Wikipedia suwiki https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Média Husus Obrolan Pamaké Obrolan pamaké Wikipedia Obrolan Wikipedia Gambar Obrolan gambar MédiaWiki Obrolan MédiaWiki Citakan Obrolan citakan Pitulung Obrolan pitulung Kategori Obrolan kategori Portal Obrolan portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 34508 712746 658353 2026-09-18T03:44:30Z Mirani Pramitasari 26631 712746 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = Sir Isaac Newton |image = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg |alt = Potret Pria hitam dengan sebahu, rambut cokelat bergelombang, hidung besar dan tajam, dan tatapan terganggu |caption = Issac Newton mangsa umurna 46 tahun dilukis ku Godfrey Kneller taun [[1689]]. |birth_date = {{birth date|1643|1|4}}{{br}}<small>([[Kalender Julian|KJ]]: [[25 Desember]] [[1642]])</small><ref name="OSNS" /> |birth_place = Woolsthorpe-by-Colsterworth, [[Lincolnshire]], [[Inggris]] |death_date = {{death date and age|1727|3|31|1643|1|4}}{{br}}<small>([[Kalender Julian|KJ]]: [[20 Maret]] [[1726]]/[[1727|7]])</small><ref name="OSNS" /> |death_place = Kensington, Middlesex, [[Inggris]], [[Kerajaan Britania Raya|Britania Raya]] |resting_place = [[Westminster Abbey]] |residence = Inggris |nationality = [[Kerajaan Inggris|Inggris]] <small>(kemudian [[Kerajaan Britania Raya|Britania]])</small> |fields = {{Unbulleted list |{{Hlist|[[Fisika]]|[[Filsafat alam]]}} |{{Hlist|[[Matematika]]|[[Astronomi]]}} |{{Hlist|[[Alkimia]]|Teologi Kristen}} |{{Hlist|[[Ekonomi]] }} }} |workplaces = {{Unbulleted list|[[Universitas Cambridge]]|[[Royal Society]]|Royal Mint}} |alma_mater = Kuliah Trinity, [[Cambridge]] |academic_advisors = {{unbulleted list |[[Isaac Barrow]]<ref>Mordechai Feingold, [http://www.oxforddnb.com/view/article/1541 Barrow, Isaac (1630–1677)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', [[Oxford University Press]], September [[2004]]; online edn, May 2007. Retrieved 24 February 2009; explained further in Mordechai Feingold's "[http://www.jstor.org/stable/236236 Newton, Leibniz, and Barrow Too: An Attempt at a Reinterpretation]" in ''Isis'', Vol. 84, No. 2 (June 1993), pp. 310–338.</ref> |Benjamin Pulleyn<ref>''[http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php "Newton, Isaac"] in the ''Dictionary of Scientific Biography'', n.4.</ref> }} |notable_students = {{unbulleted list|Roger Cotes|William Whiston}} |known_for = {{unbulleted list |[[Mekanika klasik|Newtonian mechanics]]|[[Hukum gravitasi universal Newton|Gravitasi Universal]]|kalkulus infinitesimal |{{hlist|[[Optika]]|Deret binomial}} |{{hlist|''[[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Principia]]''|[[Metode Newton]]}} }} |influences = {{unbulleted list |[[Johannes Kepler]] |[[Henry More]]<ref name="More" /> |Polish Brethren<ref name="heretic">{{cite journal|last=Snobelen|first=Stephen D.|authorlink=Stephen Snobelen|title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite|journal=British Journal for the History of Science|volume=32|pages=381–419|date =1999|url =http://isaacnewtonstheology.files.wordpress.com/2013/06/heretic.pdf|format=PDF|doi=10.1017/S0007087499003751|issue=4 }}</ref> |[[Robert Boyle]]<ref>{{cite book|title=Isaac Newton|last=Stokes|first=Mitch|year=2010|publisher=Thomas Nelson|isbn=1595553037|page=97|url=http://books.google.gr/books?id=zpsoSXCeg5gC&pg=PA97&lpg=PA97&dq=#v=onepage&q=%22Boyle%20influenced%20Newton%22&f=false|accessdate=17 October 2012}}</ref> }} |influenced = {{unbulleted list|[[Nicolas Fatio de Duillier]]|John Keill}} |signature = Isaac Newton signature.svg |signature_alt = Isacc Newton |relatives = {{unbulleted list|Hannah Ayscough <small>(ibu)</small>|Catherine Barton {{small|(setengah-keponakan)}}}} |ethnicity = Kaukasia |religion = [[Kristen]]<br />[[Arianisme]]<br />lain-lain<ref>[http://www.usatoday.com/tech/science/discoveries/2007-06-19-newton-religious-papers_N.htm Isaac Newton's Religious Side] USA Today News</ref><ref>{{cite web|url=http://www.isaac-newton.org/|title="God is known for his work"|publisher=Isaac-newton.org|date=|accessdate=17 August 2012}}</ref> }} '''Sir Isaac Newton''' (January 4, 1643 - March 31, 1727)<ref name="biografi">{{en}}[http://sirisaacnewtonbighrafhy.blogspot.com/2009/11/biografi-sir-issac-newton.html Biografi Sir Isaac Newton] (diakses tanggal 5 November 2011)</ref> nyaéta saurang ahli [[fisika]], [[astronomi]], jeung ahli [[falsafah]] anu lahir di [[Inggris]].<ref name="cerita kecil">{{id}}[http://www.ceritakecil.com/tokoh-ilmuwan-dan-penemu/Isaac-Newton-5 Isaac Newton] (diakses tanggal 5 November 2011)</ref> Buku anu ditulis jeung dipublikasikeun dina taun [[1687]], ''Philosophiæ Naturalis Principa Mathematica'', disebut-seut minangka buku anu paling boga pangaruh dina sajarah kamekaran élmu pangaweruh.<ref name="cerita kecil"/> Ieu karyana téh medar ngeunaan [[hukum gravitasi]] jeung tilu asas [[hukum]] obah, anu ngarobah jihat sawangan manusa ngeunaan hukum fisika alam salila tilu abad ka hareupna jeung jadi dadasar tina élmu pangaweruh modérn.<ref name="cerita kecil"/> Dina taun [[1670]] nepika [[1672]], Newton mikeun pangatikan ngeunaan [[optik]].<ref name="cerita kecil"/> Jeung salila mangsa harita, nalungtik [[réfraksi cahaya]] ku anjeun jeung mikeun démonstrasi yén hiji [[prisma]] bisa nyebarkeun cahaya bodas jadi rupa-rupa [[spéktrum warna]] jeung hiji lénsa dina prisma anu kadua, bisa ngawangun éta spéktrum warna jadi cahaya bodas deui.<ref name="cerita kecil"/> Isaac Newton sadar yén matematika nyaéta cara pikeun ngajelaskeun hukum-hukum alam kayaning gravitasi, jeung nyieun sababaraha rumus pikeun ngitung 'obahna banda' jeung 'gravitasi bumi'.<ref name="cerita kecil"/> '''Gravitasi''' nyaéta kakuatan anu nyieun hiji banda salawasna gerak ragrag ka handap.<ref name="cerita kecil"/> Kalawan tilu prinsip dasar tina hukum gerakan, Newton bisa ngajelaskeun jeung ngabuktikeun yén [[planét]] téh gerak ngurilingan [[panon poé]] dina [[orbit]] anu wangunna [[oval]] jeung teu buleud sampurna.<ref name="cerita kecil"/> Tuluy Newton maké tilu prinsip dasar gerak anu kiwari dipikawanoh minangka '''Hukum Newton''' pikeun ngajelaskeun kumaha gerakna banda.<ref name="cerita kecil"/> ==Riwayat == Isaac Newton; Sir Isaac Newton kasohor saurang [[élmuwan]], [[inohong]] nu genius, luhung élmu jembar ku panalar kalawan euyeub ku rupa-rupa pamanggihna untamana dina widang [[fisika]], [[matematika]], [[astronomi]], [[filsuf]] alam, [[alkemis]], jeung [[téologi]].<ref name=cahyaning/><ref name=Luthfi/> salah sahiji pamanggihna nu kawentar, kalawan geus réa mangpaatkeun nepi ka kiwari tayalian téori [[gravitasi]].<ref name=cahyaning>{{Cite book | title = the secret investor genius: 1+10 rahasia billionaire dunia | last = rino| first =cahyaning | publisher =Erlanggga (ESensi) | location =Jakarta, Ciracas| year = 2015 }}</ref> Numutkeun sawatara [[buku]], Isaac Newton gumelar di nagara [[Inggris]] taun 25 [[Desember]] [[1643]] di [[Woolsthrope]] pupus taun [[1727]] dikurebkeun di [[Westiminster Abbey]].<ref name=Luthfi/><ref name=Yudhistira>{{Cite book | title = ipa 2B | last = Prasojo dan Team| first =Ir Budi| publisher =Yudhistira Ghalia Indonesia | location =Jakarta, Ciracas| year = 2007|ISBN=9789797469481 }}</ref> Ti barang gubrag ka alam dunya Isaac Newton mah geus teu mibanda [[bapa]] atawa [[yatim]], ku lantaran nujadi bapa tilar dunya tilu [[bulan]] saméméh manéhna lahir.<ref name=Paul/> Dina mangsa orok beureum kénéh Isaac Newton mah disawang moal manjang hirupna, ku lantaran lahir prematur ([[kaluron]]) sarta waruga leutik kacida katempo matak pikahariwangeun.<ref name=Paul/> Bapana Isaac Newton téh saurang [[perwira]] nu pangkatna henteu luhur sarta mibanda pakaya mangrupa [[taneuh]] pikeun tatanén ogé henteu pati lega, ngaran bapana sarua pisan jeung manéhna nyaéta Isaac Newton ogé.<ref name=Paul/> Henteu kalis ti kitu, nincak umurna 18 bulan nu jadi indung ninggalkeun manéhna alatan rimbitan jeung saurang [[pendéta]] nu beurat beunghar manéhna sorangan antukna dirawatan ku ninina.<ref name=Paul/> Sanajan mangsa déwasana Isaac Newton kawentar saurang inohong nu kakoncara sadunya, henteu sarua jeung nujadi kolotna mah malahan kolotna kakocapkeun jalma awuntah sarta barangasan.