo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Raffles&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.hordern.com/stock/C712-716.aspx |title= RAFFLES, Thomas Stamford. The History of Java |accessdate= 16 Juni 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712220146/http://www.hordern.com/stock/C712-716.aspx |date=2011-07-12 }}&lt;/ref&gt;

====Kakawasan Karajaan Walanda====
[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Gezicht over nieuw terrein van 's Lands Plantentuin in Buitenzorg en de vulkaan Salak TMnr 60016640.jpg|thumb|left|Pamandangan Gunung Salak ditempo ti Kebon Raya Buitenzorg taun 1920-an.]]
Sanggeus Buitenzorg dibalikkeun deui ka Walanda, Karajaan Walanda enggeus nyekel kadali Hindia Walanda ti VOC. Istana Buitenzorg dipulihkeun deui minangka padumukan pelesiran Gubernur Jéndral. Hiji kebon raya diwangun di deukeutna istana dina taun 1817, nu mangrupa kebon raya anu panggedéna sadunya dina abad ka-19.&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;theyo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Sharon E. Kingsland (2005) [http://books.google.com/books?id=58EsPhsNuuwC&amp;pg=PA30&amp;dq=buitenzorg+%22+largest+botanical+garden%22&amp;hl=en&amp;ei=AxjOTL3uG8yXce_f1cYO&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CC4Q6AEwAQ#v=onepage&amp;q=buitenzorg%20%22%20largest%20botanical%20garden%22&amp;f=false The evolution of American ecology, 1890–2000] ISBN 0-8018-8171-4, p. 30&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;GE&quot;/&gt;

Dina 10 Oktober 1834, Buitenzorg diruksak ku ngabituna Gunung Salak anu disababkeun ku hiji lini.&lt;ref name=&quot;theyo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;JP&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/06/03/bogor-palace-holds-open-house-city-anniversary-celebration.html|title = Bogor Palace to hold open house for city anniversary celebration|date = 2010/03/06|accessdate = 2010/06/21|publisher = Jakarta Post}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118120022/http://www.thejakartapost.com/news/2010/06/03/bogor-palace-holds-open-house-city-anniversary-celebration.html |date=2012-01-18 }}&lt;/ref&gt; Ku lantaran tingkat aktivitas séismologi wewengkon Buitenzorg, istana jeung wangunan administrasi nu diwangun dina taun 1840–1850 diwangun leuwih pondok tapi leuwih kiat ti batan anu diwangun saméméh ngabituna Gunung Salak..&lt;ref name=&quot;theyo&quot;/&gt; Kawijakan Gubernur taun 1845 nerangkeun pamukiman urang Éropa, [[Urang Han|Cina]], jeung Arab di Buitenzorg nu kapisah.&lt;ref name=&quot;theyo&quot;/&gt;

Dina taun 1904, Buitenzorg sacara resmi jadi puseur administratif Hindia Walanda. Tapi, kagiatan pamaréntahan utamina tetep aya di Batavia, nu miboga kalobaanana kantor administrasi jeung kantor utama gubernur.&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;History&quot;/&gt; Status ieu dihupus ku parobahan dina taun 1924, anu ngabagi Hindia Walanda ka sababaraha propinsi, di mana Buitenzorg minangka puseurna Propinsi Jawa Kulon.&lt;ref name=&quot;History&quot;/&gt;

===1942–1950===
[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Luchtfoto met Glenn Martin bommenwerpers van het KNIL boven het paleis van de Gouverneur-Generaal in Buitenzorg TMnr 60034235.jpg|thumb|right|Pesawat Walanda ngapung di luhureun Buitenzorg dina awal Perang Dunya II.]]
[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het hoofd van de deelstaat Negara Pasundan met zijn secretaris TMnr 60054594.jpg|thumb|left|[[R. A. A. Muharram Wiranatakusuma]], présidén Nagara Pasundan jeung sekertaris anjeunna di Bogor, 1948]]

Nalika [[Perang Dunya II]], Hindia Walanda dikawasaan ku Jepang, mimiti 6 Maret 1942 nepi ka Agustus 1945.&lt;ref name=&quot;Japanese&quot;&gt;{{cite web |url= http://en.vivanews.com/news/read/34749-japanese_invaded_java |title= Japanese Invaded Java |author= Edwin Solahuddin |publisher= VIVA news |date= 28 Pébruari 2009 |accessdate= 16 Juni 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329104609/http://us.en.vivanews.com/news/read/34749-japanese_invaded_java |date=2012-03-29 }}&lt;/ref&gt; Minangka bagian ti usaha Jepang pikeun pamikiran nasionalisme (anti-Walanda) dina masarakat kota, Buitenzorg diganti ngaranna ka nu basa Indonésiana, Bogor.&lt;ref name=&quot;GE&quot;&gt;{{cite web|url = http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/921/%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80|title = Богор|publisher = Dictionary of modern geographical names|editor = V. M. Kotlyakov|location = Yekaterinburg|year = 2006|accessdate = 2010/05/28|language = Russian}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320122402/http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/921/%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80 |date=2012-03-20 }}&lt;/ref&gt;

Dina 17 Agustus 1945, proklamasi kamerdikaan [[Indonésia]] dilaksanakeun, mawa Bogor jeung wewengkon Hindia Walanda lianna kaluar ti kakawasaan Jepang jeung Walanda. Dina Pébruari 1948, Bogor diasupkeun ka Nagara Jawa Kulon, anu diganti ngaranna dina April 1948 ka Nagara Pasundan. Nagara Pasundan dijieun ku Walanda dina usahana ngarobah urut jajahanna di Hindia Walanda ka féderasi depénden.&lt;ref name=&quot;Pasundan...&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.worldstatesmen.org/Indonesia_states_1946-1950.html#Pasundan |title= Basa Indonésia States 1946–1950 |publisher= Ben Cahoon |accessdate= 16 Juni 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629023449/http://www.worldstatesmen.org/Indonesia_states_1946-1950.html#Pasundan |date=2011-06-29 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VI12&quot;&gt;{{cite book|title = Vsemirnaya Istoriya |place = Moscow|publisher = Mysl' |year = 1979 |volume = 12 |pages = 356–359}}&lt;/ref&gt; Dina Désémber 1949, Pasundan ngagabung ka [[Républik Indonésia Sarikat]] (RIS) nu dijieun ti [[Konferénsi Méja Bundeur]] 23 Agustus – 2 Nopémber 1949.&lt;ref name=&quot;VI12&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;II&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/INDONEZIYA.html|title= Indonesia|author= К. Pimanov|accessdate= 16 Juni 2010|language= Basa Rusia|publisher= Encycloopedia Krugosvet}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118084417/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/INDONEZIYA.html |date=2012-01-18 }}&lt;/ref&gt; Dina Pébruari 1950, akibat ti éléhna Pasundan dina konflik militér jeung Républik Indonésia, Bogor jadi bagian ti Indonésia, anu disahkeun dina Agustus 1950,&lt;ref name=&quot;VI12&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;II&quot;/&gt; sarta ngaranna sacara resmi disebut Bogor.&lt;ref name=&quot;o144&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UU16-50&quot;&gt;{{cite web |url= http://id.wikisource.org/wiki/Undang-Undang_Nomor_16_Tahun_1950 |title= Undang-Undang no. 16 tahun 1950 tentang pembentukan daerah-daerah kota besar dalam lingkungan propinsi Djawa Timur, Djawa Tengah, Djawa Barat dan dalam daerah istimewa Jogjakarta (Undang-Undang no. 16 taun 1950 ngeunaan dijieunna daérah-daérah kota gedé dina lingkungan propinsi Jawa Wétan, Jawa Tengah, Jawa Kulon, jeung dina daérah istiméwa Jogjakarta) |accessdate= 16 Juni 2010 |language= Basa Indonésia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723214354/http://id.wikisource.org/wiki/Undang-Undang_Nomor_16_Tahun_1950 |date=2011-07-23 }}&lt;/ref&gt;

===Minangka bagian ti Indonésia===
Minangka bagian ti Indonésia merdika, Bogor miboga lakon penting dina pamekaran budaya, élmu, jeung ékonomi nagara jeung Jawa Kulon – utamina dirojong ku infrastruktur ti jaman panjajahan. Hal ieu dirojong ku dirobahna istana gubernur jéndral ka salah sahiji istana kaprésidénan Indonésia.&lt;ref name=&quot;cikalbogor2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Istana&quot;&gt;{{cite web |url= http://members.tripod.com/bogor_lama/istana.htm |title= Istana Bogor |accessdate= 16 Juni 2010 |language= Basa Indonésia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113053142/http://members.tripod.com/bogor_lama/istana.htm |date=2011-11-13 }}&lt;/ref&gt;/&gt; Dina taun 1990-an nepi ka 2000-an, Kota Bogor sababaraha kali dipaké minangka tempat dilaksanakeunana acara internasional, saperti panglawungan mentri-mentri ti hiji organisasi [[Asia-Pasifik]]&lt;ref name=&quot;Klimat&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.twnside.org.sg/title2/climate/info.service/climate.change.110701.htm |title= Report on Climate Change Ministerial in Bogor to Prepare for Bali |author= Ayu Sarasvati |publisher= TWN |date= 29 Oktober 2007 |accessdate= 16 Juni 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927025748/http://www.twnside.org.sg/title2/climate/info.service/climate.change.110701.htm |date=2011-09-27 }}&lt;/ref&gt; sarta panglawungan [[Gawé Bareng Ékonomi Asia-Psifik|APEC]] dina 15 Nopémber 1994.&lt;ref name=&quot;ATES&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.apec.org/apec/leaders__declarations/1994.html |title= APEC Economic Leaders' Declaration of Common Resolve |accessdate= 16 Juni 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101104102006/http://www.apec.org/apec/leaders__declarations/1994.html |date=2010-11-04 }}&lt;/ref&gt;

==Géografi==
{{Multiple image
|align = right
|footer = [[Walungan Ciliwung]] (kénca) jeung [[Walungan Cisadané]] (katuhu) nu ngaliwatan Bogor.
|alt1 = Near Delhi, Tibet appears as &quot;Thibet or Bootan&quot;
|image1 = Ciliwung di dekat Pintu Air Katulampa.JPG
|width1 = 200
|image2 = Cisadane di dekat Stasiun Batutulis.JPG
|width2 = 200
}}
Kota Bogor aya di beulah kulon Pulo [[Jawa]], kira-kira 53&amp;nbsp;km kiduleun ibu kota Indonésia, [[Jakarta]], jeung 85&amp;nbsp;km kalér-kuloneun ibu kota Propinsi [[Jawa Kulon]], [[Bandung]].&lt;ref name=&quot;o148&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1118&amp;Itemid=148|title = Letak geografis kota Bogor|publisher = Pemerintah Kota Bogor|accessdate = 2010/05/18|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113102423/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1118&amp;Itemid=148 |date=2022-11-13 }}&lt;/ref&gt; Bogor aya di [[basin struktural]] di deukeut [[Gunung Salak]], nu puncakna kira-kira 12&amp;nbsp;km ka kidul, sarta [[Gunung Gede]] kalawan puncakna 22–25&amp;nbsp;km kidul-wétaneun kota.&lt;ref name=&quot;o691&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3229&amp;Itemid=691|title = Potensi Kota|publisher = Pemerintah Kota Bogor|date = 2007/01/23|accessdate = 2010/05/28|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002065728/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3229&amp;Itemid=691 |date=2022-10-02 }}&lt;/ref&gt; Tingkat kaluhuran rata-rata nyaéta 265 méter, pangluhurna 330 m, panghandapna 190 méter, luhureun beungeut laut.&lt;ref name=&quot;o148&quot;/&gt; Lega wewengkon kalawan kamiringan taneuhna nyaéta: 17,64&amp;nbsp;km² aya dina kamiringan 0–2°, 80,9&amp;nbsp;km² 2°-15°, 11&amp;nbsp;km² 15°-25°, 7,65&amp;nbsp;km² 25° 40°, sarta 1,20&amp;nbsp;km² leuwih ti 40°.&lt;ref name=&quot;o771-5&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3316&amp;Itemid=771&amp;limit=1&amp;limitstart=5|title = Topografi|publisher = Pemerintah Kota Bogor|date = 2007/03/01|accessdate = 25 Juni 2010|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002061309/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3316&amp;Itemid=771&amp;limit=1&amp;limitstart=5 |date=2022-10-02 }}&lt;/ref&gt; Bagian kalér rélatif rata samentara di beulah kidul mangrupa papasiran.&lt;ref name=&quot;o771-6&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3316&amp;Itemid=146&amp;limit=1&amp;limitstart=6|title = Geologi|publisher = Pemerintah Kota Bogor|date = 2007/03/01|accessdate = 25 Juni 2010|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127020849/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3316&amp;Itemid=146&amp;limit=1&amp;limitstart=6 |date=2022-11-27 }}&lt;/ref&gt;

Kaayaan taneuh di Kota Bogor umumna mangrupa batuan sédimén vulkanik.&lt;ref name=&quot;o771-6&quot;/&gt; Kalawan sababaraha gunung seuneu aktif di deukeutna, wewengkon Kota Bogor miboga kamungkinan luhur ditarajang ku lini.&lt;ref name=&quot;o691&quot;/&gt; Lega rohang kabuka héjo nyaéta 205.000 m², 87.000 m²-na nyaéta [[Kebon Raya Bogor]], 19.400 m² kasebar di 35 taman, 17.200 m² di 24 balukar jeung leuweung leutik, sarta 81.400 m² mangrupa tegalan.&lt;ref name=&quot;Hijau&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3316&amp;Itemid=144&amp;limit=1&amp;limitstart=10|title = Taman Kota|publisher = Pemerintah Kota Bogor|date = 2007/03/01|accessdate = 2010/09/09|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002062320/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3316&amp;Itemid=144&amp;limit=1&amp;limitstart=10 |date=2022-10-02 }}&lt;/ref&gt;

Sababaraha walungan ngaliwatan Kota Bogor. Anu panggedéna nyaéta [[Walungan Ciliwung]] jeung [[Walungan Cisadane|Cisadane]]. Walungan anu leuwih leutik di antarana Cipakancilan, Cidepit, Ciparigi, jeung Cibalok, diwatesan ku beton di sababaraha tempat.&lt;ref name=&quot;o691&quot;/&gt; Aya ogé sababaraha talaga upamana Talaga Burung jeung [[Talaga Gedé]], kalawan lega sababaraha [[héktar]]. Walungan jeung talaga ngawengku 2,89% ti luas kota.&lt;ref name=&quot;o694-3&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3229&amp;Itemid=694&amp;limit=1&amp;limitstart=3|title = Penggunaan Lahan|publisher = Pemerintah Kota Bogor|date = 2007/01/23|accessdate = 2010/05/19|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002055700/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3229&amp;Itemid=694&amp;limit=1&amp;limitstart=3 |date=2022-10-02 }}&lt;/ref&gt;

Kota Bogor wawatesan jeung Kacamatan Kemang sarta Kacamatan Dramaga di kulon, Kacamatan Cijeruk sarta Kacamatan Caringin di kidul, Kacamatan Sukaraja sarta Kacamatan Ciawi di wétan, jeung Kacamatan Sukaraja, Kacamatan Bojong Gedé, sarta kacamatan Kemang di kalér, sadayana mangrupa bagian ti [[Kabupatén Bogor]].

{{Geographic location
| Centre=Kota Bogor
| North=[[Sukaraja, Bogor|Sukaraja]], [[Bojonggedé, Bogor|Bojong Gedé]], [[Kemang, Bogor|Kemang]]
| East=[[Sukaraja, Bogor|Sukaraja]], [[Ciawi, Bogor|Ciawi]]
| South=[[Cijeruk, Bogor|Cijeruk]], [[Caringin, Bogor|Caringin]]
| West=[[Kemang, Bogor|Kemang]], [[Dramaga, Bogor|Dramaga]]
}}

==Iklim==
[[File:Hujan di Musim Kemarau Bogor.JPG|thumb|Hujan di hiji jalan di Bogor. Poto ieu dicandak nalika halodo.]]
Iklim di Kota Bogor mangrupa iklim katulistiwa. Iklimna ogé rélatif leuwih baseuh ti wewengkon lian di Jawa Kulon. Tingkat [[beueus rélatif]] aya dina 72-96% kalawan curah hujan rarata taunan nyaéta 496,54&amp;nbsp;mm. Jumlah curah hujan per taun aya anu leuwih ti 4500&amp;nbsp;mm/taun di sababaraha tempat saperti sabagian wewengkon di [[Sindangbarang, Bogor Barat, Bogor|Sindangbarang]] jeung [[Loji, Bogor Barat, Bogor|Loji]], [[Bogor Barat, Bogor|Bogor Barat]].&lt;ref name=&quot;iklim1&quot;/&gt; Raloba hujan lumangsung di bulan Désémber nepi ka Pébruari. Ku kaayaan cuaca ieu, Bogor sok dilandi &quot;Kota Hujan&quot;.&lt;ref name=&quot;Bogor Raya&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.bogorraya.com/|title = Direktori &amp; Informasi Lingkungan Bogor|accessdate = 2010/05/18|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814092510/http://bogorraya.com/ |date=2011-08-14 }}&lt;/ref&gt; Rarata suhu maksimum nyaéta 31,7&amp;nbsp;°C samentara rarata suhu minimum nyaéta 22,9&amp;nbsp;°C.&lt;ref name=&quot;iklim1&quot;/&gt;

{{Weather box |metric first=yes
|single line=  yes
|location={{PAGENAME}}

|Jan high C=30.9
|Feb high C=30.3
|Mar high C=31.8
|Apr high C=32.6
|May high C=32.4
|Jun high C=30.3
|Jul high C=31.7
|Aug high C=32.5
|Sep high C=32.5
|Oct high C=33.1
|Nov high C=32
|Dec high C=30.7
|year high C=

|Jan low C=22.5
|Feb low C=22.9
|Mar low C=23
|Apr low C=23.2
|May low C=23.1
|Jun low C=22.9
|Jul low C=22.2
|Aug low C=21.4
|Sep low C=22.3
|Oct low C=22.4
|Nov low C=26.1
|Dec low C=23.1
|year low C=

|Jan precipitation mm=433.3
|Feb precipitation mm=806.4
|Mar precipitation mm=754.9
|Apr precipitation mm=758.2
|May precipitation mm=365
|Jun precipitation mm=363.1
|Jul precipitation mm=280.9
|Aug precipitation mm=529
|Sep precipitation mm=521.3
|Oct precipitation mm=560.6
|Nov precipitation mm=309
|Dec precipitation mm=276.8
|year precipitation mm=

|Jan humidity=86.5
|Feb humidity=90
|Mar humidity=85.5
|Apr humidity=86
|May humidity=87.5
|Jun humidity=90
|Jul humidity=84.5
|Aug humidity=76
|Sep humidity=82
|Oct humidity=79
|Nov humidity=87.5
|Dec humidity=84.5
|year humidity=

|unit precipitation days=mm
|Jan precipitation days=28
|Feb precipitation days=14
|Mar precipitation days=28
|Apr precipitation days=11
|May precipitation days=18
|Jun precipitation days=14
|Jul precipitation days=14
|Aug precipitation days=26
|Sep precipitation days=28
|Oct precipitation days=23
|Nov precipitation days=22
|Dec precipitation days=22
|year precipitation days=

|source 1= Kota Bogor dalam Angka 2010&lt;ref name=&quot;bappeda9&quot;/&gt;, 2011&lt;ref name=&quot;iklim1&quot;&gt;[http://bappeda.kotabogor.go.id/phocadownload/BDA-2011/kota%20bogor%20dalam%20angka%202011-03.pdf kota bogor dalam angka 2011-03.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307033457/http://bappeda.kotabogor.go.id/phocadownload/BDA-2011/kota%20bogor%20dalam%20angka%202011-03.pdf |date=2016-03-07 }} - Badan Perencanaan Pembangunan Kota Bogor. Diaksés 30 Juli 2013.&lt;/ref&gt;. Data dicandak di [[Kebon Raya Bogor]] }}

==Démografi==
Dumasar sénsus pangeusi Indonésia taun 2010, Kota Bogor dieusian ku 950.334 jiwa.&lt;ref name=&quot;Sensus2&quot;&gt;[http://sp2010.bps.go.id/index.php/site/tabel?tid=264&amp;wid=3200000000 Sénsus Penduduk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724055126/https://sp2010.bps.go.id/index.php/site/tabel?tid=264&amp;wid=3200000000 |date=2021-07-24 }}&lt;/ref&gt; Rarata kapadetan populasi nyaéta 54.799 jiwa per km²; anu pangluhurna aya di [[Semplak, Bogor Tengah, Bogor|Semplak]] dina 24.666 jiwa per km² samentara anu panghandapna aya di [[Kertamaya, Bogor Selatan, Bogor|Kertamaya]] dina 1.589 jiwa per km².&lt;ref name = &quot;Sensus3&quot;&gt;[http://bappeda.kotabogor.go.id/phocadownload/BDA-2011/kota%20bogor%20dalam%20angka%202011-05.pdf kota bogor dalam angka 2011-05.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307034057/http://bappeda.kotabogor.go.id/phocadownload/BDA-2011/kota%20bogor%20dalam%20angka%202011-05.pdf |date=2016-03-07 }} - Badan Perencanaan Pembangunan Daerah Kota Bogor. Diaksés 30 Juli 2013.&lt;/ref&gt;

{| Class = &quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
 ! Taun
 ! 1956
 ! 1961
 ! 1971
 ! 1981
 ! 2000
 ! 2010
|-
 ! Pangeusi
|124.000 &lt;ref name=&quot;Malaya Soviet entsiklopediya&quot;&gt;{{cite book|title = [[Small Soviet Encyclopedia]] |place = Moscow|year = 1958 |volume = 1 |page = 1084}}&lt;/ref&gt;
|154.000 &lt;ref name=&quot;Bolshaya Soviet entsiklopediya&quot;/&gt;
|195.142&lt;ref name=&quot;Sensus 1971&quot;&gt;Biro Pusat Statistik. 1974. ''Sensus Penduduk 1971 Penduduk Jawa Barat Seri: E No. 10''. Jakarta: Biro Pusat Statistik.&lt;/ref&gt; 
|246.946&lt;ref name=&quot;Sensus 1980&quot;&gt;Biro Pusat Statistik. ''Penduduk Jawa Barat Seri: S nomor 12''. Jakarta: Biro Pusat Statistik (BPS).&lt;/ref&gt; 
|750.819&lt;ref name=&quot;Sensus 2000&quot;&gt;Badan Pusat Statistik. ''Penduduk Jawa Barat Hasil Sensus Penduduk Tahun 2000 Seri: L2.2.11''. Jakarta: Badan Pusat Statistik. ISBN 979-598-969-3.&lt;/ref&gt;
|950.334 &lt;ref name=&quot;Sensus2&quot;/&gt;
 |}
[[File:Pelajar Kota Bogor dalam Upacara Penaikan Bendera Hari Kemerdekaan 2013 di Lapangan Sempur, Kota Bogor.JPG|thumb|Budak sakola nalika Upacara Kamerdikaan Indonésia taun 2013 di Lapangan Sempur, Kota Bogor.]]
Dumasar angka taun 2011, jumlah kalahiran nyaéta 102 per 10.000 urang, samentara jumlah maot nyaéta 41 per 10.000 urang. Tina data nu sarua, 13.869 urang datang sarta 18.588 urang pindah kaluar kota.&lt;ref name=&quot;Sensus3&quot;/&gt; 51,013% pangeusi mangrupa lalaki sarta 48,987% awéwéw.&lt;ref name = &quot;Sensus2&quot;/&gt; 28,13% pangeusi yuswana di handapeun 15 taun, 68,65% yuswana 15–65 taun, samentara 3,22% di luhureun 65 taun.&lt;ref name=&quot;Sensus3&quot;/&gt; Perkiraan taun 2005 pikeun [[angka harepan hirup]] nyaéta 71,8 taun, anu mangrupa angka pangluhurna sa-Jawa Kulon.&lt;ref name=&quot;AHH&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.depkes.go.id/downloads/profil/cirebon%202006.pdf |title= Profil Kesehatan 2006 |accessdate= 4 Juli 2010 |language= Basa Indonésia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902005325/http://www.depkes.go.id/downloads/profil/cirebon%202006.pdf |date=2011-09-02 }}&lt;/ref&gt;

Kalobaanana pangeusi (87%) nyaéta [[urang Sunda]]. Séké-sélér lianna di antarana [[urang Jawa]], Cina, Arab, jeung étnis campuran.&lt;ref name=&quot;CPNS&quot;&gt;{{cite web|url = http://lowongan.t35.com/info_cpns_bogor.htm|title = Info CPNS Bogor 2010|accessdate = 2010/08/11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820075447/http://lowongan.t35.com/info_cpns_bogor.htm |date=2011-08-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HUT528&quot;&gt;{{cite web |url= http://metro.vivanews.com/news/read/155222-hut_bogor_528__3_000_orang_padati_balaikota |title= Warga Padati Balaikota Rayakan HUT Bogor |author= Eko Priliawito |publisher= Metro |date= 3 Juni 2010 |accessdate= 8 Juni 2010 |language= Basa Indonésia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329104615/http://us.metro.vivanews.com/news/read/155222-hut_bogor_528__3_000_orang_padati_balaikota |date=2012-03-29 }}&lt;/ref&gt; Umumna masarakat tiasa nyarios dina [[basa Indonésia]] – basa resmi nagara. [[Basa Sunda]] ogé dipaké dina kahirupan sapopoé, diajarkeun di sakola-sakola, sarta tiasa ogé dipaké dina acara-acara saperti dina biantara walikota nalika Poé Jadi Kota Bogor taun 2010 .&lt;ref name = &quot;HUT528&quot;/&gt; [[Dialék]] basa Sunda anu dipaké ku urang Bogor sacara umum béda jeung basa Sunda klasik.&lt;ref name=&quot;dialect&quot;&gt;{{cite web |url= http://pusatbahasa.depdiknas.go.id/lamanv4/indeks_penelitian?q=detail_penelitian/444 |title= Struktur Bahasa Sunda Dialek Bogor |author= Alam Sutawijaya |publisher= Pusat bahasa (Kamentrian Pangatikan jeung Kabudayaan Indonésia) |accessdate= 8 Juni 2010 |language= Basa Indonésia }}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dialect2&quot;&gt;{{cite web |url= http://forum.detik.com/showthread.php?t=10560&amp;page=288 |title= Bahasa Sunda Bogor lebih keras |publisher= Forum Detik |accessdate= 8 Juni 2010 |language= Basa Indonésia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814003409/https://forum.detik.com/showthread.php?t=10560&amp;page=288 |date=2022-08-14 }}&lt;/ref&gt;

===Agama===
Kalobaanana pangeusi (92,78%) ngagem [[Islam]].&lt;ref name=&quot;Sensus3&quot;/&gt; Sababaraha garéja ogé aya di Kota Bogor,&lt;ref name=&quot;kristen&quot;&gt;{{cite web|url = http://keuskupanbogor.org/|title = Portal Keuskupan Bogor|publisher = Keuskupan Bogor|accessdate = 2010/05/20|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819094014/http://keuskupanbogor.org/ |date=2011-08-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kristen2&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.gkp-bogor.or.id/|title = Gereja Kristen Pasundan Bogor|publisher = GKP Bogor|accessdate = 2010/05/28|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819021057/http://www.gkp-bogor.or.id/ |date=2011-08-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kristen3&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.gpib.org/jemaat/sola-gratia-bogor|title = Direktori jemaat|publisher = Gereja Protestan di Indonesia bagian Barat|accessdate = 2010/05/20|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726124952/http://www.gpib.org/jemaat/sola-gratia-bogor |date=2011-07-26 }}&lt;/ref&gt; kitu ogé komunitas Budda, Kong Hu Cu, jeung Hindu.

{| Class = &quot;wikitable &quot;
|+ Pangeusi Kota Bogor Dumasar Agama (Sénsus 2010)&lt;ref name=&quot;Sensus3&quot;/&gt;
! Agama
! Pangagem
! Perséntase (%)
|-
| Islam
| 881.721
| 92,78%
|-
| Kristen
| 36.506
| 3,84%
|-
| Katolik
| 18.721
| 1,97%
|-
| Budda
| 7.506
| 0,79%
|-
| Hindu
| 1.250
| 0,13%
|-
| Kong Hu Cu
| 596
| 0,06%
|-
| Lianna
| 75
| 0,01%
|-
| Heunteu kajawab
| 1.978
| 0,21%
|-
| Heunteu ditarosan
| 1.981
| 0,21%
|}

==Pamaréntahan==
[[File:Emblem of Bogor.svg|thumb|right|140px|Lambang Kota Bogor]]
Kota Bogor dilingkung ku [[Kabupatén Bogor]] nanging mangrupa unit pamaréntahan anu kapisah mangrupa kota.&lt;ref name=&quot;o144&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UU32-2004&quot;/&gt; Kota Bogor miboga 6 kacamatan kalawan 68 kalurahan.&lt;ref name=&quot;o767&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3310&amp;Itemid=767|title = Struktur organisasi pemerintahan daerah kota Bogor|publisher = Pemerintah Kota Bogor|date = 2007/02/26|accessdate = 2010/05/21|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220405080847/https://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3310&amp;Itemid=767 |date=2022-04-05 }}&lt;/ref&gt;

{| Class = &quot;wikitable&quot;
|+ Kacamatan di Bogor.&lt;ref name=&quot;o767&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sensus&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6193|title = Hasil Olah Cepat Sensus Penduduk 2010, Warga Kota Bogor 949 Ribu Jiwa|publisher = Pemerintah Kota Bogor|date = 2010/08/16|accessdate = 2010/09/07|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214070007/https://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6193 |date=2021-12-14 }}&lt;/ref&gt;
! Ngaran
! Lega (km²)&lt;ref name=&quot;Luas&quot;&gt;[http://bappeda.kotabogor.go.id/phocadownload/BDA-2011/kota%20bogor%20dalam%20angka%202011-02.pdf kota bogor dalam angka 2011-02.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307034757/http://bappeda.kotabogor.go.id/phocadownload/BDA-2011/kota%20bogor%20dalam%20angka%202011-02.pdf |date=2016-03-07 }} Badan Perencanaan Pembangunan Pembangunan Daerah Kota Bogor. Diaksés 30 Juli 2013.&lt;/ref&gt;
! Populasi&lt;ref name=&quot;Sensus3&quot;/&gt;
! Jumlah kalurahan
|-
| Bogor Selatan
| 30,81
| 184.336
| 16
|-
| Bogor Timur
| 10,15
| 96.617
| 6
|-
| Bogor Utara
| 17,72
| 173.732
| 8
|-
| Bogor Tengah
| 8,13
| 102.145
| 11
|-
| Bogor Barat
| 32,85
| 214.826
| 16
|-
| Tanah Saréal
| 18,84
| 195.742
| 11
|}

Kota Bogor dipingpin ku saurang walikota anu dipilih unggal 5 taun, sareng wakilna. Baheulana, walikota dipilih ku pamaréntah propinsi.&lt;ref name=&quot;UU32-2004&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.docstoc.com/docs/22396962/UU-Nomor-32-Tahun-2004|title = Undang-Undang Republik Indonesia Nomor 32 Tahun 2004 Tentang Pemerinahan Daerah (Indonesian Law No.32 2004 on Local Administration)|accessdate = 2010/02/21|language = Basa Indonésia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820030323/http://www.docstoc.com/docs/22396962/UU-Nomor-32-Tahun-2004 |date=2011-08-20 }}&lt;/ref&gt; Bima Arya janten Walikota Bogor kapilih dina pamilihan walikota panganyarna dina 14 Séptémber 2013.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.tempo.co/read/news/2013/09/20/083515259/KPU-Tetapkan-Bima-Arya-sebagai-Wali-Kota-Bogor|title = KPU Tetapkan Bima Arya sebagai Wali Kota Bogor &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; -metro- &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Tempo.co|date = 2014/4/9|accesdate = 2014/4/9}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202234504/http://www.tempo.co/read/news/2013/09/20/083515259/KPU-Tetapkan-Bima-Arya-sebagai-Wali-Kota-Bogor |date=2013-12-02 }}&lt;/ref&gt; Anjeunna ngawitan kalungguhan kaping 7 April 2014.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wartakota.tribunnews.com/2014/04/07/pagi-ini-bima-arya-dilantik-sebagai-wali-kota-bogor |title=Pagi ini, Bima Arya Dilantik sebagai Wali Kota Bogor - Wartakota |date=7 April 2014 |Accessdate=9 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140412232946/http://wartakota.tribunnews.com/2014/04/07/pagi-ini-bima-arya-dilantik-sebagai-wali-kota-bogor |date=12 April 2014 }}&lt;/ref&gt; Kakawasaan législatif aya dina Déwan Perwakilan Rahayat Daérah (DPRD) anu miboga 45 korsi pikeun anggota déwan anu dipilih unggal 5 taun. 9 partéy pulitik dina 5 [[fraksi parlemén|fraksi]] aya dina komposisi DPRD hasil pamilihan umum taun 2009.&lt;ref name=&quot;o644&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=87&amp;Itemid=644|title = Profil Dewan Perwakilan Rakyat Daerah Kota Bogor 2009|publisher = Pemerintah Kota Bogor|year = 2009|accessdate = 2009/5/21|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002052933/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=87&amp;Itemid=644 |date=2022-10-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;o644-2&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=90&amp;Itemid=644|title = Fraksi|publisher = Pemerintah Kota Bogor|year = 2009|accessdate = 2010/05/21|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002053209/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=90&amp;Itemid=644 |date=2022-10-02 }}&lt;/ref&gt;

Lambang Kota Bogor mangrupa [[taméng bantara]] kalawan dasar anu seukeut jeung rasio panjang-rubak 5:4. Beulah jerona dibagi kana 4 bagian lambang. Di kénca luhur aya [[Lambang nasional Indonésia|Manuk Dadali]] warna konéng emas anu mangrupa lambang nagara, di katuhu luhur aya Istana Bogor warna pérak, di kénca handap aya Gunung Salak kalawan 4 puncakna, sarta di katuhu handap aya [[kujang]] nu mangrupa perlambang Kota Bogor minangka pusaka ti Karajaan Pajajaran. Sadaya bagian lambang éta aya di handapeun tulisan &quot;KOTA BOGOR&quot;.&lt;ref name=&quot;o146&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1117&amp;Itemid=146|title = Lambang Kota Bogor|publisher = Pemerintah Kota Bogor|year = 2009|accessdate = 2010/5/21|language = Basa Indonésia|description = Ramatloka Resmi Kota Bogor}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002063156/https://kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1117&amp;Itemid=146 |date=2022-10-02 }}&lt;/ref&gt;

==Tempat-tempat Wisata==
* [[Kebon Raya Bogor]]
* [[Istana Bogor]]
* [[Taman Kencana]]
* [[Situ Gedé]]
* [[Stasion Bogor]]

== Kota kembar ==
* {{flagicon|Cina}} [[Shenzen]], [[Cina]] (saprak 2005)&lt;ref&gt;[http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3315&amp;Itemid=770 BOGOR - SHENZEN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108120056/http://www.kotabogor.go.id/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3315&amp;Itemid=770 |date=2014-01-08 }} - Pamaréntah Kota Bogor, diaksés 8 April 2013 (UTC)&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Amérika Sarikat}} [[Saint Louis]], [[Amérika Sarikat]] (saprak 2007)&lt;ref&gt;[http://saintlouisbogor.blogspot.com/ St.Louis-Bogor Sister Cities Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826145135/http://saintlouisbogor.blogspot.com/ |date=2011-08-26 }}, diaksés 8 April 2013 (UTC)&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Hungaria}} [[Gödöllő]], [[Hungaria]] (saprak 2008)&lt;ref name=&quot;sambutan&quot;&gt;[http://kotabogor.go.id/sambutan/5217-penerimaan-kunjungan-kerja-komisi-ii-dan-komisi-iv Penerimaan Kunjungan Kerja Komisi II Dan Komisi IV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140212144545/http://www.kotabogor.go.id/sambutan/5217-penerimaan-kunjungan-kerja-komisi-ii-dan-komisi-iv |date=2014-02-12 }} - Pamaréntah Kota Bogor, diaksés 8 April 2013 (UTC)&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Iran}} [[Qom]], [[Iran]]&lt;ref name=&quot;sambutan&quot;/&gt;
* {{flagicon|Iran}} [[Karaj]], [[Iran]]&lt;ref name=&quot;sambutan&quot;/&gt;

==Rujukan==
{{reflist}}
==Tumbu Luar==
*{{id}} [http://www.kotabogor.go.id/ Ramatloka resmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181013211823/https://www.kotabogor.go.id/ |date=2018-10-13 }}
*{{id}} [http://dprd.kotabogor.go.id/portal/home DPRD Kota Bogor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725010747/http://dprd.kotabogor.go.id/portal/home |date=2013-07-25 }}
*{{id}} [http://bappeda.kotabogor.go.id/index.php/bogor-dalam-angka Badan Perencanaan dan Pembangunan Daerah Kota Bogor - Bogor Dalam Angka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905161616/http://bappeda.kotabogor.go.id/index.php/bogor-dalam-angka |date=2013-09-05 }}
* Majalah Bunga Rampai Jawa Barat, Edisi 1991

{{JaBar}}
{{Kota Bogor}}

[[Category:Kota Bogor| ]]
[[Category:Kota di Indonésia|Bogor, Kota]]
[[Category:Kota di Jawa Kulon|Bogor, Kota]]</text>
      <sha1>n5ob6jwklyjyn8kmhy0h2tra8cnzv2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kota Dépok</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5018</id>
    <revision>
      <id>712051</id>
      <parentid>708809</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T01:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>25467</id>
      </contributor>
      <comment>ngegantikeun kana basa sunda nubener</comment>
      <origin>712051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144914" sha1="h7r5j61mfq74a196yjajn629znksvvm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name                  = Kota Dépok
|settlement_type                = [[Daptar kabupatén jeung kota di Indonésia|Kota]]
|native_name_lang               = id
|other_name                     = 
|translit_lang1                 = Sunda
|translit_lang1_type1           = [[Basa Sunda]]
|translit_lang1_info1           = {{sund|ᮓᮚᮩᮂ  ᮓᮦᮕᮧᮊ᮪}}
|image_skyline                  = Depok Skyline.jpg
|imagesize                      =
|image_caption                  = 
|image_flag                     =
|image_seal                     = {{#property:P158}}
|image_shield                   = Coat of arms of Depok City.svg
|nickname                       = {{lang-id|Kota Belimbing}}&lt;br&gt;{{lang-en|Starfruit City}}&lt;br&gt;{{lang-id|Kota Petir}}&lt;br&gt;{{lang-en|Lightning Town}}
|motto                          =
|image_map                      = Map of West Java highlighting Depok City.svg
|mapsize                        = 
|map_caption                    = Lokasi di [[Jawa Kulon]]
|pushpin_map                    = Indonésia_Jawa#Indonésia
|pushpin_label_position         = right
|pushpin_map_caption            = Lokasi di [[Jawa]] jeung [[Indonésia]]
|coordinates_display            = 
|subdivision_type               = [[Daptar nagara|Nagara]] 
|subdivision_name               = {{nowrap|{{flag|Indonésia|size=23px}}}} 
|subdivision_type1              = [[Provinces of Indonesia|Propinsi]]
|subdivision_type2              =
|subdivision_name1              = {{flagicon image|Flag of West Java (vectorised).svg}} [[Jawa Kulon]]
|subdivision_name2              =
|established_title              =  &lt;!-- Settled --&gt;
|established_date               =
|established_title2             =  &lt;!-- Incorporated (town) --&gt;
|established_date2              =
|established_title3             =  &lt;!-- Incorporated (city) --&gt;
|established_date3              =
|government_type                = 
|governing_body                 = Pamaréntah Daérah Kota Dépok
|leader_title                   = Walikota
|leader_name                    = Idris Abdul Shomad
|leader_title1                  = Wakil Walikota
|leader_name1                   = Imam Budi Hartono
|area_magnitude                 =
|area_total_km2                 = 200.29
|area_total_sq_mi               =
|area_land_km2                  =
|area_land_sq_mi                =
|area_water_km2                 =
|area_water_sq_mi               =
|area_water_percent             =
|area_urban_km2                 =
|area_urban_sq_mi               =
|area_metro_km2                 =
|area_metro_sq_mi               =
|elevation_m                    = 50–140
|elevation_ft                   = 164–459
|elevation_min_m                = 50
|elevation_max_m                = 140
|elevation_min_ft               = 164
|elevation_max_ft               = 459
|population_total               = 2.462.215
|population_as_of               = 2021
|population_density_km2         = auto
|population_density_sq_mi       =
|population_urban               =
|population_density_urban_km2   =
|population_metro               =
|population_density_metro_km2   =
|population_density_metro_sq_mi =
|population_rank                = [[List of Indonesian cities by population|8th]]
|population_note                =
|postal_code_type               = Kode pos
|postal_code                    = 164xx, 165xx
|area_code                      = 021 jeung 0251
|area_code_type                 = [[Daptar kode telepon di Indonésia|Kode aréa]]
|blank_name_sec1                = 
|blank_info_sec1                = 
|website                        = {{url|depok.go.id}}
|footnotes                      =
|pushpin_label                  = Kota Dépok
|leader_title2                  =
|leader_name2                   =
|leader_title3                  =
|leader_name3                   =
|population_density_urban_mi2   =
|timezone                       = WIB
|utc_offset                     = +7
|timezone_DST                   =
|utc_offset_DST                 =
|coordinates                    = {{coord|6.3940|S|106.8225|E|region:ID-JB_type:regency|format=dms|display=inline,title}}
}}

'''Kota Dépok''' ({{lang-id|Kota Depok}}, {{lang-su|ᮓᮚᮩᮂ ᮓᮦᮕᮧᮊ᮪}}) nyaéta hiji kota di Propinsi [[Jawa Kulon|Jawa Barat]], [[Indonésia]]. Kota ieu aya di kiduleun [[Jakarta]], nyaéta antara Jakarta jeung Bogor. Dépok baheulana mangrupa kacamatan di wilayah [[Kabupatén Bogor]], nu saterusna meunangkeun status kota dina 27 April 1999.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kota Dépok ngabogaan poténsi wewengkon wisata sajarah anu tempatna di Kalurahan Dépok Lama. Pentingna Kota Dépok minangka nu jadi seundak, puseur kagiatan nasional sarta wewengkon andelan Jabodetabek ogé boga peran gedé pikeun wewengkon strategis antara 3 propinsi nyaéta: Banten, Jakarta, jeung Jawa Barat.

== Harti Lambang Kota Depok ==
Lambang Kota Dépok ngawangun perisai miboga sisi 5 (lima) kalawan kelir dasar bulao anu di jerona aya gambar, kelir sarta wangun sarta di haturan luhur aya seratan “Kota Depok” sarta di haturan handap aya seratan “Paricara Dharma” kalawan kelir bodas. 

Lambang dayeuh diwangun ti 3 (tilu) haturan, kalawan wincikan minangka katut. Haturan hareup diwangun ti gambar kujang kalawan posisi tegak. Kujang mangrupa alat gawé balarea Jawa Barat. Kujang dianggap minangka manipéstasi satria-satria ti Karajaan Pajajaran, anu idéntik kalawan nilai kejuangan pahlawan Depok, anu ngabogaan sipat teu éléh dina ngadegkeun leresan sarta daék berkorban.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Dina gambar kujang aya 2 (dua) buah lombang, kalawan lengkungan jabi saloba 7 (tujuh) buah sarta gagang (gagang) ngagaduhan lekukan 4 (opat) buah. Anu dikurilingan paré sarta kembang kapas anu diwangun ti 9 (salapan) butir paré sarta 9 (salapan) kuntum kembang kapas anu ngagaduhan hartos Dayeuh Depok diwedalkeun dina ping 27 April 1999. Paré sarta Kapas melambangkeun cipta-cipta pamaréntahan sarta balaréa Kota Dépok guna ngawujudkeun karaharjaan sarta kemakmuran.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Handapeun gambar kujang aya gambar hiji panon péna sarta gambar hiji buku kabuka, anu ngalambangkeun Dépok minangka dayeuh atikan. Bagéan tengah diwangun ku lambang: 

* Gambar pendopo mangrupa simbol puseur dayeuh Depok dina milampah pancén pamarentahan, pangwangunan sarta kamasyarakatan.

* Gambar wangunan gedong melambangkeun Kota Dépok minangka kota pemukiman sarta minangka pusat perdagangan sarta jasa.

* Gambar tumpukan batu bata nyieun runtuyan kesatuan anu ngagambarkeun dinamika balarea Kota Depok dina milampah pangwangunan di saniskanten bidang.
* Gambar lambak cai ngagambarkeun aliran walungan anu ngocor di wilayah Kota Depok melambangkeun kesuburan sarta nembongkeun Depok minangka wewengkon paranti resapan cai.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
Bagean Dasar diwangun ku: 

Wangun Perisai anu ngabogaan 5 (lima) sisi ngalambangkeun tameng sarta benteng, anu sanggem mengayomi. Mikeun rasa aman sarta tenram boh wedal atawa batin kanggo balarea Depok sarta melambangkeun ketahanan fisik sarta mental. Masyarakat Depok dina nyanghareupan saniskanten macem gangguan, pambengan sarta tangtangan anu datang ti mana baé ogé ka kahirupan bangsa sarta Nagara Kesatuan Republik Indonesia anu dumasar kana Pancasila. 

Sarta ka 5 (lima) sisi kasebat melambangkeun deui pungsi anu diemban ku Pamaréntah Kota Depok nyaéta minangka: 

# Kota Pemukiman.
# Kota Atikan (hartina Pendidikan). 
# Pusat Perdagangan sarta Jasa.
# Kota Wisata.
# Kota Resapan Cai.

Seratan “Kota Dépok” nempokeun sebutan jang numutkeun harti dayeuh kaasup Pamarentah Kota Dépok.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Sajarah ==

====== Jaman Walanda ======
Mimitina Dépok mangrupa hiji lembur terpencil di tengah leuweung sarta jukut balukar. Dina ping 18 Mei 1696 saurang pajabat luhur VOC, Cornélis Chastelein, meuli taneuh anu ngawengku wewengkon Dépok sarta sakedik wilayah Jakarta Selatan, Ratujaya sarta Bojonggede. Chastelein ngagawékeun kira-kira seratusan pagawé. Maranéhanana didatangkeun ti Bali, Makassar, Nusa Tenggara Timur, Maluku, Jawa, Pulau Roté sarta Pilipina. 

Jabi ngokolakeun pakebonan, Cornelis ogé menyebarluaskeun ageman Kristen ka para pagawéna, liwat hiji Padepokan Kristiani. Padepokan ieu ngarana De Eerste Protestante Organisatie van Christenen, disingget Dépok. Pérsi lain cenah ti dieu rupina wasta dayeuh ieu asalna. Dugi ayeuna, turunan pagawé-pagawé Cornelis dibagi barobah kaayaan 12 marga.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|url=https://histori.id/sejarah-kota-depok/|title=Sejarah Kota Depok|last=Storyteller|website=Histori|language=en-US|accessdate=2023-02-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220093929/https://histori.id/sejarah-kota-depok/ |date=2023-02-20 }}&lt;/ref&gt; Ngaran marga-marga ti turunan Walanda katempo ti tukangeun ngaran turunanana tepi ka danget ieu, kawas: 

# Jonathans
# Laurens
# Bacas
# Loen
# Soedira
# Isakh
# Samuel
# Leander
# Joseph
# Tholense
# Jacob
# Zadokh
Pamaréntahan Hindia Belanda ngajirim taneuh partikelir kasebat barobah kaayaan ''Gementee Bestuur''. Wilayah kasebat ngabogaan pamaréntahan tersendiri nu wanci harita kawas republik mini. Pabiayaan kikiping organisasi dicekel ku pajeg anu ditetepkeun pamarentah republik mini kasebat, dipibanda ti kenging tatanen sarta perkebunan. Taun 1871 Pamaréntah Walanda ngijinan wewengkon Dépok mekarkeun pamaréntahan sarta présiden sorangan satingkat jeung ''Gemeente'' (Desa Otonom). Kaputusan kasebat lumangsung dugi warsih 1942. ''Gemeente'' Dépok diparéntah ku saurang présiden minangka awak pamaréntahan pangluhurna. Handapeun éta aya kacamatan anu nyekel mandat (9 mandor) sarta dibantuan ku para Pangcalang Pulisi Desa sarta Kumitir atawa Menteri Lumbung. Wewengkon teritorial ''Gemeente'' Depok ngawengku 1.244 Ha. Nanging dihapus dina warsih 1952 sanggeus lumangsung jangji-pasini pelepasan hak antara Pamaré ntah RI kalawan pupuhu ''Gemeente'' Depok, nanging henteu kaasup taneuh-taneuh ''[[Elgendom|Eigendom]]'' sarta sababaraha hak lianna. &lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Saprak wanci éta, dimimitian pamaréntahan Kacamatan Dépok anu aya dina lingkungan Kewedanaan (Pembantu Bupati) wilayah Parung, anu ngawengku 21 désa. 

''Eigendom'' mangrupa istilah anu aya saprak jaman pangjajahan kolonial Walanda. ''Eigendom'' diartikeun minangka hak kapimilik hiji jalma luhureun sabidang taneuh. ''Eigendom'' dibedakeun barobah kaayaan 2 rupi, nyaéta ''eigendom'' dawam sarta ''eigendom verponding''. ''Eigendom'' dawam nyaéta taneuh anu ngabogaan status hak miboga dina jaman kolonial Walanda, di mana ''eigendom'' ieu ngan tiasa kagaduh ku jalmi Eropa sarta Timur, ka pribumi ogé mun bisa ngabogaan ''eigendom'' kalawan status ''agrarische eigendom''.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mh.uma.ac.id/pengertian-eigendom-dan-konversinya/|title=Pengertian Eigendom dan Konversinya|last=admin|website=Program Studi Magister Ilmu Hukum Terbaik di Sumut|language=en-US|accessdate=2023-02-23}}&lt;/ref&gt; 

''Agrarische eigendom'' nyaéta hak kapimilik taneuh husus jang pribumi dibarung kalawan sarat pembatasan ngeunaan kawajiban ka nagara atawa désa sakumaha katangtuan dina Pasal 51 ayat 7 ''Indische Staatregeling''. Sedengkeun, ''verponding'' nyaéta serat tagihan pajeg luhur taneuh dan atawa wangunan anu ayeuna disebut kalawan Surat Pemberitahuan Pajak Terhutang Pajak Bumi dan Bangunan (anu disebut oge SPPT-PBB). Dumasar perkara éta, ''eigendom verponding'' diartikeun minangka hak kapimilik taneuh anu ngan bisa dibuktikeun kalawan ''verponding'' atawa buktos tagihan pajeg. Aya deui istilah ''grondkaart'' anu mangrupa hiji gambar lahan anu dipigawé pikeun nunjuk hiji objék lahan kalawan wangkid-wangkid nu tangtu anu kacutat diluhureuna.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; 

====== Jaman Orde Baru ======
Kota Dépok dimimitian ti hiji kacamatan anu aya di lingkungan Kawedanan (Asistén Bupati) wilayah Parung Kabupaten Bogor. Dina warsih 1976 padumukan mimiti diwangun saé ku Perum Perumnas atawa pengembang anu saterusna dituturkeun kalawan diwangun na kampus Universitas Indonesia (UI), sarta ningkatnya aktipitas niaga jeung jasa anu beuki pesat ku kituna diperlukeun kecepatan pangladen.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.depok.go.id/sejarah|title=Portal Resmi Pemerintah Kota Depok|website=www.depok.go.id|accessdate=2023-02-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308221451/https://www.depok.go.id/sejarah |date=2022-03-08 }}&lt;/ref&gt;

Dina warsih 1976 oge ngaliwatan proyek padumukan nasional di éra Orde Baru diwangun Perumnas Dépok I sarta Perumnas Dépok II. Pangwangunan kasebat memicu hal mekar Dépok anu langkung pesat ku kituna ahirna dina warsih 1981 pamarentah nyieun dayeuh Administratip Dépok anu peresmianna dipigawé ping 18 Maret 1982 ku Menteri Dalam Nagri, Amir Machmud.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Mekarna Kota Dépok anu kitu énggal robah sabab aya perhatian ti Pamaréntah Orde Baru. Menteri jero nagara basa éta, Amir Machmud, mimiti nyieun kajian kanaékan status Kacamatan Dépok robah kaayaan jadi Kota Administratip. Kanaékan status Kota Depok dipigawé supados pangwangunan langkung tertata sarta puseur minangka dayeuh pikahareupeun, tinimbang dikokolakeun sapinuhna ku Dayeuh Bogor anu ngan minangka kacamatan anu dipingpin ku Camat.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Pembentukan Kota Administratip Dépok dipigawé ku Menteri jero nagara Amir Machmud sakaligus ngistrénan Wali Dayeuh Administratip anu kahiji, nyaéta Mochammad Rukasah Suradimadja ku Gubernur Jawa Kulon, Aang Kunaefi. Di mimiti warsih 1999, Kota Administratip Dépok dimekarkeun sarta sakumna désa bagentos status barobah kaayaan Kalurahan. Kenging pemekaran wilayah kasebat diwangun ti 3 (tilu) Kacamatan sarta 17 (tujuh welas) désa,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kabar24.bisnis.com/read/20221113/15/1597596/asal-usul-nama-dan-sejarah-kota-depok-kota-yang-punya-fenomena-unik|title=Asal Usul Nama dan Sejarah Kota Depok, Kota yang Punya Fenomena Unik|website=Bisnis.com|language=id|accessdate=2023-02-20}}&lt;/ref&gt; nyaéta:

* Kecamatan Pancoran Mas, lobana 6 (genep) kelurahan, nyaéta: Kelurahan Dépok, Kelurahan Dépok Jaya, Kelurahan Mampang, Kelurahan Pancoran Mas, Kelurahan Rangkapan Jaya, jeung Kelurahan Rangkapan Jaya Baru.
* Kecamatan Beji ayana 6 (genep) kelurahan, nyaéta: Kelurahan Beji, Kelurahan Beji Timur, Kelurahan Pondok Cina, Kelurahan Kemiri Muka, Kelurahan Kukusan, jeung Kelurahan Tanah Baru.
* Kecamatan Sukmajaya, lobana 11 (sawelas) kelurahan, nyaéta: Kelurahan Sukmajaya, Kelurahan Sukamaju, Kelurahan Mekar Jaya, Kelurahan Abadi Jaya, Kelurahan Bakti Jaya, Kelurahan Cisalak, Kelurahan Kalibaru, Kelurahan Kalimulya, Kelurahan Cilodong, Kelurahan     Jati Mulya, jeung Kelurahan Tirta Jaya.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
Majuna ieu dayeuh teu pegat tina tungtutan aspirasi warga nu beuki nyedek supados Kota Administratip Dépok ditaékkeun statusna robah kaayaan Kotamadya kalawan harepan pangladena robah jadi leuwih maksimal. Di sisi lain, Pamaréntah Kabupaten Bogor jeung  Pamaréntah Propinsi Jawa Barat nengetan hal mekar kasebat, sarta ngusulkeun ka Pamaréntah Pusat ogé ka Dewan Wawakil Rahayat Wewengkon (DPRD).&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Proses ahirna dina ping 20 April 1999, dumasar Undang-Undang No.15 Taun 1999, Kota Dépok diresmikeun robah kaayaan Kotamadya Wewengkon Tk. II Dépok. Peresmian pembentukan Kotamadya Wewengkon Tk.II Dépok dipigawé dina ping 27 April 1999 babarengan kalawan Pelantikan Pajabat Walikotamadya Wewengkon Tk. II Dépok wanci éta, Drs. H. Badrul Kamal, anu nyekel kalungguhan minangka Walikota Administratip Dépok.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://megapolitan.kompas.com/read/2021/04/27/12490511/sejarah-hari-ini-22-tahun-terbentuknya-kota-depok-dan-kisah-si-tuan-tanah|title=Sejarah Hari Ini: 22 Tahun Terbentuknya Kota Depok dan Kisah Si Tuan Tanah Belanda Halaman all|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|language=id|accessdate=2023-02-20}}&lt;/ref&gt; Dina warsih 1999 ieu, ngaliwatan Undang-Undang Ngeunaan Pembentukan Kotamadya Wewengkon Tingkat II Depok sarta Kotamadya Wewengkon Tingkat II Cilegon, Depok ningkat statusna barobah kaayaan Kotamadya atawa Dayeuh.

Momentum peresmian Kotamadya Wewengkon Tk. II Dépok sarta pelantikan pajabat Walikotamadya Wewengkon Tk. II Dépok wanci éta, dijadikeun hiji landasan anu bersejarah jang dijadikeun poe jadina Kota Dépok. Dumasar Undang-Undang Nomer 15 Taun 1999, Wilayah Dayeuh Dépok ngawengku wilayah Administratip Kota Dépok tina 3 (tilu) kacamatan, katambahan sawaréh wilayah Kabupaten Wewengkon Tingkat II Bogor, anu ngawengku:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* Kacamatan Cimanggis, lobana 1 (hiji) kelurahan jeung 12 (dua welas) desa, nyaéta: Kelurahan Cilangkap, Désa Pasir Gunung Selatan, Désa Tugu, Désa Mekarsari, Désa Cisalak Pasar, Désa Curug, Désa Harjamukti, Désa Sukatani, Désa Sukamaju Baru, Désa     Cijajar, Désa Cimpaeun, jeung Désa Leuwinanggung.
* Kacamatan Sawangan, nu lobana 14 (opat welas) désa, yaitu: Désa Sawangan, Désa Sawangan Baru, Désa Cinangka, Désa Kedaung, Désa Serua, Désa Pondok Petir, Désa Curug, Désa Bojong Sari, Désa Bojong Sari Baru, Désa Duren Seribu, Désa Duren Mekar,     Desa Pengasinan Désa Bedahan, jeung Désa Pasir Putih
* Kacamatan Limo nu lobana 8 (dalapan) Désa, nyaeta: Désa Limo, Désa Meruyung, Désa Cinere, Désa Gandul, Désa Pangkalan Jati, Désa Pangkalan Jati Baru, Désa Krukut, jeung Désa Grogol.
* Katambah deui 5 (lima) Désa ti Kecamatan Bojong Gede, nyaeta: Désa Cipayung, Désa Cipayung Jaya, Désa Ratu Jaya, Désa Pondok Terong, jeung Désa Pondok Jaya.
== Démograpi ==

=== Suku bangsa ===
Karakteristik suku bangsa nu nyicingan Kota Dépok ngabogaan keberagaman. Dumasar data sensus nu nyicingan Indonesia 2000. Kalolobaan nu nyicingan Kota Dépok nyaéta suku Betawi, Jawa, sarta Sunda. Jumlah anu signipikan ogé asalna ti suku Batak, sarta Minangkabau. Rupi-rupi suku bangsa di Kota Dépok mangaruhan béda budaya sarta adat istiadat balaréa. Katut nyaéta lobana nu nyicingan Dayeuh Dépok dumasar suku bangsa luyu data sénsus nu nyicingan warsih 2000;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

 {| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
! style=&quot;background:#E0F0FF;&quot; |No
! style=&quot;background:#E0F0FF;&quot; |Suku
! style=&quot;background:#E0F0FF;&quot; |Jumlah [[2000]]
! style=&quot;background:#E0F0FF;&quot; |%
|-
! style=&quot;text-align: left;&quot; | 1
! style=&quot;text-align: left;&quot; |[[Suku Betawi|Betawi]]
! style=&quot;text-align: right;&quot; | 390.419
! style=&quot;text-align: right;&quot; | 34,20%
|-
| 2
| [[Suku Jawa|Jawa]]
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 320.770
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 28,10%
|-
| 3
| [[Suku Sunda|Sunda]]
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 292.706
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 25,65%
|-
| 4
| [[Suku Batak|Batak]]
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 32.776
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2,87%
|-
| 5
| [[Orang Minangkabau|Minangkabau]]
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 26.928
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 2,36%
|-
| 6
| [[Tionghoa-Indonesia|Tionghoa]]
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 3.383
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 0,30%
|-
| 7
| [[Suku Cirebon|Cirebon]]
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 833
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 0,07%
|-
| 8
| ''Suku lainnya''
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 73.601
| style=&quot;text-align: right;&quot; | 6,45%
|-
! colspan=&quot;2&quot;|Kota Depok
! style=&quot;text-align: right;&quot; | 1.141.416
! style=&quot;text-align: right;&quot; | 100%
|-
|}

== Walikota ==

* [[Moch. Rukasah Suradimadja]] (1982-1984)
* [[M. I. Tamdjid]] (1984-1988)
Mochammad Ibid Tamdjid, nyaéta nu wanci mangsa Orde Baru kungsi nyekel kalungguhan Kepala Dinas Perhubungan nu mana baheula disebut DLLAJR. Ibid kungsi diwawancara di mana manéhna ngomong “Yah, ngaranna pagawéan, lamun dianggap abot nya abot, lamun dianggap hampang nya hampang. Gumantung saha anu ngajalankeun. Saestuna di manten ogé sami waé. Anu disebut ngaladénan balarea sakedahna maksimal dina bakti ka balarea,&quot; cenah. Sabenerna Dines anu dipingpinna nyaéta salah sahiji dines anu nu mawi rarepot sarta patali jeung saniskanten lapisan balarea, mimiti ti supir angkot dugi pajabat luhur wewengkon. Saleresna pengurusan angkot biasana henteu dipigawe ku nu bogana sorangan nanging ku supirna. Pamingpin nu boga jujuluk “tahu beres” ieu méré nyaho margi kitu seueur anu kudu dilayanan, wanci gawéna barobah kaayaan paos. Ti isuk dugi magrib.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Apa Siapa Orang Sunda|url=https://books.google.co.id/books?id=Yb-lDwAAQBAJ&amp;pg=PA195&amp;lpg=PA195&amp;dq=mochammad+ibid+tamdjid&amp;source=bl&amp;ots=0Du1q9jxSD&amp;sig=ACfU3U0dJdpIEmqJK4pvk5hBvLWKc9vYkA&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi35oLej47xAhXg4nMBHXZDDXsQ6AEwCnoECA0QAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher=Dunia Pustaka Jaya|date=2003-12-01|isbn=978-979-419-980-0|language=id|first=Ajip|last=Rosidi}}&lt;/ref&gt; 

Sateuacan barobah kaayaan jadi kepala dinas, lulusan APDN warsih 1970 kasebat nyepeng kalungguhan minangka Irban Sospol. Saprak lulus ti APDN, karir salaki ti Etty Rohaeti ieu henteu lésot ti lingkungan Pemda Jabar. Robah kaayaan ieu ajudan gubernur Mashudi dugi Solihin dina mangsa mimiti karierna. Ibid kantos robah kaayaan Mantri Pulisi dugi Sekretaris Dewan DPRD Cirebon. Margi lila di Cirebon alumnus SMA Pasundan ieu ngusulkeun ka Gubernur supaya dialihtugaskeun. Bongbolongana disatujuan ku kituna manéhna diangkat janten Wedana Cibinong Bogor, anu saterusna nganteurkeun manéhna jadi Walikota Depok dugi 1989. Lajeng, manéhna kantos nyekel kalungguhan minangka Wedana Ciparay sarta Sekwilda Kabupaten Bandung, saacan robah jabatan jadi Irban Sospol. Sigana pancén minangka pamongpraja geus robah kaayaan panggero jiwa kanggo lalaki anu wedal di kulawargi TNI-AU ieu. Padahal kahayang mimitina hayang jadi jaksa. Sanggem kolotna nanggepan cita-cita eta, “Tangkal jengkol waé embung janten padung jaksa.” Nanging manéhna saterusna angger neruskeun kuliahna di Fakultas Hukum, di sinjang di APDN. Sanaos ahirna ngan bérés di APDN. Manéhna kungsi meunang pancen diajar di Institut Ilmu Pamaréntahan dina 1974. Walikota anu wanci mahasiswana aktip di IMABA sarta DAMAS ieu, ogé aktipis KAMI dina warsih 1966 sabot numbungkeun Orde Lama.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Apa Siapa Orang Sunda|url=https://books.google.co.id/books?id=Yb-lDwAAQBAJ&amp;pg=PA195&amp;lpg=PA195&amp;dq=mochammad+ibid+tamdjid&amp;source=bl&amp;ots=0Du1q9jxSD&amp;sig=ACfU3U0dJdpIEmqJK4pvk5hBvLWKc9vYkA&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi35oLej47xAhXg4nMBHXZDDXsQ6AEwCnoECA0QAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher=Dunia Pustaka Jaya|date=2003-12-01|isbn=978-979-419-980-0|language=id|first=Ajip|last=Rosidi}}&lt;/ref&gt;
* [[Abdul Wachyan]] (1988-1991)
* [[Sofyan Safari Hamim]] (1992-1996)
* [[Badrul Kamal]] (1997-2005)
Ramana Badrul Kamal, Yahya Sudjai henteu purun putrana ngan mikawanoh atikan pasantrén, mangka saprak leutik kénéh Badrul Kamal ti Bogor kasebat paméakana dikirim ka Sakola Rahayat anu kanggo golongan kira-kira anu patali na nuju séjén. Bebas Sakola Rahayat (SR), Badrul Kamal neruskeun Sakola SMP Negeri 1 Bogor sarta SMA Negeri 1 Bogor. Di sakola ieu pisan “jiwa kepamingpinan” Badrul Kamal mimiti dipikawanoh ku babaturana. Rupa-rupa organisasi kepemudaan paméakanna robah kaayaan ku manéhna geus istilahna mah “kawah candradimuka” kahiji jang dirina. Kitu deui tuluy kalawan Badrul Kamal anu aktip ogé di KAPPI Bogor. Badrul Kamal atawa anu pengker kalintang sohor ku ngaran “BK” kaasup tingkatan “66” anu aktip di wilayah Bogor, saangkatan kalawan politikus Akbar Tanjung. Jiwa kapamingpinana sumawonten kadéngé dugi ka wilayah Jakarta. Tak carang sabot Jakarta merlukeun pangrojong gerakan nonoman, mangka Badrul Kamal inohong anu osok dihubungan pikeun sina dipénta bantuan.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://p2k.unkris.ac.id/en3/2-3073-2962/Badrul-Kamal_187982_p2k-unkris.html|title=Badrul Kamal {{!}} UNKRIS {{!}} Center of Studies|website=p2k.unkris.ac.id|accessdate=2023-02-24}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Third Debate for the 2020 Depok Mayoral Election.jpg|kiri|jmpl|Acara Debat Pamilon Walikota Depok]]
Lalampahan karir Badrul Kamal mimitina dina warsih 1966-1970 diajar di Akademi Pemerintahan Dalam Negeri (APDN), anu paméakana ngajadikeun titik mimiti dirina jang mitembeyan karier birokrat. Lulus ti APDN warsih 1970, Badrul Kamal mitembeyan karier birokrat jadi Pajabat Menteri Pamongpraja di Kacamatan Cigudeg Bogor. Anu pengker kalintang warsih 1972 robah kaayaan jadi Pajabat Camat Cigudeg. Sataun anu pengker kalintang Badrul Kamal dipercaya ngarobah kaayaan Camat Ciawi. Warsih 1982 barobah kaayaan Pjbt. Kabid Ekonomi Bappeda sarta sataun anu pengker kalintang Pjbt. Kabid Ekonomi Bapedda. Karirna beuki ningkat saprak warsih 1988 dipercaya nyekel Sekretaris Bappeda (hiji posisi anu mawi stratégis dina jamana). Warsih 1991-1993 Badrul Kamal dipercaya ngarobah kaayaan Pybt. Kepala Dinas Pekerjaan Umum Pemda Bogor. Sarta paméakana warsih 1994 anjeunna dipercaya barobah kaayaan Plt. Sekwilda (ayeuna mah ngarana sekda) Kabupaten Bogor. Pangalaman paos di birokrasi ieu pisan anu méasakkeun Badrul Kamal jadi sosok pamingpin anu mikawanoh sacara jero seluk-beluk birokrasi.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Warsih 1997 kalawan pesatna Dépok pikeun salah sahiji distrik di Kabupatén Bogor harita, geus waktuna diarahkeun pikeun hiji dayeuh satelit anu tiasa tangtung sorangan. Mangka dimimitian rupa-rupa rencana stratégis jang ngajadikeun Kota Dépok pikeun wilayah anu bisa tangtung sorangan. Kanggo ngajaga eta sakumna, henteu ngagaduhan pilihan lain, mangka Bupati Bogor nunjuk sosok birokrat aktipis anu boga pangalaman, nyaéta Badrul Kamal nu jadi nyekel posisi Walikota Administratif Dépok. Tonggak pajuangan dimimitian saprak Badrul Kamal ngarobah kaayaan Walikota Administratif Dépok, sauntuyan perencanaan strategis dayeuh anu tiasa tangtung sorangan diembarkeun. Pameakan na tilu warsih anu pengker kalintang benerna ping 27 April 1999, dumasar Undang-Undang Nomer 15/1999 Ngeunaan Pembentukan Kotamadya Dépok Sarta Cilegon, mangka resmi Dépok robah kaayaan jadi dayeuh nu mandiri. Ku pajuanganna anu dirojong ku jajaran birokrasi, Dépok anu keur harita can mandiri dina warsih 2000 milih pamingpinna sorangan.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
[[Gambar:Tugu selamat datang dikota depok.jpg|jmpl|Tugu Wilujeng Sumping di Kota Depok]]
Geus kitu, masyarakat Dépok purun pengabdian Badrul Kamal dituluykeun, mangka kapetona Badrul Kamal tuluy nyekel posisi walikota Dépok kahiji dina warsih 2000-2005. Geliat Kota Dépok mekar sarta balarea guyup ngahiji kalawan pamingpinna kanggo ngadegkeun dayeuh nu maju. Mangka dayeuh anu anyar wedal kasebat dina wengkuan wanci lima warsih (thn 2000-2005) geus ngajanggelek barobah kaayaan tepi ka danget ieu bisa pesat Dépok minangka dayeuh anu bisa tangtung sorangan. Kapamingpinan Badrul Kamal nyieun terobosan anyar kalawan lembaga lainna. Sakola-sakola diwangun, puskésmas diwangun, jalan-jalan dibenerkeun, sumawonten Jalan Juanda anu barobah kaayaan kareueus tepi ka ayeuna diwangun dina warsih ka 3 wanci pamaréntahan Badrul Kamal. Pikeun nyegah gancangna pertumbuhan kalahiran jeung ngadukung pertumbuhan ékonomi masyarakat, dina warsih éta deui diembarkeun pangwangunan buku jalan tol. Peruntukan buku jalan tol ieu pisan anu direncanakeun dina perencanaan kelola rohangan tata wilayah Kota Dépok. Pikeun ngacumponan rencana éta anu pengker kalintang dijieun &quot;Panitia Husus RT RW Kota Depok 2000-2010&quot; anu dipingpin ku Agus Sutondo.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Mangka ku para RT RW Dayeuh Dépok 2000-2010, pameakana perencanaan buku Jalan Tol Cinéré-Jagorawi sarta rencana buku jalan tol Depok-Antasari bisa kabiruyungan anu engkena bade nyambungkeun wilayah Jakarta, Depok sarta Bogor. Tingkat perekonomian tumuwuh di luhur rata-rata tingkat nasional. Masyarakat hirup dina dunya toleransi. Kota Depok anu plural ditempo tina rupa-rupa masyarakatna sumawonten bisa diitung “Indonesia Mini” sabab loba wargana tina asal nu teu sarua, kabeh wargana meunangkeun perlakuan anu sami. Badrul Kamal nu mangrupa pamingpin tangtung di luhur sakumna golongan. Nanging naon tanagi wanci lima warsih enggal teuing kanggo ngudag ketertinggalan Dépok di wilayah nu jadi seundak ibukota ieu nagara. Warsih 2005 Badrul Kamal mungkas pengabdian na anu kahiji. Dépok ayeuna geus milih pamingpin anu anyar.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

