Citakan:Katerangan hasil purah palap F1

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="su">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>suwiki</dbname>
    <base>https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Média</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Husus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Obrolan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pamaké</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Obrolan pamaké</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Obrolan Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Gambar</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Obrolan gambar</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Obrolan MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Citakan</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Obrolan citakan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pitulung</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Obrolan pitulung</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Obrolan kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Obrolan portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Citakan:Katerangan hasil purah palap F1</title>
    <ns>10</ns>
    <id>71200</id>
    <revision>
      <id>729589</id>
      <parentid>549170</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rafka Aditia</username>
        <id>29183</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rafka Aditia mindahkeun kaca [[CitakanːKaterangan hasil purah palap F1]] ka [[Citakan:Katerangan hasil purah palap F1]]: Judul anu salah éja, atawa typo.</comment>
      <origin>549170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1650" sha1="qfsj0sdbnymayx5cv1qudibk0mcul9i" xml:space="preserve">{| style=&quot;margin-right:0; font-size:85%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=2 | Katerangan
|-
! Kelir !! Hasil
|- style=&quot;background-color:#FFFFBF&quot;
| Emas || Meunang
|- style=&quot;background-color:#DFDFDF&quot;
| Pérak || Kadua
|- style=&quot;background-color:#FFDF9F&quot;
| Parunggu || Katilu
|- style=&quot;background-color:#DFFFDF&quot;
| Héjo || Meunang peunteun séjén
|- style=&quot;background-color:#CFCFFF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| Bulao 
| Posisi golongan séjén
|- style=&quot;background-color:#CFCFFF&quot;
| Anggeus teu kagolongkeun (NC)
|- style=&quot;background-color:#EFCFFF&quot;
| Gandola || Teu kagolongkeun, eureun (Ret)
|- style=&quot;background-color:#FFCFCF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|Beureum
| Teu asup kualifikasi (DNQ)
|- style=&quot;background-color:#FFCFCF&quot;
| {{nowrap|Teu milu saacan kualifikasi (DNPQ)}}
|- style=&quot;background-color:#000000; color:white&quot;
| Hideung || Didiskualifikasi(DSQ)
|- style=&quot;background-color:#FFFFFF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| Bodas
|Teu milu balap (DNS)
|- style=&quot;background-color:#FFFFFF&quot;
| Ngundurkeun diri (C)
|- style=&quot;background-color:#F1F8FF&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;| Bulao ngora 
| Ukur latihan (PO)
|- style=&quot;background-color:#F1F8FF&quot;
| Tes poé juma'ah (TD)&lt;br/&gt;(ti 2003 ka dieu)
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Kosong &lt;!--

Please do NOT add &quot;Injured (INJ)&quot; back into this section - it was removed by consensus - see 
Wikipedia_talk:WikiProject_Formula_One/Archive_23#Results_legends_.2F_keys

--&gt;
| Teu latihan (DNP)
|-
| Pangacualian (EX)
|-
| Teu datang (DNA)
|-
| Cicing (WD)
|-
|}
&lt;noinclude&gt;{{documentation|content=

This template should only be used to provide a colour key for Formula One World Championship results tables.

[[Kategori:Formula One templates|F1 driver results legend 2]]

}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qfsj0sdbnymayx5cv1qudibk0mcul9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simaninggir Simundol, Dolok Sigompulon, Padang Lawas Kalér</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82207</id>
    <revision>
      <id>729591</id>
      <parentid>568012</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52753-34</username>
        <id>37497</id>
      </contributor>
      <origin>729591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="3fo7kets28ywny6xje1d2uuseq33ncg" xml:space="preserve">{{kotakinfo Kalurahan
| nami = Simaninggir Simundol
| peta = 
| propinsi = Sumatra Kalér
| dati2 = Kabupatén
| nami dati2 = Padang Lawas Kalér
| nami kacamatan = Dolok Sigompulon
| kalurahan = Désa 
| nami lurah = 
| lega = 
| pangeusi = 
| kapadetan = 
}}

'''Simaninggir Simundol''' nyaéta salah sahiji Désa di [[Dolok Sigompulon, Padang Lawas Kalér|kacamatan Dolok Sigompulon]], [[Kabupatén Padang Lawas utara|Kabupatén Padang Lawas Utara]]

,  [[Propinsi]] [[Sumatra Kalér|Sumatra Utara]], [[Indonésia]].

&lt;!--
==Sajarah==

==Profil Pamaréntahan==

==Profil Daérah==
===Wates Wilayah===

===Géografis===

===Démografi===

==Atikan==

==Poténsi==
===Pertanian===

===Pakebonan===

==Tumbu Luar==
--&gt;
{{Dolok Sigompulon, Padang Lawas Kalér}}

{{Kalurahan-pondok}}

[[Kategori:Kalurahan/désa di Kabupatén Padang Lawas Kalér|{{PAGENAME}}]]
[[Kategori:Kalurahan/désa di Dolok Sigompulon, Padang Lawas Kalér|{{PAGENAME}}]]
[[Kategori:Dolok Sigompulon, Padang Lawas Kalér|{{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>3fo7kets28ywny6xje1d2uuseq33ncg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benteng Tahula</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109062</id>
    <revision>
      <id>729534</id>
      <timestamp>2026-09-30T14:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar '''Benteng Tahula''' nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun...</comment>
      <origin>729534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="mloc54ce4xovk3qnur54dom1dgbni22" xml:space="preserve">'''Benteng Tahula''' nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun 1607 di Tidore, aya paréntah pikeun ngawangun hiji bénténg dina mangsa Gubernur Spanyol munggaran di Maluku, nyaéta Juan de Esquivel, tapi éta rencana henteu kalaksanakeun. Kakara dina taun 1610, Benteng Tahula mimiti diwangun dina kapamingpinan Gubernur Spanyol anu ngaranna Cristobal de Azcqueta Menchacha.</text>
      <sha1>mloc54ce4xovk3qnur54dom1dgbni22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729535</id>
      <parentid>729534</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1551" sha1="k2yt5tth6ef18ehssb7apokm3o4mvpy" xml:space="preserve">'''Benteng Tahula''' nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun 1607 di Tidore, aya paréntah pikeun ngawangun hiji bénténg dina mangsa Gubernur Spanyol munggaran di Maluku, nyaéta Juan de Esquivel, tapi éta rencana henteu kalaksanakeun. Kakara dina taun 1610, Benteng Tahula mimiti diwangun dina kapamingpinan Gubernur Spanyol anu ngaranna Cristobal de Azcqueta Menchacha.

== Sajarah ==
Pangwangunan Benteng Tahula kungsi kaganggu sarta kakara réngsé dina taun 1615 lantaran kakurangan tanaga gawé, nyaéta dina mangsa pamaréntahan Gubernur Spanyol Don Jeronimo de Silva. Saméméhna, Benteng Tahula miboga ngaran anu béda sarta leuwih panjang tibatan ngaran anu dipikawanoh ayeuna, nyaéta ''Benteng Santiago de los Caballeros de Tidore'' atawa ''Santiago Caualleros de los de la de Isla Tidore.'' Bangsa Spanyol méré ngaran éta, tapi ayeuna leuwih dipikawanoh ku ngaran anu singget, nyaéta Benteng Tahula, Benteng Kota Hula, atawa Benteng Tohula.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://atourin.com/|title=Marketplace Desa Wisata {{!}} Atourin|last=Atourin|website=atourin.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>k2yt5tth6ef18ehssb7apokm3o4mvpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729536</id>
      <parentid>729535</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="o0eo9ftv0ertbvz5k4uh4an8qd53xa9" xml:space="preserve">'''Benteng Tahula''' nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun 1607 di Tidore, aya paréntah pikeun ngawangun hiji bénténg dina mangsa Gubernur Spanyol munggaran di Maluku, nyaéta Juan de Esquivel, tapi éta rencana henteu kalaksanakeun. Kakara dina taun 1610, Benteng Tahula mimiti diwangun dina kapamingpinan Gubernur Spanyol anu ngaranna Cristobal de Azcqueta Menchacha.

== Sajarah ==
Pangwangunan Benteng Tahula kungsi kaganggu sarta kakara réngsé dina taun 1615 lantaran kakurangan tanaga gawé, nyaéta dina mangsa pamaréntahan Gubernur Spanyol Don Jeronimo de Silva. Saméméhna, Benteng Tahula miboga ngaran anu béda sarta leuwih panjang tibatan ngaran anu dipikawanoh ayeuna, nyaéta ''Benteng Santiago de los Caballeros de Tidore'' atawa ''Santiago Caualleros de los de la de Isla Tidore.'' Bangsa Spanyol méré ngaran éta, tapi ayeuna leuwih dipikawanoh ku ngaran anu singget, nyaéta Benteng Tahula, Benteng Kota Hula, atawa Benteng Tohula.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://atourin.com/|title=Marketplace Desa Wisata {{!}} Atourin|last=Atourin|website=atourin.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sanggeus bangsa Spanyol ninggalkeun Indonésia dina taun 1662, sababaraha taun ti harita Benteng Tahula kungsi direncanakeun rék diruntuhkeun. Tapi dina mangsa pamaréntahan Sultan Tidore, nyaéta Sultan Hamzah Fahroedin, bénténg éta dipertahankeun sarta dijadikeun tempat cicing kulawarga Kesultanan Tidore. Ayeuna, Benteng Tahula geus jadi tempat wisata anu masih kénéh dirawat kalayan hadé.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dumasar kana catetan sajarah, Benteng Tahula raket patalina jeung ayana bangsa Portugis jeung Spanyol di Tidore. Bangsa Portugis ngawangun aliansi jeung Kesultanan Ternate, sedengkeun bangsa Spanyol ngawangun aliansi jeung Kesultanan Tidore. Kaayaan ieu ngajadikeun wewengkon Maluku jadi tempat perebutan jeung persaingan anu kuat antara dua bangsa Éropa éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indonesianer.com/read/2026/05/1455/benteng-tahula-benteng-tua-di-tidore-yang-menyimpan-jejak-perebutan-rempah|title=Benteng Tahula, Benteng Tua di Tidore yang Menyimpan Jejak Perebutan Rempah|last=Yuwono|first=Joko|website=Indonesianer.com|language=id-id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>o0eo9ftv0ertbvz5k4uh4an8qd53xa9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729537</id>
      <parentid>729536</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="eew57wrqkcop6k76mtr7vquk9ttfuaz" xml:space="preserve">Benteng Tahula nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun 1607 di Tidore, aya paréntah pikeun ngawangun hiji bénténg dina mangsa Gubernur Spanyol munggaran di Maluku, nyaéta Juan de Esquivel, tapi éta rencana henteu kalaksanakeun. Kakara dina taun 1610, Benteng Tahula mimiti diwangun dina kapamingpinan Gubernur Spanyol anu ngaranna Cristobal de Azcqueta Menchacha.

== Sajarah ==
Pangwangunan Benteng Tahula kungsi kaganggu sarta kakara réngsé dina taun 1615 lantaran kakurangan tanaga gawé, nyaéta dina mangsa pamaréntahan Gubernur Spanyol Don Jeronimo de Silva. Saméméhna, Benteng Tahula miboga ngaran anu béda sarta leuwih panjang tibatan ngaran anu dipikawanoh ayeuna, nyaéta ''Benteng Santiago de los Caballeros de Tidore'' atawa ''Santiago Caualleros de los de la de Isla Tidore.'' Bangsa Spanyol méré ngaran éta, tapi ayeuna leuwih dipikawanoh ku ngaran anu singget, nyaéta Benteng Tahula, Benteng Kota Hula, atawa Benteng Tohula.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://atourin.com/|title=Marketplace Desa Wisata {{!}} Atourin|last=Atourin|website=atourin.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sanggeus bangsa Spanyol ninggalkeun Indonésia dina taun 1662, sababaraha taun ti harita Benteng Tahula kungsi direncanakeun rék diruntuhkeun. Tapi dina mangsa pamaréntahan Sultan Tidore, nyaéta Sultan Hamzah Fahroedin, bénténg éta dipertahankeun sarta dijadikeun tempat cicing kulawarga Kesultanan Tidore. Ayeuna, Benteng Tahula geus jadi tempat wisata anu masih kénéh dirawat kalayan hadé.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dumasar kana catetan sajarah, Benteng Tahula raket patalina jeung ayana bangsa Portugis jeung Spanyol di Tidore. Bangsa Portugis ngawangun aliansi jeung Kesultanan Ternate, sedengkeun bangsa Spanyol ngawangun aliansi jeung Kesultanan Tidore. Kaayaan ieu ngajadikeun wewengkon Maluku jadi tempat perebutan jeung persaingan anu kuat antara dua bangsa Éropa éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indonesianer.com/read/2026/05/1455/benteng-tahula-benteng-tua-di-tidore-yang-menyimpan-jejak-perebutan-rempah|title=Benteng Tahula, Benteng Tua di Tidore yang Menyimpan Jejak Perebutan Rempah|last=Yuwono|first=Joko|website=Indonesianer.com|language=id-id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>eew57wrqkcop6k76mtr7vquk9ttfuaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729538</id>
      <parentid>729537</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="9bszavegv06vcuggo3s4q11vqco3bmg" xml:space="preserve">Benteng Tahula nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun 1607 di Tidore, aya paréntah pikeun ngawangun hiji bénténg dina mangsa Gubernur Spanyol munggaran di Maluku, nyaéta Juan de Esquivel, tapi éta rencana henteu kalaksanakeun. Kakara dina taun 1610, Benteng Tahula mimiti diwangun dina kapamingpinan Gubernur Spanyol anu ngaranna Cristobal de Azcqueta Menchacha.

== Sajarah ==
Pangwangunan Benteng Tahula kungsi kaganggu sarta kakara réngsé dina taun 1615 lantaran kakurangan tanaga gawé, nyaéta dina mangsa pamaréntahan Gubernur Spanyol Don Jeronimo de Silva. Saméméhna, Benteng Tahula miboga ngaran anu béda sarta leuwih panjang tibatan ngaran anu dipikawanoh ayeuna, nyaéta ''Benteng Santiago de los Caballeros de Tidore'' atawa ''Santiago Caualleros de los de la de Isla Tidore.'' Bangsa Spanyol méré ngaran éta, tapi ayeuna leuwih dipikawanoh ku ngaran anu singget, nyaéta Benteng Tahula, Benteng Kota Hula, atawa Benteng Tohula.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://atourin.com/|title=Marketplace Desa Wisata {{!}} Atourin|last=Atourin|website=atourin.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sanggeus bangsa Spanyol ninggalkeun Indonésia dina taun 1662, sababaraha taun ti harita Benteng Tahula kungsi direncanakeun rék diruntuhkeun. Tapi dina mangsa pamaréntahan Sultan Tidore, nyaéta Sultan Hamzah Fahroedin, bénténg éta dipertahankeun sarta dijadikeun tempat cicing kulawarga Kesultanan Tidore. Ayeuna, Benteng Tahula geus jadi tempat wisata anu masih kénéh dirawat kalayan hadé.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dumasar kana catetan sajarah, Benteng Tahula raket patalina jeung ayana bangsa Portugis jeung Spanyol di Tidore. Bangsa Portugis ngawangun aliansi jeung Kesultanan Ternate, sedengkeun bangsa Spanyol ngawangun aliansi jeung Kesultanan Tidore. Kaayaan ieu ngajadikeun wewengkon Maluku jadi tempat perebutan jeung persaingan anu kuat antara dua bangsa Éropa éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indonesianer.com/read/2026/05/1455/benteng-tahula-benteng-tua-di-tidore-yang-menyimpan-jejak-perebutan-rempah|title=Benteng Tahula, Benteng Tua di Tidore yang Menyimpan Jejak Perebutan Rempah|last=Yuwono|first=Joko|website=Indonesianer.com|language=id-id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Harti ==
Dina basa lokal, kecap Tahula miboga harti anu patali jeung posisi anu luhur sarta kagiatan ngawas. Benteng Tahula dijadikeun puseur paniténan sakaligus pertahanan pikeun jalur perdagangan rempah-rempah. Ku sabab éta, bénténg diwangun di wewengkon pasir atawa pagunungan sangkan gerak kapal jeung kagiatan di laut bisa diawaskeun ti kajauhan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://an-nur.ac.id/blog/benteng-tahula-sakti-sejarah-di-pulau-tidore.html|title=Benteng Tahula: Sakti Sejarah di Pulau Tidore - Blog UI An Nur Lampung|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tahula disebut minangka bénténg munggaran anu diwangun ku bangsa Spanyol di Tidore saprak abad ka-16, sarta masih kénéh aya nepi ka ayeuna sanajan geus umurna ratusan taun. Kiwari, Benteng Tahula jadi salah sahiji ikon wisata sajarah sarta mangrupa salah sahiji tapak sajarah kadatangan bangsa Éropa di Tidore.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Pikeun nganjang ka Benteng Tahula, pangunjung kudu indit ti Pulo Ternate tuluy nyebrang ka Pulo Tidore, lantaran Tidore henteu miboga bandara. Sanggeus nepi di Tidore, perjalanan diteruskeun ka Benteng Tahula anu aya di Kalurahan Soasio ku cara naék mikrolet. Sanggeus nepi ka lokasi bénténg, pangunjung kudu naék kurang leuwih 100 anak tangga pikeun ngahontal bagian luhur Benteng Tahula.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>9bszavegv06vcuggo3s4q11vqco3bmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729539</id>
      <parentid>729538</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="agcas3e8trvtso5d73nnl5xjghiji10" xml:space="preserve">Benteng Tahula nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun 1607 di Tidore, aya paréntah pikeun ngawangun hiji bénténg dina mangsa Gubernur Spanyol munggaran di Maluku, nyaéta Juan de Esquivel, tapi éta rencana henteu kalaksanakeun. Kakara dina taun 1610, Benteng Tahula mimiti diwangun dina kapamingpinan Gubernur Spanyol anu ngaranna Cristobal de Azcqueta Menchacha.

