MédiaWiki:Gadgets-definition

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="su">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>suwiki</dbname>
    <base>https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Média</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Husus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Obrolan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pamaké</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Obrolan pamaké</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Obrolan Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Gambar</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Obrolan gambar</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Obrolan MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Citakan</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Obrolan citakan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pitulung</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Obrolan pitulung</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Obrolan kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Obrolan portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>MédiaWiki:Gadgets-definition</title>
    <ns>8</ns>
    <id>43131</id>
    <revision>
      <id>730513</id>
      <parentid>712749</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T22:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NguoiDungKhongDinhDanh</username>
        <id>26859</id>
      </contributor>
      <comment>Remove deprecated options: requiresES6, targets, top ([[:m:GS|global sysop]] action)</comment>
      <origin>730513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="jtzha1afw9e1m2266sn4n8ekk2o6brw" xml:space="preserve">== browsing-gadgets ==
* GoogleTrans|GoogleTrans.js
* RTRC|RTRC.js
* Twinkle[dependencies=ext.gadget.morebits,ext.gadget.select2,mediawiki.api,mediawiki.language|rights=autoconfirmed|type=general|peers=Twinkle-pagestyles]|Twinkle.js|Twinkle.css|twinklearv.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|friendlywelcome.js|friendlyshared.js|friendlytalkback.js|twinklespeedy.js|twinkleprod.js|twinklexfd.js|twinkleimage.js|twinkleprotect.js|friendlytag.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|twinklefluff.js|twinkledeprod.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinklebatchundelete.js|twinkleconfig.js
* Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css

== editing-gadgets ==

* EditTop|EditTop.js
* HotCat[rights=edit]|HotCat.js
* QuickEdit|QuickEdit.js

== interface-gadgets ==

* markblocked[dependencies=mediawiki.util,mediawiki.page.ready]|markblocked.js
* AdvancedSiteNotices[default]|AdvancedSiteNotices.js
* XTools-ArticleInfo|XTools-ArticleInfo.js
* righteditlinks|righteditlinks.css
* UTCLiveClock|UTCLiveClock.js
* dropdown-menus[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,mediawiki.Title,user.options|peers=dropdown-menus-pagestyles]|dropdown-menus.js
* dropdown-menus-pagestyles[hidden]|dropdown-menus-pagestyles.css

== toolbox ==
* Subpages[dependencies=mediawiki.util]|Subpages.js
* CurIDLink[default|dependencies=mediawiki.util]|CurIDLink.js</text>
      <sha1>jtzha1afw9e1m2266sn4n8ekk2o6brw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portal:Daftar portal/KategoriGeografi</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50696</id>
    <revision>
      <id>730520</id>
      <parentid>712756</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55965-25</username>
        <id>37588</id>
      </contributor>
      <origin>730520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4416" sha1="mr0zevi8jlns1t4qhkwfguivvuj1gto" xml:space="preserve">{{GeoPortal}}
'''[[Portal:Géografi|Géografi]]''' 

:'''Portal nurutkeun tina nagara'''
:'''[[Portal:Afrika|Afrika]]'''&lt;br /&gt;
:: [[Portal:Chad|Chad]]&amp;nbsp;• [[Portal:Republik Démokratik Kongo|Kongo]]&amp;nbsp;• [[Portal:Ghana|Ghana]]&amp;nbsp;• [[Portal:Maroko|Maroko]]&amp;nbsp;• [[Portal:Nigéria|Nigéria]]&amp;nbsp;• [[Portal:Somalia|Somalia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Afrika Kidul|Afrika Kidul]]&amp;nbsp;• [[Portal:Uganda|Uganda]]&amp;nbsp;• [[Portal:Zimbabwé|Zimbabwé]]

:'''[[Portal:Amérika Kalér|Amérika Kalér]]''', '''[[Portal:Amérika Kidul|Amérika Kidul]]''' dan '''[[Portal:Karibia|Karibia]]'''
:: [[Portal:Kanada|Kanada]]&amp;nbsp;• [[Portal:Amérika Sarikat|Amérika Sarikat]]&amp;nbsp;• [[Portal:Méksiko|Méksiko]]
:: [[Portal:Argéntina|Argéntina]]&amp;nbsp;• [[Portal:Brazil|Brazil]]&amp;nbsp;• [[Portal:Chili|Chili]]&amp;nbsp;• [[Portal:Kuba|Kuba]]&amp;nbsp;• [[Portal:Kolombia|Kolombia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Guatémala|Guatémala]]•&amp;nbsp;[[Portal:Ékuador|Ékuador]]•&amp;nbsp; [[Portal:Él Salvador|Él Salvador]]&amp;nbsp;• [[Portal:Haiti|Haiti]]&amp;nbsp;• [[Portal:Jamaika|Jamaika]]&amp;nbsp;• [[Portal:Panama|Panama]]&amp;nbsp;• [[Portal:Péru|Péru]]&amp;nbsp;• [[Portal:Puérto Rico|Puérto Rico]]&amp;nbsp;• [[Portal:Uruguay|Uruguay]]&amp;nbsp;• [[Portal:Vénézuéla|Vénézuéla]] 

:'''[[Portal:Asia|Asia]]''' dan '''[[Portal:Timur Tengah|Timur Tengah]]'''
:: [[Portal:Bangladésh|Bangladésh]]&amp;nbsp;• [[Portal:Bengal|Bengal]]&amp;nbsp;• [[Portal:Kamboja|Kamboja]]&amp;nbsp;• [[Portal:Chéchnya|Chéchnya]]&amp;nbsp;• [[Portal:China|China]]&amp;nbsp;• [[Portal:Siprus|Siprus]]&amp;nbsp;• [[Portal:India|India]]&amp;nbsp;• '''''[[Portal:Indonésia|Indonésia]]''''' ([[Portal:Sumatera|Sumatera]], [[Portal:Kalimantan|Kalimantan]], [[Portal:Minangkabau|Minangkabau]], [[Portal:Suku Batak Toba|Batak Toba]], [[Portal:Jawa|Jawa]], [[Portal:Maluku|Maluku]], [[Portal:Jabodétabék|Jabodétabék]], 
[[Portal:Sunda|Sunda]],[[Portal:Surakarta|Surakarta]])&amp;nbsp;• [[Portal:Jepang|Jepang]]&amp;nbsp;• [[Portal:Kazakhstan|Kazakhstan]]&amp;nbsp;• [[Portal:Koréa|Koréa]]&amp;nbsp;• [[Portal:Malaysia|Malaysia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Pakistan|Pakistan]]&amp;nbsp;• [[Portal:Filipina|Filipina]]&amp;nbsp;• [[Portal:Arab Saudi|Arab Saudi]]&amp;nbsp;• [[Portal:Singapura|Singapura]]&amp;nbsp;• [[Portal:Sri Lanka|Sri Lanka]]&amp;nbsp;• [[Portal:Taiwan|Taiwan]] &amp;nbsp;• [[Portal:Thailand|Thailand]]&amp;nbsp;• [[Portal:Turki|Turki]]&amp;nbsp;• [[Portal:Viétnam|Viétnam]]
::[[Portal:Iran|Iran]]&amp;nbsp;• [[Portal:Israél|Israél]]&amp;nbsp;• [[Portal:Maroko|Maroko]]

:'''[[Portal:Éropa|Éropa]]'''
:: '''''[[Portal:Uni Éropa|Uni Éropa]]&amp;nbsp;•''''' [[Portal:Bélgia|Bélgia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Britania Raya|Britania Raya]]&amp;nbsp;• [[Portal:Bulgaria|Bulgaria]]&amp;nbsp;• [[Portal:Republik Céko|Republik Céko]]&amp;nbsp;• [[Portal:Dénmark|Dénmark]]&amp;nbsp;• [[Portal:Éstonia|Éstonia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Finlandia|Finlandia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Perancis|Perancis]]&amp;nbsp;• [[Portal:Jérman|Jérman]]&amp;nbsp;• [[Portal:Yunani|Yunani]]&amp;nbsp;• [[Portal:Hungaria|Hungaria]]&amp;nbsp;• [[Portal:Islandia|Islandia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Irlandia|Irlandia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Italia|Italia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Latvia|Latvia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Lithuania|Lithuania]]&amp;nbsp;• [[Portal:Malta|Malta]]&amp;nbsp;• [[Portal:Walanda|Walanda]]&amp;nbsp;• [[Portal:Polandia|Polandia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Portugal|Portugal]]&amp;nbsp;• [[Portal:Rumania|Rumania]]&amp;nbsp;• [[Portal:Slovakia|Slovakia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Slovénia|Slovénia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Spanyol|Spanyol]]&amp;nbsp;• [[Portal:Swedia|Swedia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Albania|Albania]]&amp;nbsp;• [[Portal:Arménia|Arménia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Azérbaijan|Azérbaijan]]&amp;nbsp;• [[Portal:Bélarus|Bélarus]]&amp;nbsp;• [[Portal:Bosnia jeung Hérzégovina|Bosnia jeung Herzegovina]]&amp;nbsp;• [[Portal:Kroasia|Kroasia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Georgia|Georgia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Kazakhstan|Kazakhstan]]&amp;nbsp;• [[Portal:Lituania|Lituania]]&amp;nbsp;• [[Portal:Republik Macédonia|Republik Macédonia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Moldova|Moldova]]&amp;nbsp;•  [[Portal:Norwégia|Norwégia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Rusia|Rusia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Swiss|Swiss]]&amp;nbsp;• [[Portal:Ukraina|Ukraina]]

:'''[[Portal:Australia|Australia]]''' jeung '''[[Portal:Oséania|Oséania]]'''
:: [[Portal:Australia|Australia]]&amp;nbsp;• [[Portal:Micronésia|Micronésia]]&amp;nbsp; • [[Portal:Sélandia Anyar|Sélandia Anyar]]&amp;nbsp;• [[Portal:Papua Nugini|Papua Nugini]]</text>
      <sha1>mr0zevi8jlns1t4qhkwfguivvuj1gto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portal:Daftar portal/KategoriAgama&amp;Kepercayaan</title>
    <ns>100</ns>
    <id>50698</id>
    <revision>
      <id>730521</id>
      <parentid>712757</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55965-25</username>
        <id>37588</id>
      </contributor>
      <origin>730521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="827" sha1="ssrwpg7oxpgaymysdnxy0i4d1xlnv55" xml:space="preserve">'''''[[Portal:Agama|Agama]]'''''&amp;nbsp;• [[Portal:Spiritual|Spiritual]] 

:[[Agama Samawi]]/[[Agama|Agama Langit]]
:: [[Portal:Katolik|Katolik]]&amp;nbsp;• [[Portal:Kristen|Kristen]]&amp;nbsp;• [https://www.neonics.co.th/thermometers/type-of-thermometers.html Type of thermometers]&amp;nbsp;•  [[Portal:Yahudi|Yahudi]]&amp;nbsp;• 