* [[Nur Mahmudi Ismail]] (2005-2010; 2010-2015)
[[Gambar:Mayor of Depok Nur Mahmudi Ismail.jpg|kiri|jmpl|Walikota Depok Harita Nur Mahmudi Ismail]]
Ngaran lengkep jeung gelarna nyaéta, Dr. Ir. H. Nur Mahmudi Ismail, Msc. (kalahiran di Kediri,11 Nopember 1961) nyaeta saurang ilmuwan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://langit7.id/read/3732/1/mantan-walikota-depok-nur-mahmudi-ismail-dikukuhkan-jadi-profesor-1631142577|title=Mantan Walikota Depok Nur Mahmudi Ismail Dikukuhkan Jadi Profesor|website=Langit7.id|language=id-ID|accessdate=2023-02-24}}&lt;/ref&gt; pangan sarta politikus Indonesia ti Partai Keadilan Sejahtera. Ditempo tina gelarna,  Nur Mahmudi Ismail meunangkeun gelar ''Master of Science'' (M.Sc) di bidang téknologi pangan ti ''Food and Science Technology'' di Texas, Amerika di widang teknologi pangan dihontal kalawan prédikat ''[[cumlaude]]''. Istilah c''umlaude'' asalna ti Basa Latin anu hartina kalawan pangaleman mangrupa predikat anu dijeung pikeun mahasiswa anu meunangkeun peunteun nyongcolang, peunteun kasebat kaasup peunteun sadaya seméster anu geus dibeunangkeun basa kuliah sarta kedah lulus pas wanci teu meunang leuwih ti opat taun. Ieu pisan alesan naha lulus kalawan predikat ''cumlaude'' perlu disiapkeun ti mimiti.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://campus.quipper.com/kampuspedia/cumlaude|title=Cumlaude - Definisi dan Pengertianya|website=Quipper Campus|language=id-ID|accessdate=2023-02-25}}&lt;/ref&gt; 

Dina konteks atikan, ''cumlaude'' nyaéta prédikat pangaleman anu dijieun di paguron luhur ka mahasiswa anu meunang peunteun di luhur rata-rata. Biasana mah leuwih ti 3,5 nu matak ''cumlaude'' dijieun deui bédana antara ''summa cumlaude, magna cumlaude,'' jeung ''cumlaude'' wungkul.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.teknik.unpas.ac.id/blogs/apa-itu-cumlaude-dalam-kuliah/|title=Apa itu Cumlaude dalam Kuliah ? - Fakultas Teknik|website=www.teknik.unpas.ac.id|accessdate=2023-02-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225065659/https://www.teknik.unpas.ac.id/blogs/apa-itu-cumlaude-dalam-kuliah/ |date=2023-02-25 }}&lt;/ref&gt;Gelar doktor di widang teknologi pangan ditampa ti kampus anu sarua. Sanggeus lulus Nur Mahmudi ngaleukeunan dunya atikan minangka dosén sarta peneliti di Badan Pengkajian sarta Penerapan Teknologi (BPPT). Minangka peneliti Nur Mahmudi ahli di widang perméntasi susu sarta pengolahan daging.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite web|url=http://muspera.menlhk.go.id/Artikel/biografi/12|title=Kementerian Lingkungan Hidup dan Kehutanan Republik Indonesia|website=muspera.menlhk.go.id|accessdate=2023-02-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225020024/http://muspera.menlhk.go.id/Artikel/biografi/12 |date=2023-02-25 }}&lt;/ref&gt;

Saprak ngora kénéh ieu salaki Nur Azizah Tamhid geus dalit kalawan dunya pergerakan, utamana pergerakan mahasiswa Islam di kampus. Aktipitasna di organisasi beuki ningkat kalawan hal mekar gerakan aktiptas keislaman anu beuki marak di tanah air dina mimiti warsih 1990-an. Sumawonten posisina minangka dosen di sababaraha paguron luhur midamel raramatna beuki lega.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

Dina warsih 1998 Nur Mahmudi sarta sajumlah aktipis lain kalibet dina pamadegan Partai Keadilan. Nur Mahmudi ditunjuk minangka Presiden Partai Keadilan kahiji. Dina Pemilihan Umum warsih 1999, Nur Mahmudi kapeto minangka anggota DPR RI. Sabat anyar ngajalanan pancén minangka anggota Déwan, Presiden Abdurrahman Wahid nunjukna minangka Menteri Kahutanan sarta Perkebunan dina Kabinét Persatuan Nasional. Sanggeus kapeto minangka menteri, Nur Mahmudi mundurkeun diri ti kalungguhan Presiden Partai Keadilan. Nur Mahmudi mangrupa Menteri Kahutanan sarta Perkebunan kahiji anu dipilih dumasar wiwaha pulitik. Kasang pengker ieu migawé sajumlah kawijakan anu dicokot bénten kalawan pendahuluna anu leuwih boga muatan teknis. Dina wanci Nur Mahmudi nyekel kalungguhan minangka Menteri Kehutanan sarta Perkebunan kungsi lumangsung ngahijikeun Departemen Kehutanan sarta Departemen Pertanian. Minangka konsékuensina mangka présiden wanci éta nyaéta Abdurrahman Wahid nurunkeun Nur Mahmudi minangka Menteri Muda Kehutanan ngaliwatan Kaputusan Présiden Nomer 234/M Warsih 2000 dina sasih Agustus. Nanging kalungguhan ieu ngan diemban salila kurang leuwih tilu bulan, margi dina Nopémber Présiden Abdurrahman Wahid megatkeun pemisahan balik Departemén Kehutanan sarta Departemén Pertanian.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

Ngaranna balik wedal ka umum sanggeus dina warsih 2005 manéhna nyalonkeun diri minangka Calon Walikota Dépok sapasang pamilon kalawan Yuyun Wirasaputra. Di warsih kasebat, wasta Nur Mahmudi sarta Yuyun saleresna geus meunang pemilu walikota anu dilaksanakeun dina 26 Juni 2005 kalawan peroléhan soanten sagedé 43,9%. Maranéhanana ditetepkeun minangka pinunjul ku KPUD Dépok dina 6 Juli 2005. Nanging pengesahan kameunang maranéhanana terganjal sanggeus lawana, pasangan Badrul Kamal sarta Syihabuddin Achmad ngusulkeun gugatan ka Pengadilan Tinggi Jawa Barat. Dumasar kaputusan Pengadilan Tinggi kasebat, pasangan Badrul sarta Syihabudin dinyatakeun minangka pinunjul pemilukada Dépok. Perkara nu sarua ogé ditetepkeun ku Mahkamah Agung basa Nur Mahmudi sarta Yuyun ngusulkeun banding. Kalawan dibantuan KPUD Dépok, Mahkamah Agung saterusna megatkeun yén pinunjul pemilu nyaéta pasangan Nur Mahmudi-Yuyun.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Manehna nyekel kalungguhan minangka Walikota Depok periode 2005-2010 sapasang kalawan Yuyun Wirasaputra. Dina Pilkada Depok 2010 maju nyalonkeun balik minangka rék robah kaayaan Walikota Depok kalawan nomer urut 3 jeung Sekretaris MUI Dépok nyaeta KH. Dr. Idris Abdus Shomad M.A. Bapa tilu anak ieu mitembeyan karir politik luhur pangrojong dikungan babatur politikna kalawan ditunjuk minangka Présiden ku jajaran pangurus Partai Keadilan dina warsih 1999. Pancén abot langsung kudu dibéréskeun, Partai Keadilan minangka partai anyar anu ditungtut pikeun éksis dina kancah perpolitikan multipartai di éra repormasi kasebat. Pancén anu dibawa jang ngamajukeun partai anyar ieu tetela sanggem ngabantun perkara anu signipikan. Dina wanci kirang ti sataun, Partai Keadilan junun ngahimpun soanten rahayat Indonésia saloba hiji palih sarta nempatkeun tujuh jalmi wawakil na di DPR RI sarta 190-an kader nyongcolang na di DPRD I sarta II di sakumna Indonésia.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.merdeka.com/nur-mahmudi-ismail/profil|title=Profil - Nur Mahmudi Ismail|website=merdeka.com|language=en|accessdate=2023-02-25}}&lt;/ref&gt;

Tilas Walikota Depok dua periodé warsih 2006-2016, Nur Mahmudi Ismail dipengkuhkeun ku Badan Risét dan Inovasi Nasional (BRIN) minangka Profesor Riset Widang Teknologi Pascapanén. Jeung dua calon profesor lain, Irhan Febijanto sarta Iwan Gunawan Tejakusuma, Nur Mahmudi dikukuhkeun di Auditorium Soemitro Djojohadikoesoemo, Badan Risét dan Inovasi Nasional (BRIN), Jakarta. Dina orasi pengukuhan guru besarna, Nur Mahmudi nepikeun makalah dijudulan &quot;Inovasi Pengolahan Pangan untuk Peningkatan Penyediaan dan Konsumsi Pangan di Indonesia.&quot; Salakina Ibu Nur Azizah ieu miharepkeun, gelar propésor anu diamanatkeun ka salakina bisa méré mangpaat jang umat. Lalaki anu wedal sarta tumuwuh gedé di kulawargi patani ieu dipengkuhkeun minangka propésor riset di Auditorium Soemitro Djojohadikoesoemo, Gedong B.J Habibie, Jakarta Pusat taun 2021.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wartakota.tribunnews.com/2021/09/09/nur-mahmudi-raih-profesor-riset-bidang-teknologi-pascapanen-ketahanan-pangan-nasional-belum-kokoh|title=Nur Mahmudi Raih Profesor Riset Bidang Teknologi Pascapanen, Ketahanan Pangan Nasional Belum Kokoh|website=Wartakotalive.com|language=id-ID|accessdate=2023-02-25}}&lt;/ref&gt;

Wanci dipanggihan di imahna anu tempatna Griya Tugu Asri, Cimanggis, Dépok, Jawa Barat, Nur Mahmudi ngomong, salila 20 warsih pamungkas Indonesia atos nelantarkeun bahan pangan rata-rata saloba 23-48 juta ton perwarsih mangrupi ''Food Loss and Waste'' (FLW). Sedengkeun ''Food Loss'' (FL) anu manéhna maksad nyaéta kaleungitan pangan saprak babak panén, pascapanén, pengolahan sarta pengemasan. Samentara ''Food Waste'' (FW) nyaéta kaleungitan pangan dina babak distribusi, pamasaran, penyajian sarta konsumsi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://langit7.id/read/3732/1/mantan-walikota-depok-nur-mahmudi-ismail-dikukuhkan-jadi-profesor-1631142577|title=Mantan Walikota Depok Nur Mahmudi Ismail Dikukuhkan Jadi Profesor|website=Langit7.id|language=id-ID|accessdate=2023-02-25}}&lt;/ref&gt;

Ti Badan Perencanaan Pangwangunan Nasional warsih 2021, jumlah ieu sacara signipikan ngurangan penyediaan pangan ku kituna tiasa matak lemah ketahanan pangan di Indonesia, ceuk Nur Mahmudi basa 2021 kaliwat. Nur Mahmudi ngomong, nyutat laporan ti ''Hunger Map'' warsih 2020, aya kénéh 5-14,9% nu nyicingan Indonesia anu ngalaman kalaparan. Nur Mahmudi méré kajéntrean, musibah kalaparan ieu jalaran ku lemahna pengolahan, distribusi sarta pamasaran pascapanén. Manéhna oge masihan conto, dina warsih 2018 aya 95.000 ton pinareup anu henteu dikokolakeun barobah kaayaan produk pangan, nanging barobah kaayaan parab ingon-ingon. Jumlah 95.000 ton pinareup para paternak kasebat dikokolakeun barobah kaayaan kéju saeutikna 10% rék ngahasilkeun sakaligus ngaronjatkeun penyediaan kéju nasional saloba 9.500 ton.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;

* [[Mohammad Idris]] (2015-ayeuna)
[[Gambar:Mohammad Idris - Depok.png|jmpl|Mohammad Idris]]
Mohammad Idris nyaéta Wali Kota Dépok periodé 2016-2021 sarta 2021-2026. Dina période ayeuna, Mohammad Idris sapasang pamilon kalawan Imam Budi Hartono. Maranehanana kenging 55,54% soanten Pilkada Kota Dépok 2020, ngéléhkeun pasangan calon Pradi-Afifah.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabar.inews.id/berita/profil-mohammad-idris-wali-kota-depok-dari-dosen-terjun-ke-dunia-politik|title=Profil Mohammad Idris, Wali Kota Depok, dari Dosen Terjun ke Dunia Politik|website=iNews.ID|language=id|accessdate=2023-02-25}}&lt;/ref&gt; Mohammad Idris nu mangrupa politikus Partai Keadilan Sejahtera (PKS) anu kiwari janten jalmi nomer hiji di Kota Depok. Minangka Walikota, jalmi nomer hiji anu milu ngarobah beungeut Kota Depok kalawan sagala rupa wangunan luhur tingkat ieu tetela ngabogaan harta nu geus didata ku lembaga nu patalian jeung data harta banda. Ceuk data Lembaga Kekayaan Harta Pejabat Negara (LHKPN), Mohammad Idris ngalaporkeun harta bandana dina 21 Maret 2022 kaliwat. Manehna kacatet boga harta banda ngahontal 6 milyar leuwih.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.suara.com/news/2022/12/14/101548/profil-mohammad-idris-wali-kota-depok-yang-ngotot-relokasi-sdn-pocin-1-ternyata-punya-harta-rp63-m|title=Profil Mohammad Idris, Wali Kota Depok yang Ngotot Relokasi SDN Pocin 1 Ternyata Punya Harta Rp6,3 M|website=suara.com|language=id|accessdate=2023-02-25}}&lt;/ref&gt; Harta banda Mohammad Idris mangrupi taneuh sarta wangunan anu aya di Depok ngahontal Rp 4.582.002.000. Sajaba ti eta Mohammad Idris oge ngalaporkeun sababaraha tumpakan roda opat jeung roda dua seperti mobil sarta motor kalawan pangaos Rp70 juta - Rp 500 jutaan ku kituna total na ngahontal Rp 1.091.000.000. Mohammad Idris oge ngalaporkeun harta lianna saajén Rp1.550.000, kas sarta sarimbag kas saajen Rp641.957.495. Teu kacutat boga hutang piutang, Mohammad Idris boga total harta banda ngahontal Rp6.316.509.495 atawa 6,3 Miliar.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

Mohammad Idris wedal di Jakarta, 25 Juli 1961, kolotna nyaeta Abdul Shomad sarta Yumani binti Sholeh. Anjeunna wedal di golongan kulawargi religius. Akina mangrupa ajengan kakoncara di Beji, Depok, nyaeta Kyai Haji Hasbi. Mohammad Idris sakola di SD Matraman Wadas sarta lulus dina 1974. Saterusna, Mohammad Idris neruskeun SMP sarta SMA di Pondok Modern Gontor. Sanggeus tamat, Mohammad Idris menempuh atikan sarjana kalawan beasiswa di Arab Saudi. Lulus S1 Ushuluddin Dakwah, Universitas Imam Mohammad Ibnu Daud Gassim, Arab Saudi (1986) sarta neruskeun S2 di universitas kalawan jurusan sarua dina 1990. Mohammad Idris nyokot gelar S3 Sareat Tsaqofah Islamiyah, Universitas Imam Mohammad Ibnu Daud Gassim, Arab Saudi, anu rengse dina 1997.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mohammadidris.id/|title=Beranda|website=www.mohammadidris.id|language=id|accessdate=2023-02-28}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Sanggeus ngabereskeun atikanana, Idris wangsul ka Indonesia sarta barobah kaayaan jadi dosen di sababaraha universitas. Sepertos Dosen Bimbingan Skripsi di STAI At-Taqwa Bekasi, Dosen S1 Fakultas Ilmu Dakwah sarta Ilmu Komunikasi UIN Syarif Hidayatullah, Dosen S2 sarta S3 widang studi Dakwah sarta Sajarah Peradaban UIN Syarif Hidayatullah. Dosen S2 widang Pamikiran sarta Peradaban Islam Pascasarjana UMS Surakarta, sarta Dosen S1 mata kuliah Panganteur Hukum sarta Ekonomi Syariah sarta Etika Bisnis Syariah Universitas Indonesia (UI).

Dina 2004 tepi ka 2010, Idris robah kaayaan jadi Kepala Yayasan Al-Ma’had al-Aly ad-Da’wah (Sekolah Tinggi Pendidikan Da’i) di Jakarta Utara. Saterusna anjeunna kungsi jadi konsultan sareat di Sharia Consulting Center, Jakarta. Mingpin Kota Depok lalampahan kahiji Mohammad Idris mingpin Kota Depok wanci anjeunna maju barobah kaayaan calon wawakil wali dayeuh sapasang kalawan Nur Mahmudi dina Pilkada Kota Depok 2010. Maranehanana ngameunangan pemilihan eta kalawan 61,87 persen soanten. Nur Mahmudi-Mohammad Idris resmi nyekel kalungguhan periode 2010-2015. Dina Pilkada 2016, Mohammad Idris maju minangka calon Wali Kota jeung Pradi Supriatna minangka wawakil. Maranehanana kenging dina pemilihan kasebat ngelehkeun pasangan Dimas Oky Nugroho jeung Babai Suhaimi. Mohammad Idris jeung Pradi Supriatna ahirna kapeto mingpin dayeuh Depok salila lima warsih, 2016 tepi ka 2021. Lima warsih saterusna, sareng Imam Budi Hartono, anjeunna balik maju barobah kaayaan calon Wali Kota Depok. Anjeunna dipunggu ku PKS, Demokrat, sarta PPP. Idris balik meunang dina pamilon eta kalawan meunang 415.657 soanten, ngelehkeun pesaingna, nyaeta Pradi Supriatna jeung Afifah Alia. Dina Pebruari 2021, Mohammad Idris jeung Imam Budi Hartono dilantik ku Ridwan Kamil di Gedung Merdeka, Bandung sareng opat kepala daerah kapeto.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jabar.inews.id/berita/profil-mohammad-idris-wali-kota-depok-dari-dosen-terjun-ke-dunia-politik/4|title=Profil Mohammad Idris, Wali Kota Depok, dari Dosen Terjun ke Dunia Politik|website=iNews.ID|language=id|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Kader posyandu.jpg|kiri|jmpl|Kagiatan Posyandu]]
Mohammad Idris boga program kartu nu kira-kira bisa mantuan layanan pikeun masyarakat Depok. Kartu ieu diluncurkeun dina September 2021. Kartu Depok Sejahtera menyasar wargi pra-sejahtera anu geus kadata di Data Terpadu Kesejahteraan Sosial (DTKS) Kota Depok. Kartu Depok Sejahtera ngaintegrasikeun sajumlah layanan, antara lain Pelayanan Kasehatan Gratis ngaliwatan PBI-APBD Depok, Bantuan Pendidikan, Renovasi Rumah Tidak Layak Huni (RTLH), Bantuan Santunan Kematian (Sanken), jeung lain sajabana. Kawijakan lain anu direncanakeun, antawis sanes pangwangunan infrastruktur, ngabangkitkeun ekonomi, muka lapangan gawe, sarta sajabana. Pangajen Mohammad Idris geus meunangkeun sajumlah pangajen sawaktu anjeunna nyekel kalungguhan minangka Wali Kota Depok. Pangajen kasebat, diantarana ''Earth Hour Leader'' ti Gubernur Ridwan Kamil dina 2019, Lencana Pancawarsa dina Mepeling Dinten Pramuka tingkat Propinsi Jawa Kulon dina 2021. Kota Depok oge meunang sajumlah pangajen wanci kapamingpinan na, antawis sanes Kampung KB Award dari BKKBN, Kota Layak Anak (KLA) ti Kementerian Pemberdayaan Perempuan sarta Perlindungan Anak dina 2021.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mohammadidris.id/idris-dianugerahi-penghargaan-kepala-daerah-peduli-posyandu-dari-pemprov-jabar/|title=Idris Dianugerahi Penghargaan Kepala Daerah Peduli Posyandu dari Pemprov Jabar|last=Idris|first=Jurnalis|website=www.mohammadidris.id|language=id|accessdate=2023-02-28}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Predikat opini Wajar Tanpa Pengecualian (WTP) dari Badan Pemeriksa Keuangan (BPK) Jawa Barat, dan BKN Award 2021 dari Badan Kepegawaian Nasional (BKN) kategori Implementasi Sistem Aplikasi Pelayanan Kepegawaian (SAPK) dan Pemanfaatan Computer Assisted Test (CAT). Sajumlah pangajen ti Propinsi Jawa Barat (Jabar) dihontal Pamarentah Dayeuh (Pemkot) Depok. Pangajen ti sagala rupa pasanggiri anu diayakeun Pamarentah Propinsi (Pemprov) Jabar kasebat, ditarima ku Wali Kota Depok, Mohammad Idris anu direndengan Pupuhu Tim Penggerak Pemberdayaan Karaharjaan Kulawargi (TP-PKK) Kota Depok, Indung Elly Farida dina kagiatan wisuda Sekolah Perempuan Capai Impian dan Cita-Cita (Sekoper Cinta) sakaligus mepeling Dinten Indung ka-94 tingkat Propinsi Jabar di Sport Jabar Arcamanik, Bandung.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt; Kahiji, Kota Depok junun ngahontal pangajen Posyandu Award 2022 berkat pencapaian Posyandu Teratai RW 11, Kalurahan Curug, Kacamatan Cimanggis minangka jawara kahiji Pasanggiri Posyandu Tingkat Jabar. Margi eta deui, Wali Kota Depok, Mohammad Idris ngahontal pangajen minangka Kepala Daerah Peduli Posyandu, margi ngagaduhan komitmen anu kiat dina pengembangan Posyandu di Kota Depok.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt;
[[Gambar:BKKBN - panoramio.jpg|jmpl|Badan Kependudukan dan Keluarga Berencana Nasional]]
Kadua, pangajen minangka jawara dua dina Lomba Peningkatan Peranan Wanita menuju Keluarga Sehat dan Sejahtera (P2WKSS) tingkat Propinsi Jabar warsih 2022 kategori kota. Katilu, pangajen minangka jawara kahiji dina Lomba Gerakan Keluarga Sehat, Perilaku Hidup Bersih dan Sehat (PHBS) tingkat Jabar warsih 2022. Kota Depok junun nampi sajumlah pangajen ti propinsi,anu kahiji patali jeung PHBS,posyandu sarta kagiatan Kuat Musibah anu dipingpin ku Pupuhu TP-PKK Kota Depok, Bunda Elly Farida. Minangka peraih jawara kahiji Pasanggiri Posyandu Tingkat Jabar, Kota Depok diusulkeun kanggo melaju ka kejuaraan sarupa di tingkat nasional. Ka hareupeunana Kota Depok luyu arahan ti pusat yen layanan kasehatan wargi dipusatkan ka posyandu, mangka posyandu sarta posbindu ditarekahan supados langkung caket, mangka na posyandu kedah dironjatkeun, antawis sanes fasilitasna. Pemkot Depok atos ngabantuan pikeun ngayakeun lahan pikeun posyandu anu acan boga gedong, sarta rek diwangun mimiti warsih payun. Dugi kiwari posyandu di Kota Depok anu atos tergolong teuneung ti sisi program aya kira-kira 80 persen. Kanggo posyandu anu atos tergolong teuneung ti sisi sarana prasarana (sarpras) atawa pasilitas kira-kira keneh 40 persen. Kanggo persentase pangladen posyandu anu atos teuneung ti sisi program sarta sarana prasarana pasilitas, lamun ti sarana prasarana kira-kira 40 persen. Posyandu anu atos teuneung di Kota Depok bisa dugi 80 persen.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt;

== Géograpi ==
Sacara administratip, wilayah Kota Dépok perenahna di antara dua kabupatén/kota sarta Ibukota Nagara. Kaayaan ieu nu nyieun lalakon Kota Dépok robah kaayaan ti mimiti panto gerbang anu nyambungkeun antara Jawa Barat jeung Ibukota Nagara DKI Jakarta, ogé robah kaayaan nu jadi seundak puseur dayeuh nagara, alus minangka tempat padumukan atawa minangka nu jadi seundak dina widang lianna. Ieu babatesan sacara administratip Kota Dépok:

Palebah Kalér   : Propinsi DKI Jakarta dan Kabupaten Tangerang (Propinsi Banten)

Palebah Kidul   : Kabupaten Bogor (Propinsi Jawa Barat)

Palebah Kulon  : Kabupaten Bogor (Propinsi Jawa Barat) dan Kabupaten Tangerang (Propinsi Banten)

Palebah Wétan : Kabupaten Bekasi dan Kabupaten Bogor (Propinsi Jawa Barat)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.geografi.org/2022/02/geografi-kota-depok.html|title=Geografi Kota Depok|last=Geografi|first=Pusat Studi|website=Geografi.org|language=id|accessdate=2023-02-20}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:KITLV - 37336 - Demmeni, J. - Tulp, De - Haarlem - The Cisadane (Ci Sadane) River with Mount Salak in the background - 1911.tif|kiri|jmpl|Walungan Cisadane Jaman Walanda]]
Lamun ditilik deui, sacara astronomis Kota Dépok perenahna dina koordinat 6° 19’00’’ - 6° 28’00’’ Lintang Kidul sarta 106° 43’00’’ - 106° 55’00’’ Bujur Wetan. Wangkid wilayahnya sacara geografis berbatasan langsung kalawan Kota Jakarta atawa aya dina lingkungan strategis Jabotabék. Béntang alam Kota Dépok ti Kidul ka Kalér mangrupa wewengkon dataran pendék - perbukitan ngabogaan gelombang lemah, kalawan élepasi antara 50 dugi 140 meter di luhur permukaan laut, kalawan kemiringan lampingna kurang ti 15%.  Kota Dépok minangka wilayah pangorana di Jawa Barat, ngabogaan lega wilayah kira-kira 200,29 km2. Kaayaan géograpisna dilengkahan ku walungan-walungan ageung nyaéta Walungan Ciliwung, Walungan Cisadané sarta 13 sub Satuan Wilayah Aliran Walungan. Di sinjang éta aya deui 26 aliran walungan. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Data lega dinya dina warsih 2005 sagedé 169,68 ha, kalawan kualitas cai rata-rata goréng alatan geus kacemar ku runtah. Kaayaan topograpi mangrupi dataran pendék ngandung gelombang kalawan kemiringan lamping anu landai. Nu matak masalah caah di sababaraha wilayah, utamana wewengkon cekungan antawis sababaraha walungan anu ngocor ti kidul nuju kalér, nyaéta Kali Angké, Walungan Ciliwung, Walungan Pesanggrahan jeung Walungan Cikéas. 

====== Sumber Daya Lahan ======
Asal tanagi lahan Kota Dépok ngalaman tekanan saluyu kalawan hal mekar dayeuh anu sakitu pesat. Dumasar Analisis Data Repisi ti RT jeung RW Kota Dépok (basa warsih 2000-2010) ngeunaan pemanfaatan rohang dayeuh. Wewengkon pemukiman dina taun 2005 ngahontal 8.915.09 ha (44,31%) ti total pemanpaatan rohang Kota Dépok. Dina warsih 2005 wewengkon kabuka héjo kacatet 10.106, 14 ha (50,23%) ti lega wilayah Dépok atawa lumangsung penyusutan sagedé 0.93% ti data taun 2000.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.depok.go.id/geografi|title=Portal Resmi Pemerintah Kota Depok|website=www.depok.go.id|accessdate=2023-02-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230221064303/https://www.depok.go.id/geografi |date=2023-02-21 }}&lt;/ref&gt;  

Beuki ngaluhuran tutupan taneuh eta, boga pangaweruh ka penurunan kaayaan alam Kota Dépok. Utamana jalaran tekanan ti pemanpaatan lahan kanggo kagiatan pemukiman anu ngahontal langkung ti 44, 31% ti lega wilayah dayeuh. Lega wewengkon kabangun warsih 2005 ngahontal 10.013,86 ha (49,77%) ti lega wilayah Kota Depok, atawa ningkat 3,59% ti data warsih 2000. Lega wewengkon kabangun dugi kalawan warsih 2010 diproyeksikeun ngahontal 10.720,59 ha (53,28%) atawa ningkat 3,63% ti data warsih 2005. Nambahan keneh tina lega rohangan kabuka hejo ''(ruang terbuka hijau)'' dina warsih 2010 diproyéksikeun salega 9.399,41 ha (46,72%) atawa ngurangan 3,63% ti warsih 2005. Diprediksikeun dina warsih 2010, ti 53,28% total lega wewengkon terbangun, ampir 45,49% bade katutup ku padumukan sarta pilemburan. Jasa sarta perdagangan bade nutupan 2,96% total lega dayeuh, industri 2,08% total lega dayeuh, atikan luhur 1,49% total lega dayeuh, sarta wewengkon husus 1,27% total lega dayeuh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Beuki luhurna jumlah tutupan permukaan taneuh kasebat, ditambah kalawan robahna kadudukan saluran irigasi, nyieun robah kaayaan saluran drainase. Diprediksikeun bakal matak lumangsung kuyumbang sarta caah di sababaraha wewengkon, anu dampakna ka panurunan kaayaan Kota Depok. Kira-kira pangwangunan tatanen pepelakan pangan di Kota Depok di mangsa engke nyanghareupan hiji kaayaan, di mana lahan serang rek beuki sempit. Dina warsih 2010 kira-kira lahan serang bade ngaleutikan lamun dibandingkeun kaayaan ayeuna. Penyempitan anu nu mawi parna lumangsung dina lahan serang tadah hujan, disusul serang irigasi basajan Pekerjaan Umum (PU). 

====== Sumber Daya Cai ======
Kota Dépok ngabogaan asal tanagi cai anu diwangun ti dua asal walungan dinya. Umumna, walungan-walungan di Kota Dépok lebet ka jero dua hijian wilayah walungan ageung, walungan [[Ciliwung]] sarta [[Cisadane]]. Walungan-walungan kasebat dibagi deui barobah kaayaan 13 hijian wilayah aliran walungan, di antarana Ciliwung, Kali Anyar, Pesanggrahan, [[Angké, Tambora, Jakarta Kulon|Angke]], Sugutamu, [[Cipinang Muara, Jatinegara, Jakarta Wétan|Cipinang]], Cijantung, [[Sunter Jaya, Tanjung Priok, Jakarta Kalér|Sunter]], [[Krukut, Limo, Dépok|Krukut]], Saluran Cabang Kulon, Saluran Cabang Tengah jeung Walungan Caringin. Kota Dépok ngabogaan 25 dinya anu sumebar di wilayah wetan, kulon, sarta tengah. Lega sakabeh dinya anu aya di Kota Dépok dumasar data warsih 2005 nyaeta salega 169,68 ha, atawa kira-kira 0,84% lega Kota Dépok. Jejero dinya pariatif antawis 1 dugi 4 meter, kalawan kualitas cai anu nu mawi awon aya dina Situ [[Gadog, Mégamendung, Bogor|Gadog]] sarta Rawa Besar Jabi penurunan kualitas cai, wewengkon dinya oge ngalaman degradasi lega taneuh matak beuki sempit. Pangwangunan lalaukan di Kota Dépok ogé nyanghareupan masalah anu samrua kalawan tatanen pepelakan pangan, nyaeta penyempitan lahan cai balong. Dumasar data warsih 2005, lega aréal cai balong nyaéta 242,21 ha dibandingkeun dina warsih 2000 salega 290,54 ha.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://badan-penghubung.jabarprov.go.id/potensi-kota-depok/|title=KONDISI GEOGRAFIS|last=Jawa Barat|first=Pemerintah Provinsi|website=Badan Penghubung Pemerintah Provinsi Jawa Barat|publisher=Badan Penghubung Pemerintah Provinsi Jawa Barat|accessdate=21 Februari 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230221065932/https://badan-penghubung.jabarprov.go.id/potensi-kota-depok/ |date=2023-02-21 }}&lt;/ref&gt;

== Ékonomi ==
Pertumbuhan ékonomi nembongkeun tepi ka mana aktipitas perékonomian rék ngahasilkeun tambahan panghasilan masyarakat dina hiji periode nu tangtu. Pertumbuhan ékonomi anu luhur tétéla ogé matak ngalegaana katimpangan antara golongan ékonomi masyarakat sarta kesenjangan anteur wewengkon. Ketimpangan ieu matak kecemburuan sosial sarta ékonomi. Rata-rata pertumbuhan ékonomi di Kota Dépok salila periode 2011- 2019 nyaeta 7.04. Angka kasebat sacara makro tiasa disebutkeun cekap junun ngusikkeun kikiping perékonomian sarta ngabogaan struktur perékonomian anu kiat.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[Gambar:Pasar Tumpah Jalan Juanda Depok.jpg|kiri|jmpl|Aktipitas Ékonomi Matak Macét di Pasar Tumpah Jalan Juanda Dépok]]
Nanging kalawan kitu kaayaanana pandemik Covid-19 anu geus lumangsung saprak Maret 2020, pamarentah Kota Dépok perlu ngalakukeun épaluasi ka kaberhasilan pangwangunan ékonomi kasebat kanggo ningali karaharjaan balaréa aya anu ningkat, aya oge anu nurun, ogé nempo ketimpangan antar golongan balaréa aya anu ningkat, aya ogé anu nurun dina warsih 2020 ieu. Jang nempo perkawis kasebat tinangtu diperlukeun pakakas jang ngukur ketimpangan kasebat diantarana kalawan ngagunakeun kieu ratio sarta ukuran katimpangan nurutkeun bank dunya [[World Bank|''(World Bank)'']].&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://smartcity.depok.go.id/Home/berita_detail/pertumbuhan-ekonomi-kota-depok|title=Depok Smart City|website=smartcity.depok.go.id|accessdate=2023-02-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230222075537/https://smartcity.depok.go.id/Home/berita_detail/pertumbuhan-ekonomi-kota-depok |date=2023-02-22 }}&lt;/ref&gt; ''World Bank'' wedal alatan anjlokna ékonomi dunya réngsé Perang Dunya II. Lembaga perbankan internasional ieu mikeun bantuan pinjaman duit, panalungtikan, dugi konsultasi jang nagara ngembang. Tepi ka ayeuna, kacatet aya 189 nagara anu kagabung robah kaayaan anggota Bank Dunya. Bank Dunya dijieun kalawan tujuan ngentaskeun kamiskinan di sagala rupa nagara nu pendapatan kapita pendék. Nurutkeun ceuk Kamus Britannica, Bank Dunya nyaéta organisasi skala global anu boga apiliasi kalawan Perserikatan Bangsa-Bangsa (PBB). Bank Dunya dijieun jang ngabiayaan proyék-proyék pangwangunan ekonomi dina nagara anggota. Kantor pusat Bank Dunya sorangan tempatna Washington DC, Amerika Sarikat.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bisnis.tempo.co/read/1686577/profil-singkat-sri-mulyani-menteri-keuangan-indonesia-dan-riwayat-pekerjaannya|title=Profil Singkat Sri Mulyani, Menteri Keuangan Indonesia dan Riwayat Pekerjaannya|last=gandhi|first=Grace|website=Tempo|language=en|accessdate=2023-02-22}}&lt;/ref&gt;

Proyeksi pengeluaran perkapita persasih nurutkeun jumplukan pengeluaran di Kota Dépok jang warsih 2021. Rata-rata pengeluaran jumplukan 10 persén panghandapna nyaeta sajumlah Rp.711.313,9 perkapita persasih. Pengeluaran minimum dina jumplukan ieu kacatet sagede Rp.408.473,5 perkapita persasih sarta pengeluaran maksimumna sagedé Rp.865.405,9 perjalmi saban sasihna. Gedéna pengeluaran ningkat kalawan ngaluhuran ogé jumplukan pengeluaran. Rata-rata pengeluaran dina jumplukan 10 persén pangluhurna nyaeta sagedé Rp.6.741.850 perkapita persasih, naék ampir 1.7 kali lipet dibandingkeun jumplukan pengeluaran di handapna anu sagedé Rp.3.985.724 perjelema persasih. Pengeluaran minimum dina jumplukan ieu kacatet sagede Rp.4.661.665 perkapita persasih sarta pengeluaran maksimumna sagedé Rp.31.401.770 perjelema saban sasihna.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
[[Gambar:World Bank H building, Washington.jpg|jmpl|Wangunan World Bank di Washington]]
Salah sahiji indikator perékonomian dina hiji wilayah nyaéta PDRB atawa Produk Doméstik Régional Bruto. Dumasar komposisi PDRB nurutkeun sektoral tiasa dipikanyaho struktur perékonomian hiji wilayah. Sedengkeun parobahan PDRB luhur dasar pangaos konstan ti wanci ka wanci némbongkeun badagna laju pertumbuhan ékonomi. Badagna proyeksi PDRB Kota Depok dasarna pangaos lumangsung warsih 2020 Rp.70.580.213 samentara dina warsih 2021 diproyéksi kira-kira Rp.71.017.810.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://depokkota.bps.go.id/statictable.html|title=Badan Pusat Statistik Kota Depok|website=depokkota.bps.go.id|accessdate=2023-02-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230222073255/https://depokkota.bps.go.id/statictable.html |date=2023-02-22 }}&lt;/ref&gt; Ti jumlah kasebat, sumbangan pangbadagna dihasilkeun ku kategori industri pengolahan, perdagangan ageung sarta eceran jeung kategori konstruksi. Pertumbuhan ekonomi mangrupa salah sahiji ukuran ti pangwangunan anu geus dilaksanakeun ku hiji wewengkon, hususna pangwangunan dina widang ekonomi. Pertumbuhan kasebat mangrupa agregat ti pertumbuhan di saban séktor ékonomi anu aya. Pikeun saban wewengkon, indikator ieu diperlukeun pisan pikeun ngukur keberhasilan pangwangunan anu geus dihontal, sarta kapaké pikeun nangtukeun arah pangwangunan di mangsa anu rék dongkap dumasar kana data BPS [[Badan Pusat Statistik|(Badan Pusat Statistik)]] taun 2001.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Perékonomian Kota Dépok warsih 2020 ngalaman penurunan drastis pisan alatan pandemi Covid-19. Laju pertumbuhan PDRB Dayeuh Depok warsih 2020 ngahontal -1.92 persén, perkawis ieu henteu ngan lumangsung di Kota Depok nanging lumangsung dina dayeuh atawa kabupatén di Jawa Barat. Saprak kuartal kahiji Covid-19 wedal di Indonesia dina mimiti Maret 2020, kaayaan perékonomian Indonesia ngalaman penurunan pisan henteu terkecuali perekonomian di Kota Depok. Umumna, pandemi Covid-19 kabuktian geus nahan laju pertumbuhan ékonomi (LPE) Indonesia saprak triwulan I hususna taun 2020. ''World Bank'' atawa bank dunya nyieun proyéksi nambahan ékonomi Indonesia warsih 2021 aya dina level 4,4% ''(year on year/yoy)'' leuheung kénéh lamun dibandingkeun perkiraan pertumbuhan ékonomi Indonesia dina 2020 aya dina kisaran -2,0 tepi ka angka -1,6 persén. Samentara perkiraan pamaréntah pertumbuhan ekonomi Indonesia dina 2021 antara 4.5% sarta 5.5%. Ku kituna laju pertumbuhan PDRB Kota Depok warsih 2021 diprediksi ngalaman kanaékan dibandingkeun warsih 2020.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fiskal.kemenkeu.go.id/informasi-publik/berita-fiskal?x=64|title=Badan Kebijakan Fiskal - Berita Fiskal|website=fiskal.kemenkeu.go.id|accessdate=2023-02-22}}&lt;/ref&gt;

Lolobana, nu nyicingan dina jumplukan 10 persen posisi ekonomi terbawah sarta jumplukan 10 persen pengeluaran pangluhurna ngajadikeun sektor jasa sarta lianna minangka lapang usahana. Sektor Perdagangan, hotel, sarta imah butuh mangrupa lapang usaha pangluhurna kadua ti kadua jumplukan pengeluaran kalawan persentasenya nyaeta 27,42% jang jumplukan 10 persen pengeluaran terendah sarta 15,21 persén jang nempokeun jumplukan 10 persen pengeluaran teratas. Sektor Pertambangan sarta penggalian barobah kaayaan lapang usaha numawi pendék diantara sadaya sektor lapang usaha anu aya.

====== [[Indeks Gini]] Kota Dépok Taun 2021 ======
Indeks Gini nyaéta ukuran kemerataan panghasilan anu diétang dumasar kelas panghasilan. Angka koepisien kieu perenahna antawis enol anu nempokeun kamerataan sampurna sarta hiji anu ngagambarkeun ketidakmerataan sampurna. Indeks Gini dipaké pikeun ngukur tingkat ketimpangan panghasilan hiji wilayah sacara menyeluruh.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lokadata.beritagar.id/chart/preview/indeks-gini-di-indonesia-menurut-daerah-1482486943|title=Indeks Gini di Indonesia menurut daerah|website=https://lokadata.beritagar.id/|language=id|accessdate=2023-02-22}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Indeks Gini kisarana antara 0 dugi 1. Lamun koepisien Gini bernilai 0 hartina pemerataan sampurna, sedengkeun lamun bernilai 1 hartina ketimpangan leres-leres sampurna lumangsung. Lamun angka nu dipintonkeun Indeks Gini, kurang ti 0,3 asup kana kategori katimpangan “rendah”; angkana antara 0,3 dugi 0 5 nu mana asup kana kategori ketimpangan “moderat”; sarta lamun angkana leuwih gedé ti 0,5 aya dina ketimpangan “tinggi”.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pojokperekonomian.grobogan.go.id/info-ekonomi/ekonomi-regional-grobogan/232-tingkat-ketimpangan-indeks-gini-2|title=Tingkat Ketimpangan (Indeks Gini) - Pojok Ekonomi|website=pojokperekonomian.grobogan.go.id|accessdate=2023-02-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407205141/https://pojokperekonomian.grobogan.go.id/info-ekonomi/ekonomi-regional-grobogan/232-tingkat-ketimpangan-indeks-gini-2 |date=2023-04-07 }}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana itungan proyeksi pengeluaran perkapita perbulan di Kota Depok warsih 2021, aya kira-kira 212.020 jiwa ti jumlah nu nyicingan Kota Depok anu rata-rata pengeluaran perkapita persasih pangrendahna aya di Rp.711.314. Sedengkeun aya 209.031 jiwa anu rata-rata pengeluaran perkapita perbulan pangluhurna aya di Rp.6.741.850. Indeks Kieu minangka indikator kanggo ngukur ketimpangan panghasilan di Kota Depok dina warsih 2021 kacatet sagede 0,354. Dibandingkeun kalawan Indeks Gini warsih 2019 (0,344) sarta 2020 (0,42), mangka Indeks Gini Kota Depok ngalaman kanaekan. Dumasar data anu dirilis ti biro pusat statistik, Maret 2021 tingkat ketimpangan pengeluaran nu nyicingan Indonesia anu diukur ku Indeks Gini nyaeta sagede 0,384. Ku kituna kaayaan ketimpangan di Kota Depok langkung pendek dibandingkeun Nasional. Nanging Indeks Gini Kota Depok warsih 2021 ieu, lebet keneh dina kategori ketimpangan nuju. Perkawis ieu dirojong kalawan data ti World Bank.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Salah sahiji kriteria kesenjangan anu diukur ku World Bank nyaeta kalawan ningali persentase pengeluaran anu dipigawe ku 40% nu nyicingan berpendapatan terendah ka total pengeluaran di hiji wilayah. Dina prinsipna, kriteria bank dunya ngabagi nu nyicingan ka jero 3 (tilu) jumplukan panghasilan jumlahna 40% jumplukan nu nyicingan boga pendapatan pendek, 40% jumplukan nu nyicingan berpendapatan lain sarta 20% jumplukan berpendapatan luhur. Lamun ketimpangan ditingali dumasar ukuran World Bank, dina Warsih 2021 di Kota Depok jumplukan pengeluaran 40% terendah persentase pengeluarana sagede 18,2% kalawan proporsi jumlah nu nyicingan dina jumplukan ieu 842.976 jiwa jeung rata-rata pengeluaran persasih perkapitana saukuran Rp.1.134.532.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== Sosial Kamasyarakatan ===
Kota Depok nu kasohor ku lambang Kota Balingbing dipikawanoh ku kabeungharan budaya, etnik, jeung latar belakang para pendatang sabab ieu dayeuh ayana di antara dua wewengkon strategis: Jawa Barat jeung ibukota nagara, Jakarta. Budaya Kota Depok, nuturkeun ka babona, salah sahijina nyaeta budaya Betawi. Akar budaya urang Depok sarua sakumaha babona Betawi tea, dumasar kana kaluhuran sistem kekerabatan patrilineal, kalawan kulawargi batih minangka posisi sosial anu pangleutikna.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.depok.go.id/seni-budaya|title=Portal Resmi Pemerintah Kota Depok|website=www.depok.go.id|accessdate=2023-02-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230221090646/https://www.depok.go.id/seni-budaya |date=2023-02-21 }}&lt;/ref&gt; Maranehanana ngabogaan kabiasaan kanggo cicing dina hiji areal kalawan wargi-wargi anu seketurunan keneh dina hiji imah. Lantaran eta, balarea Depok ngabogaan rasa kakulawargaan anu reukeut pisan. Kasenian sarta budaya Kota Depok anu dipikawanoh ayeuna ngabogaan ciri has numutkeun adat Melayu minangka pusaka anu kudu dilanggengkeun. Ngarujuk dina sajarah pelestarian budayana, aya sababaraha pusaka kasenian sarta budaya anu bobogaan balarea Kota Depok di antarana: 

[[Gong Sibolong|'''Gong Sibolong''']]

Mangrupakeun gamelan has Depok nu kaasup pusaka budaya lain banda anu mangrupa pangiring kasenian wewengkon saperti jaipong, wayang kulit Betawi dugi Tayuban. Sipatna kaitung unik, kalawan nuansa suling terompet Sunda anu kiat sarta biasana dipirig kalawan tatabuhan kendang sarta gamelan kalawan sarantos anu robih-robah. Pakakas musik anu dianggo dina pintonan Gong Sibolong nyaeta hiji set kendang, dua set saron, hiji set keromong, hiji set kedemung, hiji set kenong, hiji terompet, hiji set gong, rebab, sarta gambang.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kebudayaanbetawi.com/1983/akar-budaya-orang-depok/|title=Akar Budaya Orang Depok|website=kebudayaanbetawi.com|language=en-US|accessdate=2023-02-21}}&lt;/ref&gt;

[[Rebut Dandang|'''Rebut Dandang''']]

Acara ieu biasana mangrupakeun haturan talari pesta pernikahan Betawi. Biasana dipirig alunan musik tradisional sepertos tanjidor sarta gambang kromong. Salila atraksi lumangsung, jawara ti pihak pangenten putri usaha ngabela dandang anu dipangku samentara jawara ti mempelai putri usaha ngarebut dandang. Jawara ti pihak mempelai putra kedah bisa meunangkeun sarta junun ngarebut dandang kasebat.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 

'''[[Marawis]]/[[Hadro|Hadroh]]'''
[[Gambar:Pemain Rebana.jpg|kiri|jmpl|Pamaen Rebana]]
Seni musik mawaris biasana nyondong dina runtuyan acara pengiring sholawat Islam dina komunitas balarea Depok. Sapalih umat Islam di sakumna dunya, kaasup Indonesia, mikawanoh rupi kasidah Maulid Habsyi, Diba', Burdah, sarta Barzanji. Sadaya syair sarta pada-pada anu aya dina kasidah maulid eta ditujukeun kanggo ngagungkeun sarta muji kemuliaan Rasulullah SAW. Sapanjang sajarahna,pembacaan syair-syair maulid kasebat biasana nu mawi sering dilaksanakeun dina sasih Rabiul Mimiti, nyaeta sasih kalahiran Muhammad SAW.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://republika.co.id/berita//no-channel/09/04/06/42087-marawis-seni-musik-tabuh-islam|title=Marawis Seni Musik Tabuh Islam|website=Republika Online|language=id|accessdate=2023-02-21}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Sarta, syair-syair eta dibaca kalawan merenungi hartos sarta hikmah anu kaeusi di jerona. Dina hal mekarna, babacaan syair-syair maulid ieu lain saukur dibaca kalawan lantunan nada ti sungut. Nanging dipirig kalawan sajumlah pakakas musik kasidah, sepertos kendang, tamborin, harmonika, sarta lianna. Kalawan bantuan pakakas musik ieu, mepeling sarta pembacaan syair maulid eta barobah kaayaan beuki semarak sarta metot. Ti dieu saterusna wedal istilah kasidah, gambus, marawis, sarta lianna. Babacaan syair-syair maulid anu diiringan kalawan pakakas musik ieu ceunah mangrupa produk awit musik Islam anu ngembang ti taneuh Arab.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://republika.co.id/share/rnox6s313|title=Mengenal Sejarah Marawis|website=Republika Online|language=id|accessdate=2023-02-21}}&lt;/ref&gt;

[[Tarian Has Depok|'''Tarian Has Depok''']]

Budaya Kota Depok, nuturkeun ka babona, salah sahijina nyaeta budaya Betawi. Akar budaya urang Depok sarua sakumaha babona Betawi tea, dumasar kana kaluhuran sistem kekerabatan patrilineal, kalawan kulawargi batih minangka posisi sosial anu pangleutikna. Maranehanana ngabogaan kabiasaan kanggo cicing dina hiji areal kalawan wargi-wargi anu seketurunan keneh dina hiji imah. Lantaran eta, balarea Depok ngabogaan rasa kakulawargaan anu reukeut pisan. Kasenian sarta budaya Kota Depok anu dipikawanoh ayeuna ngabogaan ciri has numutkeun adat Melayu.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 

* '''Tarian Godeg Ayu'''

Ibing Godeg Ayu mangrupa ibing kreasi anu berpijak ti kasenian topeng awit Cisalak, Depok. Panyipta Ibing Godeg Ayu nyaeta Wulandari S.Sn ti Sanggar Ibing Ayodya Pala. Tarian kasebat ngagambarkeun dinamika kahirupan mojang anu nyejek sawawa kalawan kodratna anu has. 

* '''Tarian Topeng Cisalak'''

Wasta Topeng Cisalak sorangan dibere kolotna dumasar tempat cicing sarta kasenian topeng ngembang wanci eta di Lembur Cisalak, Cimanggis, Depok, Jawa Barat. Padahal mimiti wedal warsih 1918 Kedok Cisalak namina topeng Kinang ku dua pelopor nyaeta Djioen sarta Mak Kinang. 

* '''Tarian Nayuban''' 

Tarian Nayuban, mangrupa pamidangan tarian has kawit Tanah Baru, Depok, anu mangrupa cikal bakal Tarian Doger Karawang, sarta jaipongan Jawa Barat

* '''Tarian D'Gol (Depok Go Lincah)''' 

Tarian anu ngagambarkeun kelincahan anak-anak di Kota Depok. D'GAWANG mangrupa singgetan ti sanggem Depok Go Lincah, anu dibere judul ku Walikota Depok, Bapa Idris Abdul Shomad, Lc., M.A, dina warsih 2019. Tarian ieu bernuansa Islam. 

* '''Tarian Greget Mpok''' 

Tarian  Greget Mpok megambarkeun dinamika pergaulan has rumaja putri Betawi hususna di Kota Depok. 

* '''Tarian Jari Manis'''

Tarian Jari Manis mangrupa singgetan ti ''Jangan Iri Manis.'' Tarian ieu mangrupa hiji karya anu dasarna tina tarian cokek. Tarian Greget Mpok sarta Tarian Jari Manis dipidangkeun dina acara HUT ka 22 Kota Depok.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kebudayaanbetawi.com/1983/akar-budaya-orang-depok/|title=Akar Budaya Orang Depok {{!}} kebudayaanbetawi.com|website=www.kebudayaanbetawi.com|language=en-US|accessdate=2023-02-21}}&lt;/ref&gt;

=== Kadaharan Has ===
[[Gambar:Stamp of Indonesia - 2002 - Colnect 265929 - Belimbing manis - Averrhoa carambola.jpeg|kiri|jmpl|Balingbing dina Prangko 2002]]

====== Balingbing ======
Minangka ikon Kota Dépok, teras dikembangkeun minangka salah sahiji produk hortikultura unggulan Kota Dépok. Sagala rupa sajian has nu bahan dasar balingbing saperti dodol balingbing, jus balingbing, dodol jeung jus jambu beureum bisa gampang kapangih di Kota Dépok. Aya ngarana Koperasi Usaha Sareng Harepan Sejahtera Langgeng nyaéta awak usaha anu fokus dina migawé kadaharan atawa ogé supenir has Kota Dépok. Oléh-oléh ayana di wewengkon Sawangan nu mana tamu bisa nganjang pikeun milih naon waé anu rék dibantun wangsul minangka oléh-oléh has ti dieu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://badan-penghubung.jabarprov.go.id/makanan-olahan-belimbing/|title=Makanan Olahan Belimbing Khas Depok|last=Badan Penghubung|first=Provinsi Jawa Barat|website=Makanan Olahan Belimbing|publisher=Badan Penghubung Provinsi Jawa Barat|accessdate=21 Februari 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230221070930/https://badan-penghubung.jabarprov.go.id/makanan-olahan-belimbing/ |date=2023-02-21 }}&lt;/ref&gt; Dodol balingbing Dépok salah sahiji kuliner has nu bener dijieun tina buah balingbing, lain saukur ngaranna waé. 

Dijieuna ku cara dikulub kalawan sagala rupa bahan dasar buah balingbing seger anu dicampur gula, santan kalapa nu geus bentuk cipati sarta tipung beas ketan minangka ngabentuk cipta rasa anu has ti dodol. Nanging, ngabedakeun dodol balingbing has Depok kalawan dodol has wewengkon lianna nyaéta tékstur dodolna. Dodol balingbing Dépok henteu kenyal pisan kawas dodol lain sabab ku kituna supaya boga tékstur lembut pikeun gampil digayem. Segerna buah balingbing ogé bisa dirasakeun di unggal gégélan dodol Dépok ieu. Salian ti dodol, aya ogé sirop balingbing nyaéta runtuyan kénging kréatipitas produksi UMKM balingbing anu has ti Dépok. Rasana haseum sarta amis anu cocog ditinyuh kalawan sagelas és batu. Produk oléh-oléh Dépok ieu bakal jarang manggihan di pasaran margi perasa balingbing henteu metot teuing kanggo diproduksi jang pabrik-pabrik di Depok. Lamun geus meuli sabotol sirop balingbing ieu, biasana tamu bisa langsung neundeun di kulkas atawa suhu rohangan anu dibongbolongankeun dina bungkusan sirop.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.tempo.co/read/1691338/7-makanan-khas-kota-depok-lezat-dan-legit-yang-harus-anda-coba|title=7 Makanan Khas Kota Depok Lezat dan Legit yang Harus Anda Coba|last=Chairunnisa|first=Ninis|website=Tempo|language=en|accessdate=2023-02-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230221110023/https://travel.tempo.co/read/1691338/7-makanan-khas-kota-depok-lezat-dan-legit-yang-harus-anda-coba |date=2023-02-21 }}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Kue Nastar.jpg|jmpl|Kueh Nastar]]

====== Nastar Balingbing ======
Kuéh has boboran ieu tétéla bisa maju pisan di Dépok sabab maké eusi tina balingbing. Biasana nastar dieusian selé ganas sepertos biasana, ibu-ibu anu kreatip di dayeuh ieu malahan ngagantina kalawan selé balingbing. Dina mimitina ieu stok buah balingbing anu sakitu langkung wanci usum panén ku kituna balarea di dayeuh ieu boga usaha ngamangpaatkeun supaya teu mubazir. Saha baé nu néang produk gayemeun bakal beuki utamana ku para wisatawan jang dijieun oléh-oléh. Kuéh paranti susuguh ieu cocog pikeun saha baé anu hayang ngasaan pariasi nastar anu béda nanging teu éléh ngeunahna ti nastar biasa.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://salsawisata.com/makanan-khas-depok/|title=15 Macam Makanan Khas Depok yang Lezat dan Terkenal|last=Nahal|first=An|website=Salsa Wisata|language=id|accessdate=2023-02-22}}&lt;/ref&gt;

====== Dodol Jambu Kulutuk ======
Jabi buah balingbing, jambu kulutuk ogé kaasup buah anu gampil kapanggih di wewengkon Kota Depok. Ieu alesanna matak dijieun kuliner unik tina bungbuahan salian ti balingbing. Henteu ngan saukur boga rasa ngeunah, dodol jambu kulutuk ogé ngabogaan seueur mangpaat kaséhatan sarua kawas buah jambu kulutuk. Mangpaatna jang nungkulan sembelit, diaré, dugi nyieun stabil tekanan getih. Nanging tangtos waé susuguh ieu jang tujuan lalandong lain léngkah margi wisatawan angger kudu konsultasi kalawan tanagi médis. Leupas ti mangpaat kasebat, dodol jambu kulutuk cocog pisan dijieun oleh-oleh wisatawan sabab pangaosna anu kahontal sarta rasana ngeunah.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
[[Gambar:Basel rumput laut.jpg|kiri|jmpl|Budidaya Rumput Laut]]

====== Jus Rumput Laut ======
Kuliner has lainna nu bisa jang oléh-oléh ti Dépok jang rékomendasi wisatawan nyaéta jus rumput laut. Rasana matak seger sarta mangpaat kaséhatana ogé cukup gedé ngemut rumput laut nyaéta boga kandungan antioksidan, serat, sarta vitamin A, E jeung C. Kandungan antioksidana bisa nangtayungan salira urang ti pangaruh goréng radikal bébas alatan polusi lingkungan sarta gaya hirup kurang séhat. Samentara kandungan sagala rupa pitaminna bisa ngajagi kasehatan sarta ngarojong kalancara organ-organ awak. Sajabi tina konsumsi sorangan bisa ogé minangka oléh-oléh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

====== Emping Melinjo Depok ======
Lain sambarang emping sabab ieu mah béda has Depok nu mana ogé has Betawi nu biasa didahar jeung gado-gado. Emping has Dépok ngagaduhan ciri has sorangan. Dahareun has kasebat nyaéta varian rasana anu béda-béda sarta bisa pilih luyu seléra. Ieu antara lain emping asin pelem, emping amis, dugi emping lada. Sababaraha produsén emping ogé nyieun kreasi jang nyadiakeun rupa-rupa rasa anu beuki loba. Henteu ngan rasana anu pariatip, dahareun has Dépok ieu oge sadia dina sagala rupa ukuran. Wisatawan bisa ngasaanna minangka dahareun anu maturan kewilujengan jeung kulawargi, atawa minangka gantina kurupuk sabat ngadahar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

====== Perkedél Bakar ======
Olahan perkedel anu umum urang kenal biasana nyaéta perkedel goréng. Nanging di Dépok aya susuguh has nyaéta perkedél bakar atawa perkedél panggang anu ngeunah kakoncara. Teu jauh kalawan kuliner perkedél umumna, bahan lulugu, poko perkedél panggang diwangun ti kentang tutu, rempah-rempah, sarta daging cacag. Anu rada bénten di dieu nyaeta tambahan pinareup dina adonan sarta cara pengolahannya anu ngagunakeun open. Hasilna nyaéta kuliner perkedel anu aromana seungit, rasana pelem sarta raos, sarta téksturna anu legit matak deudeuieun. Tétéla kuliner unik anu hiji ieu mangrupa pusaka saurang Belanda namina Cornelis Chastelein anu ngawasa dina mangsa kolonial.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astronauts.id/blog/makanan-khas-yang-bisa-kamu-coba-saat-mengunjungi-kota-depok/|title=9 Makanan Khas yang Bisa Kamu Coba Saat Mengunjungi Kota Depok|last=Wahyu|first=Arie|website=Official Astronauts Blog|language=en-US|accessdate=2023-02-23}}&lt;/ref&gt;

====== Péyék Galé ======
Sakolebat bentukna ngageuing urang kana kulinér kembang goyang anu rangu sarta rasana amis. Nanging alih-alih amis, kembang goyang anu hiji ieu malahan pelem kalawan parian rasa anu rupa-rupa. Jabi peyek kacang anu umum, peyek gale has Depok oge sadia dina varian peyek bayem, péyék rebon, peyek wijén, sarta sajabana.

====== Biskuit Témma ======
Lamun biasana biskuit ngagunakeun bahan dasar tipung tarigu, biskuit témma ngagunakeun bahan lain dina cara nyieuna, nyaéta tipung tempe. Ngaran biskuit temma dumasar ti dua bahan utami leeutan ieu, nyaéta tipung sarta korma. Biskuit témma ngabogaan tekstur jiga kalawan biskuit umumna, anu ngabédakeun nyaéta pamakean lebetan selé korma anu amis sarta ngandung gizi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.astronauts.id/blog/makanan-khas-yang-bisa-kamu-coba-saat-mengunjungi-kota-depok/|title=9 Makanan Khas yang Bisa Kamu Coba Saat Mengunjungi Kota Depok|last=Wahyu|first=Arie|website=Official Astronauts Blog|language=en-US|accessdate=2023-02-23}}&lt;/ref&gt;

== Transportasi ==
Ieu mangrupakeun transportasi umum nu aya di Kota Depok:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://depokkota.bps.go.id/subject/17/transportasi.html|title=Badan Pusat Statistik Kota Depok|website=depokkota.bps.go.id|accessdate=2023-02-20}}&lt;/ref&gt;
* [[KAI Commuter]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://commuterline.id/perjalanan-krl/jadwal-kereta|title=KAI Commuter|website=commuterline.id|accessdate=2023-02-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205234930/https://commuterline.id/perjalanan-krl/jadwal-kereta |date=2023-02-05 }}&lt;/ref&gt; 
** {{rint|jakarta|red}} [[Lin Bogor (KRL Commuter Line)|Lin Bogor]]
* [[Transjakarta]]&lt;ref name=&quot;Rute Transjakarta &amp; Mikro Trans&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Transjakarta &amp; Mikro Trans|url=https://transjakarta.co.id/peta-rute/|website=transjakarta.co.id|access-date=2022-05-29}}&lt;/ref&gt;
** 4B: [[Universitas Indonesia]]-[[Stasiun Manggarai]] (via Jalan Raya Tanjung Barat)
** 9H: [[Universitas Indonesia]]-[[Terminal Blok M]] (via Jalan Raya Tanjung Barat, Pancoran, Tendean)
** D11: Terminal Depok-[[BKN (Transjakarta)|BKN]] (via Jalan Margonda Raya–[[Jalan Tol Jagorawi]])
** D21: Universitas Indonesia-[[Stasiun MRT Lebak Bulus]]
** D31: Cinere-[[Setiabudi Utara AINI (Transjakarta)|Kuningan]]
** D32: Cinere-[[Bundaran Senayan (Transjakarta)|Bundaran Senayan]]
* Mikrotrans&lt;ref name=&quot;Rute Transjakarta &amp; Mikro Trans&quot;/&gt;
** JAK-28: Pasar Rebo-[[Taman Rekreasi Wiladatika Cibubur|Taman Wiladatika]]&lt;ref name=&quot;Rute Transjakarta &amp; Mikro Trans&quot;/&gt;
** JAK-31: Andara-[[Blok M Plaza|Blok M]]&lt;ref name=&quot;Rute Transjakarta &amp; Mikro Trans&quot;/&gt;
** JAK-73: Jambore-[[Pasar Rebo, Jakarta Timur|Pasar Rebo]]&lt;ref name=&quot;Rute Transjakarta &amp; Mikro Trans&quot;/&gt;
** JAK-3: Andara-[[Terminal Lebak Bulus]]
** JAK-44: Andara-[[Stasiun Universitas Pancasila]]
** JAK-47: Simpang Tanah Baru - [[Terminal Pasar Minggu]]
* [[Pengangkutan Penumpang Djakarta|Perum PPD]]
** JR-01: Terminal Sawangan-[[Stasiun Juanda]]
** JR-02: Garden at Candi-Stasiun MRT Lebak Bulus
** JR-03: Grand Depok City-ITC Cempakamas
** JR-04: Podomoro Golf View-Gajah Mada Plaza
** JR-05: Podomoro Golf View-Lotte Shopping Avenue
** JR-06: Podomoro Golf View-Blok M Plaza
* Beus BRT [[Depok Go Lancar]]
** Terminal Depok-[[Terminal Jatijajar]]
* [[Trans Grand Depok City|Trans GDC]] 
** 1: Grand Depok City-[[Museum Nasional Indonesia]]
* Layanan Bus [[Bandar Udara Internasional Soekarno–Hatta|Bandara Soekarno-Hatta]]&lt;ref name=&quot;soekarnohatta-airport.co.id&quot;&gt;{{Cite web|title=Panduan Penumpang - Rute Transportasi Bandar Udara Internasional Soekarno-Hatta|url=https://soekarnohatta-airport.co.id/panduanpenumpang/transportation/5/bis|website=soekarnohatta-airport.co.id|access-date=2022-07-30|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125015457/https://soekarnohatta-airport.co.id/panduanpenumpang/transportation/5/bis|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125015457/https://soekarnohatta-airport.co.id/panduanpenumpang/transportation/5/bis |date=2022-01-25 }}&lt;/ref&gt;
** Hiba Utama: Terminal Depok-[[Bandar Udara Internasional Soekarno–Hatta|Bandara Soekarno-Hatta]]
** [[DAMRI]]: Universitas Indonesia-[[Bandar Udara Internasional Soekarno–Hatta|Bandara Soekarno-Hatta]]
** [[DAMRI]]: Cileungsi-[[Bandar Udara Internasional Soekarno–Hatta|Bandara Soekarno-Hatta]]
* Beus Miniarta
** Depok-[[Terminal Baranangsiang]]&lt;ref name=&quot;kotabogor.go.id&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Trayek Angkutan Umum di Kota Bogor - Terminal Baranangsiang|url=https://kotabogor.go.id/index.php/rute|website=kotabogor.go.id|access-date=2022-07-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809023914/https://kotabogor.go.id/index.php/rute |date=2022-08-09 }}&lt;/ref&gt;
** Kampung Rambutan-[[Terminal Baranangsiang]]&lt;ref name=&quot;kotabogor.go.id&quot;/&gt;
** Kampung Rambutan-[[Citeureup, Bogor|Citeureup]]&lt;ref name=&quot;web.trafi.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Bus Kampung Rambutan - Citeureup|url=https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/-jaya-mini/kampung-rambutan-citeureup/JYEwVg1gRg+g0gBwE4EMC2UCuAXFA7GAY2GwFNMlyEA_FAWimqeqA===|website=web.trafi.com|access-date=2022-06-30|archive-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630055818/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/-jaya-mini/kampung-rambutan-citeureup/JYEwVg1gRg%20g0gBwE4EMC2UCuAXFA7GAY2GwFNMlyEA_FAWimqeqA%3D%3D%3D|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630055818/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/-jaya-mini/kampung-rambutan-citeureup/JYEwVg1gRg%20g0gBwE4EMC2UCuAXFA7GAY2GwFNMlyEA_FAWimqeqA%3D%3D%3D |date=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt;
* Layanan Beus Lainna
** Depok–[[Kalideres, Jakarta Barat|Kalideres]]&lt;ref name=&quot;Rute Bus Depok - Kalideres&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Bus Depok - Kalideres|url=https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/-deborah/depok-jl.-panjang-raya-kalideres/JYEwVg1gRg+iCmAHA9hGECGAbU8BO8AzgH4YC0UxVxQA|website=web.trafi.com|access-date=2022-06-30|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703181642/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/-deborah/depok-jl.-panjang-raya-kalideres/JYEwVg1gRg+iCmAHA9hGECGAbU8BO8AzgH4YC0UxVxQA|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703181642/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/-deborah/depok-jl.-panjang-raya-kalideres/JYEwVg1gRg+iCmAHA9hGECGAbU8BO8AzgH4YC0UxVxQA |date=2022-07-03 }}&lt;/ref&gt;
** [[Blok M Plaza|Blok M]]–[[Cileungsi, Bogor|Cileungsi]]&lt;ref name=&quot;Rute Bus Blok M - Cileungsi&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Bus Blok M - Cileungsi|url=https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/-mayasari-bakti/blok-m-cileungsi/JYEwVg1gRg+gggBQCoCECMAGAfgQwLRRZFZA|website=web.trafi.com|access-date=2022-06-30|archive-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630053547/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/-mayasari-bakti/blok-m-cileungsi/JYEwVg1gRg%20gggBQCoCECMAGAfgQwLRRZFZA|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630053547/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/-mayasari-bakti/blok-m-cileungsi/JYEwVg1gRg%20gggBQCoCECMAGAfgQwLRRZFZA |date=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt;
** [[Tanjung Priok, Jakarta Utara|Tanjung Priok]]–[[Cileungsi, Bogor|Cileungsi]]&lt;ref name=&quot;Rute Bus Tanjung Priok - Cileungsi&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Bus Tanjung Priok - Cileungsi|url=https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac42-mayasari-bakti/tanjung-priok-cileungsi/JYEwVg1gRg+gtrALAJgH4EMC0VW9UA==|website=web.trafi.com|access-date=2022-06-30|archive-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630055819/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac42-mayasari-bakti/tanjung-priok-cileungsi/JYEwVg1gRg+gtrALAJgH4EMC0VW9UA==|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630055819/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac42-mayasari-bakti/tanjung-priok-cileungsi/JYEwVg1gRg+gtrALAJgH4EMC0VW9UA== |date=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt;
** [[Kalideres, Jakarta Barat|Kalideres]]–[[Cileungsi, Bogor|Cileungsi]]&lt;ref name=&quot;Rute Bus Kalideres - Cileungsi&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Bus Kalideres - Cileungsi|url=https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac42a-mayasari-bakti/kalideres-cileungsi/JYEwVg1gRg+gtrALAJgIID8CGBaK7_pA|website=web.trafi.com|access-date=2022-06-30|archive-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630055817/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac42a-mayasari-bakti/kalideres-cileungsi/JYEwVg1gRg+gtrALAJgIID8CGBaK7_pA|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630055817/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac42a-mayasari-bakti/kalideres-cileungsi/JYEwVg1gRg+gtrALAJgIID8CGBaK7_pA |date=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt;
** [[Tanah Abang, Jakarta Pusat|Tanah Abang]]–[[Cileungsi, Bogor|Cileungsi]]&lt;ref name=&quot;Rute Bus Tanah Abang - Cileungsi&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Bus Tanah Abang - Cileungsi|url=https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac70a-mayasari-bakti/tanah-abang-cileungsi/JYEwVg1gRg+gCgQQMIHYAMCB+BDAtFTQzIA=|website=web.trafi.com|access-date=2022-06-30|archive-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630060151/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac70a-mayasari-bakti/tanah-abang-cileungsi/JYEwVg1gRg+gCgQQMIHYAMCB+BDAtFTQzIA=|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630060151/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus/ac70a-mayasari-bakti/tanah-abang-cileungsi/JYEwVg1gRg+gCgQQMIHYAMCB+BDAtFTQzIA= |date=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt;
** [[Senen, Jakarta Pusat|Senen]]–[[Cileungsi, Bogor|Cileungsi]]&lt;ref name=&quot;Rute Bus Senen - Cileungsi&quot;&gt;{{Cite web|title=Rute Bus Senen - Cileungsi|url=https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/ac100a-metromini/senen-cileungsi/JYEwVg1gRg+gzgUwHbJgY2AGwQVyQczmAD8BDAWimOuKA===|website=web.trafi.com|access-date=2022-06-30|archive-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630055816/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/ac100a-metromini/senen-cileungsi/JYEwVg1gRg+gzgUwHbJgY2AGwQVyQczmAD8BDAWimOuKA===|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630055816/https://web.trafi.com/id/jakarta/bus-sedang/ac100a-metromini/senen-cileungsi/JYEwVg1gRg+gzgUwHbJgY2AGwQVyQczmAD8BDAWimOuKA=== |date=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt;
* [[LRT Jabodebek]]
* Angkutan kota wilayah Kota Depok, Miniarta dan angkot KWK nu nyambungkeun antara [[Terminal Depok]] jeung [[Kota Administrasi Jakarta Selatan|Jakarta Selatan]], [[Kota Administrasi Jakarta Timur|Jakarta Timur]] atawa [[Kabupaten Bogor|Bogor]].
* Bus AKAP jurusan [[Pulau Jawa]] ku jalur [[Kota Cirebon|utara]]/[[Kota Bandung|tengah]]/[[Kabupaten Cianjur|selatan]] jeung beus AKAP jurusan [[Pulau Sumatra]] liwat [[Pelabuhan Merak|Pelabuhan Merak, Cilegon]] ayana di [[Terminal Jatijajar]].