<ref name=Yudhistira/> Isaac Newton ogé dina mangsa [[budak]] kénéh henteu kaasup kana [[murid]] anu pinter atawa [[calakan]], malahan sabalikna mibanda [[sipat]] nu cicingeun, épésan, teu kaopan, barangasan, sarta henteu mikaresep kana bahan ajaran di [[sakola]]na.<ref name=Yudhistira/><ref name=Paul/> Nincak mangsa rumaja Isaac Newton kungsi kaluar [[sakola]], alatan nu jadi indung hayang Isaac Newton téh jadi saurang [[patani]] anu mukti.<ref name=Luthfi/> Tapi kituna téh henteu kungsi lila ku lantaran kapireungeuh yén Isaac Newton mah henteu aya ulat kana tatanén, manéhna leuwih mikaresep kana élmu dina widang mékanika.<ref name=Luthfi/> Antukna nincak umur 18 taun, Isaac Newton sakola deui di [[Universitas Cambridge]], di dieu manéhna jejem diajar kalawan loba ngayakeun panalungtikan utamana dina widang [[matematika]].<ref name=Luthfi/> Hasilna pohara nyugemakeun, dina umur 21-27 [[taun]] téh manéhna mah geus manggihan dasar-dasar téori [[élmu]] pangaweruh nu engkéna baris méré pangaruh kana loba widang pangaweruh atawa ''disiplin ilmu''.<ref name=Luthfi>{{Cite book | title = mengenal lebih dekat : Tokoh Dunia Terkenal | last = Rochmatika| first =Luthfi| publisher =PACU MINAT BACA | location =Jakarta | year =2010|ISBN=9789790140189 }}</ref> Salila hirupna Isaac Newton loba paké pikeun neuleumah ngeunaan alam marcapada, kitab suci jeung sagala rupa niléy ngeunaan kaluhungan [[ageman]], manéhna mibanda hiji kayakinan yén sagala rupa pagawéana baris kapetik hasil sarta ka ala buahna.<ref name=Paul>{{Cite book | title = Paul | last = Atrathern| first =Paul | publisher =Erlanggga (ESensi) | location =Jakarta, Ciracas| year =2002|ISBN=9789796884926 }}</ref> Pertengahan abad ka-17 mangrupikeun période sumanget ilmiah. Panemuan teleskop dina awal abad ieu parantos ngarobih ulikan astronomi. Filsuf Inggris, [[Francis Bacon]] sareng filsuf Perancis [[René Descartes]] ngarojong para ilmuwan Éropa supados henteu ngandelkeun teuing kana otoritas [[Aristoteles]], tapi langkung wani ngalaksanakeun ékspérimén sareng pangamatan nyalira. Galileo ngalaksanakeun ideu anu dijunjung ku Bacon sareng Descartes; pangamatan teleskopikna ngeunaan béntang-béntang ngarévolusi [[astronomi]], sareng ékspériménna dina mékanika neundeun pondasi pikeun naon anu ayeuna dikenal salaku hukum gerak Newton kahiji. ==Karya Isaac Newton== Newton sok asa-asa medalkeun hasil panalungtikanana. Sanajan anjeunna parantos ngarumuskeun konsép dasar di balik karya-karyana dina taun 1669, salah sahiji pamanggihan munggaran anu dipedalkeun nyaéta karyana anu inovatif ngeunaan sifat cahaya. Ngaliwatan sarangkaian ékspérimén anu taliti, Newton mendakkan yén cahaya bodas sabenerna mangrupikeun campuran sadaya warna katumbiri. Anjeunna ogé ngalaksanakeun analisis anu lengkep ngeunaan implikasi hukum anu ngatur eunteung sareng réfraksi cahaya. Dina taun 1668, nerapkeun konsép-konsép ieu, anjeunna ngarancang sareng ngawangun teleskop anu ngagambarkeun. Newton nampilkeun panemuan ieu, sareng karya-karyana anu sanés, ka ''British Royal Society'' nalika anjeunna yuswa 29 taun. === Widang matématika === Salah sahiji kontribusi gedé pikeun widang [[Matématika|matematika]] nyaéta kapanggihna [[kalkulus integral]], anu dilakukeun ku anjeunna nalika yuswana 23 atawa 24 taun. Ieu panemuan téh mangrupa préstasi anu pangpentingna pikeun [[matematika modérn]]. Salah sahiji karya Isaac Newton nu kamashur tayalian '''''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica''''', hiji buku numertélakeun pamanggihna ngeunaan téori [[gravitasi]] dumasar kana hukum gerak/usik.<ref name="Luthfi" /><ref name="Kinkin">{{Cite book | title = Fisika SMP| last = suartini| first =Kin-kin| publisher =gagas Media| location =Ciganjur-Jagakarsa| year =2010|ISBN=9789797803926 }}</ref> Nepika kiwari, hiji gerak/usik ieu pikeun ngukurna maké hijian ngaran manéhna (Newton) ieu ogé mangrupa pangdeudeul kana sagala jasa-jasa tur pamanggihna.<ref name="Kinkin" /> === Widang mékanika klasik === Kontribusina dina widang mékanika—nyaéta élmu ngeunaan gerak barang—ngawengku kapanggihna hukum gerak nu kahiji, nu ngajelaskeun kumaha hiji barang gerak nalika henteu dipangaruhan ku gaya ti luar. Nanging, dina kanyataanana, sakabéh barang téh pasti dipangaruhan ku gaya ti luar, sarta cara gerakna téh mibanda harti nu leuwih penting. Newton ngaréngsékeun pasualan ieu ku hukum gerak nu kadua nu kawentar, nu dianggap salaku prinsip dasar fisika klasik; hukum ieu nyatakeun yén akselerasi hiji barang téh sabanding jeung gaya total nu nerap kana éta barang. Newton ogé ngarumuskeun hukum gerak nu katilu, nu nyatakeun yén pikeun unggal aksi—sapertos gaya fisik—bakal aya réaksi nu sarua gedéna tapi arahna lalawanan. Kontribusi séjénna nu kawentar nyaéta hukum gravitasi universal. Kalawan babarengan, kaopat hukum ieu ngawangun hiji kerangka nu ngahiji sarta bisa dilarapkeun pikeun nganalisis jeung ngaramal paripolah sakabéh sistem mékanis makroskopis, mimitian ti ayunan bandul nepi ka gerak orbit planét ngurilingan panonpoé. Salian ti hukum-hukum ieu, anjeunna ogé ngagunakeun konsép matématika kalkulus pikeun ngaréngsékeun masalah fisika nu aya di dunya nyata. ==Hukum Newton== Ceuk Isaac Newton aya tilu hukum atawa katangtuan ngeunaan hiji gerakan, nu katelah hukum Newton. Tayalian: * Hukum 1 Newton Hukum ieu nelah ogé ku ngaran hukum inersia (jemlék), ngagambarkeun kaayaan sipat hiji barang, cenah lamun seug hiji barang cicing ieu gedé kamungkinan ieu barang bakat tetep cicing, kitu deui hiji barang nu mimitina ''gerak'' atawa pindah/usik tinangtu salawasna mibanda kamungkinan pikeun [[usik]]. kajaba aya kakuatan séjén ti luareun éta barang nu mangaruhanna.<ref name=Kinkin/> Dina matématis, ditulis ƸF = 0<ref name=Kinkin/> * Hukum 2 Newton Dina hukum nu ieu Newton mertelakeun cenah, lamun seug ''gerak''/usik hiji barang henteu sarua jeung 0 (EF ǂ 0), ieu gerakan baris ngarandapan parobahan.<ref name=Kinkin/> Gedé jeung leutikna parobahan dumasar kana beurat jeung henteuna éta barang (massa) Dina matématis, ditulisna ƸF = ma<ref name=Luthfi/><ref name=Kinkin/> ƸF = Tanaga gerak (N) m = Beurat barang/''massa benda'' (Kg) a = Parobahan usikna barang (m/s²)<ref name=Luthfi/><ref name=Kinkin/> * Hukum 3 Newton Mertélakeun ngeunaan hiji tanaga nu dipaké nyurungkeun atawa metot hiji [[barang]], ieu baris pinanggih jeung hiji perlawanan/tahanan tina éta barang ku kituna ieu hukum ogé katelah [[hukum]] aksi-réaksi. Dina matématis, ditulis F_1.2 = - F_2.1 F_1.2 = Tanaga nu nyurungkeun/metot (N) F_2.1 = Perlawanan/tahanan tina barang nu disurungkeun (N)<ref name=Luthfi/><ref name=Luthfi/> ==Baca ogé == * {{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=cdVxhKjo_BcC&pg=PA11&dq=seorang+isaac+newton&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwid1MaRhtTYAhXKq48KHTCoCU8Q6AEIUzAJ#v=onepage&q=seorang%20isaac%20newton&f=false|title=Teori Dan Aplikasi Fisika Smp Lelas|last=Ghalia Indonesia|first=Yudhistira|publisher=Yudhistira |isbn=9789796767731}} * {{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=Jq_kZ68TuFAC&dq=seorang+isaac+newton&hl=id&source=gbs_navlinks_s|title=Ilmu dalam perspektif|last=S. Suriasumantri|first=Jujun|year=1999|publisher=Yayasan Obor Indonesia University Press|isbn=9789794612811}} * {{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=vPnuDAAAQBAJ&pg=PA253&dq=seorang+isaac+newton&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwin1vO0p9TYAhUEs48KHZkKDdc4ChDoAQgwMAI#v=onepage&q=seorang%20isaac%20newton&f=false|title=The Harmony of Humanity|last=As-Sirjani|first=Prof. Dr. Raghib|year=2015|publisher=Pustaka Al-kautsar|isbn=9789795927006}} ==Dicutat tina== {{reflist|2}} {{authority control}} {{pondok}} [[Kategori:Élmuwan asal Inggris]] [[Kategori:Taratas biografi]] 0xuwjhx1k51ez7jbsrc6w3s2lrtms8v 712747 712746 2026-09-18T03:49:49Z Mirani Pramitasari 26631 712747 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = Sir Isaac Newton |image = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg |alt = Potret Pria hitam dengan sebahu, rambut cokelat bergelombang, hidung besar dan tajam, dan tatapan terganggu |caption = Issac Newton mangsa umurna 46 tahun dilukis ku Godfrey Kneller taun [[1689]]. |birth_date = {{birth date|1643|1|4}}{{br}}<small>([[Kalender Julian|KJ]]: [[25 Desember]] [[1642]])</small><ref