:'''Kapercayaan [[Dharma]]'''
:: [[Portal:Bahá'í|Bahá'í]]&amp;nbsp;• [[Portal:Buddha|Buddha]]&amp;nbsp;• '''''[[Portal:Hindu|Hindu]]'''''&amp;nbsp;• [[Portal:Jainismeu|Jainismeu]]&amp;nbsp;• [[Portal:Sikhismeu|Sikhismeu]]

:'''Kapercayaan [[Taoismeu]]'''
:: [[Portal:Confucianismeu|Confucianisme]]&amp;nbsp;• [[Portal:Shinto|Shinto]]&amp;nbsp;• [[Portal:Taoismeu|Taoismeu]] )

:'''Lianna'''
:: [[Portal:Atéis|Atéis]]&amp;nbsp;• [[Portal:Mitologi|Mitologi]]&amp;nbsp;• [[Portal:Zoroastrianismeu|Zoroastrianismeu]]</text>
      <sha1>ssrwpg7oxpgaymysdnxy0i4d1xlnv55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sindangsari, Pabuaran, Sérang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62292</id>
    <revision>
      <id>730524</id>
      <parentid>528902</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VidiDhemas21</username>
        <id>28605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>730524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="965" sha1="l97bkgq0mclrbmrgfy31yegh8rfingo" xml:space="preserve">{{kotakinfo Kalurahan
| nami = Sindangsari
| peta = 
| propinsi = Banten
| dati2 = Kabupatén
| nami dati2 = Sérang
| nami kacamatan = Pabuaran
| kalurahan = désa
| nami lurah = 
| lega = 
| pangeusi = 
| kapadetan = 
}}

'''Sindangsari''' nyaéta salasahiji kalurahan di [[Kacamatan]] [[Pabuaran, Sérang|Pabuaran]], [[Kabupatén]] [[Kabupatén Sérang|Sérang]], [[Propinsi]] [[Banten]], [[Indonésia]].&lt;ref&gt;BPS Provinsi Banten. Master File Desa Provinsi Banten Tahun 2016. ISSN: 2356-3745&lt;/ref&gt;

&lt;!--
==Sajarah==

==Profil Pamaréntahan==

==Profil Daérah==
===Wates Wilayah===

===Géografis===

===Démografi===

==Atikan==

==Poténsi==
===Pertanian===

===Pakebonan===

==Tumbu Luar==
--&gt;
{{Pabuaran, Sérang}}

{{Kalurahan-pondok}}
&lt;!--[[Kategori:{{PAGENAME}}| {{PAGENAME}}]]--&gt;

[[Kategori:Kalurahan/désa di Kabupatén Pandéglang|{{PAGENAME}}]]
[[Kategori:Kalurahan/désa di Pabuaran, Sérang|{{PAGENAME}}]]
[[Kategori:Pabuaran, Sérang|{{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>l97bkgq0mclrbmrgfy31yegh8rfingo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Urang Malayu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99348</id>
    <revision>
      <id>730522</id>
      <parentid>730425</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55037-88</username>
        <id>37566</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>730522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34852" sha1="q5t7q2f7895ym3gqk9vs1xp8om0byrz" xml:space="preserve">{{Artikel petingan}}
[[File:Malay couple.jpg|250px|thumbnail|Salaki pamajikan saatos ngalaksanakeun upacara akad nikah (prosesi kawinan). Panganten lalaki nganggo baju Malayu anu dipasangkan sareng songkok sareng songket, sedengkeun panganten awéwé nganggo baju kurung sareng jilbab.]]

'''Urang Malayu''' ({{langx|ms|'''Orang Melayu'''}}; [[Jawi]]: أورڠ ملايو) wirua grup étnis [[Austronesia]] utami nu nyicingan Semenanjung Melayu, kidul [[Thailand]], pantai kidul [[Burma]], pulo [[Singapura]], [[Bornéo]] gisik basisir kaasup [[Brunéi]], [[Kalimantan Kulon]], [[Kalimantan Wétan]], Sarawak jeung basisir [[Sabah]], [[Filipina]] kulon teur kidul, jeung palulo alit nu aya di antara lokasi-tempat ieu — sacara pas dikenal salaku &quot;Dunia Melayu&quot;. Lokasi ieu ayeuna wirua bagian naragara modern [[Malaysia]], [[Indonésia]], [[Singapura]], [[Brunéi]], [[Burma]], [[Thailand]], jeung [[Filipina]].

[[File:Malay tricolour.svg|250px|thumbnail|Bandéra Triwarna Melayu anu némbongkeun idéntitas urang Malayu]]

Aya karagaman basa, budaya, artistik, sareng sosial anu lumayan ageung di antara seueur subgrup Melayu, utamina kusabab ratusan taun imigrasi sareng asimilasi rupa-rupa étnis sareng suku régional di Asia Tenggara Maritim. Sacara historis, populasi Melayu utamina turunan ti suku Austronesia sareng Austroasia anu nganggo basa Melayu sateuacanna anu ngadegkeun sababaraha nagara sareng karajaan dagang maritim kuno, khususna [[Brunéi]], [[Kedah]], Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, [[Karajaan Malayu|Melayu]], sareng [[Karajaan Sriwijaya|Sriwijaya]].{{sfn|Milner|2010|pp=24, 33}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7 &amp; 60}}

Kamekaran sareng ngadegna Kasultanan Malaka dina abad ka-15 nyababkeun révolusi ageung dina sajarah urang Melayu. Ieu kajadian kusabab kasultanan mawa parobahan anu signifikan pisan kana sistem budaya sareng kasultanan ngahontal kamulyaan dina periode éta.

Numutkeun catetan sajarah, urang Malayu geus dipikawanoh salaku komunitas dagang lintas cai anu mibanda ciri budaya anu dinamis.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 &amp; 43}} Aranjeunna tiasa nyerep, ngabagi, sareng nyebarkeun seueur budaya unik ti kelompok étnis sanés, sapertos budaya Minang sareng Acéh.

Kadatangan Kasultanan Malaka dina abad ka-15 micu révolusi utama dina sajarah Melayu, anu pentingna aya dina warisan pulitik sareng budayana anu lega. Tanda-tanda umum anu pasti ngeunaan ka-Melayuan — agama Islam, basa sareng tradisi Malayu — dianggap parantos diproklamasikeun dina jaman ieu, anu ngarah kana étnogenesis urang Malayu salaku kelompok étnoreligius utama di daérah éta. Dina sastra, arsitéktur, tradisi kuliner, pakean tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri sareng tradisi karaton, Malaka netepkeun standar anu ditiru ku kasultanan Melayu salajengna. Mangsa kajayaan kasultanan Melayu di Semenanjung Malaya, Sumatra Wétan, sareng basisir Kalimantan ningali seueur pendudukna, khususna ti sababaraha komunitas suku sapertos [[Batak]], Dayak, Urang Asli, sareng Urang Laut, tunduk kana Islamisasi sareng Invasi Melayu. Sapanjang sajarah, istilah &quot;Melayu&quot; parantos diperpanjang ka kelompok étnis sanés dina &quot;[[Dunya Malayu]]&quot;; panggunaan ieu ayeuna seuseueurna diwatesan di Malaysia sareng Singapura, dimana turunan sanés tina kelompok étnis ieu disebut Anak Dagang (&quot;padagang&quot;) sareng seuseueurna asalna ti Indonésia sapertos urang Acéh, Banjar, Bugis, Mandailing, [[urang Minang|Minangkabau]] sareng [[urang Jawa|Jawa]].

== Étimologi ==
[[Gambar:Candi Muaro Jambi dengan langit biru.jpg|thumb|Kompleks Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], sajarahna dihubungkeun sareng [[Karajaan Malayu]] pra-Islam. Urang Melayu-Sriwijaya katelah ngawangun sistem wangunan anu rumit di ibukotana, kota-kota utama, sareng pusat-pusat kota anu penting.]]
[[Gambar:Bukit Seguntang Tombs.jpg|thumb|Bukit Seguntang di [[Kota Palémbang|Palémbang]]. Numutkeun ''Sejarah Melayu'', éta pasir nyatet datangna Sang Sapurba, karuhun legendaris pikeun rupa-rupa kulawarga karajaan Malayu di Sumatra, Semenanjung Malaya, sareng Kalimantan.]]

Literatur epik ''Malay Annals'' ngahubungkeun asal usul étimologis &quot;Melayu&quot; ka walungan leutik anu dingaranan ''Sungai Melayu'' ('walungan Melayu') di [[Sumatra]], [[Indonésia]]. Epik éta salah nyebutkeun yén walungan éta ngalir ka Walungan Musi di Palembang, padahal kanyataanna ngalir ka Walungan Batang Hari di [[Jambi]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reid |first=Anthony |date=Oktober 2001 |title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=3 |pages=295–313|doi=10.1017/S0022463401000157 |pmid=19192500 }}&lt;/ref&gt;{{rp|298}} Istilah ieu dipercaya asalna tina kecap Melayu ''melaju'', kombinasi tina awalan verbal 'me' sareng akar kecap 'laju', anu hartosna &quot;ngagancangkeun&quot;, dianggo pikeun ngagambarkeun arus walungan anu gancang.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}