== Pendidikan ==
[[Gambar:Halaman Belakang Sekolah SMPN 1 Depok 2014-01-07 21-08.jpg|al= Halaman Tukang SMPN 1 Depok|kiri|jmpl|Tukangeun SMPN 1 Depok]]
Atikan atawa pendidikan, mangrupa salah sahiji paranti ngubah anu dianggap boga peran nu perlu dina masalah kasenjangan. Perkara kasenjangan kasebat sabab inpéstasi dina asal tanagi jalmi ngabogaan pangaruh ka panghasilan urang Dépok. Pikeun jumplukan pengeluaran 10 persen terendah katembong yén jumplukan ieu mayoritas nyaéta nu nyicingan kalawan tingkat pendidikan pangluhurna nyaeta SMA/sederajat. Ngan kira-kira 2,85 persén nu nyicingan dina jumplukan pengeluaran ieu anu didikeun unipersitas. Geus kitu, dina jumplukan pengeluaran 10 persen lainna, kalolobaan nu nyicingan wewengkon ieu mangrupa tamatan SMA/sederajat sarta unipersitas. Dina jumplukan ieu, 31,56 persén mangrupa tamatan SLTA/saderajat sarta 60,22 persén mangrupa tamatan unipersitas. Nanging aya kira-kira 2,28 persén tingkat atikan SD/sederajat dina jumplukan pengeluaran ieu, sarta 5,94 persén kanggo tingkat atikan SMP/saderajat.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pikiran-rakyat.com/jawa-barat/pr-01333639/pendidikan-di-depok-belum-merata-sarana-dan-prasarana-yang-terbatas-jadi-penyebabnya|title=Pendidikan di Depok Belum Merata, Sarana dan Prasarana yang Terbatas Jadi Penyebabnya|last=Wibowo|first=Rohman|website=www.pikiran-rakyat.com|language=id|accessdate=2023-02-22}}&lt;/ref&gt;

=== Dinas Pendidikan Kota Dépok ===
Dinas Pendidikan nyaéta lembaga nu milampah urusan pamaréntah daérah widang atikan dumasar asas otonomi sarta pancén pembantuan ngawengku Kesekretariatan, Bidang Pembinaan PAUD sarta Pendidikan Non Formal, Bidang Pembinaan Pendidikan Dasar, Bidang Guru sarta Tenaga Pendidik, UPT Pendidikan PAUD Dikdas sarta SKB.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://disdik.dharmasrayakab.go.id/profil/4/tupoksi-dinas.html|title=Tupoksi Dinas - Dinas Pendidikan Kabupaten Dharmasraya|website=disdik.dharmasrayakab.go.id|accessdate=2023-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226163130/https://disdik.dharmasrayakab.go.id/profil/4/tupoksi-dinas.html |date=2023-02-26 }}&lt;/ref&gt; Dinas Pendidikan Kota Dépok (Disdik Dépok) mangrupa salah sahiji OPD anu geus aya saprak mimiti Dépok ditetepkeun minangka kotamadya dina April 1999. Disdik Dépok mangrupa pemekaran ti Dinas Pendidikan Kabupaten Bogor. Disdik Dépok dipingpin ku saurang kepala dinas. Saprak didirikeun, Disdik Dépok geus sababaraha kali ngalaman giliran kepala dinas, kacatet sababaraha jelema kungsi nyekel kalungguhan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://disdik.depok.go.id/tentang-disdik/sejarah-dinas-pendidikan/|title=Sejarah – Dinas Pendidikan Kota Depok|language=en-US|accessdate=2023-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230328020540/https://disdik.depok.go.id/tentang-disdik/sejarah-dinas-pendidikan/ |date=2023-03-28 }}&lt;/ref&gt;, di antarana:

# Drs. H. Nana Sujana, MM: Kepala Dinas taun 1999 – 2000
# Drs. H. Andi Suwandi, M.Si: Plt. Kepala Dinas taun 2000
# Drs. H. Nanang Subarna, MM: Kepala Dinas taun 2001 – 2004
# Drs. H. Sriyamto, MM: Kepala Dinas taun 2004 – 2007
# Drs. Asep Roswanda, M.Pd: Kepala Dinas Pendidikan taun 2007 – 2008
# Ety Suryahati, SE, M.Si: Kepala Dinas taun 2008 – 2009
# Drs. Asep Rahmat, M.Si: Plt. Kepala Dinas taun 2009 – 2010
# Hj. Farah Mulyati, SH, M.Si: Kepala Dinas saprak Pebruari 2010 – Mei 2011
# Drs. Asep Rahmat, M.Si: Kepala Dinas saprak Juni 2011 – 2012
# Muhamad Nurdin, S.Pd., MM: Plt. Kepala Dinas periode 2012 – Januari 2013
# Ir. Herry Pansila, M.Sc: Kepala Dinas Pendidikan 2013 – Agustus 2016
# Mohammad Thamrin.,S.Sos., MM: Kepala Dinas Pendidikan agustus 2016 – 2021
# Wijayanto, A.Pi., M.Si: Kepala Dinas Pendidikan 2021 – ayeuna
Wijayanto, salaku Kepala Dinas Pendidikan Dépok ayeuna, boga impenan pikeun ningkatkeun mutu pendidikan, Dinas Pendidikan Kota Dépok nyadiakeun program husus anu berorientasi dina pisi misi Pamaréntah Kota Dépok. Program kasebat didadarkeun Dinas Pendidikan Kota Dépok Wijayanto ngawengku aksesibilitas pendidikan, ku kituna sakumna barudak siswa di Kota Dépok sanggup ngadongkang perkara atikan.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web|url=https://depok.tribunnews.com/2022/03/29/pendidikan-hak-semua-anak-kadisdik-kota-depok-tidak-boleh-ada-anak-yang-putus-sekolah|title=Pendidikan Hak Semua Anak, Kadisdik Kota Depok : Tidak Boleh Ada Anak yang Putus Sekolah|website=Tribunnewsdepok.com|language=id-ID|accessdate=2023-02-26}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Stamp of Indonesia - 2000 - Colnect 261278 - University of Indonesia.jpeg|kiri|jmpl|Universitas Indonesia Taun 2000]]
Wijayanto dina unggal nyarita ka média publik, ménta masyarakat pikeun bisa ngalaporkeun lamun manggih sajumlah masalah kasebat. Geus kitu, pihakna rék langsung nyadiaan médiator pihak kahiji kalawan pihak sakola. Contona, aya budak nu teu bisasa ngiring ujian lantaran acan bayaran, Wijayanto ngomong perkara kasebat teu meunang lumangsung. Sabab geus disebutkeun di media budak sakola ceuk Wijayanto merlukeun ijazah jang neruskeun atikanana atawa karier minangka bisa dipigawé. Lamun budak geus bisa migawé hartina sanggup mandiri pikeun ngahasilkeun sumber ékonomi jang kulawargana.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;

Isu stratégis kadua diomongkeun ku Wijayanto ngawengku kanaekan mutu pendidikan di Kota Dépok, nyaéta dimimitian kalawan kanaékan kompetensi guru, kurikulum, sarta sarana prasarana penunjang. Ceuk Kepala Dinas éta, perkara kitu kudu dironjatkeun, sabab oriéntasi urang kearah eta, guru kudu dironjatkeun dina masalah kapasitas sarta kompeténsi. Sangkan bisa kacumponan, pasilitas sakola kudu beuki luyu boh kaperluan sarta katangtuan kaasup sarprasnya, saterusna ogé kurikulum kudu disesuaikeun. Isu lianna ogé relepansi pendidikan, urang hayang anak-anak urang bisa kuat méntal, teuneung, boga sipat nyaeta karakter bangsa téa, urang hayang aya karakter Pancasila jang barudak siswa, kabéh aya di dinya.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;

Isu stratégis pamungkas, ceuk Wijayanto, nyaéta penyelenggaraan pendidikan anu sipatna akuntabel. Ngemut sakola ngokolakeun dana Bantuan Operasional Sakola (BOS), di mana para pingpinan sakola diwajibkeun jang migawé laporan pertanggungjawaban ngeunaan dana BOS anu dipaké. Lamun biasana ngajar, biasana guru nyanghareupan murid, ayeuna guru ogé ditungtut kudu migawé SPJ (Serat Pertanggungjawaban), mangrupakeun tanggal waler naon anu dibalanjakeun, kabéhna kudu aya dina wujud akuntabel.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;

=== Madrasah Tsanawiyah ===
Di Kota Dépok waé, pikeun Madrasah Tsanawiyah (MTs) aya sakitar 72 sakola&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.infodepok.my.id/2023/01/madrasah-tsanawiyah-mts-se-kota-depok.html|title=72 Madrasah Tsanawiyah di Kota depok|website=www.infodepok.my.id|access-date=08 Januari 2023|language=id}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231128195320/https://www.infodepok.my.id/2023/01/madrasah-tsanawiyah-mts-se-kota-depok.html |date=2023-11-28 }}&lt;/ref&gt; diantarana:
* MTSN Kota Depok (''MTsN Kota Depok'')&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.mtsnkotadepok.sch.id/&lt;/ref&gt;
* MTSS AL AMANAH
* MTSS AL AWWABIN
* MTSS AL FALAH
* MTSS AL HAMIDIYAH
* MTSS AL HIDAYAH C.A.
* MTSS AL HIDAYAH CIKUMPA
* MTSS AL HIDAYAH CINANGKA
* MTSS AL HIDAYAH RAWA DENOK
* MTSS AL HIDAYAH SUKATANI
* MTSS AL HUSNA
* MTSS AL IKHLAS
* MTSS AL ISLAMIYAH AMZ
* MTSS AL ITTIHAD
* MTSS AL JAMHURIYAH
* MTSS AL JIHAD
* MTSS AL KARIMIYAH
* MTSS AL MUAWANAH
* MTSS AL MUHAJIRIN
* MTSS AL MUKHLISIN
* MTSS AL-HIDAYAH ARCO
* MTSS AL-KAUTSAR
* MTSS AL-NAHDLAH
* MTSS AL-WUTSQO
* MTSS AN NUR
* MTSS AN-NIZHOMIYAH
* MTSS ARRAHMANIYAH
* MTSS ARRIDHO
* MTSS ASSAADATAIN
* MTSS DAARU SAFA
* MTSS DARRUL HIMMAH
* MTSS DARUL ARQOM
* MTSS DARUL HIKMAH
* MTSS DARUL MUTTAQIN
* MTSS DARUR ROJA
* MTSS DARUSSALAM CLK
* MTSS DARUSSALAM KBY
* MTSS DARUT TAFSIR AL HUSAINI
* MTSS FATAHILLAH
* MTSS HAYATUL ILMI
* MTSS HIDAYATUL UMAM
* MTSS HIMMATUL ALIYAH
* MTSS IBNU NAFIS
* MTSS INTERNASIONAL TECHNO NATURA
* MTSS IRSYADUL ATHFAL
* MTSS ISLAMIYAH KEDAUNG
* MTSS ISLAMIYAH SAWANGAN
* MTSS ITTIHAADUL UMAM
* MTSS MADANIYAH
* MTSS MIFTAAHUL HUDAA
* MTSS MUAWANATUL ISLAMIYAH
* MTSS MUHAMMADIYAH 1
* MTSS NASYATULKHAIR
* MTSS NUR AL ZAHRAH
* MTSS NURUL AMANAH
* MTSS NURUL FALAH AREMAN
* MTSS NURUL FALAH KEBAYUNAN
* MTSS NURUL HUDA ASYURIYAH
* MTSS NURUL HUDA RUMBUT
* MTSS NURUL ISLAM
* MTSS QOTRUN NADA
* MTSS SA ULUMUL QURAN
* MTSS SALAFIYAH
* MTSS SALAFIYAH SAFI`IYYAH
* MTSS SIROJUL ATHFAL
* MTSS TARBIYATUSSHIBYAN
* MTSS UNWANUL KHAIRIYAH
* [[MTs Yapima]]
* MTSS YAPINA
* MTSS YPPD
* MTSSAL MUROZZA
* MTSS YASMINE

=== Universitas ===

==== [[Universitas Indonesia]] ====
[[Gambar:No 18 Rektorat Universitas Indonesia.jpg|kiri|jmpl|Rektorat Universitas Indonesia]]
Ieu kampus kaasup salah sahiji universitas anu sok asup tilu besar di Indonesia ku sabab dirojong ku kualitas akademikna nu bisa ngahontal tepi ka internasional. Ieu kampus boga jujuluk &quot;kampus kuning&quot; sabab jas almamaterna warna konéng ti baheula tepi ka ayeuna. Universitas Indonesia bisa nangtung kokoh tepi ka ayeuna teu pegat tina sajarahna nu panjang dimumul ti jaman Walanda.

==== [[Universitas Gunadarma]] ====
Salian ti Universitas Indonésia, aya kaitan lain di antara masyarakat sarta atikan, standar anyar di jero masyarakat peryogi diimbangan deui ku standar anyar di jero atikan. Lamun masyarakat geus ngasupan éra anyar kalawan nampi kehadiran komputer, mangka dina tempatna lamun atikan mimiti deui ngamimitian kauninga ngeunaan komputer éta. Geus kitu, atikan komputer mangrupa salah sahiji standar anyar di jero dinamika atikan jaman ayeuna.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ugpedia.gunadarma.ac.id/content/46/2083/id/sejarah-universitas-gunadarma.html|title=UG Knowledge Based Portal - Sejarah Universitas Gunadarma|website=ugpedia.gunadarma.ac.id|accessdate=2023-02-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227013330/http://ugpedia.gunadarma.ac.id/content/46/2083/id/sejarah-universitas-gunadarma.html |date=2023-02-27 }}&lt;/ref&gt; Dina poé Jumaah ping 7 Agustus 1981, maranéhanana muka atikan komputer kalawan wasta Program Pendidikan Ilmu Komputer (PPIK) anu ngadidik 94 urang mahasiswa. Sarta dina poé Senén, ping 10 Agustus 1981, kuliah kahiji ogé dimulai. Kuliah ieu ogé ngembang ku kituna nungtut hiji wadah anu langkung mantap. Ngaliwatan asuhan Yayasan Pengembangan Sistem Analisis sarta ''Operation Research'' Matématika, wadah atikan éta robah barobah kaayaan Akademi Sains dan Komputer Indonesia (ASKI). Saprak eta dikawitan hiji kagiatan jang ngabangkitkeun standar anyar di jero atikan. Kagiatan éta ngawangun atikan élmu komputer sarta matématika.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite web|url=https://edukasi.sindonews.com/read/898975/211/sejarah-berdirinya-universitas-gunadarma-yang-masuk-top-20-nasional-unirank-2022-1664453355|title=Sejarah Berdirinya Universitas Gunadarma yang Masuk Top 20 Nasional UniRank 2022|website=SINDOnews.com|language=id-ID|accessdate=2023-02-27}}&lt;/ref&gt;

Pendidikan atawa atikan ngeunaan komputer sarta matématika ieu ogé saterusna dimantapkeun deui ka jero wadah anu langkung luhur nyaéta ti wadah anu ngawangun akademik ka wadah anu ngawangun sakola luhur. Dina dinten Kemis, ping 21 Juni 1984, ngaran Gunadarma dipilih kanggo dijadikeun wasta ti sakola luhur éta. Dina poé Senén, ping 9 Juli 1984, Yayasan Pengembangan Sistem Analisis sarta ''Operation Research'' Matematika digantian barobah kaayaan Yayasan Pendidikan Gunadarma. Sapoé saterusna, dina poé Salasa, ping 10 Juli 1984, ngaliwatan serat kaputusan Yayasan Pendidikan Gunadarma, sacara resmi wasta Gunadarma dipengkuhkeun ka jero wasta sakola luhur éta barobah kaayaan Sekolah Tinggi Komputer Gunadarma (STKG).
[[Gambar:Universitas Gunadarma Kampus C - panoramio.jpg|jmpl|Universitas Gunadarma Kampus C ]]

Sidang ujian sarjana ka-4, ka-5, ka-6 lumangsung dina dinten Salasa, ping 29 September 1987, dina poé Salasa, ping 6 Oktober 1987, dina poé Jumaah, ping 9 Oktober 1987. Sarta sidang ujian sarjana ieu ogé teras lumangsung ku kituna dina sasih Marét 1996, STMIK Gunadarma geus ngungkulan sidang na anu ka-200. Ujian nagara cicilan kadua, katilu, kaopat, lumangsung mimiti poé Senen, ping 1 Nopember 1987, mimiti poé Senen, ping 20 Juni 1988, mimiti poe Senen, ping 12 Desember 1988. Sarta ujian nagara cicilan ieu ogé teras lumangsung dina saban seméster dugi ayeuna ieu. Wisuda sarjana kadua, katilu, kaopat, lumangsung dina poé Salasa, ping 16 Pebruari 1988, dina poé Saptu, ping 21 Januari 1989, ping 17 Pebruari 1990. Sarta lumangsung tuluy kitu, wisuda sataun kalintang barobah kaayaan sataun dua kali, ku kituna ngahontal wisuda ka-14 anu lumangsung dina sasih April warsih 1996 harita.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;

Kamajuan di diménsi program ieu henteu ngan dugi di dinya. Dina poé Senén, ping 4 Januari 1988, ngaliwatan serat kaputusan Menteri Pendidikan sarta Kabudayaan No.006/O/1988, status kadaptar STMIK Gunadarma Program Studi Manajemen Informatika sarta Program Studi Teknik Komputer ditaekkeun barobah kaayaan status diaku. Sarta kalintang deui, basa Saptu, ping 12 Agustus 1989 ngaliwatan serat kaputusan Menteri Pendidikan sarta Kabudayaan No. 0490/O/1989, status kadua program studi éta ditaekkeun deui barobah kaayaan status disaruakeun. Pengembangan program atikan di kampus ieu tuluy nerus ku kituna dina poé Salasa, ping 4 Juli 1989, STMIK Gunadarma muka deui jurusan anyar nyaeta Jurusan Teknik Informatika (TI) kalawan Program Studi Teknik Informatika. Dina Kemis, ping 7 Séptémber 1989, jurusan sarta program studi anyar ieu meunang status kadaptar. Geus kitu, status diaku dihontal ku Program Studi Teknik Informatika dina dinten Rebo, ping 19 Juni 1991, sarta status disaruakeun ditampa dina poe Kemis, ping 20 Pebruari 1992. Sarta babarengan kalawan éta, sadaya program studi di STMIK Gunadarma atos ngahontal status disaruakeun.&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cicakgundar.net/sejarah-universitas-gunadarma/|title=Sejarah Universitas Gunadarma, Kenali Almamatermu.|language=en-US|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228043559/https://cicakgundar.net/sejarah-universitas-gunadarma/ |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt; 

Pengembangan program atikan teras oge lumangsung. Jabi program atikan jenjang D3 sarta jenjang S1, paguron luhur ieu ogé ngalengkah maju ka program atikan luhur strata dua (S2) anu dipikawanoh minangka program atikan magister. Dina dinten Senén, ping 10 Mei 1993, STMIK Gunadarma dilengkepan deui kalawan Program Pascasarjana Strata Dua widang Manajemén sarta Manajemén Sistem Informasi. Di sinjang widang manajemen informatika, teknik komputer, sarta teknik informatika, Gunadarma ogé ngaléngkah ka widang sanés. Dina Saptu, ping 13 Januari 1990, Gunadarma ngadegkeun Sekolah Tinggi Ilmu Ekonomi (STIE) Gunadarma atawa dipikawanoh minangka STIE Gunadarma. Di internal STIE Gunadarma aya dua jurusan nyaéta jurusan manajemen sarta jurusan akuntansi. Lamun Jurusan Akuntansi ngan ngasuh hiji program studi nyaéta Program Studi Akuntansi, mangka Jurusan Manajemén ngasuh genep program studi. STIE Gunadarma meunang status kadaptar basa Kemis, ping 16 Juni 1990 sarta mimiti kuliah dina Senén, ping 17 Séptémber 1990.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;
[[Gambar:Computer science education.png|kiri|jmpl|Ilustrasi Teknik Informatika]]
Saluyu kalawan STMIK Gunadarma, status STIE Gunadarma ogé ngalaman kamajuan anu pesat. Ti status kadaptar, paguron luhur ieu meunang status diaku sarta saterusna status disaruakeun. Dugi dina sasih April 1996 ieu, STIE atos menyelenggarakeun genep kali wisuda. Selanjutnya, babarengan wanci kalawan bubuka program atikan luhur strata dua widang manajemén sistem informasi di STMIK, STIE ogé muka program pendidikan tinggi strata dua di widang manajemen asuransi sarta perbankan. Dimensi kadua nyaeta diménsi prasarana sarta sarana. Di widang prasarana sarta sarana ieu, lokasi atikan ogé ngalaman seueur kamajuan. Lamun dina wanci mimiti, lokasi atikan ngan aya di kampus jalan Kenari, mangka dina wanci saterusna, lokasi eéa nambahan kalawan kampus Kramat Sentiong sarta kampus Salémba. Ti warsih ka warsih, katilu kampus ieu nandéan jumlah mahasiswa anu teras nambahan. Sanaos rohangan di kampus Kenari teras diperluas, nanging dina ahirna, perluasan kampus ieu ogé teu bisa nandéan pertambahan mahasiswa anu beuki loba.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;

Kitu ogé basa, ping 9 Maret 1985, Gunadarma ngayakeun upacara peletakan batu kahiji di kampus Pondokcina, Dépok, sarta ping 5 Januari 1987, kalawan hiji upacara, gedong kahiji di kampus Pondokcina diresmikeun pamakeanna. Saprak éta, gedong di kampus Pondokcina ieu nambahan. Mimiti-mimiti mah, batu kahiji jang gedong kadua ditendeun dina Saptu, ping 26 Séptémber 1987 sarta gedong kadua ieu ogé mimiti dipaké Jumaah, ping 13 Januari 1989. Sanggeus éta, gedong katilu ogé diwangun sarta dianggo. Rohangan di jero katilu gedong ieu oge kénéh tacan nyekapkeun ku kituna dilengkepan kénéh deui kalawan sajumlah gedong samentara di sakulibengna.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

Salian ti Pondokcina, prasarana kampus atos disiapkeun ogé di Béji. Nanging tepi ayeuna, aksés ka wewengkon kampus éta acan nyukupan, mangka kampus Béji tacan ogé diwujudkeun. Kampus di Jakarta tuluy nambahan. Sanggeus mulangkeun kampus Salémba anu mangsa sewana geus réngsé, mangka dina ping 8 Pebruari 1990, Gunadarma nambahan kampus anyar di Jalan Salémba Nomer 53. Kampus ieu ogé dipikawanoh minangka kampus Salémba sarta mimiti dipake dina sasih Mei warsih 1990. Ieu hartina yén di sinjang kampus Béji anu tacan kabiruyungan, Gunadarma atos ngabogaan sababaraha kampus nyaéta kampus Kenari, kampus Kramat Sentiong, kampus Pondokcina, sarta kampus Salémba. Jumlah mahasiswa nu beuki loba matak Gunadarma neangan deui kampus anyar. Dina sasih Januari warsih 1991, Gunadarma meunang taneuh di Kalapa Dua anu tempatna jalan akses UI di caket Pondokcina. Dina dinten Kemis, ping 28 Maret 1991, batu kahiji kanggo gedong kahiji di kampus Kalapa Dua ditendeun sarta dina dinten Salasa, ping 17 Séptémber 1991, gedong kahiji kampus Kalapa Dua mimiti dipaké. Saprak éta, kampus Kalapa Dua teras ngembang ku kituna ngahontal lima gedong kuliah.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

Gunadarma  boga cita-cipta pikeun ngawangun gedong dalapan lantai di kampus Kenari. Samentara kampus ieu acan kabiruyungan, perkuliahan di kampus Kenari dipindahkeun ka kampus samentara di Pegangsaan. Ku kituna, perkuliahan di Gunadarma lumangsung di lima kampus anu terpencar ti keur Jakarta dugi ka Depok. Kabeh kampus ieu dikoordinasikeun ti hiji pusat anu tempatna kampus Pondokcina. Prasarana sarta sarana sanes nyaeta laboratorium di sabuduereun perpustakaan sarta laboratorium komputer anu atos kabentuk saprak jaman PPIK, mangka dina por Kemis, ping 16 Desember 1986, Gunadarma meresmikeun Laboratorium Elektronika Dasar. Dina Senen, ping 23 Maret 1987, Gunadarma meresmikeun Laboratorium Fisika. Laboratorium ieu pisan anu atos dipake ku Gunadarma jang ngayakeun promosi open house dina ping 28 Maret 1989.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;
[[Gambar:Ultrasonic Research Laboratory.jpg|jmpl|Laboratorium Panalitian Ultrasonik]]
Sanaos wujudna lain pakakas sarta gedong, sarana anu cukup perlu di Gunadarma nyaeta majalah ilmiah Matematika sarta Komputer anu mimiti medal saprak sasih Januari 1985. Kalawan penerbitan lima kali sataun, majalah ieu meunang serat tawis kadaptar di Departemen Penerangan ping 17 Januari 1987. Seratan di jero majalah ilmiah ieu atos ngabantuan Gunadarma kalawan perluasan informasi ngeunaan atikan di jero Gunadarma. Sarana sanes anu cekap junun di Gunadarma salila ieu teh penerbitan buku sarta diktat. Atos seueur judul buku sarta diktat anu dicetak ku Gunadarma kanggo kaperluan kuliah para mahasiswa. Jabi dina wangun konvensional mangrupi buku, sababaraha bahan kuliah oge atos diwujudkeun dina wangun audio sarta visual di jero pita video anu saban wanci tiasa dipidangkeun di layar monitor. Dimensi katilu nyaeta kagiatan di jabi kurikulum. Jabi kagiatan pasanggiri kecerdasan, kahontal tingkat nasional atawa tingkat internasional, kasampak kagiatan Gunadarma anu nu mawi menonjol nyaeta di widang catur.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

Wadah kagiatan catur di kampus ieu nyaeta Pencinta Catur Gunadarma atawa PC Gunadarma anu diresmikeun Saptu, ping 25 Pebruari 1989. PC Gunadarma atos junun menyelenggarakeun pasanggiri catur tingkat internasional anu ngalibatkeun ''grand master'' catur internasional jang perebutan gelar dunya di widang catur. Sanggeus ngalanglang hal mekar dina sababaraha dimensi ieu, balik deui ka pamikiran dasar Gunadarma. Gunadarma ngabogaan dua beungeut anu nyorong maju hajat hirupna di jero balarea mangsa kiwari. Dina hiji beungeut, Gunadarma nyaeta wasta arsitek tenar anu ngawangun candi Borobudur nyaeta hiji monumen ageung sapanjang sajarah urang. Dina beungeut lianna, Gunadarma mencerminkeun baktos na sarta sumbangsihnya ka balarea dina wujud guna sarta darma. Minangka salah sahiji perintis standar anyar di jero atikan, Gunadarma usaha deui jang ngeusian pangabisa balarea di jero standar anyar kahirupan bermasyarakat mangsa kiwari ngaliwatan penyelenggarakan atikan. Sarta di jero perkawis ieu, Gunadarma geus mitembeyan na ti atikan di widang komputer. Dina raraga atikanana eta, unsur guna sarta unsur darma sok barobah kaayaan cecekelan kanggo dijadikeun sumbangsih Gunadarma ka balarea sarta elmu. Perkara ieu turut ngarumuskeun susunan kurikulum di jero atikan. Unsur profesi sarta unsur elmu di jero kurikulum sok barobah kaayaan perhatian para pengasuhnya. Keterampilan profesi sarta pangabisa elmu ngawarnaan atikan ti mimiti dugi ahir. Dina raraga ieu pisan, laboratorium, pustaka, sarta jurnal meunang perhatian Gunadarma. Di jero pangkuanna, aya Laboratorium Gunadarma (LG) anu ngawakilan sagala rupa laboratorium sarta bengkel anu di jero Gunadarma sarta Pustaka Gunadarma (PG) anu ngawakilan perpustakaan, penerbitan buku, sarta penerbitan jurnal mangrupi Matematika sarta Komputer anu jaga tiasa disusul kalawan penerbitan jurnal lianna.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;
[[Gambar:Permainan Catur.jpg|kiri|jmpl|Catur]]
Ti wanci ka wanci, LG teras dironjatkeun supados praktek para mahasiswa tiasa diperlancar. Sumawonten, pengasuh Gunadarma boga cita-cipta langkung ti eta. Maranehanana boga maksud rek supados pamakean laboratorium henteu saukur kawates ka praktek di jero palajaran. Maranehanana hayangeun supados LG kabuka oge kanggo panalungtikan sarta kanggo percobaan anu boga sipat inovatif, alus mangrupi panyiptaan atawa mangrupi penemuan anyar. Saha wae anu ngabogaan alpukah anyar anu bade dicoba, bisa wae ngagunakeun LG kanggo pamaksudanna eta. Niat kanggo maju ieu sok ditarekahan kanggo ditunjang ku pustaka anu sebaik manawi. Salila sababaraha warsih ieu, PG sok meunang perhatian anu ageung ti pengasuh Gunadarma. Pustaka citak sarta pustaka rekam teras menerus diperluas jang ngarojong kagiatan diajar ka sagala rupa cabang elmu anu diasuh ku sakola luhur ieu. Di sinjang LG, PG oge menempati kalungguhan sentral di lingkungan Gunadarma.&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news.okezone.com/read/2021/09/15/1/2471663/40-tahun-universitas-gunadarma-berdiri-dan-sederet-prestasi-yang-menyertai|title=40 Tahun Universitas Gunadarma Berdiri dan Sederet Prestasi yang Menyertai : Okezone News|last=Okezone|website=https://news.okezone.com/|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt; Dina dua wadah anu mangrupi LG sarta PG, tilu serangkai laboratorium, pustaka, sarta jurnal ilmiah di Gunadarma ieu mangrupa hiji kesatuan pikeun ngawujudkeun sumbangsih Gunadarma di jero wangun guna sarta darma. Saluyu kalawan umur Gunadarma anu anom keneh, maranehanana oge usik keneh dina tingkat mimiti ti kagiatan maranehanana. Nanging, ngaliwatan perhatian anu ageung ti para pengasuh Gunadarma, maranehanana dipambrih tiasa ngembang sacara wajar kanggo ngawujudkeun cipta-cipta Gunadarma Ti STMIK Gunadarma, ka STIE Gunadarma, ka Program Pascasarjana Gunadarma, atikan ieu bade teras ngembang nuju sarta dugi ka wujud Universitas Gunadarma. 

Dina raraga ieu pisan, tilu serangkai eta mecakan jang nyusun sajumlah kagiatan anu tiasa mencerminkeun cipta-cipta Gunadarma. di jero kagiatan eta, aya panalungtikan, jumplukan studi, sarta penataran. Kagiatan pikeun balarea sarta darma kanggo elmu tercermin deui di jero kagiatan eta. Panalungtikan sarta jumplukan studi di golongan pengasuh Gunadarma usaha kanggo berdarma kanggo elmu samentara penataran usaha kanggo kapake kanggo balarea. Aya hiji perkawis peryogi anu sok ngajungjurigan pengasuh Gunadarma di jero usaha maranehanana kanggo masihan arah ka Gunadarma. Perkawis peryogi eta teh mutu. Saniskanten usaha dipigawe, henteu wae demi kanaekan mutu atikan, kalah oge demi kanaekan mutu elmu di lingkungan Gunadarma. Sarta usaha eta deui anu sakedahna kasampak di jero kagiatan Gunadarma salila ieu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirto.id/profil-universitas-gunadarma-sejarah-daftar-jurusan-lokasi-gzMu|title=Profil Universitas Gunadarma: Sejarah, Daftar Jurusan, &amp; Lokasi|last=Ulfa|first=Maria|website=tirto.id|language=id|accessdate=2023-02-28}}&lt;/ref&gt;

Mangsa pangwangunanna, Gunadarma sok bersikap selektif. Prioritas pangwangunan sok ngarah ka kanaekan mutu. Sateutik-saeutik, Gunadarma usaha ngutamakeun ngayakeun rohang diajar, rohang laboratorium, rohang pustaka, sarta sarana bewara. Maranehanana eta pisan unsur poko dina pembinaan mutu, pikeun nyieun alus mutu para dosen atawa mutu para mahasiswa. Nanging prasarana kanggo kanaekan ieu peryogi keneh ditunjang deui ku sarana sanes. Rohang diajar tacan sami kalawan diajar, pustaka tacan sami kalawan maos, laboratorium tacan sami kalawan kuliah praktek, sarta majalah tacan sami kalawan nyerat. Sarana poko anu peryogi gondeng prasarana eta teh suasana lingkungan diajar anu sae mangrupi budaya Gunadarma. Ngan suasana lingkungan diajar anu sae atawa budaya Gunadarma anu geus midamel rohang diajar eta tempat diajar, pustaka eta tempat maos, laboratorium eta tempat praktek, sarta majalah atawa jurnal eta tempat nyerat.&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt;
[[Gambar:ENIAC-changing a tube.jpg|jmpl|Komputer Baheula Pisan]]
Perkawis ieu pisan anu matak pengasuh Gunadarma usaha kanggo ngabina budaya Gunadarma atawa suasana anu sae di lingkungan diajar di Gunadarma. Budaya Gunadarma atawa suasana anu sae di lingkungan diajar ngait jalmi. Sarta jalmi eta pisan anu nangtukeun kumaha wangun suasana di lingkungan diajar maranehanana. Mangka salila ieu, Gunadarma sok usaha ngahimpun tanaga pengajar anu ngabogaan kaseneng jang diajar. Ka jumplukan beuki diajar ieu pisan Gunadarma mikeun tanggel walon kanggo metepakeun kaseneng eta ka sakumna lingkungan Gunadarma kanggo dimantapkeun barobah kaayaan haturan ti budaya Gunadarma. Di sinjang rohang diajar, pustaka, laboratorium, sarta majalah, jumplukan resep diajar mangrupa aset Gunadarma anu sok diutamikeun di jero pangwangunan Gunadarma. Jumplukan beuki kana diajar diudagankeun kanggo barobah kaayaan inti penggerak atikan di lingkungan Gunadarma. Sarta kabeuki diajar ieu deui anu bade dipelakkeun di golongan mahasiswa anu atos milih Gunadarma minangka almamater maranehanana. Kapake jang masyarakat sarta darma jang elmu ngabogaan implikasi anu lega. Dina mangsa anu bade dongkap, Gunadarma boga cita-cipta pikeun menelaah widang elmu lianna anu dina ayeuna, sacara tela, geus nempokeun kaepektipan ti sagi propesina sarta sagi elmu na di jero balarea. Gunadarma rek nyabak widang elmu sanes di jabi komputer sarta ekonomi ka balarea.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

Lamun kampus ieu geus boga kakiatan nu nyukupan, mangka Gunadarma rek nyabak deui widang elmu kitu jang milu sarta ngawujudkeun standar anyar di jero balarea sarta standar anyar di jero atikan. Dina waktuna, Gunadarma boga cita-cipta jang ngaronjatkeun dirina ti wadah sakola luhur ka wadah anu langkung luhur deui nyaeta ka tingkat universitas. Nanging kanaekan kitu ieu henteu dipigawe tanpa mutu anu nyukupan. Di sinjang perhatian ka keluasan kagiatan di widang atikan, Gunadarma angger nempatkeun mutu atawa kualitas dina tempat anu utami. Gunadarma nyaeta hiji sakabeh anu namina Gunadarma. Gunadarma lain ngan saukur STMIK Gunadarma. Kitu oge, Gunadarma sanes ngan saukur STIE Gunadarma. Gunadarma oge sanes saukur Program Pascasarjana Gunadarma. Gunadarma nyaeta sakabeh anu namina Gunadarma, ti STMIK, STIE, ka sagala rupa wadah hal mekar lianna, dugi ka Universitas Gunadarma. Di kampus Gunadarma aya LG sarta PG, di jero Gunadarma aya laboratorium, pustaka, sarta jurnal ilmiah, di jero Gunadarma aya panalungtikan, jumplukan studi, sarta penataran, di jero Gunadarma aya budaya Gunadarma dina wujud lingkungan diajar anu nyukupan, di jero Gunadarma aya guna kanggo balarea sarta darma kanggo elmu, sarta di jero Gunadarma aya sumbangsih guna sarta darma anu dijieun ku Gunadarma ka balarea.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;
[[Gambar:Yıldız Teknik Üniversitesi 08.jpg|kiri|jmpl|Fakultas Teknik di Luar Negeri (Turki)]]
Tetela cipta-cipta ieu henteu eureun minangka cipta-cipta wae. Sanggeus lima belas warsih lilana lembaga atikan ieu tangtung sambil ngarayap ti Program Pendidikan Ilmu Komputer (PPIK) anu bersahaja ka Akademi Sains sarta Komputer Indonesia anu leuwih basajan ka STMIK sarta STIE Gunadarma anu langkung mantap, mangka dina warsih 1996 lembaga atikan eta junun dugi ka tingkat anu geus lila dicita-citakeun. Ngaliwatan Serat Kaputusan Direktur Jenderal Pendidikan Tinggi No.92/Kep/Dikti/1996, ping 3 April 1996. Lembaga atikan eta junun dipengkuhkeun barobah kaayaan Universitas Gunadarama. Di handap naunganana aya sajumlah fakultas ti Fakultas Ilmu Komputer, Fakultas Teknologi Industri, sarta Fakultas Ekonomi kalawan program studi anu atos ngabogaan status disaruakeun dugi ka Fakultas Teknik Sipil sarta Perencanaan, Fakultas Psikologi, sarta Fakultas Sastra anu sami kalintang anyar. Kabehna sumebar di genep kampus ti Kampus A dugi Kampus G.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt;

Dina warsih 1996, kalungguhan Universitas Gunadarma cukup istimewa. Basa Januari lamun diparibasakeun mah kalawan Dewa Janus anu ngabogaan dua beungeut, hiji beungeut melong ka warsih anu lami sarta beungeut sanes melong ka warsih anu anyar, mangka Universitas Gunadarma oge ngabogaan dua beungeut. Dina hiji beungeut, Universitas Gunadarma mangrupa penclut ti hiji hal mekar, ti wujud program anu bersahaja dugi ka wujud universitas anu kompleks. Dina beungeut lain, Universitas Gunadarma anyar mimiti usik anu kawas lamun-olah balik ka mangsa mimitina dina warsih 1981. Sepertos perkawis na sasih Januari anu ninggalkeun warsih anu lami kanggo muka lembaran warsih anu anyar, Universitas Gunadarma oge kiwari ninggalkeun mangsa kaliwatna anu wujud program, akademik, sarta sakola luhur jang mitembeyan lembaran anyar anu dina wujud universitas. 
[[Gambar:Студенты в лаборатории робототехники.jpg|jmpl|Ilustrasi Sains di Nagara Rusia]]
Di lembaran anyar ieu, Universitas Gunadarma perlu nangtoskeun balik komitmen Gunadarma anu lila. Universitas Gunadarma rek teras ngembangkeun laboratorium, perpustakaan, jurnal ilmiah, panalungtikan, jumplukan studi, penataran, sarta lingkungan diajar. Di jero Universitas Gunadarma angger kaukir komitmen lami kanggo kapake kanggo balarea sarta darma pikeun elmu. Guna sarta darma rek angger mangrupa sumbangsih Gunadarma saprak ayeuna dugi ka mangsa ka hareup. Sarta kalawan sadaya komitmen ieu, Universitas Gunadarma muka sajarah anyar kalawan lembaran kertas anu teu aya keneh. Ka hareupna Universitas Gunadarma saterusna bade ngeusian lembaran teu aya eta kalawan goresan sajarah universitas anu dimimitian dina warsih 1996.&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; 

Sanggeus ngaliwatan perjuangan paos dina nyanghareupan sagala rupa tangtangan, Universitas Gunadama geus robah kaayaan pikeun salah sahiji paguron luhur swasta terkemuka di Indonesia anu berbasis teknologi informasi. Pangalaman salila langkung ti saparapat abad anu dipirig pengabdian sarta dedikasi tanagi pengajar: komitmen yayasan sarta pimpinan, ngayakeun fasilitas pembelajaran sarta kapercayaan balarea, Universitas Gunadarma rek teras narekahan ngahasilkeun lulusan anu kapake sarta bisa ngadarmabaktikeun kompetensi pikeun ngawangun pikahareupeun bangsa anu ningkat. Komitmen jangka panjang ieu, ku Universitas Gunadarma nyaeta milu berperan aktip ngaronjatkeun tanagi saing bangsa ngaliwatan proses atikan luhur anu boga tujuan kanggo ngajadikeun mahasiswa sarta lulusan minangka aset bangsa anu boga sipat calakan, teuneung, kompetitip, sarta profesional. Kalawan program atikan anu diwangun ti 6 program D3, 12 program sarjana, 6 program magister, sarta 2 program doktor. Universitas Gunadarma boga komitmen pikeun ngahontal visi sarta misi periode 2007-2011 harita teh.&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; 

==== [[Bina Sarana Informatika (BSI)]] ====
[[Gambar:Bina Sarana Informatika - panoramio.jpg|kiri|jmpl|Salah Sahiji Wangunan Kampus Bina Sarana Informatika ]]
Kampus ieu mangrupakeun salah sahiji balė atikan nu kasohor di Dėpok. Parobahan Akademi Bina Sarana Informatika (BSI) jadi barobah kaayaan ngaran institusina Universitas Bina Sarana Informatika (UBSI) geus diresmikeun. Sėsėrahan Serat Keputusan Perubahan Akademi BSI barobah kaayaan Universitas Bina Sarana Informatika (UBSI) ieu lumangsung di BSI Convention Center, Jalan Gedė Kaliabang Nomer 8, Perwira, Bekasi Utara, Bekasi, Jawa Barat. Serat Kaputusan kasebat dijieun langsung ku Sekretaris Jėnderal Kementrian Risėt, Téknologi sarta Pendidikan Tinggi. Prof Ainun Naim Ph.D, MBA, ka Pangurus Yayasan Bina Sarana Informatika, Efriadi Salim anu dirėndėngan Dirėktur BSI Naba Aji Notoseputro.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bsi.ac.id/ubsi/sejarah-ubsi.ajax|title=Sambutan Rektor UBSI|website=www.bsi.ac.id|accessdate=2023-02-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227080757/https://www.bsi.ac.id/ubsi/sejarah-ubsi.ajax |date=2023-02-27 }}&lt;/ref&gt; Basa harita, kagiatan ieu dipigawé babarengan kalawan runtuyan kagiatan seminar motivasi BSI sarta disaksikeun langsung ku 9 rebu mahasiswa anyar BSI warsih pituduh 2018/2019. Seserahan Surat Kaputusan kasebat dihadiran deui ku Diréktur Jenderal Pembelajaran sarta Kemahasiswaan, Prof. Intan Ahmad Ph.D, Kepala Lembaga Layanan Pendidikan Tinggi Wilayah III DKI Jakarta, Dr. Ir. Ilah Sailah M.S., Sekretaris Lembaga Layanan Pendidikan Tinggi Wilayah III DKI Jakarta, Dr. M. Samsuri S.Pd., M.T. sarta Wawakil Direktur BSI, Kepala Program Studi di BSI, bareng jajaran pupuhu BSI lianna. Diréktur BSI, Naba Aji Notoseputro kungsi ngomong, perubahaan ti Akademi BSI robah kaayaan jadi UBSI nu geus kasebat prosesna cukup lila dibéwarakeun ka publik.

Parobahan dipigawé minangka salah sahiji kesiapan BSI kanggo nyanghareupan ėra disruptip, geus 30 warsih lilana BSI éksis di dunya pendidikan tinggi. Tinangtu hal mekar éta anu matak BSI robah kaayaan salah sahiji paguron luhur pangbadagna. BSI ngabogaan genep akademi, 25 lima kampus se-Indonesia sarta kirang langkung 20 rebu mahasiswa aktip. Pihak Yayasan Bina Sarana Informatika boga inisiatip jang ngahijikeun 21 kampus anu kagaduh ku BSI barobah kaayaan hiji universitas gedé. Parobahan barobah kaayaan universitas kasebat oge minangka salah sahiji léngkah BSI barobah kaayaan paguron luhur pangbadagna kalawan akréditasi nu alus. Sajaba ti éta ogé minangka usaha BSI dina ngaronjatkeun kualitas sistem atikan sarta kompetensi lulusanna. Mahasiswa anu aya di wewengkon atawa di ibukota badé ngarasakeun hak anu sami, alus ti sistem pembelajaran, pengembangan kompetėnsi, dugi kasempetan karir anu dipikaboga ku lulusan UBSI. Parobahan kaayaan universitas ieu, sangkan mikeun mangpaat ka sakumna civitas BSI, boh mahasiswa, dosén atawa lulusanna. Contona, mahasiswa diploma tilu rék langkung gampil pikeun neruskeun atikanana dina tingkat Strata Satu (S1). Margi ka hareupeunana Universitas BSI rék ngabogaan 4 fakultas, nyaėta Fakultas Téknik, Fakultas Téknologi Informasi, Fakultas Komunikasi sarta Fakultas Ékonomi dan Bisnis.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;

====== [[STIH IBLAM - Kampus B]] ======
[[Gambar:Dedication of Law School.jpg|jmpl|Sakola Hukum di Luar Negeri Harita]]
Sekolah Tinggi Ilmu Hukum IBLAM anu diadegkeun sarta dikokolakeun ku Yayasan Lembaga Pengembangan Ilmu Hukum sarta Manajemén (YLPIHM IBLAM) geus boga karya salila kira-kira 25 warsih terakréditasi B ku BAN-PT. IBLAM mangrupa akronim ti ''Institute of Business Law and Management.'' STIH IBLAM didirikeun kalawan tujuan ngaronjatkeun mutu, kamahéran tanagi pagawé di bidang hukum, sarta nyiapkeun tanagi-tanagi anu propésional. Pikeun ngarojong tujuan kasebat, STIH IBLAM ngabogaan dua kampus, nyaéta di Jakarta sarta Dépok.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.lamudi.co.id/journal/universitas-di-depok/|title=10 Universitas di Depok Negeri dan Swasta Unggulan|last=Lamudi.co.id|first=Lamudi.co.id|website=10 Universitas di Depok Negeri dan Swasta Unggulan|publisher=Lamudi.co.id}}&lt;/ref&gt;

Sekolah Tinggi Ilmu Hukum IBLAM ngabogaan sajarah anu paos dina perkembangana. Benerna dina ping 27 Agustus 1990 didirikeun hiji lembaga anu di jerona diwangun ti para pakar hukum, para praktisi hukum sarta para tilas Hakim Agung, tilas Pajabat Kajaksaan Agung ogé tilas Pajabat Departemen Kahakiman. Alpukah para pakardiatas junun ngarumuskeun hiji lembaga atikan anu namina ''Institute of Business Law and Management'' (IBLAM). Lembaga kasebat boga tujuan dina raraga kanaékan mutu, kamaheran tanagi gawé di widang hukum sarta nyiapkeun tanagi-tanagi anu propésional. Lembaga kasebat didirikeun sabab boga dasar hiji kasadaran yen kauninga dibidang hukum, alus di mangsa kiwari atawa di mangsa ka hareupna bakal perlu dikawasa utamana jang para palaku bisnis, birokrat sarta praktisi dina raraga nyanghareupan sarta meunang kompetisi global. 

Di sisieun ngaran ''Institute of Business Law and Management'' (IBLAM) aya sosok anu geus boga pangaruh nyaėta Almarhum Dr. H. Edy Susanto, S.H., M.H., M.M., M.A. Manéhna boga pamadegan pangangguran kitu henteu peryogi lumangsung, ngemut pangwangunan di nagara urang anu ageung sarta sinambungan. Leuwih kitu deui dina nyegah éra globalisasi sarta éra pangwangunan kantun dasar anu ngusikkeun sakumna kagiatan balaréa. Aspék-aspék hukum ti pangwangunan kasebat meryogikeun penanganan ku para ahli hukum, ku kituna sacara logis sakuduna sanggem nyerepan para lulusan hukum. Nempo kanyataan ieu, Almarhum Dr. H. Edy Susanto, S.H., M.H., M.M., M.A boga pamadegan kaayaan ieu teu tiasa diingkeun sarta anjeunna megatkeun pikeun memprakarsai usaha pikeun ngaronjatkeun mutu atawa peunteun tambih lulusan hukum kalawan nyayakeun atikan sarta palatihan keterampilan anu inovatif sarta luyu kalawan hal mekar dunya. Ti sajarah nu luhur ieu, manéhna beunang pangrojong sacara aktip ti sagala rupa begawan hukum anu sohor di Indonésia kalawan milu kalibet dina penyusunan peunteun, sistem dugi materi pembelajaran anu istimewa. Dirojong ku wanci, jang beuki ngawujudkeun visi, misi sarta program kasebat, ahirna Alm. Dr. H. Edy Susanto, S.H., M.H., M.M., M.A ngadegkeun Yayasan Lembaga Pengembangan Ilmu Hukum jeung manajemen ''Institute of Business Law and Management'' (LPIHM IBLAM) nu menaungi aktivitas perkuliahan formal ti Sekolah Tinggi Ilmu Hukum IBLAM, tangtungna Program Diploma III Management Hukum, Program Sarjana Hukum dan program Magister Hukum Sekolah Tinggi Ilmu Hukum IBLAM di Jakarta nu geus diakréditasi ku Departemén Pendidikan Nasional RI kalawan SK No.95/D/O/1993 jeung SK No.78/D/O/1993.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iblam.ac.id/about/sejarah-iblam/|title=STIH IBLAM|last=IBLAM|first=STIH|website=Sajarah|publisher=STIH IBLAM}}&lt;/ref&gt;

Kampus anu kiwari disebut IBLAM School of Law anu aya handap naungan Yayasan LPIHM IBLAM geus ngalaman perkembangan anu kitu pesat margi pangrojong sosok saurang pangadeg nu boga jiwa basajan, daréhdéh, ulet sarta ngabogaan sumanget luhur dina ngawangun tonggak sarta sirung-sirung bangsa dina aspék pendidikan. Kiprahna dina raraga ngiring ngapinterkeun anak bangsa henteu deui bisa diasakeun, jabi anjeunna ngawangun didikeun tingkat paguron luhur anu geus sanggup ngaluluskeun rébuan peserta didik sarta lulusan kasebat atos seueur ngeusian posisi strategis boh di lembaga pamarentahan, institusi hukum, institusi non-hukum sarta sosial budaya lianna. Lalampahan paos IBLAM ''School of Law'' dina ngabdi sarta nyieun kontribusi jang bangsa Indonésia di jero didikeun, geus ngahasilkeun rébuan lulusan nyongcolang anu sumebar lega di sababarahahiiji institusi hukum sarta non-institusi hukum anu sanggup bersaing di industri 4.0. Luyu kalawan visi-misi panganyarnana, IBLAM hayang nyieun kuat komitmenna dina ngahasilkeun asal tanagi jalmi anu punjul di widang hukum jeung ngayakinan integritas nyaéta konci perbaikan SDM di widang hukum, jeung integritas ogé robah kaayaan visi utami sarta pilarutama ti 4 pilar perjuangan kami anu diwangun tina komitmen IBLAM: Integritas, Réligius, Nasionalis sarta Berdaya saing Global.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;

Mangka ti éta, pas pisan kalawan poé anti korupsi sedunia ping 9 Desember 2019, IBLAM geus ngaresmikeun visi-misi panganyarna nyaéta: 

# Pikeun Sekolah Tinggi Ilmu Hukum anu berintegritas, punjul di tingkat nasional sarta berdaya saing global. 
# Penegasan penyebutan brand Institusi barobah kaayaan IBLAM ''School of Law''/IBLAM SL. 
# Logo anyar anu mangrupa kombinasi wangun 4 buleud anu melambangkeun elemen perjuangan ngahontal kamajuan anu aya di IBLAM SL nyaeta (a) dosen; (b) mahasiswa; (c) masyarakat jeung (d) pamarentah, kaliwat aya wangun kotak kalawan bulatan ditengah pikeun lambang hiji tujuan dina hiji imah perjuangan kanggo ngahasilkeun ahli hukum nu boga integritas sarta 4 gurat lempeng anu ngalambangkeun 4 nilai dasar perjuangan IBLAM SL, anu lamun sadaya dijentrekeun katembong minangka perisai anu bermakna yen pendidikan hukum kedah dijadikeun instrument pikeun nangtayungan sarta nyanghareupan serangan kebodohan, bancang pakewuh sarta merangan ketidakadilan. 

Dipambrih dina warsih-warsih ka hareup handap pengelolaan tim manajemen anu alus, IBLAM ''School of Law'' rek meunang pangajen sarta pangakuan ti balaréa minangka paguron luhur anu paduli dina hal mekar sarta ajeg na supremasi hukum di nagari ieu.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;

====== [[Politeknik LP3I Depok]] ======
Kampus LP3I boga jaminan nempatkeun gawé pikeun para mahasiswa anu berpréstasi barobah kaayaan ''tagline'' kanggo universitas di Dépok anu hiji ieu. Politeknik LP3I Kampus Dépok mikeun kasempetan kanggo maranéhanana anu hayang gancang gawé saanggeus kuliah. Kalawan jalinan gawé babarengan anu dipigawé ku rupa-rupa dunya usaha, Poltek LP3I Kampus Dépok ngabogaan kaistimewaan atawa ''privilege'' pikeun nempatkeun mahasiswa na anu luyu kualipikasi. Polték LP3I Kampus Dépok ngan hiji ti sakitu seueur Politeknik LP3I anu sumebar di sakumna Indonesia. Reputasi LP3I anu atos nyondong ngawarnaan dunya atikan lemah cai saprak warsih 1989 kalawan konsep ''“Link &amp; Match”.'' Poltek LP3I Kampus Depok ngabogaan opat jurusan, nyaeta bisnis, keuangan, teknologi, sarta komunikasi. Universitas di Depok ieu ngayakeun atikan basisna vokasi kalawan jenjang D-3 sarta sarjana terapan.&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

Pendidikan di LP3I ngabogaan pokus ka latihan berbasis praktek (70% praktek, 30% teori), magang sarta nempatkeun gawe. Program nempatkeun gawe ka salah sahiji pausahaan anu nyongcolang di Indonesia. Di LP3I, mahasiswa atawa peserta didik berkualitas anu performanya luyu pasaratan bakal dibantu nempatkeun damel dugi katarima di pausahaan atawa boga wirausaha. Fenomena henteu kajeujeuhkeun lulusan pendidikan tinggi di dunya damel beda carios kaduh era warsih 2000-an wae. Lamun dirunut ka pungkur, saleresna gejala kasebat geus mimiti wedal ka permukaan kira-kira dua puluh warsih kawitna. Beuki dinten beuki megulisahkeun balarea anu ngalaman langsung. Nanging dugi nyanghareupan ahir 1980- an, langka aya pihak anu rumaos terpanggil pikeun ngabereskeun masalah kasebat. Tina dasar eta, mangka Lembaga Pendidikan sarta Pengembangan Profesi Indonesia (LP3I) diadegkeun dina 29 Maret 1989 kalawan cabang kahiji di Pasar Minggu Jakarta Selatan. Geus kitu, dimimitian ti program kursus 6 sasih, LP3I saterusna ngembangkeun jangjang na barobah kaayaan lembaga atikan profesi (1-2 warsih), anu boga orientasi dunya damel. Nempo keberhasilan model atikan anu dijalankeun ku LP3I, animo balarea oge beuki gede. Peserta didik sanes ngan nu nyicingan ibukota wae, sumawonten ti sababaraha wewengkon anu cekap tebih. Ku margi eta pisan, LP3I muka cabang-cabang ampir di sakumna dayeuh-dayeuh gede di Indonesia. Kiprah LP3I beuki diaku ku balarea lega. Pangakuan ti dunya industri tercermin ti beuki lobana pausahaan anu merekrut lulusan LP3I. Sedengkeun pangakuan sanes dongkap ti dunya atikan dina sarta jabi nagari ngaliwatan kerjasama transfer kredit sarta konversi materi ajar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lp3i.ac.id/tentang-kami/|title=Tentang Kami - LP3I|website=https://www.lp3i.ac.id/|language=en-US|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142014/https://www.lp3i.ac.id/tentang-kami/ |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

====== [[Universitas Nusa Mandiri]] ======
[[Gambar:Kampus Nusa Mandiri.jpg|kiri|jmpl|Universitas Nusa Mandiri Kampus Margonda]]
Mimitna boga ngaran STMIK Nusa Mandiri anu tangtung dina warsih 2001, universitas di Depok ieu teras mekar. Mimiti na ngan boga jenjang atikan sarjana, saterusna dina warsih 2008 geus muka program pascasarjana. Dua puluh warsih langkung, benerna warsih 2021, STMIK Nusa Mandiri robah kaayaan Universitas Nusa Mandiri atawa UNM. Kiwari, UNM ngabogaan dua fakultas, nyaéta Fakultas Teknologi Informasi sarta Fakultas Ekonomi jeung Bisnis. Ti dua fakultas kasebat aya 7 program studi pilihan, mimiti Sistem Informasi, Teknik Informatika, Ilmu Komputer, Manajemén, dugi Perhotelan. Salian ngabogaan kampus di Dépok, Universitas Nusa Mandiri ogé aya di opat wilayah lain. Saban kampus dilengkepan fasilitas penunjang diajar sarta bermacam kagiatan mahasiswa anu cekap sarta bisa dipercayakeun.&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

Tonggak tangtung na Universitas Nusa Mandiri tina motivasi kanggo ngamuliakeun kahirupan bangsa Indonesia. Yayasan Indonesia Nusa Mandiri asa digeroan pikeun milu sarta berkontribusi dina pangwangunan bangsa. Dina sisi lain pangwangunan anu erek sarta keur dipigawe anak bangsa ieu henteu bisa lesot ti hal mekar sarta kanaekan teknologi informasi. Kaayaan ieu merlukeun pangabisa kanggo berinovasi, bersinergi sarta beradaptasi kalawan teknologi anu berorientasi kalawan kaperluan hirup balarea. Samentara pangabisa berinovasi sarta pengimplementasian kana teknologi acan optimal. Ieu pisan anu melatarbelakangi pamadegan Sekolah Tinggi Manajemen Informatika sarta Komputer Nusa Mandiri anu mangrupa cikal bakal Universitas Nusa Mandiri.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nusamandiri.ac.id/nuri/sejarah-stmik.ajax|title=Sejarah Universitas Nusa Mandiri|website=www.nusamandiri.ac.id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228135441/https://www.nusamandiri.ac.id/nuri/sejarah-stmik.ajax |date=2023-02-28 }}&lt;/ref&gt;

Dimimitian dina ping 8 Agustus 2001 Yayasan Indonesia Mandiri ngadegkeun Universitas Nusa Mandiri di handapeun pupuhu Bapa Sigit Swasono resmi ngalakukeun misi megah dina widang atikan. Legalisasi perkawis ieu dirojong kalawan dikaluarkeunna Serat Kaputusan Menteri Pendidikan Nasional Republik Indonesia No.17/DO/2003 ngeunaan widi penyelenggaraan kagiatan atikan kalawan wasta Sekolah Tinggi Manajemen Informatika sarta Komputer Nusa Mandiri anu dipikawanoh kalawan STMIK Nusa Mandiri. Dina mimitina STMIK Nusa Mandiri ngan diperuntukeun kanggo jenjang strata hiji (S1) kalawan pilihan program studi Sistem Informasi sarta Teknik Informatika. Nanging selang tujuh warsih tangtung, benerna dina 27 Agustus 2008 STMIK Nusa Mandiri resmi ngajalankeun program pascasarjana (S2) ngaliwatan widi penyelenggaraan bernomor 2858/D/T /2008 kalawan program studi Ilmu Komputer. STMIK Nusa Mandiri bertransformasi barobah kaayaan Universitas Nusa Mandiri dina ping 5 April 2021 anu disahkeun kalawan Kaputusan Menteri Pendidikan sarta Kabudayaan Republik Indonesia Nomer 82/E/O/2021 ping 5 April 2021 ngeunaan widi Penggabungan Sekolah Tinggi Manajemen Informatika Komputer Nusa Mandiri di Jakarta sarta Akademi Pariwisata Tridaya di Jakarta barobah kaayaan Universitas Nusa Mandiri di Jakarta anu diayakeun ku Yayasan Indonesia Nusa Mandiri. Universitas Nusa Mandiri ngokolakeun 2 (dua) fakultas nyaeta Fakultas Teknologi Informasi sarta Fakultas Ekonomi sarta Bisnis. Fakultas Teknologi Informasi (FTI) membawahi 4 (opat) program studi nyaeta S2 Ilmu Komputer, S1 Informatika, S1 Sistem Informasi, S1 Sains Data. Fakultas Ekonomi sarta Bisnis (FEB) miboga 3 (tilu) program studi nyaeta S1 Bisnis Digital, S1 Manajemen, sarta D3 Perhotelan. Tepi ka danget ayeuna, kampus ieu sok ngalakukeun inovasi, ngembang sarta beradaptasi kalawan sagala rupa perkawis anu arah na berorientasi pikeun pendidikan bangsa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nusamandiri.ac.id/nuri/index.js|title=UNIVERSITAS NUSA MANDIRI|website=www.nusamandiri.ac.id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230321095441/https://www.nusamandiri.ac.id/nuri/index.js |date=2023-03-21 }}&lt;/ref&gt;

====== [[STT Nurul Fikri]] ======
Sekolah Tinggi Teknologi Terpadu Nurul Fikri (kasohor ku singgeran STT-NF) mangrupa salah sahiji universitas di Depok anu kaitung anyar. Tangtung resmina dina warsih 2012, STT-NF hoyong memadukeun keilmuan praktis di widang teknologi informasi kalawan pengembangan kapribadian islami, kompeten, sarta boga sipat kabangsaan. STT-NF miluan dina pengembangan paguron luhur pikeun ngahasilkeun sarjana terpadu. Sarjana terpadu dina aspek profesional margi lulusan STT-NF jabi meunang ijazah, oge ngantongan sertifikasi Informasi dan Teknologi (IT) sacara nasional atawa internasional. Sertifikasi kasebat mangrupa wangun pangakuan ka kompetensi IT anu kagaduh mahasiswa. STT-NF boga tekad ngababarkeun generasi anu calakan sarta berakhlak megah. Mata kuliah IT kekinian dikompakkeun kalawan kapamingpinan sarta kewirausahaan dina saban semester. Saban mahasiswa STT-NF dididik kanggo nyieun sipat positip: ''Novelty, Integrity, Care, and Excellence (NICE).'' Kalawan dua kampus anu tempatna wilayah Jakarta Selatan sarta Kota Depok, STT NF nyieun program atikan jenjang sarjana (S-1). Universitas di Depok anu hiji ieu ngabogaan tilu program studi, nyaeta Sistem Informasi, Teknik Informatika, sarta Bisnis Digital.&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;
[[Gambar:Computer Lab, Narasaraopeta Engineering College.jpg|kiri|jmpl|Laboratorium Komputer di Kampus Luar Negeri]]
Salah sahiji tujuan diadegkeun na STT-NF nyaeta ''“Mencetak Sarjana Komputer Berakhlak Megah, Profesional, sarta Bersertifikasi IT”''. Tujuan eta kanggo nyumponan kaperluan sarjana teknologi informasi ditengah balarea, kalawan konsisten mengusung peunteun-peunteun profesionalisme sarta keislaman. Sanggeus mapan 2 warsih, dina 2014, program studi anu dikokolakeun ku STT-NF nyaeta Sistem Informasi (SI) sarta Teknik Informatika (TI) junun meunangkeun Akreditasi BAN-PT, dumasar SK Nomer 483/SK/BAN-PT/Akred/S/XII/2014 sarta 468/SK/BAN-PT/Akred/S/XII/2014. Sarta Warsih 2019 program studi Sistem Informasi (SI) junun meunangkeun re-Akreditasi ti BAN-PT, dumasar SK Nomer 919/SK/BAN-PT/Akred/S/IV/2019. Geus kitu, dina taun 2020 program studi Teknik Informatika (TI) junun meunangkeun re-Akreditasi ti BAN-PT, dumasar SK Nomer 4151/SK/BAN-PT/Akred/S/VII/2020.&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