== Sajarah ==
Pangwangunan Benteng Tahula kungsi kaganggu sarta kakara réngsé dina taun 1615 lantaran kakurangan tanaga gawé, nyaéta dina mangsa pamaréntahan Gubernur Spanyol Don Jeronimo de Silva. Saméméhna, Benteng Tahula miboga ngaran anu béda sarta leuwih panjang tibatan ngaran anu dipikawanoh ayeuna, nyaéta ''Benteng Santiago de los Caballeros de Tidore'' atawa ''Santiago Caualleros de los de la de Isla Tidore.'' Bangsa Spanyol méré ngaran éta, tapi ayeuna leuwih dipikawanoh ku ngaran anu singget, nyaéta Benteng Tahula, Benteng Kota Hula, atawa Benteng Tohula.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://atourin.com/|title=Marketplace Desa Wisata {{!}} Atourin|last=Atourin|website=atourin.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sanggeus bangsa Spanyol ninggalkeun Indonésia dina taun 1662, sababaraha taun ti harita Benteng Tahula kungsi direncanakeun rék diruntuhkeun. Tapi dina mangsa pamaréntahan Sultan Tidore, nyaéta Sultan Hamzah Fahroedin, bénténg éta dipertahankeun sarta dijadikeun tempat cicing kulawarga Kesultanan Tidore. Ayeuna, Benteng Tahula geus jadi tempat wisata anu masih kénéh dirawat kalayan hadé.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dumasar kana catetan sajarah, Benteng Tahula raket patalina jeung ayana bangsa Portugis jeung Spanyol di Tidore. Bangsa Portugis ngawangun aliansi jeung Kesultanan Ternate, sedengkeun bangsa Spanyol ngawangun aliansi jeung Kesultanan Tidore. Kaayaan ieu ngajadikeun wewengkon Maluku jadi tempat perebutan jeung persaingan anu kuat antara dua bangsa Éropa éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indonesianer.com/read/2026/05/1455/benteng-tahula-benteng-tua-di-tidore-yang-menyimpan-jejak-perebutan-rempah|title=Benteng Tahula, Benteng Tua di Tidore yang Menyimpan Jejak Perebutan Rempah|last=Yuwono|first=Joko|website=Indonesianer.com|language=id-id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Harti ==
Dina basa lokal, kecap Tahula miboga harti anu patali jeung posisi anu luhur sarta kagiatan ngawas. Benteng Tahula dijadikeun puseur paniténan sakaligus pertahanan pikeun jalur perdagangan rempah-rempah. Ku sabab éta, bénténg diwangun di wewengkon pasir atawa pagunungan sangkan gerak kapal jeung kagiatan di laut bisa diawaskeun ti kajauhan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://an-nur.ac.id/blog/benteng-tahula-sakti-sejarah-di-pulau-tidore.html|title=Benteng Tahula: Sakti Sejarah di Pulau Tidore - Blog UI An Nur Lampung|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tahula disebut minangka bénténg munggaran anu diwangun ku bangsa Spanyol di Tidore saprak abad ka-16, sarta masih kénéh aya nepi ka ayeuna sanajan geus umurna ratusan taun. Kiwari, Benteng Tahula jadi salah sahiji ikon wisata sajarah sarta mangrupa salah sahiji tapak sajarah kadatangan bangsa Éropa di Tidore.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Pikeun nganjang ka Benteng Tahula, pangunjung kudu indit ti Pulo Ternate tuluy nyebrang ka Pulo Tidore, lantaran Tidore henteu miboga bandara. Sanggeus nepi di Tidore, perjalanan diteruskeun ka Benteng Tahula anu aya di Kalurahan Soasio ku cara naék mikrolet. Sanggeus nepi ka lokasi bénténg, pangunjung kudu naék kurang leuwih 100 anak tangga pikeun ngahontal bagian luhur Benteng Tahula.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>agcas3e8trvtso5d73nnl5xjghiji10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729540</id>
      <parentid>729539</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4108" sha1="38d1chj94bzfhwwjncux3hjxem2jf7o" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Tahula-2.jpg|jmpl|Benteng Tahula]]
Benteng Tahula nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun 1607 di Tidore, aya paréntah pikeun ngawangun hiji bénténg dina mangsa Gubernur Spanyol munggaran di Maluku, nyaéta Juan de Esquivel, tapi éta rencana henteu kalaksanakeun. Kakara dina taun 1610, Benteng Tahula mimiti diwangun dina kapamingpinan Gubernur Spanyol anu ngaranna Cristobal de Azcqueta Menchacha.

== Sajarah ==
Pangwangunan Benteng Tahula kungsi kaganggu sarta kakara réngsé dina taun 1615 lantaran kakurangan tanaga gawé, nyaéta dina mangsa pamaréntahan Gubernur Spanyol Don Jeronimo de Silva. Saméméhna, Benteng Tahula miboga ngaran anu béda sarta leuwih panjang tibatan ngaran anu dipikawanoh ayeuna, nyaéta ''Benteng Santiago de los Caballeros de Tidore'' atawa ''Santiago Caualleros de los de la de Isla Tidore.'' Bangsa Spanyol méré ngaran éta, tapi ayeuna leuwih dipikawanoh ku ngaran anu singget, nyaéta Benteng Tahula, Benteng Kota Hula, atawa Benteng Tohula.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://atourin.com/|title=Marketplace Desa Wisata {{!}} Atourin|last=Atourin|website=atourin.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sanggeus bangsa Spanyol ninggalkeun Indonésia dina taun 1662, sababaraha taun ti harita Benteng Tahula kungsi direncanakeun rék diruntuhkeun. Tapi dina mangsa pamaréntahan Sultan Tidore, nyaéta Sultan Hamzah Fahroedin, bénténg éta dipertahankeun sarta dijadikeun tempat cicing kulawarga Kesultanan Tidore. Ayeuna, Benteng Tahula geus jadi tempat wisata anu masih kénéh dirawat kalayan hadé.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dumasar kana catetan sajarah, Benteng Tahula raket patalina jeung ayana bangsa Portugis jeung Spanyol di Tidore. Bangsa Portugis ngawangun aliansi jeung Kesultanan Ternate, sedengkeun bangsa Spanyol ngawangun aliansi jeung Kesultanan Tidore. Kaayaan ieu ngajadikeun wewengkon Maluku jadi tempat perebutan jeung persaingan anu kuat antara dua bangsa Éropa éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indonesianer.com/read/2026/05/1455/benteng-tahula-benteng-tua-di-tidore-yang-menyimpan-jejak-perebutan-rempah|title=Benteng Tahula, Benteng Tua di Tidore yang Menyimpan Jejak Perebutan Rempah|last=Yuwono|first=Joko|website=Indonesianer.com|language=id-id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Harti ==
[[Gambar:Benteng Tahula-1.jpg|kiri|jmpl|Benteng Tahula, Tidore]]
Dina basa lokal, kecap Tahula miboga harti anu patali jeung posisi anu luhur sarta kagiatan ngawas. Benteng Tahula dijadikeun puseur paniténan sakaligus pertahanan pikeun jalur perdagangan rempah-rempah. Ku sabab éta, bénténg diwangun di wewengkon pasir atawa pagunungan sangkan gerak kapal jeung kagiatan di laut bisa diawaskeun ti kajauhan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://an-nur.ac.id/blog/benteng-tahula-sakti-sejarah-di-pulau-tidore.html|title=Benteng Tahula: Sakti Sejarah di Pulau Tidore - Blog UI An Nur Lampung|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tahula disebut minangka bénténg munggaran anu diwangun ku bangsa Spanyol di Tidore saprak abad ka-16, sarta masih kénéh aya nepi ka ayeuna sanajan geus umurna ratusan taun. Kiwari, Benteng Tahula jadi salah sahiji ikon wisata sajarah sarta mangrupa salah sahiji tapak sajarah kadatangan bangsa Éropa di Tidore.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Pikeun nganjang ka Benteng Tahula, pangunjung kudu indit ti Pulo Ternate tuluy nyebrang ka Pulo Tidore, lantaran Tidore henteu miboga bandara. Sanggeus nepi di Tidore, perjalanan diteruskeun ka Benteng Tahula anu aya di Kalurahan Soasio ku cara naék mikrolet. Sanggeus nepi ka lokasi bénténg, pangunjung kudu naék kurang leuwih 100 anak tangga pikeun ngahontal bagian luhur Benteng Tahula.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>38d1chj94bzfhwwjncux3hjxem2jf7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729587</id>
      <parentid>729540</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4133" sha1="qmjq6qsl2pt56zakodoxsbdl9tmonu1" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Tahula-2.jpg|jmpl|Benteng Tahula]]
Benteng Tahula nyaéta bénténg anu perenahna di Désa Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore|title=Kompas.com|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=4 Agustus 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/08/04/190000879/benteng-tahula-pertahanan-utama-bangsa-spanyol-di-tidore}}&lt;/ref&gt; Dina taun 1607 di Tidore, aya paréntah pikeun ngawangun hiji bénténg dina mangsa Gubernur Spanyol munggaran di Maluku, nyaéta Juan de Esquivel, tapi éta rencana henteu kalaksanakeun. Kakara dina taun 1610, Benteng Tahula mimiti diwangun dina kapamingpinan Gubernur Spanyol anu ngaranna Cristobal de Azcqueta Menchacha.

== Sajarah ==
Pangwangunan Benteng Tahula kungsi kaganggu sarta kakara réngsé dina taun 1615 lantaran kakurangan tanaga gawé, nyaéta dina mangsa pamaréntahan Gubernur Spanyol Don Jeronimo de Silva. Saméméhna, Benteng Tahula miboga ngaran anu béda sarta leuwih panjang tibatan ngaran anu dipikawanoh ayeuna, nyaéta ''Benteng Santiago de los Caballeros de Tidore'' atawa ''Santiago Caualleros de los de la de Isla Tidore.'' Bangsa Spanyol méré ngaran éta, tapi ayeuna leuwih dipikawanoh ku ngaran anu singget, nyaéta Benteng Tahula, Benteng Kota Hula, atawa Benteng Tohula.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://atourin.com/|title=Marketplace Desa Wisata {{!}} Atourin|last=Atourin|website=atourin.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sanggeus bangsa Spanyol ninggalkeun Indonésia dina taun 1662, sababaraha taun ti harita Benteng Tahula kungsi direncanakeun rék diruntuhkeun. Tapi dina mangsa pamaréntahan Sultan Tidore, nyaéta Sultan Hamzah Fahroedin, bénténg éta dipertahankeun sarta dijadikeun tempat cicing kulawarga Kesultanan Tidore. Ayeuna, Benteng Tahula geus jadi tempat wisata anu masih kénéh dirawat kalayan hadé.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dumasar kana catetan sajarah, Benteng Tahula raket patalina jeung ayana bangsa Portugis jeung Spanyol di Tidore. Bangsa Portugis ngawangun aliansi jeung Kesultanan Ternate, sedengkeun bangsa Spanyol ngawangun aliansi jeung Kesultanan Tidore. Kaayaan ieu ngajadikeun wewengkon Maluku jadi tempat perebutan jeung persaingan anu kuat antara dua bangsa Éropa éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indonesianer.com/read/2026/05/1455/benteng-tahula-benteng-tua-di-tidore-yang-menyimpan-jejak-perebutan-rempah|title=Benteng Tahula, Benteng Tua di Tidore yang Menyimpan Jejak Perebutan Rempah|last=Yuwono|first=Joko|website=Indonesianer.com|language=id-id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Harti ==
[[Gambar:Benteng Tahula-1.jpg|kiri|jmpl|Benteng Tahula, Tidore]]
Dina basa lokal, kecap Tahula miboga harti anu patali jeung posisi anu luhur sarta kagiatan ngawas. Benteng Tahula dijadikeun puseur paniténan sakaligus pertahanan pikeun jalur perdagangan rempah-rempah. Ku sabab éta, bénténg diwangun di wewengkon pasir atawa pagunungan sangkan gerak kapal jeung kagiatan di laut bisa diawaskeun ti kajauhan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://an-nur.ac.id/blog/benteng-tahula-sakti-sejarah-di-pulau-tidore.html|title=Benteng Tahula: Sakti Sejarah di Pulau Tidore - Blog UI An Nur Lampung|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tahula disebut minangka bénténg munggaran anu diwangun ku bangsa Spanyol di Tidore saprak abad ka-16, sarta masih kénéh aya nepi ka ayeuna sanajan geus umurna ratusan taun. Kiwari, Benteng Tahula jadi salah sahiji ikon wisata sajarah sarta mangrupa salah sahiji tapak sajarah kadatangan bangsa Éropa di Tidore.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Pikeun nganjang ka Benteng Tahula, pangunjung kudu indit ti Pulo Ternate tuluy nyebrang ka Pulo Tidore, lantaran Tidore henteu miboga bandara. Sanggeus nepi di Tidore, perjalanan diteruskeun ka Benteng Tahula anu aya di Kalurahan Soasio ku cara naék mikrolet. Sanggeus nepi ka lokasi bénténg, pangunjung kudu naék kurang leuwih 100 anak tangga pikeun ngahontal bagian luhur Benteng Tahula.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Rujukan ==