=== Salaku ngaran tempat (toponim) ===
Sateuacan abad ka-15, istilah &quot;Melayu&quot; sareng varian anu sami sigana dianggo salaku [[toponimi]] lami pikeun daérah Selat Malaka sacara umum.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
* '''''Malaya Dwipa''''', &quot;Malaya Dvipa&quot;, digambarkeun dina bab 48, Vayu Purana salaku salah sahiji propinsi di laut wétan anu pinuh ku emas sareng pérak. Sababaraha sarjana nyaruakeun istilah ieu sareng [[Sumatra]],{{sfn|Deka|2007|p=57}} tapi sababaraha sarjana India yakin istilah ieu kedah nujul ka Semenanjung Malaya anu pagunungan, sedengkeun Sumatra langkung pas dihubungkeun sareng Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – hiji lokasi di Golden Chersonese, tina karya Ptolemy, Geographia.{{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – disebutkeun ku Yijing, saurang biarawan Buddha Cina ti Dinasti Tang anu nganjang ka Asia Tenggara dina taun 688–695. Nurutkeun Yijing, karajaan ''Mo-Lo-Yu'' ayana dina jarak 15 poé balayar ti Bogha (Palembang), ibukota Sribhoga ([[karajaan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Butuh waktu 15 poé balayar pikeun nepi ka Ka-Cha ([[Kedah]]) ti Mo-lo-yu; ku kituna, bisa disebutkeun yén Mo-Lo-Yu bakal aya di tengah-tengah antara dua tempat éta.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Hiji téori populér ngahubungkeun ''Mo-Lo-Yu'' sareng Jambi di Sumatra,{{sfn|Melayu Online|2005}} nanging lokasi geografis Jambi bertentangan sareng katerangan Yi Jing ngeunaan &quot;satengah jalan pelayaran antara ''Ka-Cha'' (Kedah) sareng ''Bogha'' (Palembang)&quot;. Dina jaman Dinasti Yuan (1271–1368) sareng [[Dinasti Ming]] (1368–1644), kecap ''Ma-La-Yu'' sering disebutkeun dina téks sajarah Cina – kalayan parobahan éjahan kusabab rentang waktu antara dinasti-dinasti éta – pikeun nujul ka hiji bangsa di deukeut laut kidul. Diantara istilah anu digunakeun nyaéta &quot;Bôk-lá-yù&quot;, &quot;Mók-là-yū&quot; (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — disusud tina sumber tinulis biarawan Xuanzang) sareng Wú-laī-yû (無来由).
* '''''Malaiyur''''' – disebutkeun dina prasasti Tanjore. Karajaan ieu digambarkeun salaku karajaan anu gaduh &quot;gunung anu kuat pikeun bentengna&quot; anu murag ka penjajah Chola nalika kampanye Rajendra Chola I dina abad ka-11. Bisa jadi ayana di Sumatra, antara Pannai jeung Sriwijaya ([[Kota Palémbang|Palémbang]]),&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |editor-last1=Kulke |editor-first1=Hermann |location=Singapore |editor-last2=Kesavapany |editor-first2=K. |editor-last3=Sakhuja |editor-first3=Vijay}}&lt;/ref&gt;{{rp|77–78, 170}} meureun di situs arkéologis Muaro Jambi.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-558-3|author1-link=John N. Miksic}}&lt;/ref&gt;{{rp|405}}
* '''''Malai''''' – disebutkeun ku ahli géografi Arab abad ka-12 [[Muhammad al-Idrisi]] dina Tabula Rogeriana, éta ngagambarkeun semenanjung Malaya salaku pulo anu panjang sareng nyebatna Malai, wawatesan sareng Qmer (Khmer) sareng 12 dinten balayar ti Sanf (Champa).&lt;ref&gt;[https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508045322/https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ |date=2025-05-08 }}. Singapore Bicentennial Office. November 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gerini, G. E., &amp; Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). [https://books.google.com.my/books?id=FKYcAAAAMAAJ&amp;vq=malai&amp;pg=PA535#v=onepage&amp;q=malai&amp;f=false Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs)]. Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.&lt;/ref&gt;
* '''''Bhūmi Mālayu''''' – (sacara harfiah &quot;Tanah Malayu&quot;), transkripsi tina Prasasti Padang Roco tanggal 1286 CE ku Slamet Muljana.{{sfn|Muljana|1981|p=223}} Istilah ieu aya patalina jeung karajaan [[Dharmasraya]].
* '''''Ma-li-yu-er''''' – disebutkeun dina babad Dinasti Yuan, nujul kana hiji bangsa di Semenanjung Malaya anu nyanghareupan ékspansi Karajaan Sukhothai ka kidul, nalika pamaréntahan Ram Khamhaeng.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chronicle of Mongol Yuan |website=guoxue.com |language=zh |url=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |access-date=24 Maret 2026 |archive-date=27 Agustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827214255/http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kronik éta nyatakeun: &quot;''..Permusuhan lumangsung antara Siam sareng Ma-li-yu-er sareng duanana silih paéhan ...''&quot;. Pikeun ngaréspon tindakan Sukhothai, saurang utusan Cina angkat ka karaton Ram Khamhaeng dina taun 1295 mawa paréntah kaisar: &quot;Tepati jangji anjeun sareng ulah ngalakukeun kajahatan ka Ma-li-yu-er&quot;.{{sfn|Hall|1981|p=190}}
* '''''Malauir''''' – disebutkeun dina catetan [[Marco Polo]] salaku karajaan anu aya di Semenanjung Malaya,{{sfn|Cordier|2009|p=105}}{{sfn|Wright|2004|pp=364–365}} kamungkinan sami sareng anu disebutkeun dina babad Yuan.
* '''''Malayapura''''' – (sacara harfiah &quot;kota Malaya&quot; atanapi &quot;bénténg Malaya&quot;), anu diukir dina prasasti Amoghapasa anu tanggalna taun 1347 Masehi. Istilah éta dianggo ku Adityawarman pikeun nyebut [[Dharmasraya]].

Saran séjénna kaasup kecap [[basa Jawa|Jawa]] ''mlayu'' (salaku kecap pagawéan: lumpat, partisip: buronan), atawa istilah Melayu ''melaju'' (ngagancangkeun sacara ajeg), nuduhkeun mobilitas anu luhur jeung sipat migrasi masarakatna. De Barros (1552) nyebutkeun yén Iskandar Shah méré ngaran ''Malaios'' (urang Malayu) kitu lantaran bapana diusir ti nagarana. Albuquerque nerangkeun yén Parameswara ngungsi (''malayo'') ti karajaan Palembang ka Malaka.{{sfn|Crawfurd|1856|p=[https://archive.org/details/adescriptivedic00crawgoog/page/n254/mode/2up 244]}}

=== Salaku ngaran étnis (etnonim) ===
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Cat cai Portugis urang Malaya di Malaka, kira-kira taun 1540, dipidangkeun dina Códice Casanatense.
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Pasangan Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, ti ''Reise nach Batavia'', antara taun 1669 jeung 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari Joget
| caption3 = Tari Joget ti Kasultanan Malaka; seueur aspék budaya Malayu anu asalna ti karaton Malaka
}}

Kecap &quot;Melayu&quot; salaku étnonim, pikeun nuduhkeun gugusan étnologis anu béda pisan, dianggap geus jadi populer sapanjang integrasi Kasultanan Malaka salaku kakuatan régional dina abad ka-15. Ieu diterapkeun pikeun ngalaporkeun keberpihakan sosial urang Malaka dibandingkeun sareng urang asing di daérah anu sami, khususna [[urang Jawa]] sareng Thai.{{sfn|Barnard|2004|p=4}} Ieu dibuktikeun tina daptar kecap Malayu awal abad ka-16 ku Antonio Pigafetta (anu milu dina pelayaran Magellan), anu ngarujuk kana panggunaan frasa ''chiara Malaiu'' ('cara Malayu') di maritim Asia Tenggara pikeun nuduhkeun ''al parlare de Malaea'' ([[basa Italia]] pikeun &quot;nyarioskeun Malaka&quot;).{{sfn|Milner|2010|pp=22}}

Numutkeun sejarawan Anthony Milner, sastra Malayu klasik sering ngagambarkeun urang Malayu dina harti anu langkung heureut tibatan interpretasi modéren; ngarujuk kana téks-téks ieu salaku bukti pandangan ieu:&lt;ref name=&quot;Milner2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Milner |first=Anthony  |title=The Malays |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2008 |isbn=9781444305098  |doi=10.1002/9781444305098}}&lt;/ref&gt;{{rp|91–92}}

* ''Hikayat Hang Tuah'', anu utamina ditulis dina abad ka-17, ngan ukur ngaidéntifikasi urang Malayu salaku subjék Kasultanan Malaka.&lt;ref&gt;See also {{Cite journal |last=Hooker |first=Virginia Matheson |date=2016 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |title=Hang Tuah, Hikayat |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_30299 |journal=Encyclopaedia of Islam |language=en |edition=3 |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_30299 |access-date=11 Agustus 2026 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;
* ''Hikayat Patani'', anu dikarang ti taun 1690–1730, ngagunakeun istilah ieu sacara éksklusif pikeun Johor.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Bradley |first=Francis R. |date=Juni 2009 |title=Moral order in a time of damnation: The ''Hikayat Patani'' in historical context |doi=10.1017/S0022463409000150 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=40 |issue=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Porath |first=Nathan |date= |title=The ''Hikayat Patani'': The Kingdom of Patani in the Malay and Thai Political World |journal=Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society |volume=84 |issue=2 (301) |page=54 |doi=10.1353/ras.2011.0016}}&lt;/ref&gt; 
* Hikayat Merong Mahawangsa (katelah ogé Sejarah Kedah), anu ditulis dina ahir abad ka-18 atanapi awal abad ka-19, henteu nganggo kecap &quot;Malayu&quot; pikeun ngaranan urang [[Kedah]].
* ''Hikayat Aceh'', anu diperkirakeun ditulis antara taun 1636 sareng 1700, sacara éksplisit ngaitkeun étnis Malayu sareng Johor, tapi henteu ngalakukeun hal anu sami nalika nujul ka [[Acéh]] atanapi Deli.&lt;ref name=&quot;Iskandar1958&quot;&gt;{{cite book |last=Iskandar |first=Teuku |title=De Hikajat Atjeh |publisher=Martinus Nijhoff |location='s-Gravenhage |date=1958 |url=http://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32197 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803204800/https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32197 |archive-date=2026-08-03 |doi=10.26530/OAPEN_613413 |accessdate=2026-08-11}}&lt;/ref&gt;{{rp|2–4}}&lt;ref&gt;See also {{cite journal |last=Braginsky |first=Vladimir |date=2008 |title=Structure, date and sources of Hikayat Aceh revisited: The problem of Mughal-Malay literary ties |journal=Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia |volume=162 |issue=4 |pages=441–467 |doi=10.1163/22134379-90003662}}&lt;/ref&gt;

Nanging, Milner nyatet, karya-karya ieu parantos ngalaman seueur éditan salami waktos ku rupa-rupa penyalin, anu panginten kalebet bubuka atanapi paningkatan konsép idéntitas &quot;Malayu&quot;; hiji salinan Sejarah Malayu, contona, nampilkeun pupuhu di [[Kota Palémbang|Palémbang]] anu nujul kana &quot;turunan kuring&quot;, sedengkeun salinan anu langkung énggal maca &quot;rakyat Malayu&quot;.{{sfn|Milner2008|p=90–91}}

== Budaya ==
=== Basa ===
[[Gambar:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|[[Prasasti Kedukan Bukit]] ditulis dalam [[aksara Pallawa]]. Ti saprak taun 683, ieu mangrupikeun salah sahiji artefak tulisan Malayu pangkolotna anu masih aya.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Abjad Jawi}}

[[Basa Malayu]] mangrupa salah sahiji basa anu pangpunjulna di dunya, utamana ti kulawarga basa Austronesia. Varian sareng dialek basa Melayu dianggo salaku basa resmi di [[Brunéi]], [[Malaysia]], [[Indonésia]] sareng [[Singapura]]. Basa ieu ogé dianggo di [[Thailand]] kidul, [[Kapuloan Cocos (Keeling)|Kapuloan Cocos]], [[Pulo Natal]], [[Sri Langka]]. Basa ieu diucapkeun sacara asli ku sakitar 33 juta jalma di sakuliah Kapuloan Malayu sareng dianggo salaku basa kadua ku sakitar 220 juta.{{sfn|Wright|2007|p=492}}

Wangun basa Malayu pangkolotna asalna tina basa Proto-Malayu-Polinésia anu diucapkeun ku padumuk Austronésia pangkolotna di [[Asia Kidul Wétan]]. Wangun ieu engkéna mekar jadi basa Melayu Kuna nalika budaya jeung agama India mimiti nembus wewengkon éta. Basa Malayu Kuna ngandung sababaraha istilah anu masih aya nepi ka ayeuna, tapi tetep teu kaharti ku panyatur modéren, sedengkeun basa modéren ieu geus loba dipikawanoh dina basa Malayu Klasik tinulis, anu wangun pangkolotna asalna ti taun 1303 Masehi.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu mekar jadi basa Malayu Klasik ngaliwatan asupna rupa-rupa kosakecap [[basa Arab|Arab]] jeung [[basa Pérsi|Pérsi]] sacara laun-laun nalika Islam asup ka wilayah éta, sarta dina prosésna robah sacara signifikan. Mimitina, basa Malayu Klasik mangrupa sakumpulan dialek anu rupa-rupa, anu ngagambarkeun asal-usul karajaan Malayu di Asia Tenggara anu rupa-rupa. Salah sahiji dialek ieu, anu dimekarkeun dina tradisi sastra Kasultanan Malaka dina abad ka-15, antukna janten dominan.