name="OSNS" /> |birth_place = Woolsthorpe-by-Colsterworth, [[Lincolnshire]], [[Inggris]] |death_date = {{death date and age|1727|3|31|1643|1|4}}{{br}}<small>([[Kalender Julian|KJ]]: [[20 Maret]] [[1726]]/[[1727|7]])</small><ref name="OSNS" /> |death_place = Kensington, Middlesex, [[Inggris]], [[Kerajaan Britania Raya|Britania Raya]] |resting_place = [[Westminster Abbey]] |residence = Inggris |nationality = [[Kerajaan Inggris|Inggris]] <small>(kemudian [[Kerajaan Britania Raya|Britania]])</small> |fields = {{Unbulleted list |{{Hlist|[[Fisika]]|[[Filsafat alam]]}} |{{Hlist|[[Matematika]]|[[Astronomi]]}} |{{Hlist|[[Alkimia]]|Teologi Kristen}} |{{Hlist|[[Ekonomi]] }} }} |workplaces = {{Unbulleted list|[[Universitas Cambridge]]|[[Royal Society]]|Royal Mint}} |alma_mater = Kuliah Trinity, [[Cambridge]] |academic_advisors = {{unbulleted list |[[Isaac Barrow]]<ref>Mordechai Feingold, [http://www.oxforddnb.com/view/article/1541 Barrow, Isaac (1630–1677)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', [[Oxford University Press]], September [[2004]]; online edn, May 2007. Retrieved 24 February 2009; explained further in Mordechai Feingold's "[http://www.jstor.org/stable/236236 Newton, Leibniz, and Barrow Too: An Attempt at a Reinterpretation]" in ''Isis'', Vol. 84, No. 2 (June 1993), pp. 310–338.</ref> |Benjamin Pulleyn<ref>''[http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php "Newton, Isaac"] in the ''Dictionary of Scientific Biography'', n.4.</ref> }} |notable_students = {{unbulleted list|Roger Cotes|William Whiston}} |known_for = {{unbulleted list |[[Mekanika klasik|Newtonian mechanics]]|[[Hukum gravitasi universal Newton|Gravitasi Universal]]|kalkulus infinitesimal |{{hlist|[[Optika]]|Deret binomial}} |{{hlist|''[[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Principia]]''|[[Metode Newton]]}} }} |influences = {{unbulleted list |[[Johannes Kepler]] |[[Henry More]]<ref name="More" /> |Polish Brethren<ref name="heretic">{{cite journal|last=Snobelen|first=Stephen D.|authorlink=Stephen Snobelen|title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite|journal=British Journal for the History of Science|volume=32|pages=381–419|date =1999|url =http://isaacnewtonstheology.files.wordpress.com/2013/06/heretic.pdf|format=PDF|doi=10.1017/S0007087499003751|issue=4 }}</ref> |[[Robert Boyle]]<ref>{{cite book|title=Isaac Newton|last=Stokes|first=Mitch|year=2010|publisher=Thomas Nelson|isbn=1595553037|page=97|url=http://books.google.gr/books?id=zpsoSXCeg5gC&pg=PA97&lpg=PA97&dq=#v=onepage&q=%22Boyle%20influenced%20Newton%22&f=false|accessdate=17 October 2012}}</ref> }} |influenced = {{unbulleted list|[[Nicolas Fatio de Duillier]]|John Keill}} |signature = Isaac Newton signature.svg |signature_alt = Isacc Newton |relatives = {{unbulleted list|Hannah Ayscough <small>(ibu)</small>|Catherine Barton {{small|(setengah-keponakan)}}}} |ethnicity = Kaukasia |religion = [[Kristen]]<br />[[Arianisme]]<br />lain-lain<ref>[http://www.usatoday.com/tech/science/discoveries/2007-06-19-newton-religious-papers_N.htm Isaac Newton's Religious Side] USA Today News</ref><ref>{{cite web|url=http://www.isaac-newton.org/|title="God is known for his work"|publisher=Isaac-newton.org|date=|accessdate=17 August 2012}}</ref> }} '''Sir Isaac Newton''' (January 4, 1643 - March 31, 1727)<ref name="biografi">{{en}}[http://sirisaacnewtonbighrafhy.blogspot.com/2009/11/biografi-sir-issac-newton.html Biografi Sir Isaac Newton] (diakses tanggal 5 November 2011)</ref> nyaéta saurang ahli [[fisika]], [[astronomi]], jeung ahli [[falsafah]] anu lahir di [[Inggris]].<ref name="cerita kecil">{{id}}[http://www.ceritakecil.com/tokoh-ilmuwan-dan-penemu/Isaac-Newton-5 Isaac Newton] (diakses tanggal 5 November 2011)</ref> Buku anu ditulis jeung dipublikasikeun dina taun [[1687]], ''Philosophiæ Naturalis Principa Mathematica'', disebut-seut minangka buku anu paling boga pangaruh dina sajarah kamekaran élmu pangaweruh.<ref name="cerita kecil"/> Ieu karyana téh medar ngeunaan [[hukum gravitasi]] jeung tilu asas [[hukum]] obah, anu ngarobah jihat sawangan manusa ngeunaan hukum fisika alam salila tilu abad ka hareupna jeung jadi dadasar tina élmu pangaweruh modérn.<ref name="cerita kecil"/> Dina taun [[1670]] nepika [[1672]], Newton mikeun pangatikan ngeunaan [[optik]].<ref name="cerita kecil"/> Jeung salila mangsa harita, nalungtik [[réfraksi cahaya]] ku anjeun jeung mikeun démonstrasi yén hiji [[prisma]] bisa nyebarkeun cahaya bodas jadi rupa-rupa [[spéktrum warna]] jeung hiji lénsa dina prisma anu kadua, bisa ngawangun éta spéktrum warna jadi cahaya bodas deui.<ref name="cerita kecil"/> Isaac Newton sadar yén matematika nyaéta cara pikeun ngajelaskeun hukum-hukum alam kayaning gravitasi, jeung nyieun sababaraha rumus pikeun ngitung 'obahna banda' jeung 'gravitasi bumi'.<ref name="cerita kecil"/> '''Gravitasi''' nyaéta kakuatan anu nyieun hiji banda salawasna gerak ragrag ka handap.<ref name="cerita kecil"/> Kalawan tilu prinsip dasar tina hukum gerakan, Newton bisa ngajelaskeun jeung ngabuktikeun yén [[planét]] téh gerak ngurilingan [[panon poé]] dina [[orbit]] anu wangunna [[oval]] jeung teu buleud sampurna.<ref name="cerita kecil"/> Tuluy Newton maké tilu prinsip dasar gerak anu kiwari dipikawanoh minangka '''Hukum Newton''' pikeun ngajelaskeun kumaha gerakna banda.<ref name="cerita kecil"/> ==Riwayat == Isaac Newton; Sir Isaac Newton kasohor saurang [[élmuwan]], [[inohong]] nu genius, luhung élmu jembar ku panalar kalawan euyeub ku rupa-rupa pamanggihna untamana dina widang [[fisika]], [[matematika]], [[astronomi]], [[filsuf]] alam, [[alkemis]], jeung [[téologi]].<ref name=cahyaning/><ref name=Luthfi/> salah sahiji pamanggihna nu kawentar, kalawan geus réa mangpaatkeun nepi ka kiwari tayalian téori [[gravitasi]].<ref name=cahyaning>{{Cite book | title = the secret investor genius: 1+10 rahasia billionaire dunia | last = rino| first =cahyaning | publisher =Erlanggga (ESensi) | location =Jakarta, Ciracas| year = 2015 }}</ref> Numutkeun sawatara [[buku]], Isaac Newton gumelar di nagara [[Inggris]] taun 25 [[Desember]] [[1643]] di [[Woolsthrope]] pupus taun [[1727]] dikurebkeun di [[Westiminster Abbey]].<ref name=Luthfi/><ref name=Yudhistira>{{Cite book | title = ipa 2B | last = Prasojo dan Team| first =Ir Budi| publisher =Yudhistira Ghalia Indonesia | location =Jakarta, Ciracas| year = 2007|ISBN=9789797469481 }}</ref> Ti barang gubrag ka alam dunya Isaac Newton mah geus teu mibanda [[bapa]] atawa [[yatim]], ku lantaran nujadi bapa tilar dunya tilu [[bulan]] saméméh manéhna lahir.<ref name=Paul/> Dina mangsa orok beureum kénéh Isaac Newton mah disawang moal manjang hirupna, ku lantaran lahir prematur ([[kaluron]]) sarta waruga leutik kacida katempo matak pikahariwangeun.<ref name=Paul/> Bapana Isaac Newton téh saurang [[perwira]] nu pangkatna henteu luhur sarta mibanda pakaya mangrupa [[taneuh]] pikeun tatanén ogé henteu pati lega, ngaran bapana sarua pisan jeung manéhna nyaéta Isaac Newton ogé.<ref name=Paul/> Henteu kalis ti kitu, nincak umurna 18 bulan nu jadi indung ninggalkeun manéhna alatan rimbitan jeung saurang [[pendéta]] nu beurat beunghar manéhna sorangan antukna dirawatan ku ninina.<ref name=Paul/> Sanajan mangsa déwasana Isaac Newton kawentar saurang inohong nu kakoncara sadunya, henteu sarua jeung nujadi kolotna mah malahan kolotna kakocapkeun jalma awuntah sarta barangasan.<ref name=Yudhistira/> Isaac Newton ogé dina mangsa [[budak]] kénéh henteu kaasup kana [[murid]] anu pinter atawa [[calakan]], malahan sabalikna mibanda [[sipat]] nu cicingeun, épésan, teu kaopan, barangasan, sarta henteu mikaresep kana bahan ajaran di [[sakola]]na.<ref name=Yudhistira/><ref name=Paul/> Nincak mangsa rumaja Isaac Newton kungsi kaluar [[sakola]], alatan nu jadi indung hayang Isaac Newton téh jadi saurang [[patani]] anu mukti.<ref name=Luthfi/> Tapi kituna téh henteu kungsi lila ku lantaran kapireungeuh yén Isaac Newton mah henteu aya ulat kana tatanén, manéhna leuwih mikaresep kana élmu dina widang mékanika.<ref name=Luthfi/> Antukna nincak umur 18 taun, Isaac Newton sakola deui di [[Universitas Cambridge]], di dieu manéhna jejem diajar kalawan loba ngayakeun panalungtikan utamana dina widang [[matematika]].