[[Category:WikiRempah]]</text>
      <sha1>qmjq6qsl2pt56zakodoxsbdl9tmonu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Makam Sultan Baabullah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109063</id>
    <revision>
      <id>729541</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Makam Sultan Baabullah nyaéta makam Sultan Baabullah, sultan ka-7 jeung pangawasa ka-24 Kasultanan Ternate anu maréntah dina taun 1570–1583. Makam ieu aya di Kalurahan Foramadiahi, Kota Ternate, Provinsi Maluku Utara, di wewengkon lamping Gunung Gamalama. Situs makam Sultan Baabullah kaasup salah sahiji situs sajarah anu raket patalina jeung sajarah Kasultanan Ternate.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa...</comment>
      <origin>729541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="pv86y0wedbmvaz0v7jhjxgqj44tmn1p" xml:space="preserve">Makam Sultan Baabullah nyaéta makam Sultan Baabullah, sultan ka-7 jeung pangawasa ka-24 Kasultanan Ternate anu maréntah dina taun 1570–1583. Makam ieu aya di Kalurahan Foramadiahi, Kota Ternate, Provinsi Maluku Utara, di wewengkon lamping Gunung Gamalama. Situs makam Sultan Baabullah kaasup salah sahiji situs sajarah anu raket patalina jeung sajarah Kasultanan Ternate.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>pv86y0wedbmvaz0v7jhjxgqj44tmn1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729542</id>
      <parentid>729541</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="598" sha1="k2a0ose32xcmy4l4r804saa1xajztyy" xml:space="preserve">Makam Sultan Baabullah nyaéta makam Sultan Baabullah, sultan ka-7 jeung pangawasa ka-24 Kasultanan Ternate anu maréntah dina taun 1570–1583. Makam ieu aya di Kalurahan Foramadiahi, Kota Ternate, Provinsi Maluku Utara, di wewengkon lamping Gunung Gamalama. Situs makam Sultan Baabullah kaasup salah sahiji situs sajarah anu raket patalina jeung sajarah Kasultanan Ternate.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>k2a0ose32xcmy4l4r804saa1xajztyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729543</id>
      <parentid>729542</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1695" sha1="qne2iatfjtk0q4qeor90w0jz5j3rmr2" xml:space="preserve">Makam Sultan Baabullah nyaéta makam Sultan Baabullah, sultan ka-7 jeung pangawasa ka-24 Kasultanan Ternate anu maréntah dina taun 1570–1583. Makam ieu aya di Kalurahan Foramadiahi, Kota Ternate, Provinsi Maluku Utara, di wewengkon lamping Gunung Gamalama. Situs makam Sultan Baabullah kaasup salah sahiji situs sajarah anu raket patalina jeung sajarah Kasultanan Ternate.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Lokasi jeung aksés ==
Makam Sultan Baabullah aya di wewengkon perbukitan Foramadiahi kalayan jangkungna antara 145 nepi ka 600 méter di luhur beungeut laut. Pikeun ngahontal lokasi makam, pangunjung bisa ngagunakeun kendaraan pribadi nepi ka gerbang utama, tuluy nuluykeun perjalanan ku jalan kaki. Ruteu nu ditempuh ngawengku jalan anu pungkal-péngkol sarta sababaraha runtuyan anak tangga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daerah.sindonews.com/read/1256851/29/profil-dan-biografi-sultan-baabullah-penguasa-ternate-yang-berhasil-mengusir-portugis-1700543508|title=Profil dan Biografi Sultan Baabullah, Penguasa Ternate yang Berhasil Mengusir Portugis|website=SINDOnews Daerah|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sapanjang perjalanan ka makam, pangunjung bisa manggihan rupa-rupa tutuwuhan anu jadi ciri lingkungan Foramadiahi, di antarana tangkal pala, cengkéh, jeung durian.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>qne2iatfjtk0q4qeor90w0jz5j3rmr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729544</id>
      <parentid>729543</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3066" sha1="t4ebf3nz3jfhlehpbprv1v19t0t4ahb" xml:space="preserve">Makam Sultan Baabullah nyaéta makam Sultan Baabullah, sultan ka-7 jeung pangawasa ka-24 Kasultanan Ternate anu maréntah dina taun 1570–1583. Makam ieu aya di Kalurahan Foramadiahi, Kota Ternate, Provinsi Maluku Utara, di wewengkon lamping Gunung Gamalama. Situs makam Sultan Baabullah kaasup salah sahiji situs sajarah anu raket patalina jeung sajarah Kasultanan Ternate.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Lokasi jeung aksés ==
Makam Sultan Baabullah aya di wewengkon perbukitan Foramadiahi kalayan jangkungna antara 145 nepi ka 600 méter di luhur beungeut laut. Pikeun ngahontal lokasi makam, pangunjung bisa ngagunakeun kendaraan pribadi nepi ka gerbang utama, tuluy nuluykeun perjalanan ku jalan kaki. Ruteu nu ditempuh ngawengku jalan anu pungkal-péngkol sarta sababaraha runtuyan anak tangga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daerah.sindonews.com/read/1256851/29/profil-dan-biografi-sultan-baabullah-penguasa-ternate-yang-berhasil-mengusir-portugis-1700543508|title=Profil dan Biografi Sultan Baabullah, Penguasa Ternate yang Berhasil Mengusir Portugis|website=SINDOnews Daerah|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sapanjang perjalanan ka makam, pangunjung bisa manggihan rupa-rupa tutuwuhan anu jadi ciri lingkungan Foramadiahi, di antarana tangkal pala, cengkéh, jeung durian.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Wangunan makam ==
Wangunan makam Sultan Baabullah katingali basajan sarta dirawat. Di wewengkon makam aya batu nisan anu miboga ciri Islam jeung dihias ku ukiran tradisional Ternate. Unsur-unsur éta némbongkeun ayana perpaduan antara tradisi Islam jeung budaya lokal dina lingkungan makam. Makam ieu ogé jadi salah sahiji situs anu patali jeung sajarah Islam di Ternate. Sultan Baabullah dipikawanoh minangka salah sahiji tokoh anu miboga peran dina kamekaran Islam di Maluku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lahatpos.disway.id/topik-utama/read/662467/makam-sultan-baabullah-jejak-sejarah-raja-ternate-yang-dikenang-hingga-kini|title=Makam Sultan Baabullah, Jejak Sejarah Raja Ternate yang Dikenang hingga Kini|last=lahatpos.co|website=lahatpos.co|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka kiwari, makam Sultan Baabullah rutin diziarahan ku masarakat lokal jeung pangunjung ti luar Ternate. Ziarah ka makam ieu jadi salah sahiji cara pikeun nginget sajarah Sultan Baabullah sarta kalungguhanana dina sajarah Kasultanan Ternate jeung Maluku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://maluku.indozone.id/lifestyle/2486622170/makam-sultan-baabullah-jejak-sang-penguasa-72-pulau-di-lereng-gamalama|title=Makam Sultan Baabullah, Jejak Sang Penguasa 72 Pulau di Lereng Gamalama|last=Maulidah|first=Farikhatul|website=maluku.indozone.id|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>t4ebf3nz3jfhlehpbprv1v19t0t4ahb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729545</id>
      <parentid>729544</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="rx0zqbicmydfisxc25y708m1g840ze4" xml:space="preserve">[[Gambar:Makam Sultan Baabullah.jpg|jmpl|Makam Sultan Baabullah]]
Makam Sultan Baabullah nyaéta makam Sultan Baabullah, sultan ka-7 jeung pangawasa ka-24 Kasultanan Ternate anu maréntah dina taun 1570–1583. Makam ieu aya di Kalurahan Foramadiahi, Kota Ternate, Provinsi Maluku Utara, di wewengkon lamping Gunung Gamalama. Situs makam Sultan Baabullah kaasup salah sahiji situs sajarah anu raket patalina jeung sajarah Kasultanan Ternate.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Lokasi jeung aksés ==
Makam Sultan Baabullah aya di wewengkon perbukitan Foramadiahi kalayan jangkungna antara 145 nepi ka 600 méter di luhur beungeut laut. Pikeun ngahontal lokasi makam, pangunjung bisa ngagunakeun kendaraan pribadi nepi ka gerbang utama, tuluy nuluykeun perjalanan ku jalan kaki. Ruteu nu ditempuh ngawengku jalan anu pungkal-péngkol sarta sababaraha runtuyan anak tangga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daerah.sindonews.com/read/1256851/29/profil-dan-biografi-sultan-baabullah-penguasa-ternate-yang-berhasil-mengusir-portugis-1700543508|title=Profil dan Biografi Sultan Baabullah, Penguasa Ternate yang Berhasil Mengusir Portugis|website=SINDOnews Daerah|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sapanjang perjalanan ka makam, pangunjung bisa manggihan rupa-rupa tutuwuhan anu jadi ciri lingkungan Foramadiahi, di antarana tangkal pala, cengkéh, jeung durian.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Wangunan makam ==
Wangunan makam Sultan Baabullah katingali basajan sarta dirawat. Di wewengkon makam aya batu nisan anu miboga ciri Islam jeung dihias ku ukiran tradisional Ternate. Unsur-unsur éta némbongkeun ayana perpaduan antara tradisi Islam jeung budaya lokal dina lingkungan makam. Makam ieu ogé jadi salah sahiji situs anu patali jeung sajarah Islam di Ternate. Sultan Baabullah dipikawanoh minangka salah sahiji tokoh anu miboga peran dina kamekaran Islam di Maluku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lahatpos.disway.id/topik-utama/read/662467/makam-sultan-baabullah-jejak-sejarah-raja-ternate-yang-dikenang-hingga-kini|title=Makam Sultan Baabullah, Jejak Sejarah Raja Ternate yang Dikenang hingga Kini|last=lahatpos.co|website=lahatpos.co|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka kiwari, makam Sultan Baabullah rutin diziarahan ku masarakat lokal jeung pangunjung ti luar Ternate. Ziarah ka makam ieu jadi salah sahiji cara pikeun nginget sajarah Sultan Baabullah sarta kalungguhanana dina sajarah Kasultanan Ternate jeung Maluku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://maluku.indozone.id/lifestyle/2486622170/makam-sultan-baabullah-jejak-sang-penguasa-72-pulau-di-lereng-gamalama|title=Makam Sultan Baabullah, Jejak Sang Penguasa 72 Pulau di Lereng Gamalama|last=Maulidah|first=Farikhatul|website=maluku.indozone.id|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>rx0zqbicmydfisxc25y708m1g840ze4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729586</id>
      <parentid>729545</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="1028mzw05etanglspa3fa6213rjj5z1" xml:space="preserve">[[Gambar:Makam Sultan Baabullah.jpg|jmpl|Makam Sultan Baabullah]]
Makam Sultan Baabullah nyaéta makam Sultan Baabullah, sultan ka-7 jeung pangawasa ka-24 Kasultanan Ternate anu maréntah dina taun 1570–1583. Makam ieu aya di Kalurahan Foramadiahi, Kota Ternate, Provinsi Maluku Utara, di wewengkon lamping Gunung Gamalama. Situs makam Sultan Baabullah kaasup salah sahiji situs sajarah anu raket patalina jeung sajarah Kasultanan Ternate.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Lokasi jeung aksés ==
Makam Sultan Baabullah aya di wewengkon perbukitan Foramadiahi kalayan jangkungna antara 145 nepi ka 600 méter di luhur beungeut laut. Pikeun ngahontal lokasi makam, pangunjung bisa ngagunakeun kendaraan pribadi nepi ka gerbang utama, tuluy nuluykeun perjalanan ku jalan kaki. Ruteu nu ditempuh ngawengku jalan anu pungkal-péngkol sarta sababaraha runtuyan anak tangga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daerah.sindonews.com/read/1256851/29/profil-dan-biografi-sultan-baabullah-penguasa-ternate-yang-berhasil-mengusir-portugis-1700543508|title=Profil dan Biografi Sultan Baabullah, Penguasa Ternate yang Berhasil Mengusir Portugis|website=SINDOnews Daerah|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sapanjang perjalanan ka makam, pangunjung bisa manggihan rupa-rupa tutuwuhan anu jadi ciri lingkungan Foramadiahi, di antarana tangkal pala, cengkéh, jeung durian.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/makam-sultan-baabullah-sang-penguasa-72-pulau|title=Makam Sultan Baabullah|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Wangunan makam ==
Wangunan makam Sultan Baabullah katingali basajan sarta dirawat. Di wewengkon makam aya batu nisan anu miboga ciri Islam jeung dihias ku ukiran tradisional Ternate. Unsur-unsur éta némbongkeun ayana perpaduan antara tradisi Islam jeung budaya lokal dina lingkungan makam. Makam ieu ogé jadi salah sahiji situs anu patali jeung sajarah Islam di Ternate. Sultan Baabullah dipikawanoh minangka salah sahiji tokoh anu miboga peran dina kamekaran Islam di Maluku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lahatpos.disway.id/topik-utama/read/662467/makam-sultan-baabullah-jejak-sejarah-raja-ternate-yang-dikenang-hingga-kini|title=Makam Sultan Baabullah, Jejak Sejarah Raja Ternate yang Dikenang hingga Kini|last=lahatpos.co|website=lahatpos.co|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Nepi ka kiwari, makam Sultan Baabullah rutin diziarahan ku masarakat lokal jeung pangunjung ti luar Ternate. Ziarah ka makam ieu jadi salah sahiji cara pikeun nginget sajarah Sultan Baabullah sarta kalungguhanana dina sajarah Kasultanan Ternate jeung Maluku.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://maluku.indozone.id/lifestyle/2486622170/makam-sultan-baabullah-jejak-sang-penguasa-72-pulau-di-lereng-gamalama|title=Makam Sultan Baabullah, Jejak Sang Penguasa 72 Pulau di Lereng Gamalama|last=Maulidah|first=Farikhatul|website=maluku.indozone.id|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==

[[Category:WikiRempah]]</text>
      <sha1>1028mzw05etanglspa3fa6213rjj5z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kadato Kie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109064</id>
    <revision>
      <id>729546</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanat...</comment>
      <origin>729546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="qaje6dhbyu1j83zkcp46gxx349lko7v" xml:space="preserve">Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung Portugis sarta Spanyol, Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>qaje6dhbyu1j83zkcp46gxx349lko7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729547</id>
      <parentid>729546</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1714" sha1="rdc1iom5b0u8s0pfmx83i2r4p397o1x" xml:space="preserve">Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung Portugis sarta Spanyol, Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>rdc1iom5b0u8s0pfmx83i2r4p397o1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729548</id>
      <parentid>729547</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2797" sha1="r257mss0ugq1c0cf3vj5e6cnovvhdtu" xml:space="preserve">Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung Portugis sarta Spanyol, Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kadaton Tidore kungsi diruntuhkeun dina taun 1912 dina mangsa pamaréntahan Sultan Syahjuan. Runtuhna wangunan éta patali jeung kaayaan pulitik jeung konflik anu lumangsung dina mangsa éta. Pangwangunan deui mimiti dilaksanakeun dina taun 1997 atas dorongan Sultan Djafar Syah. Pangwangunan fisikna diteruskeun ti taun 2004 sarta réngsé dina Maret 2010.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/kedaton-kesultanan-ternate|title=Kedaton Kesultanan Ternate|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sajarah Kadato Kie teu bisa dipisahkeun tina parobahan lokasi puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara nyatet yén puseur pamaréntahan Tidore kungsi aya di sababaraha lokasi. Dina salah sahiji catetan sajarah, dina mangsa Sultan Saifuddin atawa Kaicil Golofino dina abad ka-17, puseur kakawasaan pindah sarta saterusna mekar di wewengkon anu ayeuna disebut Soasio. Mindahkeun puseur pamaréntahan éta henteu ngan ukur patali jeung kapentingan administratif.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>r257mss0ugq1c0cf3vj5e6cnovvhdtu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729549</id>
      <parentid>729548</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="b34j3o5s2y1wuuqg917p80ohvk6rsld" xml:space="preserve">[[Gambar:Kedaton Kesultanan Tidore.jpg|jmpl|Kadato Kie, Tidore]]
Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung Portugis sarta Spanyol, Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kadaton Tidore kungsi diruntuhkeun dina taun 1912 dina mangsa pamaréntahan Sultan Syahjuan. Runtuhna wangunan éta patali jeung kaayaan pulitik jeung konflik anu lumangsung dina mangsa éta. Pangwangunan deui mimiti dilaksanakeun dina taun 1997 atas dorongan Sultan Djafar Syah. Pangwangunan fisikna diteruskeun ti taun 2004 sarta réngsé dina Maret 2010.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/kedaton-kesultanan-ternate|title=Kedaton Kesultanan Ternate|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sajarah Kadato Kie teu bisa dipisahkeun tina parobahan lokasi puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara nyatet yén puseur pamaréntahan Tidore kungsi aya di sababaraha lokasi. Dina salah sahiji catetan sajarah, dina mangsa Sultan Saifuddin atawa Kaicil Golofino dina abad ka-17, puseur kakawasaan pindah sarta saterusna mekar di wewengkon anu ayeuna disebut Soasio. Mindahkeun puseur pamaréntahan éta henteu ngan ukur patali jeung kapentingan administratif.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>b34j3o5s2y1wuuqg917p80ohvk6rsld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729550</id>
      <parentid>729549</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="nq5itys2qxaq5qmwsm7mo29gwcmobqa" xml:space="preserve">[[Gambar:Kedaton Kesultanan Tidore.jpg|jmpl|Kadato Kie, Tidore]]
Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung Portugis sarta Spanyol, Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kadaton Tidore kungsi diruntuhkeun dina taun 1912 dina mangsa pamaréntahan Sultan Syahjuan. Runtuhna wangunan éta patali jeung kaayaan pulitik jeung konflik anu lumangsung dina mangsa éta. Pangwangunan deui mimiti dilaksanakeun dina taun 1997 atas dorongan Sultan Djafar Syah. Pangwangunan fisikna diteruskeun ti taun 2004 sarta réngsé dina Maret 2010.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/kedaton-kesultanan-ternate|title=Kedaton Kesultanan Ternate|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sajarah Kadato Kie teu bisa dipisahkeun tina parobahan lokasi puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara nyatet yén puseur pamaréntahan Tidore kungsi aya di sababaraha lokasi. Dina salah sahiji catetan sajarah, dina mangsa Sultan Saifuddin atawa Kaicil Golofino dina abad ka-17, puseur kakawasaan pindah sarta saterusna mekar di wewengkon anu ayeuna disebut Soasio. Mindahkeun puseur pamaréntahan éta henteu ngan ukur patali jeung kapentingan administratif.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Wangunan ==
Kadato Kie miboga denah wangunan anu wangunna segi dalapan. Sacara gembleng, wangunanana miboga wangun anu nyarupaan singa dina posisi diuk. Kedaton diwangun ku dua lanté kalayan warna anu dominan konéng jeung héjo. Kayu sarta bahan wangunan tradisional séjénna dipaké minangka bahan utama dina pangwangunanana.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>nq5itys2qxaq5qmwsm7mo29gwcmobqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729551</id>
      <parentid>729550</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5309" sha1="bejn7a2vmmhhr5mjtsfdvfbjj5yht09" xml:space="preserve">[[Gambar:Kedaton Kesultanan Tidore.jpg|jmpl|Kadato Kie, Tidore]]
Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung Portugis sarta Spanyol, Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kadaton Tidore kungsi diruntuhkeun dina taun 1912 dina mangsa pamaréntahan Sultan Syahjuan. Runtuhna wangunan éta patali jeung kaayaan pulitik jeung konflik anu lumangsung dina mangsa éta. Pangwangunan deui mimiti dilaksanakeun dina taun 1997 atas dorongan Sultan Djafar Syah. Pangwangunan fisikna diteruskeun ti taun 2004 sarta réngsé dina Maret 2010.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/kedaton-kesultanan-ternate|title=Kedaton Kesultanan Ternate|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sajarah Kadato Kie teu bisa dipisahkeun tina parobahan lokasi puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara nyatet yén puseur pamaréntahan Tidore kungsi aya di sababaraha lokasi. Dina salah sahiji catetan sajarah, dina mangsa Sultan Saifuddin atawa Kaicil Golofino dina abad ka-17, puseur kakawasaan pindah sarta saterusna mekar di wewengkon anu ayeuna disebut Soasio. Mindahkeun puseur pamaréntahan éta henteu ngan ukur patali jeung kapentingan administratif.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Wangunan ==
Kadato Kie miboga denah wangunan anu wangunna segi dalapan. Sacara gembleng, wangunanana miboga wangun anu nyarupaan singa dina posisi diuk. Kedaton diwangun ku dua lanté kalayan warna anu dominan konéng jeung héjo. Kayu sarta bahan wangunan tradisional séjénna dipaké minangka bahan utama dina pangwangunanana.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirto.id/sejarah-kesultanan-tidore-pendiri-kejayaan-daftar-raja-sultan-gag2|title=Sejarah Kesultanan Tidore: Pendiri, Kejayaan, &amp; Daftar Raja-Sultan|last=Parinduri|first=Alhidayath|website=tirto.id|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Kalungguhan ==
Kadato Kie mangrupa bagian tina wewengkon puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Posisi Tidore dina persaingan pulitik jeung militér di Maluku Utara ngajadikeun lokasi puseur pamaréntahan miboga ajén strategis. Hubungan jeung konflik jeung kakuatan ti luar, utamana Portugis, Spanyol, jeung saterusna Walanda, mangaruhan kana sajarah kasultanan. Ku kituna, kedaton henteu ngan saukur mangrupa hiji wangunan, tapi mangrupa bagian tina hiji wewengkon karajaan anu ngawengku puseur pamaréntahan, kahirupan masarakat, jeung kagiatan kaagamaan.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/sejarah-dan-sosial/kerajaan-tidore-sejarah-corak-kejayaan-dan-peninggalannya-20PR1wWRQZr|title=Kerajaan Tidore: Sejarah, Corak, Kejayaan, dan Peninggalannya|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kasultanan Tidore ogé miboga hubungan anu raket jeung kamekaran Islam di Maluku Utara. Direktorat Pelindungan Kebudayaan nyatet yén dina mangsa pamaréntahan Sultan Jamaluddin, anu maréntah kira-kira taun 1495–1512, Islam jadi agama resmi Kasultanan Tidore.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Kamekaran Islam saterusna mangaruhan rupa-rupa widang kahirupan karajaan jeung masarakat, kaasup dina hubungan antara kedaton jeung masjid kasultanan.