Jaman Malaka ditandaan ku robahna basa Melayu jadi basa Islam, sarupa jeung basa Arab, Persia, Urdu, jeung [[basa Swahili|Swahili]]. [[Aksara Arab]] anu diadaptasi anu disebut [[abjad Jawi|Jawi]] dianggo pikeun ngagantikeun aksara Kawi, terminologi agama sareng budaya Islam diasimilasi sacara lega, miceun seueur kecap Hindu-Buda, sareng basa Malayu janten basa pangajaran sareng panyebaran Islam di sakumna wilayah Asia Tenggara. Dina puncak kakawasaan Malaka dina abad ka-15, basa Melayu Klasik nyebar ka saluareun dunya&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;&gt;{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}&lt;/ref&gt; panyatur basa Malayu tradisional sareng ngahasilkeun ''lingua franca'' anu disebut ''Bahasa Melayu pasar'' (&quot;Bazaar Malayu&quot;) atanapi ''Bahasa Melayu rendah'' (&quot;Malayu Handap&quot;), sabalikna tina ''Bahasa Melayu tinggi'' (&quot;Malayu Luhur&quot;) Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Sacara umum dipercaya yén basa Malayu Bazaar mangrupikeun basa pidgin sareng kamekaran anu paling penting nyaéta basa pidgin dikréolisasi, nyiptakeun sababaraha basa énggal sapertos basa Malayu Ambon, Malayu Manado sareng [[basa Batawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}

Pangarang [[Éropa]] dina abad ka-17 sareng ka-18, sapertos Tavernier, Thomassin sareng Werndly ngagambarkeun basa Melayu salaku &quot;''basa anu dipimilik ku jalma-jalma terpelajar di sakumna Hindia, sapertos [[basa Latén]] di Éropa''&quot;.{{sfn|Sweeney|1987}} Ieu ogé anu paling seueur dianggo nalika jaman kolonial Inggris sareng Walanda di Kapuloan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Anu sabalikna katingali di Hindia Wétan Spanyol, dimana latinisasi massal di kapuloan ieu salami mangsa kolonial nyababkeun kudeta sajarah basa Malayu di Filipina.

Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung Malaka, janten basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] sareng [[Malaysia]], sareng éta ngawangun dasar asli pikeun [[basa Indonésia]] anu distandardisasi.&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;/&gt;{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}

Salian ti basa Malayu standar, anu dimekarkeun di lingkungan Malaka-Johor, aya ogé rupa-rupa dialek Malayu lokal. Contona, urang Bangka, urang Brunéi, urang Jambi, urang Kelantan, urang Kedah, urang Negeri Sembilan, urang Palémbang, urang Pattani, urang Sarawak, urang Terengganu, jeung réa-réa deui.

Basa Malayu sacara historis ditulis nganggo [[aksara Pallawa]], [[aksara Kawi|Kawi]] sareng Rencong. Saatos datangna Islam, [[abjad Jawi|aksara Jawi]] anu dumasar kana [[basa Arab]] diadopsi sareng masih dianggo dugi ka ayeuna salaku salah sahiji tina dua aksara resmi di Brunéi sareng salaku aksara alternatif di Malaysia.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&amp;sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&amp;sec=nation |archive-date=29 Oktober 2012 }}&lt;/ref&gt; Dimimitian ti abad ka-17, salaku hasil tina penjajahan Inggris sareng Walanda, Jawi laun-laun diganti ku aksara Rumi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=11 Agustus 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; anu dumasar kana Latin anu antukna janten aksara resmi modéren pikeun basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], sareng [[Indonésia]], sareng aksara resmi di [[Brunéi]].

=== Arsitéktur ===
{{See also|Imah Malayu}}
[[Gambar:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Imah tradisional Malayu di [[Kedah]], dihias ku panel ukiran khas Semenanjung Malaya kalér.]]

[[Imah Malayu]] nujul kana tempat tinggal vernakular urang Malayu, hiji kelompok étno-linguistik anu cicing di [[Sumatra]], basisir [[Kalimantan]], sareng Semenanjung Malaya.

Wangun arsitéktur tradisional, sapertos hateup anu cocog sareng tropis sareng proporsi anu harmonis kalayan unsur hiasan dianggap masih gaduh nilai budaya anu ageung ku seueur jalmi di daérah éta. Nanging, wangunan-wangunan ieu meryogikeun pangropéa anu signifikan dibandingkeun sareng konstruksi modéren; sapertos tantangan dina ngalestarikeun bahan utama na, kai, tina pangaruh buruk cuaca tropis ogé serangan rayap. Kamampuh ngawangun vernakular ieu laun-laun leungit di [[Malaysia]] sabab kai alami beuki langka alatan deforestasi sajaba ti industrialisasi,&lt;ref name=H&gt;{{cite news |date=16 Méi 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}&lt;/ref&gt; sedengkeun di [[Indonésia]] tempat tinggal tradisional sapertos kitu masih kénéh aya di daérah padésaan. Sanaos transformasi urban di [[Singapura]] parantos ngaleungitkeun ampir sadaya lingkungan urban Malayu, sababaraha bumi anu nampilkeun arsitéktur vernakular ieu masih salamet, utamina dipusatkeun di pulo lepas pantai Pulau Ubin.{{Citation needed|date=Désémber 2022}}

Usaha pikeun ngalestarikeun gaya arsitéktur asli kapuloan Indonésia parantos dilaksanakeun ngalangkungan dokumentasi sareng réplika kreasi di paviliun [[daptar propinsi di Indonésia|propinsi]] di [[Taman Mini Indonesia Indah]], [[Jakarta]]. Nu boga imah tradisional Malaysia anu masih kénéh aya ogé nyéwakeun imah-imah éta ka studio produksi salaku lokasi syuting pilem sareng iklan, sareng homestay, salaku sumber panghasilan tambahan.&lt;ref name=H/&gt;

=== Agama ===
[[Gambar:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien di [[Brunéi]] dina wengi Ramadhan. Karajaan anu beunghar ieu nganut Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') salaku filsafat nasional saprak kamerdékaanana dina taun 1984.]]

Masarakat Malayu mimiti seuseueurna [[animisme|animis]], percaya kana ayana ''semangat'' (roh) dina sagala hal.&lt;ref name=&quot;zaki1&quot;&gt;{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}&lt;/ref&gt; Kira-kira dina awal jaman umum, agama [[Hindu]] sareng [[agama Buddha|Budha]] diwanohkeun ku para padagang Asia Kidul ka Kapuloan Melayu, dimana aranjeunna mekar dugi ka abad ka-13, sateuacan datangna Islam anu dibawa ku para padagang Muslim [[urang Arab|Arab]], Asia Kidul, sareng Cina.

Dina abad ka-15, Islam ti aliran [[Sunni]] ortodoks mekar di [[dunya Malayu]] dina kakawasaan Kasultanan Malaka. Beda sareng agama Hindu, anu sacara dangkal ngarobih masarakat Malayu awal, Islam tiasa disebatkeun parantos terintegrasi sapinuhna kana kahirupan sapopoe pendudukna.&lt;ref name=&quot;Syed&quot;&gt;{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}&lt;/ref&gt; Ti saprak jaman ieu, urang Malayu dianggap salaku kelompok étnoreligius sareng sacara tradisional ngagaduhan idéntifikasi anu caket sareng [[Islam]]{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} sareng aranjeunna henteu ngarobih agama ti saprak harita.&lt;ref name=&quot;Syed&quot; /&gt; Identitas ieu kacida kuatna nepi ka disebut-sebut yén pikeun jadi Muslim nyaéta pikeun ''masuk Melayu'' (asup ka Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}

Sanajan kitu, kapercayaan-kapercayaan samemehna anu miboga akar anu leuwih jero, aranjeunna tetep ngalawan kutukan Islam – sareng memang mistisisme [[tasawuf]] parantos ngahiji di antara urang Malayu, sareng roh-roh dunya animisme samemehna sareng sababaraha unsur Hindu.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Saatos taun 1970-an, kebangkitan Islam (disebut ogé re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di sakumna dunya Muslim, seueur tradisi anu dianggap bertentangan sareng ajaran Islam sareng ngandung unsur syirik ditinggalkeun ku [[urang Malayu Malaysia|urang Malayu di Malaysia]], sedengkeun di kalangan [[urang Malayu Indonésia|urang Malayu di Indonésia]], tradisi ieu henteu dianggap takhayul sareng ngandung unsur syirik. Di antara tradisi-tradisi ieu nyaéta festival ''mandi [[Safar]]'', festival mandi pikeun ngahontal kasucian spiritual, anu tiasa dititénan ciri-cirina anu sami sareng sababaraha tradisi dina Durga Puja di [[India]].{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}

Seuseueurna étnis Malayu modéren anu ngagem Islam [[Sunni]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=11 Agustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Oktober 2012}}&lt;/ref&gt; sareng festival Malayu anu paling penting nyaéta anu asalna Islam - ''[[Idulfitri|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Iduladha|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Muharom|Awal Muharram]]'', sareng ''[[Muludan|Maulidur Rasul]]''. Urang Malayu anu kaluar tina Islam di Malaysia sareng Brunéi dianggap murtad. Nanging, aya sajumlah étnis Malayu anu cicing di luar nagara-nagara ieu ogé parantos nganut agama sanés sacara sah dumasar kana hukum.