<ref name=Luthfi/> Hasilna pohara nyugemakeun, dina umur 21-27 [[taun]] téh manéhna mah geus manggihan dasar-dasar téori [[élmu]] pangaweruh nu engkéna baris méré pangaruh kana loba widang pangaweruh atawa ''disiplin ilmu''.<ref name=Luthfi>{{Cite book | title = mengenal lebih dekat : Tokoh Dunia Terkenal | last = Rochmatika| first =Luthfi| publisher =PACU MINAT BACA | location =Jakarta | year =2010|ISBN=9789790140189 }}</ref> Salila hirupna Isaac Newton loba paké pikeun neuleumah ngeunaan alam marcapada, kitab suci jeung sagala rupa niléy ngeunaan kaluhungan [[ageman]], manéhna mibanda hiji kayakinan yén sagala rupa pagawéana baris kapetik hasil sarta ka ala buahna.<ref name=Paul>{{Cite book | title = Paul | last = Atrathern| first =Paul | publisher =Erlanggga (ESensi) | location =Jakarta, Ciracas| year =2002|ISBN=9789796884926 }}</ref> Pertengahan abad ka-17 mangrupikeun période sumanget ilmiah. Panemuan teleskop dina awal abad ieu parantos ngarobih ulikan astronomi. Filsuf Inggris, [[Francis Bacon]] sareng filsuf Perancis [[René Descartes]] ngarojong para ilmuwan Éropa supados henteu ngandelkeun teuing kana otoritas [[Aristoteles]], tapi langkung wani ngalaksanakeun ékspérimén sareng pangamatan nyalira. Galileo ngalaksanakeun ideu anu dijunjung ku Bacon sareng Descartes; pangamatan teleskopikna ngeunaan béntang-béntang ngarévolusi [[astronomi]], sareng ékspériménna dina mékanika neundeun pondasi pikeun naon anu ayeuna dikenal salaku hukum gerak Newton kahiji.<ref>{{Cite book|title=100 Orang Paling Berpengaruh Di Dunia Sepanjang Sejarah|last=Hart|first=Michael H|publisher=Penerbit Hikmah (PT Mizan Publika)|year=2009|isbn=9789791964586|location=Jakarta|pages=11}}</ref> ==Karya Isaac Newton== Newton sok asa-asa medalkeun hasil panalungtikanana. Sanajan anjeunna parantos ngarumuskeun konsép dasar di balik karya-karyana dina taun 1669, salah sahiji pamanggihan munggaran anu dipedalkeun nyaéta karyana anu inovatif ngeunaan sifat cahaya. Ngaliwatan sarangkaian ékspérimén anu taliti, Newton mendakkan yén cahaya bodas sabenerna mangrupikeun campuran sadaya warna katumbiri. Anjeunna ogé ngalaksanakeun analisis anu lengkep ngeunaan implikasi hukum anu ngatur eunteung sareng réfraksi cahaya. Dina taun 1668, nerapkeun konsép-konsép ieu, anjeunna ngarancang sareng ngawangun teleskop anu ngagambarkeun. Newton nampilkeun panemuan ieu, sareng karya-karyana anu sanés, ka ''British Royal Society'' nalika anjeunna yuswa 29 taun.<ref>{{Cite book|title=100 Orang Paling Berpengaruh Di Dunia Sepanjang Sejarah|last=Hart|first=Michael H|publisher=Penerbit Hikmah (PT Mizan Publika)|year=2009|isbn=9789791964586|location=Jakarta|pages=11-12}}</ref> === Widang matématika === Salah sahiji kontribusi gedé pikeun widang [[Matématika|matematika]] nyaéta kapanggihna [[kalkulus integral]], anu dilakukeun ku anjeunna nalika yuswana 23 atawa 24 taun. Ieu panemuan téh mangrupa préstasi anu pangpentingna pikeun [[matematika modérn]].<ref>{{Cite book|title=100 Orang Paling Berpengaruh Di Dunia Sepanjang Sejarah|last=Hart|first=Michael H|publisher=Penerbit Hikmah (PT Mizan Publika)|year=2009|isbn=9789791964586|location=Jakarta|pages=12}}</ref> Salah sahiji karya Isaac Newton nu kamashur tayalian '''''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica''''', hiji buku numertélakeun pamanggihna ngeunaan téori [[gravitasi]] dumasar kana hukum gerak/usik.<ref name="Luthfi" /><ref name="Kinkin">{{Cite book | title = Fisika SMP| last = suartini| first =Kin-kin| publisher =gagas Media| location =Ciganjur-Jagakarsa| year =2010|ISBN=9789797803926 }}</ref> Nepika kiwari, hiji gerak/usik ieu pikeun ngukurna maké hijian ngaran manéhna (Newton) ieu ogé mangrupa pangdeudeul kana sagala jasa-jasa tur pamanggihna.<ref name="Kinkin" /> === Widang mékanika klasik === Kontribusina dina widang mékanika—nyaéta élmu ngeunaan gerak barang—ngawengku kapanggihna hukum gerak nu kahiji, nu ngajelaskeun kumaha hiji barang gerak nalika henteu dipangaruhan ku gaya ti luar. Nanging, dina kanyataanana, sakabéh barang téh pasti dipangaruhan ku gaya ti luar, sarta cara gerakna téh mibanda harti nu leuwih penting. Newton ngaréngsékeun pasualan ieu ku hukum gerak nu kadua nu kawentar, nu dianggap salaku prinsip dasar fisika klasik; hukum ieu nyatakeun yén akselerasi hiji barang téh sabanding jeung gaya total nu nerap kana éta barang. Newton ogé ngarumuskeun hukum gerak nu katilu, nu nyatakeun yén pikeun unggal aksi—sapertos gaya fisik—bakal aya réaksi nu sarua gedéna tapi arahna lalawanan. Kontribusi séjénna nu kawentar nyaéta hukum gravitasi universal. Kalawan babarengan, kaopat hukum ieu ngawangun hiji kerangka nu ngahiji sarta bisa dilarapkeun pikeun nganalisis jeung ngaramal paripolah sakabéh sistem mékanis makroskopis, mimitian ti ayunan bandul nepi ka gerak orbit planét ngurilingan panonpoé. Salian ti hukum-hukum ieu, anjeunna ogé ngagunakeun konsép matématika kalkulus pikeun ngaréngsékeun masalah fisika nu aya di dunya nyata.<ref>{{Cite book|title=100 Orang Paling Berpengaruh Di Dunia Sepanjang Sejarah|last=Hart|first=Michael H|publisher=Penerbit Hikmah (PT Mizan Publika)|year=2009|isbn=9789791964586|location=Jakarta|pages=12-14}}</ref> ==Hukum Newton== Ceuk Isaac Newton aya tilu hukum atawa katangtuan ngeunaan hiji gerakan, nu katelah hukum Newton. Tayalian: * Hukum 1 Newton Hukum ieu nelah ogé ku ngaran hukum inersia (jemlék), ngagambarkeun kaayaan sipat hiji barang, cenah lamun seug hiji barang cicing ieu gedé kamungkinan ieu barang bakat tetep cicing, kitu deui hiji barang nu mimitina ''gerak'' atawa pindah/usik tinangtu salawasna mibanda kamungkinan pikeun [[usik]]. kajaba aya kakuatan séjén ti luareun éta barang nu mangaruhanna.<ref name=Kinkin/> Dina matématis, ditulis ƸF = 0<ref name=Kinkin/> * Hukum 2 Newton Dina hukum nu ieu Newton mertelakeun cenah, lamun seug ''gerak''/usik hiji barang henteu sarua jeung 0 (EF ǂ 0), ieu gerakan baris ngarandapan parobahan.<ref name=Kinkin/> Gedé jeung leutikna parobahan dumasar kana beurat jeung henteuna éta barang (massa) Dina matématis, ditulisna ƸF = ma<ref name=Luthfi/><ref name=Kinkin/> ƸF = Tanaga gerak (N) m = Beurat barang/''massa benda'' (Kg) a = Parobahan usikna barang (m/s²)<ref name=Luthfi/><ref name=Kinkin/> * Hukum 3 Newton Mertélakeun ngeunaan hiji tanaga nu dipaké nyurungkeun atawa metot hiji [[barang]], ieu baris pinanggih jeung hiji perlawanan/tahanan tina éta barang ku kituna ieu hukum ogé katelah [[hukum]] aksi-réaksi. Dina matématis, ditulis F_1.2 = - F_2.1 F_1.2 = Tanaga nu nyurungkeun/metot (N) F_2.1 = Perlawanan/tahanan tina barang nu disurungkeun (N)<ref name=Luthfi/><ref name=Luthfi/> ==Baca ogé == * {{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=cdVxhKjo_BcC&pg=PA11&dq=seorang+isaac+newton&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwid1MaRhtTYAhXKq48KHTCoCU8Q6AEIUzAJ#v=onepage&q=seorang%20isaac%20newton&f=false|title=Teori Dan Aplikasi Fisika Smp Lelas|last=Ghalia Indonesia|first=Yudhistira|publisher=Yudhistira |isbn=9789796767731}} * {{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=Jq_kZ68TuFAC&dq=seorang+isaac+newton&hl=id&source=gbs_navlinks_s|title=Ilmu dalam perspektif|last=S. Suriasumantri|first=Jujun|year=1999|publisher=Yayasan Obor Indonesia University Press|isbn=9789794612811}} * {{Cite book|url=https://books.google.co.id/books?id=vPnuDAAAQBAJ&pg=PA253&dq=seorang+isaac+newton&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwin1vO0p9TYAhUEs48KHZkKDdc4ChDoAQgwMAI#v=onepage&q=seorang%20isaac%20newton&f=false|title=The Harmony of Humanity|last=As-Sirjani|first=Prof. Dr. Raghib|year=2015|publisher=Pustaka Al-kautsar|isbn=9789795927006}} ==Dicutat tina== {{reflist|2}} {{authority control}} {{pondok}} [[Kategori:Élmuwan asal Inggris]] [[Kategori:Taratas biografi]] 8kr6fnwx26rjq60l0i4zkcq9x4ujfot 0 106295 712744 704691 2026-09-18T02:52:55Z Mirani Pramitasari 26631 712744 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Chicago and Northwestern railroad locomotive shop fsac.1a34676u.jpg|jmpl|Mésin Uap dina Kareta]] '''Révolusi industri''' nyaéta, parobahan ékonomi nu tadina maké sistem agraris, nu kasebutna masih tradisional, diganti jadi kana industri jeung mesin nu leuwih babari tina segi pagaweanna. Atawa dina harti séjén, révolusi [[industri]] nyaéta mimitina pagawéan jalma diganti ku [[mesin]].