Dina kontéks éta, kedaton jadi salah sahiji rohangan tempat tradisi, ajén-inajén Islam, jeung sistem pamaréntahan kasultanan silih pakait. Kadeketan antara kedaton jeung masjid jadi salah sahiji ciri dina bentang puseur pamaréntahan Tidore, anu némbongkeun raketna hubungan antara kahirupan pulitik jeung kahirupan kaagamaan dina tradisi Kasultanan Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slideshare.net/slideshow/sejarah-kerajaan-ternate-tidore-poltik-ekonomi-dan-letak-geografisnya/151469437|title=Client Challenge|website=www.slideshare.net|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>bejn7a2vmmhhr5mjtsfdvfbjj5yht09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729552</id>
      <parentid>729551</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kalungguhan */</comment>
      <origin>729552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5307" sha1="q49fp9abvqkg7xkk2zklhgk8bt2e067" xml:space="preserve">[[Gambar:Kedaton Kesultanan Tidore.jpg|jmpl|Kadato Kie, Tidore]]
Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung Portugis sarta Spanyol, Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kadaton Tidore kungsi diruntuhkeun dina taun 1912 dina mangsa pamaréntahan Sultan Syahjuan. Runtuhna wangunan éta patali jeung kaayaan pulitik jeung konflik anu lumangsung dina mangsa éta. Pangwangunan deui mimiti dilaksanakeun dina taun 1997 atas dorongan Sultan Djafar Syah. Pangwangunan fisikna diteruskeun ti taun 2004 sarta réngsé dina Maret 2010.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/kedaton-kesultanan-ternate|title=Kedaton Kesultanan Ternate|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sajarah Kadato Kie teu bisa dipisahkeun tina parobahan lokasi puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara nyatet yén puseur pamaréntahan Tidore kungsi aya di sababaraha lokasi. Dina salah sahiji catetan sajarah, dina mangsa Sultan Saifuddin atawa Kaicil Golofino dina abad ka-17, puseur kakawasaan pindah sarta saterusna mekar di wewengkon anu ayeuna disebut Soasio. Mindahkeun puseur pamaréntahan éta henteu ngan ukur patali jeung kapentingan administratif.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Wangunan ==
Kadato Kie miboga denah wangunan anu wangunna segi dalapan. Sacara gembleng, wangunanana miboga wangun anu nyarupaan singa dina posisi diuk. Kedaton diwangun ku dua lanté kalayan warna anu dominan konéng jeung héjo. Kayu sarta bahan wangunan tradisional séjénna dipaké minangka bahan utama dina pangwangunanana.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirto.id/sejarah-kesultanan-tidore-pendiri-kejayaan-daftar-raja-sultan-gag2|title=Sejarah Kesultanan Tidore: Pendiri, Kejayaan, &amp; Daftar Raja-Sultan|last=Parinduri|first=Alhidayath|website=tirto.id|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Kalungguhan ==
Kadato Kie mangrupa bagian tina wewengkon puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Posisi Tidore dina persaingan pulitik jeung militér di Maluku Utara ngajadikeun lokasi puseur pamaréntahan miboga ajén strategis. Hubungan jeung konflik jeung kakuatan ti luar, utamana Portugis, Spanyol, jeung saterusna Walanda, mangaruhan kana sajarah kasultanan. Ku kituna, kedaton henteu ngan saukur mangrupa hiji wangunan, tapi mangrupa bagian tina hiji wewengkon karajaan anu ngawengku puseur pamaréntahan, kahirupan masarakat, jeung kagiatan kaagamaan.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/sejarah-dan-sosial/kerajaan-tidore-sejarah-corak-kejayaan-dan-peninggalannya-20PR1wWRQZr|title=Kerajaan Tidore: Sejarah, Corak, Kejayaan, dan Peninggalannya|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kasultanan Tidore ogé miboga hubungan anu raket jeung kamekaran Islam di Maluku Utara. Direktorat Pelindungan Kebudayaan nyatet yén dina mangsa pamaréntahan Sultan Jamaluddin, anu maréntah kira-kira taun 1495-1512, Islam jadi agama resmi Kasultanan Tidore.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Kamekaran Islam saterusna mangaruhan rupa-rupa widang kahirupan karajaan jeung masarakat, kaasup dina hubungan antara kedaton jeung masjid kasultanan.

Dina kontéks éta, kedaton jadi salah sahiji rohangan tempat tradisi, ajén-inajén Islam, jeung sistem pamaréntahan kasultanan silih pakait. Kadeketan antara kedaton jeung masjid jadi salah sahiji ciri dina bentang puseur pamaréntahan Tidore, anu némbongkeun raketna hubungan antara kahirupan pulitik jeung kahirupan kaagamaan dina tradisi Kasultanan Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slideshare.net/slideshow/sejarah-kerajaan-ternate-tidore-poltik-ekonomi-dan-letak-geografisnya/151469437|title=Client Challenge|website=www.slideshare.net|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>q49fp9abvqkg7xkk2zklhgk8bt2e067</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729553</id>
      <parentid>729552</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5412" sha1="r7a6bfwv00539qgm5987fur0hdm8b2i" xml:space="preserve">[[Gambar:Kedaton Kesultanan Tidore.jpg|jmpl|Kadato Kie, Tidore]]
Kadato Kie (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung Portugis sarta Spanyol, Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kadaton Tidore kungsi diruntuhkeun dina taun 1912 dina mangsa pamaréntahan Sultan Syahjuan. Runtuhna wangunan éta patali jeung kaayaan pulitik jeung konflik anu lumangsung dina mangsa éta. Pangwangunan deui mimiti dilaksanakeun dina taun 1997 atas dorongan Sultan Djafar Syah. Pangwangunan fisikna diteruskeun ti taun 2004 sarta réngsé dina Maret 2010.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/kedaton-kesultanan-ternate|title=Kedaton Kesultanan Ternate|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sajarah Kadato Kie teu bisa dipisahkeun tina parobahan lokasi puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara nyatet yén puseur pamaréntahan Tidore kungsi aya di sababaraha lokasi. Dina salah sahiji catetan sajarah, dina mangsa Sultan Saifuddin atawa Kaicil Golofino dina abad ka-17, puseur kakawasaan pindah sarta saterusna mekar di wewengkon anu ayeuna disebut Soasio. Mindahkeun puseur pamaréntahan éta henteu ngan ukur patali jeung kapentingan administratif.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Wangunan ==
[[Gambar:Singgasana Sultan dan Permaisuri Tidore.jpg|kiri|jmpl|Singgasana Sultan dan Permaisuri Tidore]]
Kadato Kie miboga denah wangunan anu wangunna segi dalapan. Sacara gembleng, wangunanana miboga wangun anu nyarupaan singa dina posisi diuk. Kedaton diwangun ku dua lanté kalayan warna anu dominan konéng jeung héjo. Kayu sarta bahan wangunan tradisional séjénna dipaké minangka bahan utama dina pangwangunanana.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirto.id/sejarah-kesultanan-tidore-pendiri-kejayaan-daftar-raja-sultan-gag2|title=Sejarah Kesultanan Tidore: Pendiri, Kejayaan, &amp; Daftar Raja-Sultan|last=Parinduri|first=Alhidayath|website=tirto.id|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Kalungguhan ==
Kadato Kie mangrupa bagian tina wewengkon puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Posisi Tidore dina persaingan pulitik jeung militér di Maluku Utara ngajadikeun lokasi puseur pamaréntahan miboga ajén strategis. Hubungan jeung konflik jeung kakuatan ti luar, utamana Portugis, Spanyol, jeung saterusna Walanda, mangaruhan kana sajarah kasultanan. Ku kituna, kedaton henteu ngan saukur mangrupa hiji wangunan, tapi mangrupa bagian tina hiji wewengkon karajaan anu ngawengku puseur pamaréntahan, kahirupan masarakat, jeung kagiatan kaagamaan.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/sejarah-dan-sosial/kerajaan-tidore-sejarah-corak-kejayaan-dan-peninggalannya-20PR1wWRQZr|title=Kerajaan Tidore: Sejarah, Corak, Kejayaan, dan Peninggalannya|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kasultanan Tidore ogé miboga hubungan anu raket jeung kamekaran Islam di Maluku Utara. Direktorat Pelindungan Kebudayaan nyatet yén dina mangsa pamaréntahan Sultan Jamaluddin, anu maréntah kira-kira taun 1495-1512, Islam jadi agama resmi Kasultanan Tidore.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Kamekaran Islam saterusna mangaruhan rupa-rupa widang kahirupan karajaan jeung masarakat, kaasup dina hubungan antara kedaton jeung masjid kasultanan.

Dina kontéks éta, kedaton jadi salah sahiji rohangan tempat tradisi, ajén-inajén Islam, jeung sistem pamaréntahan kasultanan silih pakait. Kadeketan antara kedaton jeung masjid jadi salah sahiji ciri dina bentang puseur pamaréntahan Tidore, anu némbongkeun raketna hubungan antara kahirupan pulitik jeung kahirupan kaagamaan dina tradisi Kasultanan Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slideshare.net/slideshow/sejarah-kerajaan-ternate-tidore-poltik-ekonomi-dan-letak-geografisnya/151469437|title=Client Challenge|website=www.slideshare.net|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>r7a6bfwv00539qgm5987fur0hdm8b2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729554</id>
      <parentid>729553</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5437" sha1="7m827mxrqo6i304285eytl6sctc9qiy" xml:space="preserve">[[Gambar:Kedaton Kesultanan Tidore.jpg|jmpl|Kadato Kie, Tidore]]
[[Kadato Kie]] (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi [[Maluku Utara]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung [[Portugal|Portugis]] sarta [[Spanyol]], Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kadaton Tidore kungsi diruntuhkeun dina taun 1912 dina mangsa pamaréntahan Sultan Syahjuan. Runtuhna wangunan éta patali jeung kaayaan pulitik jeung konflik anu lumangsung dina mangsa éta. Pangwangunan deui mimiti dilaksanakeun dina taun 1997 atas dorongan Sultan Djafar Syah. Pangwangunan fisikna diteruskeun ti taun 2004 sarta réngsé dina Maret 2010.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/kedaton-kesultanan-ternate|title=Kedaton Kesultanan Ternate|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sajarah Kadato Kie teu bisa dipisahkeun tina parobahan lokasi puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara nyatet yén puseur pamaréntahan Tidore kungsi aya di sababaraha lokasi. Dina salah sahiji catetan sajarah, dina mangsa Sultan Saifuddin atawa Kaicil Golofino dina abad ka-17, puseur kakawasaan pindah sarta saterusna mekar di wewengkon anu ayeuna disebut Soasio. Mindahkeun puseur pamaréntahan éta henteu ngan ukur patali jeung kapentingan administratif.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Wangunan ==
[[Gambar:Singgasana Sultan dan Permaisuri Tidore.jpg|kiri|jmpl|Singgasana Sultan dan Permaisuri Tidore]]
Kadato Kie miboga denah wangunan anu wangunna segi dalapan. Sacara gembleng, wangunanana miboga wangun anu nyarupaan singa dina posisi diuk. Kedaton diwangun ku dua lanté kalayan warna anu dominan konéng jeung héjo. Kayu sarta bahan wangunan tradisional séjénna dipaké minangka bahan utama dina pangwangunanana.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirto.id/sejarah-kesultanan-tidore-pendiri-kejayaan-daftar-raja-sultan-gag2|title=Sejarah Kesultanan Tidore: Pendiri, Kejayaan, &amp; Daftar Raja-Sultan|last=Parinduri|first=Alhidayath|website=tirto.id|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Kalungguhan ==
Kadato Kie mangrupa bagian tina wewengkon puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Posisi Tidore dina persaingan pulitik jeung militér di Maluku Utara ngajadikeun lokasi puseur pamaréntahan miboga ajén strategis. Hubungan jeung konflik jeung kakuatan ti luar, utamana Portugis, Spanyol, jeung saterusna Walanda, mangaruhan kana sajarah kasultanan. Ku kituna, kedaton henteu ngan saukur mangrupa hiji wangunan, tapi mangrupa bagian tina hiji wewengkon karajaan anu ngawengku puseur pamaréntahan, kahirupan masarakat, jeung kagiatan kaagamaan.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/sejarah-dan-sosial/kerajaan-tidore-sejarah-corak-kejayaan-dan-peninggalannya-20PR1wWRQZr|title=Kerajaan Tidore: Sejarah, Corak, Kejayaan, dan Peninggalannya|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kasultanan Tidore ogé miboga hubungan anu raket jeung kamekaran Islam di Maluku Utara. Direktorat Pelindungan Kebudayaan nyatet yén dina mangsa pamaréntahan Sultan Jamaluddin, anu maréntah kira-kira taun 1495-1512, Islam jadi agama resmi Kasultanan Tidore.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Kamekaran Islam saterusna mangaruhan rupa-rupa widang kahirupan karajaan jeung masarakat, kaasup dina hubungan antara kedaton jeung masjid kasultanan.

Dina kontéks éta, kedaton jadi salah sahiji rohangan tempat tradisi, ajén-inajén Islam, jeung sistem pamaréntahan kasultanan silih pakait. Kadeketan antara kedaton jeung masjid jadi salah sahiji ciri dina bentang puseur pamaréntahan Tidore, anu némbongkeun raketna hubungan antara kahirupan pulitik jeung kahirupan kaagamaan dina tradisi Kasultanan Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slideshare.net/slideshow/sejarah-kerajaan-ternate-tidore-poltik-ekonomi-dan-letak-geografisnya/151469437|title=Client Challenge|website=www.slideshare.net|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>7m827mxrqo6i304285eytl6sctc9qiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729585</id>
      <parentid>729554</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5462" sha1="227tx709xnmoewi4a6no49sc91s8ckj" xml:space="preserve">[[Gambar:Kedaton Kesultanan Tidore.jpg|jmpl|Kadato Kie, Tidore]]
[[Kadato Kie]] (Istana Kie), atawa Kesultanan Tidore, ogé katelah Kedaton Tidore, nyaéta karaton anu jadi tempat cicing jeung puseur pamaréntahan sultan ti Kasultanan Tidore. Kadato Kie perenahna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, Kota Tidore Kepulauan, Provinsi [[Maluku Utara]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elvira|first=Suci|last2=Tungka|first2=Aristotulus Ernst|last3=Wuisang|first3=Cynthia Erlita Virgin|date=2021-05-30|title=Building Typology of Kadato Kie from Tidore Sultanate|url=https://ejournal.unkhair.ac.id/index.php/Techno/article/view/3006|journal=Techno: Jurnal Penelitian|language=id|volume=10|issue=1|pages=94–103|doi=10.33387/tjp.v10i1.3006|issn=2580-7129}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah ==
Sanggeus lumangsung konflik jeung [[Portugal|Portugis]] sarta [[Spanyol]], Sultan Syaifuddin atawa Kaicil Golofino mindahkeun puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore ka Limau Timore. Di éta tempat tuluy diwangun hiji kedaton anu dingaranan Kadato Ijo, anu engké leuwih dipikawanoh ku ngaran Fola Ijo. Ngaran éta patali jeung warna héjo anu dipaké dina wangunan kedaton.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kegagahan-singa-yang-tersirat-dari-kedaton-ternate/|title=Kegagahan Singa yang Tersirat dari Kedaton Ternate|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Dumasar kana katerangan dina buku Amin Faruk, Perdana Menteri Tidore, kedaton tuluy dimekarkeun jadi wangunan anu leuwih lega jeung permanén. Pangwangunan dimimitian dina taun 1812 dina mangsa pamaréntahan Sultan Muttahiddin Muhammad sarta diteruskeun nepi ka taun 1856 dina mangsa Sultan Ahmad Syaifuddin. Ngaran Limau Timore engké robah jadi Soa Sio, anu ayeuna dipikawanoh minangka Soasio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kadaton Tidore kungsi diruntuhkeun dina taun 1912 dina mangsa pamaréntahan Sultan Syahjuan. Runtuhna wangunan éta patali jeung kaayaan pulitik jeung konflik anu lumangsung dina mangsa éta. Pangwangunan deui mimiti dilaksanakeun dina taun 1997 atas dorongan Sultan Djafar Syah. Pangwangunan fisikna diteruskeun ti taun 2004 sarta réngsé dina Maret 2010.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://wonderful.ternatekota.go.id/destinasi/kedaton-kesultanan-ternate|title=Kedaton Kesultanan Ternate|website=Wonderful Ternate|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sajarah Kadato Kie teu bisa dipisahkeun tina parobahan lokasi puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara nyatet yén puseur pamaréntahan Tidore kungsi aya di sababaraha lokasi. Dina salah sahiji catetan sajarah, dina mangsa Sultan Saifuddin atawa Kaicil Golofino dina abad ka-17, puseur kakawasaan pindah sarta saterusna mekar di wewengkon anu ayeuna disebut Soasio. Mindahkeun puseur pamaréntahan éta henteu ngan ukur patali jeung kapentingan administratif.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Wangunan ==
[[Gambar:Singgasana Sultan dan Permaisuri Tidore.jpg|kiri|jmpl|Singgasana Sultan dan Permaisuri Tidore]]
Kadato Kie miboga denah wangunan anu wangunna segi dalapan. Sacara gembleng, wangunanana miboga wangun anu nyarupaan singa dina posisi diuk. Kedaton diwangun ku dua lanté kalayan warna anu dominan konéng jeung héjo. Kayu sarta bahan wangunan tradisional séjénna dipaké minangka bahan utama dina pangwangunanana.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tirto.id/sejarah-kesultanan-tidore-pendiri-kejayaan-daftar-raja-sultan-gag2|title=Sejarah Kesultanan Tidore: Pendiri, Kejayaan, &amp; Daftar Raja-Sultan|last=Parinduri|first=Alhidayath|website=tirto.id|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Kalungguhan ==
Kadato Kie mangrupa bagian tina wewengkon puseur pamaréntahan Kasultanan Tidore. Posisi Tidore dina persaingan pulitik jeung militér di Maluku Utara ngajadikeun lokasi puseur pamaréntahan miboga ajén strategis. Hubungan jeung konflik jeung kakuatan ti luar, utamana Portugis, Spanyol, jeung saterusna Walanda, mangaruhan kana sajarah kasultanan. Ku kituna, kedaton henteu ngan saukur mangrupa hiji wangunan, tapi mangrupa bagian tina hiji wewengkon karajaan anu ngawengku puseur pamaréntahan, kahirupan masarakat, jeung kagiatan kaagamaan.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/sejarah-dan-sosial/kerajaan-tidore-sejarah-corak-kejayaan-dan-peninggalannya-20PR1wWRQZr|title=Kerajaan Tidore: Sejarah, Corak, Kejayaan, dan Peninggalannya|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kasultanan Tidore ogé miboga hubungan anu raket jeung kamekaran Islam di Maluku Utara. Direktorat Pelindungan Kebudayaan nyatet yén dina mangsa pamaréntahan Sultan Jamaluddin, anu maréntah kira-kira taun 1495-1512, Islam jadi agama resmi Kasultanan Tidore.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Kamekaran Islam saterusna mangaruhan rupa-rupa widang kahirupan karajaan jeung masarakat, kaasup dina hubungan antara kedaton jeung masjid kasultanan.