Dina September 2016,STT-NF ngaluluskeun 37 mahasiswa/i angkatan kahiji Warsih 2012. Dina Pebruari 2018, STT-NF ngaluluskeun 52 mahasiswa/i angkatan kadua 2013 &amp; 2014. Sarta dina September 2019, STT-NF ngaluluskeun 59 mahasiswa/i angkatan katilu 2014 &amp; 2015. Sakumna alumni (100 persen) kaserep ku tempat gawe. Sawareh mahasiswa STT-NF aya anu sukses dina dunya akademik, bari digawe luyu kalawan keahlianna, atawa ngawangun ''start up'' (bisnis pemula) luyu minat sarta potensinya di dunya IT. STT-NF milu dina pengembangan perguruan tinggi pikeun ngahasilkeun sarjana terpadu. Sarjana terpadu dina aspek profesional, margi lulusan STT-NF jabi meunang ijazah, oge ngantongan sertifikasi IT sacara nasional atawa internasional. Sertifikasi eta mangrupa wangun pangakuan ka kompetensi IT anu kagaduh mahasiswa. Sertipikat eta oge nembongkeun yen alumni STT-NF mangrupa profesional anu siap mengabdikan elmu sarta keterampilanna di perusahaan. Sarjana terpadu dina perkawis pangawasaan hasanah sains sarta teknologi seiring kalawan pembinaan kapribadian anu berintegritas, kreatif sarta inovatif.&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

====== [[Politéknik Imigrasi]] ======
[[Gambar:Immigration Polytechnic Arms.png|jmpl|Politeknik Imigrasi]]
Politeknik Imigrasi (Poltekim) nyaeta hiji lembaga pendidikan tinggi kedinasan di lingkungan Kementerian Hukum sarta HAM. salah sahiji paguron luhur di Depok ieu menyelenggarakeun atikan profesional kedinasan. Harita, Poltekim dipikawanoh kalawan wasta Akademi Imigrasi (AIM). Warsih 2016, AIM robah kaayaan Poltekim kalawan jenjang atikan terapan (vokasi) Diploma IV. Ayeuna, Politeknik Imigrasi ngabogaan opat program studi anu diwangun ti tilu Program Studi Diploma IV, nyaeta Program Studi Hukum Keimigrasian, Administrasi Keimigrasian, Manajemen Teknologi Keimigrasian, sarta hiji Program Studi Diploma III Keimigrasian. Minangka lembaga atikan kedinasan,  geus tangtu lulusan Poltekim dijamin gawe di lingkungan Kementerian Hukum sarta HAM kalawan status aparatur sipil nagara (ASN). Perkawis ieu anu matak Poltekim diminati pisan ku para calon mahasiswa. Saban mekar, Poltekim muka kasempetan diajar pikeun sakumna barudak ngora di lemah cai. Tangtos aya sajumlah tes pangabisa akademik sarta lianna pikeun bisa parat minangka Taruna Poltekim.&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

====== [[UPN Veteran Kampus Depok|UPN Veteran Kampus Dépok]] ======
[[Gambar:Libraryupnveteran.JPG|kiri|jmpl|Perpustakaan UPN Veteran]]
Salah sahiji universitas di Depok anu dipikawanoh kalawan UPN “Veteran” Jakarta ieu kaitung keneh anyar menyandang status paguron luhur nagari. Warsih 2014 kaliwat, Universitas Pembangunan Nasional “Veteran” Jakarta sacara resmi gentos status ti swasta ka nagari dumasar Aturan Presiden Nomor 120. Mimitina UPN “Veteran” Jakarta geus dimimitian saprak warsih 1967. Basa eta namina keneh Perguruan Tinggi Pembangunan Nasional (PTPN) “Veteran” Cabang Jakarta. Warsih 1977, kampus anu berinduk di Jogjakarta ieu robah kaayaan universitas anu di Jakarta. UPN “Veteran” Cabang Jakarta robah kaayaan universitas anu teuneung caos sarta leupas ti babonna, nyaeta UPN “Veteran” Yogyakarta. Kalawan boga tilu fakultas dina jenjang atikan D-3 sarta S-1, UPN “Veteran” Jakarta mitembeyan mekar minangka universitas anu macakal. UPN “Veteran” Jakarta ngabogaan dua kampus kanggo ngarojong operasional diajar ngawulang, nyaeta kampus Pondok Labu di Jakarta sarta Kampus Limo anu lebet wilayah Kota Depok. Kadua kampus ieu ngabogaan fasilitas anu puguh sarta nyukupan kanggo ngarojong proses pembelajaran. Kampus Limo diwangun ti dua fakultas, nyaeta fakultas teknik sarta fakultas elmu kasehatan. Universitas di Depok ieu ngabogaan lega lahan 2,1 hektar anu diwangun ti rohang kuliah, bengkel mesin, bengkel otomotif, bengkel teknik wangunan kapal, sarta ''workshop'' mesin-mesin paranti niiskeun.&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

== Galéri ==
&lt;gallery&gt;
File:Kantor-panewu-depok-sleman.jpg|Kantor Panewu Depok Sleman
File:Bunglon jambul-depok-jawa barat-indonesia.JPG|Bunglon Jambul Depok
File:Station Depok KITLV 141900.tiff|Stasiun Depok Jaman Walanda
File:Depok, Bestanddeelnr 27-5-1.jpg|Tentara Walanda di Depok
File:Depok, Bestanddeelnr 27-1-1.jpg|Budak Leutik jeung Urang Walanda basa Depok Leuweung Keneh
File:Depok De Nederlandse militairen hebben bij de burgerij van Depok een goede repu, Bestanddeelnr 14608.jpg|Barudak di Sakola Rakyat diajar ku Urang Walanda
File:Depok, Bestanddeelnr 28-6-4.jpg|Tentara Walanda Keur Jaga di Depok
File:Depok, Bestanddeelnr 28-3-2.jpg|Jelema Keur Antri Hareupeun Mobil Jaman Walanda
File:Depok, Bestanddeelnr 28-4-1.jpg|Tentara Walanda Liwat Sawah di Depok
File:Depok, Bestanddeelnr 28-3-5.jpg|Antri Kadaharan Hareupeun Mobil Tentara Walanda
File:Depok Town Square (Detos) - panoramio.jpg|Depok Town Square
File:Emplasemen Depo KRL Depok..jpg|KRL Depok
File:KUA Depok - panoramio.jpg|KUA Depok
File:PLN_Depok_-_panoramio.jpg|PLN Depok
File:Margonda - Kota Depok, Jawa Barat.jpg|Margonda di Depok
&lt;/gallery&gt;

== Rujukan ==
{{Reflist}}

==Media lokal==
*{{id}} [http://www.depokmetro.com/ http://www.depokmetro.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808175011/http://depokmetro.com/ |date=2006-08-08 }}
*{{id}} [http://www.monitordepok.com/ http://www.monitordepok.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503203454/http://www.monitordepok.com/ |date=2007-05-03 }}

==Tumbu luar==
{{Commonscat|Depok}}
*{{id}} [https://web.archive.org/web/20091024025928/http://geocities.com/hansoedira/depok.htm http://www.geocities.com/hansoedira/depok.htm]
*{{id}} [http://www.depok.go.id Situs web resmi Kota Depok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020926092711/http://www.depok.go.id/ |date=2002-09-26 }}
*{{en}} [http://www.panoramio.com/photo/11292878 Cagar alam Pancoran Mas]
{{Kota Dépok}}
{{JaBar}}
{{authority control}}

[[Kategori:Kota Dépok| ]]
[[Kategori:Kota di Jawa Kulon]]
[[Kategori:Artikel WikiMekar]]</text>
      <sha1>h7r5j61mfq74a196yjajn629znksvvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mujaér</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33810</id>
    <revision>
      <id>712037</id>
      <parentid>705101</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T12:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5502" sha1="2whwoctmlbtf0b5h8i3s5ijcoaknl2z" xml:space="preserve">{{Orphan|date=April 2017}}

{{Taxobox
| name = Mujaér
| image = Oreochromis mossambicus by NPS.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Lauk mujaér (''O. mossambicus'')
| regnum = [[Sato|Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Actinopterygii]]
| ordo = [[Cichliformes]]
| familia = [[Cichlidae]]
| genus = ''[[Oreochromis]]''
| species = '''''O. mossambicus'''''
| binomial = ''Oreochromis mossambicus''
| binomial_authority = ([[Wilhelm Peters|Peters]], 1852)&lt;ref name=&quot;Peters1852&quot;&gt;Peters, W.C.H. (1852). &quot;Diagnosen von neuen Flussfischen aus Mossambique&quot;. ''Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin''. 1852: 681. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/36310214#page/693/mode/1up Link Web].&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
* ''Chromis mossambicus'' &lt;small&gt;Peters, 1852&lt;/small&gt;
* ''Tilapia mossambica'' &lt;small&gt;(Peters, 1852)&lt;/small&gt;
}}

'''Mujaér''' (''Oreochromis mossambicus'') nyaéta spésiés lauk cai tawar ti kulawarga [[Cichlidae]] anu asalna tina parairan Afrika bagian kidul.&lt;ref name=&quot;Kottelat2013&quot;&gt;Kottelat, M. (2013). &quot;The fishes of the inland waters of Southeast Asia: a catalogue and core bibliography&quot;. ''Raffles Bulletin of Zoology''. Supplement No. 27: 546. [https://lkcnhm.nus.edu.sg/wp-content/uploads/sites/10/2017/04/rbz-supp27.pdf Link Web]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;&gt;[http://www.warintek.ristek.go.id/perikanan/air%20tawar/mujair.pdf Mujair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111215100615/http://www.warintek.ristek.go.id/perikanan/air%20tawar/mujair.pdf |date=2011-12-15 }}{{id}}(Diakses ping 17 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; 

Di Tatar Sunda, ieu lauk téh kacida populerna margi gampang dipiara sarta miboga daya tahan anu kuat dina rupa-rupa kaayaan cai.&lt;ref name=&quot;Whitten1996&quot;&gt;Whitten, T., et al. (1996). ''The Ecology of Java and Bali''. Hong Kong: Periplus Editions. Kaca 273. ISBN 962-593-072-8.&lt;/ref&gt;

== Sajarah Nami Mujaér ==
Nami '''Mujaér''' dicandak tina nami saurang lalaki anu namina '''Mbah Moedjair''' (lahir taun 1890 di Blitar, Jawa Wétan). Dina kaping 25 Maret 1939, anjeunna mendakan ieu lauk di basisir kidul Blitar sarta hasil ngalilindukeunana '''(aklimatisasi)''' sangkan tiasa hirup dina cai boasa di balong imahna.&lt;ref name=&quot;SejarahMujair&quot;&gt;Pemerintah Kabupaten Blitar. (2026). &quot;Sejarah Ikan Mujair&quot;. [https://blitarkab.go.id Link Web].&lt;/ref&gt; Alatan jasana, ieu lauk diaranan mujaér ku pamaréntah dina mangsa harita.
&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt; [[Lauk]] mujaér gancang badagna.&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt; ²

==Ciri mandiri==
Wangun awakna gepéng, [[warna]]na hawuk, coklat atawa hideung.&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt; Panjang total awak panggedéna nyaéta 40&amp;nbsp;cm, 
Mujaer kaasup sato omnivor, di alamna muajer biasa ngadahar tutuwuhan cai, diatom, chlorophycéae, dinophycéae jeung crustaséa, sedengkeun anakna dahar fitoplankton jeung zooplankton.&lt;ref name=&quot;Lili Publisher&quot;&gt;Kordi, Ghufran. 2010. Panduan Lengkap Memelihara Ikan Air Tawar di Kolam Terpal. Yogyakarta:Lili Publisher.Hal. 17&lt;/ref&gt;

Ciri-ciri mujaér [[bikang]]na nyaéta aya 3 liang dina [[urogenetial]] nyaéta [[bool]], liang kaluarna [[endog]] sarta liang kaluarna [[urin]].&lt;ref name=&quot;sumber ka tilu&quot;&gt;[http://www.iftfishing.com/fishing-guide/fishypedia/mujair Mujair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523202345/http://www.iftfishing.com/fishing-guide/fishypedia/mujair |date=2012-05-23 }} {{id}} (Diakses ping 1 November 2011)&lt;/ref&gt; Tungtung [[cécépét]] boga [[warna]] beureum sepa, warna [[beuteung]] leuwih bodas, [[warna]] [[gado]] ogé bodas, sarta lamun [[beuteung]]na ''distriping'' henteu ngaluarkeun cairan.&lt;ref name=&quot;sumber ka tilu&quot;/&gt; Sedengkeun ciri-ciri mujaér [[jalu]]na nyaéta dina pakakas [[urogenetial]] ngan aya dua liang nyaéta; [[bool]], sarta liang kaluarna [[spérma]] sakaligus liang kaluarna [[urin]].&lt;ref name=&quot;sumber ka tilu&quot;/&gt; Tungtung [[cécépét]] boga [[warna]] beureum caang, [[warna]] [[beuteung]] jeung [[gado]] leuwih poék, sarta lamun [[beuteung]] ''distriping'' baris ngaluarkeun cairan.&lt;ref name=&quot;sumber ka tilu&quot;/&gt;

== Riwayat Taksonomi ==
Secara ilmiah, lauk ieu munggaran didéskripsikeun ku ahli biologi Jérman, **Wilhelm Peters**, dina taun 1852 dumasar kana spésimén ti Mozambik.&lt;ref name=&quot;Peters1852&quot; /&gt; Peters munggaran méré nami ''Chromis mossambicus''. Sateuacan asup kana genus ''Oreochromis'', lauk ieu lila pisan dipikawanoh ku nami ilmiah ''Tilapia mossambica''.&lt;ref name=&quot;FishBase2026&quot;&gt;Froese, R. &amp; Pauly, D. (Eds). (2026). &quot;Oreochromis mossambicus&quot;. ''FishBase''. [https://www.fishbase.se/summary/Oreochromis-mossambicus.html Link Web].&lt;/ref&gt;

== Paripolah Unik ==
Mujaér miboga kabiasaan unik dina ngajaga anakna, nyaéta ku cara nyileungleumkeun endog atawa anakna anu nembé meubeut kana jero sungutna (''mouthbrooding'').&lt;ref name=&quot;FishBase2026&quot; /&gt; Ieu paripolah dilakukeun pikeun nyalametkeun anakna tina serangan sato pamangsa anu leuwij gedé di parairan anu kabuka.

== Kandungan Gizi ==
Lauk mujaér mangrupa sumber protéin sato anu hadé tur murah. Dina unggal 100 gram dagingna, miboga kandungan gizi saperti:&lt;ref name=&quot;Kemenkes&quot;&gt;Kemenkes RI. (2026). &quot;Data Komposisi Pangan Indonesia&quot;. [http://www.panganku.org Link Web].&lt;/ref&gt;
* [[Protéin]]: 18,7 g
* [[Lemak]]: 1,7 g
* [[Kalsium]]: 96 mg
* [[Fosfor]]: 209 mg

==Referensi==
{{reflist}}

{{pondok}}

[[Kategori:Cichlidae]]
[[Kategori:Sato ingon]]
[[Kategori:Chordata]]
[[Kategori:Lauk darat]]</text>
      <sha1>2whwoctmlbtf0b5h8i3s5ijcoaknl2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Åland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34583</id>
    <revision>
      <id>712046</id>
      <parentid>678117</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T19:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5247" sha1="pgdr6kahksfoh9wpmr1om69hnfxsz8r" xml:space="preserve">{{Infobox country
|native_name              = ''{{lang|sv|Landskapet Åland}}''&lt;br/&gt;''({{lang|fi|Ahvenanmaan maakunta}})''
|conventional_long_name   = Kapuloan Åland
|common_name              = Åland
|image_flag               = Flag of Åland.svg
|image_coat               = Coat of arms of Åland.svg
|image_map                = LocationÅland.svg
|national_motto           = &quot;Kapuloan Karapihan&quot;&lt;ref&gt;http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20040718/ai_n11466101|{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Deseret News (Salt Lake City),  Jul 18, 2004  by Tim Vickery Associated Press&lt;/ref&gt;
|national_anthem          = ''[[Ålänningens sång]]''
|official_languages       = [[basa Swédia|Swédia]]
|demonym                  = Ålänning/Åländare (basa Swédia), Ålandish, Ålandic
|capital                  = [[Mariehamn]]
|latd=60 |latm=07 |latNS=N |longd=019 |longm=54 |longEW=E
|largest_city             = [[Mariehamn]]
|government_type          = [[Daérah otonom]] [[Finlandia]]
|leader_title1            = Gubernur
|leader_name1             = [[Marine Holm-Johansson]]
|leader_title2            = [[Pamaréntahan Åland|Perdana Mentri]]
|leader_name2             = [[Viveka Eriksson]]
|sovereignty_type         = [[Daérah otonom|Otonomi]]
|established_event1       = Didékrlarasikeun
|established_date1        = 1920
|established_event2       = Diakuan
|established_date2        = 1921{{smallsup|2}}
|accessionEUdate          = 1 Januari 1995{{smallsup|3}}
|area_rank                = 
|area_magnitude           = 1_E10
|area                 = 13.517
|areami²               = 5.219 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|percent_water            = 88
|population_estimate      = 28.007
|population_estimate_year = 2010
|population_density   = 18,14
|population_densitymi² = 46,98 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank  = 
|GDP_PPP                  = $1,563 billion&lt;ref&gt;http://www.asub.ax/text.con?iPage=227 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115224407/http://www.asub.ax/text.con?iPage=227 |date=2016-11-15 }}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_year             = 2007
|GDP_PPP_per_capita       = $55.829
|HDI_year = 2007
|HDI = 0,967&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.asub.ax/text.con?iPage=251|title=Human Development Report 2007|year=2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225074854/https://www.asub.ax/sv?iPage=251 |date=2018-12-25 }}&lt;/ref&gt;
|HDI_rank = 
|HDI_category = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;luhur pisan&lt;/span&gt; 
|currency                 = [[Euro]] (€){{smallsup|4}} {{smallsup|6}}
|currency_code            = EUR
|country_code             = AX
|time_zone                = [[Wanci Éropa Wétan|EET]]
|utc_offset               = +2
|time_zone_DST            = [[Wanci Usum Panas Éropa Wétan|EEST]]
|utc_offset_DST           = +3
|cctld                    = [[.ax]]{{smallsup|5}}
|calling_code             = [[+358|358]] (kode aréa 18)
|footnote1                = Gubernur mangrupa pos administratif ditunjuk ku [[Pamaréntah Finlandia]], jeung teu mibanda kawasa kana [[Pamaréntah Åland|Pamaréntahan otonom Åland]].
|footnote2                = Didumukan ku [[Liga Bangsa-Bangsa]] miluan [[Krisis Åland]].
|footnote3                = Åland ngalaksanakeun réferéndum kapisah jeung tuluy [[Wewengkon nagara anggota istiméwa jeung hubunganna sareng Uni Éropa#Kapuloan Åland|gabung dina waktu nu sarua]] jeung Finlandia.
|footnote4                = Nepi ka 1999, [[Markka Finlandia]].
|footnote5                = Ngaganti .aland.fi ti Agustus 2006. Domain [[.eu]] ogé dianggo, bareng jeung anggota [[Uni Éropa]] nu lian sarta Finlandia.
|footnote6                = [[Krona Swédia]] (SEK) ogé dipaké luas.
}}
[[Image:Aland map 01.png|thumb|225px|Peta Åland]]

'''Åland''' ([[basa Swédia]]: ''Landskapet Åland'', [[basa Finlandia]]: ''Ahvenanmaan maakunta/Ahvenanmaa'') ngawangun hiji [[kapuloan]] di [[Laut Baltik]]. Kapuloan ieu aya dina jalan asup ka [[Teluk Bothnia]] jeung ngabentuk hiji wewengkon [[Finlandia]] nu [[Féderasi|otonom]], [[Daérah kadémiliterisasi|kadémilitarisasi]], sarta maké [[Monoglottisme|basa tunggal]] [[basa Swédia|Swédia]]. Kapuloan ieu diwangun ti pulo utama, [[Fasta Åland]], jeung ±6.500 pulo karang lianna.

== Kotamadya ==
{{utama|Kotamadya di Åland}}
{| cellpadding=1 cellspacing=1
|-
|
* [[Brändö]]
* [[Eckerö]]
* [[Finström]]
* [[Föglö]]
|
* [[Geta (kotamadya)|Geta]]
* [[Hammarland]]
* [[Jomala]]
* [[Kumlinge]]
|
* [[Kökar]]
* [[Lemland]]
* [[Lumparland]]
* [[Mariehamn]]
|
* [[Saltvik]]
* [[Sottunga]]
* [[Sund, Åland|Sund]]
* [[Vårdö]]
|}

==Réferénsi==
{{reflist}}

== Tumbu kaluar ==
* {{en}} [http://www.aland.fi/alandinbrief/innehall.htm Loka resmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714135402/http://www.aland.fi/alandinbrief/innehall.htm |date=2008-07-14 }}
* {{en}} [http://www.lagtinget.aland.fi/eng/index.htm Parlemén Åland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060220004916/http://www.lagtinget.aland.fi/eng/index.htm |date=2006-02-20 }}

{{Propinsi Finlandia|state=show}}&lt;br&gt;
{{maakunta|state=show}}&lt;br&gt;
{{éropa|state=show}}

[[Kategori:Åland| ]]
[[Kategori:Propinsi di Finlandia]]


{{nagara-geo-stub|Finlandia}}</text>
      <sha1>pgdr6kahksfoh9wpmr1om69hnfxsz8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marc Márquez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54439</id>
    <revision>
      <id>712035</id>
      <parentid>708595</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T12:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78075" sha1="06itdbg5f99rng59d5yr88jy0wugde8" xml:space="preserve">{{Infobox motorcycle rider
| name              = Marc Márquez
| image             = Marc Márquez in 2021 2 (cropped).jpg
| caption           = Márquez 2021
| nationality       = {{flagicon|ESP}} Spanyol
| birth_date        = {{birth date and age|1993|02|17|df=yes}}
| birth_place       = [[Cervera]], Spanyol
| Current team      = [[Repsol Honda]]
| Bike number       = 93
| MotoGP Active years= {{MGP|2013}}–
| MotoGP Manufacturers =[[Honda]]
| MotoGP Championships = 6 ({{MGP|2013}}, {{MGP|2014}}, {{MGP|2016}}, {{MGP|2017}}, {{MGP|2018}}, {{MGP|2019}})
| MotoGP Race Starts = 157
| MotoGP Race Wins   = 59
| MotoGP Podiums     = 100
| MotoGP Poles       = 64
| MotoGP Fastest laps= 59
| MotoGP Total Points= 2545
| MotoGP Last season = 2022
| MotoGP Last position = 13th (113 pts)
| Moto2 Active years= {{MGP|2011}}–{{MGP|2012}}
| Moto2 Manufacturers = [[Eskil Suter|Suter]]
| Moto2 Championships = 1 ({{MGP|2012}})
| Moto2 Race Starts = 32
| Moto2 Race Wins   = 16
| Moto2 Podiums     = 25
| Moto2 Poles       = 14
| Moto2 Fastest laps= 7
| Moto2 Total Points= 579
| Moto2 Last season = 2012
| Moto2 Last position = 1st (328 pts)
| 125 Active years  = {{MGP|2008}}–{{MGP|2010}}
| 125 Manufacturers = [[KTM]], [[Derbi]]
| 125 Championships = 1 ({{MGP|2010}})
| 125 Race Starts   = 46
| 125 Race Wins     = 10
| 125 Podiums       = 14
| 125 Poles         = 14
| 125 Fastest laps  = 9
| 125 Total Points  = 467
| 125 Last season   = 2010
| 125 Last position = 1st (310 pts)
| website           =
}}
'''Marc Márquez Alentà''' (lahir 17 Fébruari 1993) nyaéta tukang balap motor [[Balap motor Grand Prix|Grand Prix]] urang Spanyol sarta dalapan kali juara dunya kajuaran Grand Prix, nu genep di antarana dina kelas [[Balap motor Grand Prix|MotoGP]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.motorsport.com/driver/marc-marquez/bio/|title=Marc Marquez|publisher=motorsport.com|accessdate=24 Méi 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170209041432/http://www.motorsport.com/driver/marc-marquez/bio/ |date=2017-02-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.gomotogp.id/marc-marquez/|title=Marc Marquez|publisher=gomotogp.id|date=04 Méi 2016|accessdate=24 Méi 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502190121/https://www.gomotogp.id/marc-marquez/ |date=2017-05-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.motogp.com/en/riders/Marc+Marquez|title=Marc Marquez|last=|first=|website=motogp.com|publisher=|accessdate=01 Januari 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921042420/https://www.motogp.com/en/riders/Marc+Marquez |date=2019-09-21 }}&lt;/ref&gt; Márquez balap pikeun [[Repsol Honda|tim pabrik]]  [[Honda Racing Corporation|Honda]]  saprak manéhna ancrub dina MotoGP taun 2013.&lt;ref name = HRC&gt;{{cite news|url=http://motogp.hondaracingcorporation.com/rider/marc-marquez/|title=Marc Marquez|publisher=motogp.hondaracingcorporation.com|accessdate=24 Méi 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170521082656/http://motogp.hondaracingcorporation.com/rider/marc-marquez/ |date=2017-05-21 }}&lt;/ref&gt; Manéhna minangka salah sahiji ti opat tukang balap nu geus meunang gelar juara dunya dina tilu kategori nu béda, sanggeus [[Mike Hailwood]], [[Phil Read]] sarta [[Valentino Rossi]].&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2013/Marc+Marquez+Record+breaker|title=Marc Marquez: Record breaker|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]|date=10 Nopémber 2013|accessdate=10 Nopémber 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113171746/http://www.motogp.com/en/news/2013/Marc+Marquez+Record+breaker |date=2014-11-13 }}&lt;/ref&gt;

Márquez juara [[List of 125cc/Moto3 Motorcycle World Champions|Kajuaraan Dunya 125cc]] taun {{MGP|2010}} ,&lt;ref name=&quot;Seals 125cc&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2010/125+race+valencia|title=Smith wins in Valencia as Márquez seals 125cc title|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]|date=7 Nopémber 2010|accessdate=9 Nopémber 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714120646/http://www.motogp.com/en/news/2010/125+race+valencia |date=2011-07-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2010 title&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2010/Marquez+125+world+champion+2010|title=Marc Márquez: 2010 125cc World Champion|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]|date=7 Nopémber 2010|accessdate=9 Nopémber 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714120714/http://www.motogp.com/en/news/2010/Marquez+125+world+champion+2010 |date=2011-07-14 }}&lt;/ref&gt; juara [[List of 250cc/Moto2 Motorcycle World Champions|Kajuaraan Dunya Moto2]] taun {{MGP|2012}} ,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2012/australia+moto2+race+espargaro|title=Márquez takes Moto2 title in Phillip Island as Espargaró wins|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]|date=28 Oktober 2012|accessdate=10 Nopémber 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110155150/http://www.motogp.com/en/news/2012/australia+moto2+race+espargaro |date=2013-11-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2012/Marc+Mrquez+2012+Moto2+World+Champion|title=Marc Márquez&amp;nbsp;– 2012 Moto2 World Champion|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]|date=28 Oktober 2012|accessdate=10 Nopémber 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110155115/http://www.motogp.com/en/news/2012/Marc+Mrquez+2012+Moto2+World+Champion |date=2013-11-10 }}&lt;/ref&gt; sarta juara [[List of 500cc/MotoGP Motorcycle World Champions|Kajuaraan Dunya MotoGP]] taun {{MGP|2013}}, {{MGP|2014}}, {{MGP|2016}}, 2017, 2018 jeung 2019.  Márquez jadi purah balap nu mimiti saprak  [[Kenny Roberts]] dina taun {{MGP|1978}} pikeun ngalengkepan gelar kelas utama dina usum balap munggaranna, sarta nu pangngorana pikeun ngahontal gelar sagemblengna.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/111224|first=Matt|last=Beer|title=Marc Marquez crowned champion as Jorge Lorenzo wins|work=[[Autosport]]|publisher=[[Haymarket Media Group|Haymarket Publications]]|date=10 Nopémber 2013|accessdate=10 Nopémber 2013}}&lt;/ref&gt; Manéhna bisa nahan gelarna, jawara kajuaraan taun 2014.&lt;ref name=&quot;MM2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/116307|title=Marc Marquez claims title, Jorge Lorenzo wins|work=[[Autosport]]|publisher=[[Haymarket Media Group|Haymarket Publications]]|date=12 Oktober 2014|accessdate=7 Désémber 2014}}&lt;/ref&gt; Manéhna téh lanceukna [[Álex Márquez]] jawara dunya [[Moto3]] taun 2014.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/Moto3+Valencia+Race+Miller|title=Marquez clinches title in third as Miller wins final race|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=9 Nopémber 2014|accessdate=7 Désémber 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111013107/http://www.motogp.com/en/news/2014/Moto3+Valencia+Race+Miller |date=2014-11-11 }}&lt;/ref&gt; Márquez mapakan rékor [[Balap motor Grand Prix|Grand Prix]] sapanjang mangsa pikeun posisi ''pole'' dina umur 23, taun 2016, hiji rékor nu dicepeng ku manéhna sorangan taun 2017.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.motogp.com/en/news/2016/08/20/stunning-marquez-races-to-record-brno-pole/208049|title=Stunning Marquez races to record Brno pole|publisher=Dorna Sports|date=20 August 2016|accessdate=22 August 2016}}&lt;/ref&gt;

==Karier==

===Kajuaraan Dunnya 125cc ===

Lahir di [[Cervera]], [[Catalonia]], [[Spanyol]], Márquez miluan debut kajuaraanna dina 13 April 2008 di [[Grand Prix Portugal 125cc]]  taun 2008 dina umur 15 taun  56 poé.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hondaproracing.com/motogp/riders/?rider=marc_marquez|title=Marc Marquez|work=Honda Racing|publisher=Honda Motor Europe|accessdate=21 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423055015/http://www.hondaproracing.com/motogp/riders/?rider=marc_marquez |date=23 April 2014 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Marc Marquez 2010 Assen.jpg|thumb|left|Márquez dina [[2010 Dutch TT|Dutch TT 2010]].]]
Kameunangan saterusna di [[Silverstone]], [[Assen]] sarta [[Catalonia]] dina tilu balapan saterusna nu ngalantarankeun Márquez jadi purah balap panggorana nu meunang opat balapan terus-terusan.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2010/125+race+marquez+catalunya|title=Márquez makes it four in a row at Catalunya|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]|date=4 Juli 2010|accessdate=4 Juli 2010|quote=Marc Márquez became the youngest ever rider to take four successive Grand Prix wins on Sunday when he triumphed in the 125cc Gran Premi Aperol de Catalunya.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020215527/http://www.motogp.com/en/news/2010/125+race+marquez+catalunya |date=2014-10-20 }}&lt;/ref&gt; Kameunangan kalimana di [[Sachsenring]] nyaéta kameunangan [[Derbi]] nu ke-100 dina balapan [[Balap motor Grand Prix|Grand Prix]], sarta Márquez jadi purah balap mimiti saprak [[Valentino Rossi]] taun 1997 meunang lima kali balapan terus-terusan di kelas 125cc.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2010/125+marquez+another+victory+at+sachsenring|title=Márquez continues winning run at Sachsenring|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]|date=18 Juli 2010|accessdate=18 Juli 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020215515/http://www.motogp.com/en/news/2010/125+marquez+another+victory+at+sachsenring |date=2014-10-20 }}&lt;/ref&gt;

Manéhna kurang suksés dina balapan ieu, turun ka posisi katilu di klasemén kacék hiji niléy di tukangeun  [[Nicolás Terol]] sarta [[Pol Espargaró]] sanggeus kacilakaan jeung [[Randy Krummenacher]] dina péngkolan kahiji di [[2010 Aragon motorcycle Grand Prix|Grand Prix Aragon]] .&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.crash.net/motogp/news/163506/1/pics_marc_marquez_taken_out_at_turn_one.html|title=Marc Marquez taken out at turn one|work=crash.net|publisher=Crash Media Group|date=23 Séptémber 2010|accessdate=3 Nopémber 2010}}&lt;/ref&gt;  Meunangna kasepuluh usum ieu manéhna jadi mapakan rékor nu dicekel ku Rossi taun 1997.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2010/125+race+estoril|title=Dramatic tenth victory of season for Márquez in Portugal|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]|date=31 Oktober 2010|accessdate=3 Nopémber 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110155021/http://www.motogp.com/en/news/2010/125+race+estoril |date=2013-11-10 }}&lt;/ref&gt; Manéhna bakal gagal ngahontal juara, mangsa manéhna ngan di posisi kaopat dina balapan panungtung di [[2010 Valencian Community motorcycle Grand Prix|Valencia]]  pikeun jadi juara dunya pangngoranna kadua sanggeus [[Loris Capirossi]].&lt;ref name=&quot;Seals 125cc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;2010 title&quot;/&gt;

===Kajuaraan Dunya Moto2 ===

[[File:Marc Marquez 2011 Brno 2.jpg|thumb|left|Márquez di Grand Prix 2011 Républik Czech.]]
Márquez pindah ka kelas [[Moto2]] taun {{MGP|2011}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.crash.net/motogp/news/165245/1/moto2_125gp_champ_marquez_makes_moto2_move.html|title=125GP champ Marquez makes Moto2 move|work=crash.net|publisher=Crash Media Group|date=24 Nopémber 2010|accessdate=17 Januari 2011}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;Manéhna anggeus ka 21 di [[2011 Portuguese motorcycle Grand Prix|Portugal]], saencan kameunangan kahijina di kelas ieu di [[2011 French motorcycle Grand Prix|Grand Prix Prancis]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2011/Marquez+reviews+Le+Mans+GP|title=Márquez thrilled with first Moto2 win|date=18 Méi 2011|accessdate=11 Nopémber 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111031231339/http://www.motogp.com/en/news/2011/Marquez+reviews+Le+Mans+GP |date=2011-10-31 }}&lt;/ref&gt; Di [[2011 Catalan motorcycle Grand Prix|Catalonia]], Márquez anggeus kadua di tukangeun pamingpin juara  [[Stefan Bradl]], saencan labuh di [[2011 British motorcycle Grand Prix|Silverstone]], sanggeus ''start'' ti posisi kahiji di Moto2 munggaranna, kalayan Bradl ngahontal kameunanganna kaopatna dina genep balapan mimiti, Márquez nuturkeun manéhna kalayan peunteun 82  di ahir minggu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.motogp.com/files/results/2011/GBR/Moto2/RAC/worldstanding.pdf|format=PDF|title=AirAsia British Grand Prix: Moto2 World Championship Classification|date=12 Juni 2011|accessdate=11 November 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}}&lt;/ref&gt; Márquez nyieun ronjatan klasemén kajuaraan di tengah-tengah usum balap ieu, ngan ukur meunangkeun niléy genep  ti tujuh balapan pikeun ngudag  Bradl di klasemén kajuaraan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.motogp.com/files/results/2011/ARA/Moto2/RAC/worldstanding.pdf|format=PDF|title=Gran Premio de Aragón: Moto2 World Championship Classification|date=18 September 2011|accessdate=11 November 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}}&lt;/ref&gt;

Di [[2011 Japanese motorcycle Grand Prix|Grand Prix Jepang]], Márquez di posisi ''pole'' katujuh tapi meunang di posisi kadua ditukangeun [[Andrea Iannone]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.redbull.com/cs/Satellite/en_INT/Article/Marc-Marquez-blog--Three-finals-ahead-Moto2-021243096557975|title=Marc Marquez blog: 'Three finals ahead'|first=Marc|last=Márquez|date=4 October 2011|accessdate=11 Nopémber 2011|work=[[Red Bull]]|publisher=Red Bull GmbH}}&lt;/ref&gt; tina kameunangan éta dikombinasikeun kalayan Bradl di possisi  kaopat nu ngalantarankeun Márquez jadi pamingpin juara kalayan meunang peunteun.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://resources.motogp.com/files/results/2011/JPN/Moto2/RAC/worldstanding.pdf|format=PDF|title=Grand Prix of Japan: Moto2 World Championship Classification|date=2 October 2011|accessdate=11 November 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}}&lt;/ref&gt; Di [[2011 Australian motorcycle Grand Prix|Grand Prix Autralia]] , Márquez kalibet kacilakaan jeung [[Ratthapark Wilairot]] mangsa latihan bébas; Márquez nabrak kana tonggong Wilairot, sarta  Márquez dihukum ''finalti'' samenit waktu kualifikasina.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2011/Marquez+qualifying+penalty+Australia+Phillip+Island|title=Márquez handed qualification penalty at Phillip Island|date=14 Oktober 2011|accessdate=11 Nopémber 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113050841/http://www.motogp.com/en/news/2011/Marquez+qualifying+penalty+Australia+Phillip+Island |date=2013-11-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Australia MotoGP: Marc Marquez penalised after horror crash|url=http://www.motorcyclenews.com/sport/motogp/2011/Oktober/oct1411-australia-motogp-marc-marquez-penalised-after-horror-crash/|accessdate=29 Juni 2015|date=4 Oktober 2011|work=[[Motor Cycle News]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|last=Birt|first=Matthew}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Saencan [[2011 Malaysian motorcycle Grand Prix|Grand Prix Malaysia]], Márquez negeskeun yén manéhna baris tetep di Moto2 nepi ka taun 2012,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2011/Marquez+to+remain+in+moto2+for+2012|title=Márquez to remain in Moto2 for 2012|date=20 Oktober 2011|accessdate=11 Nopémber 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014181250/http://www.motogp.com/en/news/2011/Marquez+to+remain+in+moto2+for+2012 |date=2013-10-14 }}&lt;/ref&gt; sanggeus rumor ngeunaan pindahna ka kelas MotoGP. Ahir minggu balapan Márquez elat dina menit pambukaan sési latihan bébas munggaran, mangsa manéhna labuh di aspal nu beueus.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2011/malaysia+sepang+moto2+fp1|title=Aegerter on top in first practice|date=21 Oktober 2011|accessdate=11 Nopémber 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131015000934/http://www.motogp.com/en/news/2011/malaysia+sepang+moto2+fp1 |date=2013-10-15 }}&lt;/ref&gt; Manéhna teu bisa milu balapan, sakumaha manéhna gagal ujian médis saméméh pamanasan  balap isuk-isuk.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2011/malaysia+sepang+moto2+warm+up|title=Pol Espargaró on top in paused warm up|date=23 Oktober 2011|accessdate=11 Nopémber 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014144334/http://www.motogp.com/en/news/2011/malaysia+sepang+moto2+warm+up |date=2013-10-14 }}&lt;/ref&gt; Márquez milu balapan ahir usum ieu di [[2011 Valencian Community motorcycle Grand Prix|Valencia]], kalayan harepan bisa séhat pikeun balapan, tapi ngundurkeun diri ku sabab masalah panempo nu terus beuki parna, antukna gelar juara dipimilik ku Bradl.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2011/marquez+out+in+valencia|title=Márquez team confirms Valencia GP withdrawal|date=5 Nopémber 2011|accessdate=11 Nopémber 2011|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014150723/http://www.motogp.com/en/news/2011/marquez+out+in+valencia |date=2013-10-14 }}&lt;/ref&gt;

===MotoGP===

Dina 12 Juli 2012, dibéwarakeun yén Márquez geus néken kontrak dua taun jeung tim [[Repsol Honda]] di [[Balap motor Grand Prix|MotoGP]] ngagantikeun [[Casey Stoner]] pangsiun bareng jeung [[Dani Pedrosa]], ti taun {{MGP|2013}} ka hareup.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2012/pedrosa+and+marquez+to+race+together+in+Repsol+Honda|title=Dani Pedrosa and Marc Márquez to race together in Repsol Honda Team|date=12 Juli 2012|accessdate=13 Juli 2012|publisher=MotoGP.com, [[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025201257/http://www.motogp.com/en/news/2012/pedrosa+and+marquez+to+race+together+in+Repsol+Honda |date=2014-10-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/motogp/18809540|title=Marc Marquez to join Dani Pedrosa at Repsol Honda|date=12 Juli 2012|accessdate=13 Juli 2012|work=[[BBC Sport]]|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

Márquez mimiti mecak motor [[Honda RC213V]]  di Valencia sanggeus ahir kajuaraan 2012 ngabelesat leuwih laun sadetik ti batur satimna [[Dani Pedrosa]] nu aya di puncak catetan ''lap''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.crash.net/motogp/results/186104/1/valencia_motogp_test_times_-_wednesday_final.html |title=Wednesday 5pm MotoGP test times&amp;nbsp;– Valencia &amp;#124; MotoGP Results &amp;#124; Nov 2012 |publisher=Crash.Net |date=14 November 2012}}&lt;/ref&gt; Márquez midang hadé pisan dina mangsa ujicoba [[Balap motor Grand Prix|MotoGP]] munggaran di Sepang, posisi manéhna aya di ditukangeun [[Dani Pedrosa|Pedrosa]] jeung [[Jorge Lorenzo]] sarta unggul ti [[Valentino Rossi]] di posisi kaopat saencan kasiap ku Rossi di poé panungtung.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/motogp/21357177 |title=BBC Sport&amp;nbsp;– MotoGP: Dani Pedrosa sets testing pace in Sepang |publisher=Bbc.co.uk |date=6 February 2013}}&lt;/ref&gt;

====2013====

Marquez mimiti usum 2013 meunang podium di [[2013 Qatar motorcycle Grand Prix|Qatar]], manéhna di posisi kualifikasi kagenep kalayan anggeus katilu ditukangeun [[Jorge Lorenzo]] jeung [[Valentino Rossi]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2013/MotoGP+race+lorenzo+qatar|title=Lorenzo wins in Qatar from Rossi and Márquez|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=7 April 2013|accessdate=21 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110184516/http://www.motogp.com/en/news/2013/MotoGP+race+lorenzo+qatar |date=10 November 2013 }}&lt;/ref&gt; Di babak kadua tina kajuaraan di  [[Circuit of the Americas|Sirkuit Amérika]] di [[2013 Motorcycle Grand Prix of the Americas|Texas]], Márquez ngéléhkeun [[Dani Pedrosa]] batur satimna sarta jadi juara kahiji di sirkuit anyar.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Sidomi.com|publisher=Sidomi.com|url=http://sidomi.com/179828/hasil-motogp-austin-2013-marc-marquez-pimpin-honda-finis-satu-dua/|title=Marc Marquez Juara, Valentino Rossi Ke-6|date=22 April 2013|accessdate=26 Méi 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714022442/http://sidomi.com/179828/hasil-motogp-austin-2013-marc-marquez-pimpin-honda-finis-satu-dua/ |date=14 July 2014 }}&lt;/ref&gt; Márquez jadi purah balap pangngorana nu kungsi meunang balap dina  {{Age in years and days|1993|2|17|2013|4|21}}, ngéléhkeun rékor  [[Freddie Spencer]] nu umurna 30 taun.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/190164/1/austin-motogp-marvellous-marquez-makes-history-with-texas-win.html|title=Austin MotoGP: Smart Marquez powers to historic maiden win |date=21 April 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt;

Márquez tisolédat mangsa sési latihan bébas katilu tanpa tatu atawa ruksak motor sarta antukna meunang posisi kualifikasi katilu panggancangna di [[2013 Spanish motorcycle Grand Prix|Jerez]].&lt;ref&gt;{{cite news|work=iotomotif.com|publisher=iotomotif.com|url=https://www.iotomotif.com/12088/hasil-kualifikasi-motogp-jerez-2013-lorenzo-raih-pole-position/|title=Hasil Kualifikasi MotoGP Jerez 2013 : Lorenzo Raih Pole Position|date=4 Méi 2013|accessdate=18 Méi 2016}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  Márquez anggeus balap dina posisi kadua tukangeun [[Dani Pedrosa]] batur satimna.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/190790/1/motogp-jerez-marquez-and-lorenzo-talk-last-turn-clash.html|title=Marquez, Lorenzo give clash reaction |date=5 Méi 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt; Márquez nyiap [[Andrea Dovizioso]] kalayan sésa dua ''lap'' dina lomba pikeun ngahontal podium anggeus kaopat di sababaraha balapan, mapakan rékor [[Max Biaggi]] taun {{MGP|1998}}.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/191393/1/le-mans-marquez-the-race-was-too-short.html|title=Marquez 'The race was too short!'|date=20 Méi 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt;  Manéhna ngalaman kacilakaan ka 4 di ahir minggu ngan ukur tilu ''lap'' deui ka anggeus balapan.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/191897/1/mugello-motogp-sorry-marquez-crestfallen-after-late-dnf.html|title=Mugello: Marquez baffled by costly late crash |date=3 Juni 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt;

Di [[2013 Catalan motorcycle Grand Prix|Catalonia]], Márquez anggeus balapan di posisi katilu.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/192435/1/marquez-to-pedrosa-when-you-see-the-video-sorry.html|title=Marquez to Pedrosa: 'When you see the video – sorry!'|date=16 Juni 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt; Di [[2013 Dutch TT|Assen]], Márqez kacilakan nalika latihan isuk-isuk nu nyababkeun potong tulang ramo cinggir katuhu sarta ramo suku kénca, manéhna anggeus balapan di posisi katilu.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/192988/1/marquez-battles-to-sixth-rostrum-of-season.html|title=Dutch MotoGP: Marquez battles to sixth rostrum of season |date=30 Juni 2015|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt; Di [[2013 German motorcycle Grand Prix|Sachsenring]], saingan utamana [[Dani Pedrosa|Pedrosa]] jeung [[Jorge Lorenzo|Lorenzo]] tatu, Márquez ngahontal posisi ''pole'' katilu [[Balap motor Grand Prix|MotoGP]].&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/193511/1/marquez-contains-crutchlow-for-german-motogp-win-title-lead.html|title=Marquez contains Crutchlow for German MotoGP win, title lead |date=14 Juli 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt;  Di [[2013 United States motorcycle Grand Prix|Laguna Seca]], Márquez meunang balapan katilu taun ieu pikeun kaunggulan kajuaraanna peunteunna jadi 16 luhureun [[Dani Pedrosa]].&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/193770/1/pics-marquez-passes-rossi-at-the-corkscrew.html|title=US MotoGP: PICS: Marquez passes Rossi at the Corkscrew|date=21 Juli 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt;

Di [[2013 Indianapolis motorcycle Grand Prix|Indianapolis]] dina ''lap'' ka 12 Márquez nyiap Lorenzo pikeun mingpin, Lorenzo jeung Pedrosa bisa mapakan Márquez sababraha ''lap'' tapi babak setrusna lolongkrang jalan kabuka sarta Márquez ngahontal kameunangan ka-4 taun ieu ngan kacék waktu leuwih ti 3 detik.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/194632/1/marquez-beats-his-elders-in-indy-contest.html|title= Indianapolis MotoGP: Marquez beats his elders in Indy contest |date=18 Agustus 2013|accessdate=2 Séptémber 2015}}&lt;/ref&gt; Di [[2013 Czech Republic motorcycle Grand Prix|Brno]], Márquez jadi purah balap mimiti nu meunang opat balapan sacara terus-terusan saprak [[Valentino Rossi]] taun 2008.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/194924/1/marquez-strengthens-title-grip-with-victory-in-brno.html|title=Czech MotoGP: Marquez strengthens title grip with victory in Brno|date=25 Agustus 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt;

[[File:Marc Marquez.jpeg|thumb|Márquez jeung [[Valentino Rossi]] di British Grand Prix 2013 .]]
Di [[2013 British Grand Prix|Silverstone]], dina ''lap'' panungtung kadua purah balap tukeur posisi; Márquez nyiap Lorenzo kalayan tinggal  sababaraha sésa péngkolan tapi disiap deui ku Lorenzo sarta Márquez anggeus kadua.&lt;ref&gt;{{cite web|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/195242/1/lorenzo-halts-marquez-victory-streak-in-silverstone-thriller.html|title= British MotoGP: Lorenzo halts Marquez victory streak in Silverstone thriller|date=1 September 2013|accessdate=21 Juli 2015}}&lt;/ref&gt; Di [[2013 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|Misano]], Márquez aya di puncak klasemén kalayan leuwih ti satengah detik ti Lorenzo pikeun ngarebut posisi ''pole.'' Márquez nganggeuskeun balapan di posisi kadua di tukangeun Lorenzo.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/195809/1/marquez-too-much-risk-to-chase-lorenzo.html|title=San Marino MotoGP: Marquez: Too much risk to chase Lorenzo|date=15 Séptémber 2013 |accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt; Di [[2013 Aragon motorcycle Grand Prix|Aragon]], Márquez rumasa tinggaleun 2 detik di tukangeun Lorenzo tapi maéhna nyusul Lorenzo sarta antukna bisa ngagéleng gurat ''finish'' leuwih ti sadetik di hareupeun Lorenzo pikeun nyatet kameunangan kagenepna usum balap ieu.&lt;ref&gt;{{cite news|work=motorcycle-usa.com|publisher=motorcycle-usa.com|url=http://www.motorcycle-usa.com/2013/09/article/motogp-aragon-results-2013/|title=MotoGP Aragon Results 2013|date=2013/11/29|accessdate=26 Méi 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001052308/http://www.motorcycle-usa.com/2013/09/article/motogp-aragon-results-2013/ |date=2018-10-01 }}&lt;/ref&gt;  Peunteun Márquez ngaronjat ka 278 kalayan sésa opat balapan, 39 di hareupen Lorenzo nu aya di posisi kadua.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/196362/1/marquez-strengthens-grip-on-world-title-at-aragon.html|title=Aragon MotoGP: Marquez strengthens grip on world title|date=29 Séptémber 2013|accessdate=2 Séptémber 2015}}&lt;/ref&gt;

Di [[2013 Malaysian motorcycle Grand Prix|Sepang]], Márquez nganggeuskeun balapan di posisi kadua.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news_archive/2/13-10-2013/content.html|title=Malaysian MotoGP: Pedrosa victorious, Marquez closes in on title|date= 13 Oktober 2013|accessdate=26 Méi 2017}}&lt;/ref&gt; Di [[2013 Australian motorcycle Grand Prix|Phillip Island]] Australia, Márquez didiskualifikasi tina balapan, ngurangan kaunggulan kajuaraanna kalayan [[Jorge Lorenzo|Lorenzo]] (nu meunang) tina kacék peunteun 43 jadi 18 kalayan dua rintakan balapan nu nyésa .&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/197250/1/lorenzo-wins-frantic-pit-stop-race-marquez-black-flag.html|title= Australian MotoGP: Lorenzo wins frantic pit stop race, Marquez black flag |date=20 Oktober 2013|accessdate=26 Méi 2017}}&lt;/ref&gt; Di [[2013 Japanese motorcycle Grand Prix|Motegi]], Márquez geus cegeur tina tatu parna dina poé balapan kalayan anggeus di posisi kadua di tukangeun [[Jorge Lorenzo|Lorenzo]] .&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/197536/1/lorenzo-claims-yamahas-200th-win.html|title=Japanese MotoGP: Lorenzo claims Yamaha's 200th win|date=27 Oktober 2013|accessdate=26 Méi 2017}}&lt;/ref&gt; Márquez ngantepkeun [[Dani Pedrosa]] pikeun ngalakukeun  serangan awal ka [[Jorge Lorenzo]]; [[Dani Pedrosa|Pedrosa]] jeung Márquez  di posisi kadua jeung katilu, posisi ieu geus cukup pikeun Márquez jadi juara, nu pangngorana dina sajarah.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/198005/1/lorenzo-wins-but-marquez-crowned-world-champion.html|title=Lorenzo wins, but Marquez crowned world champion|date= 11 Oktober 2013|accessdate=26 Méi 2017}}&lt;/ref&gt;

====2014====

[[File:Winner! (13897178775).jpg|thumb|left|Márquez sanggeus meunang Grand Prix Amérika 2014]]
Usum balapan mimiti dilaksanakeun di [[2014 Qatar motorcycle Grand Prix|Losail Qatar]], salila balapan manéhna ''start'' kalayan rata-rata mimiti nyirorot ka posisi 4 di ''lap'' kahiji, Márquez neruskeun balapanna terus sarta kalibet ngadu jajatén jeung [[Valentino Rossi]], ahirna meunang kalayan 0,259 detik.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/Qatar+MotoGP+Marquez+Race|title=Marquez overcomes Rossi to take Qatar win|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=23 March 2014|accessdate=21 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328133304/http://www.motogp.com/en/news/2014/Qatar+MotoGP+Marquez+Race |date=28 March 2014 }}&lt;/ref&gt; Manéhna ogé nuluykeun pikeun meunangkeun rintakan kalima di [[2014 Motorcycle Grand Prix of the Americas|Texas]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/Austin+MotoGP+Race+Marquez|title=Marquez untouchable at Austin for second successive win|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=13 April 2014|accessdate=21 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140414234620/http://www.motogp.com/en/news/2014/Austin+MotoGP+Race+Marquez |date=14 April 2014 }}&lt;/ref&gt; [[2014 Argentine motorcycle Grand Prix|Argentina]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/motogp/27183060|title=Marc Marquez claims third win of 2014 in Argentina|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=27 April 2014|accessdate=2 Juni 2014}}&lt;/ref&gt; [[2014 Spanish motorcycle Grand Prix|Spanyol]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/113770|title=Marc Marquez flies to fourth straight win|work=[[Autosport]]|publisher=[[Haymarket Media Group|Haymarket Publications]]|date=4 Méi 2014|accessdate=2 Juni 2014}}&lt;/ref&gt; [[2014 French motorcycle Grand Prix|Prancis]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/motogp/27459993|title=Marc Marquez digs deep for Le Mans triumph|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=18 Méi 2014|accessdate=2 Juni 2014}}&lt;/ref&gt; and [[2014 Italian motorcycle Grand Prix|Italy]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/motogp/27655474|title=Marc Marquez claims sixth successive win|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=1 Juni 2014|accessdate=1 Juni 2014}}&lt;/ref&gt; sakabéhna ti posisi ''pole.''

Di [[2014 Catalan motorcycle Grand Prix|Grand Prix Catalan]], Márquez gagal ngahontal posisi ''pole''&amp;nbsp;– kualifikasi katilu sanggeus kacilakaan salila sési lumangsung &amp;nbsp;– tapi sanggeus nahan serangan ti batur satimna [[Dani Pedrosa|Pedrosa]], sarta pasangan Yamaha [[Jorge Lorenzo]] jeung [[Valentino Rossi|Rossi]], Márquez bisa meunang balapan katujuhna sakaligus, ngaronjatkeun peunteun kaunggulan kajuaraanna jadi 58 kalayan [[Valentino Rossi|Rossi]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/motogp/27856188|title=Marc Marquez lands seventh win in a row|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=15 Juni 2014|accessdate=21 Juni 2014}}&lt;/ref&gt; [[Álex Márquez]] adina meunang balapan [[Moto3]], kulawarga Márquez meunang balap kajuaraan dunya Grand Prix dina poé nu sarua.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/Catalunya+MotoGP+Race+Marquez|title=Marquez wins again in great Barcelona race|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=15 Juni 2014|accessdate=21 Juni 2014|quote=The win is the 100th for Honda in the modern MotoGP four-stroke era and the triumph for Marquez was also historic as it came on the same day as an earlier Moto3 victory for his brother Alex Marquez&amp;nbsp;– the first time 65 years of World Championship competition that siblings have won Grand Prix races on the same day.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714130251/http://www.motogp.com/en/news/2014/Catalunya+MotoGP+Race+Marquez |date=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt; Baraya sakandung ngulang préstasi deui di [[2014 Dutch TT|Dutch TT]] dua minggu tiharita.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/206133/1/marquez-masters-elements-to-match-ago-at-assen.html|title=Assen MotoGP: Marquez masters elements to match Ago at Assen|date=28 Juni 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt; Di [[2014 German motorcycle Grand Prix|Grand Prix Jérman]], Márquez meunang deui balapan, ku kituna jadi purah balap pangngorana nu meunang salapan kali sakaligus dina kelas Utama.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/206738/1/pits-to-victory-for-marquez-in-germany.html|title=German MotoGP: Pits to victory for Marquez|date=13 Juli 2013|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt;

Kalayan kameunanganna nu kasapuluh sakaligus di [[2014 Indianapolis motorcycle Grand Prix|Indianapolis]], Márquez jadi purah balap katilu pikeun ngahontal gelar juara di kelas utama, sanggeus [[Mick Doohan]] jeung [[Giacomo Agostini]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.crash.net/motogp/news/207546/1/marquez-itll-be-so-difficult-to-win-them-all.html|title=Marquez: 'It'll be so difficult to win them all'|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|date=11 Agustus 2014|accessdate=11 Agustus 2014}}&lt;/ref&gt;

Márquez ngalaman mimiti éléh di [[2014 Czech Republic motorcycle Grand Prix|Brno]],&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/207743/1/marc-marquez-explains-first-defeat-of-2014.html|title=MotoGP Brno: Marc Marquez explains first defeat of 2014|date=17 Agustus 2014|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt; tapi meunang balap saterusna di [[2014 British motorcycle Grand Prix|Silverstone]], ngéléhkeun [[Jorge Lorenzo]].&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/208195/1/silver-lining-for-swashbuckling-marquez.html|title=MotoGP Silverstone: Silver lining for swashbuckling Marquez|date=31 Agustus 2014|accessdate=1 Séptémber 2015}}&lt;/ref&gt; di [[2014 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|Misano]], Márquez labuh nalika ngadu jajatén pikeun mingpin lomba jeung [[Valentino Rossi]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/Marquez+crashes+chasing+Rossi+and+finishes+15th|title=Marquez crashes chasing Rossi and finishes 15th|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=14 Séptémber 2014|accessdate=15 Séptémber 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914224918/http://www.motogp.com/en/news/2014/Marquez+crashes+chasing+Rossi+and+finishes+15th |date=2014-09-14 }}&lt;/ref&gt; Márquez jeung [[Dani Pedrosa|Pedrosa]] tabrakan dina balapan hujan di [[2014 Aragon motorcycle Grand Prix|Aragon]] sarta anggeus di posisi ka 13&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/209166/1/marquez-aragon-blunder-completely-my-fault.html|title=MotoGP Aragon: Marquez: Strategy blunder completely my fault|date=29 Séptémber 2014|accessdate=1 Séptémber 2015}}&lt;/ref&gt; jeung ka14, kalayan [[Jorge Lorenzo|Lorenzo]] meunang balapan munggaran taun ieu sanggeus manéhna eureun leuwih awal ti posisi katilu pikeun ngaganti motor nu diséting baseuh .&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/Lorenzo+ecstatic+after+claiming+maiden+2014+victory|title=Lorenzo ecstatic after claiming maiden 2014 victory|date=28 Séptémber 2014|accessdate=29 Séptémber 2014|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150203030353/http://www.motogp.com/en/news/2014/Lorenzo+ecstatic+after+claiming+maiden+2014+victory |date=2015-02-03 }}&lt;/ref&gt; Márquez ngahontal gelar kaduana di [[2014 Japanese motorcycle Grand Prix|Motegi]] kalayan sésa balap tilu rintakan deui .&lt;ref name=&quot;MM2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.foxsports.com/motor/story/marquez-secures-second-straight-motogp-title-as-lorenzo-wins-motegi-race-101214|title=Marquez secures second MotoGP title as Lorenzo wins Motegi race|first=Colin|last=Young|date=12 Oktober 2014|accessdate=7 Désémber 2014|work=[[Fox Sports (United States)|Fox Sports]]|publisher=[[Fox Broadcasting Company]]}}&lt;/ref&gt; Di [[2014 Australian motorcycle Grand Prix|Phillip Island]], Márquez di posisi ''pole'' ka 12 dina usum ieu, mapakan catetan rékor [[Casey Stoner]] taun [[2011 Grand Prix motorcycle racing season|2011]], tapi manéhna labuh nalika mingpin balapan,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/motorsport/29679710|title=Valentino Rossi wins as Marc Marquez exits|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|date=19 Oktober 2014|accessdate=1 March 2015}}&lt;/ref&gt; nu munggaran teu anggeus saprak  [[2013 Italian motorcycle Grand Prix|Grand Prix Itali 2013]]. Manéhna meunang ka 12 kali dina sausum, mapakan rékor [[Michael Doohan|Mick Doohan]] kameunangan kelas utama dina sausum , taun [[1997 Grand Prix motorcycle racing season|1997]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/210223/1/marquez-matches-doohan-record-with-victory-at-sepang.html|title=Marquez matches Doohan record with victory at Sepang|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|date=26 Oktober 2014|accessdate=1 March 2015}}&lt;/ref&gt; Hasil Márquez ogé cukup hadé pikeun [[Honda]] pikeun ngaku juara pabrikan, kalayan balapan masih nyésa.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/Honda+claim+63rd+Constructors+Championship+in+Sepang|title=Honda claim 63rd Constructor's Championship in Sepang|date=26 Oktober 2014|accessdate=1 March 2015|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029030305/http://www.motogp.com/en/news/2014/Honda+claim+63rd+Constructors+Championship+in+Sepang |date=29 October 2014 }}&lt;/ref&gt; Dina balapan panungtung di [[2014 Valencian Community motorcycle Grand Prix|Valencia]], Márquez meupeuskeun rékor [[Michael Doohan|Doohan]], kalayan 13 kali meunang dina sausum.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/MotoGP+Valencia+Race+Marquez|title=Marquez ends season in style with record 13th victory|date=9 Nopémber 2014|accessdate=1 March 2015|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221172045/http://www.motogp.com/en/news/2014/MotoGP+Valencia+Race+Marquez |date=21 February 2015 }}&lt;/ref&gt;

====2015====
Usum [[Balap motor Grand Prix|MotoGP]] 2015 dimimitian ku Márquez, sakali deui, keur favorit pikeun jadi juara, tapi manéhna anggeus balapan di posisi kalima di [[2015 Qatar motorcycle Grand Prix|Qatar]], sanggeus ngalakukeun kasalahan dina péngkolan ka 1 manéhna nyirorot ka posisi ka 25.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/217117/1/would-rossi-have-won-without-marquez-mistake.html|title=MotoGP Qatar: Would Rossi have won without Marquez mistake?|date=30 March 2015|accessdate=30 March 2015}}&lt;/ref&gt; Manéhna meunang di balapan kadua di [[2015 Motorcycle Grand Prix of the Americas|Texas]], kameunangan katilu kalina sakaligus di  [[Circuit of the Americas|Sirkuit Amérika]].&lt;ref name=&quot;COTA&quot;&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/217561/1/marquez-completes-motogp-treble-in-texas.html|title=MotoGP Austin: Marquez completes treble in Texas |date=12 April 2015|accessdate=12 April 2015}}&lt;/ref&gt; Manáhna anggeus di posisi kadua di tukangeun  [[Jorge Lorenzo]] in [[2015 Spanish motorcycle Grand Prix|Spanyol]], sanajan balap kalayan ramo leungeun kéncana potong sanggeus kacilakaan, saminggu saméméh balapan.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/218373/1/marquez-today-was-jorges-day.html|title=MotoGP Jerez: Marquez: Today was Jorge's day |date= 3 Méi 2015|accessdate= 3 Méi 2015}}&lt;/ref&gt; Manéhna nyiap [[Cal Crutchlow]] nu kacilakaan di ''lap'' 22, Márquez bajoang dina balapan nu beurat pikeun posisi kaopat kalayan [[Bradley Smith (motorcyclist)|Bradley Smith]] jeung [[Andrea Iannone]], nu balapan kalayan taktak kénca tatu, sarta pamustunganana Márquez anggeus di posisi kaopat di hareupeun Iannone.&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/218949/1/heat-melted-marquez-challenge.html|title=MotoGP Le Mans: Heat melted Marquez challenge|date=18 Méi 2015|accessdate=18 Méi 2015}}&lt;/ref&gt;

[[File:Marc Marquez MotoGP-2015 (4).JPG|thumb|Márquez di Grand Prix Catalan 2015 .]]
Márquez gagal anggeus balapan di [[2015 Italian motorcycle Grand Prix|Itali]]&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/219448/1/over-the-limit-marquez-talks-mugello-misery.html|title=MotoGP Italy: 'Over the limit' Marquez talks Mugello misery|date=1 Juni 2015|accessdate=1 Juni 2015}}&lt;/ref&gt; jeung [[2015 Catalan motorcycle Grand Prix|Catalunya]],&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/220032/1/caught-out-marquez-left-with-nothing-to-lose.html|title=MotoGP MotoGP Catalunya: Caught out Marquez left with 'nothing to lose'|date=14 Juni 2015|accessdate=14 Juni 2015}}&lt;/ref&gt; tapi naék ka podium kalayan anggeus di posisi kadua di [[2015 Dutch TT|Assen]], sanggeus perang panjang jeung [[Valentino Rossi|Rossi]].&lt;ref&gt;{{cite web|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/results/220526/1/motogp-assen-race-results.html|title=MotoGP Assen&amp;nbsp;— Race Results|date=27 Juni 2015|accessdate=29 Juni 2015}}&lt;/ref&gt;  Márquez ngahontal kameunangan saterusna di  [[2015 German motorcycle Grand Prix|Jérman]],&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/221065/1/honda-close-to-a-solution-says-marquez.html|title= MotoGP Germany: Honda 'close to a solution' says Marquez |date=12 Juli 2015|accessdate=12 Juli 2015}}&lt;/ref&gt; sarta [[2015 Indianapolis motorcycle Grand Prix|Indianapolis]],&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/race-report/221866/1/indy-victory-as-marquez-continues-american-dream.html|title=MotoGP Indianapolis: Marquez continues American dream |date=9 Agustus 2015|accessdate=1 Séptémber 2015}}&lt;/ref&gt; saencan anggeus posisi kadua di [[2015 Czech Republic motorcycle Grand Prix|Brno]].&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/222031/1/marquez-takes-risks-lorenzo-one-step-in-front.html|title=MotoGP Brno: Marquez 'takes risks', Lorenzo 'one step in front'|date=16 Agustus 2015|accessdate=18 Agustus 2015}}&lt;/ref&gt; Márquez labuh di [[2015 British motorcycle Grand Prix|Silverstone]] dina kondisi sirkuit baseuh,&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/222500/1/marquez-title-fight-over-as-floating-feeling-returns.html|title=MotoGP Silverstone: Marquez: Title fight over as 'floating' returns |date=30 Agustus 2015|accessdate=31 Agustus 2015}}&lt;/ref&gt; tapi meunang di [[2015 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|Misano]].&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/223016/1/marquez-slick-change-was-key-to-victory.html|title=MotoGP Misano: Marquez: Slick change was key to victory|date=13 Séptémber 2015|accessdate=14 Séptémber 2015}}&lt;/ref&gt; Márquez labuh di [[2015 Aragon motorcycle Grand Prix|Motorland Aragon]],&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/223586/1/marquez-i-apologise-to-the-team-and-fans.html|title= MotoGP Aragon: Marquez: I apologise to the team and fans |date=28 Séptémber 2015|accessdate=28 Séptémber 2015}}&lt;/ref&gt; sarta anggeus di posisi kaopat di [[2015 Japanese motorcycle Grand Prix|Motegi]] nu ngalantarankeun pegat harepan pikeun ngahontal gelar .&lt;ref&gt;{{cite news|work=Crash.net|publisher=Crash Media Group|url=http://www.crash.net/motogp/news/224048/1/marquez-i-never-felt-good.html |title=MotoGP Japan: Marquez 'I never felt good'|date=11 Oktober 2015|accessdate=12 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Dina ka 130 balapanna, Márquez ngahontal kameunangan ka 50 [[Balap motor Grand Prix|Grand Prix]] &amp;nbsp;– jadi purah balap kasalapan pikeun ngahontal gelar éta, sarta pangngorana,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2015/10/18/marquez-s-50th-victory-sets-title-race-alight/187536|title=Marquez's 50th victory sets title race alight|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=18 Oktober 2015|accessdate=18 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; {{Age in years and days|1993|2|17|2015|10|18}}&amp;nbsp;– kalayan dina ''lap'' panungtung [[Jorge Lorenzo|Lorenzo]] di  [[2015 Australian motorcycle Grand Prix|Grand Prix Australia]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/121387|title=Marc Marquez beats Jorge Lorenzo on last lap|work=[[Autosport]]|publisher=[[Haymarket Media Group|Haymarket Publications]]|date=18 Oktober 2015|accessdate=18 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Márquez labuh di [[2015 Malaysian motorcycle Grand Prix|Malaysia]] sanggeus pagédor jeung [[Valentino Rossi]], kajadian kasebut dipariksa ku ''Race Direction'' sanggeus balapan, di mana [[Valentino Rossi|Rossi]] dihukum (dikurangan) tilu peunteun – cukup pikeun ngalantarankeun ''start'' ti jajaran pangtukangna di  [[2015 Valencian Community motorcycle Grand Prix|Valencia]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2015/10/25/pedrosa-wins-as-lorenzo-cuts-rossi-s-lead-to-7-points/188359|title=Pedrosa wins as Lorenzo cuts Rossi's lead to 7 points|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=25 Oktober 2015|accessdate=25 Oktober 2015}}&lt;/ref&gt; Márquez anggeus di posisi kadua tukangeun [[Jorge Lorenzo|Lorenzo]] di Valencia, kalayan [[Jorge Lorenzo|Lorenzo]] ngahontal gelar juara dunya.&lt;ref&gt;{{cite news|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/motorsport/34760108|title=Jorge Lorenzo beats Valentino Rossi to win third title|date=8 Nopémber 2015|accessdate=8 Nopémber 2015}}&lt;/ref&gt;

====2016====
Dimimitian kalayan anggeus di posisi katilu di [[2016 Qatar motorcycle Grand Prix|Qatar]] sarta meunang di [[2016 Argentine motorcycle Grand Prix|Argentina]], Márquez ngahontal dua kameunangan sakaligus kalayan gawé nu dominan di  [[2016 Motorcycle Grand Prix of the Americas|Grand Prix Amérika]] di [[Circuit of the Americas|Texas]] pikeun mimiti  mingpin juara.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.motogp.com/en/news/2016/04/10/marquez-the-team-advised-me-very-well/198438|title=Marquez: &quot;The team advised me well&quot;|publisher=Dorna Sports|date=10 April 2016|accessdate=21 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822140724/http://www.motogp.com/en/news/2016/04/10/marquez-the-team-advised-me-very-well/198438 |date=22 August 2016 }}&lt;/ref&gt;  Tim Márquez nyieun kaos kalayan logo &quot;''Give me five''&quot; pikeun ngareuah-reuah gelar juara dunya kalima, sésa 3 balapan panungtung di Australia, Malaysia sarta Valencia. Di [[2016 Australian motorcycle Grand Prix|Grand Prix Australia]] manéhna kacilakaan nalika keur mingpin balapan,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.motorsport.com/motogp/results/2016/australian-gp-29/|title=2016 Australian GP - Results - Motorsport.com|work=motorsport.com|accessdate=1 December 2016}}&lt;/ref&gt;  manéhna labuh keur ngudag ''trio'' nu kasohor di [[2016 Malaysian motorcycle Grand Prix|Grand Prix Malaysia]] dina kondisi nu baseuh tapi hudang deui neruskeun balap sarta anggeus di posisi ka 11 nambahan peunteun 5.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.motorsport.com/motogp/results/2016/malaysian-gp-28/|title=2016 Malaysian GP - Results - Motorsport.com|work=motorsport.com|accessdate=1 December 2016}}&lt;/ref&gt;

Márquez nganggeuskeun usum 2016 kalayan posisi kadua di  [[2016 Valencian Community motorcycle Grand Prix|Grand Prix Valencian]], sanggeus bajoang pikeun nyiap lawan-lawanna  saperti  [[Valentino Rossi]] jeung [[Andrea Iannone]] di bagéan mimiti balapan, Márquez bisa ngaleupaskeun diri ti maranéhna sarta manéhna bisa nyiap Jorge Lorenzo.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.motorsport.com/motogp/news/valencia-motogp-lorenzo-holds-off-marquez-to-win-on-yamaha-swansong-849732/|title=Valencia MotoGP: Lorenzo holds off Marquez to win on Yamaha swansong|work=motorsport.com|accessdate=1 December 2016}}&lt;/ref&gt;

Total kameunangan [[Balap motor Grand Prix|MotoGP]] manéhna 29, nu ngalantarankeun manéhna aya dina sapuluh badag sapanjang mangsa.
&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.nytimes.com/2017/02/07/sports/marc-marquez-motorcyle-champion-hometown.html?_r=0 | title = Defying Gravity, Then Listening to Mom | date= 7 February 2017 | accessdate = 8 February 2017 | publisher = ''New York Times'' | author = Raphael Minder }}&lt;/ref&gt;

==Statistik karier==

===Kalayan usum===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Usum
!Kelas
!Motor
!Tim
!Nomer
!Balap
!Meunang
!Podium
!''Pole''
!''FLap''
!Peunteun
!Posisi
|- align=center
! [[2008 Grand Prix motorcycle racing season|2008]]
| 125cc
| [[KTM]]
| Repsol KTM 125cc
| 93
| 13
| 0
| 1
| 0
| 0
| 63
| Ka 13
|- align=center
! [[2009 Grand Prix motorcycle racing season|2009]]
| 125cc
| [[KTM]]
| [[Red Bull]] KTM Motosport
| 93

| 16
| 0
| 1
| 2
| 1
| 94
| Ka 8
|- align=center
! [[2010 Grand Prix motorcycle racing season|2010]]
| 125cc
| [[Derbi]]
| [[Red Bull]] [[Ajo Motorsport]]
| 93
| 17
| 10
| 12
| 12
| 8
| 310
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
|- align=center
! [[2011 Grand Prix motorcycle racing season|2011]]
| Moto2
| [[Eskil Suter|Suter]]
| [[Emilio Alzamora|Team Catalunya Caixa Repsol]]
| 93
| 15
| 7
| 11
| 7
| 2
| 251
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;|  '''Ka 2'''
|- align=center
! {{MGP|2012}}
| Moto2
| [[Eskil Suter|Suter]]
| [[Emilio Alzamora|Team Catalunya Caixa Repsol]]
| 93
| 17
| 9
| 14
| 7
| 5
| 328
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
|- align=center
! {{MGP|2013}}
| MotoGP
| [[Honda RC213V]]
| [[Repsol Honda|Repsol Honda Team]]
| 93
| 18
| 6
| 16
| 9
| 11
| 334
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
|- align=center
! {{MGP|2014}}
| MotoGP
| [[Honda RC213V]]
| [[Repsol Honda|Repsol Honda Team]]
| 93
| 18
| 13
| 14
| 13
| 12
| 362
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
|- align=center
! {{MGP|2015}}
| MotoGP
| [[Honda RC213V]]
| [[Repsol Honda|Repsol Honda Team]]
| 93
| 18
| 5
| 9
| 8
| 7
| 242
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''Ka 3'''
|- align=center
! {{MGP|2016}}
| MotoGP
| [[Honda RC213V]]
| [[Repsol Honda|Repsol Honda Team]]
| 93
| 18
| 5
| 12
| 7
| 4
| 298
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! {{MGP|2017}}
| MotoGP
| [[Honda RC213V]]
| [[Repsol Honda|Repsol Honda Team]]
| 93
| 3
| 1
| 1
| 2
| 1
| 38*
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''Ka 3*'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Total
|
|
|
|
| '''153'''
| '''56'''
| '''91'''
| '''67'''
| '''51'''
| '''2320'''
|
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Usum keur lumangsung.