<ref name=":0" /> Révolusi industri ieu ogé ngagambarkeun kamekaran jalma dina segi élmu kanyaho. Révolusi industri nu kahiji atawa sering disebut [[révolusi industri 1.0]], kajadianna di abad ka-18 atawa spesifikna taun 1760-1850 di Inggris, anu mana dipindahkeunna tanaga jalma jeung sato kana [[industri tekstil]]. Ti Inggris, révolusi industri ieu sumebar ka nagara-nagara di Eropa Kulon, Amerika Kalér, jeung Jepang, nu satuluyna nyiptakeun révolusi industri 2.0, révolusi industri 3.0, jeung révolusi industri 4.0.<ref name=":0">{{Cite news|title=Revolusi Industri: Sejarah dan Perkembangan|url=https://www.kompas.com/skola/read/2020/02/15/140000069/revolusi-industri-sejarah-dan-perkembangan|newspaper=KOMPAS.com|date=2020-02-15|access-date=2025-02-22|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2024-06-18|title=Revolusi Industri|url=https://id.wikipedia.org/wiki/Revolusi_Industri|language=id}}</ref> == Révolusi Industri Ti Masa ka Masa == === Révolusi Industri 1.0 === Révolusi Industri ieu dimimitian ku dijieunna mesin uap nu maké bahan bakar tina batu bara di akhir abad ka-18, nyaéta taun 1760-an, mesin anu ngamimitian révolusi industri ieu nyaéta mesin uap nu dipaké dina pakakas tenun mékanis di industri tékstil. Salajengna saatos ayana révolusi industri ieu, lapangan padamelan ogé jadi beuki réa, tina ayana kababrian mésin dina padamelan sadidintenna. Nalika Revolusi Industri, mesin jadi leuwih penting batan lahan. Pabrik, tambang, jalur karéta api, jeung pembangkit listrik jadi aset nu pangajina luhur pisan. Ngumpulkeun rupa-rupa aset ieu di hiji lokasi téh kawilang leuwih gampang. Kakaisaran Inggris bisa ngapusatkeun produksi industri di wilayahna sorangan, ngadatangkeun bahan baku ti India, Mesir, jeung Irak, sarta ngajual deui barang jadi hasil produksi ti Birmingham atawa Belfast ka nagara-nagara éta. Béda jeung Kakaisaran Romawi, Inggris jadi puseur kakawasaan boh dina widang pulitik boh ékonomi. Sanajan kitu, élmu fisika jeung géologi nerapkeun watesan alami kana akumulasi kabeungharan jeung kakawasaan ieu. Inggris teu bisa mindahkeun unggal pabrik kapas ti Kolkata ka Manchester, atawa mindahkeun sumur minyak ti Kirkuk ka Yorkshire. Révolusi Industri ngabalukarkeun jutaan patani anu kaleungitan pagawéan di widang tatanén, bari di sisi séjén nyadiakeun kasempetan gawé anyar di pabrik-pabrik. Satuluyna, révolusi ieu mawa parobahan mangrupa otomatisasi pabrik sarta nyiptakeun rupa-rupa pagawéan di séktor jasa. Révolusi Industri beuki gancang lumangsung dina awal abad ka-19, didorong ku usaha swasta, sabab pamaréntah jeung militer téh kawilang laun dina nangkep poténsi dampak géopolitikna. Contona, jalur karéta api komérsial munggaran di dunya—anu ngahubungkeun Liverpool jeung Manchester—diwangun sarta dioperasikeun ku pausahaan swasta, nyaéta ''Liverpool and Manchester Railway Company''. Kaayaan nu sarupa ogé lumangsung pikeun lolobana jalur karéta api awal séjénna di [[Inggris]], [[Amérika Sarikat|Amérika Serikat]], [[Prancis|Perancis]], [[Jérman]], jeung tempat-tempat séjénna. Nanging, dina pertengahan abad ka-19, pamaréntah jeung angkatan bersenjata ti nagara-nagara industri utama geus nyadar kana poténsi géopolitik nu kacida gedéna tina téhnologi industri modérn. Kabutuhan kana bahan baku jeung pasar jadi alesan pikeun ayana [[impérialisme]], sedengkeun téhnologi industri ngagampangkeun usaha panalukan ku kakaisaran. Contona, kapal uap boga peran penting dina kameunangan Inggris ngalawan [[Républik Rahayat Tiongkok|China]] dina [[Perang Opium]], sedengkeun jalur karéta api boga peran vital pikeun ékspansi Amérika ka arah kulon sarta ékspansi [[Rusia]] ka arah wétan jeung kidul. Malah, rupa-rupa proyék impérial téh museur kana pangwangunan jalur karéta api—saperti jalur Trans-Siberia jeung Trans-Kaspia milik Rusia, impian Jérman ngeunaan jalur karéta api Berlin-Baghdad, sarta ambisi Inggris pikeun ngawangun jalur ti Kairo nepi ka Tanjung Harepan (''Cape of Good Hope''). === Révolusi Industri 4.0 === Kiwari, loba jalma nu boga pagawéan anu tadina mustahil kabayangkeun tilu puluh taun ka tukang—saperti ''blogger'', operator ''drone'', jeung désainer dunya virtual. Méh mustahil lamun sakabéh pagawéan manusa bakal leungit dina taun 2050; tangtangan sabenerna mah aya dina prosés adaptasi nyanghareupan peran jeung kaayaan anu anyar. == Rujukan == [[Kategori:Sajarah]] [[Kategori:Industri]] [[Kategori:WikiLatih Unsil]] gh15jegeovo7klbqzdz11za8vab93uk 712745 712744 2026-09-18T03:01:11Z Mirani Pramitasari 26631 nambahkeun daftar pustaka 712745 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Chicago and Northwestern railroad locomotive shop fsac.1a34676u.jpg|jmpl|Mésin Uap dina Kareta]] '''Révolusi industri''' nyaéta, parobahan ékonomi nu tadina maké sistem agraris, nu kasebutna masih tradisional, diganti jadi kana industri jeung mesin nu leuwih babari tina segi pagaweanna. Atawa dina harti séjén, révolusi [[industri]] nyaéta mimitina pagawéan jalma diganti ku [[mesin]].<ref name=":0" /> Révolusi industri ieu ogé ngagambarkeun kamekaran jalma dina segi élmu kanyaho. Révolusi industri nu kahiji atawa sering disebut [[révolusi industri 1.0]], kajadianna di abad ka-18 atawa spesifikna taun 1760-1850 di Inggris, anu mana dipindahkeunna tanaga jalma jeung sato kana [[industri tekstil]]. Ti Inggris, révolusi industri ieu sumebar ka nagara-nagara di Eropa Kulon, Amerika Kalér, jeung Jepang, nu satuluyna nyiptakeun révolusi industri 2.0, révolusi industri 3.0, jeung révolusi industri 4.0.<ref name=":0">{{Cite news|title=Revolusi Industri: Sejarah dan Perkembangan|url=https://www.kompas.com/skola/read/2020/02/15/140000069/revolusi-industri-sejarah-dan-perkembangan|newspaper=KOMPAS.com|date=2020-02-15|access-date=2025-02-22|language=id|first=Kompas Cyber|last=Media}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2024-06-18|title=Revolusi Industri|url=https://id.wikipedia.org/wiki/Revolusi_Industri|language=id}}</ref> == Révolusi Industri Ti Masa ka Masa == === Révolusi Industri 1.0 === Révolusi Industri ieu dimimitian ku dijieunna mesin uap nu maké bahan bakar tina batu bara di akhir abad ka-18, nyaéta taun 1760-an, mesin anu ngamimitian révolusi industri ieu nyaéta mesin uap nu dipaké dina pakakas tenun mékanis di industri tékstil. Salajengna saatos ayana révolusi industri ieu, lapangan padamelan ogé jadi beuki réa, tina ayana kababrian mésin dina padamelan sadidintenna. Nalika Revolusi Industri, mesin jadi leuwih penting batan lahan. Pabrik, tambang, jalur karéta api, jeung pembangkit listrik jadi aset nu pangajina luhur pisan. Ngumpulkeun rupa-rupa aset ieu di hiji lokasi téh kawilang leuwih gampang. Kakaisaran Inggris bisa ngapusatkeun produksi industri di wilayahna sorangan, ngadatangkeun bahan baku ti India, Mesir, jeung Irak, sarta ngajual deui barang jadi hasil produksi ti Birmingham atawa Belfast ka nagara-nagara éta. Béda jeung [[Kakaisaran Romawi]], Inggris jadi puseur kakawasaan boh dina widang pulitik boh ékonomi. Sanajan kitu, élmu [[fisika]] jeung [[géologi]] nerapkeun watesan alami kana akumulasi kabeungharan jeung kakawasaan ieu. Inggris teu bisa mindahkeun unggal pabrik kapas ti Kolkata ka Manchester, atawa mindahkeun sumur minyak ti Kirkuk ka Yorkshire.<ref>{{Cite book|title=Neksus: Riwayat Jejaring Infomasi, dari Zaman Batu ke Akal Imitasi|last=Wulandari Palar|first=Damaring Tyas|publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|year=2025|isbn=9786231343635|location=Jakarta|pages=418}}</ref> Révolusi Industri ngabalukarkeun jutaan patani anu kaleungitan pagawéan di widang tatanén, bari di sisi séjén nyadiakeun kasempetan gawé anyar di pabrik-pabrik. Satuluyna, révolusi ieu mawa parobahan mangrupa otomatisasi pabrik sarta nyiptakeun rupa-rupa pagawéan di séktor jasa.