Dina kontéks éta, kedaton jadi salah sahiji rohangan tempat tradisi, ajén-inajén Islam, jeung sistem pamaréntahan kasultanan silih pakait. Kadeketan antara kedaton jeung masjid jadi salah sahiji ciri dina bentang puseur pamaréntahan Tidore, anu némbongkeun raketna hubungan antara kahirupan pulitik jeung kahirupan kaagamaan dina tradisi Kasultanan Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slideshare.net/slideshow/sejarah-kerajaan-ternate-tidore-poltik-ekonomi-dan-letak-geografisnya/151469437|title=Client Challenge|website=www.slideshare.net|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==

[[Category:WikiRempah]]</text>
      <sha1>227tx709xnmoewi4a6no49sc91s8ckj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benteng Oranje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109065</id>
    <revision>
      <id>729555</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Benteng Oranje diwangun dina taun 1607 ku saurang laksamana VOC anu ngaranna Cornelis Matelieff de Jonge pikeun ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu geus diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kejayaan-penguasa-belanda-di-benteng-oranye/|title=Kejayaan Penguasa Belanda Di Benteng Oranye|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;</comment>
      <origin>729555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="43ay6ac4oqekn1t1oys4ibucstzyck0" xml:space="preserve">Benteng Oranje diwangun dina taun 1607 ku saurang laksamana VOC anu ngaranna Cornelis Matelieff de Jonge pikeun ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu geus diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kejayaan-penguasa-belanda-di-benteng-oranye/|title=Kejayaan Penguasa Belanda Di Benteng Oranye|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>43ay6ac4oqekn1t1oys4ibucstzyck0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729556</id>
      <parentid>729555</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="431" sha1="6tremtb0qbrvhdxvbaqtc58uvdtmftu" xml:space="preserve">Benteng Oranje diwangun dina taun 1607 ku saurang laksamana VOC anu ngaranna Cornelis Matelieff de Jonge pikeun ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu geus diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kejayaan-penguasa-belanda-di-benteng-oranye/|title=Kejayaan Penguasa Belanda Di Benteng Oranye|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>6tremtb0qbrvhdxvbaqtc58uvdtmftu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729557</id>
      <parentid>729556</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="h6jilwh536kk2c55iuxgkbz7z1fvidg" xml:space="preserve">Benteng Oranje diwangun dina 26 Mei 1607 ku saurang laksamana VOC anu ngaranna Cornelis Matelieff de Jonge pikeun ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu geus diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kejayaan-penguasa-belanda-di-benteng-oranye/|title=Kejayaan Penguasa Belanda Di Benteng Oranye|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Wangunan éta asalna mangrupa benteng heubeul anu kungsi diwangun ku bangsa Portugis sarta dicicingan ku urang Melayu. Pangwangunan Benteng Oranje saterusna patali jeung ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.

Ngaran Oranje kakara dipasihkeun dina taun 1609, dina mangsa pamaréntahan Sultan Mudaffar. Ngaran éta dipasihkeun ku Francois Wiltlentt. Ti taun 2016, Benteng Oranje dialihfungsikeun jadi salah sahiji lokasi wisata sajarah di Kota Ternate. Di bagian hareupeun benteng ayeuna aya taman kota jeung pertokoan. Lokasina anu strategis ngajadikeun Benteng Oranje leuwih gampang dihontal sarta didatangan ku wisatawan.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>h6jilwh536kk2c55iuxgkbz7z1fvidg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729558</id>
      <parentid>729557</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="k956gzl9n4lprn3bvo0u8f9f9j3v73x" xml:space="preserve">Benteng Oranje diwangun dina 26 Mei 1607 ku saurang laksamana VOC anu ngaranna Cornelis Matelieff de Jonge pikeun ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu geus diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kejayaan-penguasa-belanda-di-benteng-oranye/|title=Kejayaan Penguasa Belanda Di Benteng Oranye|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Wangunan éta asalna mangrupa benteng heubeul anu kungsi diwangun ku bangsa Portugis sarta dicicingan ku urang Melayu. Pangwangunan Benteng Oranje saterusna patali jeung ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.

Ngaran Oranje kakara dipasihkeun dina taun 1609, dina mangsa pamaréntahan Sultan Mudaffar. Ngaran éta dipasihkeun ku Francois Wiltlentt. Ti taun 2016, Benteng Oranje dialihfungsikeun jadi salah sahiji lokasi wisata sajarah di Kota Ternate. Di bagian hareupeun benteng ayeuna aya taman kota jeung pertokoan. Lokasina anu strategis ngajadikeun Benteng Oranje leuwih gampang dihontal sarta didatangan ku wisatawan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/1604445/benteng-oranje-ternate|title=BENTENG ORANJE TERNATE {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Salian ti éta, dina taun 1822 benteng ieu kungsi dijadikeun tempat pangbuangan Sultan Mahmud Badarudin II. Kiwari, Benteng Oranje dipaké minangka kantor Dinas Kabudayaan jeung Pariwisata Kota Ternate, tempat wisata, sarta puseur kagiatan seni jeung budaya pikeun komunitas kreatif di Kota Ternate. Sababaraha bagian tina benteng ogé dicicingan jeung dikokolakeun ku komunitas nu tangtu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kabarbelanda.com/2022/04/27/benteng-melayu-di-ternate-mengapa-dinamakan-benteng-oranje/|title=Benteng Melayu di Ternate, Mengapa Dinamakan Benteng Oranje?|last=Redaksi|website=Kabarbelanda.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>k956gzl9n4lprn3bvo0u8f9f9j3v73x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729559</id>
      <parentid>729558</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4016" sha1="hrssu6mpggc1bdnhheublhmu7qecp35" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Oranje, Ternate 04.jpg|jmpl|Benteng Oranje]]
[[Benteng Oranje]] diwangun dina 26 Mei 1607 ku saurang laksamana VOC anu ngaranna Cornelis Matelieff de Jonge pikeun ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu geus diruntuhkeun ku bangsa [[Spanyol]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kejayaan-penguasa-belanda-di-benteng-oranye/|title=Kejayaan Penguasa Belanda Di Benteng Oranye|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Wangunan éta asalna mangrupa benteng heubeul anu kungsi diwangun ku bangsa [[Portugal|Portugis]] sarta dicicingan ku urang Melayu. Pangwangunan Benteng Oranje saterusna patali jeung ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.

Ngaran Oranje kakara dipasihkeun dina taun 1609, dina mangsa pamaréntahan Sultan Mudaffar. Ngaran éta dipasihkeun ku Francois Wiltlentt. Ti taun 2016, Benteng Oranje dialihfungsikeun jadi salah sahiji lokasi wisata sajarah di Kota Ternate. Di bagian hareupeun benteng ayeuna aya taman kota jeung pertokoan. Lokasina anu strategis ngajadikeun Benteng Oranje leuwih gampang dihontal sarta didatangan ku wisatawan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/1604445/benteng-oranje-ternate|title=BENTENG ORANJE TERNATE {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Salian ti éta, dina taun 1822 benteng ieu kungsi dijadikeun tempat pangbuangan Sultan Mahmud Badarudin II. Kiwari, Benteng Oranje dipaké minangka kantor Dinas Kabudayaan jeung Pariwisata Kota Ternate, tempat wisata, sarta puseur kagiatan seni jeung budaya pikeun komunitas kreatif di Kota Ternate. Sababaraha bagian tina benteng ogé dicicingan jeung dikokolakeun ku komunitas nu tangtu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kabarbelanda.com/2022/04/27/benteng-melayu-di-ternate-mengapa-dinamakan-benteng-oranje/|title=Benteng Melayu di Ternate, Mengapa Dinamakan Benteng Oranje?|last=Redaksi|website=Kabarbelanda.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah wangunan ==
[[Gambar:Benteng Oranje, Ternate 10.jpg|kiri|jmpl|Gerbang Benteng Oranje]]
Laksamana Matelief de Jonge ngamimitian pangwangunan hiji bénténg di sabudeureun Kampung Melayu. Dina prosés pangwangunanana, Jogugu Hidayat dipénta pikeun ngagerakkeun ratusan urang Ternate jeung Jailolo pikeun mantuan pagawéan pangwangunan bénténg unggal poé. Benteng Oranje diwangun di luhur urut bénténg heubeul anu saméméhna diwangun ku bangsa Portugis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Benteng-Oranje-Ternate|title=Benteng Oranje Ternate » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sanggeus pangwangunan réngsé dina taun 1609, bénténg ieu dicicingan ku 150 prajurit jeung lima perwira. Benteng Oranje jadi salah sahiji garnisun Walanda anu mimiti di Maluku. Dina mangsa saterusna, pangawasa Walanda, Francoise Wittert, ngaganti ngaran bénténg jadi Benteng Oranje. Sanajan kitu, ngaran Benteng Malayo masih dipaké nepi ka sababaraha taun saterusna. Ngaran Benteng Malayo patali jeung lokasi bénténg anu aya di sabudeureun padumukan masarakat Melayu. Masarakat Melayu geus aya di Ternate ti abad ka-14 sarta miboga kagiatan dagang di éta wewengkon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dina tanggal 17 Pébruari 1613, nalika Pieter Both diangkat jadi Gubernur Jéndral VOC munggaran, Dewan Komisaris VOC di Walanda netepkeun Maluku minangka puseur kadudukan resmi VOC. Benteng Oranje tuluy dijadikeun salah sahiji tempat kadudukan resmi Gubernur Jéndral VOC. Pieter Both jeung sababaraha Gubernur Jéndral sanggeusna kungsi cicing di bénténg ieu.

Benteng Oranje miboga wangun trapesium sarta diwangun dina lahan anu legana kira-kira 12.680 m². Bénténg ieu miboga opat bastion anu aya di unggal juru. Tembok bénténg jangkungna kira-kira 5 méter kalayan kamiringan 4 darajat. Kandel tembok bagian luar kira-kira 1 méter, sedengkeun tembok bagian jero kandelna kira-kira 0,75 méter.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>hrssu6mpggc1bdnhheublhmu7qecp35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729584</id>
      <parentid>729559</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="8dkgwfrsc1bwyyvjmfm96pf3qchig61" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Oranje, Ternate 04.jpg|jmpl|Benteng Oranje]]
[[Benteng Oranje]] diwangun dina 26 Mei 1607 ku saurang laksamana VOC anu ngaranna Cornelis Matelieff de Jonge pikeun ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu geus diruntuhkeun ku bangsa [[Spanyol]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/kejayaan-penguasa-belanda-di-benteng-oranye/|title=Kejayaan Penguasa Belanda Di Benteng Oranye|website=Indonesia Kaya|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Wangunan éta asalna mangrupa benteng heubeul anu kungsi diwangun ku bangsa [[Portugal|Portugis]] sarta dicicingan ku urang Melayu. Pangwangunan Benteng Oranje saterusna patali jeung ngagantikeun Benteng Malayo milik Kasultanan Ternate anu diruntuhkeun ku bangsa Spanyol.

Ngaran Oranje kakara dipasihkeun dina taun 1609, dina mangsa pamaréntahan Sultan Mudaffar. Ngaran éta dipasihkeun ku Francois Wiltlentt. Ti taun 2016, Benteng Oranje dialihfungsikeun jadi salah sahiji lokasi wisata sajarah di Kota Ternate. Di bagian hareupeun benteng ayeuna aya taman kota jeung pertokoan. Lokasina anu strategis ngajadikeun Benteng Oranje leuwih gampang dihontal sarta didatangan ku wisatawan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/1604445/benteng-oranje-ternate|title=BENTENG ORANJE TERNATE {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Salian ti éta, dina taun 1822 benteng ieu kungsi dijadikeun tempat pangbuangan Sultan Mahmud Badarudin II. Kiwari, Benteng Oranje dipaké minangka kantor Dinas Kabudayaan jeung Pariwisata Kota Ternate, tempat wisata, sarta puseur kagiatan seni jeung budaya pikeun komunitas kreatif di Kota Ternate. Sababaraha bagian tina benteng ogé dicicingan jeung dikokolakeun ku komunitas nu tangtu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kabarbelanda.com/2022/04/27/benteng-melayu-di-ternate-mengapa-dinamakan-benteng-oranje/|title=Benteng Melayu di Ternate, Mengapa Dinamakan Benteng Oranje?|last=Redaksi|website=Kabarbelanda.com|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Sajarah wangunan ==
[[Gambar:Benteng Oranje, Ternate 10.jpg|kiri|jmpl|Gerbang Benteng Oranje]]
Laksamana Matelief de Jonge ngamimitian pangwangunan hiji bénténg di sabudeureun Kampung Melayu. Dina prosés pangwangunanana, Jogugu Hidayat dipénta pikeun ngagerakkeun ratusan urang Ternate jeung Jailolo pikeun mantuan pagawéan pangwangunan bénténg unggal poé. Benteng Oranje diwangun di luhur urut bénténg heubeul anu saméméhna diwangun ku bangsa Portugis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://budaya-indonesia.org/Benteng-Oranje-Ternate|title=Benteng Oranje Ternate » Budaya Indonesia|website=budaya-indonesia.org|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sanggeus pangwangunan réngsé dina taun 1609, bénténg ieu dicicingan ku 150 prajurit jeung lima perwira. Benteng Oranje jadi salah sahiji garnisun Walanda anu mimiti di Maluku. Dina mangsa saterusna, pangawasa Walanda, Francoise Wittert, ngaganti ngaran bénténg jadi Benteng Oranje. Sanajan kitu, ngaran Benteng Malayo masih dipaké nepi ka sababaraha taun saterusna. Ngaran Benteng Malayo patali jeung lokasi bénténg anu aya di sabudeureun padumukan masarakat Melayu. Masarakat Melayu geus aya di Ternate ti abad ka-14 sarta miboga kagiatan dagang di éta wewengkon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Dina tanggal 17 Pébruari 1613, nalika Pieter Both diangkat jadi Gubernur Jéndral VOC munggaran, Dewan Komisaris VOC di Walanda netepkeun Maluku minangka puseur kadudukan resmi VOC. Benteng Oranje tuluy dijadikeun salah sahiji tempat kadudukan resmi Gubernur Jéndral VOC. Pieter Both jeung sababaraha Gubernur Jéndral sanggeusna kungsi cicing di bénténg ieu.

Benteng Oranje miboga wangun trapesium sarta diwangun dina lahan anu legana kira-kira 12.680 m². Bénténg ieu miboga opat bastion anu aya di unggal juru. Tembok bénténg jangkungna kira-kira 5 méter kalayan kamiringan 4 darajat. Kandel tembok bagian luar kira-kira 1 méter, sedengkeun tembok bagian jero kandelna kira-kira 0,75 méter.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==

[[Category:WikiRempah]]</text>
      <sha1>8dkgwfrsc1bwyyvjmfm96pf3qchig61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benteng Tore</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109066</id>
    <revision>
      <id>729560</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Benteng Tore anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara, tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa Portugis. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa Spanyol. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangoko...</comment>
      <origin>729560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="954" sha1="s08h8ug5lcb1gecbomemsi1zwposnk4" xml:space="preserve">Benteng Tore anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara, tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa Portugis. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa Spanyol. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>s08h8ug5lcb1gecbomemsi1zwposnk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729561</id>
      <parentid>729560</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1359" sha1="dkxvi3c4xoxn14xihpjig8x95g32lla" xml:space="preserve">Benteng Tore anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara, tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa Portugis. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa Spanyol. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tore perenahna kira-kira 100 méter ti Kadaton Kasultanan Tidore. Bénténg ieu diwangun dina taun 1578 dina kapamingpinan panglima Portugis Sancho de Vasconcelos, sanggeus meunang idin ti Sultan Tidore anu harita dipingpin ku Gapi Baguna, anu ogé katelah Sirajun Arifin. Ngaran '''“Tore”''' dicokot tina ngaran salah saurang pajabat Portugis dina mangsa éta, nyaéta Hernando de la Torre.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>dkxvi3c4xoxn14xihpjig8x95g32lla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729562</id>
      <parentid>729561</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1612" sha1="mb4oesz0q5pcvl8yf8z327dtv9bh602" xml:space="preserve">Benteng Tore anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi Maluku Utara, tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa Portugis. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa Spanyol. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tore perenahna kira-kira 100 méter ti Kadaton Kasultanan Tidore. Bénténg ieu diwangun dina taun 1578 dina kapamingpinan panglima Portugis Sancho de Vasconcelos, sanggeus meunang idin ti Sultan Tidore anu harita dipingpin ku Gapi Baguna, anu ogé katelah Sirajun Arifin. Ngaran “Tore” dicokot tina ngaran salah saurang pajabat Portugis dina mangsa éta, nyaéta Hernando de la Torre.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/travel/destination/mengenal-benteng-torre-di-tidore-00-r95nh-ncyznd|title=Benteng Torre di Tidore, Peninggalan Bersejarah di Nusantara|last=Caca|first=Kim|website=IDN Times|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>mb4oesz0q5pcvl8yf8z327dtv9bh602</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729563</id>
      <parentid>729562</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="l4oi0hdr0ka4kk12f4qf370dq3s30f8" xml:space="preserve">Benteng Tore anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi [[Maluku Utara]], tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa [[Portugal|Portugis]]. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa [[Spanyol]]. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tore perenahna kira-kira 100 méter ti Kadaton Kasultanan Tidore. Bénténg ieu diwangun dina taun 1578 dina kapamingpinan panglima Portugis Sancho de Vasconcelos, sanggeus meunang idin ti Sultan Tidore anu harita dipingpin ku Gapi Baguna, anu ogé katelah Sirajun Arifin. Ngaran “Tore” dicokot tina ngaran salah saurang pajabat Portugis dina mangsa éta, nyaéta Hernando de la Torre.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/travel/destination/mengenal-benteng-torre-di-tidore-00-r95nh-ncyznd|title=Benteng Torre di Tidore, Peninggalan Bersejarah di Nusantara|last=Caca|first=Kim|website=IDN Times|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Fungsi bénténg ==
Benteng Tore miboga fungsi minangka tempat pikeun ngawas kapal anu ngadeukeutan atawa nyerang wewengkon pertahanan Portugis. Bénténg ieu ogé mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sajarah Kasultanan Tidore sarta peranna dina perdagangan rempah-rempah. Di sabudeureun Benteng Tore aya batu-batu andésit anu sumebar di sababaraha bagian, boh dina struktur témbok boh di wewengkon sabudeureun bénténg. Batu-batu éta disebut minangka bahan sésa anu ditinggalkeun sanggeus bangsa Portugis ninggalkeun Pulo Tidore kira-kira dina taun 1605.