===Kalayan kelas===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Kelas
!Usum
!GP ka 1
!Podium ka 1
!Meunang ka1
!Balap
!Meunang
!Podium
![[Pole position|Pole]]
!FLap
!Peunteun
!{{Tooltip|Juara Dunya|World championships won}}
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! 125 cc
| 2008–2010
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[2008 Portuguese motorcycle Grand Prix|2008 Portugal]]
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[2008 British motorcycle Grand Prix|2008 Great Britain]]
| style=&quot;text-align:left;&quot;| [[2010 Italian motorcycle Grand Prix|2010 Italy]]
| 46
| 10
| 14
| 14
| 9
| 467
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! Moto2
| 2011–2012
|align=&quot;left&quot;| [[2011 Qatar motorcycle Grand Prix|2011 Qatar]]
|align=&quot;left&quot;| [[2011 French motorcycle Grand Prix|2011 Prancis]]
|align=&quot;left&quot;| [[2011 French motorcycle Grand Prix|2011 Prancis]]
| 32
| 16
| 25
| 14
| 7
| 579
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! MotoGP
| 2013–
|align=&quot;left&quot;| [[2013 Qatar motorcycle Grand Prix|2013 Qatar]]
|align=&quot;left&quot;| [[2013 Qatar motorcycle Grand Prix|2013 Qatar]]
|align=&quot;left&quot;| [[2013 Motorcycle Grand Prix of the Americas|2013 Americas]]
| 75
| 30
| 52
| 39
| 35
| 1274
| 3
|- align=&quot;center&quot;
! Total
! 2008–Kiwari
|
|
|
| '''153'''
| '''56'''
| '''91'''
| '''67'''
| '''51'''
| '''2320'''
| '''5'''
|}

===Kalayan taun===
([[Template:Motorsport driver results legend|katerangan]]) (Balap nu '''kandel''' nandakeun posisi ''pole'', balap nu ''déngdék'' nandakeun rintakan panggancangna)
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Taun
! Kelas
! Motor
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
! 11
! 12
! 13
! 14
! 15
! 16
! 17
! 18
! Posisi
! Peunteun
|-
!align=&quot;left&quot;| [[2008 Grand Prix motorcycle racing season|2008]]
!align=&quot;left&quot;| 125cc
!align=&quot;left&quot;| [[KTM]]
| [[2008 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]
| style=&quot;background:#ffffff;&quot;| [[2008 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;DNS&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2008 Portuguese motorcycle Grand Prix|POR]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;18&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2008 Chinese motorcycle Grand Prix|CHN]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2008 French motorcycle Grand Prix|FRA]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2008 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;19&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2008 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2008 British motorcycle Grand Prix|GBR]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2008 Dutch TT|NED]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2008 German motorcycle Grand Prix|GER]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2008 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2008 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2008 Indianapolis motorcycle Grand Prix|IND]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2008 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2008 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
| [[2008 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]
| [[2008 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]
|
! Ka 13
! 63
|-
!align=&quot;left&quot;| [[2009 Grand Prix motorcycle racing season|2009]]
!align=&quot;left&quot;| 125cc
!align=&quot;left&quot;| [[KTM]]
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2009 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2009 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2009 French motorcycle Grand Prix|FRA]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''[[2009 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Dutch TT|NED]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2009 German motorcycle Grand Prix|GER]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 British motorcycle Grand Prix|GBR]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Indianapolis motorcycle Grand Prix|IND]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2009 Portuguese motorcycle Grand Prix|POR]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2009 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2009 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;17&lt;/small&gt;
|
|
! Ka 8
! 94
|-
!align=&quot;left&quot;| [[2010 Grand Prix motorcycle racing season|2010]]
!align=&quot;left&quot;| 125cc
!align=&quot;left&quot;| [[Derbi]]
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2010 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2010 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''[[2010 French motorcycle Grand Prix|FRA]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2010 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2010 British motorcycle Grand Prix|GBR]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2010 Dutch TT|NED]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2010 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2010 German motorcycle Grand Prix|GER]]'''''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2010 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''''[[2010 Indianapolis motorcycle Grand Prix|IND]]'''''&lt;br&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2010 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2010 Aragon motorcycle Grand Prix|ARA]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2010 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2010 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]'''''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2010 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]'''''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2010 Portuguese motorcycle Grand Prix|POR]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''''[[2010 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]'''''&lt;br&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''310'''
|-
!align=&quot;left&quot;| [[2011 Grand Prix motorcycle racing season|2011]]
!align=&quot;left&quot;| Moto2
!align=&quot;left&quot;| [[Eskil Suter|Suter]]
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2011 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2011 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2011 Portuguese motorcycle Grand Prix|POR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;21&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2011 French motorcycle Grand Prix|FRA]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2011 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2011 British motorcycle Grand Prix|GBR]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2011 Dutch TT|NED]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2011 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2011 German motorcycle Grand Prix|GER]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2011 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2011 Indianapolis motorcycle Grand Prix|IND]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2011 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2011 Aragon motorcycle Grand Prix|ARA]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2011 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2011 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#fff;&quot;| [[2011 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;DNS&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#fff;&quot;| [[2011 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;WD&lt;/small&gt;
|
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''Ka 2'''
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''251'''
|-
!align=&quot;left&quot;| {{MGP|2012}}
!align=&quot;left&quot;| Moto2
!align=&quot;left&quot;| [[Eskil Suter|Suter]]
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2012 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2012 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2012 Portuguese motorcycle Grand Prix|POR]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2012 French motorcycle Grand Prix|FRA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2012 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2012 British motorcycle Grand Prix|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2012 Dutch TT|NED]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2012 German motorcycle Grand Prix|GER]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2012 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2012 Indianapolis motorcycle Grand Prix|IND]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2012 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2012 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2012 Aragon motorcycle Grand Prix|ARA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2012 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2012 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2012 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2012 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''328'''
|-
!align=&quot;left&quot;| {{MGP|2013}}
!align=&quot;left&quot;| MotoGP
!align=&quot;left&quot;| [[Honda]]
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''[[2013 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]''&lt;br&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2013 Motorcycle Grand Prix of the Americas|AME]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2013 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2013 French motorcycle Grand Prix|FRA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| ''[[2013 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''[[2013 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2013 Dutch TT|NED]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2013 German motorcycle Grand Prix|GER]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2013 United States motorcycle Grand Prix|USA]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2013 Indianapolis motorcycle Grand Prix|IND]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2013 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2013 British motorcycle Grand Prix|GBR]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''[[2013 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2013 Aragon motorcycle Grand Prix|ARA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''[[2013 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:black; color:white;&quot;| ''[[2013 Australian motorcycle Grand Prix|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;AUS]]''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;DSQ&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2013 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2013 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''334'''
|-
!align=&quot;left&quot;| {{MGP|2014}}
!align=&quot;left&quot;| MotoGP
!align=&quot;left&quot;| [[Honda]]
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2014 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 Motorcycle Grand Prix of the Americas|AME]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2014 Argentine motorcycle Grand Prix|ARG]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 French motorcycle Grand Prix|FRA]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2014 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2014 Dutch TT|NED]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 German motorcycle Grand Prix|GER]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 Indianapolis motorcycle Grand Prix|IND]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2014 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 British motorcycle Grand Prix|GBR]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''[[2014 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2014 Aragon motorcycle Grand Prix|ARA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;13&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2014 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2014 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2014 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''362'''
|-
!align=&quot;left&quot;| {{MGP|2015}}
!align=&quot;left&quot;| MotoGP
!align=&quot;left&quot;| [[Honda]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2015 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2015 Motorcycle Grand Prix of the Americas|AME]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2015 Argentine motorcycle Grand Prix|ARG]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2015 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2015 French motorcycle Grand Prix|FRA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| ''[[2015 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| ''[[2015 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2015 Dutch TT|NED]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2015 German motorcycle Grand Prix|GER]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2015 Indianapolis motorcycle Grand Prix|IND]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2015 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2015 British motorcycle Grand Prix|GBR]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2015 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2015 Aragon motorcycle Grand Prix|ARA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2015 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2015 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2015 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2015 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''Ka 3'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''242'''
|-
!align=&quot;left&quot;| {{MGP|2016}}
!align=&quot;left&quot;| MotoGP
!align=&quot;left&quot;| [[Honda]]
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2016 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2016 Argentine motorcycle Grand Prix|ARG]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2016 Motorcycle Grand Prix of the Americas|AME]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2016 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2016 French motorcycle Grand Prix|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;13&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2016 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2016 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2016 Dutch TT|NED]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2016 German motorcycle Grand Prix|GER]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2016 Austrian motorcycle Grand Prix|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2016 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2016 British motorcycle Grand Prix|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2016 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2016 Aragon motorcycle Grand Prix|ARA]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2016 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2016 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2016 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2016 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''Ka 1'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''298'''
|-
!align=&quot;left&quot;| {{MGP|2017}}
!align=&quot;left&quot;| MotoGP
!align=&quot;left&quot;| [[Honda]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2017 Qatar motorcycle Grand Prix|QAT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2017 Argentine motorcycle Grand Prix|ARG]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2017 Motorcycle Grand Prix of the Americas|AME]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|[[2017 Spanish motorcycle Grand Prix|SPA]]
|[[2017 French motorcycle Grand Prix|FRA]]
|[[2017 Italian motorcycle Grand Prix|ITA]]
|[[2017 Catalan motorcycle Grand Prix|CAT]]
|[[2017 Dutch TT|NED]]
|[[2017 German motorcycle Grand Prix|GER]]
|[[2017 Czech Republic motorcycle Grand Prix|CZE]]
|[[2017 Austrian motorcycle Grand Prix|AUT]]
|[[2017 British motorcycle Grand Prix|GBR]]
|[[2017 San Marino and Rimini's Coast motorcycle Grand Prix|RSM]]
|[[2017 Aragon motorcycle Grand Prix|ARA]]
|[[2017 Japanese motorcycle Grand Prix|JPN]]
|[[2017 Australian motorcycle Grand Prix|AUS]]
|[[2017 Malaysian motorcycle Grand Prix|MAL]]
|[[2017 Valencian Community motorcycle Grand Prix|VAL]]
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''Ka 3'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''38*'''
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Usum keur lumangsung.

==Rékor==
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/106983 |title=Austin MotoGP: Marc Marquez takes record victory in second start&amp;nbsp;– MotoGP news |publisher=Autosport.Com |date=21 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.motorbiketimes.com/news/gear/alpinestars-releases-marc-marquez-motogp-mugello-crash-telemetry-$21382367.htm |title=Alpinestars releases Marc Marquez MotoGP Mugello crash telemetry |publisher=Motorbiketimes.com |date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619011854/http://www.motorbiketimes.com/news/gear/alpinestars-releases-marc-marquez-motogp-mugello-crash-telemetry-$21382367.htm |date=2019-06-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.crash.net/motogp/news/183072/1/marquez_replaces_pedrosa_as_top_teenager.html |title=Marquez becomes top teenager &amp;#124; MotoGP News &amp;#124; Aug 2012 |publisher=Crash.Net |date=23 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.repsol.com/es_en/competicion/motociclismo/noticias/actualidad/mugello_nuevo_reto_para_pedro.aspx |title=Mugello, another challenge for Pedrosa and Márquez |publisher=repsol.com |date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110185923/http://www.repsol.com/es_en/competicion/motociclismo/noticias/actualidad/mugello_nuevo_reto_para_pedro.aspx |date=2013-11-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.motogp.com/en/news/2013/marquez+new+records |title=· Marquez: Youngest ever MotoGP™ leader |publisher=Motogp.com |date=8 May 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110190305/http://www.motogp.com/en/news/2013/marquez+new+records |date=10 November 2013 }}&lt;/ref&gt;

*Kacilakaan pangtarikna di [[Balap motor Grand Prix|MotoGP]]: {{convert|209|mph|abbr=on}} (kadua latihan di Mugello 2013)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.motogp.com/en/videos/2013/Marquezs+crash+with+onscreen+data|title=Marquez's crash with on-screen data|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|accessdate=20 May 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140520220055/http://www.motogp.com/en/videos/2013/Marquezs+crash+with+onscreen+data |date=20 May 2014 }}&lt;/ref&gt;
*Posisi ''pole'' pangngorana di kelas Utama (Premier): {{Age in years and days|1993|2|17|2013|4|20}} (COTA USA 2013)&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Juara pangngorana di kelas Utama: {{Age in years and days|1993|2|17|2013|4|21}} (COTA USA 2013)&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap pangngorana meunang posisi podium sakaligus teu eureun-eureun di kelas Utama: {{Age in years and days|1993|2|17|2013|4|21}} (Qatar, COTA USA 2013)&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap pangngoranna nu ngahontal ''lap'' pangtarikna di kelas Utama: {{Age in years and days|1993|2|17|2013|4|7}} (Qatar 2013)&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*4 posisi podium terus-terusan di 4 kelas Utama [[Balap motor Grand Prix|Grands Prix]] (sarua jeung Max Biaggi)&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap pangngoranana nu mingpin kajuaraan kelas Utama: {{Age in years and days|1993|2|17|2013|4|21}} (COTA USA 2013)&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap pangngorana nu meunang 4 balapan terus-terusan di di kelas Utama: {{Age in years and days|1993|2|17|2013|8|25}} (Jérman-USA-Indianapolis-Républik Czech 2013)&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap mimiti (anyar) nu meunang 4 kali balapan terus-terusan di kelas Utama: (Jérman-USA-Indianapolis-Républik Czech 2013)&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap anyar nu meunang di kelas Utama: 6&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap anyar nu panglobana meunang pisisi ''pole'' di kelas Utama: 9&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap anyar nu meunang podium di kelas Utama: 16&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap anyar nu panggendéna peunteun di kelas Utama: 334&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Purah balap pangngoranna nu meunang gelar di kelas Utama: {{Age in years and days|1993|2|17|2013|11|10}}&lt;ref name=&quot;Marquez records&quot;/&gt;
*Salah sahiji pasangan adi lanceuk nu meunang Kajuaraan Balap Motor Dunya Grand Prix, jeung [[Álex Márquez]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.motogp.com/en/news/2014/Alex+Marquez+a+new+World+Champion+in+the+family|title=Alex Marquez&amp;nbsp;– a new World Champion in the family|work=MotoGP.com|publisher=[[Dorna Sports]]|date=9 Nopémber 2014|accessdate=9 Nopémber 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150222004430/http://www.motogp.com/en/news/2014/Alex+Marquez+a+new+World+Champion+in+the+family |date=2015-02-22 }}&lt;/ref&gt;
*Meunang terus-terusan (ti 2013 to 2017 ) di [[Circuit of the Americas|Sirkuit Amérika]]: 5&lt;ref name=&quot;COTA&quot; /&gt;

==Dicutat tina==
{{Reflist|30em}}

==Tumbu kaluar==
{{Commons category}}
*{{Official website|www.marcmarquez93.com}}
*[http://www.motogp.com/en/riders/Marc+Marquez Marc Márquez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504014159/http://www.motogp.com/en/riders/Marc+Marquez |date=2012-05-04 }}&amp;nbsp;– Profile at the official MotoGP website
*{{facebook|marcmarquez1993}}

{{S-start}}
{{s-ach}}
{{succession box |
  | before = [[Julián Simón]]
  | after = [[Nicolás Terol]]
  | title = [[List of Grand Prix motorcycle racing World Champions|125 cc Motorcycle World Champion]]
  | years=2010}}
{{Succession box| before = [[Stefan Bradl]] | title = [[List of Grand Prix motorcycle racing World Champions|Moto2 World Champion]]| after = [[Pol Espargaró]] | years = {{MGP|2012}}}}
{{succession box |
  | before = [[Jorge Lorenzo]]
  | after = [[Jorge Lorenzo]]
  | title = [[List of Grand Prix motorcycle racing World Champions|MotoGP World Champion]]
  | years={{MGP|2013}}–{{MGP|2014}}
|}}
{{succession box |
  | before = [[Andy Murray]]
  | after = [[Daniel Ricciardo]]
  | title = [[Laureus World Sports Award for Breakthrough of the Year|Laureus World Breakthrough of the Year]]
  | years = 2014
|}}
{{succession box |
  | before = [[Jorge Lorenzo]]
  | after = Incumbent
  | title = [[List of Grand Prix motorcycle racing World Champions|MotoGP World Champion]]
  | years={{MGP|2016}}
|}}
{{Succession box |
  | before=Inaugural 
  | after=Incumbent
  | title=[[Autosport]]&lt;br /&gt;Rider of the Year
  | years=2016
|}}
{{S-end}}

{{Repsol Honda}}
{{MotoGP teams}}
{{500 cc/MotoGP Motorcycle World Champions}}
{{250 cc Motorcycle World Champions}}
{{125 cc Motorcycle World Champions}}
{{Spanish Sportsman of the Year}}
{{Laureus World Breakthrough of the Year}}

{{DEFAULTSORT:Marquez, Marc}}
[[Kategori:Tukang balap MotoGP]]
[[Kategori:Juara Dunya MotoGP]]
[[Kategori:Juara Dunya Moto2]]
[[Kategori:Juara Dunya 125cc]]</text>
      <sha1>06itdbg5f99rng59d5yr88jy0wugde8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Susi Pudjiastuti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98141</id>
    <revision>
      <id>712043</id>
      <parentid>652204</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T17:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9853" sha1="lz3yjxkjslvs7ui078b631l60pxbbbi" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|honorific-prefix    = [[Doktor|Dr.]] [[Honoris Causa|(H.C.)]]
|name                = Susi Pudjiastuti
|honorific-suffix    =
|image               = Susi Pudjiastuti.jpg
|imagesize           = 270px
|smallimage          =
|caption             =
|order               = ke-6
|office              = Menteri Kelautan jeung Perikanan
|term_start          = 27 Oktober 2014
|term_end            = 20 Oktober 2019
|president           = [[Joko Widodo]]
|predecessor         = [[Sharif Cicip Sutarjo]]
|successor           = [[Edhy Prabowo]]
| Alma mater         = [[Universitas Diponegoro]]
|birth_date           = {{birth date and age|1965|1|15}}
|birth_place          = {{negara|Indonesia}} [[Kabupatén Pangandaran|Pangandaran]], [[Jawa Kulon]], [[Indonesia]]
|nationality        = {{flag|Indonésia}}
|party              = [[Independen]]
|occupation          = 
|networth            = 
|spouse        = Yoyok Yudi Suharyo&lt;br&gt;(–1986) &lt;br&gt; Daniel Kaiser&lt;br&gt;(k. 1992; c.1999)&lt;ref&gt;[http://m.detik.com/finance/read/2014/10/29/124524/2733021/4/mantan-suami-menteri-susi-saya-anggap-dia-putri-laut Mantan Suami Menteri Susi: Saya Anggap Dia Putri Laut]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; Christian von Strombeck &lt;ref&gt;[http://www.tabloidbintang.com/articles/berita/Peristiwa/31781-putera-sulung-menteri-susi-pudjiastuti-meninggal-di-amerika]&lt;/ref&gt;
|children            = Panji Hilmansyah &lt;br&gt; Nadine Kaiser &lt;br&gt; Alvy Xavier
|occupation          = Pengusaha
|religion             = [[Islam]]
}}
'''Dr. (H.C.) Susi Pudjiastuti''' (gumelar di [[Pangandaran, Pangandaran|Pangandaran]],[[15]] [[Januari]] [[1965]]; umur [[55]] taun) nyaéta saurang urut Menteri Kelautan sarta Perikanan ti Kabinet Kerja [[2014]]-[[2019]] nu ogé pangusaha nu boga sarta Presdir PT ASI Pudjiastuti Marine Product, eksportir hasil-hasil perikanan sarta PT ASI Pudjiastuti Aviation atawa penerbangan Susi Air ti [[Jawa Kulon]].

Waktos anjeunna pamangku minangka Menteri Kelautan sarta Perikanan, anjeunna dipikawanoh arek kawijakan na nu tegas ka proses newak lauk teu legal. Ngaranna komo dikaitkeun kalawan cek &quot; tenggelamkan &quot; nu nunjuk ka hukuman penenggelaman kapal-kapal asing teu legal di perairan Indonesia. Usaha ieu di ahirna membuahkeun hasil; panalungtikan nu dipedar di jurnal Nature nunjukkeun yen kawijakan sipat nyerang Susi ka proses newak lauk teu legal enggeus ngurangan usaha tangkap sagedé 25% sarta boga potensi nambahan jumlah cangkir sagedé 14% sarta kauntungan sagedé 12%&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribunnews.com/nasional/2014/10/26/profil-menteri-kelautan-dan-perikanan-susi-pudjiastuti|title=Profil Menteri Kelautan dan Perikanan Susi Pudjiastuti|website=Tribunnews.com|language=id-ID|accessdate=2021-01-04}}&lt;/ref&gt;

== Kasang Tukang ==
Anjeunna gumelar di [[15]] [[Januari]] [[1965]] di [[Pangandaran, Pangandaran|Pangandaran]], [[Jawa Kulon]]. Bapana ngarana Haji Ahmad Karlan sarta indungna ngarana Hajjah Suwuh Lasminah, duanana asalna ti Jawa Tengah, tapi enggeus lima generasi hirup di Pangandaran. Kulawarga Susi ngabogaan usaha ingon-ingon, memperjualbelikeun ratusan ingon-ingon ti Jawa Tengah keur diperdagangkeun di Jawa Kulon. Aki buyut na nyaéta Haji Ireng, nu dipikawanoh minangka tuan lemah di daerahna. Sanggeus mengenyam pendidikan tepi tingkat SMP, Susi neruskeun atikanana ka SMA Nagari 1 [[Daérah Istiméwa Yogyakarta|Yogyakarta]], tapi eureun di kelas [[2]] sabab dikaluarkeun ti sakola akibat keaktifannya dina gerakan Golput. Selain eta, anjeunna ogé aku teu cocog kalawan sistem sakola. Sanggeus jadi menteri, Susi ngadaptar keur milu Paket C di PKBM Bina Tuduh jalan Teuneung Kabupaten Ciamis di [[2015]]. Sanggeus meakeun ujian di taun [[2017]], anjeunna lulus ti ujian susulan di bulan Mei [[2018]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viva.co.id/siapa/read/77-susi-pudjiastuti|title=Profil Susi Pudjiastuti - VIVA|last=VIVA|first=PT VIVA MEDIA BARU-|website=www.viva.co.id|language=id|accessdate=2021-01-04}}&lt;/ref&gt;

== Kulawargi ==
Anjeunna sempet dua kali pepegatan sarta saterusna nikah kalawan Christian von Strombeck. Manéhna ngabogaan tiluan anak,Panji Hilmansyah (ti pernikahannya kalawan Yoyok Yudi Suharyo),Nadine Kaiser (ti pernikahannya kalawan Daniel Kaiser) , sarta Alvy Xavier.

== Bisnis ==
Sanggeus pegat sakola,Susi ngajual perhiasan na sarta ngumpulkeun modal Rp.750.000 keur jadi pengepul lauk di Pangandaran di taun [[1983]]. Bisnis na kembangan tepi di taun [[1996]] Susi ngadegkeun pabrik pengolahan lauk PT ASI Pudjiastuti Marine Product kalawan produk unggulan mangrupa lobster nu dibere merek &quot; Susi Brand. &quot;  Bisnis pengolahan lauk ieu ogé ngalegaan kalawan pasar tepi ka Asia sarta Amerika. Sabab perkara ieu,susi meryogikeun sarana transportasi hawa nu bisa kalawan gancang ngunjalan produk meunang laut na dina kaayaan seger kénéh.

Di [[2004]], anjeunnamutus keun meuli dua buah pesawat Cessna Caravan ngagunakeun pinjaman ti hiji bank BUMN. Perkara éta beunang na sanggeus opat taun usaha menyakinkeun sababaraha bank. Ngaliwatan PT ASI Pudjiastuti Aviation nu manéhna dirikeun saterusna, pesawat nu manéhna piboga éta manéhna pake keur ngunjalan lobster sarta lauk seger cangkir pamayang di Pangandaran ka Jakarta. Kalawan ngagunakeun pesawat, lobster nu dikirim leuwih seger sarta tingkat maotna ogé jadi leuwih handap.

Keberhasilannya menyingkat waktu pengiriman produk perikanan tepi kembangan jadi bisnis aviasi tak lesot ti peran sang salaki Christian von Strombeck nu mangrupa saurang pilot mimiti Jerman. Pada waktu eta,han berselang sabulan saprak Susi meuli pesawat keur ngunjalan lauk,tsunami menerjang Aceh. Rebu(an) jalma maot sarta ampir kabeh akses transportasi nu asup ka Aceh kapegatkeun. Luhur alpukah na sorangan, Susi meminjamkeun pesawatnya keur ngunjalan bantuan salila dua minggu. Namun, waktu Susi arek narik balik deui pesawatnya loba organisasi kamanusaan nu hayang angger make pesawatnya. Maranéhanana daek nyewa pesawat Susi keur ngirim bantuan ka [[Acéh|Aceh]]. Ti dieu,Susi saterusna kapikir keur sacara serius terjun ka bisnis pangapungan. Tepi taun [[2012]], pausahaan pangapungan milik Susi enggeus mengoperasikeun sahenteuna [[50]] pesawat sagala rupa tipe.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biografiku.com/biografi-susi-pudjiastuti/|title=Biografi Susi Pudjiastuti, Dulu Penjual Ikan Kini Menjadi Menteri Kelautan {{!}} Biografiku.com|last=Wink|website=BiografiKu.com {{!}} Profil dan Biografi Tokoh Terkenal|language=id-ID|accessdate=2021-01-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128224110/https://www.biografiku.com/biografi-susi-pudjiastuti/ |date=2020-11-28 }}&lt;/ref&gt;

== Pangajén ==

* Purwa citra Priangan Award untuk Peningkatan Kehidupan Nelayan dari Pikiran Rakyat. Tahun [[2004]]
* Pelopor Wisata dari Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Jawa Barat tahun [[2004]]
* Pelopor Ekspor Ikan Laut dari Gubernur Jawa Barat [[2005]]
* Young Entrepreneur of the Year dari Ernst and Young Indonesia tahun [[2005]]
* Primaniyarta Award for Best Small &amp; Medium Enterprise Exporter 2005 dari Presiden Republik Indonesia. Tahun [[2006]]
* Metro TV Award for Economics-[[2006]],
* Inspiring Woman 2005 dan Eagle Award [[2006]] dari Metro TV, Indonesia
* Tokoh Wanita Inspiratif Penggerak Pembangunan, dari Gubernur Jawa Barat, [[2008]]
* Saudagar Tatar Sunda dari Kamar Dagang dan Industri Jawa Barat. Tahun [[2008]]
* Berprestasi Award dari PT Exelcomindo tahun [[2009]]
* Sofyan Ilyas Award dari Kementerian Kelautan dan Perikanan. Tahun [[2009]]
* Indonesian Small &amp; Medium Business Entrepreneur Award dari Kementrian Koperasi dan UKM Republik Indonesia. Tahun [[2010]]
* Ganesha Widyajasa Aditama Award dari ITB. Tahun [[2011]]
* Award for Innovative Achievements, Extraordinary Leadership and Significant Contributions to the Economy, APEC. Tahun [[2011]]
* People of The Year 2013 dari Koran Sindo. Tahun [[2014]]
* Person of The Year 2014 dari Warga Kota Solo. Tahun [[2015]]
* Kanjeng Ratu Ayu (KRAY) Susi Pudjiastutiningrat, dari Keraton Surakarta Hadiningrat. Tahun [[2015]]
* Perempuan Pertama yang Menjabat Menteri Kelautan dan Perikanan, dari Museum Rekor Indonesia (MURI). Tahun [[2015]]
* Penghargaan Perempuan Jawa Barat, dari Komite Nasional Pemuda Indonesia (KNPI Jawa Barat). Tahun [[2015]]
* Penghargaan 10 Nopember dari Institut Teknologi Sepuluh Nopember Surabaya (ITS Surabaya). Tahun [[2015]]
* Tokoh Publik Inspirasional Tahun Ini, Public Relation Award and Summit, dari Serikat Perusahaan Pers. tahun [[2016]]
* Leaders for a Living Planet Award dari WWF, 16 September 2016, sebagai penghargaan atas perannya dalam memajukan pembangunan sektor perikanan yang berkelanjutan, pelestarian alam laut, dan pemberantasan pencurian ikan.
* Doktor Honoris Causa oleh Universitas Diponegoro pada [[3]] [[Désémber|Desember]] [[2016]].
* Peter Benchley Ocean Awards. Tahun [[2017]]
* Seafood Champion Award dalam acara Seaweb Seafood Summit yang diselenggarakan di Seattle, Washington, Amerika Serikat [[5]] [[Juni]] [[2017]].
* The BBC 100 Women. Tahun [[2017]]
* Doktor Honoris Causa bidang keilmuan management dan konservasi sumberdaya kelautan Institut Teknologi Sepuluh Nopember Surabaya (ITS Surabaya). November Tahun [[2017]]
* Srikandi Nekat Award dari Yayasan Retno Sekar Budoyo pada 25 [[Pébruari|Pebruari]] [[2018]]
* Creative &amp; Innovative Person of the Year; Indonesian Choice Awards NET. 5.0. [[29]] [[April]] [[2018]]

Di taun [[2008]], manéhna ngembangkeun bisnis aviasinya kalawan mukaan sakola pilot Susi Flying School ngaliwatan PT ASI Pudjiastuti Flying School. Di Minggu, [[26]] [[Oktober]] [[2014]], dina bewara Kabinet Gawe Pamarentahan Jokowi-JK Indung Susi Pudjiastuti ditetepkeun ku Presiden RI Joko Widodo jadi Menteri Kelautan sarta Perikanan.

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;
[[Kategori:Artikel pamilon WMS di SMAN 1 Cisarua]]</text>
      <sha1>lz3yjxkjslvs7ui078b631l60pxbbbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sri Mulyani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98145</id>
    <revision>
      <id>712042</id>
      <parentid>627227</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T17:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9716" sha1="mpi5jlmhtdrwpntfvrff77b5uu5yzmt" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name             = Sri Mulyani
|honorific-suffix = [[Sarjana Ekonomi|S.E.]], [[M.Sc.]], [[Ph.D]]
|image            = KIM Sri Mulyani.jpg
|imagesize        = 200px
|caption          = Sri Mulyani sebagai Menteri Keuangan (2019)
|office           = [[Daftar Menteri Keuangan Indonesia|Menteri Keuangan Indonesia]] ke-26
|order            = 
|term_start       = 27 Juli 2016
|term_end         = 
|president        = [[Joko Widodo]]
|vicepresident    = [[Jusuf Kalla]]&lt;br /&gt; [[Ma'ruf Amin]]
|predecessor      = [[Bambang Brodjonegoro]]
|successor        =
|office2          = Direktur Pelaksana [[Bank Dunia]] 
|term_start2      = 1 Juni 2010
|term_end2        = 27 Juli 2016
|president2       = Robert B. Zoellick&lt;br&gt;[[Jim Yong Kim]]
|predecessor2     = Juan Jose Daboub
|successor2       = Kyle Peters &lt;small&gt;(Plt.)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[http://finance.detik.com/read/2016/07/27/125001/3262347/4/surat-presiden-bank-dunia-soal-sri-mulyani-pulang-kampung#main Surat Presiden Bank Dunia Soal Sri Mulyani 'Pulang Kampung'] detikfinance&lt;/ref&gt;
|office1           = 
|order1            = 
|term_start1      = 7 Desember 2005
|term_end1        = 20 Mei 2010
|president1       = [[Susilo Bambang Yudhoyono]]
|vicepresident1    = [[Jusuf Kalla]]&lt;br /&gt; [[Boediono]]
|predecessor1     = [[Jusuf Anwar]]
|successor1       = [[Agus Martowardojo]]
|office4          = [[Menteri Koordinator Bidang Perekonomian Republik Indonesia]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;Pelaksana Tugas &lt;/small&gt;
|term_start4      = 13 Juni 2008
|term_end4        = 20 Oktober 2009
|president4       = [[Susilo Bambang Yudhoyono]]
|vicepresident4   = [[Jusuf Kalla]]
|predecessor4     = [[Boediono]]
|successor4      = [[Hatta Rajasa]]
|office5           = [[Daftar Menteri Perencanaan Pembangunan Nasional Indonesia|Kepala Badan Perencanaan Pembangunan Nasional/Menteri Negara Perencanaan Pembangunan Nasional Indonesia]] ke-8
|term_start5      = 21 Oktober 2004
|term_end5        = 7 Desember 2005
|president5       = [[Susilo Bambang Yudhoyono]]
|vicepresident5   = [[Jusuf Kalla]]
|predecessor5     = [[Kwik Kian Gie]]
|successor5       = [[Paskah Suzetta]]
|birth_name       = Sri Mulyani Indrawati
|birth_date       = {{birth date and age|1962|8|26}}
|birth_place      = {{negara|Indonesia}} [[Tanjungkarang]], [[Lampung]], [[Indonesia]]
|death_date       = 
|death_place      = 
|nationality      = {{flag|Indonesia}}
|party            = [[Independen]]
|spouse           = Tony Sumartono
|children         =  3
|residence        = 
|alma_mater       = [[Universitas Indonesia]] &lt;br /&gt; University of lllinois Urbana Champaign
|occupation       = [[Ekonom]]
|religion         = [[Islam]]
}}

'''Sri Mulyani Indrawati, S.E., M.Sc., Ph.D''' (gumelar di Bandar Lampung, Lampung, [[26]] [[Agustus]] [[1962]]; umur [[58]] tahun) nyaéta awéwé sakaligus jalma Indonesia kahiji anu ngajabat Direktur Pelaksana Bank Dunya. Jabatan ieu ditugas keun saprak 1 [[Juni]] 2010 tepi manéhna disauran balik deui ku Presiden Joko Widodo keur ditugas keun jadi Menteri Keuangan ngagantikéun Bambang Brodjonegoro, manéhna mulai ngajabat deui saprak [[27]] [[Juli]] [[2016]]. Tadina, manéhna ngajabat Méntéri Keuangan Kabinet Indonesia Ngahiji. Keur manéhna jadi Direktur Pelaksana Bank Dunya mangka manéhna ogé ninggalkeun jabatanna minangka menteri kaduitan waktu eta. Samemeh jadi menteri kaduitan,manéhna pamangku ngajabat Méntéri Nagara Perencanaan Pangwangunan Nasional/Kepala Bappenas ti Kabinet Indonesia Ngahiji. Sri Mulyani tadina dipikawanoh jadi pengamat ekonomi di Indonesia. Manéhna ngajabat Kepala Lembaga Penyelidikan Ekonomi sarta Balarea Fakultas Ekonomi Universitas Indonesia (LPEM FEUI) saprak Juni 1998. Di 5 [[Désémber]] 2005, waktu Presiden Susilo Bambang Yudhoyono ngumumkeun perombakan kabinet, Sri Mulyani dipindahkeun jadi Méntéri Keuangan ngagantikeun Jusuf Anwar. Saprak taun 2008, manéhna ngajabat Tugas Méntéri Koordinator Widang Perekonomian, sanggeus Menko Perekonomian Dr. Boediono dilantik minangka Gubernur Bank Indonesia.

Manéhna dinobatkeun jadi Méntéri Keuangan pangalusna di Asia keur taun 2006 ku Emerging Markets di 18 September 2006 di antara Rapat Taunan Bank Dunya sarta IMF di Singapura. Manéhna ogé kapilih jadi awewe pang boga pangaruh ka-23 di dunya versi majalah Forbes taun 2008 sarta awewe pang boga pangaruh ka-2 di Indonesia versi majalah Globe Asia bulan Oktober 2007.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kemenkeu.go.id/profil/profil-pejabat/menteri-keuangan/|title=Menteri Keuangan {{!}} Kementerian Keuangan RI {{!}} Ministry of Finance of Republic of Indonesia {{!}} Menjadi penggerak utama pertumbuhan ekonomi Indonesia yang inklusif di abad ke-21|website=www.kemenkeu.go.id|accessdate=2020-11-21}}&lt;/ref&gt;

== Kasang Tukang ==
Sri Mulyani gumelar di Ujung Karang (ayeuna Bandar Lampung), Propinsi Lampung, tanggal [[26]] [[Agustus]] [[1962]]. Manéhna nyaéta anak katujuh ti saurang dosen universitas, Prof. Satmoko sarta Retno Sriningsih. Ngaranna campuran basa Jawa sarta basa Sansekerta. Sri hartina cahaya atawa cahaya nu suminar,nu mangrupa ngaran nu umum pikeun awéwé Jawa. Mulyani asalna ti kata mulya, ogé hartina berharga. Indrawati asalna ti kata Indra sarta akhiran feminin -wati.

Sri Mulyani meunangkeun gelar sarjana ti Universitas Indonesia di [[1986]]. Manéhna terus meunang gelar Master sarta Doctor di widang ekonomi ti University Illinois at Urbana-Champaign di [[1992]]. Taun [[2001]], manéhna indit ka Atlanta, Georgia, keur dijieun minangka konsultan keur USAID (US Agency for International Development) demi tugas keur nguatkeun otonomi di Indonesia. Manéhna ogé ngawulang dina ekonomi Indonesia minangka professor di Andrew Young School of Policy Studies di Georgia State University. Ti taun 2002 tepi 2004 manéhna ngajabat direktur eksekutif IMF ngawakilan 12 nagara Asia Tenggara. Di taun 2004, manéhna ditunjuk minangka Menteri Nagara Perencanaan Pangwangunan Nasional/Kepala Bappenas di Kabinet Indonesia Ngahiji.

Manéhna nikah jeung Tony Sumartono nu ogé saurang ekonom sarta saterusna ngagaduhan tilu anak. Manéhna teu kungsi ngagaduhan hubungan kalawan partei pulitik mana oge.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biografiku.com/biografi-dan-profil-sri-mulyani-pakar-ekonomi-indonesia/|title=Biografi dan Profil Sri Mulyani - Tokoh Wanita dan Pakar Ekonomi Indonesia|last=Wink|website=BiografiKu.com {{!}} Profil dan Biografi Tokoh Terkenal|language=id-ID|accessdate=2019-10-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012074038/https://www.biografiku.com/biografi-dan-profil-sri-mulyani-pakar-ekonomi-indonesia/ |date=2019-10-12 }}&lt;/ref&gt;

== Atikan ==

* SMP Negeri 2 Bandar Lampung (1975-1978)
* SMA Negeri 3 Semarang (1978-1981)
* S1, Sarjana Ekonomi di Universitas Indonesia Jakarta, Indonesia. (1981-1986)
* S2, Master of Science of Policy Economics di University of lllinois Urbana Champaign, U.S.A. (1988-1990)
* S3, Ph.D. of Economics di University of lllinois Urbana-Champaign, U.S.A. (1990 – 1992)

== Riwayat Pagawéan ==

* Asisten Pengajar Fakultas Ekonomi – Universitas Indonesia (1985 – 1986)
* Asisten Profesor, University of lllinois at Urbana, Champaign, USA (1990 – 1992)
* Staf Ahli Bidang Analisis Kebijaksanaan OTO-BAPPENAS (1994 – 1995)
* Anggota Kelompok Kerja Mobilitas Penduduk, Asisten IV Menteri Negara Kependudukan, BKKBN (1995)
* Anggota Kelompak Kerja Mobilitas Penduduk Menteri Negara Kependudukan – BKKBN (1995)
* Anggota Kelompok Kerja – GATS Departemen Keuangan RI (1995)
* Pengajar Program S1 &amp; Program Extension FEUI, S2, S3, Magister Manajemen Universitas Indonesia (1996)
* Research Associate, LPEM FEUI (1992)
* Wakil Kepala Bidang Pendidikan dan Latihan LPEM FEUI, 1993 – Mei 1995
* Wakil Kepala Bidang Penelitian LPEM FEUI (1995 – 1998)
* Kepala Program Magister Perencanaan Kebijakan Publik-UI (1996 – 1999)
* Ketua I Bidang Kebijakan Ekonomi Dalam dan Luar Negeri serta Kebijaksanaan Pembangunan, PP Ikatan Sarjana Ekonomi Indonesia (ISEI) (1996 – 2000)
* Anggota Komisi Pembimbing mahasiswa S3 atas nama Sdr. Andrianto Widjaya NRP. 95507 Program Doktor (S3) Program Studi Ilmu Ekonomi Pertanian, Institute Pertanian Bogor, (1998)
* Redaktur Ahli Majalah bulanan Manajemen Usahawan Indonesia,  (1998)
* Dewan Juri Lomba Karya Ilmiah Remaja LIPI-TVRI XXXI, Bidang Ilmu Pengetahuan Sosial, Kebudayaan dan Kemanusiaan (1999)
* Anggota Tim Asistensi Menteri Keuangan Bidang Keuangan dan Moneter, Departemen Keuangan RI (1998)
* Kelompok Kerja Bidang Hukum Bisnis, Menteri Kehakiman Republik Indonesia, 15 Mei (1999)
* Tim Penyelenggara Konsultan Ahli Badan Pembinaan Hukum Nasional Tahun 1999 – 2000
* Narasumber Sub Tim Perubahan UU Perbankan, Tim Reformasi Hukum – Departemen Kehakiman RI (1998 – 1999)
* Kepala Lembaga Penyelidikan Ekonomi dan Masyarakat Fakultas Ekonomi Universitas Indonesia (LPEM FEUI) (1998 – 1999)
* Konsultan USAid (2001-2002)
* Executive Director IMF (2002-2004)
* Menteri Negara Perencanaan Pembangunan Nasional/Kepala Bappenas dari Kabinet Indonesia Bersatu (2004 – 2005)
* Menteri Keuangan RI (2005 – 2009)
* Pelaksana Tugas Menteri Koordinator Bidang Perekonomian (2008)
* Direktur Pelaksana Bank Dunia (2010 – 2016)
* Menteri Keuangan RI (2016-2019)

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Indrawati, Sri Mulyani}}
[[Kategori:Artikel pamilon WMS di SMAN 1 Cisarua]]
[[Kategori:Mentri Keuangan Indonésia]]
[[Kategori:Tokoh dari Bandar Lampung]]
[[Kategori:Menteri Kabinet Indonesia Bersatu II]]
[[Kategori:Menteri Kabinet Indonesia Bersatu]]
[[Kategori:Dosen Universitas Indonesia]]
[[Kategori:Alumni Universitas Indonesia]]
[[Kategori:Menteri Keuangan Indonesia]]
[[Kategori:Tokoh Jawa]]
[[Kategori:Menteri Kabinet Indonesia Maju]]</text>
      <sha1>mpi5jlmhtdrwpntfvrff77b5uu5yzmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhammad Ali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99394</id>
    <revision>
      <id>712036</id>
      <parentid>710595</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T12:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161901" sha1="fd28btd26blt18oayshypcjx265n1hk" xml:space="preserve">{{Kotak info Jalma|name=Muhammad Ali|image=Muhammad Ali NYWTS.jpg{{!}}border|caption=Ali in 1967|birth_name=Cassius Marcellus Clay Jr.|birth_date={{birth date|1942|1|17}}|birth_place=[[Louisville, Kentucky]], U.S.|death_date={{death date and age|2016|6|3|1942|1|17}}|death_place=[[Scottsdale, Arizona]], U.S.|resting_place=[[Cave Hill Cemetery]], Louisville, Kentucky|education=[[Central High School (Louisville, Kentucky)|Central High School]] (1958)|spouse={{unbulleted list
| {{marriage|Sonji Roi|1964|1966|end=div.}}
| {{marriage|[[Khalilah Ali|Belinda Boyd]]|1967|1977|end=div.}}
| {{marriage|[[Veronica Porché Ali]]|1977|1986|end=div.}}
| {{marriage|Yolanda Williams&lt;br /&gt;|1986&lt;!--Omission per template instructions--&gt;}}
}}|partner=|children=9, including [[Laila Ali]]|parents={{plainlist|
* [[Cassius Marcellus Clay Sr.]]
* [[Odessa Grady Clay]]
}}|relatives=[[Rahman Ali]] (brother)|website={{URL|http://muhammadali.com/}}}}
'''Muhammad Ali''' ({{IPAc-en|ɑː|ˈ|l|iː}};&lt;ref&gt;Wells, John C. (2008). &quot;Ali&quot;. Kamus Prononsiasi Longman (ed. ka-3). Longman. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-4058-8118-0&lt;/nowiki&gt;. manten tukang boksen Muhammad Ali dilapalkeun ɑːˈliː&lt;/ref&gt; lahir '''Cassius Marcellus Clay Jr.''';&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/sports/boxing/2016/07/11/muhammad-ali-name-change-cassius-clay/86956544/|title=Why Muhammad Ali never legally changed name from Cassius Clay|last=Peter|first=Josh|website=|publisher=USA Today|accessdate=12 Juli 2016}}&lt;/ref&gt; 17 Januari 1942 – 3 Juni 2016) nyaéta tukang tinju profésional Amérika, aktivis sarta darmawan. Nelah ku &quot;''The Greatest'' (pangagungna)&quot; sacara lega dianggap minangka salah sahiji figur olahraga nu paling penting jeung pangdipujana dina abad 20, sarta salah sahiji tukang tinju pangpunjulna sapanjang mangsa. 

Ali lahir jeung digedékeun di [[Louisville]], [[Kentucky]], sarta mimiti latihan minangka tukang tinju dina umur 12 taun. Dina umur 18 taun manéhna meunangkeun madali emas kelas beurat énténg dina [[Olimpiade Usum Panas 1960]] sarta tuluy jadi pamaén profésional dina taun éta. Manéhna asup Islam dina taun 1961 sarta ganti ngaran jadi Muhammad Ali. Manéhna meunangkeun juara kelas beurat nu teu disangka-sangka ti [[Sonny Liston]] dina umur 22 taun di taun 1964, Taun 1966, Ali nolak pikeun daptar kana wajib militer, alesanna alatan kayakinan agamana sarta teu satuju kana [[Perang Viétnam]].&lt;ref name=&quot;HauserThomas&quot; /&gt;''&lt;ref name=&quot;Roberts&quot;&gt;Roberts, Randy (1991). Winning is the Only Thing: Sports in America Since 1945. Johns Hopkins University Press. kk. 171–172.&lt;/ref&gt;'' Manéhna tuluy ditahan, dinyatakeun salah alatan nolak ''draft'' wamil, sarta gelar juarana dicabut. Ali naék banding ka Pangadilan Tinggi nu ngabatalkeun putusanna di taun 1971. Najan kitu Ali geus teu tarung salila ampir opat taun sarta keleungitan mangsa puncakna minangka atlét. Aksina salaku hiji jalma nu nuranina kabeuratan kana perang tadi, ngajadikeun dirina hiji ikon pikeun génerasi budaya perlawanan nu leuwih gedé,''&lt;ref&gt;Hallett, Alison. &quot;[http://www.portlandmercury.com/portland/not-so-fast/Content?oid=10883366 Not So Fast]&quot;. Portland Mercury. Diaksés 27 Désémber 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes1&quot;&gt;Rhoden, William C. (20 Juni, 2013). [https://www.nytimes.com/2013/06/21/sports/in-alis-voice-from-the-past-a-stand-for-the-ages.html &quot;In Ali's Voice From the Past, a Stand for the Ages&quot;]. The New York Times.&lt;/ref&gt;'' sarta dirina mangrupa tokoh ''high-profile'' kabanggaan rasial pikeun urang  Amérika Afrika dina wanci pagerakan hak-hak sipil.&lt;ref name=&quot;HauserThomas&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hollowverse&quot;&gt;{{Cite web|url=http://hollowverse.com/muhammad-ali/|title=The religion and politics of Muhammad Ali|last=|first=|website=Hollowverse|publisher=MK Safi|accessdate=4 Juni 2016|ref=hollowverse}}&lt;/ref&gt; Minangka saurang Muslim, Ali ngagabung ka ''Nation of Islam'' (NOI) [[Elijah Muhammad]]. Dirina tuluy teu ngadukung deui NOI, nyepeng ajaran Islam [[Sunni]] sarta ngadukung integrasi rasial kawas manten méntorna, [[Malcolm X]].

Ali mangrupa hiji tukang tinju pinunjul dina abad 20, sarta masih kénéh hiji-hijina juara linéal dina divisi éta. Rekor gabunganna ngéléhkeun 21 tukang tinju pikeun gelar kelas beurat dunia jeung meunang 14 kali pikeun gelar gabungan nanjeur salila 35 taun. Ali hiji-hijina patinju nu kapilih jadi [[Patarung Taun Ieu ku majalah The Ring|Patarung Taun Ieu ku majalah ''The Ring'']] genep kali. Ali diposisikeun minangka patinju pangpunjulna sapanjang mangsa,&lt;ref&gt;&quot;[http://espn.go.com/sports/boxing/topics/_/page/muhammad-ali Muhammad Ali]&quot;. ''ESPN''. 20 Januari, 2012. Diaksés 20 Januari, 2012.&lt;/ref&gt; sarta mangrupa atlét pangpunjulna di abad 20 ku ''Sports Illustrated'', Pribadi Olahragawan Taun Ieu ku BBC, sarta atlét pangpunjulna katilu ku ESPN ''SportsCentury''.&lt;ref name=&quot;ring&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.boxinginsider.com/columns/was-ali-the-greatest-heavyweight/|title=Was Ali the Greatest Heavyweight?|last=Donelson|first=Tom|publisher=Boxinginsider.com|accessdate=September 4, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap&quot;&gt;{{Cite web|url=http://static.espn.go.com/boxing/news/1999/1208/221260.html|title=AP Fighters of the Century list|accessdate=February 12, 2012}}&lt;/ref&gt; Dirina geus aub dina sababaraha patarungan tinju jeung pacéngkadan bersajarah, nu paling kawentar ngalawan [[Joe Frazier]] dina ''Thrilla in Manila'' (Raraméan di Manila) sarta ngalawan [[George Foreman]] nu katelah ku judul ''The Rumble in the Jungle'' (Palagan di Leuweung), kawentar “dianggap kajadian olahraga panggedéna di abad 20”   

&lt;ref&gt;Kang, Jay Caspian (4 April 2013). [http://www.grantland.com/story/_/id/9123674/don-king-faces-end-career &quot;The End and Don King&quot;]. ''Grantland''. ESPN. Diaksés 4 April  2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McDougall, Christopher (2014). ''The Best American Sports Writing 2014''. Houghton Mifflin Harcourt. k.&amp;nbsp;149. [[Nomer Buku Standar Internasional|ISBN]]&amp;nbsp;[[Husus:BookSources/9780544147003|&lt;bdi&gt;9780544147003&lt;/bdi&gt;]].&lt;/ref&gt; sarta ditonton ku kira-kira samilyar pamiarsa ti sakuliah dunia,&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;&quot;Revisiting 'The Rumble in the Jungle' 40 years later&quot;. ''USA Today''. 29 Oktober 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jet&quot;&gt;{{Cite journal|last=|first=|date=18 Séptémber 1995|title=Mike Tyson May Fight George Foreman In Biggest Money Match: $80 Million|url=https://books.google.com/books?id=fTkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA46|journal=Jet|publisher=Johnson Publishing Company|volume=88|issue=19|page=46|doi=|pmid=|access-date=}}&lt;/ref&gt; mangrupa siaran langsung télévisi panglobana ditongton wanci harita. Ali ogé jadi sorotan nalika loba patarung nu mikeun ka manajerna pikeun urusan biantara, Ali mah teu ngawakilkeun sarta dirina mindeng mamanas batur tur ngomong ka mana karep.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KTr-p-Y4P00|title=Muhammad Ali – press conference 1974|last=|first=|website=YouTube|publisher=|accessdate=5 Nopémber 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JwPPM_vaNrI|title=Muhammad Ali – Pre Liston Poetry &amp; Highlights|last=|first=|website=|publisher=YouTube|accessdate=5 Nopémber 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=J6Hey54O6Qs|title=Muhammad Ali Famous Interview After Defeating Foreman|last=|first=|website=YouTube|publisher=|accessdate=5 Nopémber 2013}}&lt;/ref&gt; Ali kawentar ku gedé omong sarta mindeng sakarepna nyarita maké wirahma jeung kecap-kecap puisi, tur geus leuwih ti heula maké élemén hip hop.&lt;ref&gt;Gates, Henry Louis Jr. (9 Juni 2016). [https://www.nytimes.com/2016/06/09/opinion/muhammad-ali-the-political-poet.html &quot;''Muhammad Ali, the Political Poet''&quot;]. ''The New York Times''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rollingstone1&quot;&gt;Reeves, Mosi (4 Juni 2016). [https://www.rollingstone.com/music/news/muhammad-ali-worlds-greatest-boxer-was-also-hip-hop-pioneer-20160604 &quot;Muhammad Ali: World's Greatest Boxer Was Also Hip-Hop Pioneer&quot;]. ''Rolling Stone.'' Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;''&lt;ref name=&quot;rollingstone2&quot;&gt;Rubin, Mike (5 Juni 2016). [https://www.rollingstone.com/culture/news/muhammad-ali-4-ways-he-changed-america-20160605 &quot;''Muhammad Ali: 4 Ways He Changed America''&quot;]. ''Rolling Stone''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;''

Di saluareun ''ring'', Ali meunangkeun kasuksésan minangka musisi, di mana manéhna nampa dua nominasi [[Grammy]].&lt;ref name=&quot;rollingstone2&quot; /&gt; Manéhna ogé minton minangka aktor jeung panulis, medalkeun dua autobiografi. Ali reureuh tina tinju taun 1981 sarta suhud dina widang agama jeung amal. Taun 1984, Ali nyieun béwara yén dirina didiagnosis sindrom Parkinson, nu numutkeun béja aya patula-patalina jeung cidera balas tinju&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;Thomas, Robert McG. Jr. [https://www.nytimes.com/1984/09/20/sports/change-in-drug-helps-ali-improve.html?sec=health &quot;''Change In Drug Helps Ali Improve''&quot;]. The New York Times: kk. D–29. Diaksés pada 9 Maret 2009&lt;/ref&gt; najan ku Ali jeung dokter pribadina dibantah.&lt;ref&gt;[https://www.cbc.ca/sports/muhammad-ali-doctor-doubts-parkinsons-1.3619442 ''AP''] &quot;Muhammad Ali's doctor doubts boxing led to Parkinson's&quot;, ''Associated Press'' via ''CBC'', June 6. 2016. Diaksés 1 Séptémber 2018.&lt;/ref&gt; Ali tetap jadi figur publik nu aktif sacara global, tapi ka dieunakeun ngawatesan pintonan publikna alatan kondisina nu beuki ripuh. Ali dirawat ku kulawargana. Ali maot dina tanggal 3 Juni 2016.  

== Kahirupan awal sarta karir amatir ==
Cassius Marcellus Clay Jr. lahir dina tanggal 17 Januari 1942 di [[Louisville]], [[Kentucky]].''&lt;ref name=&quot;greatath&quot;/&gt;'' Manéhna boga hiji dulur awéwe jeung opat dulur lalaki.&lt;ref name=&quot;Great-grandfather emigrated from Ennis, County Clare, Ireland&quot;&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-36452554 &quot;Muhammad Ali: Boxer's ancestral Irish town pays tribute after death&quot;]. BBC. Diaksés tanggal 4Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/1810535.stm ''&quot;Ali has Irish ancestry&quot;'']. BBC News. 9 Pébruari 2002. Diaksés tanggal 5 Agustus 2009.&lt;/ref&gt;Manéhna  dingaranan maké ngaran bapana, Cassius Marcellus Clay Sr. (1912-1990), nu ngaranna sorangan dicokot dina raraga ngahargaan ka politisi Republikan abad ka-19 sarta ''abolitionist'' (anti perbudakan) nu keyeng, Cassius Marcellus Clay, nu ogé urang nagara bagian Kentucky. Aki nini Ali ti jalur bapa nyaéta John Clay jeung Sallie Anne Clay; Eva, dulur awéwé Ali, ngakukeun yén Sallie téh pituin [[Madagaskar]].&lt;ref&gt;Egerton, John (1 Séptémber 1991). ''[https://books.google.com/books?id=O6YFLYjAgcQC&amp;lpg=PA134&amp;pg=PA134#v=onepage&amp;q&amp;f=false Shades of Gray: Dispatches from the Modern South]''. LSU Press. k. 134. ISBN &lt;bdi&gt;978-0807117057&lt;/bdi&gt;. Diaksés 24 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Ali téh turunan budak beulian ti Kidul ''antebellum'' (jaman méméh perang sipil), sarta utamana mah turunan [[Afrika]] bari aya saeutik getih [[Irlandia]],&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-36452554 &quot;''Muhammad Ali: Boxer's ancestral Irish town pays tribute after death''&quot;]. BBC. 4 Juni 2016. Diaksés tanggal 4 Juni 2016.&lt;/ref&gt; tur garis turunan [[Inggris]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/1810535.stm &quot;''Ali has Irish ancestry''&quot;]. BBC News. 9 Pébruari 2002. Diaksés tanggal 5 Juni 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rietwiesner, Williams Adams. [http://www.wargs.com/other/ali.html &quot;''Ancestry of Muhammad Ali''&quot;].&lt;/ref&gt; Aki Ali ti garis indung, Abe Grady, pindahan ti Ennis, Co. Clare, Irlandia.&lt;ref&gt;''[https://www.irishcentral.com/culture/muhammad-ali-proud-irish-roots Irish Central]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-36452554 BBC]&lt;/ref&gt; Tés DNA di taun 2018, nunjukkeun yén, ku jalan garis nini ti bapana, Ali téh mangrupa turunan ti manten budak belian Archer Alexander, nu geus kapilih ku kru gedong ''Emancipation Memorial'' minangka modél pikeun jalma bébas sarta jadi subjék pikeun bukuna ''abolitionist'' William Greenleaf Eliot, ''Carita Archer Alexander: Tina Hamba Sahaya Jadi Merdéka''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/sports/2018/10/02/dna-evidence-links-muhammad-ali-heroic-slave-family-says/|title=DNA evidence links Muhammad Ali to heroic slave, family says|last=|first=|website=Washington Post|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=3 Oktober 2018|date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;DNA findings link Muhammad Ali to heroic slave&quot;. New York Post. Diaksés 3 Oktober 2018&lt;/ref&gt; Siga Ali, Alexander bajoang pikeun kabébasanna.&lt;ref&gt;[http://www.blackpast.org/aah/alexander-archer-ca-1810-1879 Alexander, Archer (ca. 1810-1879)] at the ''Online Encyclopedia of Significant People and Places in African American History'' (BlackPast.org); by Susan J. Griffith; dipedalkeun 2011; diaksés 5 Oktober 2013.&lt;/ref&gt;

Bapana Ali téh tukang ngalukis réklame jeung billboard,&lt;ref name=&quot;greatath&quot;/&gt; indungna, Odessa O'Grady Clay (1917-1994), tukang babantu di lembur. Sanajan Cassius Sr. saurang Métodis, manéhna ngijinan Odessa pikeun ngabaptis Cassius Jr. jeung adina, Rudolph &quot;Rudi&quot; Clay (jagana ganti ngaran jadi Rahman Ali).&lt;ref name=&quot;Hauser 2004 p14&quot;&gt;[[Muhammad Ali#CITEREFHauser2004|Hauser]], k.20&lt;/ref&gt; Cassius Jr. asup ka Sakola Luhur Pusat di Louisville. Ali téh disléksia, ku kituna hésé dina diajar maca jeung nulis di sakola ogé dina kahirupanna.&lt;ref name=&quot;Eig&quot;&gt;{{cite book|last=Eig|first=Jonathan|title=Ali: A Life: Shortlisted for the William Hill Sports Book of the Year 2017|date=2017|publisher=Simon &amp; Schuster|isbn=9781471155963|url=https://books.google.com/books?id=JzjeDQAAQBAJ|language=en|year=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; Ali gedé di tengah-tengah pamilahan rasial. Indungna nyaritakeun hiji kajadian di mana Cassius teu dibéré cai di hiji toko - &quot;Maranéhna teu méré cai, alatan warna kulitna. Hal éta mangaruhan pisan ka dirina.&quot;&lt;ref name=&quot;HauserThomas&quot;/&gt; Cassius ogé kapangaruhan ku panelasan Emmett Till dina taun 1955, hingga Cassius ngora jeung babaturan ngaruksak rél karéta di lemburna alatan frustasi.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hampton|first1=Henry|authorlink1=Henry Hampton|last2=Fayer|first2=Steve|last3=Flynn|first3=Sarah|date=1990|title=Voices of Freedom: An Oral History of the Civil Rights Movement from the 1950s through the 1980s|page=321|publisher=[[Bantam Books]]|isbn=978-0-553-05734-8|url-access=registration|url=https://archive.org/details/voicesoffreedom00henr_0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Gorn, Elliott|date=1998|title=Muhammad Ali: The People's Champ|pages=76–77|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-06721-1}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Zbigniew_Pietrzykowski_and_Muhammad_Ali_1960.jpg|jmpl|1960 Olympiade: Ali meunang emas ngalawan Zbigniew Pietrzykowski.]]
Ali mimiti diarahkeun kana tinju ku pulisi Louisville ogé palatih tinju, Joe E. Martin,&lt;ref&gt;Kandel, Elmo  [https://web.archive.org/web/20080611174640/http://www.articleclick.com/Article/Boxing-Legend---Muhammad-Ali/938509 &quot;''Boxing Legend – Muhammad Al''i&quot;]. Article Click (Elmo Kandel). Diaksés 9 Maret, 2009&lt;/ref&gt; nu manggihan hiji budak leutik umur 12 taun ambeuk ka hiji bangsat nu geus nyokot sapédahna. Budak éta téh Cassius Clay téa. Clay ngomong ka si pulisi yén manéhna dék ngagebugan si bangsat. Si pulisi nyarita ka Clay, yén Clay mending gé diajar tinju heula.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iml.jou.ufl.edu/projects/Spring05/Shaffer/clay.html|title=Muhammad Ali|last=|first=|website=University of Florida|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20080531151410/http://iml.jou.ufl.edu/projects/Spring05/Shaffer/clay.html|archive-date=31 Méi 2008|accessdate=20 Méi 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531151410/http://iml.jou.ufl.edu/projects/Spring05/Shaffer/clay.html |date=2008-05-31 }}&lt;/ref&gt; Awalna, Clay teu narima tawaran Martin, tapi sabada nempo tinju amateur di program tivi nu ngaranna Juara Jaga, Clay katarik kana prospék tinju.&lt;ref&gt;''The Soul of a Butterfly: Reflections on Life's Journey''. Simon jeung Schuster. 2013. k. 18.&lt;/ref&gt; Manéhna mimita latihan ka palatih Fred Stoner, nu dipuji ku manéhna bakal méré &quot;latihan enyaan&quot;, nu antukna nempakeun &quot;jurus kuring, stamina kuring jeung sistem kuring.&quot; Dina opat taun karir amateur Clay, manéhna dilatih ku tanaga médis tinju Chuck Bodak.&lt;ref&gt;Fernandez, Pedro Fernandez (2 Séptémber 2007). [https://web.archive.org/web/20150414160235/http://ringtalk.com.lhost9.atlantic.net/index.php?action=fullnews&amp;showcomments=1&amp;id=1553 &quot;''&lt;nowiki/&gt;'GODFATHER' OF CUTMEN-CHUCK BODAK SUFFERS STROKE''&quot;]. ''RingTalk''. Diarsipkeun ti [http://ringtalk.com.lhost9.atlantic.net/index.php?action=fullnews&amp;showcomments=1&amp;id=1553 nu asli] tanggal 14 April 2015. Diaksés 14 April 2015.&lt;/ref&gt;

Clay munggaran tinju amatir di taun 1954 ngalawan patinju lokal Ronnie O’Keefe. Manéhna meunang ku kaputusan nu misah.&lt;ref&gt;Gray, Geoffey (4 Juni 2016). &quot;''[http://nymag.com/daily/intelligencer/2016/06/how-muhammad-ali-became-a-boxer.html How Muhammad Ali Became a Boxer – Daily Intelligencer]''&quot;. ''New York''. Diaksés 26 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Manéhna tuluy kebat meunangkeun juara genep Asbok Emas Kentucky, dua gelar Asbok Emas nasional, gelar nasional Sarikat Atlétik Amatir sarta madali emas kelas beurat énténg dina Olimpiade Usum Panas 1960 di Roma.&lt;ref name=&quot;Ward&quot;&gt;Ward, Nathan (Oktober 2006). [https://web.archive.org/web/20070111061103/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/5/2006_5_48.shtml &quot;''A Total Eclipse of the Sonny''&quot;]. American Heritage. Diarsipkeun tinu [http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/5/2006_5_48.shtml asli] tanggal 11 Januari 2007.&lt;/ref&gt; Rékor amatir Clay nyaéta 100 kali meunang jeung lima kali éléh. Ali nyaritakeun dina otobiographina taun 1975 yén teu lila sabada manéhna mulang ti Olimpiade Roma, manéhna ngalungkeun madali emasna ka Leuwi Ohio sanggeus manéhna jeung babaturanna teu diladangan di hiji réstoran “husus bulé” jeung garelut ngalawan geng urang bulé. Carita éta tuluy dibarantah, sarta sawatara batur Ali, kaasup Bundini Brown jeung juru potrét Howard Bingham ngilu nyangkal. Biographi Ali meunang Brown nyatakeun yén Ali mémang teu diladangan di réstoran éta, tapi Ali ngaleungitkeun madali sataun ti saprak meunangkeunna.&lt;ref name=&quot;Hauser 2004&quot;&gt;{{Harvnb|Hauser|2004}}&lt;/ref&gt; Ali nampa hiji madali pangganti dina hiji jéda istirahat laga baskét di [[Olimpiade 1996 Atlanta]], di mana manéhna nu ngahurungkeun oborna pikeun ngamimitian patandingan.