<ref name=":1">{{Cite book|title=Neksus: Riwayat Jejaring Infomasi, dari Zaman Batu ke Akal Imitasi|last=Wulandari Palar|first=Damaring Tyas|publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|year=2025|isbn=9786231343635|location=Jakarta|pages=355}}</ref> Révolusi Industri beuki gancang lumangsung dina awal abad ka-19, didorong ku usaha swasta, sabab pamaréntah jeung militer téh kawilang laun dina nangkep poténsi dampak géopolitikna. Contona, jalur karéta api komérsial munggaran di dunya—anu ngahubungkeun Liverpool jeung Manchester—diwangun sarta dioperasikeun ku pausahaan swasta, nyaéta ''Liverpool and Manchester Railway Company''. Kaayaan nu sarupa ogé lumangsung pikeun lolobana jalur karéta api awal séjénna di [[Inggris]], [[Amérika Sarikat|Amérika Serikat]], [[Prancis|Perancis]], [[Jérman]], jeung tempat-tempat séjénna. Nanging, dina pertengahan abad ka-19, pamaréntah jeung angkatan bersenjata ti nagara-nagara industri utama geus nyadar kana poténsi géopolitik nu kacida gedéna tina téhnologi industri modérn. Kabutuhan kana bahan baku jeung pasar jadi alesan pikeun ayana [[impérialisme]], sedengkeun téhnologi industri ngagampangkeun usaha panalukan ku kakaisaran. Contona, kapal uap boga peran penting dina kameunangan Inggris ngalawan [[Républik Rahayat Tiongkok|China]] dina [[Perang Opium]], sedengkeun jalur karéta api boga peran vital pikeun ékspansi Amérika ka arah kulon sarta ékspansi [[Rusia]] ka arah wétan jeung kidul. Malah, rupa-rupa proyék impérial téh museur kana pangwangunan jalur karéta api—saperti jalur Trans-Siberia jeung Trans-Kaspia milik Rusia, impian Jérman ngeunaan jalur karéta api Berlin-Baghdad, sarta ambisi Inggris pikeun ngawangun jalur ti Kairo nepi ka Tanjung Harepan (''Cape of Good Hope'').<ref>{{Cite book|title=Neksus: Riwayat Jejaring Infomasi, dari Zaman Batu ke Akal Imitasi|last=Wulandari Palar|first=Damaring Tyas|publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|year=2025|isbn=9786231343635|location=Jakarta|pages=409-410}}</ref> === Révolusi Industri 4.0 === Kiwari, loba jalma nu boga pagawéan anu tadina mustahil kabayangkeun tilu puluh taun ka tukang—saperti ''blogger'', operator ''drone'', jeung désainer dunya virtual. Méh mustahil lamun sakabéh pagawéan manusa bakal leungit dina taun 2050; tangtangan sabenerna mah aya dina prosés adaptasi nyanghareupan peran jeung kaayaan anu anyar.<ref name=":1" /> == Rujukan == [[Kategori:Sajarah]] [[Kategori:Industri]] [[Kategori:WikiLatih Unsil]] 7i8ujsdtw57nlrw52muo3o5vzlftyof 2 107490 712733 699457 2026-09-17T13:14:18Z Noerintan 31373 712733 wikitext text/x-wiki Nepangkeun! <nowiki>~~~~</nowiki> {{Pamilon Bulan Wiki Junghuhn 2026}} a59dd73wtxh1jtzxzjkaiomohkdqvem 1728 108855 712748 712663 2026-09-18T11:49:04Z Akbar Soepadhi 23282 712748 wikitext text/x-wiki <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> === Franz Wilhelm Junghuhn === {{Div col|2}} * {{Tarjamahkeun artikel|Franz Wilhelm Junghuhn|Franz Wilhelm Junghuhn|de}} * {{Tarjamahkeun artikel|Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde|KITLV/Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen|Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|en}} {{Div col end}} === Bidang kajian === {{Div col|2}} * {{Tarjamahkeun artikel|Botani|Botani}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Araceae}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Hérbarium|Herbarium}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Étnobotani|Etnobotani}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Fitogéografi|Fitogeografi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Cutatan panulis (botani)|Kutipan penulis (botani)}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Taksonomi tutuwuhan|Plant taxonomy|en}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Noménklatur botani|Nomenklatur botani}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Seni botani|Botanical illustration|en}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Ékspédisi botani|Botanical expedition|en}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Spésimén botani|Spesimen botani|id}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Végétasi|Vegetas|id}} * {{Tarjamahkeun artikel|Antropologi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Etnografi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Etnobiologi}} * {{Tarjamahkeun artikel|Klimatologi|Klimatologi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Iklim}} ** {{small|[[Klasifikasi iklim Junghuhn]]}} * {{Tarjamahkeun artikel|Géologi|Geologi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Warisan géologi|Warisan geologi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Vulkanologi|Vulkanologi}} * {{Tarjamahkeun artikel|Géografi|Geografi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Topografi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Kartografi}} * {{Tarjamahkeun artikel|Météorologi|Meteorologi}} ** {{Tarjamahkeun artikel|Cuaca}} {{Div col end}} === Tempat === {{Div col|2}} * {{Tarjamahkeun artikel|Gunung Tangkuban Parahu|Tangkuban Perahu}} * {{Tarjamahkeun artikel|Lémbang, Bandung Kulon|Lembang}} * {{Tarjamahkeun artikel|Kawah Putih}} * {{Tarjamahkeun artikel|Gunung Gedé|Gunung Gede}} * {{Tarjamahkeun artikel|Taman Nasional Ujung Kulon}} * {{Tarjamahkeun artikel|Gunung Patuha}} * {{Tarjamahkeun artikel|Gunung Pangrango}} * {{Tarjamahkeun artikel|Gunung Slamet}} * {{Tarjamahkeun artikel|Gunung Butak}} <!--* {{Tarjamahkeun artikel|Gunung Gamping}}--> * {{Tarjamahkeun artikel|Cagar Alam Gunung Gamping}} * {{Tarjamahkeun artikel|Cikotok, Cibeber, Lebak}} * {{Tarjamahkeun artikel|Karajaan Pannai|Kerajaan Pannai}} * {{Tarjamahkeun artikel|Pusat Kaanékaragaman Hayati Naturalis|Naturalis Biodiversity Center|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Kew Herbarium|Kew Herbarium|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Musieum Nasional Sajarah Alam Prancis|National Museum of Natural History, France|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Hérbarium Nasional Victoria|National Herbarium of Victoria|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Kebon Raya Karajaan Victoria|Royal Botanic Gardens Victoria|en}} {{Div col end}} === Karya === {{Div col|2}} * {{Tarjamahkeun artikel|Die Battaländer auf Sumatra|Franz Wilhelm Junghuhn#Die Battaländer auf Sumatra|de}} {{small|(buku)}} * {{Tarjamahkeun artikel|Topographische und naturwissenschaftliche Reisen durch Java|Franz Wilhelm Junghuhn#Topographische und naturwissenschaftliche Reisen durch Java|de}} {{small|(buku)}} * {{Tarjamahkeun artikel|Java, seine Gestalt, Pflanzendecke und innere Bauart|Franz Wilhelm Junghuhn#Java, seine Gestalt, Pflanzendecke und innere Bauart|de}} {{small|(buku)}} * {{Tarjamahkeun artikel|Rückreise von Java nach Europa|Franz Wilhelm Junghuhn#Rückreise von Java nach Europa|de}} {{small|(buku)}} * {{small|[[Reizen door Java, voornamelijk door het oostelijk gedeelte van dit eiland]] (buku)}} * {{small|[[Licht und Schattenbilder aus dem Innern von Java]] (buku)}} * {{small|[[Java-Album]] (kumpulan litograf)}} {{Div col end}} ==== Peristiwa pakait jeung karya ==== {{Div col|2}} * {{Tarjamahkeun artikel|Pendakian gunung di Pulo Jawa|Pendakian gunung di Pulau Jawa}} * {{Tarjamahkeun artikel|Kampanye militér Padri di Taneuh Batak|Kampanye Militer Padri di Tanah Batak (1818–1820)}} * {{Tarjamahkeun artikel|Panyebaran agama Kristen ka Suku Batak|Sejarah penyebaran agama Kristen ke suku Batak}} * {{Tarjamahkeun artikel|Ékspédisi tambang emas Cikotok|Sejarah penambangan emas di Indonesia}} * {{Tarjamahkeun artikel|Lini Batavia 1699|Gempa bumi Batavia 1699}} {{Div col end}} === Inohong pakait === {{Div col|2}} * {{Tarjamahkeun artikel|Justus Carl Hasskarl|Justus Carl Hasskarl|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Johannes Elias Teijsmann|Johannes Elias Teijsmann|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Johan Eliza de Vrij|Johan Eliza de Vrij|de}} * {{Tarjamahkeun artikel|Johan Coenraad van Hasselt|Johan Coenraad van Hasselt|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Thomas Horsfield|Thomas Horsfield|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Pieter Willem Korthals|Pieter Willem Korthals|en}} * {{Tarjamahkeun artikel|Alexander von Humboldt|Alexander von Humboldt|en}} {{Div col end}} === Hérbarium Junghuhn === {{Div col|2}} * {{Tarjamahkeun artikel|Kina|Cinchona}} * {{Tarjamahkeun artikel|Andalas|Andalas (pohon)}} * {{Tarjamahkeun artikel|Pinang kera paya}} * {{small|[[Junghuhnia]]}} * {{small|[[Junghuhnia africana]]}} * {{small|[[Junghuhnia chlamydospora]]}} * {{small|[[Junghuhnia collabens]]}} * {{small|[[Junghuhnia glabricystidia]]}} * {{small|[[Junghuhnia globospora]]}} * {{small|[[Junghuhnia japonica]]}} * {{small|[[Junghuhnia kotlabae]]}} * {{small|[[Junghuhnia luteoalba]]}} * {{small|[[Junghuhnia nitida]]}} * {{small|[[Alsophila junghuhniana]]}} * {{small|[[Nepenthes junghuhnii]]}} {{Div col end}} </div> 8bpdx663qwmhiz4mwnys7kyz528wmds 0 108865 712732 2026-09-17T13:13:28Z Noerintan 31373 Nyieun kaca anyar '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-... 