Kaayaan Benteng Tore saterusna ngalaman panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya (BPCB) Maluku Utara dina taun 2012 jeung 2013. Panataan dilaksanakeun dina struktur fisik bénténg bari tetep ngajaga kaaslian wangunan. Sanggeus panataan, sababaraha bagian témbok bénténg dibéré warna, kaasup tulisan “Benteng Tore” dina bagian anu nyanghareup ka laut. Di wewengkon bénténg ogé disadiakeun saung anu bisa dipaké ku pangunjung pikeun reureuh bari ningali pamandangan laut Tidore.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>l4oi0hdr0ka4kk12f4qf370dq3s30f8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729564</id>
      <parentid>729563</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3067" sha1="oun9cyyd3xy9xb1qhcamh0q4g17x4rf" xml:space="preserve">Benteng Tore anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi [[Maluku Utara]], tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa [[Portugal|Portugis]]. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa [[Spanyol]]. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tore perenahna kira-kira 100 méter ti Kadaton Kasultanan Tidore. Bénténg ieu diwangun dina taun 1578 dina kapamingpinan panglima Portugis Sancho de Vasconcelos, sanggeus meunang idin ti Sultan Tidore anu harita dipingpin ku Gapi Baguna, anu ogé katelah Sirajun Arifin. Gapi Baguna, anu harita mangrupa Sultan Tidore sarta maréntah ti taun 1560 nepi ka taun 1599.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/travel/destination/mengenal-benteng-torre-di-tidore-00-r95nh-ncyznd|title=Benteng Torre di Tidore, Peninggalan Bersejarah di Nusantara|last=Caca|first=Kim|website=IDN Times|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Ngaran “Tore” dicokot tina ngaran salah saurang pajabat Portugis dina mangsa éta, nyaéta Hernando de la Torre.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/travel/destination/mengenal-benteng-torre-di-tidore-00-r95nh-ncyznd|title=Benteng Torre di Tidore, Peninggalan Bersejarah di Nusantara|last=Caca|first=Kim|website=IDN Times|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; 

== Fungsi bénténg ==
Benteng Tore miboga fungsi minangka tempat pikeun ngawas kapal anu ngadeukeutan atawa nyerang wewengkon pertahanan Portugis. Bénténg ieu ogé mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sajarah Kasultanan Tidore sarta peranna dina perdagangan rempah-rempah. Di sabudeureun Benteng Tore aya batu-batu andésit anu sumebar di sababaraha bagian, boh dina struktur témbok boh di wewengkon sabudeureun bénténg. Batu-batu éta disebut minangka bahan sésa anu ditinggalkeun sanggeus bangsa Portugis ninggalkeun Pulo Tidore kira-kira dina taun 1605.

Kaayaan Benteng Tore saterusna ngalaman panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya (BPCB) Maluku Utara dina taun 2012 jeung 2013. Panataan dilaksanakeun dina struktur fisik bénténg bari tetep ngajaga kaaslian wangunan. Sanggeus panataan, sababaraha bagian témbok bénténg dibéré warna, kaasup tulisan “Benteng Tore” dina bagian anu nyanghareup ka laut. Di wewengkon bénténg ogé disadiakeun saung anu bisa dipaké ku pangunjung pikeun reureuh bari ningali pamandangan laut Tidore.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>oun9cyyd3xy9xb1qhcamh0q4g17x4rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729565</id>
      <parentid>729564</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="704e5p3705nowubxj22h5sonkvb0y9x" xml:space="preserve">Benteng Tore anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi [[Maluku Utara]], tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa [[Portugal|Portugis]]. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa [[Spanyol]]. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tore perenahna kira-kira 100 méter ti Kadaton Kasultanan Tidore. Bénténg ieu diwangun dina taun 1578 dina kapamingpinan panglima Portugis Sancho de Vasconcelos, sanggeus meunang idin ti Sultan Tidore anu harita dipingpin ku Gapi Baguna, anu ogé katelah Sirajun Arifin. Gapi Baguna, anu harita mangrupa Sultan Tidore sarta maréntah ti taun 1560 nepi ka taun 1599.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ngaran “Tore” dicokot tina ngaran salah saurang pajabat Portugis dina mangsa éta, nyaéta Hernando de la Torre.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/travel/destination/mengenal-benteng-torre-di-tidore-00-r95nh-ncyznd|title=Benteng Torre di Tidore, Peninggalan Bersejarah di Nusantara|last=Caca|first=Kim|website=IDN Times|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; 

== Fungsi bénténg ==
Benteng Tore miboga fungsi minangka tempat pikeun ngawas kapal anu ngadeukeutan atawa nyerang wewengkon pertahanan Portugis. Bénténg ieu ogé mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sajarah Kasultanan Tidore sarta peranna dina perdagangan rempah-rempah. Di sabudeureun Benteng Tore aya batu-batu andésit anu sumebar di sababaraha bagian, boh dina struktur témbok boh di wewengkon sabudeureun bénténg. Batu-batu éta disebut minangka bahan sésa anu ditinggalkeun sanggeus bangsa Portugis ninggalkeun Pulo Tidore kira-kira dina taun 1605.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/cerita-perjalanan/d-5403929/benteng-tore-dan-tohula-jejak-portugis-di-tanah-tidore|title=Benteng Tore dan Tohula, Jejak Portugis di Tanah Tidore|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kaayaan Benteng Tore saterusna ngalaman panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya (BPCB) Maluku Utara dina taun 2012 jeung 2013. Panataan dilaksanakeun dina struktur fisik bénténg bari tetep ngajaga kaaslian wangunan. Sanggeus panataan, sababaraha bagian témbok bénténg dibéré warna, kaasup tulisan “Benteng Tore” dina bagian anu nyanghareup ka laut. Di wewengkon bénténg ogé disadiakeun saung anu bisa dipaké ku pangunjung pikeun reureuh bari ningali pamandangan laut Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://atourin.com/destination/tidore/benteng-tahula|title=Benteng Tahula|access-date=https://atourin.com/destination/tidore/benteng-tahula}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>704e5p3705nowubxj22h5sonkvb0y9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729566</id>
      <parentid>729565</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="pyqe4s00dt05puymmcnl58ojau4altx" xml:space="preserve">Benteng Tore atawa kadang ditulis Benteng Torre, anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi [[Maluku Utara]], tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa [[Portugal|Portugis]]. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa [[Spanyol]]. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tore perenahna kira-kira 100 méter ti Kadaton Kasultanan Tidore. Bénténg ieu diwangun dina taun 1578 dina kapamingpinan panglima Portugis Sancho de Vasconcelos, sanggeus meunang idin ti Sultan Tidore anu harita dipingpin ku Gapi Baguna, anu ogé katelah Sirajun Arifin. Gapi Baguna, anu harita mangrupa Sultan Tidore sarta maréntah ti taun 1560 nepi ka taun 1599.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ngaran “Tore” dicokot tina ngaran salah saurang pajabat Portugis dina mangsa éta, nyaéta Hernando de la Torre.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/travel/destination/mengenal-benteng-torre-di-tidore-00-r95nh-ncyznd|title=Benteng Torre di Tidore, Peninggalan Bersejarah di Nusantara|last=Caca|first=Kim|website=IDN Times|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; 

== Fungsi bénténg ==
Benteng Tore miboga fungsi minangka tempat pikeun ngawas kapal anu ngadeukeutan atawa nyerang wewengkon pertahanan Portugis. Bénténg ieu ogé mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sajarah Kasultanan Tidore sarta peranna dina perdagangan rempah-rempah. Di sabudeureun Benteng Tore aya batu-batu andésit anu sumebar di sababaraha bagian, boh dina struktur témbok boh di wewengkon sabudeureun bénténg. Batu-batu éta disebut minangka bahan sésa anu ditinggalkeun sanggeus bangsa Portugis ninggalkeun Pulo Tidore kira-kira dina taun 1605.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/cerita-perjalanan/d-5403929/benteng-tore-dan-tohula-jejak-portugis-di-tanah-tidore|title=Benteng Tore dan Tohula, Jejak Portugis di Tanah Tidore|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kaayaan Benteng Tore saterusna ngalaman panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya (BPCB) Maluku Utara dina taun 2012 jeung 2013. Panataan dilaksanakeun dina struktur fisik bénténg bari tetep ngajaga kaaslian wangunan. Sanggeus panataan, sababaraha bagian témbok bénténg dibéré warna, kaasup tulisan “Benteng Tore” dina bagian anu nyanghareup ka laut. Di wewengkon bénténg ogé disadiakeun saung anu bisa dipaké ku pangunjung pikeun reureuh bari ningali pamandangan laut Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://atourin.com/destination/tidore/benteng-tahula|title=Benteng Tahula|access-date=https://atourin.com/destination/tidore/benteng-tahula}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>pyqe4s00dt05puymmcnl58ojau4altx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729567</id>
      <parentid>729566</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3362" sha1="o985le1sek3xqyuidsvoreh0x2vxyhh" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Torre di Tidore.jpg|jmpl|Benteng Torre di Tidore]]
Benteng Tore atawa kadang ditulis Benteng Torre, anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi [[Maluku Utara]], tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa [[Portugal|Portugis]]. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa [[Spanyol]]. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tore perenahna kira-kira 100 méter ti Kadaton Kasultanan Tidore. Bénténg ieu diwangun dina taun 1578 dina kapamingpinan panglima Portugis Sancho de Vasconcelos, sanggeus meunang idin ti Sultan Tidore anu harita dipingpin ku Gapi Baguna, anu ogé katelah Sirajun Arifin. Gapi Baguna, anu harita mangrupa Sultan Tidore sarta maréntah ti taun 1560 nepi ka taun 1599.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ngaran “Tore” dicokot tina ngaran salah saurang pajabat Portugis dina mangsa éta, nyaéta Hernando de la Torre.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/travel/destination/mengenal-benteng-torre-di-tidore-00-r95nh-ncyznd|title=Benteng Torre di Tidore, Peninggalan Bersejarah di Nusantara|last=Caca|first=Kim|website=IDN Times|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; 

== Fungsi bénténg ==
Benteng Tore miboga fungsi minangka tempat pikeun ngawas kapal anu ngadeukeutan atawa nyerang wewengkon pertahanan Portugis. Bénténg ieu ogé mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sajarah Kasultanan Tidore sarta peranna dina perdagangan rempah-rempah. Di sabudeureun Benteng Tore aya batu-batu andésit anu sumebar di sababaraha bagian, boh dina struktur témbok boh di wewengkon sabudeureun bénténg. Batu-batu éta disebut minangka bahan sésa anu ditinggalkeun sanggeus bangsa Portugis ninggalkeun Pulo Tidore kira-kira dina taun 1605.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/cerita-perjalanan/d-5403929/benteng-tore-dan-tohula-jejak-portugis-di-tanah-tidore|title=Benteng Tore dan Tohula, Jejak Portugis di Tanah Tidore|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kaayaan Benteng Tore saterusna ngalaman panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya (BPCB) Maluku Utara dina taun 2012 jeung 2013. Panataan dilaksanakeun dina struktur fisik bénténg bari tetep ngajaga kaaslian wangunan. Sanggeus panataan, sababaraha bagian témbok bénténg dibéré warna, kaasup tulisan “Benteng Tore” dina bagian anu nyanghareup ka laut. Di wewengkon bénténg ogé disadiakeun saung anu bisa dipaké ku pangunjung pikeun reureuh bari ningali pamandangan laut Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://atourin.com/destination/tidore/benteng-tahula|title=Benteng Tahula|access-date=https://atourin.com/destination/tidore/benteng-tahula}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>o985le1sek3xqyuidsvoreh0x2vxyhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729583</id>
      <parentid>729567</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3387" sha1="mxzyxqodu7zvijb90j3tb5x4kr2jqtz" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Torre di Tidore.jpg|jmpl|Benteng Torre di Tidore]]
Benteng Tore atawa kadang ditulis Benteng Torre, anu perenahna di Kota Tidore Kepulauan, Provinsi [[Maluku Utara]], tepatna di Kalurahan Soasio, Kacamatan Tidore, mangrupa tinggalan bangsa [[Portugal|Portugis]]. Bénténg ieu diwangun minangka bagian tina sistem pertahanan Kota Tidore pikeun nyanghareupan serangan bangsa [[Spanyol]]. Kiwari, Benteng Tore jadi salah sahiji tujuan wisata di Kota Tidore Kepulauan sanggeus dilaksanakeun pangwangunan jeung panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya Maluku Utara. Sanajan kitu, pangokolaanana minangka poténsi pikeun ngarojong Pendapatan Asli Daerah (PAD) masih kénéh kawates. Benteng Tore didatangan ku wisatawan domestik jeung mancanagara.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore|title=Sejarah Benteng Torre di Tidore|last=Lestari Ningsih|first=Widya|date=28 Juli 2023|access-date=https://www.kompas.com/stori/read/2023/07/28/190000479/sejarah-benteng-torre-di-tidore}}&lt;/ref&gt;

Benteng Tore perenahna kira-kira 100 méter ti Kadaton Kasultanan Tidore. Bénténg ieu diwangun dina taun 1578 dina kapamingpinan panglima Portugis Sancho de Vasconcelos, sanggeus meunang idin ti Sultan Tidore anu harita dipingpin ku Gapi Baguna, anu ogé katelah Sirajun Arifin. Gapi Baguna, anu harita mangrupa Sultan Tidore sarta maréntah ti taun 1560 nepi ka taun 1599.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ngaran “Tore” dicokot tina ngaran salah saurang pajabat Portugis dina mangsa éta, nyaéta Hernando de la Torre.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/travel/destination/mengenal-benteng-torre-di-tidore-00-r95nh-ncyznd|title=Benteng Torre di Tidore, Peninggalan Bersejarah di Nusantara|last=Caca|first=Kim|website=IDN Times|language=id|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; 

== Fungsi bénténg ==
Benteng Tore miboga fungsi minangka tempat pikeun ngawas kapal anu ngadeukeutan atawa nyerang wewengkon pertahanan Portugis. Bénténg ieu ogé mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sajarah Kasultanan Tidore sarta peranna dina perdagangan rempah-rempah. Di sabudeureun Benteng Tore aya batu-batu andésit anu sumebar di sababaraha bagian, boh dina struktur témbok boh di wewengkon sabudeureun bénténg. Batu-batu éta disebut minangka bahan sésa anu ditinggalkeun sanggeus bangsa Portugis ninggalkeun Pulo Tidore kira-kira dina taun 1605.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/cerita-perjalanan/d-5403929/benteng-tore-dan-tohula-jejak-portugis-di-tanah-tidore|title=Benteng Tore dan Tohula, Jejak Portugis di Tanah Tidore|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Kaayaan Benteng Tore saterusna ngalaman panataan ku Balai Pelestarian Cagar Budaya (BPCB) Maluku Utara dina taun 2012 jeung 2013. Panataan dilaksanakeun dina struktur fisik bénténg bari tetep ngajaga kaaslian wangunan. Sanggeus panataan, sababaraha bagian témbok bénténg dibéré warna, kaasup tulisan “Benteng Tore” dina bagian anu nyanghareup ka laut. Di wewengkon bénténg ogé disadiakeun saung anu bisa dipaké ku pangunjung pikeun reureuh bari ningali pamandangan laut Tidore.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://atourin.com/destination/tidore/benteng-tahula|title=Benteng Tahula|access-date=https://atourin.com/destination/tidore/benteng-tahula}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==

[[Category:WikiRempah]]</text>
      <sha1>mxzyxqodu7zvijb90j3tb5x4kr2jqtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Makam Tuanku Imam Bonjol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109067</id>
    <revision>
      <id>729568</id>
      <timestamp>2026-09-30T16:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].  Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.  Pangwangunan Makam T...</comment>
      <origin>729568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="smxd1vub692djczpf8rnnmtluepama3" xml:space="preserve">Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].

Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.

Pangwangunan Makam Tuanku Imam Bonjol sagemblengna dibiayaan ku Pamaréntah Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara. Peletakan batu munggaran dilaksanakeun ku Gubernur Kepala Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara, H. V. Worang. Wangunan makam dirarancang ku seniman atawa arsiték H. Mokodompit. Makam ieu diresmikeun ku Menteri Dalam Negeri, Amir Mahmud, dina tanggal 15 Maret 1972.</text>
      <sha1>smxd1vub692djczpf8rnnmtluepama3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729569</id>
      <parentid>729568</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="861" sha1="a64yrwf7963l68lsg78fzh746cro5f8" xml:space="preserve">Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].

Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.

Pangwangunan Makam Tuanku Imam Bonjol sagemblengna dibiayaan ku Pamaréntah Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara. Peletakan batu munggaran dilaksanakeun ku Gubernur Kepala Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara, H. V. Worang. Wangunan makam dirarancang ku seniman atawa arsiték H. Mokodompit. Makam ieu diresmikeun ku Menteri Dalam Negeri, Amir Mahmud, dina tanggal 15 Maret 1972.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>a64yrwf7963l68lsg78fzh746cro5f8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729570</id>
      <parentid>729569</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="n5gzlomy2iguqm1iw29kdzs1tbfhg4y" xml:space="preserve">Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-8228962/makam-pahlawan-di-tanah-minahasa-jejak-terakhir-tuanku-imam-bonjol-di-lotta|title=Makam Pahlawan di Tanah Minahasa: Jejak Terakhir Tuanku Imam Bonjol di Lotta|last=Suroto|first=Hari|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sulut.kemenag.go.id/berita/515472/Berziarah-Ke-Makam-Tuanku-Imam-Bonjol-di-Minahasa|title=Ziarah Ke Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa|last=Kemenag Sulut|date=23 Januari}}&lt;/ref&gt;

Pangwangunan Makam Tuanku Imam Bonjol sagemblengna dibiayaan ku Pamaréntah Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara. Peletakan batu munggaran dilaksanakeun ku Gubernur Kepala Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara, H. V. Worang. Wangunan makam dirarancang ku seniman atawa arsiték H. Mokodompit. Makam ieu diresmikeun ku Menteri Dalam Negeri, Amir Mahmud, dina tanggal 15 Maret 1972.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>n5gzlomy2iguqm1iw29kdzs1tbfhg4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729571</id>
      <parentid>729570</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="obkc3dwzdie6v6t1rx274t8pfe5iwly" xml:space="preserve">Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-8228962/makam-pahlawan-di-tanah-minahasa-jejak-terakhir-tuanku-imam-bonjol-di-lotta|title=Makam Pahlawan di Tanah Minahasa: Jejak Terakhir Tuanku Imam Bonjol di Lotta|last=Suroto|first=Hari|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Aya hiji wangunan bagonjong anu wangunna nyarupaan imah adat Minangkabau, dicét warna bodas, kalayan ukuran 15 × 7 méter. Wangunan éta ngadeg di luhureun lahan anu legana 75 × 20 méter. Di jerona aya hiji makam anu dilapis ku keramik bodas sarta dikurilingan ku pager tina ranté beusi.