== Tinju profésional ==

=== Karir awal ===
[[Gambar:1961_Cassius_Clay_vs._Donnie_Fleeman_On-Site_Poster.jpg|jmpl| Postér pikeun tanding profésional kalima Cassius Clay ]]
Clay munggaran maén tinju profésional dina tanggal 29 Oktober 1960, ku meunang angka dina tarung genep ronde ka Tunney Hunsaker. Ti saprak harita semet ka ahir 1963, Clay nyieun rékor éndah 19-0, ku 15 kali ''knockout'' (KO). Para patinju nu diéléhkeunna di antarana, Tony Esperti, Jim Robinson, Donnie Fleeman, Alonzo Johnson, George Logan, Willi Besmanoff, LaMar Clark, Doug Jones jeung Henry Cooper. Clay ogé ngéléhkeun manten palatihna nu ogé patinju véteran, Archie Moore, dina hiji laga di taun 1962.&lt;ref&gt;Calkins, Matt. ''[http://www.sandiegouniontribune.com/news/2014/nov/17/archie-moore-the52-boxing-heavyweight/ &quot;Archie Moore was the KO king&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811005535/http://www.sandiegouniontribune.com/news/2014/nov/17/archie-moore-the52-boxing-heavyweight/ |date=2016-08-11 }}''. U-T San Diego. Diaksés 15 Juni 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mgDK3q6GWI8C|title=Ali in Action: The Man, the Moves, the Mouth|first=Les|last=Krantz|date=1 Januari 2008|publisher=Globe Pequot|accessdate=15 Juni 2016|via=Google Books|isbn=9781599213026|year=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;

Patarungan-patarungan munggaranna lain tanpa cocoba. Clay di-KO boh ku Sonny Banks ogé ku Cooper. Dina tarung ngalawan Cooper, Clay nambru ku huk kénca dina tungtung ronde kaopat sarta katulungan ku bél, tuluy meunang dina ronde kalima nu geus kajudi alatan panon Cooper tatu parna. Tarung ngalawan Doug Jones dina tanggal 13 Maret 1963 mangrupa patarungan pangbeuratna pikeun Clay dina mangsa éta. Urutan kadua jeung katilu panantang kelas beurat, Clay jeung Jones tanding di lembur Jones di [[Madison Square Garden]] [[New York]]. Jones nyieun Clay sosolontodan dina ronde kahiji. Kameunangan ku sora buleud Clay ka Jones meunang pamoyok ti para panongton sarta ka jero ring dibalédogan ku runtah. Lalajo dina TV, juara kelas beurat, [[Sonny Liston]], ngagonjak yén umpama manéhna kudu tarung jeung Clay, sarua waé jeung ngerem manéh pikeun ditelasan. Patarungan tadi tuluy nelah “Tarung Taun Ieu” ku majalah ''The Ring''.''&lt;ref&gt;Velin, Bob. ''[https://www.usatoday.com/story/sports/2016/06/04/muhammad-ali-fight-by-fight-career/85341622/ &quot;Fight by fight: Muhammad Ali's legendary career&quot;]''. USA Today. Diaksés 15 Juni 2016&lt;/ref&gt;'' 

Dina unggal patarungan tadi, Clay sacara vokal ngaréméhkeun lawan-lawanna sarta ngagulkeun pangabisana. Manéhna nyebut Jones “jalma leutik goréng patut” sarta nyebut Cooper “jalma ripuh”. Manéhna nyarita yén ngarasa éra kudu naék ring ngalawanan Alex Miteff sarta ngakukeun yén Aréna Madison Square Garden “leutik teuing keur uing mah”.&lt;ref name=&quot;Mee&quot;&gt;Bob Mee, ''Ali and Liston: The Boy Who Would Be King and the Ugly Bear'', 2011.&lt;/ref&gt; Kalakuan propokatif jeung mahiwalna di jero ring kailhaman ku pagulat profésional “Gorgeuos George” Wagner.&lt;ref name=&quot;SI&quot;&gt;Capouya, John (12 Désémber 2005). [https://web.archive.org/web/20110603232105/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1114630/index.htm &quot;''King Strut''&quot;]. ''Sports Illustrated''. Diarsipkeun tinu [http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1114630/index.htm asli] tanggal 3 Juni 2011. Diaksés 14 Maret 2017.&lt;/ref&gt; Ali nyatakeun dina hiji wawancara jeung Hubert Mizel ti the ''Associated Press'' yén manéhna tepung jeung Gorgeous George di Las Vegas di taun 1961 sarta pagulat éta téh ngailhaman manéhna pikeun ngagunakeun jargon gulat nalika diwawancara.&lt;ref&gt;Burkholder, Denny (6 Juni 2016). [http://www.cbssports.com/general/news/how-muhammad-alis-fascination-with-pro-wrestling-fueled-his-career-inspired-mma/ &quot;''How Muhammad Ali's fascination with pro wrestling fueled his career, inspired MMA''&quot;]. CBS Sports. Diaksés 2 Oktober 2016.&lt;/ref&gt;

Taun 1960, Clay ninggalkeun sasana Moore, sawatara alesanna alatan Clay embung kudu migawé pancén rutin kayaning ngumbah piring jeung sasapu. Pikeun ngagantikeun Moore, Clay nyéwa Angelo Dundee minangka palatihna. Clay panggih jeung Dundee di bulan Pébruari 1957 nalika keur amatir kénéh.&lt;ref&gt;Irusta, Carlos. [http://espn.go.com/boxing/story/_/id/7470417/muhammad-ali-was-continues-greatest &quot;''Dundee: Ali was, still is 'The Greatest''&lt;nowiki/&gt;'&quot;]. ESPN. Diaksés 17 Januari 2012.&lt;/ref&gt; Danget harita, Clay ngincer pujaan heubeulna, Sugar Ray Robinson, pikeun jadi manajerna, tapi ditolak.&lt;ref&gt;Haygood, Wil (1 April 2011). ''[https://books.google.com/?id=Q_nfLUMzlM0C&amp;pg=PA378 Sweet Thunder: The Life and Times of Sugar Ray Robinson]''. Chicago Review Press. k. 378. ISBN &lt;bdi&gt;9781569768648&lt;/bdi&gt;. Diaksés 24 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

=== Juara dunia tinju kelas beurat ===

==== Tarung ngalawan Liston ====
Dina panungtungan taun 1963, Clay geus jadi panantang pangluhurna pikeun gelar Sonny Liston. Patarungan geus ditetepkeun dina tanggal 25 Pébruari 1964 di [[Miami Beach]]. Liston miboga kapribadian nu borongongong, patarung nu dominan tur boga sajarah kriminal sarta patali jeung mafia. Dumasar kana pidangan Clay nu teu ngayakinkeun ngalawan Jones jeung Cooper dina dua patarungan saméméhna sarta rubuhna manten juara kelas beurat [[Floyd Patterson]] nu dua kali KO di ronde kahiji ku Liston, Clay teu diunggulkeun ku bandingan 7-1. Najan kitu Clay ngalédék Liston nalika pasamoan méméh tarung, Clay ngalandi Liston minangka “beruang badag goréng patut’, nyarita “Malahan mah Liston bauna gé siga beruang,” sarta ngakukeun “sanggeus ngéléhkeun manéhna kuring bakal nyumbangkeun manéhna ka kebon binatang.”&lt;ref&gt;{{Cite book|title=King of the World: Muhammed Ali and the Rise of an American Hero|url=https://books.google.com/books?id=vkvoAgAAQBAJ&amp;pg=PA147&amp;dq=%22Liston+even+smells+like+a+bear%22|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|date=02 April 2014|isbn=978-0-8041-7362-9|language=en|first=David|last=Remnick|year=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; Kereteg jantung Clay harita diitung 120 (per menit), leuwih ti dua kali kaayaan normalna, 54.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;Lipsyte, Robert (26 Pébruari 1964). [https://www.nytimes.com/books/98/10/25/specials/ali-upset.html &quot;''Clay Wins Title in Seventh-Round Upset As Liston Is Halted by Shoulder Injury''&quot;]. ''The New York Times''. Diaksés 27 Désémber 2008.&lt;/ref&gt; Loba pamiarsa harita nyangka yén kalakuan Clay téh pikeun nutupan kasieun, sarta sawatara koméntator panasaran lamun Clay bakal datang kana laga engké.

Hasil patarungan bener-bener teu disangka. Nalika bél bubuka, Liston nyuruntul ka Clay, katempo ambek jeung hayang geura-geura nga-o. Najan kitu, katanginasan jeung usikna Clay mampu nyingkahan Liston, ngajadikeun si juara nyamos jeung katempo kaku. Dina tungtung ronde kahiji, Clay ngalancarkeun serangan sarta neunggeulan Liston mangkali-kali ku jéb. Liston tarung rada hadé dina ronde kadua, tapi di awal ronde katilu Clay neunggeul Liston ku sababaraha teunggeulan kombinasi nu matak Liston tikusruk tuur sarta soéh sahandapeun panon kéncana. Ieu téh mimiti pisan pikeun Liston nandangan tatu. Dina tungtung ronde kaopat, Clay balik ka juruna nalika manéhna mimiti ngarasakeun kasakit dina panonna nepi ka teu bisa nempo sarta ménta palatihna, Angelo Dundee, pikeun anggeusan. Dundee nolak hal éta. Pada ngangkeuh cenah masalah nu karandapan ku Clay téh alatan salep nu dipake ngolés kana tatu Liston sacara ngahaja dibalurkeun kana asbokna.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; Sanajan teu kungsi dikonfirmasikeun, sajarawan tinju Bert Sugar nyarita yén dua lawan Liston saméméhma ogé ngaku nandangan hal sarupa ngeunaan panonna nu “asa kaduruk”.&lt;ref&gt;Sugar, Bert Randolph (1 Nopémber 2003). ''Bert Sugar on Boxing: The Best of the Sport's Most Notable Writer''. Globe Pequot. k.&amp;nbsp;196. [[:en:International_Standard_Book_Number|ISBN]]&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;[[:en:Special:BookSources/978-1-59228-048-3|978-1-59228-048-3]]&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dina hiji wawancara di taun 1974, Ali nyarita yén, saméméh patarunganna ngalawan Foreman, salah saurang pangiriing sakalieun Liston nawaran dirina hiji salep nu bisa dibalurkeun kana asbok sarta bakal ngakibatkeun lolong sawatara waktu nyeureud panon. [https://www.youtube.com/watch?v=nKGdopYDIWU Vidéo] dina [[:en:YouTube|YouTube]]. &lt;/ref&gt;

Sanajan ketak Liston pikeun ngarubuhkeun Clay nu geus teu nempo, Clay masih bisa batahan di ronde kalima nepi ka karinget jeung cipanon ngirid paradangan dina panonna. Dina ronde ka genep, Clay ngadominasi, neuggeulan Liston sababaraha kali. Liston teu menyat nalika bél ronde katujuh sarta Clay dinyatakeun meunang ku [[TKO]]. Liston ngaku yén alesanna eureun téh alatan tatu dina taktakna. Sabadana meunang, Clay nu bungah kacida muru ka tungtung ring sarta nunjuk ka wartawan lebah sisi ring bari ngagero “Hakan tah omongan maranéh!” Manéhna nambahkeun, “Kuring pangjagona! Kuring ngendag-ngendag dunya. Kuring mahluk pangalus-alusna nu kungsi hirup.”&lt;ref&gt;McLeod, Kembrew, ''Pranksters: Making Mischief in the Modern World'', kk. 223–4.&lt;/ref&gt;

Dina pasamoan sabada tarung, Clay katempo teu yakin yén patarungan dieureunkeun alatan ciderana taktak Liston, nyarita yén hiji-hijina tatu Liston téh ngan “panon nu kabuka, kabuka alatan soéh gedé!” Nalika dibéjaan ku Joe Louis yén ciderana téh nyaéta “leungeun kénca nu leupas tina cacantélna,” Clay ngajejeléh, “Nya heueuh, ngababukan angin waé, rék saha nu teu kitu!”&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=W4IKMX-5JLk &quot;Cassius Clay vs. Sonny Liston - 1964 Boxen&quot;]. YouTube.&lt;/ref&gt;

Ku meunangkeun patarungan ieu dina umur 22 taun, Clay jadi tukang tinju pangorana nu ngarebut gelar ti juara batahan kelas beurat. Najan kitu, [[Floyd Patterson]] tetep juara dunia kelas beurat pangorana dina umur 21 taun nalika periode sistem gugur alatan mundurna [[Rocky Marciano]]. [[Mike Tyson]] mecahkeun kadua rekor tadi di taun 1986 dina umur 20 taun nalika ngéléhkeun [[Trevor Berbick]] pikeun meunangkeun gelar juara kelas beurat.

Teu lila ti saprak patarungan ngalawan Liston, Clay ngaganti ngaranna jadi Cassius X, tuluy ganti deui jadi Muhammad Ali nalika asup Islam sarta gabung ka Bangsa Islam (''Nation of Islam''). Ali tuluy nyanghareupan tanding ulang ngalawan Liston nu dijadwalkeun di bulan Méi di Lewiston, Maine. Tadina mah rék di Boston dina bulan Nopémber saméméhma, tapi dipundurkeun genep bulan alatan tilu poé saméméhna Ali kudu dioperasi darurat gara-gara hérnia.&lt;ref&gt;Cuddy, Jack (14 Nopémber 1964). [https://www.newspapers.com/clip/9544811/the_bridgeport_telegram/ &quot;''Clay Undergoes Surgery; Fight Is Off Indefinitely''&quot;]. ''The Bridgeport Telegram''. k. 1. Diaksés 14 Maret 2017 – via [[:en:Newspapers.com|Newspapers.com]]. &lt;/ref&gt; Patarungan lumangsung kontroversial. Di tengah-tengah ronde kahiji, Liston dirubuhkeun ku hiji teunggeulan nu tan katingalan nu nelah di kalangan wartawan ku sebutan “teunggeulan jurig’. Wasit Jersey Joe Walcott teu geura-geura ngitung sabada rubuhna Liston lantaran Ali teu daék mundur ka juru netral. Liston cengkat sanggeus ngajupruk salila 20 detik, sarta patarungan lumangsung deui. Najan kitu, sababaraha waktu ti harita, Walcott nu dibéjaan kutukang ngitung waktu yén Liston geus ngagolér dina itungan 10, ngeureunkeun laga sarta nyatakeun Ali meunang ku cara KO.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=NXYwb2C6Hec &quot;''Muhammad Ali vs Sonny Liston I &amp; II – Highlights (Ali Becomes World Champion &amp; Phantom Punch Fight!)''&quot;]. YouTube. Diaksés 20 Juni 2018.&lt;/ref&gt; Patarungan éta réngsé kurang ti dua menit.&lt;ref&gt;Anderson, Dave (16 Januari 1992). [https://www.nytimes.com/1992/01/16/sports/sports-of-the-times-on-his-50th-ali-is-still-the-greatest.html &quot;''Sports of The Times; On His 50th, Ali Is Still 'The Greatest''&lt;nowiki/&gt;'&quot;]. The New York Times. Diaksés 25 Januari 2012.&lt;/ref&gt;

Jalma-jalma pada ngakeuh yén Liston ngahaja ngagubragkeun manéh. Motivasi nu dituduhkeun kaasup di antarana nyawana diancam ku Nation of Islam, masang tarohan pikeun dirina sorangan sarta ngahaja “teuleum” pikeun mayar hutang-hutangna. Tayang ulang gerak lambat nunjukkeun yén Liston kahanca ku gitikan ngepang leungeun katuhu Ali, ngan teu jelas naha teunggeulan éta téh nyata-nyata nu matak ngarubuhkeun manéhna.&lt;ref&gt;Vachss, Andrew (2003). ''[http://www.vachss.com/only_child/index.html Only Child]''. Vintage. k. 89. Vachss further explains the way such a fix would have been engineered in Two Trains Running. Pantheon. 2005. pp. 160–165, 233.&lt;/ref&gt;

==== Laga ngalawan Patterson ====
Ali mertahankeun gelar na ngalawan manten juara kelas beurat [[Floyd Patterson]] dina tanggal 22 Nopémber 1965. Mémeh laga éta Ali moyok Patterson,  nu kawentar sok ngageroan manéhna make ngaran Cassius Clay, minangka “[[Emang Tom]]”, Ali ogé nyebut Patterson “Si Kelinci”. Sanajan Ali jelas-jelas leuwih alus manan Patterson nu katempona cidera, laga éta lumangsung 12 ronde, méméh dieureunkeun ku hiji technical knockout (TKO). Patterson tuluy nyarita yén dirina katarajang keram lebah ''[[sacroiliac]]''-na. Ali dikritik ku média olahraga alatan katempo heureuy nalika tarung ngalawan Patterson.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Belth, Alex (27 Agustus 2012). [http://www.sportsonearth.com/article/37158310/ &quot;''ALI-PATTERSON: THE REAL STORY''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108100358/http://www.sportsonearth.com/article/37158310/ |date=2017-11-08 }}. Sports on Earth. Sports on Earth. Diaksés 3 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Biographer Patterson, W.K. Stratton yén pacéngkadan antara Ali jeung Patterson téh jijieunan wungkul pikeun ningkatkeun pangjualan tiket jeung pamirsa nu nongton liwat TV sirkuit, padahal mah duanana gé nyandiwara. Stratton ogé ngutip wawancara Ali ku Howard Cosell nu mana Ali ngajelaskeun yén dirina lain heuheureuyan ngalawan Patterson tapi ngan nahan wungkul sangkan teu ngarubuhkeun musuhna sabada tétéla yén Patterson téh keur cidera. Stratton nyatakeun yén Ali ngajadwalkeun tanding kadua di taun 1972, ku alatan ningal kondisi financial Patterson, pikeun ngabantu si manten juara meunangkeun cukup duit keur mayaran hutangna ka [[IRS]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== ''Main Bout'' ====
Sabadana laga ngalawa Patterson, Ali ngadegkeun pausahaan promosina sorangan, ''Main Bout'' (Laga Utama). Pausahaan éta husus nyepeng promosi tinju Ali jeung pamayaran siaran sirkuit tivi. Nu nyarepeng sahamna lolobana babaturan Ali di Nation of Islam, bareng jeung sababaraha urang lianna, di antarana Bob Arum.&lt;ref&gt;Ezra, Michael (2013). ''[https://books.google.co.uk/books?id=DL41bsCigZcC&amp;pg=PA105 The Economic Civil Rights Movement: African Americans and the Struggle for Economic Power]''. Routledge. k.&amp;nbsp;105. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;[[:en:Special:BookSources/9781136274756|9781136274756]]&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Muhammad_Ali_1966.jpg|kiri|jmpl|Ali di taun 1966]]
Ali jeung juara kelas beurat [[WBA]] [[Ernie Terrel]] geus paheut pikeun adu hareupan dina hiji laga di [[Chicago]] dina tanggal 29 Maret 1966 (WBA, hiji dina dua asosiasi tinju, geus nyabut gelar Ali sabada Ali gabung kana Nation of Islam). Tapi, di bulan Pébruari, Ali diklasifikasi ulang ku déwan pangdaptaran [[wamil]] Louisville ti 1-A ka 1-Y, sarta katempona manéhna nolak pikeun ngabdi, ngomong ka wartawan, “Kuring teu boga masalah jeung [[Viétkong]]; teu saurang ogé urang Viétkong kungsi nyalukan negro ka kuring.”&lt;ref&gt;Shalit, Nevin I. (15 Juli 1980). &quot;''[http://www.thecrimson.com/article/1980/7/15/muhammad-ali-losing-the-real-title/ Muhammad Ali: Losing the Real Title]''&quot;. ''The Harvard Crimson''. Diaksés 19 Agustus 2015.&lt;/ref&gt; Di tengah-tengah sorotan média kana pamadegan Ali, Komisi Atlétik Illinois nolak pikeun nurunkeun sanksi kana laga tadi, ku alesan masalah téhnis.&lt;ref&gt;Dundee, Angelo; Maule, Tex (28 Agustus 1967). &quot;''He Could Go To Jail And Still Be Champ''&quot;. ''Sports Illustrated''.&lt;/ref&gt;

Ali malah nganjang ka Kanada jeung Éropa sarta meunangkeun sawatara laga kajuaraan ngalawan George Chuvalo, Henry Cooper, Brian London jeung Karl Mildenberger.

Ali mulang deui ka Amérika Sarikat pikeun ngalawanan Cleveland Williams di Houston Astrodome dina tanggal 14 Nopémber 1966. Laga éta mecahkeun rékor panongton ''indoor'' ku 35.460 jalma. Williams geus pada ngangkeuh minangka salah sahiji tukang tinju nu boga teunggeulan pangtarikna di divisi kelas beurat, tapi di taun 1964 manéhn ditémbak ti jarak deukeut ku pulisi Texas, ngakibatkeun leungit ginjal hiji jeung peujit leutikna diteukteuk sapanjang tilu méter. Ali nguntupan Williams, meunang ku TKO di ronde katilu dina hiji patarungan nu dianggap minangka pidangan panghadéna dina karirna.

Ali tarung ngalawanan Terrell di [[Houston]] dina 6 Pébruari 1967. Terrel, nu teu kungsi kasoran dina lima taun ka tukang sarta geus ngéléhkeun réa tukang tinju nu kungsi di sanghareupan ku Ali, diangkeuh minangka lawan pangtanggohna ti saprak Liston; manéhna téh badag, kuat jeung boga kaunggulan tilu inchi jangkauan ti Ali. Wanci méméh patarungan, Terrel mangulang-ulang nyebut Ali ku “Clay”, pikeun ngélég Ali. Duanana ampir pagedrug alatan masalah ngaran dina hiji wawancara pra-laga ku Howard Cosell. Ali katempona niat pikeun moyok Terrell. “Kuring hayang nyiksa manéhna,” cenah. “KO wungkul masih alus teuing keur manéhna.”&lt;ref&gt;Maule, Tex (13 Pébruari 1967). [https://web.archive.org/web/20130309201457/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1079523/1/index.htm &quot;''Cruel Ali With All The Skills''&quot;]. ''Sports Illustrated''. [http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1079523/1/index.htm Diarsipkeun] tinu asli tanggal 9 Maret 2013.&lt;/ref&gt; Patarungan lumangsung babad nepi ka ronde tujuh, Ali moyok Terrell, nenggeul lawanna ku jéb bari kokoar, “Naon ngaran kuring téh Emang Tom...naon ngaran kuring?” Ali antukna meunang ku 15 ronde ku suara buleud. Terrel ngaku yén nalika keur tarung, Ali ngahaja neunggar panonna, maksa manéhna kudu tarung bari satengah lolong, sarta tuluy, dina hiji ''clinch'', ngagosokkeun panonna nu tatu kana tali ring. Alatan Ali katempona ngahaja manjangkeun patarungan pikeun namplokkeun hukuman maksimal, kritik ngagambarkeun yén patarungan éta téh minangka “salah sahiji patarungan tinju panggoréngna.” Tex Maule tuluy nulis: “Harita téh mangrupa pamintonan nu éndah dina kaparigelan tinju ogé panémbongan kakasaran barbar.” Ali nolak tuduhan ngeunaan kakasaran, tapi, pikeun para pangiritik Ali, laga éta leuwih némbongkeun bukti kaadigunganna.

Sabada Ali mertahankeun gelar ngalawan Zora Folley dina tanggal 22 Maret, sakabéh gelarna diudaran alatan nolak pikeun asup kana pangabdian militer.&lt;ref name=&quot;greatath&quot;&gt;Johnson, Rafer (1 Pébruari 2002). [https://books.google.com/books?id=TnIAPwAACAAJ Great Athletes 1] (revisi ed.). Salem Press. kk. 38–41. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-58765-008-6&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; Ijin tinjuna ogé dicabut sarta dikeunaan sanksi teu meunang maén ku nagara bagian [[New York]]. Manéhna didakwa nyingkahan wajib militer dina tanggal 20 Juni sarta dihukum lima taun panjara jeung denda $10.000. Ali mayar jaminan sarta tetep bébas bari naékkeun banding kana putusanna.

=== Dibuang jeung balik deui ===
Dina bulan Maret 1966, Ali nolak pikeun gabung ka pasukan basanjata. Sacara sistematis dirina ditolak ijin tinjuna di unggal nagara bagian sarta pasporna dicabut. Hasilna, manéhna heunteu tanding ti bulan Maret 1967 nepi ka Oktober 1970 – dina umur 25 nepi ka ampir 29 – nalika kasusna keur dina prosés naék banding saméméh dakwaanna dibatalkeun dina taun 1971. Nalika mangsa tanpa aktipitas éta, panolakan kana [[Perang Viétnam]] mimiti tumuwuh sarta pamedegan Ali meunangkeun simpati, manéhna biantara di sakola-sakola luhur di sakuliah nagri, ngiritik Perang Viétnam sarta ngabéla harga diri urang Amérika-Afrika jeung kaadilan rasial.

==== Patarungan Super ====
Nalika meunang sanksi dilarang tanding, Ali méréskeun hiji tuntutan $1 juta ngalawan produser radio Murray Woroner ku narima $10.000 alatan sacara pribadi dipintonkeun dina laga fantasi jijieunan ngalawan pangsiunan juara Rocky Marciano.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&quot;''[http://www.enterprisenews.com/article/20090901/News/309019646 Ali vs. Marciano: Who wins?]''&quot;. ''The Enterprise''. 1 Séptémber 2009. Diaksés tanggal 19 Juli 2016.&lt;/ref&gt; Dina taun 1969, kadua patinju éta difilemkeun diadu pikeun kurang leuwih 75 ronde nu sarondena samenit; maranéhna merankeun sababaraha lalakon.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/sport/blog/2012/nov/13/forgotten-story-rocky-marciano-muhammad-ali &quot;''The forgotten story of ... the Rocky Marciano v Muhammad Ali Super Fight''&quot;]. ''The Guardian''. 13 Nopémber 2012.&lt;/ref&gt; Hiji program komputer cenah nangtukeun nu meunang, dumasar kana data ngeunaan para patarung. Vérsi éditan dina tanding éta dipidangkeun di bioskop di taun 1970. Dina vérsi AS Ali éléh dina hiji simulasi KO di ronde ka-13, tapi dina vérsi Éropa Marciano éléh alatan meunang tatu, ogé simulasi.&lt;ref&gt;Bingham, Howard; Wallace, Max (2000). ''[[iarchive:muhammadalisgrea0000bing|Muhammad Ali's Greatest Fight: Cassius Clay vs. the United States of America]]''. M. Evans. k.&amp;nbsp;[[iarchive:muhammadalisgrea0000bing/page/218|218]].&lt;/ref&gt;

Ali ngisaratkeun yén éléhna dina vérsi AS téh teu objéktif. Manéhna kabéjakan nyarita bari heureuy, “Komputerna buatan Alabama.”&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==== Mulang deui kana tanding hadiahan ====
Dina tanggal 11 Agustus 1970, sawatara kasusna keur naék banding kénéh, Ali meunang ijin pikeun tinju deui ti Komisi Atlétik Kota Atlanta. Leroy Johnson, Jesse Hill Jr. Jeung Harry Pett geus ngagunakeun pangaruh pulitik lokalna sarta nempatkeun pausahaan House of Sports pikeun ngatur tandingna, ku kituna, maranéhna mintonkeun kakawasaan pangaruh pulitik kaum hideung Georgia kana mulang deuina Ali.&lt;ref&gt;Matthew (1 Oktober 2005). [https://www.atlantamagazine.com/great-reads/knockout-oral-history-muhammad-ali-atlanta-fight-nobody-wanted/ &quot;''Knockout: An oral history of Muhammad Ali, Atlanta, and the fight nobody wanted''&quot;]. ''Atlanta Magazine''. Diaksés 31 Oktober 2019.&lt;/ref&gt; Tanding munggaran balikna deui Ali téh nyaéta nyanghareupan Jerry Quarry dina tanggal 26 Oktober, nu hasilna hiji kameunangan pikeun Ali sanggeus dina ronde katilu Quarry meunang tatu getih.

Sabulan ti harita, kameunangan di pangadilan federal ngudukeun Komisi Tinju New York pikeun mulangkeun ijin tinju Ali.&lt;ref&gt;[http://palmbeachpost.newspapers.com/image/132677737/?terms=%22Clay%2Bgranted%2BNew%2BYork%2Bring%2Blicense%22 &quot;''Clay granted New York ring license''&quot;]. ''The Palm Beach Post. Associated Press''.15 Séptémber 1970. k. B4.&lt;/ref&gt; Ali ngalawanan Oscar Bonavena di [[Madison Square Garden]] di bulan Désémber dina hiji pamidangan nu teu matak sumanget nu réngsé ku di-TKO-na Bonavena sacara dramatis di ronde ka-15. Kameunangan ieu nempatkeun Ali dina posisi kahiji pikeun nantang juara kelas beurat [[Joe Frazier]].

==== Tarung kahiji ngalawan Joe Frazier ====
Tarung kahiji Ali ngalawan Frazier lumangsung di Garden dina tanggal 8 Maret 1971, katelah ku sebutan “Patarungan Abad Ieu”, alatan euyeub nu luar biasa di sabudeureun patarungan antara dua patandang nu can kungsi kasoran nu masing-masing boga cupat pikeun jadi juara kelas beurat. Panulis véteran tinju John Condon nyebut hal ieu “kajadian panggedéna nu kungsi ku kuring dipigawé dina hirup kuring.” Laga ieu disiarkeun ka 35 nagara luar; promotorna ngaluarkeun 760 tikét wartawan.&lt;ref name=&quot;Hauser 2004&quot;&gt;{{Harvnb|Hauser|2004}}&lt;/ref&gt;

Katambahkeun kana atmospir laga nyaéta tontonan pra-laga nu ramé sarta silih poyokan. Ali ngagambarkeun Frazier minangka hiji “pakakas bodo pikeun pangawangunan urang bulé.” “Frazier goréng rupa teuing pikeun jadi jawara,” ceuk Ali. “Frazier bodo teuing pikeun jadi jawara.” Ali ogé sababaraha kali ngalandi Frazier minangka “Emang Tom”. Dave Wolf, nu gawé pikeun sasana Frazier, inget yén, “Ali nyarita ‘jalma-jalma nu ngarojong Joe Frazier ngan jalma-jalma nu maraké saragam wungkul, nyaéta shérif Alabama, sarta anggota Ku Klux Klan. Kuring tarung pikeun jalma leutik di kawasan kumuh.’ Joe keur diuk di ditu harita téh, neunggeulkeun peureup kana dampal leungeunna, nyarita, ‘Nyaho naon anjing si éta ngeunaan kawasan kumuh?’”&lt;ref name=&quot;Hauser 2004&quot;&gt;{{Harvnb|Hauser|2004}}&lt;/ref&gt;

Ali mimiti latihan di lahan tanén deukeut [[Reading]], [[Pennsylvania]], di taun 1971, sarta ngarasa cocog lamun di wilayah pasisian éta diwangun hiji sasana nyaan. Ali meunangkeun lima akre lahan di jalan désa Pennsylvania di Désa Deer Lake, Pennsylvania. Di tempat éta Ali ngadegkeun hiji sasana latihan, di mana manéhna latihan pikeun sakabéh patarunganna ti taun 1972 semet ka panungtungan karirna di taun 1982.

Laga Senen peuting cocog jeung iklanna. Frazier nu dodongkoan, ulak elok jeung gulak gilek tutuluyan neken Ali, kateunggeul sababaraha kali ku jéb jeung kombinasi Ali, tapi teu reureuh nyerang tur mangkali-kali nyitak angka, utamana kana awak Ali. Laga éta saimbang dina awalna mah, tapi Ali nandangan ganjaran pangtohagana dina karirna. Dina sababaraha kasempetan dina ronde-ronde awal manéhna susuruduk sarta gigideg (nunjukkeun teu nyeri) nalika kababuk. Ronde-ronde kaituna – dina naon nu munggaran katelah ku “strategi ''rope-a-dope''” – Ali nyarande kana tali sarta nyerep tarajangan ti Frazier, ngaharep meakkeun tanaga Frazier. Dina ronde ka-11, Frazier ninggang ku huk kénca nu ngabalukarkeun Ali jajarigjegan, tapi lantaran Ali katempona siga nu guyon nalika mundur ka sisi ring séjén, Frazier jadi ngarengkog pikeun nuluykeun ketakna, hariwang serangan balik ti Ali. Dina ronde panungtungan, Frazier ngarubuhkeun Ali ku hiji huk kénca nu kacida tarikna, nu ceuk wasit Arthur Mercante mangrupa teunggeulan jalma pangtarik-tarikna. Ali cengkat dina itungan tilu detik.&lt;ref name=&quot;Hauser 2004&quot;&gt;{{Harvnb|Hauser|2004}}&lt;/ref&gt; Najan kitu, Ali éléh ku putusan buleud, hiji kaéléhan dirina nu munggaran.

==== Tantangan Chamberlain jeung tarung ngalawan Ellis ====
Dina taun 1971, béntang baskét [[Wilt Chamberlain]] nantang Ali pikeun tarung kalayan lagana geus dijadwalkeun dina tanggal 26 Juli. Sanajan Chamberlain nu jangkungna tujuh kaki dua inci ngabogaan kauntungan pisik nu leuwih kuat batan Ali – 60 pon leuwih beurat sarta jangkoanna 14 inci leuwih jauh – Ali bisa mangaruhan Chamberlain pikeun ngabedokeun laga ku moyok manéhna dina hiji wawancara bareng ku sebutan “Kai Golondongan!” sarta “Tangkal éta bakal rubuh”. Pernyataan nu pinuh kayakinan ieu ngamarojéngjakeun musuh jangkungna nu karak meunang tawaran rékor kontrak ti pamilik [[Los Angeles Lakers]], Jack Kent Cooke, minangka syarat keur ngabatalkeun naon nu disebut ku Cooke minangka “tinju bebelegugan”,&lt;ref&gt;[http://articles.latimes.com/1989-01-15/sports/sp-979_1_wilt-s-ring-career &quot;''Ali's Remark Ended Wilt's Ring Career''&quot;]. ''Los Angeles Times''.15 Januari1989. ''Morning Briefing''.&lt;/ref&gt; sarta antukana Chamberlain ngagugu kana hal éta.&lt;ref&gt;O'Reilly, Terry (3 Marét 2016). [http://www.cbc.ca/radio/undertheinfluence/achilles-heel-advertising-repositioning-the-competition-1.3473631 &quot;''Achilles Heel Advertising: Repositioning the Competition''&quot;]. Canadian Broadcasting Corporation. Diakasés 30 Agustus 2018.&lt;/ref&gt; Pikeun ngagantikeun lawan Ali, promotor [[Bob Arum]] geuwat nga-''booking'' manten batur latihan Ali, Jimmy Ellis, nu mangrupa batur Ali keur budak ti [[Louisville]], Kentcuky, pikeun ngalawanan Ali.

==== Tarung munggaran ngalawan Quarry, Patterson, Foster jeung Norton ====
Sanggeus éléh ku Frazier, Ali tarung ngalawan Jerry Quarry, ngaduakalian ngalawan Folyd Patterson sarta ngalawana Bob Foster di taun 1972, kabéhna Ali meunang genep kali dina taun éta. Di taun 1973, Ken Norton motongkeun careuham Ali nalika ngaleler dirina ku kaéléhan kadua. Sabada mimiti pada ngangkeuh rék pangsiun, Ali meunang ngalawan Norton dina laga kadua maranéhna. Hal ieu ngajurung Ali kana tarung ulang ngalawan Joe Frazier di Madison Square Garden dina tanggal 28 Januari 1974.; Frazier karak anyar kaleungitan gelar ku [[George Foreman]].

==== Tarung kadua ngalawan Joe Frazier ====
Ali katempona kuat dina awal-awal ronde sarta nyieun Frazier jajarigjegan dina ronde kadua. Wasit Tony Perez salah déngé,  rarasaan manéhna ngadéngé bél béakna rondé kadua sarta ngaléngkah ka antara dua patinju nalika Ali keur nyerang, méré waktu keur Frazier pikeun ngarénghap heula. Najan kitu, Frazier menyat dina ronde-ronde tengah, ngagitik sirah Ali dina ronde katujuh sarta nyedekkeun Ali kana tali ring dina panungtungan ronde kadalapan. Opat ronde pamungkas duanana silih genti unggul. Salila laga, kalah kumaha gé Ali hasil nyingkahan huk kiwa Frazier nu ngabahayakeun sarta ningker Frazier nalika di juru, taktik nu kadua éta nu matak ngajéngkélkeun pihak sasana Frazier. Para juri méré kaputusan buleud pikeun kameunangan Ali.

=== Juara dunia kelas beurat (mindoan) ===

==== ''Palagan di Leuweung'' ====
Kameunangan ngalawan Frazier nempatkeun Ali kana babak parebutan gelar ngalawan juara kelas beurat [[George Foreman]] di [[Kinshasa]], [[Zairé]], dina tanggal 30 Oktboer 1974 – hiji laga nu katelah ku Palagan di Leuweung. Foreman dianggap minangka patinju nu ngabogaan teunggeulan pangtarikna dina sajarah kelas beurat. Dina itung-itungan patarungan, para analis nunjukkeun yén Joe Frazier jeung Ken Norton nu geus méré Ali opat patarungan beurat sarta masing-masing di antara meunang sakali, duanana dirubuhkeun ku Foreman dina KO di ronde kadua. Ali geus nincak umur 32 taun, sarta nyata-nyata geus leungiteun katanginasan jeung réfléksna di banding keur umur 20-an. Kontras jeung kapribadiaanna kiwari, Foreman harita mangrupa jalma nu sahaok kadua gaplok jeung pikasieuneun. Ampir teu saurang ogé pangamat olahraga, malah najan bobotoh heubeul Ali gé, Howard Cosell, nyarangka yén si manten juara bakal pimeunangeun.
[[Gambar:WORLD_HEAVYWEIGHT_BOXING_CHAMPION_MUHAMMAD_ALI,_A_BLACK_MUSLIM,_ATTENDS_THE_SECT'S_SERVICE_TO_HEAR_ELIJAH_MUHAMMAD..._-_NARA_-_556247.jpg|jmpl| Ali di taun 1974 ]]
Saperti biasana, Ali pinuh ku kayakinan jeung hegar méméh patarungan. Manéhna nyarita ka juru wawancara David Frost, “Lamun anjeun mikir yén dunia direuwaskeun ku eureunna Nixon, tunggu nepi ka kuring ninggang Foreman nepi ka ngajengkang!”&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=1aGHpXt_hMc &quot;''Muhammad Ali – The Rumble In The Jungle(Interview)''&quot;]. 22 Maret 1967. YouTube. Diaksés tanggal 3 Séptémber 2013.&lt;/ref&gt; Manéhna nyarita ka préss, “Kuring geus milampah hiji hal nu anyar pikeun laga ieu. Kuring gulat ngalawan buaya, kuring ijén ngalawan lauk paus; nyangcang kilat, manjarakeun guludug; karak minggu kamari kuring maéhan cadas, natuan batu jeung ngirim bata ka rumah sakit; Kuring bener-bener curaling, ku kuring ubar gé dijieun garering.”&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=dGk0R63C0eM &quot;''Muhammad Ali Inspirational Speech (Cassius Clay Boxing Motivation)''&quot;]. 14 Séptémber 2012. YouTube. Diaksés tanggal 3 Séptémber 2013.&lt;/ref&gt; Ali kacida populérna di [[Zairé]], saur manuk “Ali, bomaye” (“Ali, paéhan si éta”) ka mana waé Ali indit.

Ali muka patarungan, gerak tur nyétak angka ku hiji teunggeulan silang kana sirah Foreman. Satuluyna dina awal ronde kadua, nalika kadeseh ka juru, Ali mundur kana tali ring sarta ngundang Foreman pikeun nenggeulan bari manéhna nyalindung, nangkeup jeung malik neunggeul, bari terus harus moyok Foreman. Gerakanna nu engkéna katelah ku “''[[Rope-a-dope]]''”, nyata-nyata ngalawan kana kabiasaan tinju – ngantepkeun tukang neunggeul pangbedasna narajang sakahayangna – nu ceuk pamikiran panulis tinju George Plimpton mah patarungan éta téh teu eucreug. Foreman beuki dieu beuki ambek, ngirim teunggeulan nu pating solédat sarta teu mareneran. Asup kana patengahan patarungan, Foreman mimiti capé, Ali malik nyerang sacara éféktif  sababaraha kali ku teunggeulan, nu nyumangetan para pamiarsa nu pro ka Ali. Dina ronde kadalapan, Ali ngarubuhkeun Foreman nu geus leuleus ku hiji kombinasi di tengah ring; Foreman teu bisa cengkat deui. Di luar sangkaan, sarta di tengah-tengah euyeubna ring, Ali meunangkeun deui titel juara ku cara KO. Ngeungteung kana patarungan éta, George Foreman ka dieunakeun nyarita: “Ari sugan téh Ali ngan saukur kurban KO lianna, nepi ka asup ka ronde katujuh, kuring neunggeul careuhamna sataker kebek sarta manéhna nangkep kuring bari ngaharéwos kana ceuli: ‘Ngan sakitu George?’ Kuring karak nyadar yén hal ieu téh teu sapagodos jeung panyana kuring.”&lt;ref&gt;Foreman, George (Januari 2012). [http://www.shortlist.com/entertainment/sport/george-foreman-on-ali &quot;''George Foreman on why Muhammad Ali was so much more than a 'boxer'''&quot;]. ''ShortList''. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Muhammad_Ali_and_Jimmy_Carter.jpg|jmpl|Présidén Jimmy Carter ngabagéakeun Ali dina hiji jamuan di Gedong Putih,  1977.]]
Hal ieu téh bener-bener kameunangan nu teu disangka-sangka,&lt;ref&gt;Foreman, George (Januari 2012). [http://www.shortlist.com/entertainment/sport/george-foreman-on-ali &quot;''George Foreman on why Muhammad Ali was so much more than a 'boxer'''&quot;]. ''ShortList''. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt; sanggeus saméméhna Ali teu diunggulkeun ku bandingan 4-1 ngalawan musuhna nu can kungsi kasoran, si peureup bedas, Foreman.&lt;ref&gt;[https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1030.html &quot;''Ali Regains Title, Flooring Foreman''&quot;]. ''The New York Times''. 30 Oktober 1974.&lt;/ref&gt; Patarungan ieu kawentar minangka mimiti pisan Ali ngenalkeun taktik ''rope-a-dope''.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/sport/2014/oct/29/rumble-in-the-jungle-muhammad-ali-george-foreman-book-extract &quot;''Rumble in the Jungle: the night Ali became King of the World again''&quot;]. ''The Guardian''. 29 Oktober 2014. &lt;/ref&gt; Patarungan ieu rékor ditongton ku pamiarsa télévisi kira-kira sajuta panongoton di sakuliah dunya.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;&quot;Revisiting 'The Rumble in the Jungle' 40 years later&quot;. ''USA Today''. 29 Oktober 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jet&quot;/&gt; Pintonan ieu mangrupa siaran télévisi panglobana dilalajoan di dunia dina mangsa harita.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20180520042513/http://www.inquisitr.com/4903566/most-watched-live-tv-broadcasts-of-all-time-where-will-the-royal-wedding-rank/ &quot;''Most-Watched Live TV Broadcasts Of All Time: Where Will The Royal Wedding Rank?''&quot;]. ''Inquisitr''. 19 Méi 2018. Diarsipkeun tinu [http://www.inquisitr.com/4903566/most-watched-live-tv-broadcasts-of-all-time-where-will-the-royal-wedding-rank/ asli] tanggal 20 Mei 2018. Diaksés tanggal 20 Méi 2018.&lt;/ref&gt;

==== Tanding ngalawan, Wepner, Lyle jeung Bugner ====
Lawan-lawan Ali satuluyna nyaéta Chuck Wepner, Ron Lyle jeung Joe Bugner. Wepner, hiji jalma ngalalana nu kawentar ku sebutan “Tukang Ngagetihan ti Bayonne”, ngagétkeun Ali nalika ngarubuhkeun manéhna di ronde kasalapan; Ali ka hareupna nyarita yén manéhna titajong kana suku Wepner. Laga ieu nu ngailhaman Sylvester Stallone pikeun nyieun pilemna nu meunangkeun loba pamuji, ''[[Rocky]]''.&lt;ref&gt;Schneiderman, R. M. (10 Agustus 2006). [https://www.forbes.com/2006/08/10/rocky-stallone-settlement-cx_rs_0810autofacescan04.html#34f600e166bd &quot;''Stallone Settles With The 'Real' Rocky''&quot;]. ''Forbes''.&lt;/ref&gt;

==== Tanding katilu lawan Joe Frazier ====
Ali tuluy nyatujuan pikeun tarung katilu ngalawan [[Joe Frazier]] di [[Manila]]. Laga nu katelah ku “''[[Thrilla in Manila]]''” ieu lumangsung dina tanggal 1 Oktober 1975,&lt;ref name=&quot;greatath&quot;/&gt; dina suhu hawa ampir 100 °F (38 °C). Dina ronde-ronde awal, Ali agrésif, gudag gidig jeung silih tukeran teunggeulan jeung Frazier. Sanajan kitu, teu lila Ali katempo capé sarta ngaluarkeun jurus “''rope-a-dope''”, minengna mah ngalakukeun ''clinch''. Dina bagian laga ieu, Ali mesatkeun sawatara serangan walesan nu éféktif, tapi lolobana mah katinggang ku Frazier nu euweuh kacapé. Dina ronde ka-12, Frazier mimiti leuleus, Ali nibankeun sababaraha teunggeulan tarik nu ngabalukarkeun katutupna panon kénca Frazier sarta tatu soéh saluhureun panon katuhuna. Ku leungiteun tetempoanna Frazier, Ali ngadominasi rondé ka-13 jeung ka-14, nu harita, ceuk sajarawan tinju Mike Silver, nganggap sirah Frazier saolah-olah minangka “sasaran paranti latihan”. Patarungan direureuhkeun nalika palatih Frazier, Eddie Futch, teu ngijinan Frazier pikeun nuluykeun ronde panungtungan, ronde ka-15, sanajan Frazier teu panujueun. Panon Frazier duanana katutup alatan bareuh. Ali, di juru ringna, diputuskeun meunang ku cara TKO, ngajéngjéhe dina korsina, bener-bener lungsé.

Ali nu sarua ripuh cumarita sabada patarungan, “nu karasa ku kuring, bener-bener deukeut kana pipaéheun”, sarta nalika ditanya naha manéhna heunteu nongton ulang patarunganna dina vidio, Ali ngajawab, “Keur naon kuring kudu balik deui sarta lalajo Naraka?” Sabada patarungan, Ali nyebutkeun yén “Frazier téh patarung pangpunjulna sapanjang mangsa, sanggeus diri kuring.”

Ali nu sarua ripuh cumarita sabada patarungan, “nu karasa ku kuring, bener-bener deukeut kana pipaéheun”, sarta nalika ditanya naha manéhna heunteu nongton ulang patarunganna dina vidio, Ali ngajawab, “Keur naon kuring kudu balik deui sarta lalajo Naraka?” Sabada patarungan, Ali nyebutkeun yén “Frazier téh patarung pangpunjulna sapanjang mangsa, sanggeus diri kuring.”&lt;ref&gt;Blaine Henry (18 Méi 2019). [https://fight-library.com/2019/05/28/history-lesson-thrilla-in-manila/ &quot;''History Lesson: Thrilla in Manila''&quot;]. Fight-Library.com&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Anderson_ali.jpg|jmpl|Ali diwawancara ku Curt Anderson ti WBAL-TV, taun 1978, Baltimore, Maryland]]
Sanggeus laga di Manila, Ali tanding ngalawan Jean Pierre Coopman, Jimmy Young jeung Richard Dunn, kalayan meunang ngalawan nu disebut panungtung ku KO. Teunggeulan Ali nalika ngarubuhkeun Dunn meunang diajar ti Jawara [[Taékwondo]] Jhon Rhee. Rhee nyebut teunggeulan éta minangka “''Accupunch''”, nu manéhna gé meunang guguru ti [[Bruce Lee]].&lt;ref&gt;[http://www.jhoonrhee.com/bio7.html &quot;''Jhoon Rhee, Father of American Tae Kwon Do''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506223915/http://www.jhoonrhee.com/bio7.html |date=2019-05-06 }}&quot;. ''www.jhoonrhee.com''. Diaksés tanggal 1 Méi 2019.&lt;/ref&gt; Patarungan ngalawan Dunn mangrupa patarungan pamungkas dina karirna di mana Ali hasil ngarubuhkeun lawanna.

Dina tanggal 1 Juni 1976, Ali ngalaan kaos jeung jakétna sarta ijén ngalawanan pagulat profésional Gorilla Monsoon dina jero ring sabada tandingna di Féderasi Gulat Sakuliah Dunya dipintonkeun di [[Aréna Philadelphia]]. Sabada nyingcetkeun sababaraha teunggeulan Ali, Monsoon ngangkat Ali dina gerakan puteran pasawat sarta ngabantingkeun kana karpét. Ali cingkud leumpang ka juru di mana baturna, Butch Lewis, ngayakinkeun dirina sangkan eunggeusan.&lt;ref&gt;[https://boxinghalloffame.com/muhammad-ali-boxing-a-monsoon/ &quot;''Muhammad Ali Boxing a Monsoon – Boxing Hall of Fame''&quot;]. ''boxinghalloffame.com''. 29 Désémber 2012. Diaksés tanggal 9 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

Tanggal 26 Juni 1976 Ali ilibiung dina hiji laga éksébisi di Tokyo ngalawanan tukang gulat profésional jeung ahli béla diri Jepang, [[Antonio Inoki]]. Ali ngan bisa nibankeun dua jéb, sedeng tajongan Inoki ngakibatkeun gétih wuwungan di dua témpat sarta inféksi nu ngakibatkeun suku Ali ampir-ampiran kudu diamputasi. Tanding éta teu maké aturan rasmi sarta antukna dinyatakeun séri.&lt;ref&gt;Tallent, Aaron (20 Pébruari 2005). [https://web.archive.org/web/20160709012841/http://www.thesweetscience.com/articles-of-2005/1716-the-joke-that-almost-ended-ali-s-career &quot;''The Joke That Almost Ended Ali's Career''&quot;]. The Sweet Science. Diarsipkeun ti [http://www.thesweetscience.com/articles-of-2005/1716-the-joke-that-almost-ended-ali-s-career nu asli] tanggal 9 Juli 2016. Diaksés 4 Désémber 2007.&lt;/ref&gt; Sabada maotna Ali, ''[[The New York Times]]'' nyebutkeun yén laga éta téh mangrupa laga nu paling teu dipikatineung ku Ali.&lt;ref&gt;Mather, Victor (5 Juni 2016). [https://www.nytimes.com/2016/06/06/sports/who-lost-when-muhammad-ali-fought-a-pro-wrestler-the-fans.html &quot;''Ali's Least Memorable Fight''&quot;]. ''The New York Times''.&lt;/ref&gt; Réa koméntator tinju nempo laga éta sacara negatif sarta ngarepkeun sangkan pada mopohokeun lantaran dianggap minangka “15 ronde nu teu payus.”&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Gross, Josh (25 Juni 2016). [http://www.newsweek.com/muhammad-ali-antonio-inoki-mixed-martial-arts-ufc-japan-mma-boxing-wrestling-474502 &quot;''Muhammad Ali's Forgotten Fight Was Also One of His Most Influential''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426153926/https://www.newsweek.com/muhammad-ali-antonio-inoki-mixed-martial-arts-ufc-japan-mma-boxing-wrestling-474502 |date=2019-04-26 }}. ''Newsweek''. Diaksés tanggal 10 April 2018.&lt;/ref&gt; Kiwari, laga éta dianggap ku sawatara jalma minangka tarung Ali anu paling boga pangaruh, CBS Sports nyebutkeun yén perhatian kana laga gaya campuran pada narima “minangka ilham pikeun kaluarna standarisasi aturan [[MMA]] sababaraha taun ti harita.”&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Burkholder, Denny (6 Juni, 2016). [http://www.cbssports.com/general/news/how-muhammad-alis-fascination-with-pro-wrestling-fueled-his-career-inspired-mma/ &quot;''How Muhammad Ali's fascination with pro wrestling fueled his career, inspired MMA''&quot;]. CBS Sports. Diaksés tanggal 11 Juni 2016.&lt;/ref&gt; 

Ali ngalawanan Ken Norton pikeun katilukalina dina bulan Séptémber 1976. Laga lumangsung di Stadium Yankee, nu hasilna Ali meunang ku hiji kaputusan nu pada ngadebat sarta meunang pamoyok ti panongton. Sanggeusna, Ali ngumumkeun yén dirina rék reureuh tina tinju pikeun neuleuman kayakinanna, Ali pindah kana Islam Sunni sakaluarna ti Nation of Islam dina taun saméméhna.&lt;ref&gt;[http://www.newspaperarchive.com/SiteMap/FreePdfPreview.aspx?img=110827611?sec=Sports &quot;''Champion Ali Quits Boxing''&quot;]. ''The Paris News''. 1 Oktober 1976. k. 12. Diaksés tanggal 19 Oktober 2011.&lt;/ref&gt;

Sabada mulang deui pikeun ngéléhkeun Alfredo Evangelista dina bulan Méi 1977, Ali ripuh dina tarung satuluyna ngalawan Earnie Shavers di bulan Séptémber, kahanca sababaraha kali dina sirah. Ali meunangkeun patarungan ku kaputusan teu buleud lianna, tapi laga tadi ngabalukarkeun dokterna ti babaheula, Ferdie Pacheco eureun sanggeus pépélingna sangkan Ali eureun tina tinju teu didaréngé. Pacheco nyaritakeun, “Komisi Atlétik New York nunjukkeun ka kuring laporan yén ginjal Ali geus misalah. Kuring nyuratan Angelo Dundee, palatih Ali, pamajikanna jeung Ali sorangan. Kuring taya nu némbal. Tah ti dinya kuring mutuskeun, anggeus, cukup.”&lt;ref name=&quot;Hauser 2004&quot;&gt;{{Harvnb|Hauser|2004}}&lt;/ref&gt;

Dina bulan Pébruari 1978, Ali nyanghareupan [[Leon Spinks]] di Hotél Hilton di [[Las Vegas]]. Wanci harita, Spinks ngan ngabogaan pangalaman tujuh kali tanding profesional sarta karak anyar drow jeung panglalana Scott LeDoux. Ali méakkeun kurang ti dua losin ronde minangka persiapan pikeun tanding sarta kondisi awakna bener-bener teu nyumponan nalika loncéng bubuka disadakeun. Manéhna kaleungitan gelar ku kaputusan nu misah. Tanding ulang dilumangsungkeun dina bulan Séptémber di ''[[Superdome]]'' di [[New Orleans]], [[Louisiana]]. Tujuh puluh rébu jalma narongton laga ieu sarta mayar total keur tikét sajumlah $6 juta, ngajadikeun patarungan éta pangngahasilkeunna dina mangsa harita.&lt;ref&gt;[http://www.nola.com/sports/index.ssf/2016/06/read_peter_finneys_column_from.html Baca kolum Peter Finney dina Ali vs. Spinks 2 di Superdome taun 1978], ''The Times-Picayune'' NOLA.com (New Orleans, LA.), diposkeun deui dina 4 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Ali meunang ku kaputusan nu buleud tina hiji patarungan nu teu ramé, ti wasit Lucien Joubert méré nilai 10-4, juri Ernie Cojoe 10-4 jeung juri Herman Preis 11-4. Ku kituna, Ali jadi juara kelas beurat munggaran nu meunangkeun sabukna tilu kali.&lt;ref&gt;''Muhammad Ali, The Glory Years'', Felix Dennis and Don Atyeo, k. 258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[http://ringsidereport.com/?p=63321 The Last Flight of the Butterfly: Remembering Ali vs Spinks II]'', RingsideReport.com, Kevin &quot;The Voice&quot; Kincade, 22 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

Sabada kameunanganna ieu, dina tanggal 27 Juli 1979, Ali ngabéwarakeun reureuhna tina tinju. Sanajan kitu, reureuhna téh teu lila, Ali ngabéwarakeun rék balik deui pikeun nyanghareupan [[Larry Holmes]] pikeun sabuk [[WBC]] dina raraga meunangkeun juara kelas beurat kaopat kalina. Panitén tinju, Richie Giachetti nyarita, “Larry teu hayang tarung ngalawan Ali. Manéhna nyaho yén Ali geus leungiteun pangabisa; hal ieu bakal jadi pikakeueungeun.”

Nya wanci-wanci harita pisan Ali mimiti teu béntés dina ngomong sarta leungeunna ngeleper.&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2012/12/21/us/muhammad-ali---fast-facts/ &quot;''Muhammad Ali Fast Facts''&quot;]. CNN. Diaksés tanggal 20 Pébruari 2013.&lt;/ref&gt; Komisi Atlétik Nevada (singk. Inggris NAC) maréntahkeun sangkan Ali ngalakonan heula tés pisik kumplit di Las Vegas méméh ngijinan pikeun tarung deui. Ali malah milih pikeun dicék di Klinik Mayo, nu nyatakeun yén dirina bisa tarung. Opini maranéhna katampa ku NAC dina tanggal 31 Juli 1980, ngajalanan Ali keur mulang deui kana ring.&lt;ref&gt;Koch, Ed. [http://www.lasvegassun.com/muhammad-ali/timeline/ &quot;''Timeline: Fifty years of Las Vegas memories for Muhammad Ali''&quot;]. ''Las Vegas Sun''. Diaksés 12 Nopémber 2013.&lt;/ref&gt;

Patarungan lumangsung dina tanggal 2 Oktober 1980 di Landeuh Las Vegas, sarta Holmes sacara gampang nguntupan Ali nu rada leuleus purah pangobatan tiroid nu dilakonan ku manéhna pikeun ngurangan beurat awakna. Giachetti nyebutkeun patarungan éta téh “sadu...panggoréng-goréngna kagiatan olahraga nu kungsi ditungkulan ku kuring.” Aktor [[Sylvester Stallone]] harita aya di sagigireun ring sarta nyarita yén harita téh kawas lalajo jalma nu masih hirup kénéh keur diotopsi.&lt;ref name=&quot;Hauser 2004&quot;&gt;{{Harvnb|Hauser|2004}}&lt;/ref&gt; Dina ronde kasabelas, Angelo Dundee maréntahkeun wasit pikeun ngeureunkeun patarungan, sakali-kalina Ali nandangan kasoran kucara dieureunkeun. Tarung ngalawan Holmes disebut-sebut geus ngilu nyumbang kana sindrom Parkinson Ali.&lt;ref&gt;Hale, Mike (26 Oktober 2009). [https://www.nytimes.com/2009/10/27/arts/television/27muhammad.html &quot;''Boxing King Casts His Shadow, Even at Time of Defeat''&quot;]. ''The New York Times''. Diaksés 5 Maret 2012.&lt;/ref&gt; Sanajan loba paménta sangkan reureuh, Ali tanding sakali deui dina tanggal 11 Désémber 1981 di Nassau, [[Bahama]], ngalawanan [[Trevor Berbick]], sarta éléh angka dina sapuluh ronde.&lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1870&amp;dat=19810816&amp;id=9_EwAAAAIBAJ&amp;sjid=_uAFAAAAIBAJ&amp;pg=2603,113296&amp;hl=en &quot;''Ali to try again?''&quot;]. ''The Daytona Beach Sunday News-Journal''. Associated Press. 16 Agustus 1981. Diaksés tanggal 4 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=2199&amp;dat=19811212&amp;id=XKUyAAAAIBAJ&amp;sjid=gOcFAAAAIBAJ&amp;pg=3700,2405394&amp;hl=en &quot;''It's all over for Ali after loss''&quot;]. ''Lawrence Journal-World''. Associated Press. 12 Désémber 1981. Diaksés tanggal 4 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nack, William (December 21, 1981). [https://www.si.com/vault/1981/12/21/826243/not-with-a-bang-but-a-whisper-after-losing-to-trevor-berbick-a-subdued-muhammad-ali-softly-admitted-that-his-illustrious-career-had-come-to-an-end &quot;''Not with a bang but a whisper''&quot;]. ''Sports Illustrated''. Diaksés 4 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

Nepi ka tungtung karir tinjuna, Ali geus nampanan 200.000 teunggeulan.&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/news/books-and-arts/21730621-downfall-tragic-rebellious-hero-new-biography-muhammad-ali &quot;''A new biography of Muhammad Ali''&quot;]. ''The Economist''. 26 Oktober 2017.&lt;/ref&gt;

== Kahirupan pribadi ==

=== Rumah tangga sarta barudakna ===
'''Anak-anak Muhammad Ali'''

Jeung Belinda Boyd

* Maryum (lahir 1968)
* Jamilah (lahir 1970)
* Rasheda (lahir 1970)
* Muhammad, Jr. (lhir 1972)

Jeung Patricia Harvell

* Miya (lahir 1972)

Jeung Wanda Bolton

* Khaliah (lahir 1972)

Jeung Veronica Porché

* Hana (lahir 1976)
* Laila (lahir 1977)

Jeung Yolanda Williams

* Asaad  (adopsi 1986)


Ali kawin opat kali katambah kawin siri dua kali sarta boga tujuh anak awéwé jeung dua anak lalaki. Ali dikenalkeun ka pramusaji ''cocktail'' Sonji Roi ku Herbert Muhammad sarta tuluy nanyaan Sonji sabada apél kahiji. Maranéhna rarabi kira-kira sabulan ti harita dina tanggal 14 Agustus 1964.&lt;ref&gt;Micklos, John Jr. (2010). ''[https://books.google.com/books?id=wjeaQAmQ0FMC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA54#v=onepage&amp;f=false Muhammad Ali: &quot;I Am the Greatest&quot;]''. Berkeley Heights, NJ: Enslow Publishers. k.&amp;nbsp;54. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-7660-3381-8&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; Maranéhna paraséa alatan Sonji nolak pikeun nerapkeun pakéan jeung perilaku islamis sarta tuluy ngamasalahkeun pangajaran Elijah Muhammad. Numutkeun Ali, “Manéhna teu daék milampah naon nu kudu dipilampah. Manéhna maké lipensetip; indit ka bar; maké pakéan nu némbongkeun orat jeung teu matut.”&lt;ref&gt;Hauser, Thomas (2012). ''Muhammad Ali: His Life and Times''. Open Road Integrated Media. k.&amp;nbsp;252. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-1-4532-4119-6&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; Rumah tanggana teu ngabogaan anak sarta maranéhna cerai dina tanggal 10 Januari 1966. Pas méméh prosés ceréyna réngsé, Ali ngirim Sonji hiji tulisan: “Anjeun geus nukerkeun surga ku naraka.”&lt;ref&gt;Hauser, Thomas (2012). ''Muhammad Ali: His Life and Times''. Open Road Integrated Media. k.&amp;nbsp;288. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-1-4532-4119-6&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

Ali ngadahup ka Belinda Boyd dina tanggal 17 Agustus 1967. Lahir ti hiji kulawarga  Chicago sarta geus asup kana Nation of Islam, Belinda tuluy ngaganti ngaranna jadi Khalilah Ali, sanajan anggeur ari kulawarga jeung babaturan heubeulna mah masih ngageroan ku ngaran lilana. Maranéhna tuluy ngabogaan opat anak: pangarang jeung ''rapper'' Maryum&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=L7QDAAAAMBAJ&amp;pg=PA38 &quot;Muhammad Ali's Daughter, May May Ali, Writes Children's Book About His Boxing Career&quot;]. ''Jet''. Vol.&amp;nbsp;104 no.&amp;nbsp;24. 8 Désémber 2003. kk.&amp;nbsp;38–39. ISSN&amp;nbsp;0021-5996 &amp;#x2013; liwat Google Books.&lt;/ref&gt; “May May” (lahir 1968), kembar dua Jamillah jeung Rasheda (lahir 1970) jeung Muhammad Ali, Jr. (lahir 1972).