712732 wikitext text/x-wiki '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=editor|first=wartapala|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=Redaksi|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Rujukan == a7rf3vondkcnsq7k2zood2jrlkwcwp0 712734 712732 2026-09-17T13:15:45Z Noerintan 31373 712734 wikitext text/x-wiki '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=Editor|first=Wartapala|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=Redaksi|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Rujukan == plz33regc3px61xovdth08enjmx4nll 712735 712734 2026-09-17T13:20:11Z Noerintan 31373 712735 wikitext text/x-wiki '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=Editor|first=Wartapala|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=Redaksi|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=alamendah|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref>{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=Redaksi|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> == Rujukan == 4gqmg61u9uvmuqbmwvd3aqvektywbzt 712736 712735 2026-09-17T13:21:26Z Noerintan 31373 712736 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Morus macroura 191303665.jpg|jmpl|257x257px|Tangkal Andalas]] '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=Editor|first=Wartapala|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=Redaksi|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=Halodoc|first=Redaksi|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=alamendah|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref>{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=Redaksi|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> == Rujukan == 6wlgzb4amfk832yeleflwn3vrdiosoj 712737 712736 2026-09-17T13:23:11Z Noerintan 31373 /* Klasifikasi jeung morfologi */ 712737 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Morus macroura 191303665.jpg|jmpl|257x257px|Tangkal Andalas]] '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=Editor|first=Wartapala|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=Redaksi|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=|first=|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=alamendah|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref>{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=Redaksi|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> == Rujukan == 08havll802xwrzu184lfyoiwc90gd38 712738 712737 2026-09-17T13:25:08Z Noerintan 31373 712738 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Morus macroura 191303665.jpg|jmpl|257x257px|Tangkal Andalas]] '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=|first=|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=|first=|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> == Rujukan == jmshbwphkk2l6w90ee1o2jzbmphktuw 712739 712738 2026-09-17T13:28:13Z Noerintan 31373 712739 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Morus macroura 191303665.jpg|jmpl|257x257px|Tangkal Andalas]] '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=|first=|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=|first=|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> == Habitat jeung siklus tumuwuh == Habitat asli tangkal Andalas aya di wewengkon leuweung dataran luhur nu curah hujanna cukup badag, pasna dina kaluhuran antara 900 nepi ka 2.500 méter di luhureun beungeut cai laut. Sanajan jadi ikon Sumatera Kuln, ieu tangkal sabenerna boga wilayah sebaran alami ti mimiti [[India]], Tiongkok beulah kidul, [[Kamboja]], [[Thailand]], nepi ka [[Indonésia]] (pangpangna Sumatera jeung sabagian Jawa beulah kulon).<ref name=":4" /> Sacara [[Biologi|biologis]], tangkal Andalas mangrupa spésiés nu lambat tumuwuhna jeung sipatna boga imah dua (''dioecious''), nu hartina tangkal jalu jeung bikangna hirup pisah. Kaayaan biologis ieu nu disangka kuat jadi sabab handapna tingkat régenerasi alami tangkal Andalas di kawasan leuweung.<ref name=":2" /> == Rujukan == 6o6tueymilc810kcask0u3bqajuybse 712740 712739 2026-09-17T13:30:06Z Noerintan 31373 712740 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Morus macroura 191303665.jpg|jmpl|257x257px|Tangkal Andalas]] '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=|first=|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=|first=|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> [[Gambar:Morus macroura 191303671.jpg|jmpl|245x245px|Daun Andalas]] == Habitat jeung siklus tumuwuh == Habitat asli tangkal Andalas aya di wewengkon leuweung dataran luhur nu curah hujanna cukup badag, pasna dina kaluhuran antara 900 nepi ka 2.500 méter di luhureun beungeut cai laut. Sanajan jadi ikon Sumatera Kuln, ieu tangkal sabenerna boga wilayah sebaran alami ti mimiti [[India]], Tiongkok beulah kidul, [[Kamboja]], [[Thailand]], nepi ka [[Indonésia]] (pangpangna Sumatera jeung sabagian Jawa beulah kulon).<ref name=":4" /> Sacara [[Biologi|biologis]], tangkal Andalas mangrupa spésiés nu lambat tumuwuhna jeung sipatna boga imah dua (''dioecious''), nu hartina tangkal jalu jeung bikangna hirup pisah. Kaayaan biologis ieu nu disangka kuat jadi sabab handapna tingkat régenerasi alami tangkal Andalas di kawasan leuweung.<ref name=":2" /> == Rujukan == merkl5fnzw46s7b1pfq0dyu8jlb45lz 712741 712740 2026-09-17T13:34:50Z Noerintan 31373 712741 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Morus macroura 191303665.jpg|jmpl|257x257px|Tangkal Andalas]] '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=|first=|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=|first=|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> [[Gambar:Morus macroura 191303671.jpg|jmpl|245x245px|Daun Andalas]] == Habitat jeung siklus tumuwuh == Habitat asli tangkal Andalas aya di wewengkon leuweung dataran luhur nu curah hujanna cukup badag, pasna dina kaluhuran antara 900 nepi ka 2.500 méter di luhureun beungeut cai laut. Sanajan jadi ikon Sumatera Kuln, ieu tangkal sabenerna boga wilayah sebaran alami ti mimiti [[India]], Tiongkok beulah kidul, [[Kamboja]], [[Thailand]], nepi ka [[Indonésia]] (pangpangna Sumatera jeung sabagian Jawa beulah kulon).<ref name=":4" /> Sacara [[Biologi|biologis]], tangkal Andalas mangrupa spésiés nu lambat tumuwuhna jeung sipatna boga imah dua (''dioecious''), nu hartina tangkal jalu jeung bikangna hirup pisah. Kaayaan biologis ieu nu disangka kuat jadi sabab handapna tingkat régenerasi alami tangkal Andalas di kawasan leuweung.<ref name=":2" /> == Mangpaat jeung kagunaan == Dina budaya Minangkabau, kai Andalas kawéntar pisan ku kualitasna nu hadé nepikeun ka mindeng dijulukan "Jati Sumatera".<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kaina kuat pisan, teuas, awét, teu gampang bobo ku hujan atawa ruksak ku panas, sarta kuat pisan tina serangan [[simeut]] (serangga) jeung [[rinyuh]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Kusabab sipat fisikna nu alus éta, masarakat Minang ti jaman karuhun salawasna mangpaatkeun ieu kai pikeun bahan utama nyieun wangunan adat [[Imah Gadang]] (boh keur tihang utama, balok landasan, nepi ka bilik) sarta pikeun nyieun perabotan imah jeung tihang-tihang masjid.<ref>{{Cite web|url=https://bptn2.kerinciseblat.id/kehati/andalas/|title=Andalas (Morus macroura Miq.)|website=Balai Besar Taman Nasional Kerinci Seblat (BPTN II)|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Rujukan == 0soqw7p1c4fub0otfikqk4edk4o22b7 712742 712741 2026-09-17T13:39:05Z Noerintan 31373 712742 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Morus macroura 191303665.jpg|jmpl|257x257px|Tangkal Andalas]] '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=|first=|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=|first=|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> [[Gambar:Morus macroura 191303671.jpg|jmpl|245x245px|Daun Andalas]] == Habitat jeung siklus tumuwuh == Habitat asli tangkal Andalas aya di wewengkon leuweung dataran luhur nu curah hujanna cukup badag, pasna dina kaluhuran antara 900 nepi ka 2.500 méter di luhureun beungeut cai laut. Sanajan jadi ikon Sumatera Kuln, ieu tangkal sabenerna boga wilayah sebaran alami ti mimiti [[India]], Tiongkok beulah kidul, [[Kamboja]], [[Thailand]], nepi ka [[Indonésia]] (pangpangna Sumatera jeung sabagian Jawa beulah kulon).