=== Musik ===
{{See also|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] nyaéta hiji genre musik tradisional anu asalna sarta dimekarkeun di basisir wétan [[Sumatra]], [[Kalimantan]], sarta Semenanjung Malaya.&lt;ref&gt;Sahputra, T. W. H., Martarosa, &amp; Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. &lt;/ref&gt; Musik ieu biasana dinyanyikeun ku jalma-jalma ti kelompok étnis Malayu sareng sering dipirig ku tarian has lokal Melayu, contona nawiskeun tarian dina acara atanapi pésta tradisional, ngabagéakeun tamu kahormatan, sareng dina kagiatan agama.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anu pikaresepeun tina genre musik ieu nyaéta dina komposisina anu diwangun ku lirik lagu anu ngandung puisi anu disaluyukeun sareng kahirupan sapopoe, cinta (sapertos Dondang Sayang) sareng pinuh ku ajaran (pesen moral), dieusi ku sora atanapi vokal cengkok has Malayu, sareng aransemen musik anu disusun rapih.

Bareng jeung kamekaran jaman, musik Malayu geus ngalaman parobahan dina gaya musikna, contona, geus ngalaman fusi jeung [[musik pop]], [[musik rock]], jeung [[dangdut]]. Aliran ieu tiasa dipendakan di nagara-nagara anu aya patalina sareng Malayu, sapertos [[Indonésia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], sareng [[Brunéi]].

Dina awal kamekaranana, alat musik anu dianggo didominasi ku aksi [[rebana]] anu disebut Kompang ti [[Kabupatén Ponorogo|Ponorogo]], petik gambus, gesek [[biola]], jepit akordeon, paripolah [[goong]], sareng niup sarunai. Ieu dipangaruhan ku budaya tanah [[urang Arab|Arab]] sareng [[Éropa]] tradisional. Bareng jeung kamekaran téknologi, kabéh ieu geus diganti ku alat musik éléktronik dina wangun kibor. Nanging, dina kagiatan-kagiatan tertentu alat musik tradisional masih dianggo pikeun ngalestarikeun warisan budaya.

Dina kamajuanana, gerakan ieu populér dina taun 80-an sareng bahkan lebet kana era &quot;puncak kajayaan&quot; dina taun 90-an. Ieu ditandaan ku ningkatna jumlah penyanyi sareng [[grup musik|band]] Malayu, sareng pendatang anyar anu muncul kalayan lagu-lagu khasna nyalira.

=== Seni pintonan ===
[[Gambar:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pagelaran Joget Gamelan, 1937]]

Urang Malayu miboga rupa-rupa musik jeung tari anu mangrupa gabungan tina rupa-rupa pangaruh budaya. Genre hasna mimitian ti tarian rahayat tradisional Malayu sapertos Mak Yong dugi ka tarian Zapin anu dipangaruhan ku [[urang Arab|Arab]]. Gerakan koreografi ogé rupa-rupa, ti léngkah sareng lagu anu saderhana dina Dikir barat dugi ka gerakan anu rumit dina Joget Gamelan.

Musik tradisional Malayu dasarna nyaéta musik perkusi. Rupa-rupa [[goong|gong]] nyadiakeun ketukan pikeun seueur tarian. Aya ogé kendang kalayan rupa-rupa ukuran, mimitian ti ''rebana ubi'' ageung anu dianggo pikeun nandakeun kajadian penting dugi ka ''rebana leutik anu digesek'' ([[drum|drum pigura]]) anu dianggo salaku iringan pikeun bacaan vokal dina upacara agama.{{sfn|Moore|1998|p=48}}

[[Gambar:KITLV - 3676 - Lambert &amp; Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sakelompok penari Malayu Siam anu mintonkeun Mak Yong (kira-kira abad ka-19). Dina taun 2005, éta nampi pangakuan salaku salah sahiji karya agung warisan lisan sareng teu kasat mata umat manusa ku UNESCO.]]

Musik nobat janten bagian tina Royal Regalia di karaton Malayu saprak datangna Islam dina abad ka-12 sareng ngan ukur dipintonkeun dina upacara-upacara penting karaton. Orkestrana ngawengku instrumen suci sareng dihormat pisan sapertos ''nehara'' ([[kendang]]), ''gendang'' (kendang dua sirah), ''nafiri'' (trompet), ''serunai'' (oboe), sareng sakapeung [[goong]] kenop sareng sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}

Pangaruh India kuat dina drama kalangkang tradisional anu katelah Wayang Kulit dimana carita-carita tina epik Hindu; [[Ramayana]] &amp; [[Mahabarata|Mahabharata]] ngawangun repertoar utama. Aya opat tipe has tina teater wayang kulit nu bisa kapanggih di Semenanjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' jeung ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Sanajan kitu, seni sareng carita ''Wayang Purwa'' sareng ''Wayang Siam'' nunjukkeun pangaruh régional anu ngahiji sareng [[urang Jawa]] sareng Siam, sedengkeun ''Wayang Melayu'' sareng ''Wayang Gedek'' nyaritakeun bentuk sareng busana Malayu anu langkung asli.

Seni pintonan Malayu anu kakoncara séjénna nyaéta; Teater ''Bangsawan'', ''Dondang Sayang'' balad jeung tarian ''Mak Inang'' ti Kasultanan Malaka, Teater ''Jikey'' jeung ''Mek Mulung'' ti [[Kedah]], Tari ''Asyik'' jeung Drama Tari ''Menora'' ti Patani jeung Kelantan, Tari ''Ulek mayang'' jeung ''Rodat'' ti Terengganu, Teater ''Boria'' ti Penang, Tari ''Canggung'' ti Perlis, Lagu naratif ''Mukun'' ti [[Brunéi]] jeung Sarawak,{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}&lt;ref name=&quot;Ahmad Salehuddin 2009&quot;&gt;{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}&lt;/ref&gt; [[Gending Sriwijaya]] ti [[Kota Palémbang|Palémbang]], ''Serampang Dua Belas'' ti Serdang,&lt;ref name=&quot;Ahmad Salehuddin 2009&quot;/&gt; Zapin Api tari seuneu ti [[Riau]] jeung Dikir barat Singapura ti [[Singapura]].

=== Seni visual ===
[[Gambar:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, manuk mitos raksasa anu dijieun pikeun parade sunat agung pangeran Kelantan.]]

Seni ukir kai mangrupa bagian tina [[seni rupa|seni visual]] Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional ngahias monumen, parahu, pakarang, makam, alat musik, sareng parabotna ku motif flora, kaligrafi, géométri sareng fitur kosmik. Seni ieu dilakukeun ku cara miceun sabagian kai nganggo alat seukeut sareng nuturkeun pola, komposisi, sareng urutan anu khusus. Bentuk seni ieu, katelah ''ukir'', dipuji salaku tindakan bakti para pengrajin ka nu nyiptakeun sareng hadiah ka sasama manusa.{{sfn|Said|2005}}

Bentuk seni ieu utamina disababkeun ku lobana kai di Kapuloan Malayu sareng ogé ku kaparigelan para tukang ukir kai anu ngamungkinkeun urang Malayu pikeun latihan ukir kai salaku karajinan. Latar tropis alami dimana flora sareng fauna seueur pisan parantos ngainspirasi motif pikeun digambarkeun dina bentuk abstrak atanapi bergaya kana papan kai. Kalayan datangna Islam, bentuk géométri sareng kaligrafi Islam diwanohkeun dina ukiran kai. Kai anu dianggo biasana tina spésiés kai keras tropis anu dipikanyaho awét sareng tiasa tahan serangan jamur, kumbang boot listrik, sareng rayap.{{sfn|Said|2002}}

Imah tradisional Malayu atanapi [[masjid]] biasana dihias ku langkung ti 20 komponén ukiran. Ukiran dina témbok sareng panel ngamungkinkeun angin ngahiliwir sacara efektif ka jero sareng ka luar gedong sareng tiasa ngantepkeun sinar panonpoé nyaangan bagian jero struktur. Dina waktos anu sami, kalangkang anu ditimbulkeun ku panel-panel éta ogé bakal nyiptakeun kalangkang dumasar kana motif-motif anu nambahan kaéndahan dina lanté. Ku kituna, komponén anu diukir ngalaksanakeun tujuan fungsional sareng estetika.

==Kelompok sub-étnis==
{{Tingali ogé|Urang Malayu Indonésia|Urang Malayu Malaysia}}

==Tingali ogé==
* [[Dunya Malayu]]
* [[Imah Malayu]]

==Rujukan==
{{Reflist}}

[[Kategori:Grup étnis di Indonésia|Melayu]]
[[Kategori:Grup étnis di Malaysia|Melayu]]
[[Kategori:Grup étnis di Singapura|Melayu]]
[[Kategori:Sélér bangsa di Indonésia|Melayu]]
[[Kategori:Sélér bangsa di Malaysia|Melayu]]

{{Authority control}}
{{pondok}}</text>
      <sha1>q5t7q2f7895ym3gqk9vs1xp8om0byrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>730523</id>
      <parentid>730522</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55037-88</username>
        <id>37566</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rujukan */</comment>
      <origin>730523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35853" sha1="6yb2e9js0jzphznjcbbff6mch851s1e" xml:space="preserve">{{Artikel petingan}}
[[File:Malay couple.jpg|250px|thumbnail|Salaki pamajikan saatos ngalaksanakeun upacara akad nikah (prosesi kawinan). Panganten lalaki nganggo baju Malayu anu dipasangkan sareng songkok sareng songket, sedengkeun panganten awéwé nganggo baju kurung sareng jilbab.]]

'''Urang Malayu''' ({{langx|ms|'''Orang Melayu'''}}; [[Jawi]]: أورڠ ملايو) wirua grup étnis [[Austronesia]] utami nu nyicingan Semenanjung Melayu, kidul [[Thailand]], pantai kidul [[Burma]], pulo [[Singapura]], [[Bornéo]] gisik basisir kaasup [[Brunéi]], [[Kalimantan Kulon]], [[Kalimantan Wétan]], Sarawak jeung basisir [[Sabah]], [[Filipina]] kulon teur kidul, jeung palulo alit nu aya di antara lokasi-tempat ieu — sacara pas dikenal salaku &quot;Dunia Melayu&quot;. Lokasi ieu ayeuna wirua bagian naragara modern [[Malaysia]], [[Indonésia]], [[Singapura]], [[Brunéi]], [[Burma]], [[Thailand]], jeung [[Filipina]].