Ali cicing di Cherry Hill, [[New Jersey]], dina awal taun 1970-an.&lt;ref&gt;[http://espn.go.com/sportscentury/features/00014057.html &quot;''Ali's camp now a bed and breakfast''&quot;]. ESPN. Diaksés 29 Januari 2012.&lt;/ref&gt; Dina umur 32 taun dina taun 1974, Ali kawin siri ka Wanda Bolton nu umurna 16 taun (satuluyna ganti ngaran jadi Aaisha Ali) sarta jadi bapa tina budak awéwé lianna, Khalia (lahir 1974). Nalika masih kénéh rarabi jeung Belinda, Ali ngadahup ka Aaisha ku cara Islam nu teu meunang pangakuan hukum nu sah (mungguhing hukum Amérika). Numutkeun Khalia, Aaisha katut indungna nyicingan sasana latihan Dano Uncal bareng jeung Belinda katut barudakna.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[http://www.nydailynews.com/archives/gossip/ali-daughter-tosses-book-ring-article-1.906525 &quot;''ALI DAUGHTER TOSSES BOOK IN RING''&quot;]. ''New York Daily News''.18 Maret 2001.&lt;/ref&gt; Dina bulan Januari 1985 Aaisha nungtut Ali sacara hukum alatan teu mayar gono gini. Kasusna dibéréskeun ku kasatujuan Ali mayar nepi ka $200.000 waragad wali pikeun Khaliah.&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1986/01/28/Former-three-time-heavyweight-boxing-champion-Muhammad-Ali-agreed-Tuesday/9145507272400/ &quot;''Former three-time heavyweight boxing champion Muhammad Ali agreed Tuesday ...''&quot;] ''UPI''. 28 Januari 1986.&lt;/ref&gt; Dina taun 2011 Khaliah nyaritakeun yén dirina yakin yén bapana nempo dirina minangka &quot;hiji kasalahan&quot;.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ali ogé boga budak awéwé lianna, Miya (lahir taun 1972), tina kawin siri jeung Patricia Harvell.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150404103321/http://www.lifetimetv.co.uk/biography/biography-muhammed-ali &quot;Muhammed Ali ''Biography (sic)''&quot;]. Lifetime. 23 Méi 2006. Diarsipkeun tinu [http://www.lifetimetv.co.uk/biography/biography-muhammed-ali asli] 4 April 2015. Diaksés 1 Méi 2006.&lt;/ref&gt;

Dina usum panas taun 1977, rumah tangga nu kaduana lekasan sarta Ali kawin ka Veronica Porché. Jeung Veronica Ali ngabogaan dua budak awéwé, Hana jeung [[Laila Ali]]. Dina taun 1986, Ali ceréy jeung Porché.&lt;ref&gt;[http://ftw.usatoday.com/2014/10/muhammad-alis-ex-wife-reveals-details-about-their-secret-wedding &quot;''Muhammad Ali's ex-wife reveals details about their secret wedding''&quot;]. ''USA Today''. 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Muhammad_Ali_and_wife_Lonnie.jpg|jmpl|Muhammad jeung Lonnie Ali, 2001]]
Dina bulan Nopémber 1986, Ali rarabi ka Yolanda (“Lonie”) Williams. Maranéhna geus sosobatan ti taun 1964 di [[Lousiville]]. Babarengan maranéhna ngadopsi saurang budak lalaki, Asaad Amin nalika Asaad keur nincak umur lima taun.&lt;ref&gt;Allen, Nick (June 5, 2016), &quot;Could Muhammad Ali's $80m fortune become subject of bitter legal battle?&quot;, ''The Daily Telegraph''.&lt;/ref&gt;

Kiiursti Mensah-Ali cumarita yén manéhna téh anak awéwé biologis Ali jeung Barbara Mensah, nu cenah geus huhubungan 20 taun ka tukang,&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=LjsDAAAAMBAJ&amp;lpg=PA32&amp;ots=RrdTQGBInn&amp;pg=PA32#v=onepage&amp;q&amp;f=false &quot;''Muhammad Ali confesses illness put a stop to his 'girl chasing,' but his son is just starting''&quot;]. ''Jet''. Vol.&amp;nbsp;91 no.&amp;nbsp;10. 27 Januari, 1997. kk.&amp;nbsp;32–33. ISSN&amp;nbsp;0021-5996. Diaksés 14 Maret 2017 &amp;#x2013; liwat Google Books.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Miller, Davis (12 Séptémber 1993). [http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930912&amp;slug=1720560 &quot;''Still Larger Than Life – To Millions, Muhammad Ali Will Always Be The Champ''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220610105241/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19930912 |date=2022-06-10 }}. ''The Seattle Times''. Diaksés 5 Agustus 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Laufenberg, Norbert B. (2005). ''[https://books.google.com/books?id=mzTW9Nitee4C&amp;printsec=frontcover Entertainment Celebrities]''. Trafford Publishing. k.&amp;nbsp;9. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-1-4120-5335-8&lt;/bdi&gt;. Diaksés 5 Désémber 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bollinger, Rhett. [http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20090611&amp;content_id=5270622&amp;vkey=news_mlb&amp;fext=.jsp&amp;c_id=mlb &quot;''Angels draft boxing legend Ali's son''&quot;]. Major League Baseball. Diaksés 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt; bari némbongkeun photo sarta ngajalankeun tés katurunan dina taun 1988. Ceuk manéhna, Ali daék tanggung jawab sarta ngarawat dirina, tapi sagala rupa hubungan kapegatkeun nalika Ali kawin ka Lonnie. Kiiursti nyaritakeun yén dirina masih sok hubungan jeung budak-budak Ali nu lianna. Sabada maotna Ali, Kiiursti datang sarta meunang ijin pikeun ngilu béla sungkawa.&lt;ref&gt;Bucktin, Christopher (13 Séptémber 2014). [https://www.mirror.co.uk/news/world-news/muhammad-alis-secret-daughter-begs-4256662 &quot;''Muhammad Ali's secret daughter begs to see boxing legend one more time 'before he dies'''&quot;]. ''Daily Mirror''. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ofori-Mensah (5Juni 2016). [http://omgvoice.com/news/kiiursti-mensah-ali/ &quot;''6 Facts About Kiiursti Mensah Ali, Muhammed Ali's Ghanaian Daughter You Need To Know (sic)''&quot;]. omgvoice.com. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Foster, Peter; Allen, Nick (4 Juni 2016). [https://www.telegraph.co.uk/news/2016/06/04/muhammad-alis-tangled-love-life-leaves-troubled-legacy/ &quot;''Muhammad Ali's tangled love life leaves troubled legacy''&quot;.] ''The Daily Telegraph''. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

Taun 2010, Osmon Williams maju ka hareup ngaku-ngaku minangka budak biologis Ali.&lt;ref&gt;[http://www.express.co.uk/celebrity-news/157579/Ali-s-alleged-lovechild-talks-to-tabloids &quot;''Ali's alleged lovechild talks to tabloids''&quot;]. ''The Daily Express''. 11 Pébruari 2010. Diaksés 15 Oktober 2016.&lt;/ref&gt; Indungna Temica Williams (ogé katelah ku rebecca Holloway) kungsi ngagugat sacara hukum ka Ali di taun 1981 pikeun alesan serangan séksual, ngaku yén manéhna geus ngamimitian sapatemon jeung Ali ti saprak umur 12 taun kénéh, sarta anakna, Osmon (lahir taun 1977) dibapaan ku Ali.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1981/04/24/An-18-year-old-woman-has-filed-suit-seeking-3-million/3454356936400/ &quot;''An 18-year-old woman has filed suit seeking $3 million ...''&quot;] United Press International. 24 April 1981. Diaksés 27 Méi 2018.&lt;/ref&gt; Manéhna tuluy ngaku yén Ali sabenerna geus nyokong kana kahirupan dirina tur budakna sacara finansial, tapi dieureunan sabada opat bulan. Kasusna lumangsung nepi ka taun 1986 sarta antukna digugurkeun alatan tuntutanna kahalang ku pangwatesan waktu.&lt;ref&gt;[http://www.allcourtdata.com/law/case/williams-v-ali/cw3BaicI?page=1 &quot;''TEMICA WILLIAMS a/k/a Rebecca Jean Holloway, Plaintiff-Appellant, v. MUHAMMAD ALI, Defendant-Appellee''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019000108/http://www.allcourtdata.com/law/case/williams-v-ali/cw3BaicI?page=1 |date=2016-10-19 }}. All Court Data. Diaksés 15 Oktober 2016.&lt;/ref&gt; Ari ceuk Veronica mah, Ali ngaku boga hubungan jeung Williams, tapi teu percaya lamun Osmon téh anakna.&lt;ref&gt;Eig, Jonathan (2017). ''Ali: A Life''. London: Simon &amp; Schuster. k.&amp;nbsp;416. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-1471155932&lt;/bdi&gt;. OCLC&amp;nbsp;968294310.&lt;/ref&gt;

Ali tuluy cicing di [[Scottsdale]], [[Arizona]] bereng jeung Lonnie.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140813104029/http://www.upi.com/Sports_News/2013/02/04/Brother-Muhammad-Alis-health-failing/UPI-72601359961200/ &quot;''Brother: Muhammad Ali's health failing''&quot;]. United Press International. Diarsipkeun ti nu [http://www.upi.com/Sports_News/2013/02/04/Brother-Muhammad-Alis-health-failing/UPI-72601359961200/ asli]  13 Agustus 2014. Diaksés tanggal 4 Séptémber 2014.&lt;/ref&gt; Dina bulan Januari 2007 diwartakeun yén maranéhna rék ngajual imahna di [[Berrien Springs]], [[Michigan]] nu dibeuli di taun 1975&lt;ref&gt;Brewer, Dale (16 Séptémber 2018). [https://www.heraldpalladium.com/news/when-ali-was-king/article_b2f9f7b8-6988-57e1-a73f-78c2fdf67312.html &quot;''When Ali was King''&quot;]. ''The Herald-Palladium''. Diaksés 16 Séptémber 2018.&lt;/ref&gt; sarta geus mareuli deui hiji imah di kiduleun [[Jefferson County]], [[Kentucky]] saharga $1.875.000.&lt;ref&gt;Shafer, Sheldon S. (5 Januari 2007). [https://web.archive.org/web/20090325161651/http://www.greaterlouisville.com/content/community/FYI/pdf/files/ali%20will%20return%20home,%20buys%20louisville%20house.pdf &quot;''Ali coming home, buys house in Jefferson County''&quot;] (PDF). ''The Courier-Journal''. Diarsipkeun ti nu [http://www.greaterlouisville.com/content/community/FYI/pdf/files/ali%20will%20return%20home,%20buys%20louisville%20house.pdf asli] 25 Maret 2009. Diaksés 25 Januari 2007.&lt;/ref&gt; Kadua imah éta dijarualan sabada Ali maot sarta Lonnie cicing di imah sésana di Landeuh Paradise, Arizona. Lonnie pindah kana agama Islam tina agama Katolik dina pangujung umur dua puluhan.&lt;ref&gt;Patricia Sheridan (3 Désémber 2007) &quot;Patricia Sheridan's Sarapan Jeung ... Lonnie Ali&quot; (Dina bahasa Inggris). [https://web.archive.org/web/20120118060129/http://www.post-gazette.com/pg/07337/838655-129.stm Diarsipkeun] 18 Januari 2012. ''Pittsburgh Post-Gazette''. Diaksés 28 Juli 2009.&lt;/ref&gt;

Budak awéwé Ali, Laila, mangrupa saurang tukang tinju profésional ti taun 1999 nepi ka 2007,&lt;ref&gt;[http://www.womenboxing.com/lailaali.htm &quot;Laila Ali&quot;]. Womenboxing.com. Diaksés 29 Januari 2012.&lt;/ref&gt; sanajan saméméhna bapana teu panuju kana tinju awéwé. Di taun 1978, Ali nyarita “Awéwé teu dijieun pikeun kateunggeul dina pinareupna jeung beungeutna siga kitu... awakna teu dijieun pikeun kababuk beulah dieu [bari nunjuk dadana]. Kateunggeul dina pinareup....beurat... éta.&lt;ref&gt;[http://www.womenboxing.com/ali.htm &quot;''Boxing''- Muhammad Ali&quot;]. Womenboxing.com. 8 Juni 2001. Diaksés 29 Januari 2012.&lt;/ref&gt; Kilangbara kitu, Ali nungkulan sababaraha laga tanding anakna.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2005/06/12/sports/othersports/laila-ali-with-her-father-watching-stays-undefeated.html &quot;''Laila Ali, With Her Father Watching, Stays Undefeated''&quot;]. ''New York Times''. 12 Juni 2005, Diaksés 26 Méi 2018.&lt;/ref&gt;

Budak awéwé Ali nu lianna, Hana, kawin ka patarung kelas manengah [[Bellator]], [[Kevin Casey]].&lt;ref&gt;Cepeda, Elias (4 Juni 2016). [http://www.foxsports.com/ufc/story/kevin-casey-will-fight-at-ufc-199-despite-passing-of-legendary-father-in-law-muhammad-ali-060416 &quot;''Kevin Casey will fight at UFC 199 despite passing of father-in-law Muhammad Ali''&quot;]. Fox Sports. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

=== Agama jeung kayakinan ===

==== Gabung jeung Nation of Islam ====
Ali nyaritakeun yén manéhna mimiti ngadéngé ngeunaan ''Nation of Islam'' (Bangsa Islam) nalika keur tarung di turnamén Asbok Émas di Chicago taun 1959 sarta munggaran ngahadiran pasamoan Nation of Islam di taun 1961. Manéhna tuluy hadir dina unggal pasamoan, sanajan nyumputkeun ilibiungna ti balaréa. Taun 1962, Clay patepung jeung [[Malcolm X]] nu tuluy jadi panungtun spiritual jeung pulitikna.&lt;ref&gt;Mitchell, Kevin (4 Juni 2016). [https://www.theguardian.com/sport/2016/jun/04/muhammad-ali-key-chapters &quot;''From the Vietnam war to Islam – the key chapters in Ali's life''&quot;]. ''The Guardian''. Diaksés 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Wanci tarung kahiji ngalawan Liston, anggota Nation of Islam, kaasup Malcolm X katempo di rombongan Ali. Hal ieu nungtun kana carita dina ''The Miami Herald'' saméméh patarungan pisan, yén Clay geus ngagabung kana Nation of Islam nu ampir-ampiran ngabalukarkeun lagana dibatalkeun. Dina artikelna ngutip kekecapan Cassius Clay Senior yén anakna geus biluk kana Muslim Urang Hideung nalika umur 18 taun.&lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1144&amp;dat=19640207&amp;id=XF4bAAAAIBAJ&amp;sjid=-04EAAAAIBAJ&amp;pg=5091,2145696 &quot;''Muslim Charge Clams Up Clay''&quot;]. ''The Pittsburgh Press''. 7 Februari 1964.&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Elijah_Muhammad_and_Cassius_Clay_NYWTS.jpg|kiri|jmpl|Ali (katempo di tukang) dina hiji ceramah Elijah Muhammad di taun 1964.]]
Kanyataanna, Clay mimitina ditolak pikeun asup ka ''Nation of Islam'' (harita remen disebut ogé Muslim Hideung) ku alatan karir tinjuna. Sanajan kitu, sanggeus meunangkeun gelar juara ti Liston di taun 1964, Nation of Islam leuwih tumarima sarta satuju pikeun ngabéwarakeun kaanggotaanna.&lt;ref&gt;Mitchell, Kevin (4 Juni 2016). [https://www.theguardian.com/sport/2016/jun/04/muhammad-ali-key-chapters &quot;''From the Vietnam war to Islam – the key chapters in Ali's life''&quot;]. ''The Guardian''. Diaksés 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Teu lila ti harita, dina tanggal 6 Maret, Elijah Muhammad nyieun biantara di radio nu nyatakeun yén Clay bakal diganti ngaranna jadi Muhammad (jalma nu kapuji) Ali (pangluhurna).&lt;ref&gt;Schwartz, Larry. [https://www.espn.com/sportscentury/features/00014063.html &quot;''He is simply ... The Greatest''&quot;]. ESPN. Diaksés 4 Maret 2018.&lt;/ref&gt; Wanci-wanci harita, Ali pindah ka béh sisi kidul [[Chicago]] sarta pipindahan di sababaraha imah tapi teu kungsi jauh ti Masjid Maryam nu Nation of Islam atawa ti padumukan Elijah Muhammad. Manéhna cicing di Chicago salila kurang leuwih 12 taun.&lt;ref&gt;Steinberg, Neil (4 Juni 2016). [http://chicago.suntimes.com/sports/steinberg-for-a-time-ali-called-chicago-home &quot;''For a time, Ali called Chicago home''&quot;]. ''Chicago Sun-Times''. Diaksés 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt; 

Ngan sababaraha jurnalis (paling kawentar nyaéta Howard Cosell) narima kana ngaran anyar Ali harita. Ali tuluy ngabéwarakeun: “Cassius Clay mah ngaran budak beulian kuring,” bari nambahkeun &quot;Lain kuring nu milih, lain kuring nu hayang.&quot; Ngaranna heubeulna téh mangrupa ngaran saurang bulé tokoh émansipasi nu merjoangkeun hak-hak urang hideng.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/programmes/p014mvdx &quot;''History website, Muhammad Ali: &quot;Cassius Clay is my slave name&quot;''&quot;]. BBC. Diaksés 2 Juli 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.yale.edu/2016/06/09/muhammad-ali-originally-named-ardent-abolitionist-and-yale-alumnus-cassius-clay ''&quot;Muhammad Ali originally named for ardent abolitionist and Yale alumnus Cassius Clay''.&quot;] &lt;nowiki&gt;http://news.yale.edu/&lt;/nowiki&gt;. Susan Gonzalez. Tanggal 9 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

Teu sieun patojaiah jeung tatanan urang bulé, Ali nyatakeun, “Kuring urang Amérika. Kuring bagian nu ku aranjeun teu hayang diaku. Najan kitu, biasakeun. Hideung, percaya diri, songong; ngaran kuring, lain ngaran anjeun; agama kuring, lain agama anjeun; tujuan kuring, boga kuring; biasakeun.”&lt;ref&gt;[http://www.9news.com.au/world/2016/06/05/06/23/muhammad-ali-s-other-fight-for-civil-rights &quot;''&lt;nowiki/&gt;'I am America': Muhammad Ali's fight for civil rights''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605101019/http://www.9news.com.au/world/2016/06/05/06/23/muhammad-ali-s-other-fight-for-civil-rights |date=2016-06-05 }}. 9News, Australia. Agence France-Presse. 5 Juni 2016. Diaksés 4 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Sosobatan Ali jeung Malcolm X lekasan nalika Malcolm pisah ti Bangsa Islam dua minggu sabada Ali ngagabung, sedeng Ali tetap di Bangsa Islam.&lt;ref&gt;Handler, M. S. (9 Maret 1964). [https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9F07E6DA1230E033A2575AC0A9659C946591D6CF &quot;Malcolm X ''Splits with'' Muhammad&quot;]. ''The New York Times''. Diaksés 1 Agustus 2008.&lt;/ref&gt; Ali ka hareupna nyarita yén nonggongan Malcolm téh mangrupa hiji kasalahan nu paling dipikaduhung pisan dina hirupna.&lt;ref&gt;Ali, Muhammad; Ali, Hana Yasmeen (16 Nopémber 2004). ''[https://books.google.com/books?id=h6G-Cy5c0GgC The Soul of a Butterfly: Reflections on Life's Journey]''. Simon &amp; Schuster. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-7432-6286-6&lt;/bdi&gt;. Diaksés 4 Séptember 2016.&lt;/ref&gt;

Reureujeungan jeung Bangsa Islam, katut pamingpinna [[Elijah Muhammad]] katambah ku hiji guneman nu ngacap urang bulé minangka palaku pangbantéan ka urang Amérika Afrika ngajadikeun Ali bahan panyarékan saréréa. Bangsa Islam sacara umum geus ditempo ku urang bulé jeung urang Amérika Afrika minangka hiji separatis hideung “agama kangéwa” nu boga kacondongan kana kaheurasan. Ali boga kahariwang ngeunaan ngagunakeun pangaruhna pikeun ngedalkeun doktrin Bangsa Islam.&lt;ref&gt;Garcia, Courtney (6 Séptémber 2013). [http://thegrio.com/2013/09/06/trials-of-muhammad-ali-highlights-boxers-anti-war-opposition/ &quot;''&lt;nowiki/&gt;'Trials of Muhammad Ali' highlights boxer's anti-war opposition''&quot;]. theGrio. Diaksés 5 Nopémber 2015.&lt;/ref&gt; Dina hiji konferénsi préss, nekenkeun kana panolakanna kana Perang Viétnam, Ali nyatakeun, “Musuh kuring téh urang bulé, lain [[Viét Kong]] atawa urang Cina atawa urang Jepang.”&lt;ref&gt;Metz, Nina (31 Agustus 2013). [http://articles.chicagotribune.com/2013-08-31/entertainment/ct-ae-0901-fall-movie-profile-20130831_1_muhammad-ali-opposer-chicago-director &quot;''The trials of a Chicago director making Muhammad Ali doc''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160723020015/http://articles.chicagotribune.com/2013-08-31/entertainment/ct-ae-0901-fall-movie-profile-20130831_1_muhammad-ali-opposer-chicago-director |date=2016-07-23 }}. ''Chicago Tribune''. Diaksés 31 Juli 2016.&lt;/ref&gt; 

Tukang nulis Jerry Izenberg kungsi nyatetkeun yén, “Bangsa Islam geus jadi kulawarga Ali sarta Elijah Muhammad jadi bapana. Tapi aya hiji katojaiahan dina kanyataanna nyaéta nalika Bangsa Islam nggangap urang bulé minangka iblis, Ali malah ngabogaan batur urang bulé leuwih réa dibandingkeun karéréaan urang Amérika Afrika di Amérika mangsa harita, sarta tuluy lumangsung sapanjang karirna.&lt;ref name=&quot;Hauser 2004&quot;&gt;{{Harvnb|Hauser|2004}}&lt;/ref&gt;

==== Asup kana Islam Sunni/Sufi ====
Dina otobiographina taun 2004, Ali ngakukeun yén dirina pindah kana aliran Sunni Islam alatan Warith Deen Muhammad, nu nuluykeun kapamingpinan Bangsa Islam nalika bapana, Elijah Muhammad tilar dunya, sarta ngajak sakabéh pangilu Bangsa Islam pikeun jadi panganut Islam Sunni.&lt;ref&gt;Ali, Muhammad; Ali, Hana Yasmeen (2013). ''The Soul of a Butterfly''. Simon &amp; Schuster. k.&amp;nbsp;85.&lt;/ref&gt;

Ali [[naék haji]] ka [[Mekah]] di taun 1972, dirina kailhaman ku cara nu sarua jeung Malcolm X, patepung jeung jalma-jalma ti rupa-rupa warna nu baréda ti sakuliah dunia geus méré manéhna wawasan nu béda sarta kasadaran spiritual nu leuwih gedé.&lt;ref&gt;[http://www.emel.com/article?id=109&amp;a_id=1722&amp;c=32 &quot;''Muhammed Ali's Pilgrimage to Makkah (sic)''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914052923/http://www.emel.com/article?id=109&amp;a_id=1722&amp;c=32 |date=2016-09-14 }}. ''Emel''. No.&amp;nbsp;17. Pébruari 2006. Diaksés 4 Séptember 2016.&lt;/ref&gt; Di taun 1977 manéhna nyarita yén, sabada dirina reureuh dina tinju, manéhna bakal ngabdikeun sésa hirupna pikeun “persiapan nyanghareupan Gusti” ku cara nulungan nu lian, nyieun amal, ngahijikeun jalma-jalma sarta ngabantu kana perdaméyan.&lt;ref&gt;Bryan, Chloe (4 Juni 2016). [http://mashable.com/2016/06/04/muhammad-ali-retirement-video/ &quot;''Muhammad Ali had a thought-provoking response when asked about his retirement plans''&quot;]. ''Mashable''. Diaksés 4 Séptember 2016.&lt;/ref&gt; Manéhna naék haji deui dina taun 1988.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;Rajeev, K R (5 Juni 2016). [http://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Muhammad-Alis-visit-was-Kozhikodes-knockout-moment/articleshow/52597630.cms &quot;''Muhammad Ali's visit was Kozhikode's knockout moment''&quot;]. ''The Times of India''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

Sabada [[serangan 11 Séptémber]] taun 2001, Ali nyatakeun yén “Islam téh agama daméy” sarta “heunteu nitah kana térorisme atawa maéhan jelema”, katut ogé “ambek yén dunia nempo sakelompok panganut Islam nu ngakibatkeun kana kaancuran ieu, tapi maranéhna téh lain muslim saéstuna. Maranéh téh rasis fanatik nu ngaku-ngaku muslim.” Dina bulan Désémber 2015, manéhna nyatakeun yén “Muslim sajati apal yén kaheurasan nu biadab ti nu ngaraku jihadis Islam patojaiah jeung naon nu jadi dasar utama agama urang”, sarta “Urang salaku umat Islam kudu ngalawan ka sing saha waé nu ngagunakeun agama Islam pikeun kapentinganna pribadi,” sarta “pamingpin pulitik kudu ngagunakeun posisina pikeun mawa kana pamahaman ngeunaan agama Islam sarta ngajelaskeun yén para pamateni nu salah tungtunan ieu geus méngkolkeun pandangan jalma tina agama Islam nu sabenerna.”&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/news/2016/06/muhammad-ali-face-real-islam-160606040559103.html &quot;''Muhammad Ali: The face of 'real Islam''&lt;nowiki/&gt;'&quot;]. Al Jazeera. 6 Juni 2016. Diaksés 4 Séptember 2016.&lt;/ref&gt;

Dina kahirupan satuluyna, Ali kataji ku aliran [[Sufi]], nu ditémbongkeun dina otobiographina, ''Jiwa Kukupu''. Taun 2005-an, Ali asup kana aliran Islam Sufi.&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2016/04/28/sport/muhammad-ali-five-things-boxing/ &quot;''Muhammad Ali: Five things you never knew about the boxing legend''&quot;]. ''CNN''. 28 April 2016. Diaksés 18 Nopémber 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nationalreview.com/nrd/articles/431161/champ-and-mr-x &quot;''The Champ and Mr. X''&quot;]. ''National Review''. 29 Pébruari 2016. Diaksés 18 Nopémber 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thedailybeast.com/articles/2016/06/04/muhammad-ali-america-s-first-muslim-hero.html &quot;Muhammad Ali: ''America's First Muslim Hero''&quot;]. ''Daily Beast''. 4 Juni 2016. Diaksés 18 Nopémber 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/boxing/2016/03/02/family-faith-and-magic-tricks-my-40-year-friendship-with-muhamma/ &quot;''Family, faith and magic tricks: My 40-year friendship with'' Muhammad Ali&quot;]. ''The Telegraph''. 4 Maret 2016. Diaksés 13 Désémber 2016.&lt;/ref&gt; Numutkeun budak Ali, Hana Yasmeen Ali, nu ngilu ngarang Jiwa Kupu-Kupu jeung dirina, Ali kataji kana Sufi sabada maca buku [[Inayat Khan]] nu eusina ajaran Sufi.&lt;ref&gt;[http://www.onbeing.org/blog/omid-safi-muhammad-ali-unapologetically-black-unapologetically-muslim/8735 &quot;''Muhammad Ali: Unapologetically Black, Unapologetically Muslim''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220165249/http://www.onbeing.org/blog/omid-safi-muhammad-ali-unapologetically-black-unapologetically-muslim/8735 |date=2016-12-20 }}. ''On Being''. 9 Juni 2016. Diaksés 13 Désémber 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.beliefnet.com/faiths/islam/2005/02/muhammad-alis-new-spiritual-quest.aspx? &quot;''Muhammad Ali's New Spiritual Quest''&quot;]. ''Beliefnet''. Diaksés 13 Désémber 2016.&lt;/ref&gt;

Ali tuluy pindah tina ajaran Sufi Alamin Inayat Khan sabada sawatara ahli Sunni-Sufi tradisional ngeritik pagerakanna minangka patojaiah jeung ajaran sabenerna tina Islam Sunni. Muhammad Ali meunang tungtunan ti ahli-ahli Islam Sunni saperti Mufti Agung Syria almarhum Asy-Syéh Ahmad Kuftaro, Hisham Kabbani, Imam Zaid Shakir, Hamzah Yusuf jeung Timothy J. Gianotti nu aya sagédéngeun Ali nalika poé panungtunganna sarta mastikeun yén pamakaman Ali dumasar kana tata cara jeung ritual Islam.&lt;ref&gt;[https://uwaterloo.ca/studies-in-islam/people-profiles/timothy-gianotti-0 &quot;Timothy Gianotti – ''The Imam whose on Muhammad Ali's last days and funeral''&quot;]. ''On Being''. 9 Juni 2016. Diaksés 13 Désémber 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://uwaterloo.ca/studies-in-islam/news/prof-gianotti-plans-muhammad-alis-funeral-and-memorial &quot;Prof. Gianotti ''plans Muhammad Ali's funeral and memorial service''&quot;]. ''On Being''. 9 Juni 2016. Diaksés 13 Désémber 2016.&lt;/ref&gt;

=== Rencana réuni Beatles ===
Taun 1976, panemu Alan Amron jeung pangusaha Joel Sacher mimitraan jeung Ali pikeun ngapromosikeun Komite Internasional pikeun Réuni [[the Beatles]].&lt;ref&gt;COLUMBIA DAILY SPECTATOR [http://spectatorarchive.library.columbia.edu/cgi-bin/columbia?a=d&amp;d=cs19760617-01.2.11.3&amp; Komite Internasional pikeun Réuni The Beatles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181011193152/http://spectatorarchive.library.columbia.edu/cgi-bin/columbia?a=d&amp;d=cs19760617-01.2.11.3&amp; |date=2018-10-11 }} 17 Juni 1976. Diaksés 1 April 2018.&lt;/ref&gt; Maranéhna ménta sakabéh pamuja Beatles di sakuliah dunia pikeun nyumbang sadolar saurangna. Ceuk Ali, ideuna téh lain keur nyiar kauntungan, tapi keur ngadegkeun badan internasional pikeun barudak miskin. “Duit ieu keur nulungan jalma-jalma di sakuliah dunya”, cenah. Manéhna nambahkeun, “Kuring mikaresep kana wirahma. Kuring baheula sok diajar musik maranéhna.” Ali nyaritakeun réuni the Beatles “bakal ngabagjakeun réa jelema.”&lt;ref&gt;BEATLES AGAIN Stan Mieses Desert Sun Newspaper 25 Januari 1977. Diaksés 1 April  2018.&lt;/ref&gt; Para manten the Beatles teu kabita kana rencana éta, nembongkeun jawaban nu teu pati sumanget ka balaréa.&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/newspage/44571778/ Can 200 Million Fans Reunite the Beatles] ''The Daily Herald'' 28 Januari 1977. Diaksés 1 April 2018.&lt;/ref&gt; Réuni éta teu kungsi kajadian.

== Perang Viétnam jeung nolak asup wajib militer ==
Musuh kaula nyaéta urang bule, lain Viét Kong atawa urang Cina atawa urang Jepang. Manéh lawan kuring nalika kuring hayang bébas. Manéh lawan kuring nalika kuring hayang kaadilan. Manéh lawan kuring nalika kuring hayang kasataraan. Manéh malah moal ngabélaan kuring di Amérika alatan agama kuring – ayeuna anjeun hayang sangkan kuring miang ka mana sarta ngilu perang, tapi anjeun moal ngabélaan kuring di dieu, di imah?

– Ceramah Muhammad Ali nalika di pangbuangan ka sakumpulan mahasiswa kampus.&lt;ref&gt;Bercaw, Nancy; Ownby, Ted (eds.). ''The New Encyclopedia of Southern Culture: Volume 13: Gender''. k.&amp;nbsp;291&lt;/ref&gt; 

Ali kadaptarkeun dina kadinesan militer AS dina tepung taun ka-18-na sarta kaasupkeun dina kelas 1-A di taun 1962.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;Foley, Michael (2003), ''[https://web.archive.org/web/20151016105806/http://uncpress.unc.edu/browse/page/337 Confronting the War Machine: Draft Resistance during the Vietnam War]'', University of North Carolina Press, ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-8078-5436-5&lt;/bdi&gt;, diarsipkeun ti [http://uncpress.unc.edu/browse/page/337 nu asli] tanggal tanggal 16 Oktober 2015.&lt;/ref&gt; Di taun 1964, manéhna diklasifikasi ulang minangka kelas 1-Y (cocog pikeun ngabdi ngan wungkul dina kaayaan darurat nasional) sabada gagal dina tés kualifikasi Angkatan Darat AS lantaran kamampuan maca jeung nulisna sahandapeun standar,&lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?id=K7gzAAAAIBAJ&amp;sjid=PzIHAAAAIBAJ&amp;pg=6900,3388922 &quot;''Clay may be put into 1-A class today''&quot;]. ''Lodi News-Sentinel''. United Press International. 10 Pébruari 1967. k.&amp;nbsp;13.&lt;/ref&gt; alatan [[disléksia]] téa.&lt;ref name=&quot;Eig&quot; /&gt; (Manéhna kungsi nyarita, “Kuring pangpunjulna, lain pangpinterna!”).&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Neel, Eric. &quot;[http://espn.go.com/page2/s/neel/011221.html Kaca 2– Muhammad Ali ''from A to Z'']&quot;. ESPN. Diaksés 5 Nopémber 2013.&lt;/ref&gt; Dina awal taun 1966, angkatan perang nurunkeun standarna sarta Ali kaasupkeun deui kana kelas 1-A.&lt;ref name=&quot;greatath&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Klasifikasi ieu ngandung harti yén Ali harita bisa kapilih sarta kadaptarkeun kana Angkatan Perang AS wanci AS keur ngilu aub dina [[Perang Viétnam]], hiji perang nu ngajadikeun dirina patelak jeung tatanan urang-urang bulé.&lt;ref name=&quot;Roberts&quot;&gt;Roberts, Randy (1991). Winning is the Only Thing: Sports in America Since 1945. Johns Hopkins University Press. kk. 171–172.&lt;/ref&gt;

Nalika nyaho kana statusna ieu, Ali ngedalkeun yén dirina bakal nolak ngabdi dina katentaraan sarta ka balaréa terang-terangan ngakukeun dirina jalma nu sacara sadar ngarasa beurat.&lt;ref name=&quot;greatath&quot;/&gt; Ali nyatakeun: “Perang téh patojaiah jeung ajaran [[Qur’an]]. Kuring lain nyoba pikeun nyingkahan pangdaptaran. Urang teu sakuduna ngilu aub dina perang naon waé lintang nu diparéntahkeun ku Alloh atawa Nabi. Urang teu ngilu ilibiung dina perang urang Karisten atawa perang naon waé ti jalma-jalma nu teu airman.”&lt;ref&gt;Remnick, David (1998). ''[https://books.google.com/books?id=mErseIty9dwC King of the World: Muhammad Ali and the Rise of an American Hero]''. Random House. k.&amp;nbsp;287. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-375-50065-7&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; Manéhna nyatakeun ogé: “Kuring teu boga masalah jeung urang Viét Kong.” Ali ogé ngajéntrékeun: “Naha maranéhna ménta kuring sangkan maké saragam sarta miang sapuluh rébu mil jauhna pikeun muragkeun bom jeung pélor ka urang-urang Viétnam nu caroklat bari jeung naon nu disarebut négro ku maranéhna di Louisville diperlakukeun alabatan anjing sarta nolak kana hak-hak asasi manusa nu céték?”&lt;ref&gt;Haas, Jeffrey (1 Nopémber 2009). ''The Assassination of Fred Hampton: How the FBI and the Chicago Police Murdered a Black Panther''. Lawrence Hill Books. k.&amp;nbsp;27. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-1-55652-765-4&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; Ali ngalawan kana tatanan urang-urang bulé di taun 1966 ku cara nolak didaptarkeun kana militer AS ku alesan agama jeung kateupanujuanna kana ilibiungna AS dina Perang Viétnam.&lt;ref name=&quot;HauserThomas&quot;&gt;Hauser, Thomas. &quot;[http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/civil-rights-movement/essays/importance-muhammad-ali The Importance of Muhammad Ali]&quot;. Institut Gilder Lehrman.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roberts&quot;&gt;Roberts, Randy (1991). Winning is the Only Thing: Sports in America Since 1945. Johns Hopkins University Press. kk. 171–172.&lt;/ref&gt;

Dina tanggal 28 April 1967, Ali katempo di Houston ngahadiran jadwal pangdaptaranna ka Angkatan Perang AS, tapi nolak maju nalika dicalukan nepi ka tilu kalina. Saurang perwira ngingetan Ali yén manéhna geus ngalakukeun tindakan ngalanggar sarta bisa dihukum panjara nepi ka lima taunna tur denda $10.000. Sakali deui Ali teu nyumponan panggero sarta tuluy ditahan. Satuluyna poé harita kénéh Komisi Atlétik Nagara Bagian New York nahan ijin tinjuna jeung nyabut gelarna. Komisi tinju lianna tuluy narurutan. Ali teu bisa meunangkeun ijin pikeun tinju di unggal nagara bagian nepi ka tilu taunna.&lt;ref&gt;Reemstsma, Jean (1999). ''[https://books.google.com/books?id=Hc9tZ7IfUTEC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=more+than+a+champion+prime#v=onepage&amp;q=stronger&amp;f=false More Than a Champion: The Style of Muhammad Ali]''. New York: Vintage. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-375-70005-7&lt;/bdi&gt;. Diaksés 14 Maret 2012.&lt;/ref&gt;

Dina sidang pangadilan tanggal 20 Juni 1967, sabada ngan 21 menit sawala, juri nyatakeun Ali salah geus ngalakukeun tindakan kriminal naglanggar hukum Seleksi Pangabdian ku cara nolak asup wamil. Sabada naék banding kana kaputusan éta, kasusna ditempo ulang deui ku Pangadilan Tinggi AS di taun 1971.&lt;ref&gt;[https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/403/698 &quot;Cassius Marsellus CLAY, Jr. also known as Muhammad Ali, Petitioner, v. UNITED STATES&quot;]. ''LII / Legal Information Institute''.&lt;/ref&gt; 

Ali bébas kénéh salila tilu taun mangsa putusan banding jeung sidang pangadilan tinggi. Ku obahna opini publik ngalawan kana perang sarta lumangsungna Pagerakan Hak Sipil pikeun ngumpulkeun dukungan, Ali jadi tukang biantara nu kawentar di kampus-kampus jeung universitas-universitas di sakuliah negeri; hal nu kaitung langka lamun saméméhna dirina lain tukang tinju profésional mah. Di Universitas Howard contona, Ali nepikeun pidatona nu kasohor,  “Urang Hideung Pangpunjulna” di hareupeun 4.000 mahasiswa jeung kaum inteléktual, sabada manéhna diundang ku Prof. Nathan Hare mungguhing Komite Kakuatan Urang Hideung, hiji kelompok mahasiswa pamoha.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,919377-5,00.html &quot;&quot;The Greatest&quot; Is Gone&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120918011542/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,919377-5,00.html |date=2012-09-18 }}. ''Time''. February 27, 1978. k.&amp;nbsp;5. Diaksés 4 Agustus 2007.&lt;/ref&gt;

Dina tanggal 28 Juni 1971, Pangadilan Tinggi Amérika Sarikat dina kasus Clay lawan Amérika Sarikat ngabatalkeun dakwaan ka Ali ku putusan buleud 8-0 (Hakim Thurgood Marshall mundurkeun manéh alatan manéhna  jadi jaksa panungtut wanci Ali didakwa).&lt;ref&gt;[https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/403/698 &quot;Cassius Marsellus CLAY, Jr. also known as Muhammad Ali, Petitioner, v. UNITED STATES. | LII / Legal Information Institute&quot;]. Law.cornell.edu. Diaksés 5 Nopémber 2013.&lt;/ref&gt; Putusanna lain teu boga dasar, kaunggulan klaim Ali datang ku soranganna; malah, ti awal sidang, Pangadilan teu boga alesan pikeun nolak tuntutan dispénsasi kabeuratan sacara sadar Ali sarta nyimpulkeun yén putusan banding Ali bisa diandelkeun, ku kituna dakwaan ka Ali kudu dibatalkeun.&lt;ref&gt;[https://www.oyez.org/cases/1970-1979/1970/1970_783 &quot;Clay v. United States | The Oyez Project at IIT Chicago-Kent College of Law&quot;]. Oyez.org. Diaksés 5 Nopémber 2013.&lt;/ref&gt;

=== Dampak tina panolakan wajib militer Ali ===
Tuladan Ali ngailhaman mangpirang-pirang urang Amérika hideung tur nu séjénna. Kolumnis ''the New York Times'', William Rhoden nulis, “Kalakuan Ali geus ngarobah kana standar kuring ngeunaan naon nu ngawangun kaagungan saurang atlét. Ngabogaan luncatan maut jeung kamampuan pikeun eureun ngadadak geus teu cukup deui. Naon nu ku anjeun dipilampah pikeun ngabébaskeun bangsa anjeun? Naon nu ku anjeun dipilampah pikeun ngabantu nagara anjeun pikeun nanjeurkeun komitmen prinsip-prinsip ti para pangadeg nagri?”&lt;ref name=&quot;nytimes1&quot;/&gt;

Nginget-nginget kana pusisi anti perang Ali, [[Kareem Abdul Jabbar]] nyarita: “Kuring inget guru-guru di sakola luhur teu mikaresep ka Ali lantaran manéhna sakitu anti kamapanan sarta mangrupa jalma nu teu mikahormat jeung teu paduli ka pihak nu nyepeng kawenangan. Faktana, manéhna téh saurang jalma hideung sarta ngabogaan bakat nu sakitu réana… ngakibatkeun sababaraha jalma mikir yén manéhna téh jalma nu ngabahayakeun. Tapi ku alesan éta kuring jadi mikaresep dirina.”&lt;ref&gt;[http://digital.wustl.edu/e/eii/eiiweb/abd5427.5952.001kareemabdul-jabbar.html &quot;''Interview with Kareem Abdul-Jabbar''&quot;]. Digital.wustl.edu. 3 Maret 1989. Diaksés 5 Nopémber 2013.&lt;/ref&gt;

Tokoh-tokoh hak-hak sipil yakin yén Ali geus méré tanaga pikeun pagerakan kabébasan sacara kasaluruhan. Al Sharpton nyaritakeun wawanén Ali dina wanci masih kénéh gedé dukungan kana Perang Viétnam. “Pikeun juara dunia kelas beurat, nu geus meunangkeun tingkat selebritas olahraga pangluhurna, narohkeun sagalana–duit, pangaruh– keur dikorbankeun pikeun hiji alesan, nu geus méré legitimasi nu saéstuna pikeun pagerakan...Manéhna apal yén bakal dibui, tapi anggeur kénéh milampah hal éta. Nu kitu téh mangrupa tingkatan nu lianna tina kapamingpinan jeung pangorbanan.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-36450806 &quot;''Muhammad Ali: The man who changed his sport and his country''&quot;]. BBC. 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

Ali dileler ku [[Pangajén Martin Luther King]] taunan dina taun 1970 ku pamingpin hak-hak sipil, Ralph Abernathy, nu nyebut dirina “saurang toladan hirup tina kakuatan jiwa, Parade Washington (ed. wangun protés taun 1963) dina wangun dua peureup.” Coretta Scott King nambahkeun yén Ali téh minangka “hiji juara dina kaadilan, kadaméyan jeung kasahijian.”&lt;ref&gt;Ezra, Michael (2009). [https://books.google.com/books?id=Gh3rtDyeSAIC&amp;pg=PA82 &quot;''Muhammad Ali's Main Bout: African American Economic Power and the World Heavyweight Title''&quot;]. ''Muhammad Ali: The Making of an Icon''. Temple University Press. k.&amp;nbsp;82. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;9781592136612&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

Nyaritakeun karugian Ali ku nolakna asup wajib militer, palatih Angelo Dundee nyarita, “Hiji hal nu jadi pangbeuratna nyaéta: Taun-taun punjulna geus dirampog, taun-taun kajayaanna.”&lt;ref&gt;[http://espn.go.com/boxing/story/_/id/7470417/muhammad-ali-was-continues-greatest &quot;''Dundee: Ali was, still is 'The Greatest'''&quot;]. ESPN. 17 Januari 2012. Diaksés 5 Nopémber 2013.&lt;/ref&gt;

Bob Arum harita teu ngadukung Ali. Kadieunakeun, Arum nyatakeun yén “nalika kuring nempo ka tukang dina kahirupanna, kuring ngarasa reueus bisa ngakukeun sobat sarta babarengan dina waktu nu réa, beurat pikeun kuring mun kudu nyaritakeun kadigjayaan tinjuna sabab jalma-jalma harita ngalemahkeun pangaruh dirina pikeun dunia,” sarta “Manéhna geus milampah naon nu dianggap bener ku manéhna. Kanyataanna manéhna mémang bener sarta kuring nu salah.”&lt;ref&gt;Whitcomb, Dan [https://www.reuters.com/article/us-people-ali-arum/former-ali-promoter-bob-arum-recalls-boxers-impact-on-society-idUSKCN0YR01R?mod=related&amp;channelName= &quot;''Former Ali promoter Bob Arum recalls boxer's impact on society''&quot;], Reuters, 5 Juni 2016. Diaksés 15 Séptémber 2018.&lt;/ref&gt;

Panolakan Ali kana wamil dicaritakeun deui dina pilem dokuménter taun 2013, ''Pangadilan Muhammad Ali''.&lt;ref&gt;Rapold, Nicolas (22 Agustus 2013). [https://www.nytimes.com/2013/08/23/movies/trials-of-muhammad-ali-traces-alis-battle-over-vietnam.html &quot;''One of His Biggest Fights Was Outside of the Ring''&quot;]. ''The New York Times''. Diaksés 29 Agustus 2016.&lt;/ref&gt;

=== NSA jeung FBI nyérangkeun komunikasi Ali ===
Dina hiji operasi rahasiah nu disebut “Minaret”, ''the National Security Agency'' ([[NSA]]) / Agénsi Kaamanan Nasional, nyadap guneman urang-urang Amérika nu aronjoy, kaasup Ali, Sénator Frank Church jeung Howard Baker, Dr. Martin Luther King Jr., jurnalis AS nu kaceluk, sarta jalma-jalma séjénna nu maido kana perang AS di Viétnam.&lt;ref&gt;Zirin, Dave (4 Juni 2016). [https://www.jacobinmag.com/2016/06/the-hidden-history-of-muhammad-ali/ &quot;''The Hidden History of Muhammad Ali''&quot;]. ''Jacobin''. Diaksés 17 April 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;Pilkington, Ed (26 Séptémber 2013). [https://www.theguardian.com/world/2013/sep/26/nsa-surveillance-anti-vietnam-muhammad-ali-mlk &quot;''Declassified NSA files show agency spied on Muhammad Ali and MLK''&quot;]. ''The Guardian''. Diaksés 16 April 2017.&lt;/ref&gt; Hiji panyawangan ulang ku NSA ngeunaan program Minaret nyimpulkeun saéstuna hal éta téh mangrupa “goréng lampah lamun teu bisa disebut ngalanggar hukum mah.”&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Dina taun 1971, [[Tarung Abad Ieu]]-na ngalawan Frazier geus méré bahan pikeun sakumpulan aktipis, Komisi Warga pikeun Maluruh [[FBI]], keur ngabolékérkeun palanggaran di kantor FBI di [[Pennsylvania]], ku medarkeun operasi COINTELPRO nu kaasup di jerona lampah paniténan illegal ka para aktipis nu kabaud dina pagerakan hak-hak rahayat jeung anti perang. Salah saurang target COINTELPRO nyaéta Ali, nu mana FBI meunangkeun aksés kana catetan kahirupanna ti saprak di SD kénéh; salah sahiji catetanna nyebutkeun yén Ali mikacinta seni wanci keur leutikna.&lt;ref&gt;Medsger, Betty (6 Juni 2016). [https://theintercept.com/2016/06/06/in-1971-muhammad-ali-helped-undermine-the-fbis-illegal-spying-on-americans/ &quot;''In 1971, Muhammad Ali Helped Undermine the FBI's Illegal Spying on Americans''&quot;]. ''The Intercept''. Diaksés 17 April 2017.&lt;/ref&gt;

== Karir di dunia hiburan ==

=== Dunia peran ===
Ali nyieun peran kaméo dina pilem taun 1962, ''Requiem for a Heavyweight'', ogé wanci pangbuanganna tina tinju, manéhna jadi béntang dina pilem musikal pondok Broadway taun 1969, ''Buck White''. Manéhna ogé minton dina pilem dokuménter ''Black Rodeo'' (1972) nunggang boh kuda boh banténg.

Otobiographina, ''The Greatest: My Own Story'' (''Pangpunjulna: Dongéng Sorangan''), ditulis ku Richard Durham, medal di taun 1975.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Ali, Muhammad; Durham, Richard (Oktober 1975). ''[https://books.google.com/books?id=EkfhAAAAMAAJ The Greatest: My Own Story]''. New York: Random House. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-394-46268-4&lt;/bdi&gt;. OCLC&amp;nbsp;1622063.&lt;/ref&gt; Dina taun 1977, buku éta dijieun pilemna make judul ''The Greatest'', di mana Ali maén minangka dirina sarta Ernest Borgnine merankeun Angelo Dundee. 

Pilem ''Freedom Road'', nu dijieun taun 1978, mintonkeun Ali dina peran langka minangka Gideon Jackson, manten budak beulian jeung soldadu Sarikat (Perang Sodara Amérika) di taun 1870-an di Virginia, nu kapilih jadi Sénat AS sarta patelak jeung manten budak beulian lianna nu jadi patani maro bareng jeung urang bulé, pikeun mertahankeun lemahna nu geus ditempatan salila hirupna.

=== Kekecapan nu puitis jeung musik ''rap'' ===
Ali remen cumarita ngawirahma jeung puitis, boh keur sakacampleng nalika tinju atawa keur puisi pulitik di saluareun tinju. Manéhna maénkeun hiji peran dina ngawangun tradisi puisi urang hideung, mangnarataskeun jalan keur ''The Last Poets'' di taun 1968, Gil Scott-Heron di 1970 sarta medalna musik ''rap'' di taun 70-an.&lt;ref name=&quot;nytimes2&quot;&gt;{{Cite news|last=Gates|first=Henry Louis Jr.|url=https://www.nytimes.com/2016/06/09/opinion/muhammad-ali-the-political-poet.html|title=Muhammad Ali, the Political Poet|work=[[The New York Times]]|date=June 9, 2016|access-date=September 4, 2016}}&lt;/ref&gt; Numutkeun ''[[The Guardian]]'', “sababaraha jalma boga pamadegan yén Ali téh minangka ''[[rapper]]'' munggaran.”&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/musicblog/2016/jun/06/muhammad-ali-influence-rap-golden-age &quot;''Muhammad Ali's influence ran deep through rap's golden age''&quot;]. ''The Guardian''. 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

Taun 1963, Ali medalkeun albeum wirahma kecap carita ti Rékaman Columbia nu judulna, ''I Am the Greatest'' sarta di taun 1964 Ali ngarékam vérsi ''cover'' tina kawih ''rhytm and blues'' “''Stand by Me''.”&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=rTlN6pU01K0 &quot;Song ''Stand By Me'', ''recorded in 1964 by Muhammad Ali, then known as Cassius Clay''&quot;]. YouTube. 13 Désémber 2008. Diaksés 20 Pébruari 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.secondhandsongs.com/performance/80810 &quot;''Different versions of 'Stand By Me'''&quot;]. Secondhandsongs.com. Diaksés 20 Pébruari 2013.&lt;/ref&gt; ''I Am the Greatest'' kajual 500.000 kopi sarta geus dianggap minangka conto awal tina [[musik rap]] jeung panglulugu tina [[hip hop]].&lt;ref&gt;Tinsley, Justin (8 Juni 2016). [https://theundefeated.com/features/muhammad-ali-i-am-the-greatest-album/ &quot;''The Grammy-nominated'' Cassius Clay&quot;]. ''The Undefeated''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.rollingstone.com/music/news/muhammad-ali-worlds-greatest-boxer-was-also-hip-hop-pioneer-20160604 &quot;Muhammad Ali: ''Famed Pugilist Was Also Hip-Hop Pioneer''&quot;]. ''Rolling Stone''. 4 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Hasil ngahontal paringkat ka-61 dina tangga lagu sarta dinominasikeun pikeun ''[[Grammy Award]]''. Ali tuluy meunangkeun deui nominasi Grammy nu kadua kalina pikeun “Rékaman Lagu Budak Pangpunjulna”, ku rékaman cacaritaan nu pikaresepeun taun 1976, ''The Adventure of Ali and His Gang vs. Mr. Tooh Decay.''&lt;ref name=&quot;rollingstone2&quot; /&gt;

Ali mangrupa tokoh dina dunia musik [[hip hop]]. Minangka “jalma nu murwakanti”, manéhna kaceluk ku “ngalagena”, “songong”, “kecap-kecap runtah komikal”&lt;ref name=&quot;rollingstone1&quot;/&gt; jeung “teu reureuh ngaluarkeun kekecapan nu bisa dikutip.” Numutkeun majalah ''Rolling Stones'', “kamampuan sakarepna” sarta “wirahma, alur jeung gedé omong” bakal “dina hiji mangsa jadi tipikal MC sakola heubeul” contona [[Run-D.M.C.]] jeng [[LL Cool J.]] sarta “égona nu kaleuleuwihi ngalangkang di [[Kanye West]], sedeng kasadaran Afroséntrisna jeung katerusteranganna nunjuk kana panyanyi-panyanyi puitis modern saperti [[Rakim]], [[Nas]], [[Jay-Z]] jeung [[Kendrick Lamar]].”&lt;ref name=&quot;rollingstone2&quot; /&gt; “Kuring gulat jeung buaya, kuring ocon jeung lauk paus, kuring ngaborgol kilat jeung manjarakeun guludug. Manéh nyaho kuring téh jahat. Karak minggu Kamari kuring maéhan karang, natuan batu, ngirim bata ka rumah sakit. Kuring sakitu curalingna, nepi ka obat gé dijieun garering.”&lt;ref&gt;[https://www.goodreads.com/quotes/440864-i-ve-wrestled-with-alligators-i-ve-tussled-with-a-whale-i &quot;''A quote by Muhammad Ali''&quot;]. ''www.goodreads.com''.Diaksés 19 April 2019.&lt;/ref&gt; “Ngalayang siga kukupu, nyeureud alabatan nyiruan. Leungeunna bisa neunggeul naon nu ku panonna teu katempo. Kadang kuring katempo, kadang hanteu. George nyangka manéhna bakal mampuh, tapi kuring nyaho yén manéhna moal.”&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/story/sports/boxing/2016/06/03/muhammad-ali-best-quotes-boxing/85370850/ &quot;''30 of Muhammad Ali's best quotes''&quot;]. ''USA TODAY''. Diaksés 19 April 2019.&lt;/ref&gt; Ali nyarita kawas nu can kungsi diomongkeun ku nu séjén saméméhna. Sakitu pinuh ku kayakinan dina naon anu ku dirina disebut: lancar, lemes, kréatif jeung nyingsieunan. Manéhna tukang tinju sarta saurang aktifis, tapi ogé boga peran dina mangaruhan naon nu kiwari disebut minangka budaya lokal, hip-hop. Di taun 2006, pilem dokuménter ''Ali Rap'' dipedalkeun ku [[ESPN]]. [[Chuck D]], saurang ''rapper'' pikeun band [[Public Enemy]] minangka pamawa acarana.&lt;ref&gt;Berry, Ben (9 Juni 2016). [http://thesource.com/2016/06/09/the-10-best-muhammad-ali-references-in-hip-hop/ &quot;''The 10 Best Muhammad Ali References In Hip Hop''&quot;]. ''The Source''. Diaksés 19 April 2019.&lt;/ref&gt; ''Rapper'' lianna nu biantara dina pilem dokuménter éta kaasup [[Doug E Fresh]], [[Ludacris]] jeung Rakim nu kabéhanna ngaatasnamakeun Ali.

Ali kasebut-sebut minangka inspirasi ku para ''rapper'' saperti [[LL Cool J]],&lt;ref name=&quot;rollingstone1&quot;/&gt; [[Chuck D]] ti [[Public Enemy]],&lt;ref&gt;[https://theundefeated.com/features/muhammad-ali-the-original-rapper/ &quot;Muhammad Ali: ''The original rapper – Legendary emcee Chuck D of Public Enemy talks Ali's impact on hip-hop''&quot;]. ''The Undefeated''. 9 Juni 2016. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt; [[Jay-Z]], [[Eminem]], Sean Combs, Slick Rick, Nas jeung MC Lyte. Ali karujuk dina sajumlah lagu hip hop, kaasup di antarana, lagu Migos “Fight Night”, The Game “Jesus Pierce”, Nas “The Message”, [[The Sugarhill Gang]] “Rapper’s Delight”, theFugees “Ready or Not”, EPMD “You’re a Customer” jeung [[Will Smith]] “Getting Jiggy with It”.&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/news/jay-z-eminem-and-more-hip-hop-luminaries-remember-muhammad-ali/ &quot;Jay Z, Eminem ''and more hip-hop luminaries remember'' Muhammad Ali&quot;]. CBS News. 9 Juni 2016. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

=== Pintonan télévisi ===
Patarungan Muhammad Ali kaasup kana sawatara siaran télévisi nu panglobana dilalajoanan di dunia, nyatetkeun rékor pamiarsa tivi panglobana. Patarunganna nu pangréana ditongton nyatetkeun kira-kira 1-2 juta pamiarsa di sakuliah dunya antara taun 1974 jeung 1980 sarta mangrupa siaran télévisi pangréana ditongton mangsa harita.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Di saluareun tinju, Ali nyieun ogé réa pintonan lianna. Tabel di handap ieu ngabéréndélkeun gambaran pamiarsa tina pintonan di saluareun tinju.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%&quot;
|+
!Tanggal
!Siaran
!Wilayah
!Panongton
!Sumber
|-
|17 Oktober 1971
|''Parkinson'' (seri1, episode 14)
|Karajaan Inggris
|12.000.000
|&lt;ref name=&quot;parkinson&quot;&gt;{{Cite news|title=Michael Parkinson:'I loved Ali ... but he was a hypocrite'|work=Mail Online|date=November 26, 2016|quote=They met four times in the studio between 1971 and 1981 ... Parky the cool inquisitor, whose Saturday-night chat show was a national institution attracting 10 million viewers, and Ali, the funny, eloquent fighter who added another two million to the audience when he appeared.}}&lt;/ref&gt;
|-
|25 Januari 1974
|''Parkinson'' (seri 3, episode 18)
|Karajaan Inggris
|12.000.000
|
|-
|7 Désémber 1974
|''Parkinson''
|Karajaan Inggris
|12.000.000
|
|-
|28 Maret 1977
| Academy Awards ka-49
|Amérika Sarikat
|39.719.000
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/reference/academy-awards-show-ratings/|title=Academy Awards Show Ratings|website=[[TV By The Numbers]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161008211435/http://tvbythenumbers.zap2it.com/reference/academy-awards-show-ratings/ |date=2016-10-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
|25 Désémber 1978
|''This Is Your Life'' (&quot;Muhammad Ali&quot;)
|Amérika Sarikat
|60.000.000
|&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hauser|first=Thomas|title=Muhammad Ali: His Life and Times|date=2012|publisher=[[Anova Books]]|isbn=9781907554902|page=431|url=https://books.google.com/books?id=7K6-AgAAQBAJ&amp;pg=PT431}}&lt;/ref&gt;
|-
|24 Okrovwe 1979
|''Diff'rent Strokes'' (&quot;Arnold's Hero&quot;)
|Amérika Sarikat
|41.000.000
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sitcomsonline.com/diffrentstrokesseason2dvdreview.html|title=Diff'rent Strokes - The Complete Second Season DVD Review|website=Sitcoms Online|accessdate=September 1, 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|17 Januari 1981
|''Parkinson'' (seri 10, episode 32)
|Karajaan Inggris
|12,000,000
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |9 Juli 1996
| rowspan=&quot;2&quot; |Atlanta 1996 Summer Olympics opening ceremony
|Sakuliah dunya
|3.500.000.000
|&lt;ref name=&quot;Hajeski&quot;&gt;{{Cite book|last=Hajeski|first=Nancy J.|title=Ali: The Official Portrait of &quot;The Greatest&quot; of All Time|date=2013|publisher=Simon and Schuster|isbn=9781607109839|page=293|url=https://books.google.com/books?id=6ClZDwAAQBAJ&amp;pg=PA293}}&lt;/ref&gt;
|-
|Amérika Sarikat
|209.000.000
|&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Toff|first=Benjamin|title=Olympics Ratings Set Record|url=https://www.nytimes.com/2008/08/26/arts/26arts-OLYMPICSRATI_BRF.html|work=[[The New York Times]]|date=August 25, 2008}}&lt;/ref&gt;
|-
|4 Januari 2007
|''Michael Parkinson's Greatest Entertainers''
|Karajaan Inggris
|3.630.000
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-top-30/|title=Weekly top 30 programmes|publisher=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|accessdate=September 1, 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|9 Juni 2016
|Upacara paturay tineung Muhammad Ali
|Sakuliah dunya
|1.000.000.000
|&lt;ref name=&quot;alicenter&quot;&gt;{{Cite web|url=https://alicenter.org/wp-content/uploads/2017/01/2016-Annual-Report-FINAL_spreads.pdf|title=ANNUAL REPORT 2016|publisher=[[Muhammad Ali Center]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203175252/https://alicenter.org/wp-content/uploads/2017/01/2016-Annual-Report-FINAL_spreads.pdf |date=2020-12-03 }}&lt;/ref&gt;
|-
!
!Total PAnongton
!Sakuliah dunya
!4.692.349.000
!
|}

== Taun-Taun satuluyna ==
Di taun 1984, Ali didiagnosis kakeunaan ku sindrom Parkinson, hiji panyakit nu kadang-kadang  dihasilkeun tina trauma dina sirah alatan kaheurasan aktifitas pisik saperti tinju.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1984/09/22/sports/sports-people-ali-leaves-hospital-vowing-take-better-care-himself-get-more-sleep.html &quot;''Ali Leaves Hospital Vowing to take better care of himself and get more sleep''&quot;]. ''The New York Times''. 22 Séptémber 1984. Diaksés 9 Maret 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Friedman, J. H. (1989). &quot;''Progressive parkinsonism in boxers''&quot;. ''Southern Medical Journal''. '''82''' (5): 543–546. doi:10.1097/00007611-198905000-00002. PMID&amp;nbsp;2655100.&lt;/ref&gt; Harita Ali masih bisa kénéh aktif, masih bisa jadi wasit tamu dina [[WrestleMania I]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110605013012/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wm1/celebrities/ &quot;WrestleMania I: ''Celebrities''&quot;]. Wwe.com. 31 Maret 1985. Diarsipkeun tinu [http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wm1/celebrities/ asli] tanggal 5 Juni 2011. Diaksés 29 Januari 2012. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McAvennie, Mike (17 Januari 2007). [http://www.wwe.com/inside/news/archive/alibday &quot;''Happy Birthday to 'The Greatest''&lt;nowiki/&gt;'&quot;]. WWE.com. Diaksés 16 Pébruari 2009.&lt;/ref&gt;
Ali kawéntar minangka saurang humanitarian&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://news.sky.com/story/muhammad-ali-handed-humanitarian-honour-10470033 &quot;''Muhammad Ali Handed Humanitarian Honour''&quot;]. ''Sky News''. 14 Séptémber 2012.&lt;/ref&gt; jeung dermawan.&lt;ref&gt;[https://www.theodysseyonline.com/tribute-muhammad-ali-athlete-philanthropist-legend &quot;''A Tribute To Muhammad Ali: The Athlete, Philanthropist And Legend''&quot;]. ''Odyssey''. 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.biography.com/people/muhammad-ali-9181165 &quot;Muhammad Ali&quot;]. ''Biography.com''. 18 Januari 2018.&lt;/ref&gt; Manéhna suhud kana ngajalankeun tugas agama Islamna ku [[sodakoh]] jeung amal hadé, nyumbangkan jutaan ka organisasi amal jeung jalma-jalma nu teu mampu ti unggal kasang tukang agama. Diperkirakeun Ali geus nulungan leuwih ti 22 juta jalma nu kalaparan di sakuliah dunya.&lt;ref&gt;Christopher, Paul J.; Smith, Alicia Marie (2006). ''[https://books.google.com/books?id=81mybCXNstAC&amp;pg=PA20 Greatest Sports Heroes of All Times: North American Edition]''. Encouragement Press, LLC. k.&amp;nbsp;20. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;9781933766096&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

Ali datang ka Afrika dimimitian di taun 1964, nalika manéhna nganjang ka [[Ghana]].&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-36469288 &quot;''In pictures: Muhammad Ali's love affair with Africa''&quot;]. ''BBC News''. 9 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Taun 1974, Ali ngadatangan kémp pangungsi [[Palestina]] di [[Libanon Kidul]], di mana Ali nyatakeun “ngadukung kana perjuangan Palestina pikeun ngabébaskeun lemah caina.”&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;Zirin, Dave (8 Juni 2016). [http://www.thenation.com/article/andrew-cuomo-would-have-blacklisted-muhammad-ali/ &quot;''Andrew Cuomo Would Have Blacklisted Muhammad Ali''&quot;]. ''The Nation''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt; Taun 1978, sabada éléh ku Spinks jeung saméméh males meunang dina tanding ulang, Ali ngadatangan [[Bangladesh]] jeung narima kawarganagaraan kahormatan di dinya.&lt;ref&gt;Rahman, Mizan (6 Juni 2016). [http://www.gulf-times.com/story/497055/Muhammad-Ali-s-forgotten-land-in-Bangladesh &quot;''Muhammad Ali's forgotten land in Bangladesh''&quot;]. ''Gulf Times''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt; Dina taun nu sarua, Ali ilibiung dina Leumpang Pangjauhna (''The Longest Walk''), hiji pawéy protés di Amérika Sarikat dina raraga ngadukung kana hak-hak urang pribumi Amérika, babarengan jeung panyanyi [[Stevie Wonder]] sarta aktor [[Marlon Brando]].&lt;ref&gt;Schilling, Vincent (4 Juni 2016). [https://web.archive.org/web/20160821134332/http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2016/06/04/greatest-muhammad-ali-walks-164692 &quot;''&lt;nowiki/&gt;'The Greatest' Muhammad Ali Walks On''&quot;]. Indian Country Today Media Network. Diarsipkeun tinu [http://indiancountrytodaymedianetwork.com/2016/06/04/greatest-muhammad-ali-walks-164692 asli] tanggal 21 Agustus 2016, Diaksés tanggal 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

Taun 1980, Ali direkrut ku Présidén [[Jimmy Carter]] kana hiji misi diplomatik ka Afrika dina raraga ngolo sajumlah pamaréntahan Afrika pikeun biluk kana ngaboykot [[Olimpiade Moskow]] nu dipingpin ku AS (minangka wawales kana [[serangan Soviét ka Afghanistan]]). Numutkeun nu nulis biographi Ali, Thomas Hauser, “dina alusna, éta téh konsép nu salah; dina goréngna, hiji bencana diplomatik.” Pamaréntahan [[Tanzania]] ngarasa kahina ku ketak Charter nu geus ngirimkeun saurang atlét pikeun hiji masalah pulitik nu seurieus. Salah saurang pajabatna nyindiran naha bakal pamaréntah AS ngirimkeun [[Chris Evert]] pikeun badami jeung London. Pamustunganna, Ali ngan ditarima ku menteri pamuda jeung budaya ti batan ku Présidén Julius Nyerere. Ali teu bisa ngajelaskeun naha nagara-nagara Afrika kudu ngiluan kana boykot AS padahal AS teu ngilu ngarojong kana boykot Afrika dina [[Olimpiade taun 1976]] (dina raraga protés kana pulitik [[Apartheid]] di [[Afirka Kidul]]), ogé Ali teu nyadar yén Uni Soviét geus ngarojong kana pagerakan révolusi populer di Afrika. Ali nyerah, “Maranéhna teu ngabéjaan kuring ngeunaan hal éta di Amérika”, sarta kuciwa alatan Charter geus ngirimkeun dirina “ka sabudeureun dunya bari mawa dominasi kawijakan AS.”&lt;ref&gt;Hauser 2004, k. 397&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.politico.com/magazine/story/2016/06/muhammad-ali-diplomat-213941 &quot;''Muhammad Ali’s Strange, Failed Diplomatic Career''&quot;], by Michael Ezra, ''Politico Magazine'', 5 Juni 2016. Diaksés 1 April 2019.&lt;/ref&gt; Pamaréntah [[Nigeria]] ogé nolak dirina sarta mastikeun yén nagara éta bakal ngiluan dina laga di Moskow. Ali, najan kitu, hasil ngayakinkeun pamaréntahan [[Kénya]] pikeun ngilu ngaboykot Olimpiade.&lt;ref&gt;Cuddihy, Martin (9 Juni 2016). [http://www.abc.net.au/news/2016-06-09/muhummad-ali-is-remembered-by-africa/7495452 &quot;''Muhammad Ali: Africa remembers the boxing legend''&quot;]. ABC News (Australia). Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

Dina tanggal 19 Januari 1981, di [[Los Angeles]], Ali ngupah ngapéh saurang jalma nu rék maéhan manéh ku cara luncat ti lantéy salapan hiji wangunan, kajadian éta jadi warta nasional.&lt;ref&gt;Levin, Josh (4 Juni 2016). [http://www.slate.com/articles/sports/sports_nut/2016/06/the_time_muhammad_ali_stopped_a_man_from_leaping_to_his_death.html &quot;''The Time Muhammad Ali Stopped a Man From Leaping to His Death''&quot;]. ''Slate''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1350&amp;dat=19810119&amp;id=CRJPAAAAIBAJ&amp;sjid=nAIEAAAAIBAJ&amp;pg=6956,2319132&amp;hl=en &quot;''Ali Talks Would-Be Jumper Off Ninth-Floor Fire Escape''&quot;]. The Blade / Associated Press. 20 Januari 1981.&lt;/ref&gt;
[[Gambar:MuhammadAliundRonaldReagan.jpg|ka|jmpl|Présidén [[Ronald Reagan]] jeung Ali di Kantor Oval di taun 1983.]]
Taun 1984, Ali ngabéwarakeun dukunganna pikeun kapilih deuina Présidén AS [[Ronald Reagan]]. Nalika ditanya ngeunaan pangrojongna ka Reagan, Ali nyarita ka wartawan, “Manéhna ngajaga sangkan Gusti tetep aya di sakola, sakitu gé cukup.”&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1984/10/03/us/campaign-notes-muhammad-ali-switches-his-support-to-reagan.html &quot;''CAMPAIGN NOTES; Muhammad Ali Switches His Support to Reagan''&quot;]. ''The New York Times''. UPI. 3 Oktober 1984. Diaksés 4 Séptémber 1984.&lt;/ref&gt; Taun 1985, Ali nganjang ka Israél rék ménta dibébaskeunna tahanan Muslim di kémp panahanan Atlit, nu ku Israél teu ditedunan.&lt;ref&gt;[http://archive.jta.org/1985/06/28/archive/muhammad-ali-steps-into-ring &quot;''Muhammad Ali Steps into Ring''&quot;]. Jewish Telegraphic Agency. 28 Juni 1985. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

Taun 1987, Yayasan Dua Abad California pikeun Konstitusi AS milih Ali keur jadi tuladan pikeun pentingna Konstitusi AS jeung [[Piagem Hak Asasi]]. Taun hareupna Ali ngilu nunggang dina Pasanggiri Parade Eros, medalkeun pangéling-ngéling 200 taun Konstitusi AS.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;[https://constitutioncenter.org/calendar/muhammad-ali-2012-liberty-medal-ceremony &quot;''Muhammad Ali 2012 Liberty Medal Ceremony''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180118064736/https://constitutioncenter.org/calendar/muhammad-ali-2012-liberty-medal-ceremony |date=2018-01-18 }}. National Constitution Center. Diaksés 17 Januari 2018.&lt;/ref&gt; Taun 1998, wanci gerakan [[Intifadah Kahiji]], Ali ngilu dina hiji pawéy di [[Chicago]] dina raraga ngadukung Palestina.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Dina taun éta kénéh Ali miang ka [[Sudan]] pikeun ningkatkeun kapadulian ngeunaan kateugenahan korban-korban nu kalaparan.&lt;ref&gt;Khaled, Ali (4 Juni 2016). [http://english.alarabiya.net/en/sports/2016/06/04/How-Muhammad-Ali-became-a-sporting-hero-to-the-Arab-world.html &quot;''How Muhammad Ali became a sporting hero to the Arab world''&quot;]. Al Arabiya. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt; Taun 1989, Ali ngiluan dina kagiatan amal [[India]] baréng jeung Masarakat Pangatikan Muslim di [[Kozhikode]], Kerala, baréng jeung aktor Bollywood, [[Dilip Kumar]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[Gambar:Muhammad_Ali_1997.jpg|kiri|jmpl|Ali di taun 1997]]
Taun 1990, Ali miang ka Irak saméméh kajadian [[Perang Teluk]] sarta nepungan [[Saddam Hussein]] dina usahana pikeun nanawar kana pangbébasan sandera AS. Ali hasil ngabébaskeun para sandera ku cara ngajanjian Hussein yén manéhna bakal mawa Amérika kana “lampah nu jujur” ka Irak. Sanajan hasil ngabébaskeun sandera, Ali meunang kritik ti Présidén [[George H. W. Bush]], diplomat Joseph C. Wilson jeung ''The New York Times''.&lt;ref&gt;Callahan, Maureen (29 Nopémber 2015). [https://nypost.com/2015/11/29/the-tale-of-muhammad-alis-goodwill-trip-to-iraq-that-freed-us-hostages/ &quot;''How Muhammad Ali secured the release of 15 US hostages in Iraq''&quot;]. ''New York Post''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.heroism.org/class/1970/ali.html &quot;Muhammad Ali&quot;]. Heroism.org. 17 Januari 1942. Diaksés 5 Désémber 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brian Becker (10 Juni 2016). [http://www.answercoalition.org/i_was_with_muhammad_ali_on_his_hostage_release_trip_to_iraq_and_the_media_has_it_all_wrong &quot;''I was with Muhammad Ali on his hostage-release trip to Iraq — and the media has it all wrong''&quot;]. ANSWER Coalition. Diaksés 1 Juli 2018.&lt;/ref&gt; Ali medalkeun hiji sajarah oral, ''Muhammad Ali: His Life and Times'' ku Thomas Hauser di taun 1991.