<ref name=":4" /> Sacara [[Biologi|biologis]], tangkal Andalas mangrupa spésiés nu lambat tumuwuhna jeung sipatna boga imah dua (''dioecious''), nu hartina tangkal jalu jeung bikangna hirup pisah. Kaayaan biologis ieu nu disangka kuat jadi sabab handapna tingkat régenerasi alami tangkal Andalas di kawasan leuweung.<ref name=":2" /> == Mangpaat jeung kagunaan == Dina budaya Minangkabau, kai Andalas kawéntar pisan ku kualitasna nu hadé nepikeun ka mindeng dijulukan "Jati Sumatera".<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kaina kuat pisan, teuas, awét, teu gampang bobo ku hujan atawa ruksak ku panas, sarta kuat pisan tina serangan [[simeut]] (serangga) jeung [[rinyuh]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Kusabab sipat fisikna nu alus éta, masarakat Minang ti jaman karuhun salawasna mangpaatkeun ieu kai pikeun bahan utama nyieun wangunan adat [[Imah Gadang]] (boh keur tihang utama, balok landasan, nepi ka bilik) sarta pikeun nyieun perabotan imah jeung tihang-tihang masjid.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://bptn2.kerinciseblat.id/kehati/andalas/|title=Andalas (Morus macroura Miq.)|website=Balai Besar Taman Nasional Kerinci Seblat (BPTN II)|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Salian ti kaina, bagéan séjén tina tangkal Andalas kawas daun, dahan, nepi ka akarna, boga poténsi gedé dina dunya médis jeung kosmétik.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> Rupa-rupa panalungtikan méré nyaho yén ékstrak dahan jeung daun Andalas ngandung sanyawa métabolit sékundér nu beunghar ku [[antioksidan]], [[antiinflamasi]], [[antimikroba]], nepi ka [[Antioksidan|antitoksin]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /> Ieu sanyawa boga poténsi pikeun dikembangkeun jadi [[inhibitor tirosinase]] (''anti-browning'') nu hasiatna pikeun mutihkeun kulit, ngajaga kulit tina ruksak akibat paparan sinar UV ([[ultraviolét]]), jeung nyegah [[strés oksidatif]] dina kacantika.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == Rujukan == dmz4qiw9ryokoig7uv2dc8ffuocwokx 712743 712742 2026-09-17T13:42:19Z Noerintan 31373 712743 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Morus macroura 191303665.jpg|jmpl|257x257px|Tangkal Andalas]] '''Tangkal Andalas''' (''Morus macroura'' Miq.) téh mangrupa tutuwuhan éndemik nu masih baraya deukeut jeung murbei. Tutuwuhan ieu geus resmi ditetepkeun jadi maskot atawa flora idéntitas Propinsi [[Sumatra Kulon|Sumatera]] [[Sumatra Kulon|Kulon]] ti tanggal 14 Agustus 1990 ngaliwatan Surat Kaputusan Gubernur No. 522-414-1990.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://wartapalaindonesia.com/mengenal-pohon-andalas-pohon-langka-yang-dilestarikan-mapala-universitas-muhammadiyah-sumatera-barat/|title=Mengenal Pohon Andalas, Pohon Langka yang Dilestarikan Mapala Universitas Muhammadiyah Sumatera Barat|last=|first=|website=WARTAPALA INDONESIA|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://agroindonesia.co.id/membangkitkan-pohon-andalas/|title=Membangkitkan Pohon Andalas|last=|website=AgroIndonesia|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal boga beungkeutan budaya jeung sajarah anu kuat pisan jeung masarakat [[Urang Minang|Minangkabau]] sarta [[Sumatra|Pulo Sumatera]] umumna. Ku lantaran pentingna ieu tutuwuhan, ngaran "Andalas" baheula mindeng dipaké pikeun sesebutan séjén Pulo Sumatera (Pulo Andalas), sarta diabadikeun jadi ngaran salah sahiji paguron luhur pangkolotna tur panggedéna di Sumatera Barat, nyaéta [[Universitas Andalas]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.halodoc.com/artikel/mengenal-keunikan-pohon-andalas-yang-menjadi-identitas-sumbar|title=Mengenal Keunikan Pohon Andalas yang Menjadi Identitas Sumbar|last=|first=|website=halodoc|language=id|accessdate=2026-09-17}}</ref> == Klasifikasi jeung morfologi == Dina élmu [[Taksonomi (biologi)|taksonomi]], tangkal Andalas asup kana kulawarga ''[[Moraceae]]'' (kulawarga caringin-caringinan) jeung boga ngaran ilmiah séjén (sinonim) ''Morus laevigata''.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://alamendah.org/2011/01/16/pohon-andalas-tanaman-khas-sumatera-barat/|title=Pohon Andalas Tanaman Khas Sumatera Barat|last=|website=Alamendah's Blog|language=id-ID|accessdate=2026-09-17}}</ref> Ieu tangkal kaasup jenis tangkal tropis kaina gedé anu bisa hirup jangkung nepi ka 40 méter kalawan diaméter batangna 1 nepi ka 3 méter.<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Tangkal Andalas pangkolotna tur panggedéna nu kungsi kapanggih aya di [[Nagari Andaleh]], [[Kabupatén Tanah Datar]], nu ukuran buleudan batangna nepi ka sagedé rangkulan dalapan jalma déwasa.<ref name=":3" /> Daun tangkal Andalas wangunna jiga jantung jeung sisina rérégéan, sarta beungeut daunna rada kasar lantaran dituwuhan ku bulu-bulu lemes nu bisa matak ateul kana kulit nu sénsitif. Ari buahna mangrupa buah majemuk nu warnana héjo lamun ngora kénéh sarta robah jadi bungur semu beureum lamun geus asak. Ieu buah loba caina sarta rasana haseum amis tur bisa didahar.<ref name=":4" /> [[Gambar:Morus macroura 191303671.jpg|jmpl|245x245px|Daun Andalas]] == Habitat jeung siklus tumuwuh == Habitat asli tangkal Andalas aya di wewengkon leuweung dataran luhur nu curah hujanna cukup badag, pasna dina kaluhuran antara 900 nepi ka 2.500 méter di luhureun beungeut cai laut. Sanajan jadi ikon Sumatera Kuln, ieu tangkal sabenerna boga wilayah sebaran alami ti mimiti [[India]], Tiongkok beulah kidul, [[Kamboja]], [[Thailand]], nepi ka [[Indonésia]] (pangpangna Sumatera jeung sabagian Jawa beulah kulon).<ref name=":4" /> Sacara [[Biologi|biologis]], tangkal Andalas mangrupa spésiés nu lambat tumuwuhna jeung sipatna boga imah dua (''dioecious''), nu hartina tangkal jalu jeung bikangna hirup pisah. Kaayaan biologis ieu nu disangka kuat jadi sabab handapna tingkat régenerasi alami tangkal Andalas di kawasan leuweung.<ref name=":2" /> == Mangpaat jeung kagunaan == Dina budaya Minangkabau, kai Andalas kawéntar pisan ku kualitasna nu hadé nepikeun ka mindeng dijulukan "Jati Sumatera".<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Kaina kuat pisan, teuas, awét, teu gampang bobo ku hujan atawa ruksak ku panas, sarta kuat pisan tina serangan [[simeut]] (serangga) jeung [[rinyuh]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Kusabab sipat fisikna nu alus éta, masarakat Minang ti jaman karuhun salawasna mangpaatkeun ieu kai pikeun bahan utama nyieun wangunan adat [[Imah Gadang]] (boh keur tihang utama, balok landasan, nepi ka bilik) sarta pikeun nyieun perabotan imah jeung tihang-tihang masjid.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://bptn2.kerinciseblat.id/kehati/andalas/|title=Andalas (Morus macroura Miq.)|website=Balai Besar Taman Nasional Kerinci Seblat (BPTN II)|language=en-US|accessdate=2026-09-17}}</ref> Salian ti kaina, bagéan séjén tina tangkal Andalas kawas daun, dahan, nepi ka akarna, boga poténsi gedé dina dunya médis jeung kosmétik.<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> Rupa-rupa panalungtikan méré nyaho yén ékstrak dahan jeung daun Andalas ngandung sanyawa métabolit sékundér nu beunghar ku [[antioksidan]], [[antiinflamasi]], [[antimikroba]], nepi ka [[Antioksidan|antitoksin]].<ref name=":5" /><ref name=":2" /> Ieu sanyawa boga poténsi pikeun dikembangkeun jadi [[inhibitor tirosinase]] (''anti-browning'') nu hasiatna pikeun mutihkeun kulit, ngajaga kulit tina ruksak akibat paparan sinar UV ([[ultraviolét]]), jeung nyegah [[strés oksidatif]] dina kacantika.<ref name=":5" /><ref name=":2" /> == Status konsérvasi jeung palestarian == Sanajan ieu spésiés can asup kana daptar beureum (''red list'') ampir punah ku IUCN, ayana tangkal Andalas di Indonésia hususna di Sumatera Kulon kiwari beuki langka jeung hésé pisan kapanggih di alam liar lantaran éksploitasi nu kaleuleuwihi bari teu diimbangan ku penanaman deui Sadar kana ancaman kapunahan ieu, rupa-rupa pihak mimiti ngagencarkeun gerakan konsérvasi. == Rujukan == q9uq4z3pyopfm9t2acal3618z42czo6