Dina batu nisan makam kasebut ditulis, “Peto Syarif Ibnu Pandito Bayanuddin Gelar Tuanku Imam Bonjol, Pahlawan Nasional, lahir dina taun 1774 di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat.”&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sulut.kemenag.go.id/berita/515472/Berziarah-Ke-Makam-Tuanku-Imam-Bonjol-di-Minahasa|title=Ziarah Ke Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa|last=Kemenag Sulut|date=23 Januari}}&lt;/ref&gt;

Pangwangunan Makam Tuanku Imam Bonjol sagemblengna dibiayaan ku Pamaréntah Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara. Peletakan batu munggaran dilaksanakeun ku Gubernur Kepala Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara, H. V. Worang. Wangunan makam dirarancang ku seniman atawa arsiték H. Mokodompit. Makam ieu diresmikeun ku Menteri Dalam Negeri, Amir Mahmud, dina tanggal 15 Maret 1972.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>obkc3dwzdie6v6t1rx274t8pfe5iwly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729572</id>
      <parentid>729571</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="eqmaga3h0wkgmt5ozylxh5b6ig56uwp" xml:space="preserve">[[Gambar:Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa 5.jpg|jmpl|Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa]]
Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-8228962/makam-pahlawan-di-tanah-minahasa-jejak-terakhir-tuanku-imam-bonjol-di-lotta|title=Makam Pahlawan di Tanah Minahasa: Jejak Terakhir Tuanku Imam Bonjol di Lotta|last=Suroto|first=Hari|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Aya hiji wangunan bagonjong anu wangunna nyarupaan imah adat Minangkabau, dicét warna bodas, kalayan ukuran 15 × 7 méter. Wangunan éta ngadeg di luhureun lahan anu legana 75 × 20 méter. Di jerona aya hiji makam anu dilapis ku keramik bodas sarta dikurilingan ku pager tina ranté beusi.

Dina batu nisan makam kasebut ditulis, “Peto Syarif Ibnu Pandito Bayanuddin Gelar Tuanku Imam Bonjol, Pahlawan Nasional, lahir dina taun 1774 di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat.”&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sulut.kemenag.go.id/berita/515472/Berziarah-Ke-Makam-Tuanku-Imam-Bonjol-di-Minahasa|title=Ziarah Ke Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa|last=Kemenag Sulut|date=23 Januari}}&lt;/ref&gt;

Pangwangunan Makam Tuanku Imam Bonjol sagemblengna dibiayaan ku Pamaréntah Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara. Peletakan batu munggaran dilaksanakeun ku Gubernur Kepala Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara, H. V. Worang. Wangunan makam dirarancang ku seniman atawa arsiték H. Mokodompit. Makam ieu diresmikeun ku Menteri Dalam Negeri, Amir Mahmud, dina tanggal 15 Maret 1972.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>eqmaga3h0wkgmt5ozylxh5b6ig56uwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729573</id>
      <parentid>729572</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2824" sha1="ok0x710f46pznk3cf2fldd0hg66cvhr" xml:space="preserve">[[Gambar:Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa 5.jpg|jmpl|Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa]]
Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-8228962/makam-pahlawan-di-tanah-minahasa-jejak-terakhir-tuanku-imam-bonjol-di-lotta|title=Makam Pahlawan di Tanah Minahasa: Jejak Terakhir Tuanku Imam Bonjol di Lotta|last=Suroto|first=Hari|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Aya hiji wangunan bagonjong anu wangunna nyarupaan imah adat Minangkabau, dicét warna bodas, kalayan ukuran 15 × 7 méter. Wangunan éta ngadeg di luhureun lahan anu legana 75 × 20 méter. Di jerona aya hiji makam anu dilapis ku keramik bodas sarta dikurilingan ku pager tina ranté beusi.

Dina batu nisan makam kasebut ditulis, “Peto Syarif Ibnu Pandito Bayanuddin Gelar Tuanku Imam Bonjol, Pahlawan Nasional, lahir dina taun 1774 di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat.”&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sulut.kemenag.go.id/berita/515472/Berziarah-Ke-Makam-Tuanku-Imam-Bonjol-di-Minahasa|title=Ziarah Ke Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa|last=Kemenag Sulut|date=23 Januari}}&lt;/ref&gt;

Pangwangunan Makam Tuanku Imam Bonjol sagemblengna dibiayaan ku Pamaréntah Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara. Peletakan batu munggaran dilaksanakeun ku Gubernur Kepala Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara, H. V. Worang. Wangunan makam dirarancang ku seniman atawa arsiték H. Mokodompit. Makam ieu diresmikeun ku Menteri Dalam Negeri, Amir Mahmud, dina tanggal 15 Maret 1972.

== Deskripsi makam ==
Makam ieu perenahna kira-kira 15 km ti Manado sarta bisa dihontal dina waktu 30-45 menit ti Kota Manado. Wangunan makam ngagunakeun gaya arsitéktur Minangkabau. Makam Tuanku Imam Bonjol perenahna di sisi Walungan Bahu. Anjeunna dimakamkeun dina lahan anu beungeutna leuwih luhur tibatan lahan di sabudeureunana. Tuanku Imam Bonjol pupus dina umur 83 taun, dina tanggal 6 Nopémber 1854. Hal éta dumasar kana arsip Surat Kaputusan Residen Manado anu dikukuhkeun ku Raad van Indië.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-8228962/makam-pahlawan-di-tanah-minahasa-jejak-terakhir-tuanku-imam-bonjol-di-lotta|title=Makam Pahlawan di Tanah Minahasa: Jejak Terakhir Tuanku Imam Bonjol di Lotta|last=Suroto|first=Hari|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>ok0x710f46pznk3cf2fldd0hg66cvhr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729574</id>
      <parentid>729573</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="cgn5khtpg7klduzwj2xd6luj88gsgph" xml:space="preserve">[[Gambar:Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa 5.jpg|jmpl|Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa]]
Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-8228962/makam-pahlawan-di-tanah-minahasa-jejak-terakhir-tuanku-imam-bonjol-di-lotta|title=Makam Pahlawan di Tanah Minahasa: Jejak Terakhir Tuanku Imam Bonjol di Lotta|last=Suroto|first=Hari|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Aya hiji wangunan bagonjong anu wangunna nyarupaan imah adat Minangkabau, dicét warna bodas, kalayan ukuran 15 × 7 méter. Wangunan éta ngadeg di luhureun lahan anu legana 75 × 20 méter. Di jerona aya hiji makam anu dilapis ku keramik bodas sarta dikurilingan ku pager tina ranté beusi.

Dina batu nisan makam kasebut ditulis, “Peto Syarif Ibnu Pandito Bayanuddin Gelar Tuanku Imam Bonjol, Pahlawan Nasional, lahir dina taun 1774 di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat.”&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sulut.kemenag.go.id/berita/515472/Berziarah-Ke-Makam-Tuanku-Imam-Bonjol-di-Minahasa|title=Ziarah Ke Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa|last=Kemenag Sulut|date=23 Januari}}&lt;/ref&gt;

Pangwangunan Makam Tuanku Imam Bonjol sagemblengna dibiayaan ku Pamaréntah Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara. Peletakan batu munggaran dilaksanakeun ku Gubernur Kepala Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara, H. V. Worang. Wangunan makam dirarancang ku seniman atawa arsiték H. Mokodompit. Makam ieu diresmikeun ku Menteri Dalam Negeri, Amir Mahmud, dina tanggal 15 Maret 1972.

== Deskripsi makam ==
Makam ieu perenahna kira-kira 15 km ti Manado sarta bisa dihontal dina waktu 30-45 menit ti Kota Manado. Wangunan makam ngagunakeun gaya arsitéktur Minangkabau. Makam Tuanku Imam Bonjol perenahna di sisi Walungan Bahu. Anjeunna dimakamkeun dina lahan anu beungeutna leuwih luhur tibatan lahan di sabudeureunana. Tuanku Imam Bonjol pupus dina umur 83 taun, dina tanggal 6 Nopémber 1854. Hal éta dumasar kana arsip Surat Kaputusan Residen Manado anu dikukuhkeun ku Raad van Indië.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.tempo.co/hiburan/makam-tuanku-imam-bonjol-destinasi-wisata-sejarah-di-desa-lotta-minahasa-499602|title=Makam Tuanku Imam Bonjol , Destinasi Wisata Sejarah di Desa Lotta Minahasa|date=29 Juni 2021}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun catetan sajarah, dina taun 1833 nepi ka 1837 lumangsung Perang Padri di Sumatra Barat. Tuanku Imam Bonjol ditangkep ku siasat rundingan ku Residen Francais di Palupuh, Agam, dina tanggal 25 Oktober 1837. Anjeunna tuluy diasingkeun ka Cianjur, saméméh dipindahkeun ka Ambon dina taun 1839.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Sanggeus dua taun di Ambon, ku Residen Ambon, Tuanku Imam Bonjol dipindahkeun ka Manado. Mimitina anjeunna ditempatkeun di wewengkon Koka, Karesidenan Manado, tuluy dipindahkeun ka Lotta, Minahasa. Tuanku Imam Bonjol diasingkeun babarengan jeung salah saurang anakna, nyaéta Sutan Saidi, kaponakanana Abdul Wahab, pangawal satiana Bagindo Tan Labiah, sarta Si Gelek atawa Galito, anu kungsi jadi anggota pasukan Sentot Ali Basya, panglima perang Pangeran Diponegoro.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Dina ahir taun 1850, Apolos Minggu, saurang kopral Walanda asal Maluku, ditugaskeun pikeun ngawal Tuanku Imam Bonjol di Lotta. Apolos tuluy nikah jeung Wilhelmina Parengkuan, putri Mayor Parengkuan. Katurunan Apolos Minggu terus miara makam Tuanku Imam Bonjol nepi ka ayeuna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>cgn5khtpg7klduzwj2xd6luj88gsgph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729582</id>
      <parentid>729574</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="b50cvu7ft1yuniifcbjxt4m2d0568hm" xml:space="preserve">[[Gambar:Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa 5.jpg|jmpl|Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa]]
Makam Tuanku Imam Bonjol nyaéta makam Tuanku Imam Bonjol anu perenahna di wewengkon perkebunan Désa Lotta, Kacamatan Pineleng, Kabupatén Minahasa, Provinsi [[Sulawesi Utara]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/domestic-destination/d-8228962/makam-pahlawan-di-tanah-minahasa-jejak-terakhir-tuanku-imam-bonjol-di-lotta|title=Makam Pahlawan di Tanah Minahasa: Jejak Terakhir Tuanku Imam Bonjol di Lotta|last=Suroto|first=Hari|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; Aya hiji wangunan bagonjong anu wangunna nyarupaan imah adat Minangkabau, dicét warna bodas, kalayan ukuran 15 × 7 méter. Wangunan éta ngadeg di luhureun lahan anu legana 75 × 20 méter. Di jerona aya hiji makam anu dilapis ku keramik bodas sarta dikurilingan ku pager tina ranté beusi.

Dina batu nisan makam kasebut ditulis, “Peto Syarif Ibnu Pandito Bayanuddin Gelar Tuanku Imam Bonjol, Pahlawan Nasional, lahir dina taun 1774 di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat.”&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tuanku Imam Bonjol nyaéta salah saurang Pahlawan Nasional Indonésia anu miboga peran penting dina Perang Padri di Sumatra Barat. Anjeunna lahir di Tanjung Bungo, Bonjol, Sumatra Barat, dina taun 1774 sarta pupus nalika diasingkeun di Minahasa dina tanggal 8 Nopémber 1854.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sulut.kemenag.go.id/berita/515472/Berziarah-Ke-Makam-Tuanku-Imam-Bonjol-di-Minahasa|title=Ziarah Ke Makam Tuanku Imam Bonjol di Minahasa|last=Kemenag Sulut|date=23 Januari}}&lt;/ref&gt;

Pangwangunan Makam Tuanku Imam Bonjol sagemblengna dibiayaan ku Pamaréntah Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara. Peletakan batu munggaran dilaksanakeun ku Gubernur Kepala Daérah Tingkat I Provinsi Sulawesi Utara, H. V. Worang. Wangunan makam dirarancang ku seniman atawa arsiték H. Mokodompit. Makam ieu diresmikeun ku Menteri Dalam Negeri, Amir Mahmud, dina tanggal 15 Maret 1972.

== Deskripsi makam ==
Makam ieu perenahna kira-kira 15 km ti Manado sarta bisa dihontal dina waktu 30-45 menit ti Kota Manado. Wangunan makam ngagunakeun gaya arsitéktur Minangkabau. Makam Tuanku Imam Bonjol perenahna di sisi Walungan Bahu. Anjeunna dimakamkeun dina lahan anu beungeutna leuwih luhur tibatan lahan di sabudeureunana. Tuanku Imam Bonjol pupus dina umur 83 taun, dina tanggal 6 Nopémber 1854. Hal éta dumasar kana arsip Surat Kaputusan Residen Manado anu dikukuhkeun ku Raad van Indië.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.tempo.co/hiburan/makam-tuanku-imam-bonjol-destinasi-wisata-sejarah-di-desa-lotta-minahasa-499602|title=Makam Tuanku Imam Bonjol , Destinasi Wisata Sejarah di Desa Lotta Minahasa|date=29 Juni 2021}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun catetan sajarah, dina taun 1833 nepi ka 1837 lumangsung Perang Padri di Sumatra Barat. Tuanku Imam Bonjol ditangkep ku siasat rundingan ku Residen Francais di Palupuh, Agam, dina tanggal 25 Oktober 1837. Anjeunna tuluy diasingkeun ka Cianjur, saméméh dipindahkeun ka Ambon dina taun 1839.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Sanggeus dua taun di Ambon, ku Residen Ambon, Tuanku Imam Bonjol dipindahkeun ka Manado. Mimitina anjeunna ditempatkeun di wewengkon Koka, Karesidenan Manado, tuluy dipindahkeun ka Lotta, Minahasa. Tuanku Imam Bonjol diasingkeun babarengan jeung salah saurang anakna, nyaéta Sutan Saidi, kaponakanana Abdul Wahab, pangawal satiana Bagindo Tan Labiah, sarta Si Gelek atawa Galito, anu kungsi jadi anggota pasukan Sentot Ali Basya, panglima perang Pangeran Diponegoro.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Dina ahir taun 1850, Apolos Minggu, saurang kopral Walanda asal Maluku, ditugaskeun pikeun ngawal Tuanku Imam Bonjol di Lotta. Apolos tuluy nikah jeung Wilhelmina Parengkuan, putri Mayor Parengkuan. Katurunan Apolos Minggu terus miara makam Tuanku Imam Bonjol nepi ka ayeuna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Rujukan ==

[[Category:WikiRempah]]</text>
      <sha1>b50cvu7ft1yuniifcbjxt4m2d0568hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benteng Fuerza Nueva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109068</id>
    <revision>
      <id>729575</id>
      <timestamp>2026-10-01T01:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan Spanyol anu aya di Kota Ternate. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya Universitas Khairun, benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutar...</comment>
      <origin>729575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="1n4losd3y7z0ty7wam6koy34mqi4275" xml:space="preserve">Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan Spanyol anu aya di Kota Ternate. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya Universitas Khairun, benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutara/menengok-fuerza-nueva-benteng-peninggalan-spanyol-di-ternate-1xikam0XmOr|title=Menengok Fuerza Nueva, Benteng Peninggalan Spanyol di Ternate|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Dina abad ka-17, Fuerza Nueva ogé difungsikeun pikeun ngawas masarakat Ternate. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, benteng ieu henteu deui difungsikeun.</text>
      <sha1>1n4losd3y7z0ty7wam6koy34mqi4275</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729576</id>
      <parentid>729575</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="927" sha1="fbk0qqldmnz1mqiwiqqlmtnae1lp1ys" xml:space="preserve">Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan Spanyol anu aya di Kota Ternate. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya Universitas Khairun, benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutara/menengok-fuerza-nueva-benteng-peninggalan-spanyol-di-ternate-1xikam0XmOr|title=Menengok Fuerza Nueva, Benteng Peninggalan Spanyol di Ternate|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Dina abad ka-17, Fuerza Nueva ogé difungsikeun pikeun ngawas masarakat Ternate. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, benteng ieu henteu deui difungsikeun.

== Rujukan ==</text>
      <sha1>fbk0qqldmnz1mqiwiqqlmtnae1lp1ys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729577</id>
      <parentid>729576</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2298" sha1="02c9jdblocdh1w0867c6gsejbolkyzy" xml:space="preserve">Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan Spanyol anu aya di Kota Ternate. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya Universitas Khairun, benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutara/menengok-fuerza-nueva-benteng-peninggalan-spanyol-di-ternate-1xikam0XmOr|title=Menengok Fuerza Nueva, Benteng Peninggalan Spanyol di Ternate|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Dina abad ka-17, Fuerza Nueva ogé difungsikeun pikeun ngawas masarakat Ternate. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, benteng ieu henteu deui difungsikeun. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, Benteng Fuerza Nueva henteu deui difungsikeun. Dina buku ''De Nederlandsche Oudheden In De Molukken'' (1928), Leonardo de Argensola nyebutkeun yén Benteng Fuerza Nueva diwangun ku Juan de Esquivel dumasar kana paréntah Pedro de Acuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/fototravel/d-6997018/duh-benteng-peninggalan-spanyol-berusia-500-tahun-terbengkalai|title=Duh, Benteng Peninggalan Spanyol Berusia 500 tahun Terbengkalai|last=Saputra|first=ANTARA FOTO/Andri|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Benteng Fuerza Nueva mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sumebarna ajaran Katolik di Nusantara. Benteng ieu kungsi kapanggih dina kaayaan teu dirawat. Balai Pelestarian Kebudayaan Wilayah XXI Maluku Utara ngalaksanakeun panalungtikan pikeun upaya nyalametkeun tinggalan ieu, anu diperkirakeun geus aya salila leuwih ti 500 taun. Panalungtikan éta ogé ditujukeun pikeun ngamangpaatkeun benteng minangka sumber pangajaran sajarah di daérah.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/2083980/benteng-fuerza-nueva-peninggalan-spanyol-terbengkalai|title=Benteng Fuerza Nueva peninggalan Spanyol terbengkalai {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>02c9jdblocdh1w0867c6gsejbolkyzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729578</id>
      <parentid>729577</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="eej9sg1ufn4dv7yf7j5yqy91jmfvkoh" xml:space="preserve">Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan Spanyol anu aya di Kota Ternate. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya Universitas Khairun, benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutara/menengok-fuerza-nueva-benteng-peninggalan-spanyol-di-ternate-1xikam0XmOr|title=Menengok Fuerza Nueva, Benteng Peninggalan Spanyol di Ternate|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Dina abad ka-17, Fuerza Nueva ogé difungsikeun pikeun ngawas masarakat Ternate. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, benteng ieu henteu deui difungsikeun. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, Benteng Fuerza Nueva henteu deui difungsikeun. Dina buku ''De Nederlandsche Oudheden In De Molukken'' (1928), Leonardo de Argensola nyebutkeun yén Benteng Fuerza Nueva diwangun ku Juan de Esquivel dumasar kana paréntah Pedro de Acuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/fototravel/d-6997018/duh-benteng-peninggalan-spanyol-berusia-500-tahun-terbengkalai|title=Duh, Benteng Peninggalan Spanyol Berusia 500 tahun Terbengkalai|last=Saputra|first=ANTARA FOTO/Andri|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Benteng Fuerza Nueva mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sumebarna ajaran Katolik di Nusantara. Benteng ieu kungsi kapanggih dina kaayaan teu dirawat. Balai Pelestarian Kebudayaan Wilayah XXI Maluku Utara ngalaksanakeun panalungtikan pikeun upaya nyalametkeun tinggalan ieu, anu diperkirakeun geus aya salila leuwih ti 500 taun. Panalungtikan éta ogé ditujukeun pikeun ngamangpaatkeun benteng minangka sumber pangajaran sajarah di daérah.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/2083980/benteng-fuerza-nueva-peninggalan-spanyol-terbengkalai|title=Benteng Fuerza Nueva peninggalan Spanyol terbengkalai {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Usaha miara ==