Taun 1994, Ali ngajujurung pamaréntah AS sangkan ngabantuan ka para pangungsi nu dialatankeun ku pangbantéyan [[Rwanda]], sarta nyumbang ka organisasi-organisasi nu nulungan para pangungsi Rwanda. Dina taun 1996, Ali meunang kahormatan pikeun nyeungeut obor [[Olimpiade 1996]] di [[Atlanta]], [[Georgia]]. Harita ditongton ku kira-kira 3,6 miliar panongton di sakuliah dunya.&lt;ref name=&quot;Hajeski&quot;/&gt;

Dina tangal 17 Nopémber 2002, Ali miang ka Afghanistan minangka “Kurir Perdaméyan [[PBB]].”&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20021213180823/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=5382&amp;Cr=Muhammad&amp;Cr1=Ali &quot;''UN Messenger of Peace Muhammad Ali arrives in Afghanistan''&quot;]. UN News Centre. 13 Désémber 2002. Diarsipkeun tinu [https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=5382&amp;Cr=Muhammad&amp;Cr1=Ali asli] tanggal tanggal 13 Désémber 2002. Diaksés 29 Januari 2012.&lt;/ref&gt; Manéhna cicing di Kabul pikeun hiji misi niat hadé salila tilu poé minangka tamu husus PBB.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100316125459/http://www.life.com/image/1647010?epmid=1 &quot;''Muhammad Ali visits Kabul''&quot;]. Getty Images. Diarsipkeun ti nu [http://www.life.com/image/1647010?epmid=1 asli] 16 Maret 2010. Diaksés 20 Méi 2008.&lt;/ref&gt;

Tanggal 1 Séptémber 2009, Ali nganjang ka Ennis, Conty Clare, Irlandia, asal muasal buyutna, Abe Grady, nu migrasi ka AS di taun 1860 nu antukna netep tumetep di [[Kentucky]].&lt;ref&gt;McDonald, Brian (12 Agustus 2009). &quot;''Fightin' talk as Ennis awaits Muhammed Ali (sic)''&quot;. ''Irish Independent''. Diaksés 26 Agustus 2009.&lt;/ref&gt;

Tanggal 27 Juli 2012, Ali jadi pamawa kahormatan bandera Olimpiade nalika upacara bubuka [[Olimpiade Usum Panas 2012]] di London. Ali dibantuan ku pamajikanna, Lonnie, sangkan bisa cengkat sahareupeun bandera, ku alatan Parkinsonna, Ali teu bisa mawa bandera ka stadion.&lt;ref&gt;Wilson, Stan (28 Juli 2012). [http://edition.cnn.com/2012/07/27/sport/olympics-muhammad-ali/index.html &quot;''Muhammad Ali returns to the Olympic stage, once again, in London''&quot;]. CNN. Diaksés 29 Juli 2012.&lt;/ref&gt; Dina taun éta kénéh Ali dilleler ku Medali Kabébasan Philadelphia minangka pangakuan usaha kaaktifanna, kadermawananna jeung kamanusaanna nu geus sakitu lilana.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Taun 2014 Ali nyieun tweet-an nu ngadukung Trayvon Martin jeung pagerakan Kahirupan Urang Hideung Miboga Harti.&lt;ref&gt;[http://qz.com/701272/remembering-muhammad-alis-legacy-as-a-radical-and-peaceful-muslim/ &quot;''Remembering Muhammad Ali's legacy as a radical, and peaceful, Muslim''&quot;]. ''Quartz''. 7 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

=== Panghasilan ===
Dina taun 1978, total panghasilan Ali diperkirakeun ampir $60 jutana&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/newspage/123074668/ &quot;''Corporal Spinks, you're the greatest!''&quot;]. ''The Age''. 17 Pébruari 1978.&lt;/ref&gt; (mun diakurkeun jeung inflasi sarua jeung $312 juta), kaasup kira-kira $47,45 juta panghasilan kasar antara taun 1970 nepi ka 1978.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=c0IDAAAAMBAJ&amp;pg=PA53 &quot;''Muhammad Ali's Finances A Puzzle To News Media; 'I'm Broke,' He Quips''&quot;]. ''Jet''. Johnson Publishing Company. '''54''' (4): 53. 13 April 1978.&lt;/ref&gt; Dina taun 1980, total panghasilan tina tandingna kira-kira nepi ka $70 juta&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;[http://people.com/archive/his-lifestyle-his-ex-wives-his-expensive-entourage-they-explain-why-ali-took-an-8-million-beating-vol-14-no-16/ &quot;''His Lifestyle, His Ex-Wives, His Expensive Entourage: They Explain Why Ali Took An $8 Million Beating''&quot;]. ''People''. 20 Oktober1980.&lt;/ref&gt; (diakurkeun jeung inflasi sarua jeung $332 juta).

Taun 1978, Ali balaka yén manéhna “bangkrut” sarta sababaraha sumber warta ngabéjakeun yén babandaanna ngan tinggal $3,5 juta (diakurkeun jeung inflasi $13 juta). Dunia préss neumbleuhkeun pangorotan hartana kana sababaraha faktor, kaasup itungan pajak nu saheunteuna satengah tina panghasilanna, manajemen méakkeun sapertilu tina panghasilanna,&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; gaya hirup sarta pangaluaran kulawarga, amal jeung kapentingan-kapentingan agama.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

Taun 2006, Ali ngajual ngaran jeung gambar dirina pikeun $50 juta,&lt;ref&gt;Burkeman, Oliver (13 April 2006). [https://www.theguardian.com/world/2006/apr/13/usa.sport &quot;''Ali, the Greatest, sells his name and image for $50m''&quot;]. ''The Guardian''.&lt;/ref&gt; nu sabada ku ''[[Forbes]]'' ditaksir bandana aya kana $55 juta di taun 2006.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/lists/2006/53/39A3.html &quot;''Muhammad Ali, The Top 100 Celebrities''&quot;]. ''Forbes Celebrity 100''. Forbes. 2006. Diaksés 10 Méi 2018.&lt;/ref&gt; Sabada maotna di taun 2016, kakayaan Ali diperkirakeun antara $50 juta nepi ka $80 juta.&lt;ref&gt;[https://www.nbcnews.com/business/business-news/muhammad-ali-s-name-likely-rake-cash-years-come-n587086 &quot;''Muhammad Ali's Name Likely to Rake in the Cash for Years to Come''&quot;]. ''NBC News''. 7 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

=== Kasehatan nu ngorotan ===
Alatan [[Parkinson]], kaséhatan Ali tuluy-tuluyan ngorotan, najan kitu Ali masih kénéh aktif dina awal-awal taun milenium, ngapromosikeun pilem biographina, ''Ali'', di taun 2001. Taun éta ogé Ali nyumbangkeun hiji ségmén kaméra pikeun konsér amal ''America: A Tribute to Heroes''.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=102292 &quot;''60 Million Watch America: A Tribute to Heroes''&quot;]. ABC News. 23 Séptémber 2001. Diaksés 17 Januari 2018.&lt;/ref&gt;
[[Gambar:0522_ma_big_(cropped1).jpg|ka|jmpl|Ali jeung Michael J. Fox nyieun kasaksian di hareupeun hiji komite Sénat dina raraga panyayagaan dana pamaréntah pikeun merangan Parkinson.]]
Taun 1998, Ali mimiti gawé bareng jeung aktor [[Michael J. Fox]], nu sarua ngabogaan panyakit Parkinson, keur ningkatkeun kasadaran sarta nyiar dana pikeun ubarna. Maranéhna hadir babarengan di saharapeun Kongrés pikeun neken kasusna di taun 2002. Taun 2000, Ali réréongan jeung Yayasan Michael J. Fox keur Panyakit Parkinson dina raraga ningkatkeun kasadaran jeung ngarojong sumbangan pikeun panalitian.&lt;ref&gt;Bulman, May (5 Juni 2016). [https://www.independent.co.uk/news/people/muhammad-ali-dead-michael-j-fox-tribute-parkinsons-disease-common-fight-a7066416.html &quot;''Muhammad Ali dead: Michael J Fox pays tribute to fellow Parkinson's disease sufferer and their 'common fight'''&quot;]. ''The Independent''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

Dina bulan Pébruari 2013, dulur Ali, Rahman Ali, nyarita yén Muhammad geus teu bisa deui cumarita sarta kamungkinan bakal maot dina sababaraha poé deui.&lt;ref&gt;Chasmar, Jessica (3 Pébruari 2013). [http://www.washingtontimes.com/news/2013/feb/3/brother-muhammad-ali-could-be-dead-days/ &quot;''Brother: Muhammad Ali 'could be dead in days'''&quot;]. ''The Washington Times''. Diaksés Séptémber 2016.&lt;/ref&gt; Budak awéwé Ali, May May nimbal kana rumor éta, nyatakeun yén manéhna geus ngobrol jeung Ali liwat telepon dina tanggal 3 Pébruari isuk-isuk sarta Ali teu kua kieu.&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/8301-400_162-57567369/muhammad-alis-daughter-father-watching-super-bowl-not-near-death/ &quot;''Muhammad Ali's daughter: Father watching Super Bowl, not near death''&quot;]. CBS News. 5 Pébruari 2013. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt; Dina tanggal 20 Désémber 2014, Ali di ka rumah sakitkeun alatan [[pneumonia]] hampang.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141221093217/http://www.nujournal.com/page/content.detail/id/761659/Muhammad-Ali-hospitalized-with-pneumonia.html?isap=1&amp;nav=5036 &quot;''Muhammad Ali hospitalized with pneumonia''&quot;]. ''The Journal''. Associated Press. Diarsipkeun tanggal 21 Désémber 2014, Diaksés 21 Désémber 2014.&lt;/ref&gt; Ali asup deui ka rumah sakit dina tanggal 15 Januari 2015 alatan inféksi saluran uriner sabada kapanggih ngabigeu di hiji imah pangistirahatan di [[Scottsdale]], [[Arizona]].&lt;ref&gt;Bucktin, Christopher (16 Januari 2015). [https://www.mirror.co.uk/sport/boxing/boxing-legend-muhammad-ali-intensive-4987518 &quot;''Boxing legend Muhammad Ali in hospital after being found 'unresponsive' at his home''&quot;.] ''The Mirror''. Diaksés 16 Januari 2015.&lt;/ref&gt; Ali kaluar ti rumah sakit dina poé isukna.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150120224903/http://www.msn.com/en-us/news/sports/ali-out-of-hospital-in-time-for-73rd-birthday/ar-AA8g057?ocid=ansspafp11 &quot;''Ali out of hospital in time for 73rd birthday''&quot;]. MSN. Diarsipkeun ti nu [https://web.archive.org/web/20150120224903/http://www.msn.com/en-us/news/sports/ali-out-of-hospital-in-time-for-73rd-birthday/ar-AA8g057?ocid=ansspafp11 asli] 20 Januari 2015. Diaksés 17 Januari 2015.&lt;/ref&gt;

== Tilar dunya ==
Ali dikarumahsakitkeun deui di Scottsdale, Arizona dina tanggal 2 Juni 2016, ku alatan panyakit pernapasan. Najan kondisina mimitina mah dianggap “lumayan”, kanyataanna kalah leuwih parah sarta dirina tilar dunya dina poé isukna dina umur 74 taun ku alatan ''septic shock''.&lt;ref&gt;Martin, Jill (2 Juni 2016). [http://edition.cnn.com/2016/06/02/us/muhammad-ali-hospitalized-with-respiratory-issue/ &quot;''Muhammad Ali hospitalized with respiratory issue''&quot;]. ''CNN''. Diaksés 3 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/US/muhammad-ali-dies-greatest-boxer-dead-74/story?id=18391211 &quot;Muhammad Ali ''Dies: 'The Greatest' Boxer Dead at 74''&quot;]. ''ABC News''. 4 Juni 2016. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lipsyte, Robert (3 Juni 2016). [https://www.nytimes.com/2016/06/04/sports/muhammad-ali-dies.html &quot;Muhammad Ali ''Dies at 74: Titan of Boxing and the 20th Century''&quot;]. ''The New York Times''. Diaksés 3 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schuppe, Jon (4 Juni 2016). [https://www.nbcnews.com/news/sports/muhammad-alis-hometown-louisville-honors-late-boxer-our-inspiration-n585816 &quot;Muhammad Ali ''Died of Septic Shock, Will Be Honored at Public Funeral: Spokesman''&quot;]. ''NBC News''. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

=== Liputan warta jeung pangajén ===
Sabada maotna, Ali jadi topik pangraména nomer hiji dina Twitter salila 12 jam sarta dina Facebook pikeun sababaraha poé. [[BET]] mintonkeun dokuménterna ''Muhammad Ali: Buatan Miami''. [[ESPN]] mintonkeun acara bébas iklan nu ngabahas Ali. Jaringan warta saperti [[ABC News]], [[BBC]], [[CNN]] jeung [[Fox News]] ogé midangkeun dirina sacara réa.

Ali dipikasedih sacara global, juru wicara kulawarga nyaritakeun yén kulawargana “yakin yén Muhammad téh warga dunia ... sarta maranéhna nyadar yén dunia sarua ngilu sedih.” Pulitisi saperti [[Barack Obama]], [[Hillary Clinton]], [[Bill Clinton]], [[Donald Trump]], [[David Cameron]] jeung réa-réa deui mére panghormatan keur Ali. Ali ogé nampa sajumlah panghormatan ti para olahragawan dunia kaasup [[Michael Jordan]], [[Tiger Woods]], [[Floyd Mayweather]], [[Mike Tyson]], [[the Miami Marlins]], [[LeBron James]], Steph Curry jeung réa-réa deui. Walikota Lousiville, Greg Fischer nyatakeun, “Muhammad Ali mémang milik dunia. Tapi manéhna ngan ngabogaan hiji kota asal.”&lt;ref&gt;[http://www.columbian.com/news/2016/jun/04/ali-citizen-of-the-world/ &quot;''Ali: 'Citizen' of the world''&lt;nowiki/&gt;'&quot;]. ''Columbian''. 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

Dina poéan maotna Ali, [[UFC]] méré pangajén pikeun Ali dina kagiatan UFC 199 ku mangrupa hiji pakét vidéo panjang, muji Ali pikeun jasa-jasana sarta inspirasina ka sababaraha juara UFC.&lt;ref&gt;[https://www.thewrap.com/ufc-199-invades-the-la-forum-honors-boxing-legend-muhammad-ali/ &quot;UFC 199 ''Invades LA Forum, Honors Boxing Legend'' Muhammad Ali&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805080747/https://www.thewrap.com/ufc-199-invades-the-la-forum-honors-boxing-legend-muhammad-ali/amp/ |date=2020-08-05 }}. ''TheWrap.com''. 4 Juni 2016. Diaksés 16 Januari 2020.&lt;/ref&gt;

=== Pangéling-ngéling ===
Vidéo Éksternal

[https://www.c-span.org/video/?410916-1/memorial-service-muhammad-ali-19422016 &quot;Muhammad Ali Memorial Service&quot;], C-SPAN

Pamakaman Ali geus direncanakeun ku dirina sarta nu lianna ti sababaraha taun méméh kajadianna.&lt;ref&gt;Schreiner, Bruce; Galofaro, Claire (7 Juni 2016). [http://news.nationalpost.com/news/world/will-smith-lennox-lewis-among-pallbearers-for-muhammad-ali-who-scripted-his-funeral-in-his-final-days &quot;Will Smith, Lennox Lewis ''among pallbearers for'' Muhammad Ali, ''who scripted his own funeral in final days''&quot;]. ''nationalpost.com''. Diaksés 31 Juli 2016.&lt;/ref&gt; Pamulasaraan dimimitian di Lousiville dina tanggal 9 Juni 2016 ku solat janazah di ''Freedom Hall'' di ruang handap Puseur Pameran Kentucky. Dina tanggal 10 Juni 2016, prosési pamakamanna ku jalan jalan-jalan di Louisville semet ka réngsé di Pamakaman Cave Hill di mana janazahna direureuhkeun heula nalika upacara pribadi. Tetenggerna dicirian ku pananda granit nu basajan nu ngan maké tulisan ngaranna wungkul. Hiji acara pangéling-ngéling umum dilumangsungkeun di Gedong KFC Yum! Louisville dina wanci pasosoré tanggal 10 Juni.&lt;ref&gt;[http://wfpl.org/muhammad-ali-buried-louisville-friday/ &quot;Muhammad Ali ''To Be Buried In Louisville Frida''y&quot;]. WFPL. 4 Juni 2016. Diaksés 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;''Muhammad Ali's funeral to be watched worldwide by billions''&quot;. India.com. 5 Juni 2016. Diaksés 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160609165705/http://www.whas11.com/news/local/muhammad-ali-islamic-funeral-prayer-service-jenazah-scheduled-at-freedom-hall/234230429 &quot;Muhammad Ali ''Islamic Funeral Prayer Service'' Jenazah ''scheduled at Freedom Hall''&quot;]. WHAS-TV. 6 Juni 2016. Diarsipkeun ti [http://www.whas11.com/news/local/muhammad-ali-islamic-funeral-prayer-service-jenazah-scheduled-at-freedom-hall/234230429/ nu asli] tanggal 9 Juni 2016. Diaksés 9 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Nu ngangkat petina kaasup [[Will Smith]], [[Lennox Lewis]] jeung [[Mike Tyson]], sarta pangangkat kahormatan di antarana [[George Chuvalo]], [[Larry Holmes]] jeung [[George Foreman]]&lt;ref&gt;Litman, Laken (10 Juni 2016). [http://ftw.usatoday.com/2016/06/will-smith-mike-tyson-pallbearers-muhammad-ali-funeral &quot;Will Smith, Mike Tyson ''among those serving as pallbearers at Muhammad Ali's funeral | For The Win''&quot;]. ''ftw.usatoday.com''. Diaksés 31 Juli 2016.&lt;/ref&gt;.Upacara pangéling-ngéling Ali ditongton ku kira-kira samilyar pamiarsa di sakuliah dunya.&lt;ref name=&quot;alicenter&quot;/&gt;

== Paninggalan ==
[[Gambar:Muhammad_Ali_and_President_Bush.jpg|ka|jmpl|Bari disérangkeun ku Nyonya  Lonnie Ali, Présidén [[George W. Bush]] ngarangkul Muhammad Ali sabada ngaleler dirina ku Madali Kabébasan Présidénsial dinat tanggal 9 Nopémber 2005, dina acara upacara di Gedong Putih.]]
Muhammad Ali geus ngéléhkeun sakabéh jago kelas beurat dina mangsana, nu disebut-sebut minangka mangsa kaemasan di dunia tinju kelas beurat. Ali dileler ku sebutan “Patarung Taun Ieu” ku majalah ''[[The Ring]]'' leuwih mineung batan patarung séjénna sarta leuwih loba kabaud dina “Patarungan Taun Ieu” ''Ring'' batan nu séjénna. Ali kaasupkeun dina [[Balé Kahormatan Tinju Internasional]] sarta ogé dina tujuh Balé Kahormatan lianna. Ali minangka salah sahiji tina ngan tilu-tiluna tukang tinju nu katelah ku “[[Olahragawan Taun Ieu]]” ku ''Sports Illustrated''.

Taun 1978, tilu taun méméh reureuhna, Anggota Déwan Lousiville di kota asalna, Louisville, Kentucky, milih 6-5 pikeun ngaganti ngaran Jalan Walnut ku Muhammad Ali Boulevard. Hal ieu, harita dianggap kontrovérsial, dina jero 12 minggu tujuh tanda ngaran jalan leungit ku nu maok. Awal taun éta, hiji komite di Sakola Umum Wilayah Jefferson (Kentucky), nimbang-nimbang pikeun ngaganti ngaran almamater Ali, Sakola Luhur Séntral, dina raraga ngahargaan Ali, tapi wacana ieu gagal jadi kanyataan. Ku majuna waktu, Muhammad Ali Boulevard – sarta Ali sorangan – antukna ditarima kalayan hadé di kota tempat asalna.&lt;ref&gt;Hill, Bob (19 Nopémber 2005). &quot;Ali ''stirs conflicting emotions in hometown''&quot;. ''The Courier-Journal''. k.&amp;nbsp;K5.&lt;/ref&gt;

Dina taun 1993, the ''Associated Press'' ngalaporkeun yén Ali ipis pisan posisina jeung [[Babe Ruth]] minangka atlét pangkawentarna, tina leuwih ti 800 atlét nu hirup kénéh atawa nu geus maot di Amérika. Panalitian manggihan yén 97% urang Amérika nu umurna leuwih ti 12 taun arapaleun boh ka Ali boh ka Ruth.&lt;ref&gt;Wilstein, Steve, Associated Press, [https://news.google.com/newspapers?nid=1957&amp;dat=19930517&amp;id=XZYxAAAAIBAJ&amp;sjid=RuEFAAAAIBAJ&amp;pg=1249,4781703 &quot;''Retton, Hammill most popular American athletes in United States: poll''&quot;]; ''The Daily Gazette'', 17 Méi 1993.&lt;/ref&gt; Ali téh panampa [[Pangajén Sumanget Arthur Ashe]] taun 1997.

Di taun 1999, majalah Time ngasupkeun Ali kana 100 Jalma Paling Penting di Abad 20.&lt;ref&gt;Quittner, Joshua (14 Juni 1999). [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html &quot;Ali—''Time 100 People of the Century''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130308133259/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html |date=2013-03-08 }}. ''Time''.&lt;/ref&gt; Dileler ku [[Olahragawan Abad Ieu]] ku ''Sports Illustrated''.&lt;ref&gt;[http://sportsillustrated.cnn.com/features/cover/news/1999/12/02/awards &quot;''Sports Illustrated honors world's greatest athletes''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819000437/http://sportsillustrated.cnn.com/features/cover/news/1999/12/02/awards/ |date=2011-08-19 }}. CNN. 3 Désémber 1999.&lt;/ref&gt; Meunangkeun gelar Pribadi Olahraga Abad Ieu dina poll BBC, manéhna meunang sora leuwih réa dibanding sora pasaing-pasaingna lamun dihijiekun (kaasup [[Pele]], [[Jesse Owens]] jeung [[Jack Nicklaus]]).&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/561352.stm &quot;''Ali crowned Sportsman of Century''&quot;]. ''BBC Sport''. 13 Désémber 1999. Diaksés 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Dina tanggal 13 Séptémber 1999, Ali meunang gelar &quot;Atlét Kentucky Abad Ieu&quot; ti Balé Kahormatan Atlétik Kentcuky dina hiji upacara di Gedong Galt Wétan.&lt;ref&gt;Spears, Marc J. (14 Séptémber 1999). [http://courier-journal.newspapers.com/image/110892451/?terms=Show%2Bstops%2Bwhen%2Bthe%2Bchamp%2Barrives%2Bfor%2Bawards%2Bdinner &quot;Ali: ''The Greatest of 20th century; Show stops when the champ arrives for awards dinner''&quot;]. ''The Courier-Journal''.&lt;/ref&gt;

Tanggal 8 Januari 2001, Muhammad Ali dileler ku Madali Warga Nagara Présidénsial ku Présidén [[Bill Clinton]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120801215612/http://clinton5.nara.gov/WH/new/html/Mon_Jan_8_141714_2001.html &quot;''President Clinton Awards the Presidential Citizens Medals''&quot;]. ''Today at The White House''. Arsip jeung Catatan Administrasi Nasional. 8 Januari 2001. Diarsipkeun ti [http://clinton5.nara.gov/WH/new/html/Mon_Jan_8_141714_2001.html nu asli] tanggal 1 Agustus 2012. Diaksés tanggal 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Bulan Nopémber 2005, Ali nampa [[Madali Kabébasan Présidénsial]] ti Présidén [[George W. Bush]],&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080306114811/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/11/20051103-5.html &quot;''Presidential Medal of Freedom Recipients''&quot;]. White House Press Secretary. 3 Nopémber 2005. Diarsipkeun ti [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/11/20051103-5.html nu asli] tanggal 6 Maret 2008. Diaksés 20 Méi 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sports.espn.go.com/sports/boxing/news/story?id=2219166 &quot;B''ush presents Ali with Presidential Medal of Freedom''&quot;]. ESPN. 14 Nopémber 2005. Diaksés 16 Pébruari 2009.&lt;/ref&gt; dituturkeun ku [[Madali Perdaméyan Otto Hahn]] dina wangun Emas ti Asosiasi PBB Jérman (DGVN) di Bérlin pikeun usahana baréng jeung pagerakan hak-hak sipil sarta jeung PBB nu ditampa ku dirina dina 17 Désémber 2005.&lt;ref&gt;[http://www.seattletimes.com/sports/briefs-ali-to-receive-otto-hahn-medal-today-in-berlin/ &quot;''Briefs: Ali to receive Otto Hahn Medal today in Berlin''&quot;]. ''The Seattle Times''. 17 Désémber 2005. Diaksés 5 Juni 2016.&lt;/ref&gt;
[[Gambar:AliCenter.jpg|jmpl|Puseur Muhammad Ali di sisi jalan nagara bagian 64 di Louisville, Kentucky béh sisi leuwi.]]
Tanggal 19 Nopémber 2005 (poé tepung taun rarabina Ali ka-19), Gedong non-profit Séntral Muhammad Ali saharga $60 juta dibuka di tengah kota Louisville. Dina raraga pikeun midangkeun pangéngéling tinjuna, séntra éta ngan suhud dina téma-téma inti perdaméyan, tanggung jawab sosial, kahormatan jeung pamekaran pribadi. Tanggal 5 Juni 2007, Ali nampa gelar doktor honoris pikeun kamanusaan dina upacara wisuda ka-260 di Universitas Princeton.&lt;ref&gt;Ryan, Joe (5 Juni 2007). [http://www.nj.com/news/index.ssf/2007/06/boxing_legend_ali_gets_princet_1.html &quot;''Boxing legend Ali gets Princeton degree''&quot;]. ''The Star-Ledger''. Diaksés 5 Juni 2007.&lt;/ref&gt;

Mol Ali, nu pernahna di Séntra Araneta, Kota [[Quezon]], Philipina, dingaranan maké ngaran dirina. Pangwangunan mol éta, nu munggaran dina jinisna, dimimitian teu lila sabada Ali meunangkeun tanding ngalawan Joe Frazier di taun 1975 di Koloseum Araneta nu teu pati jauh ti dinya. Mol éta dibuka di taun 1976 sarta Ali ngaluuhan dina acara pangbukaanna.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160902164449/http://www.aranetacenter.net/2008/archiveAlimallComeback.php &quot;''Ali Mall: First Ever Shopping Mall Makes A Comeback''&quot;]. Séntra Araneta. Diarsipkeun ti [http://www.aranetacenter.net/2008/archiveAlimallComeback.php nu asli] tanggal 2 Séptémber 2016. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

Laga Muhammad Ali vs [[Antonio Inoki]] taun 1976 maénkeun hiji peran penting dina sajarah [[seni beladiri campuran]].&lt;ref&gt;Gross, Josh (2016). ''[https://books.google.com/books?id=GPCGDAAAQBAJ Ali vs. Inoki: The Forgotten Fight That Inspired Mixed Martial Arts and Launched Sports Entertainment]''. BenBella Books. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;9781942952190&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; Di Jepang, tanding éta ngailhaman murid Inoki, Masakatsu Funaki jeung Minoru Suzuki pikeun ngadegkeun [[Yayasan Pancrase|Yayasan ''Pancrase'']] di taun 1993, nu kaituna ngailhaman diadegkeunna [[Kajuaraan Patarungan Pride|Kajuaraan Patarungan ''Pride'']] di taun 1997. Pride dibeuli ku pasaingna, ''[[Ultimate Fighting Championships]]'' di taun 2007.&lt;ref&gt;[http://mmajunkie.com/2016/06/what-role-did-boxer-muhammad-ali-play-in-early-mma-let-ali-vs-inoki-author-josh-gross-explain &quot;''What role did boxer Muhammad Ali play in early MMA? Let 'Ali vs. Inoki' author Josh Gross explain''&quot;]. ''MMAjunkie''. 13 Juni 2016. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Grant, T. P. (2 Méi 2013). [http://www.bloodyelbow.com/2013/5/2/4220042/ufc-mma-history-origins-pride-fc-rickson-gracie-Nobuhiko-Takada &quot;''MMA Origins: Fighting For Pride''&quot;]. ''BloodyElbow''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

[[Akte Réformasi Tinju Muhammad Ali]] dikenalkeun di taun 1999 sarta dikaluarkeun di taun 2000 pikeun nangtayungan hak-hak jeung kasajahtraan para patinju di Amérika Sarikat. Dina bulan Méi 2016, hiji piagem dikenalkeun ka Kongrés AS ku Markwayne Mullin, saurang pulitisi manten patarung [[MMA]] pikeun manjangkeun Akta Ali kana seni beladiri campuran.&lt;ref&gt;Raimondi, Marc (12 Juni 2016). [http://www.mmafighting.com/2016/6/12/11911444/click-debate-whats-all-this-talk-about-the-ali-act-coming-to-mma &quot;''Click Debate: What's all this talk about the Ali Act coming to MMA?''&quot;]. ''MMAjunkie''. Diakseés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt; Dina Juni 2016, sénator AS Rand Paul ngusulkeun hiji amandemén pikeun undang-undang wajib militer AS  sangkan maké ngaran Ali, hiji usulan pikeun ngahapus Sistém Pangabdian Selektif.&lt;ref&gt;Klimas, Jacqueline (7 Juni 2016). [http://www.washingtonexaminer.com/rand-pauls-amendment-to-knock-out-the-draft-named-after-muhammad-ali/article/2593175 &quot;''Rand Paul's amendment to knock out the draft named after Muhammad Ali''&quot;]. ''Washington Examiner''. Diaksés 4 Séptémber 2016.&lt;/ref&gt;

Taun 2015, ''Sports Illustrated'' ngaganti ngaran Pangajén Warisan Olahragawan jadi Pangajén Warisan Muhammad Ali ''Sports Illustrated''. Pangajén taunan éta asalna dijieun di taun 2008 sarta méré ajén ka manten “tokoh olahraga nu midangkeun kaolahragaan, kapamingpinan jeung kadermawanan nu idéal minangka tunggangan pikeun ngarobah dunya.” Ali munggaran némbongan dina sampul majalah éta di taun 1963 sarta sababaraha kali dipidangkeun deui minangka sampulna dina wanci karirna.&lt;ref&gt;[https://www.si.com/sports-illustrated-sportsman-year-legacy-award-renamed-for-muhammad-ali SI Wire] &quot;''SI dedicates Sportsman of the Year Legacy Award to'' Muhammad Ali&quot;, ''Sports Illustrated'', 25 Séptémber 2015. Diaksés 13 Séptémber 2015.&lt;/ref&gt;

Tanggal 13 Januari 2017, tujuh bulan sabada maotna, sarta opat poé méméh tepung taunna nu ka 75, Akte Koin Panginget-nginget Muhammad Ali diusulkeun kana Kongrés ka-115 (2017-2019), minangka H.R. 579 (''House of Representatives'') jeung minangka S. 166 (''Senate''). Sanajan kitu, duanana &quot;digugurkeun&quot; dina jero waktu 10 poé.&lt;ref&gt;Walker, Hubert (23 Januari 2017). [https://coinweek.com/modern-coins/boxing-legend-muhammad-ali-commemorative-coin-bill-introduced/ &quot;''Boxing Legend Muhammad Ali Commemorative Coin Bill Introduced''&quot;]. ''CoinWeek''. Diaksés 2 Pébruari 2020.&lt;/ref&gt;

=== Dina média jeung budaya populér ===
Minangka juara dunia tinju, aktipis sosial jeung ikon budaya pop, Ali jadi subjék tina sababaraha gawé kréatif, kaasup buku, pilem, musik, vidio gim, acara TV jlld. Muhammad Ali remen dilandi minangka “jalma pangkasohorna” di média.&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/newspage/56024982/ &quot;''The Daily Oklahoman''&quot;]. 29 Juni 1979.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/newspage/111037876/ &quot;''The Courier-Journal''&quot;]. 26 Apriil 1986.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://blogs.voanews.com/us-opinion/2016/06/06/the-most-famous-person-ever/ &quot;''The Most Famous Person Ever''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320160714/https://blogs.voanews.com/us-opinion/2016/06/06/the-most-famous-person-ever/ |date=2023-03-20 }}. ''Voice of America''. 6 Juni 2016.&lt;/ref&gt; Sababaraha patarunganna ditongton ku kira-kira 1-2 milyar panongton antara taun 1974 nepi ka 1980, sarta panyeungeutan oborna dina [[Olimpiade Atlanta 1996]] ditongton ku kira-kira 3,5 milyar panongton.&lt;ref name=&quot;Hajeski&quot;/&gt;
[[Gambar:StangoAli.jpg|kiri|jmpl|Lukisan Muhammad Ali seni pop ku John Stango]]
Ali nembongan dina sampul ''Sports Illustrated'' dina 38 kali kajadian nu baréda,&lt;ref&gt;[https://www.si.com/vault/search/covers?q=muhammad%20ali &quot;''Muhammad Ali Covers''&quot;]. ''Sports Illustrated Vault''. Sports Illustrated. Diaksés 22 Désémber 2019.&lt;/ref&gt; nempatan posisi kadua ngan sahandapeun [[Michael Jordan]] wungkul.&lt;ref&gt;[https://www.si.com/vault/search/covers?q=michael%20jordan &quot;''Michael Jordan Covers''&quot;]. ''Sports Illustrated Vault''. Sports Illustrated. Diaksés 22 Désémber 2019.&lt;/ref&gt; Ali ogé minton dina sampul Majalah ''[[Time]]'' lima kali,&lt;ref&gt;[https://time.com/4357508/muhammad-ali-time-cover-philippe-halsman/ &quot;''Behind TIME's New Muhammad Ali Cover''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231213084701/https://time.com/4357508/muhammad-ali-time-cover-philippe-halsman/ |date=2023-12-13 }}. ''Time''. Dina artikelna dikutip opat kali, tambah sampul dina artikel harita jadi lima. 2016. Diaksés 20 Nopémber 2019.&lt;/ref&gt; panglobana dibanding atlét mana ogé. Taun 2015, Harris Poll nyimpulkeun yén Ali téh minangka hiji tina tilu atlét pangkakoncarana di Amérika Sarikat, bareng jeung Michael Jordan sarta [[Babe Ruth]].&lt;ref&gt;[http://www.espn.com/nba/story/_/id/14470482/michael-jordan-jordan-stays-atop-harris-poll-ahead-babe-ruth-muhamad-ali &quot;''Jordan stays atop Harris Poll ahead of Ruth, Ali''&quot;]. ''ESPN''. 31 Désémber 2015.&lt;/ref&gt;

Dina pangjieunan ''Freedom Road'', Ali patepung jeung panyanyi-pangarang lagu Michel (ogé nelah ku Robert Williams, saurang nu ngilu ngadegkeun ''The Kindness Offensive'',&lt;ref&gt;Smith, Amy (9 Juni  2016). [https://www.timeout.com/london/music/meet-the-busker-who-worked-as-muhammad-alis-personal-musician &quot;''Meet the London busker who worked as Muhammad Ali's personal musician''&quot;]. ''Time Out''. Diaksés 12 Juni 2016.&lt;/ref&gt; sarta tuluy ngabantuan nyieun album Michel nu dijudulan ku ''The First Flight'' ''of the Gizzelda Dragon'' sarta siaran husus tivi nu mintonkeun maranéhna duaan.&lt;ref&gt;Michel (4 Januari 2014). [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/jan/04/experience-muhammad-ali-mentor &quot;''Experience: Muhammad Ali was my mentor''&quot;.] ''The Guardian''. Diaksés 11 Juni 2016.&lt;/ref&gt;

Ali jadi jejer dina program télévisi Inggris ''This Is Your Life'' di taun 1978 di mana manéhna dihelokkeun ku Earnonn Andrews.&lt;ref&gt;[http://www.bigredbook.info/muhammad_ali.html &quot;''Muhammad Ali's appearance on This Is Your Life''&quot;]. ''Big Red Book – Celebrating television's This Is Your Life''. Diaksés 11 Januari 2016.&lt;/ref&gt; Ali dipintonkeun dina ''Superman vs Muhammad Ali'', buku komik DC taun 1978 nu ngadukeun si juara ngalawan si superhero. Taun 1979, Ali jadi béntang tamu merankeun dirina dina hiji épisode komédi situasi NBC, ''Diff’rent Strokes''. Acara éta sorangan kailhaman ku kutipan “''Different strokes for different folks''” nu dipopulérkeun ku Ali di taun 1966 nu ogé ngailhaman judul lagu Syl Johnson di taun 1967 “''Different Strokes''”. salah sahiji lagu nu pangmindengna ditarurutan dina sajarah musik.&lt;ref&gt;[https://www.metv.com/lists/10-things-you-never-knew-about-diffrent-strokes &quot;''10 things you never knew about 'Diff'rent Strokes''&lt;nowiki/&gt;'&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303175922/https://www.metv.com/lists/10-things-you-never-knew-about-diffrent-strokes |date=2020-03-03 }}. MeTV. 6 Pébruari 2018.&lt;/ref&gt;

Ali ogé nulis sababaraha buku payu ngeunaan karirna, kaasup ''The Greatest: My Own Story'' jeung ''The Soul of a Butterfly''. Épek Muhammad Ali, dingaranan maké ngaran Ali, mangrupa hiji istilah nu digunakeun dina psikologi di taun 1980-an, nalika Ali nyarita dina ''The Greatest: My Own Story'': “Kuring ngan ngomong kuring téh pangpunjulna, lain pangpinterna.”&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Numutkeun épék ieu, nalika jalma ditanya pikeun ngukur kapinteranna jeung perilaku moralna dibandingkeun jeung nu lian, jalma-jalma bakal ngukur dirina minangka leuwih ngabogaan moral ti batan leuwih pinter banding nu lian.&lt;ref&gt;Allison, Scott T.; Messick, David M.; Goethals, George R. (1989). &quot;''On Being Better but not Smarter than Others: The Muhammad Ali Effect''&quot;. ''Social Cognition''. '''7''' (3): 275–295. doi:10.1521/soco.1989.7.3.275.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Van Lange, P. A. M. (1 Désémber 1991). &quot;''Being Better but Not Smarter than Others: The Muhammad Ali Effect at Work in Interpersonal Situations''&quot;. ''Personality and Social Psychology Bulletin''. '''17''' (6): 689–693. doi:10.1177/0146167291176012.&lt;/ref&gt;

''When We Were Kings'', hiji pilem dokuménter ngeunaan ''Palagan di Leuweung'', meunangkeun Pangajén Academy pikeun Pintonan Dokuménter Panpunjulna,&lt;ref&gt;''[[imdbtitle:0118147|When We Were Kings (1996)]]'' dina IMDb&lt;/ref&gt; sarta pilem biographi taun 2001, Ali, ngahasilkeun nominasi pikeun [[Will Smith]] dina kategori Aktor Pangpunjulna dina peranna minangka Ali.&lt;ref&gt;''[[imdbtitle:0248667|Ali (2001)]]'' dina IMDb.&lt;/ref&gt; Pilem nu disebut ti tukang disutradaraan ku Michael Mann jeung dijieun tina campuran kajian, sarta réa kritikus pilem muji ka Smith dina merankeun Ali. Saméméh pangjieunan pilem éta, Smith nolak peranna nepi ka Ali sorangan ménta sangkan dirina daék narima. Smith nyaritakeun, hal kahiji nu ku Ali diomongkeun ka dirina nyaéta: “''Man'', anjeun ampir nepi kasépna pikeun merankeun kuring.”&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1719162.stm &quot;''FILM,'' ''Will Smith peaks as Ali''&quot;]. ''BBC News''. 25 Désémber 2001. Diaksés 5 Désémber 2010.&lt;/ref&gt;

Taun 2002, Ali dileler ku hiji béntang dina Jalan Kamashuran Hollywood pikeun sumbanganna ka industri hiburan.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100701010558/http://hwof.com/star/live-theatre/muhammad-ali/2435 &quot;''Hollywood Walk of Fame database''&quot;]. HWOF.com. Diarsipkeun ti [http://hwof.com/star/live-theatre/muhammad-ali/2435 nu asli] tanggal 1 Juli 2010.&lt;/ref&gt; Béntangna téh mangrupa hiji-hijina nu dipasangkeun dina wangun vertikal, béda jeung nu lianna ku paméntana sabab ngaran Muhammad – hiji ngaran nu sarua jeung nabi Islam – teu meunang ditincekan.&lt;ref&gt;Christian, Margena A. (16 April 2007). [https://books.google.com/books?id=BjsDAAAAMBAJ&amp;pg=PA29#v=onepage&amp;q&amp;f=false &quot;''How Do You Really Get A Star On The Hollywood Walk Of Fame?''&quot;]. ''Jet''. Vol.&amp;nbsp;111 no.&amp;nbsp;15. kk.&amp;nbsp;25, 29. Diaksés 12 Oktober 2010 &amp;#x2013; via Google Books.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=2LQDAAAAMBAJ&amp;pg=PA52#v=onepage&amp;q&amp;f=false &quot;''A Star for the Greatest''&quot;]. ''Jet''. Vol.&amp;nbsp;101 no.&amp;nbsp;6. 28 Januari 2002. k.&amp;nbsp;52. Diaksés 22 Séptémber 2010 &amp;#x2013; via Google Books.&lt;/ref&gt;

''Pangadilan Muhammad Ali'', hiji pilem dokuménter nu disutradaraan ku Bill Siegel nu fokus kana panolakan Ali kana wajib militer nalika Perang Viétnam, dibuka di Manhattan tanggal 23 Agustus 2013.&lt;ref&gt;Rapold, Nicolas (22 Agustus 2013). [https://www.nytimes.com/2013/08/23/movies/trials-of-muhammad-ali-traces-alis-battle-over-vietnam.html &quot;''One of His Biggest Fights Was Outside of the Ring''&quot;]. ''The New York Times''. Diaksés 29 Agustus 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;''The Trials of Muhammad Ali''&quot;. Kartemquin Educational Films. Diaksés 26 Agustus 2013.&lt;/ref&gt; Hiji deui dijieun pikeun pilem TV dijudulan ku ''Muhammad Ali’s Greatest Fight'', ogé di taun 2013, ngadramatisir aspék nu sarua tina kahirupan Ali.

Pilem dokuménter ''What's My Name: Muhammad Ali'' dipedalkeun di taun 2019.

== Diskographi ==

* ''I Am the Greatest'' (1963)
* ''The Adventures of Ali and His Gang vs. Mr. Tooth Decay'' (1976)

== Tempo ogé ==


Dina en.wikipedia

* [[:en:List_of_world_heavyweight_boxing_champions|Daptar juara dunia tinju kelas beurat]] 
* [[:en:List_of_WBA_world_champions|Daptar juara dunia WBA]]
* [[:en:List_of_WBC_world_champions|Daptar juara dunia WBC]]
* [[:en:List_of_The_Ring_world_champions|Daptar juara dunia ''The Ring'']]
* [[:en:List_of_undisputed_boxing_champions|Daptar juara tinju sajati]]
* [[:en:Converts_to_Islam|Asup Islam]]
* [[:en:Notable_boxing_families|Kulawarga tinju nu kaceluk]]
* [[:en:List_of_people_from_the_Louisville_metropolitan_area|Daptar jalma ti aréa métropolitan Louisville]]
* [[:en:List_of_North_American_Muslims|Daptar Muslim Amérika Kalér]]
* [[:en:African-American_Muslims|Muslim Amérika-Afrika]]
* [[:en:Wells_Fargo#1981_MAPS_Wells_Fargo_embezzlement_scandal|Skandal Panilepan MAPS Wells Fargo 1981]]

== Réferénsi ==

[[Kategori:Nu babar taun 1942]]
[[Kategori:Olahraga]]</text>
      <sha1>fd28btd26blt18oayshypcjx265n1hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Delicious One</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99661</id>
    <revision>
      <id>712045</id>
      <parentid>601275</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T18:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="i3kzq300b7sdxja8f91sfpwbcsrnxcs" xml:space="preserve">'''The Delicious One''' nyaéta karakter anjing panas sareng maskot tina Wienerschnitzel.&lt;ref name=&quot;TDO Speaks&quot;&gt;[http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_40_34/ai_66219137 'The Delicious One' speaks in new TV spots for Wienerschnitzel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110213170111/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3190/is_40_34/ai_66219137/ |date=2011-02-13 }}&lt;/ref&gt;

==Referensi==
{{reflist}}

{{pondok}}

[[Kategori:Tokoh kartun]]
[[Kategori:Animasi]]</text>
      <sha1>i3kzq300b7sdxja8f91sfpwbcsrnxcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sepat siem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107763</id>
    <revision>
      <id>712041</id>
      <parentid>705100</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T16:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3714" sha1="do90ewkud6yp7jcddq4su7ilcbclnvs" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Sépat Siem
| image = Trichopodus pectoralis.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Sépat Siam (''Trichopodus pectoralis'')
| regnum = [[Sato|Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Actinopterygii]]
| ordo = [[Anabantiformes]]
| familia = [[Osphronemidae]]
| genus = ''[[Trichopodus]]''
| species = '''''T. pectoralis'''''
| binomial = ''Trichopodus pectoralis''
| binomial_authority = [[Charles Tate Regan|Regan]], 1910&lt;ref name=&quot;Regan1910&quot;&gt;Regan, C.T. (1910). &quot;The Asiatic fishes of the family Anabantidae&quot;. ''Proceedings of the Zoological Society of London''. 1909 (pt. 4): 767-787. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/31201977#page/887/mode/1up Link Web].&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
* ''Trichogaster pectoralis'' &lt;small&gt;(Regan, 1910)&lt;/small&gt;
* ''Desmopodus pectoralis'' &lt;small&gt;(Regan, 1910)&lt;/small&gt;
}}

'''Sépat Siem'''; sepat siam (''Trichopodus pectoralis'') nyaéta spésiés lauk cai tawar ti kulawarga [[Osphronemidae]] anu miboga ukuran awak pangbadagna di antara jenis sépat lianna.&lt;ref name=&quot;Kottelat2013&quot;&gt;Kottelat, M. (2013). &quot;The fishes of the inland waters of Southeast Asia&quot;. ''Raffles Bulletin of Zoology''. Supplement No. 27: 453. [https://lkcnhm.nus.edu.sg/wp-content/uploads/sites/10/2017/04/rbz-supp27.pdf Link Web]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt; Lauk ieu asalna ti lebak walungan [[Mékong]] sarta mimiti diwanohkeun ka pulo Jawa dina taun 1934.&lt;ref name=&quot;Whitten1996&quot;&gt;Whitten, T., et al. (1996). ''The Ecology of Java and Bali''. Hong Kong: Periplus Editions. Kaca 273. ISBN 962-593-072-8.&lt;/ref&gt;

== Nami Lokal jeung Mancanagara ==
Salian ti nami Sépat Siam, ieu lauk miboga rupa-rupa sebutan di sababaraha daérah sarta nagara:&lt;ref name=&quot;FishBase2026&quot;&gt;Froese, R. &amp; Pauly, D. (Eds). (2026). &quot;Trichopodus pectoralis&quot;. ''FishBase''. [https://www.fishbase.se/summary/Trichopodus-pectoralis.html Link Web].&lt;/ref&gt;
* [[Indonésia]]: ''Sepat siam'' (Umum), ''Sepat jawa'' (Sumatra), ''Gurami siam'' (sababaraha daérah).
* [[Thailand]]: ''Pla salid'' (ปลาสลิด).
* [[Kamboja]]: ''Trey kantiur'' (ត្រីកន្ត្រើយ).
* [[Malaysia]]: ''Sepat siam'', ''Sepat ronggeng''.
* [[Inggris]]: ''Snake-skin gourami'' (alatan pola dina sisi awakna anu jiga kulit oray).

== Riwayat Taksonomi ==
Lauk ieu munggaran didéskripsikeun ku '''Charles Tate Regan''' dina taun 1910.&lt;ref name=&quot;Regan1910&quot; /&gt; Nami spésifik ''pectoralis'' nujul kana ciri cécépét dadana.&lt;ref name=&quot;Regan1910&quot; /&gt; Baheula diasupkeun kana genus ''Trichogaster'', nanging ayeuna parantos dipindahkeun ka genus ''Trichopodus'' dumasar kana tés genetik sarta morfologi.&lt;ref name=&quot;Kottelat2013&quot; /&gt;

== Kandungan Gizi jeung Nutrisi ==
Sépat siam mangrupa sumber protéin sato anu hadé pikeun kaséhatan. Dina unggal 100 gram lauk sépat siam seger, miboga kandungan gizi kurang leuwih:&lt;ref name=&quot;Kemenkes&quot;&gt;Kemenkes RI. (2026). &quot;Data Komposisi Pangan Indonesia&quot;. [http://www.panganku.org Link Web].&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Komponén Gizi !! Jumlah (per 100g)
|-
| Énérgi || 110 - 120 kkal
|-
| Protéin || 17 - 19 g
|-
| Lemak || 3 - 4 g
|-
| Kalsium || 40 - 50 mg
|-
| Fosfor || 150 - 200 mg
|-
| Zat Beusi || 1,0 - 1,5 mg
|}
Lauk ieu ogé beunghar ku asam lemak [[Oméga-3]] sarta vitamin A anu penting pikeun fungsi otak sarta kaséhatan mata.&lt;ref name=&quot;Whitten1996&quot; /&gt;

== Réspirasi ==
Lauk ieu miboga alat napas tambahan mangrupa ''[[labirin]]''.  Organ ieu ngamungkinkan sépat siam pikeun nyokot oksigén langsung tina hawa, sahingga tiasa tahan hirup dina cai anu kirang oksigén.&lt;ref name=&quot;Whitten1996&quot; /&gt;

== Référénsi ==
{{reflist}}

[[Kategori:Lauk]]
[[Kategori:Sato cai]]
[[Kategori:Osphronemidae]]</text>
      <sha1>do90ewkud6yp7jcddq4su7ilcbclnvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tambakan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107768</id>
    <revision>
      <id>712044</id>
      <parentid>705112</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T17:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4838" sha1="nk7azsyn30f4wctz1tl9dp65bszlv50" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Tambakan
| image = Helostoma temminckii - 0450.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Lauk Tambakan (''Helostoma temminckii'')
| regnum = [[Sato|Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Actinopterygii]]
| ordo = [[Anabantiformes]]
| familia = [[Helostomatidae]]
| genus = ''[[Helostoma]]''
| species = '''''H. temminckii'''''
| binomial = ''Helostoma temminckii''
| binomial_authority = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1829&lt;ref name=&quot;Cuvier1829&quot;&gt;Cuvier, G. (1829). ''Le Règne Animal distribué d'après son organisation''. Tome II. Paris: Chez Déterville. Kaca 228. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/32486663#page/250/mode/1up Link Web].&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
* ''Helostoma temminkii'' &lt;small&gt;Cuvier, 1829&lt;/small&gt;
}}

'''Tambakan''' (''Helostoma temminckii'') nyaéta spésiés lauk cai darat ti kulawarga [[Helostomatidae]] anu miboga ciri mandiri mangrupa biwir anu kandel sarta bisa ditarik ka hareup.&lt;ref name=&quot;Kottelat2013&quot;&gt;Kottelat, M. (2013). &quot;The fishes of the inland waters of Southeast Asia&quot;. ''Raffles Bulletin of Zoology''. Supplement No. 27: 445. [https://lkcnhm.nus.edu.sg/wp-content/uploads/sites/10/2017/04/rbz-supp27.pdf Link Web]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt; Lauk ieu mangrupa spésiés tunggal dina genusna sarta kulawargana (monotipik), sarta mangrupa lauk asli ti Asia Tenggara kaasup Jawa sarta Sumatra.&lt;ref name=&quot;Whitten1996&quot;&gt;Whitten, T., et al. (1996). ''The Ecology of Java and Bali''. Hong Kong: Periplus Editions. Kaca 273. ISBN 962-593-072-8.&lt;/ref&gt;

== Nami Lokal ==
* [[Sunda]]: ''Tambakan'', ''Lauk Biawan'' (jarang).
* [[Jawa]]: ''Tambakan''.
* [[Sumatra]]: ''Biawan''.
* [[Inggris]]: ''Kissing gourami''.

== Riwayat Taksonomi ==
Lauk tambakan munggaran didéskripsikeun sacara ilmiah ku ahli [[zoologi]] Perancis, [[Georges Cuvier]], dina taun 1829.&lt;ref name=&quot;Cuvier1829&quot; /&gt; Nami spésifikna, ''temminckii'', dipasihkeun pikeun ngahormatan [[Coenraad Jacob Temminck]], saurang ahli ornitologi sarta diréktur muséum di Walanda.&lt;ref name=&quot;FishBase2026&quot;&gt;Froese, R. &amp; Pauly, D. (Eds). (2026). &quot;Helostoma temminckii&quot;. ''FishBase''. [https://www.fishbase.se/summary/Helostoma-temminckii.html Link Web].&lt;/ref&gt;

== Pemerian (Ciri Fisik) ==
Tambakan miboga awak anu gepéng (pipih) sarta luhur kalayan warna pérak semu héjo atawa kelir jambon (pikeun varian budidaya). Ciri anu paling utama nyaéta biwirna anu kacida lenturna sarta miboga huntu leutik anu loba dina bagian luar biwirna, anu fungsina pikeun nyerut lukut tina sela-sela batu atanapi kai.&lt;ref name=&quot;Kottelat1993&quot;&gt;Kottelat, M., et al. (1993). ''Freshwater Fishes of Western Indonesia and Sulawesi''. Kaca 159. ISBN 0-945971-60-5.&lt;/ref&gt;

== Paripolah sarta Diét ==
Lauk ieu dipikawanoh ku paripolah &quot;pacium-cium&quot; (''kissing''), anu sabenerna mangrupa cara silih lawan pikeun mertahankeun wilayahna.&lt;ref name=&quot;Whitten1996&quot; /&gt; Salaku lauk anu nyaring kadaharan (''filter feeder''), tambakan ngahakan ''fitoplankton, zooplankton,'' sarta [[lukut]].&lt;ref name=&quot;FishBase2026&quot; /&gt; Saperti guramé, tambakan ogé miboga organ labirin pikeun ngarénghap langsung tina hawa.

== Budidaya sarta Mangpaat ==
Lauk tambakan parantos lami dibudidayakeun di Tatar Sunda, boh dina balong taneuh atanapi jaring apung (KJA). Lauk ieu dipikaresep ku patani lauk margi tahan kana panyakit sarta bisa hirup dina kaayaan cai anu kirang oksigénna.&lt;ref name=&quot;Whitten1996&quot; /&gt;
* '''Eupan''': Tambakan mangrupa lauk anu dahar sagala (omnivora), nanging leuwih condong kana fitoplankton sarta lukut. Dina budidaya, tambakan sering dipasihan eupan tambihan mangrupa pelet atanapi dedek.&lt;ref name=&quot;FishBase2026&quot; /&gt;
* '''Nilai Ékonomi''': Sajaba ti dijantenkeun lauk konsumsi (biasana digoréng garing atanapi dijantenkeun pépés), varian anu warna jambon (pink) sering dijantenkeun lauk hias dina akuarium margi paripolahna anu unik.&lt;ref name=&quot;Kottelat1993&quot; /&gt;

== Kaséhatan sarta Gizi ==
Daging tambakan miboga tékstur anu hipu sarta beunghar ku protéin. Sanajan miboga seueur cucuk leutik (jiga lauk mas), tambakan tetep janten karesep margi rasana anu gurih.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Komponén Gizi !! Jumlah (per 100g)
|-
| Protéin || 16,5 g
|-
| Lemak || 2,1 g
|-
| Kalsium || 120 mg
|-
| Fosfor || 150 mg
|}

== Status Konservasi ==
Dumasar kana Daptar Beureum [[IUCN]], status konservasi lauk tambakan di alam liar asup kana kategori '''Least Concern (LC)''' atanapi &quot;henteu hariwang&quot;.&lt;ref name=&quot;IUCN2026&quot;&gt;IUCN. (2026). &quot;Helostoma temminckii: The IUCN Red List of Threatened Species&quot;. [https://www.iucnredlist.org Link Web].&lt;/ref&gt; Hartosna, populasi lauk ieu di alam masih kawilang seueur sarta sumebar lega, sanajan kitu, karuksakan habitat walungan tetep kedah diperhatoskeun.

== Référénsi ==
{{reflist}}

[[Kategori:Lauk]]
[[Kategori:Sato cai]]
[[Kategori:Helostomatidae]]</text>
      <sha1>nk7azsyn30f4wctz1tl9dp65bszlv50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Musieum Karaton Sultan Ternate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108793</id>
    <revision>
      <id>712038</id>
      <parentid>711955</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T12:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7209" sha1="rzhyxgudwmmpidsphc871cbta9ogwuy" xml:space="preserve">[[Gambar:KITLV A5 - Kroon en rijksornamenten van het sultanaat Ternate, KITLV 100699.tiff|jmpl|Mahkota jeung perlengkapan kebesaran Kasultanan Ternate anu jadi bagian tina koléksi sajarah di Museum Kedaton Sultan Ternate.]]

'''Museum Karaton Sultan Ternate''' atawa dipikawanoh ogé minangka '''Museum Memorial Kedaton Sultan Ternate''' mangrupa musium titilar sajarah sarta tempat pelestarian budaya ti [[Kasultanan Ternate]], karajaan Islam pangkolotna di wewengkon Maluku Kalér.&lt;ref name=&quot;indotravel2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.indonesia.travel/id/id/destination/maluku-papua/north-maluku/museum-memorial-kedaton-sultan-ternate|title=Museum Memorial Kedaton Sultan Ternate|publisher=indonesia.travel|accessdate=9 Agustus 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot;&gt;{{cite web|url=https://museumternate.org/|title=Sejarah Berdirinya Museum Kedaton Sultan Ternate|publisher=museumternate.org|accessdate=9 Agustus 2026}}&lt;/ref&gt; Ieu musium perenahna di Bukit Limau, Jalan Sultan Khairun, Désa Salero (Kelurahan Sao-sio), Kacamatan Ternate Utara, Kota Ternate, Maluku Kalér, Indonésia.&lt;ref name=&quot;yukpegi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.yukpegi.com/wisata/wisata-sejarah/museum-kedaton-sultan-ternate-saksi-bisu-kejayaan-kesultanan-ternate/|title=Museum Kedaton Sultan Ternate, Saksi Bisu Kejayaan Kesultanan Ternate|publisher=yukpegi.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606215450/http://www.yukpegi.com/wisata/wisata-sejarah/museum-kedaton-sultan-ternate-saksi-bisu-kejayaan-kesultanan-ternate/|archive-date=2014-06-06|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;

== Sajarah ==
Wangunan Museum Kedaton Sultan Ternate mimitina mangrupa kadaton (istana) anu jadi puser pamaréntahan Kasultanan Ternate.&lt;ref name=&quot;indotravel2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;budaya&quot;&gt;{{cite web|url=https://budaya-indonesia.org/museum-kedaton-sultan-ternate|title=Museum Kedaton Sultan Ternate|publisher=budaya-indonesia.org|accessdate=9 Agustus 2026}}&lt;/ref&gt; Ieu wangunan dijieun dina ping 24 Nopémber 1813 ku paréntah Sultan Muhammad Ali.&lt;ref name=&quot;indotravel&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indonesia.travel/id/destination/606/museum-kedaton-sultan-ternate|title=Museum Kedaton Sultan Ternate: Kejayaan Kesultanan Ternate di Indonesia Timur|publisher=indonesia.travel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; Musium ieu diwangun di luhur lahan nu legana 1,5 héktar kalawan lega wangunan 1.500 méter pasagi, sarta dirancang ku saurang arsiték ti Tiongkok (Cina).&lt;ref name=&quot;asosiasi&quot;&gt;{{cite web|url=http://asosiasimuseumindonesia.org/galeri/2-single-articles/295-museum-kedaton-sultan-ternate.html|title=Museum Kedaton Sultan Ternate|publisher=asosiasimuseumindonesia.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; 

Ti saprak taun 1981, pangelolaan ieu wangunan diserahkeun ka Departemén Pendidikan dan Kebudayaan, sanajan dina sapopoéna masih kénéh dipaké minangka tempat cicing turunan sultan jeung bangsawan kasultanan.&lt;ref name=&quot;indotravel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; Sanggeus direstorasi, ieu musium diresmikeun ku Menteri Pendidikan dan Kebudayaan harita, nyaéta Dr. Daoed Joesoef, dina taun 1982.&lt;ref name=&quot;indotravel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;

== Arsitéktur jeung Lokasi ==
Museum Kedaton Sultan Ternate mibanda wangun arsitéktur sagi dalapan.&lt;ref name=&quot;asosiasi&quot; /&gt; Wangun ieu ngagambarkeun wujud singa anu keur diuk kalawan dua suku hareupna nyanghareup ka laut sarta ngajadikeun [[Gunung Gamalama]] minangka kasang tukangna.&lt;ref name=&quot;asosiasi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; 

Lokasina anu strategis ngagampangkeun para pangunjung pikeun datang.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; Ieu musium anggangna ukur 4,2 km ti Palabuhan Udara Sultan Babullah, 1,2 km ti Terminal Gamalama, jeung 2,4 km ti Palabuhan Ahmad Yani.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; Di bagian hareup musium aya lapang anu disebut Sunyie Ici jeung Sunyie Lamo anu biasa dipaké pikeun prosési upacara adat.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;

== Koléksi ==
Ieu musium nyimpen rupa-rupa koléksi barang berharga peninggalan Kasultanan Ternate jeung pakakas ti jaman datangna bangsa Éropa ka kapuloan Maluku.&lt;ref name=&quot;turindo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.turindo.co.id/news132-mengunjungi-museum-kedaton-sultan-ternate.html|title=Mengunjungi Museum Kedaton Sultan Ternate|publisher=turindo.co.id|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606220221/http://www.turindo.co.id/news132-mengunjungi-museum-kedaton-sultan-ternate.html|archive-date=2014-06-06|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606220221/http://www.turindo.co.id/news132-mengunjungi-museum-kedaton-sultan-ternate.html |date=2014-06-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; Rupa-rupa jinis koléksi di ieu musium ngawengku:&lt;ref name=&quot;turindo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;budaya&quot; /&gt;
* '''Benda géologi''': Koléksi batuan jeung mineral anu kapanggih ti wewengkon Ternate.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;
* '''Benda arkéologi''': Artéfak ti jaman baheula anu ngagambarkeun kahirupan masarakat di jaman kasultanan jeung kolonial.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;
* '''Benda étnografi''': Pakakas jeung barang sapopoé masarakat Ternate.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;
* '''Benda sajarah''': Dokumén jeung peninggalan anu patali jeung sajarah kasultanan sarta bangsa Éropa.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;
* '''Numismatik jeung Héraldik''': Koléksi mata uang jeung lambang-lambang karajaan.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;indotravel2&quot; /&gt;
* '''Filologi''': Naskah-naskah kuno kaasup [[Al-Quran]] tulisan leungeun.&lt;ref name=&quot;yukpegi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;
* '''Téknologi''': Pakakas jeung téknologi sapopoé jeung kagiatan karajaan.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;
* '''Seni rupa jeung Keramik''': Karya seni sarta pakakas tina keramik.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;

Salian ti éta, aya ogé singgasana warna emas sarta pakakas upacara jeung alat perang kasultanan.&lt;ref name=&quot;yukpegi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;

Salah sahiji koléksi anu paling dipikawanoh, unik, tur sakral di ieu musium nyaéta mahkota peninggalan Sultan Ternate anu umurna ditaksir geus 500 taun.&lt;ref name=&quot;asosiasi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; Ieu mahkota mibanda kaahéngan sabab buukna bisa manjangan (tumbuh) kawas buuk manusa.&lt;ref name=&quot;asosiasi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;budaya&quot; /&gt; Ku kituna, unggal sataun sakali dina poé raya [[Idul Adha]], wajib diayakeun upacara ritual ''istampa'' atawa ritual neukteuk buuk éta mahkota.&lt;ref name=&quot;asosiasi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;

== Fungsi jeung Édukasi ==
Musium ieu mibanda pungsi utama salaku tempat pikeun ngalestarikeun budaya sarta ngajaga barang-barang sajarah Ternate.&lt;ref name=&quot;indotravel2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; Musium ogé jadi puser édukasi jeung tujuan wisata sajarah anu narik ati pikeun palajar, mahasiswa, panalungtik, tur wisatawan ti jero jeung luar nagri.&lt;ref name=&quot;indotravel2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;

Pikeun wisatawan anu rék datang, ieu musium dibuka dina poé Salasa nepi ka Minggu, ti jam 08.00 nepi ka 14.00 WIT.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt; Musium ieu tutup dina poé Senén jeung poé libur nasional, kalayan harga tikét asupna anu kahontal, nyaéta kurang leuwih Rp 5.000 per jalma.&lt;ref name=&quot;museumternate&quot; /&gt;

== Référénsi ==
{{reflist}}

[[Category:WikiRempah]]
[[Category:WikiRempah Bandung]]</text>
      <sha1>rzhyxgudwmmpidsphc871cbta9ogwuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pulo Lakkang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108808</id>
    <revision>
      <id>712039</id>
      <parentid>711978</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T14:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25926</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>712039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1926" sha1="8l5qb1jh678ex4rop2vzsdn8wfvekga" xml:space="preserve">'''Pulo Lakkang''' nyaéta hiji pulo leutik anu aya di délta [[Walungan Tallo]] jeung [[Walungan Pampang]], sarta sacara administratif asup kana wilayah sabagian Kalurahan Lakkang, Kacamatan Tallo jeung sabagian Kalurahan Pampang, Kacamatan [[Panakkukang]], Kota Makassar, [[Sulawesi Kidul]], [[Indonésia]]. Sacara astronomis, ieu pulo perenahna di titik koordinat 5°7′21.920″LS, 119°27′40.780″BT. Numutkeun ahli géologi, ieu pulo kabentuk akibat sédiméntasi walungan salila ratusan taun.  Pulo anu geus ditetepkeun jadi tempat wisata ieu dikurilingan ku végétasi anu rupa-rupa. Ieu pulo téh daérah anu unik, masih aya di puseur Kota Makassar, tapi ngan bisa diaksés ku jalur walungan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sulselnews.sigapnews.co.id/kota-makassar/sn-43446/top-camat-tallo-apresiasi-mahasiswa-unhas-penelitian-di-pulau-lakkang|title=Top! Camat Tallo Apresiasi Mahasiswa Unhas Penelitian di Pulau Lakkang - SulselNews|last=sigapnews|website=https://sulselnews.sigapnews.co.id/|language=en|accessdate=2026-08-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Laksanakan PKM Berbasis Pentahelix, Dosen STISIP Makassar meriahkan Kemerdekaan RI ke 77 tahun di Lakkang {{!}} Narasi Makassar|url=https://www.narasimakassar.com/post/laksanakan-pkm-berbasis-pentahelix-dosen-stisip-makassar-meriahkan-kemerdekaan-ri-ke-77-tahun-di-lakkang|access-date=2026-08-09|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230429062735/https://www.narasimakassar.com/post/laksanakan-pkm-berbasis-pentahelix-dosen-stisip-makassar-meriahkan-kemerdekaan-ri-ke-77-tahun-di-lakkang |date=2023-04-29 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sulselprov.go.id/|title=Pemerintah Provinsi Sulawesi Selatan|last=Selatan|first=Pemerintah Provinsi Sulawesi|website=Pemerintah Provinsi Sulawesi Selatan|language=en|accessdate=2026-08-09}}&lt;/ref&gt;

== Référénsi ==
[[Kategori:WikiRempah]]
[[Kategori:WikiRempah Bandung]]
&lt;references /&gt;{{Pondok}}</text>
      <sha1>8l5qb1jh678ex4rop2vzsdn8wfvekga</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>