[[File:Malay tricolour.svg|250px|thumbnail|Bandéra Triwarna Melayu anu némbongkeun idéntitas urang Malayu]]

Aya karagaman basa, budaya, artistik, sareng sosial anu lumayan ageung di antara seueur subgrup Melayu, utamina kusabab ratusan taun imigrasi sareng asimilasi rupa-rupa étnis sareng suku régional di Asia Tenggara Maritim. Sacara historis, populasi Melayu utamina turunan ti suku Austronesia sareng Austroasia anu nganggo basa Melayu sateuacanna anu ngadegkeun sababaraha nagara sareng karajaan dagang maritim kuno, khususna [[Brunéi]], [[Kedah]], Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Pahang, [[Karajaan Malayu|Melayu]], sareng [[Karajaan Sriwijaya|Sriwijaya]].{{sfn|Milner|2010|pp=24, 33}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7 &amp; 60}}

Kamekaran sareng ngadegna Kasultanan Malaka dina abad ka-15 nyababkeun révolusi ageung dina sajarah urang Melayu. Ieu kajadian kusabab kasultanan mawa parobahan anu signifikan pisan kana sistem budaya sareng kasultanan ngahontal kamulyaan dina periode éta.

Numutkeun catetan sajarah, urang Malayu geus dipikawanoh salaku komunitas dagang lintas cai anu mibanda ciri budaya anu dinamis.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 &amp; 43}} Aranjeunna tiasa nyerep, ngabagi, sareng nyebarkeun seueur budaya unik ti kelompok étnis sanés, sapertos budaya Minang sareng Acéh.

Kadatangan Kasultanan Malaka dina abad ka-15 micu révolusi utama dina sajarah Melayu, anu pentingna aya dina warisan pulitik sareng budayana anu lega. Tanda-tanda umum anu pasti ngeunaan ka-Melayuan — agama Islam, basa sareng tradisi Malayu — dianggap parantos diproklamasikeun dina jaman ieu, anu ngarah kana étnogenesis urang Malayu salaku kelompok étnoreligius utama di daérah éta. Dina sastra, arsitéktur, tradisi kuliner, pakean tradisional, seni pertunjukan, seni bela diri sareng tradisi karaton, Malaka netepkeun standar anu ditiru ku kasultanan Melayu salajengna. Mangsa kajayaan kasultanan Melayu di Semenanjung Malaya, Sumatra Wétan, sareng basisir Kalimantan ningali seueur pendudukna, khususna ti sababaraha komunitas suku sapertos [[Batak]], Dayak, Urang Asli, sareng Urang Laut, tunduk kana Islamisasi sareng Invasi Melayu. Sapanjang sajarah, istilah &quot;Melayu&quot; parantos diperpanjang ka kelompok étnis sanés dina &quot;[[Dunya Malayu]]&quot;; panggunaan ieu ayeuna seuseueurna diwatesan di Malaysia sareng Singapura, dimana turunan sanés tina kelompok étnis ieu disebut Anak Dagang (&quot;padagang&quot;) sareng seuseueurna asalna ti Indonésia sapertos urang Acéh, Banjar, Bugis, Mandailing, [[urang Minang|Minangkabau]] sareng [[urang Jawa|Jawa]].

== Étimologi ==
[[Gambar:Candi Muaro Jambi dengan langit biru.jpg|thumb|Kompleks Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], sajarahna dihubungkeun sareng [[Karajaan Malayu]] pra-Islam. Urang Melayu-Sriwijaya katelah ngawangun sistem wangunan anu rumit di ibukotana, kota-kota utama, sareng pusat-pusat kota anu penting.]]
[[Gambar:Bukit Seguntang Tombs.jpg|thumb|Bukit Seguntang di [[Kota Palémbang|Palémbang]]. Numutkeun ''Sejarah Melayu'', éta pasir nyatet datangna Sang Sapurba, karuhun legendaris pikeun rupa-rupa kulawarga karajaan Malayu di Sumatra, Semenanjung Malaya, sareng Kalimantan.]]

Literatur epik ''Malay Annals'' ngahubungkeun asal usul étimologis &quot;Melayu&quot; ka walungan leutik anu dingaranan ''Sungai Melayu'' ('walungan Melayu') di [[Sumatra]], [[Indonésia]]. Epik éta salah nyebutkeun yén walungan éta ngalir ka Walungan Musi di Palembang, padahal kanyataanna ngalir ka Walungan Batang Hari di [[Jambi]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Reid |first=Anthony |date=Oktober 2001 |title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=32 |issue=3 |pages=295–313|doi=10.1017/S0022463401000157 |pmid=19192500 }}&lt;/ref&gt;{{rp|298}} Istilah ieu dipercaya asalna tina kecap Melayu ''melaju'', kombinasi tina awalan verbal 'me' sareng akar kecap 'laju', anu hartosna &quot;ngagancangkeun&quot;, dianggo pikeun ngagambarkeun arus walungan anu gancang.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}

=== Salaku ngaran tempat (toponim) ===
Sateuacan abad ka-15, istilah &quot;Melayu&quot; sareng varian anu sami sigana dianggo salaku [[toponimi]] lami pikeun daérah Selat Malaka sacara umum.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
* '''''Malaya Dwipa''''', &quot;Malaya Dvipa&quot;, digambarkeun dina bab 48, Vayu Purana salaku salah sahiji propinsi di laut wétan anu pinuh ku emas sareng pérak. Sababaraha sarjana nyaruakeun istilah ieu sareng [[Sumatra]],{{sfn|Deka|2007|p=57}} tapi sababaraha sarjana India yakin istilah ieu kedah nujul ka Semenanjung Malaya anu pagunungan, sedengkeun Sumatra langkung pas dihubungkeun sareng Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – hiji lokasi di Golden Chersonese, tina karya Ptolemy, Geographia.{{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – disebutkeun ku Yijing, saurang biarawan Buddha Cina ti Dinasti Tang anu nganjang ka Asia Tenggara dina taun 688–695. Nurutkeun Yijing, karajaan ''Mo-Lo-Yu'' ayana dina jarak 15 poé balayar ti Bogha (Palembang), ibukota Sribhoga ([[karajaan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Butuh waktu 15 poé balayar pikeun nepi ka Ka-Cha ([[Kedah]]) ti Mo-lo-yu; ku kituna, bisa disebutkeun yén Mo-Lo-Yu bakal aya di tengah-tengah antara dua tempat éta.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Hiji téori populér ngahubungkeun ''Mo-Lo-Yu'' sareng Jambi di Sumatra,{{sfn|Melayu Online|2005}} nanging lokasi geografis Jambi bertentangan sareng katerangan Yi Jing ngeunaan &quot;satengah jalan pelayaran antara ''Ka-Cha'' (Kedah) sareng ''Bogha'' (Palembang)&quot;. Dina jaman Dinasti Yuan (1271–1368) sareng [[Dinasti Ming]] (1368–1644), kecap ''Ma-La-Yu'' sering disebutkeun dina téks sajarah Cina – kalayan parobahan éjahan kusabab rentang waktu antara dinasti-dinasti éta – pikeun nujul ka hiji bangsa di deukeut laut kidul. Diantara istilah anu digunakeun nyaéta &quot;Bôk-lá-yù&quot;, &quot;Mók-là-yū&quot; (木剌由), Má-lì-yù-er (麻里予兒), Oō-laì-yu (巫来由) — disusud tina sumber tinulis biarawan Xuanzang) sareng Wú-laī-yû (無来由).
* '''''Malaiyur''''' – disebutkeun dina prasasti Tanjore. Karajaan ieu digambarkeun salaku karajaan anu gaduh &quot;gunung anu kuat pikeun bentengna&quot; anu murag ka penjajah Chola nalika kampanye Rajendra Chola I dina abad ka-11. Bisa jadi ayana di Sumatra, antara Pannai jeung Sriwijaya ([[Kota Palémbang|Palémbang]]),&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Nagapattinam to suvarnadwipa: Reflections on the chola naval expeditions to Southeast Asia |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |year=2009 |editor-last1=Kulke |editor-first1=Hermann |location=Singapore |editor-last2=Kesavapany |editor-first2=K. |editor-last3=Sakhuja |editor-first3=Vijay}}&lt;/ref&gt;{{rp|77–78, 170}} meureun di situs arkéologis Muaro Jambi.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-558-3|author1-link=John N. Miksic}}&lt;/ref&gt;{{rp|405}}
* '''''Malai''''' – disebutkeun ku ahli géografi Arab abad ka-12 [[Muhammad al-Idrisi]] dina Tabula Rogeriana, éta ngagambarkeun semenanjung Malaya salaku pulo anu panjang sareng nyebatna Malai, wawatesan sareng Qmer (Khmer) sareng 12 dinten balayar ti Sanf (Champa).&lt;ref&gt;[https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ al-Idrisi's A guide to Pleasant Journeys into Faraway Lands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508045322/https://www.sg/sgbicentennial/the-bicentennial-experience/map/al-idrisis-a-guide-to-pleasant-journeys-into-faraway-lands/ |date=2025-05-08 }}. Singapore Bicentennial Office. November 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gerini, G. E., &amp; Royal Geographical Society (Great Britain). (1909). [https://books.google.com.my/books?id=FKYcAAAAMAAJ&amp;vq=malai&amp;pg=PA535#v=onepage&amp;q=malai&amp;f=false Researches on Ptolemy's Geography of Eastern Asia (further India and Indo-Malay Archipelago) (Asiatic Society monographs)]. Royal Asiatic society, Royal geographical society. p. 535.&lt;/ref&gt;
* '''''Bhūmi Mālayu''''' – (sacara harfiah &quot;Tanah Malayu&quot;), transkripsi tina Prasasti Padang Roco tanggal 1286 CE ku Slamet Muljana.{{sfn|Muljana|1981|p=223}} Istilah ieu aya patalina jeung karajaan [[Dharmasraya]].
* '''''Ma-li-yu-er''''' – disebutkeun dina babad Dinasti Yuan, nujul kana hiji bangsa di Semenanjung Malaya anu nyanghareupan ékspansi Karajaan Sukhothai ka kidul, nalika pamaréntahan Ram Khamhaeng.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chronicle of Mongol Yuan |website=guoxue.com |language=zh |url=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |access-date=24 Maret 2026 |archive-date=27 Agustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827214255/http://www.guoxue.com/shibu/24shi/yuanshi/yuas_210.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kronik éta nyatakeun: &quot;''..Permusuhan lumangsung antara Siam sareng Ma-li-yu-er sareng duanana silih paéhan ...''&quot;. Pikeun ngaréspon tindakan Sukhothai, saurang utusan Cina angkat ka karaton Ram Khamhaeng dina taun 1295 mawa paréntah kaisar: &quot;Tepati jangji anjeun sareng ulah ngalakukeun kajahatan ka Ma-li-yu-er&quot;.{{sfn|Hall|1981|p=190}}
* '''''Malauir''''' – disebutkeun dina catetan [[Marco Polo]] salaku karajaan anu aya di Semenanjung Malaya,{{sfn|Cordier|2009|p=105}}{{sfn|Wright|2004|pp=364–365}} kamungkinan sami sareng anu disebutkeun dina babad Yuan.
* '''''Malayapura''''' – (sacara harfiah &quot;kota Malaya&quot; atanapi &quot;bénténg Malaya&quot;), anu diukir dina prasasti Amoghapasa anu tanggalna taun 1347 Masehi. Istilah éta dianggo ku Adityawarman pikeun nyebut [[Dharmasraya]].