== Rujukan ==</text>
      <sha1>eej9sg1ufn4dv7yf7j5yqy91jmfvkoh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729579</id>
      <parentid>729578</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3788" sha1="f3kmmtxo5hyqx65xmrggc3z5bucsynv" xml:space="preserve">Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan Spanyol anu aya di Kota Ternate. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya Universitas Khairun, benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutara/menengok-fuerza-nueva-benteng-peninggalan-spanyol-di-ternate-1xikam0XmOr|title=Menengok Fuerza Nueva, Benteng Peninggalan Spanyol di Ternate|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Dina abad ka-17, Fuerza Nueva ogé difungsikeun pikeun ngawas masarakat Ternate. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, benteng ieu henteu deui difungsikeun. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, Benteng Fuerza Nueva henteu deui difungsikeun. Dina buku ''De Nederlandsche Oudheden In De Molukken'' (1928), Leonardo de Argensola nyebutkeun yén Benteng Fuerza Nueva diwangun ku Juan de Esquivel dumasar kana paréntah Pedro de Acuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/fototravel/d-6997018/duh-benteng-peninggalan-spanyol-berusia-500-tahun-terbengkalai|title=Duh, Benteng Peninggalan Spanyol Berusia 500 tahun Terbengkalai|last=Saputra|first=ANTARA FOTO/Andri|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Benteng Fuerza Nueva mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sumebarna ajaran Katolik di Nusantara. Benteng ieu kungsi kapanggih dina kaayaan teu dirawat. Balai Pelestarian Kebudayaan Wilayah XXI Maluku Utara ngalaksanakeun panalungtikan pikeun upaya nyalametkeun tinggalan ieu, anu diperkirakeun geus aya salila leuwih ti 500 taun. Panalungtikan éta ogé ditujukeun pikeun ngamangpaatkeun benteng minangka sumber pangajaran sajarah di daérah.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/2083980/benteng-fuerza-nueva-peninggalan-spanyol-terbengkalai|title=Benteng Fuerza Nueva peninggalan Spanyol terbengkalai {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Usaha miara ==
Dina taun 2026, Balai Pelestarian Kebudayaan (BPK) Wilayah XXI Maluku Utara can ngarencanakeun pikeun netepkeun Benteng Fuerza Nueva minangka cagar budaya. Panalungtikan ngeunaan benteng masih dilaksanakeun minangka dasar pikeun nangtukeun statusna di mangsa nu bakal datang. Pemetaan kaayaan benteng jadi salah sahiji bagian penting dina raraga ngarencanakeun upaya pelestarianana.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lingkar.co.id/2026/01/28/bpk-maluku-utara-belum-rencanakan-pemugaran-benteng-fokus-studi-dan-pemetaan/|title=BPK Maluku Utara Belum Rencanakan Pemugaran Benteng, Fokus Studi dan Pemetaan - Lingkar|last=Admin|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Métode pangropéa benteng bakal disaluyukeun jeung kaayaan fisik wangunan, kasadiaan data sajarah, sarta kaayaan struktur anu masih kénéh aya. Upaya pikeun miara jeung mulangkeun kaayaan benteng bakal dilaksanakeun dumasar kana hasil kajian.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Uluh biung masarakat satempat ogé jadi salah sahiji unsur dina upaya miara Benteng Fuerza Nueva. Sosialisasi ngeunaan pelestarian dipiharep bisa ngaronjatkeun kapadulian masarakat anu cicing di sabudeureun benteng kana pangropéa tinggalan sajarah éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pijarpena.id/2025/07/05/ekskavasi-tahap-iii-benteng-fuerza-nueva-temukan-dinding-bagian-utara/|title=Ekskavasi Tahap III Benteng Fuerza Nueva Temukan Dinding Bagian Utara » pijarpena.id|last=Ruhiat|first=Rudi|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>f3kmmtxo5hyqx65xmrggc3z5bucsynv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729580</id>
      <parentid>729579</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="ovansrnlzggabt2bnsskzukfb9wcgmf" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Fuerza Nueva.jpg|jmpl|Benteng Fuerza Nueva]]
Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan Spanyol anu aya di Kota Ternate. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya Universitas Khairun, benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutara/menengok-fuerza-nueva-benteng-peninggalan-spanyol-di-ternate-1xikam0XmOr|title=Menengok Fuerza Nueva, Benteng Peninggalan Spanyol di Ternate|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Dina abad ka-17, Fuerza Nueva ogé difungsikeun pikeun ngawas masarakat Ternate. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, benteng ieu henteu deui difungsikeun. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, Benteng Fuerza Nueva henteu deui difungsikeun. Dina buku ''De Nederlandsche Oudheden In De Molukken'' (1928), Leonardo de Argensola nyebutkeun yén Benteng Fuerza Nueva diwangun ku Juan de Esquivel dumasar kana paréntah Pedro de Acuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/fototravel/d-6997018/duh-benteng-peninggalan-spanyol-berusia-500-tahun-terbengkalai|title=Duh, Benteng Peninggalan Spanyol Berusia 500 tahun Terbengkalai|last=Saputra|first=ANTARA FOTO/Andri|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Benteng Fuerza Nueva mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sumebarna ajaran Katolik di Nusantara. Benteng ieu kungsi kapanggih dina kaayaan teu dirawat. Balai Pelestarian Kebudayaan Wilayah XXI Maluku Utara ngalaksanakeun panalungtikan pikeun upaya nyalametkeun tinggalan ieu, anu diperkirakeun geus aya salila leuwih ti 500 taun. Panalungtikan éta ogé ditujukeun pikeun ngamangpaatkeun benteng minangka sumber pangajaran sajarah di daérah.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/2083980/benteng-fuerza-nueva-peninggalan-spanyol-terbengkalai|title=Benteng Fuerza Nueva peninggalan Spanyol terbengkalai {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Usaha miara ==
[[Gambar:Jalan menuju Benteng Fuerza Nueva.jpg|kiri|jmpl|Jalan ka Benteng Fuerza Nueva]]
Dina taun 2026, Balai Pelestarian Kebudayaan (BPK) Wilayah XXI Maluku Utara can ngarencanakeun pikeun netepkeun Benteng Fuerza Nueva minangka cagar budaya. Panalungtikan ngeunaan benteng masih dilaksanakeun minangka dasar pikeun nangtukeun statusna di mangsa nu bakal datang. Pemetaan kaayaan benteng jadi salah sahiji bagian penting dina raraga ngarencanakeun upaya pelestarianana.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lingkar.co.id/2026/01/28/bpk-maluku-utara-belum-rencanakan-pemugaran-benteng-fokus-studi-dan-pemetaan/|title=BPK Maluku Utara Belum Rencanakan Pemugaran Benteng, Fokus Studi dan Pemetaan - Lingkar|last=Admin|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Métode pangropéa benteng bakal disaluyukeun jeung kaayaan fisik wangunan, kasadiaan data sajarah, sarta kaayaan struktur anu masih kénéh aya. Upaya pikeun miara jeung mulangkeun kaayaan benteng bakal dilaksanakeun dumasar kana hasil kajian.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Uluh biung masarakat satempat ogé jadi salah sahiji unsur dina upaya miara Benteng Fuerza Nueva. Sosialisasi ngeunaan pelestarian dipiharep bisa ngaronjatkeun kapadulian masarakat anu cicing di sabudeureun benteng kana pangropéa tinggalan sajarah éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pijarpena.id/2025/07/05/ekskavasi-tahap-iii-benteng-fuerza-nueva-temukan-dinding-bagian-utara/|title=Ekskavasi Tahap III Benteng Fuerza Nueva Temukan Dinding Bagian Utara » pijarpena.id|last=Ruhiat|first=Rudi|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>ovansrnlzggabt2bnsskzukfb9wcgmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729581</id>
      <parentid>729580</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3964" sha1="qk2j3v15pszyij4xtawftbc4rekus6e" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Fuerza Nueva.jpg|jmpl|Benteng Fuerza Nueva]]
Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan Spanyol anu aya di Kota Ternate. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya Universitas Khairun, benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutara/menengok-fuerza-nueva-benteng-peninggalan-spanyol-di-ternate-1xikam0XmOr|title=Menengok Fuerza Nueva, Benteng Peninggalan Spanyol di Ternate|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Dina abad ka-17, Fuerza Nueva ogé difungsikeun pikeun ngawas masarakat Ternate. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, benteng ieu henteu deui difungsikeun. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, Benteng Fuerza Nueva henteu deui difungsikeun. Dina buku ''De Nederlandsche Oudheden In De Molukken'' (1928), Leonardo de Argensola nyebutkeun yén Benteng Fuerza Nueva diwangun ku Juan de Esquivel dumasar kana paréntah Pedro de Acuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/fototravel/d-6997018/duh-benteng-peninggalan-spanyol-berusia-500-tahun-terbengkalai|title=Duh, Benteng Peninggalan Spanyol Berusia 500 tahun Terbengkalai|last=Saputra|first=ANTARA FOTO/Andri|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Benteng Fuerza Nueva mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sumebarna ajaran Katolik di Nusantara. Benteng ieu kungsi kapanggih dina kaayaan teu dirawat. Balai Pelestarian Kebudayaan Wilayah XXI Maluku Utara ngalaksanakeun panalungtikan pikeun upaya nyalametkeun tinggalan ieu, anu diperkirakeun geus aya salila leuwih ti 500 taun. Panalungtikan éta ogé ditujukeun pikeun ngamangpaatkeun benteng minangka sumber pangajaran sajarah di daérah.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/2083980/benteng-fuerza-nueva-peninggalan-spanyol-terbengkalai|title=Benteng Fuerza Nueva peninggalan Spanyol terbengkalai {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Usaha miara ==
[[Gambar:Jalan menuju Benteng Fuerza Nueva.jpg|kiri|jmpl|Jalan ka Benteng Fuerza Nueva]]
Dina taun 2026, Balai Pelestarian Kebudayaan (BPK) Wilayah XXI Maluku Utara can ngarencanakeun pikeun netepkeun Benteng Fuerza Nueva minangka cagar budaya. Panalungtikan ngeunaan benteng masih dilaksanakeun minangka dasar pikeun nangtukeun statusna di mangsa nu bakal datang. Pemetaan kaayaan benteng jadi salah sahiji bagian penting dina raraga ngarencanakeun upaya pelestarianana.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lingkar.co.id/2026/01/28/bpk-maluku-utara-belum-rencanakan-pemugaran-benteng-fokus-studi-dan-pemetaan/|title=BPK Maluku Utara Belum Rencanakan Pemugaran Benteng, Fokus Studi dan Pemetaan - Lingkar|last=Admin|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Métode pangropéa benteng bakal disaluyukeun jeung kaayaan fisik wangunan, kasadiaan data sajarah, sarta kaayaan struktur anu masih kénéh aya. Upaya pikeun miara jeung mulangkeun kaayaan benteng bakal dilaksanakeun dumasar kana hasil kajian.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Uluh biung masarakat satempat ogé jadi salah sahiji unsur dina upaya miara Benteng Fuerza Nueva. Sosialisasi ngeunaan pelestarian dipiharep bisa ngaronjatkeun kapadulian masarakat anu cicing di sabudeureun benteng kana pangropéa tinggalan sajarah éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pijarpena.id/2025/07/05/ekskavasi-tahap-iii-benteng-fuerza-nueva-temukan-dinding-bagian-utara/|title=Ekskavasi Tahap III Benteng Fuerza Nueva Temukan Dinding Bagian Utara » pijarpena.id|last=Ruhiat|first=Rudi|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==

[[Category:WikiRempah]]</text>
      <sha1>qk2j3v15pszyij4xtawftbc4rekus6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>729588</id>
      <parentid>729581</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Oceanmuse</username>
        <id>22609</id>
      </contributor>
      <origin>729588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4000" sha1="llhwehel1z3gtmu2urkhfh78w36e0ry" xml:space="preserve">[[Gambar:Benteng Fuerza Nueva.jpg|jmpl|Benteng Fuerza Nueva]]
Fuerza Nueva nyaéta salah sahiji cagar budaya tinggalan [[Spanyol]] anu aya di [[Kota Ternate]]. Sacara étimologis, ngaran “Fuerza Nueva” asalna tina basa Spanyol anu hartina “Kakuatan Anyar”. Numutkeun Dr. Nurahman Irianto, dosén Élmu Sajarah Fakultas Élmu Budaya [[Universitas Khairun]], benteng ieu mimiti diwangun dina taun 1606–1607 nalika Spanyol ngawasa Ternate. Benteng ieu mimiti difungsikeun dina taun 1609.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kumparan.com/ceritamalukuutara/menengok-fuerza-nueva-benteng-peninggalan-spanyol-di-ternate-1xikam0XmOr|title=Menengok Fuerza Nueva, Benteng Peninggalan Spanyol di Ternate|website=kumparan|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Dina abad ka-17, Fuerza Nueva ogé difungsikeun pikeun ngawas masarakat Ternate. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka [[Manila (kota)|Manila]], [[Filipina]], benteng ieu henteu deui difungsikeun. Sanggeus Spanyol ninggalkeun Ternate dina taun 1663 sarta mindahkeun puseur kakawasaanana ka Manila, Filipina, Benteng Fuerza Nueva henteu deui difungsikeun. Dina buku ''De Nederlandsche Oudheden In De Molukken'' (1928), Leonardo de Argensola nyebutkeun yén Benteng Fuerza Nueva diwangun ku Juan de Esquivel dumasar kana paréntah Pedro de Acuna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://travel.detik.com/fototravel/d-6997018/duh-benteng-peninggalan-spanyol-berusia-500-tahun-terbengkalai|title=Duh, Benteng Peninggalan Spanyol Berusia 500 tahun Terbengkalai|last=Saputra|first=ANTARA FOTO/Andri|website=detikTravel|language=id-ID|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Benteng Fuerza Nueva mangrupa salah sahiji tinggalan sajarah anu patali jeung sumebarna ajaran Katolik di Nusantara. Benteng ieu kungsi kapanggih dina kaayaan teu dirawat. Balai Pelestarian Kebudayaan Wilayah XXI [[Maluku Utara]] ngalaksanakeun panalungtikan pikeun upaya nyalametkeun tinggalan ieu, anu diperkirakeun geus aya salila leuwih ti 500 taun. Panalungtikan éta ogé ditujukeun pikeun ngamangpaatkeun benteng minangka sumber pangajaran sajarah di daérah.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.antarafoto.com/id/view/2083980/benteng-fuerza-nueva-peninggalan-spanyol-terbengkalai|title=Benteng Fuerza Nueva peninggalan Spanyol terbengkalai {{!}} ANTARA Foto|website=antarafoto.com|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Usaha miara ==
[[Gambar:Jalan menuju Benteng Fuerza Nueva.jpg|kiri|jmpl|Jalan ka Benteng Fuerza Nueva]]
Dina taun 2026, Balai Pelestarian Kebudayaan (BPK) Wilayah XXI Maluku Utara can ngarencanakeun pikeun netepkeun Benteng Fuerza Nueva minangka cagar budaya. Panalungtikan ngeunaan benteng masih dilaksanakeun minangka dasar pikeun nangtukeun statusna di mangsa nu bakal datang. Pemetaan kaayaan benteng jadi salah sahiji bagian penting dina raraga ngarencanakeun upaya pelestarianana.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://lingkar.co.id/2026/01/28/bpk-maluku-utara-belum-rencanakan-pemugaran-benteng-fokus-studi-dan-pemetaan/|title=BPK Maluku Utara Belum Rencanakan Pemugaran Benteng, Fokus Studi dan Pemetaan - Lingkar|last=Admin|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

Métode pangropéa benteng bakal disaluyukeun jeung kaayaan fisik wangunan, kasadiaan data sajarah, sarta kaayaan struktur anu masih kénéh aya. Upaya pikeun miara jeung mulangkeun kaayaan benteng bakal dilaksanakeun dumasar kana hasil kajian.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ilubiung masarakat satempat ogé jadi salah sahiji unsur dina upaya miara Benteng Fuerza Nueva. Sosialisasi ngeunaan pelestarian dipiharep bisa ngaronjatkeun kapadulian masarakat anu cicing di sabudeureun benteng kana pangropéa tinggalan sajarah éta.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pijarpena.id/2025/07/05/ekskavasi-tahap-iii-benteng-fuerza-nueva-temukan-dinding-bagian-utara/|title=Ekskavasi Tahap III Benteng Fuerza Nueva Temukan Dinding Bagian Utara » pijarpena.id|last=Ruhiat|first=Rudi|language=id|accessdate=2026-10-01}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==

[[Category:WikiRempah]]</text>
      <sha1>llhwehel1z3gtmu2urkhfh78w36e0ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CitakanːKaterangan hasil purah palap F1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109069</id>
    <redirect title="Citakan:Katerangan hasil purah palap F1" />
    <revision>
      <id>729590</id>
      <timestamp>2026-10-01T04:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rafka Aditia</username>
        <id>29183</id>
      </contributor>
      <comment>Rafka Aditia mindahkeun kaca [[CitakanːKaterangan hasil purah palap F1]] ka [[Citakan:Katerangan hasil purah palap F1]]: Judul anu salah éja, atawa typo.</comment>
      <origin>729590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="nnhsq9ejzklfgptvivpt9xbiuz3pp1o" xml:space="preserve">#ALIH [[Citakan:Katerangan hasil purah palap F1]]</text>
      <sha1>nnhsq9ejzklfgptvivpt9xbiuz3pp1o</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>