Saran séjénna kaasup kecap [[basa Jawa|Jawa]] ''mlayu'' (salaku kecap pagawéan: lumpat, partisip: buronan), atawa istilah Melayu ''melaju'' (ngagancangkeun sacara ajeg), nuduhkeun mobilitas anu luhur jeung sipat migrasi masarakatna. De Barros (1552) nyebutkeun yén Iskandar Shah méré ngaran ''Malaios'' (urang Malayu) kitu lantaran bapana diusir ti nagarana. Albuquerque nerangkeun yén Parameswara ngungsi (''malayo'') ti karajaan Palembang ka Malaka.{{sfn|Crawfurd|1856|p=[https://archive.org/details/adescriptivedic00crawgoog/page/n254/mode/2up 244]}}

=== Salaku ngaran étnis (etnonim) ===
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Cat cai Portugis urang Malaya di Malaka, kira-kira taun 1540, dipidangkeun dina Códice Casanatense.
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Pasangan Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, ti ''Reise nach Batavia'', antara taun 1669 jeung 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari Joget
| caption3 = Tari Joget ti Kasultanan Malaka; seueur aspék budaya Malayu anu asalna ti karaton Malaka
}}

Kecap &quot;Melayu&quot; salaku étnonim, pikeun nuduhkeun gugusan étnologis anu béda pisan, dianggap geus jadi populer sapanjang integrasi Kasultanan Malaka salaku kakuatan régional dina abad ka-15. Ieu diterapkeun pikeun ngalaporkeun keberpihakan sosial urang Malaka dibandingkeun sareng urang asing di daérah anu sami, khususna [[urang Jawa]] sareng Thai.{{sfn|Barnard|2004|p=4}} Ieu dibuktikeun tina daptar kecap Malayu awal abad ka-16 ku Antonio Pigafetta (anu milu dina pelayaran Magellan), anu ngarujuk kana panggunaan frasa ''chiara Malaiu'' ('cara Malayu') di maritim Asia Tenggara pikeun nuduhkeun ''al parlare de Malaea'' ([[basa Italia]] pikeun &quot;nyarioskeun Malaka&quot;).{{sfn|Milner|2010|pp=22}}

Numutkeun sejarawan Anthony Milner, sastra Malayu klasik sering ngagambarkeun urang Malayu dina harti anu langkung heureut tibatan interpretasi modéren; ngarujuk kana téks-téks ieu salaku bukti pandangan ieu:&lt;ref name=&quot;Milner2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Milner |first=Anthony  |title=The Malays |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2008 |isbn=9781444305098  |doi=10.1002/9781444305098}}&lt;/ref&gt;{{rp|91–92}}

* ''Hikayat Hang Tuah'', anu utamina ditulis dina abad ka-17, ngan ukur ngaidéntifikasi urang Malayu salaku subjék Kasultanan Malaka.&lt;ref&gt;See also {{Cite journal |last=Hooker |first=Virginia Matheson |date=2016 |editor-last=Fleet |editor-first=Kate |title=Hang Tuah, Hikayat |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_30299 |journal=Encyclopaedia of Islam |language=en |edition=3 |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_30299 |access-date=11 Agustus 2026 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;
* ''Hikayat Patani'', anu dikarang ti taun 1690–1730, ngagunakeun istilah ieu sacara éksklusif pikeun Johor.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Bradley |first=Francis R. |date=Juni 2009 |title=Moral order in a time of damnation: The ''Hikayat Patani'' in historical context |doi=10.1017/S0022463409000150 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=40 |issue=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Porath |first=Nathan |date= |title=The ''Hikayat Patani'': The Kingdom of Patani in the Malay and Thai Political World |journal=Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society |volume=84 |issue=2 (301) |page=54 |doi=10.1353/ras.2011.0016}}&lt;/ref&gt; 
* Hikayat Merong Mahawangsa (katelah ogé Sejarah Kedah), anu ditulis dina ahir abad ka-18 atanapi awal abad ka-19, henteu nganggo kecap &quot;Malayu&quot; pikeun ngaranan urang [[Kedah]].
* ''Hikayat Aceh'', anu diperkirakeun ditulis antara taun 1636 sareng 1700, sacara éksplisit ngaitkeun étnis Malayu sareng Johor, tapi henteu ngalakukeun hal anu sami nalika nujul ka [[Acéh]] atanapi Deli.&lt;ref name=&quot;Iskandar1958&quot;&gt;{{cite book |last=Iskandar |first=Teuku |title=De Hikajat Atjeh |publisher=Martinus Nijhoff |location='s-Gravenhage |date=1958 |url=http://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32197 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803204800/https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32197 |archive-date=2026-08-03 |doi=10.26530/OAPEN_613413 |accessdate=2026-08-11}}&lt;/ref&gt;{{rp|2–4}}&lt;ref&gt;See also {{cite journal |last=Braginsky |first=Vladimir |date=2008 |title=Structure, date and sources of Hikayat Aceh revisited: The problem of Mughal-Malay literary ties |journal=Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia |volume=162 |issue=4 |pages=441–467 |doi=10.1163/22134379-90003662}}&lt;/ref&gt;

Nanging, Milner nyatet, karya-karya ieu parantos ngalaman seueur éditan salami waktos ku rupa-rupa penyalin, anu panginten kalebet bubuka atanapi paningkatan konsép idéntitas &quot;Malayu&quot;; hiji salinan Sejarah Malayu, contona, nampilkeun pupuhu di [[Kota Palémbang|Palémbang]] anu nujul kana &quot;turunan kuring&quot;, sedengkeun salinan anu langkung énggal maca &quot;rakyat Malayu&quot;.{{sfn|Milner2008|p=90–91}}

== Budaya ==
=== Basa ===
[[Gambar:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|[[Prasasti Kedukan Bukit]] ditulis dalam [[aksara Pallawa]]. Ti saprak taun 683, ieu mangrupikeun salah sahiji artefak tulisan Malayu pangkolotna anu masih aya.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Abjad Jawi}}

[[Basa Malayu]] mangrupa salah sahiji basa anu pangpunjulna di dunya, utamana ti kulawarga basa Austronesia. Varian sareng dialek basa Melayu dianggo salaku basa resmi di [[Brunéi]], [[Malaysia]], [[Indonésia]] sareng [[Singapura]]. Basa ieu ogé dianggo di [[Thailand]] kidul, [[Kapuloan Cocos (Keeling)|Kapuloan Cocos]], [[Pulo Natal]], [[Sri Langka]]. Basa ieu diucapkeun sacara asli ku sakitar 33 juta jalma di sakuliah Kapuloan Malayu sareng dianggo salaku basa kadua ku sakitar 220 juta.{{sfn|Wright|2007|p=492}}

Wangun basa Malayu pangkolotna asalna tina basa Proto-Malayu-Polinésia anu diucapkeun ku padumuk Austronésia pangkolotna di [[Asia Kidul Wétan]]. Wangun ieu engkéna mekar jadi basa Melayu Kuna nalika budaya jeung agama India mimiti nembus wewengkon éta. Basa Malayu Kuna ngandung sababaraha istilah anu masih aya nepi ka ayeuna, tapi tetep teu kaharti ku panyatur modéren, sedengkeun basa modéren ieu geus loba dipikawanoh dina basa Malayu Klasik tinulis, anu wangun pangkolotna asalna ti taun 1303 Masehi.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu mekar jadi basa Malayu Klasik ngaliwatan asupna rupa-rupa kosakecap [[basa Arab|Arab]] jeung [[basa Pérsi|Pérsi]] sacara laun-laun nalika Islam asup ka wilayah éta, sarta dina prosésna robah sacara signifikan. Mimitina, basa Malayu Klasik mangrupa sakumpulan dialek anu rupa-rupa, anu ngagambarkeun asal-usul karajaan Malayu di Asia Tenggara anu rupa-rupa. Salah sahiji dialek ieu, anu dimekarkeun dina tradisi sastra Kasultanan Malaka dina abad ka-15, antukna janten dominan.

Jaman Malaka ditandaan ku robahna basa Melayu jadi basa Islam, sarupa jeung basa Arab, Persia, Urdu, jeung [[basa Swahili|Swahili]]. [[Aksara Arab]] anu diadaptasi anu disebut [[abjad Jawi|Jawi]] dianggo pikeun ngagantikeun aksara Kawi, terminologi agama sareng budaya Islam diasimilasi sacara lega, miceun seueur kecap Hindu-Buda, sareng basa Malayu janten basa pangajaran sareng panyebaran Islam di sakumna wilayah Asia Tenggara. Dina puncak kakawasaan Malaka dina abad ka-15, basa Melayu Klasik nyebar ka saluareun dunya&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;&gt;{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}&lt;/ref&gt; panyatur basa Malayu tradisional sareng ngahasilkeun ''lingua franca'' anu disebut ''Bahasa Melayu pasar'' (&quot;Bazaar Malayu&quot;) atanapi ''Bahasa Melayu rendah'' (&quot;Malayu Handap&quot;), sabalikna tina ''Bahasa Melayu tinggi'' (&quot;Malayu Luhur&quot;) Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Sacara umum dipercaya yén basa Malayu Bazaar mangrupikeun basa pidgin sareng kamekaran anu paling penting nyaéta basa pidgin dikréolisasi, nyiptakeun sababaraha basa énggal sapertos basa Malayu Ambon, Malayu Manado sareng [[basa Batawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}

Pangarang [[Éropa]] dina abad ka-17 sareng ka-18, sapertos Tavernier, Thomassin sareng Werndly ngagambarkeun basa Melayu salaku &quot;''basa anu dipimilik ku jalma-jalma terpelajar di sakumna Hindia, sapertos [[basa Latén]] di Éropa''&quot;.{{sfn|Sweeney|1987}} Ieu ogé anu paling seueur dianggo nalika jaman kolonial Inggris sareng Walanda di Kapuloan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Anu sabalikna katingali di Hindia Wétan Spanyol, dimana latinisasi massal di kapuloan ieu salami mangsa kolonial nyababkeun kudeta sajarah basa Malayu di Filipina.

Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung Malaka, janten basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] sareng [[Malaysia]], sareng éta ngawangun dasar asli pikeun [[basa Indonésia]] anu distandardisasi.&lt;ref name=&quot;Sneddon 2003 59&quot;/&gt;{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}

Salian ti basa Malayu standar, anu dimekarkeun di lingkungan Malaka-Johor, aya ogé rupa-rupa dialek Malayu lokal. Contona, urang Bangka, urang Brunéi, urang Jambi, urang Kelantan, urang Kedah, urang Negeri Sembilan, urang Palémbang, urang Pattani, urang Sarawak, urang Terengganu, jeung réa-réa deui.

Basa Malayu sacara historis ditulis nganggo [[aksara Pallawa]], [[aksara Kawi|Kawi]] sareng Rencong. Saatos datangna Islam, [[abjad Jawi|aksara Jawi]] anu dumasar kana [[basa Arab]] diadopsi sareng masih dianggo dugi ka ayeuna salaku salah sahiji tina dua aksara resmi di Brunéi sareng salaku aksara alternatif di Malaysia.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&amp;sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&amp;sec=nation |archive-date=29 Oktober 2012 }}&lt;/ref&gt; Dimimitian ti abad ka-17, salaku hasil tina penjajahan Inggris sareng Walanda, Jawi laun-laun diganti ku aksara Rumi&lt;ref&gt;{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=11 Agustus 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; anu dumasar kana Latin anu antukna janten aksara resmi modéren pikeun basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], sareng [[Indonésia]], sareng aksara resmi di [[Brunéi]].

=== Arsitéktur ===
{{See also|Imah Malayu}}
[[Gambar:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Imah tradisional Malayu di [[Kedah]], dihias ku panel ukiran khas Semenanjung Malaya kalér.]]

[[Imah Malayu]] nujul kana tempat tinggal vernakular urang Malayu, hiji kelompok étno-linguistik anu cicing di [[Sumatra]], basisir [[Kalimantan]], sareng Semenanjung Malaya.

Wangun arsitéktur tradisional, sapertos hateup anu cocog sareng tropis sareng proporsi anu harmonis kalayan unsur hiasan dianggap masih gaduh nilai budaya anu ageung ku seueur jalmi di daérah éta. Nanging, wangunan-wangunan ieu meryogikeun pangropéa anu signifikan dibandingkeun sareng konstruksi modéren; sapertos tantangan dina ngalestarikeun bahan utama na, kai, tina pangaruh buruk cuaca tropis ogé serangan rayap. Kamampuh ngawangun vernakular ieu laun-laun leungit di [[Malaysia]] sabab kai alami beuki langka alatan deforestasi sajaba ti industrialisasi,&lt;ref name=H&gt;{{cite news |date=16 Méi 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}&lt;/ref&gt; sedengkeun di [[Indonésia]] tempat tinggal tradisional sapertos kitu masih kénéh aya di daérah padésaan. Sanaos transformasi urban di [[Singapura]] parantos ngaleungitkeun ampir sadaya lingkungan urban Malayu, sababaraha bumi anu nampilkeun arsitéktur vernakular ieu masih salamet, utamina dipusatkeun di pulo lepas pantai Pulau Ubin.{{Citation needed|date=Désémber 2022}}

Usaha pikeun ngalestarikeun gaya arsitéktur asli kapuloan Indonésia parantos dilaksanakeun ngalangkungan dokumentasi sareng réplika kreasi di paviliun [[daptar propinsi di Indonésia|propinsi]] di [[Taman Mini Indonesia Indah]], [[Jakarta]]. Nu boga imah tradisional Malaysia anu masih kénéh aya ogé nyéwakeun imah-imah éta ka studio produksi salaku lokasi syuting pilem sareng iklan, sareng homestay, salaku sumber panghasilan tambahan.&lt;ref name=H/&gt;

=== Agama ===
[[Gambar:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masjid Sultan Omar Ali Saifuddien di [[Brunéi]] dina wengi Ramadhan. Karajaan anu beunghar ieu nganut Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') salaku filsafat nasional saprak kamerdékaanana dina taun 1984.]]

Masarakat Malayu mimiti seuseueurna [[animisme|animis]], percaya kana ayana ''semangat'' (roh) dina sagala hal.&lt;ref name=&quot;zaki1&quot;&gt;{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}&lt;/ref&gt; Kira-kira dina awal jaman umum, agama [[Hindu]] sareng [[agama Buddha|Budha]] diwanohkeun ku para padagang Asia Kidul ka Kapuloan Melayu, dimana aranjeunna mekar dugi ka abad ka-13, sateuacan datangna Islam anu dibawa ku para padagang Muslim [[urang Arab|Arab]], Asia Kidul, sareng Cina.

Dina abad ka-15, Islam ti aliran [[Sunni]] ortodoks mekar di [[dunya Malayu]] dina kakawasaan Kasultanan Malaka. Beda sareng agama Hindu, anu sacara dangkal ngarobih masarakat Malayu awal, Islam tiasa disebatkeun parantos terintegrasi sapinuhna kana kahirupan sapopoe pendudukna.&lt;ref name=&quot;Syed&quot;&gt;{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}&lt;/ref&gt; Ti saprak jaman ieu, urang Malayu dianggap salaku kelompok étnoreligius sareng sacara tradisional ngagaduhan idéntifikasi anu caket sareng [[Islam]]{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} sareng aranjeunna henteu ngarobih agama ti saprak harita.&lt;ref name=&quot;Syed&quot; /&gt; Identitas ieu kacida kuatna nepi ka disebut-sebut yén pikeun jadi Muslim nyaéta pikeun ''masuk Melayu'' (asup ka Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}

Sanajan kitu, kapercayaan-kapercayaan samemehna anu miboga akar anu leuwih jero, aranjeunna tetep ngalawan kutukan Islam – sareng memang mistisisme [[tasawuf]] parantos ngahiji di antara urang Malayu, sareng roh-roh dunya animisme samemehna sareng sababaraha unsur Hindu.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Saatos taun 1970-an, kebangkitan Islam (disebut ogé re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di sakumna dunya Muslim, seueur tradisi anu dianggap bertentangan sareng ajaran Islam sareng ngandung unsur syirik ditinggalkeun ku [[urang Malayu Malaysia|urang Malayu di Malaysia]], sedengkeun di kalangan [[urang Malayu Indonésia|urang Malayu di Indonésia]], tradisi ieu henteu dianggap takhayul sareng ngandung unsur syirik. Di antara tradisi-tradisi ieu nyaéta festival ''mandi [[Safar]]'', festival mandi pikeun ngahontal kasucian spiritual, anu tiasa dititénan ciri-cirina anu sami sareng sababaraha tradisi dina Durga Puja di [[India]].{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}

Seuseueurna étnis Malayu modéren anu ngagem Islam [[Sunni]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=11 Agustus 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Oktober 2012}}&lt;/ref&gt; sareng festival Malayu anu paling penting nyaéta anu asalna Islam - ''[[Idulfitri|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Iduladha|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Muharom|Awal Muharram]]'', sareng ''[[Muludan|Maulidur Rasul]]''. Urang Malayu anu kaluar tina Islam di Malaysia sareng Brunéi dianggap murtad. Nanging, aya sajumlah étnis Malayu anu cicing di luar nagara-nagara ieu ogé parantos nganut agama sanés sacara sah dumasar kana hukum.

=== Musik ===
{{See also|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] nyaéta hiji genre musik tradisional anu asalna sarta dimekarkeun di basisir wétan [[Sumatra]], [[Kalimantan]], sarta Semenanjung Malaya.&lt;ref&gt;Sahputra, T. W. H., Martarosa, &amp; Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. &lt;/ref&gt; Musik ieu biasana dinyanyikeun ku jalma-jalma ti kelompok étnis Malayu sareng sering dipirig ku tarian has lokal Melayu, contona nawiskeun tarian dina acara atanapi pésta tradisional, ngabagéakeun tamu kahormatan, sareng dina kagiatan agama.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Anu pikaresepeun tina genre musik ieu nyaéta dina komposisina anu diwangun ku lirik lagu anu ngandung puisi anu disaluyukeun sareng kahirupan sapopoe, cinta (sapertos Dondang Sayang) sareng pinuh ku ajaran (pesen moral), dieusi ku sora atanapi vokal cengkok has Malayu, sareng aransemen musik anu disusun rapih.

Bareng jeung kamekaran jaman, musik Malayu geus ngalaman parobahan dina gaya musikna, contona, geus ngalaman fusi jeung [[musik pop]], [[musik rock]], jeung [[dangdut]]. Aliran ieu tiasa dipendakan di nagara-nagara anu aya patalina sareng Malayu, sapertos [[Indonésia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], sareng [[Brunéi]].

Dina awal kamekaranana, alat musik anu dianggo didominasi ku aksi [[rebana]] anu disebut Kompang ti [[Kabupatén Ponorogo|Ponorogo]], petik gambus, gesek [[biola]], jepit akordeon, paripolah [[goong]], sareng niup sarunai. Ieu dipangaruhan ku budaya tanah [[urang Arab|Arab]] sareng [[Éropa]] tradisional. Bareng jeung kamekaran téknologi, kabéh ieu geus diganti ku alat musik éléktronik dina wangun kibor. Nanging, dina kagiatan-kagiatan tertentu alat musik tradisional masih dianggo pikeun ngalestarikeun warisan budaya.

Dina kamajuanana, gerakan ieu populér dina taun 80-an sareng bahkan lebet kana era &quot;puncak kajayaan&quot; dina taun 90-an. Ieu ditandaan ku ningkatna jumlah penyanyi sareng [[grup musik|band]] Malayu, sareng pendatang anyar anu muncul kalayan lagu-lagu khasna nyalira.

=== Seni pintonan ===
[[Gambar:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pagelaran Joget Gamelan, 1937]]

Urang Malayu miboga rupa-rupa musik jeung tari anu mangrupa gabungan tina rupa-rupa pangaruh budaya. Genre hasna mimitian ti tarian rahayat tradisional Malayu sapertos Mak Yong dugi ka tarian Zapin anu dipangaruhan ku [[urang Arab|Arab]]. Gerakan koreografi ogé rupa-rupa, ti léngkah sareng lagu anu saderhana dina Dikir barat dugi ka gerakan anu rumit dina Joget Gamelan.

Musik tradisional Malayu dasarna nyaéta musik perkusi. Rupa-rupa [[goong|gong]] nyadiakeun ketukan pikeun seueur tarian. Aya ogé kendang kalayan rupa-rupa ukuran, mimitian ti ''rebana ubi'' ageung anu dianggo pikeun nandakeun kajadian penting dugi ka ''rebana leutik anu digesek'' ([[drum|drum pigura]]) anu dianggo salaku iringan pikeun bacaan vokal dina upacara agama.{{sfn|Moore|1998|p=48}}

[[Gambar:KITLV - 3676 - Lambert &amp; Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sakelompok penari Malayu Siam anu mintonkeun Mak Yong (kira-kira abad ka-19). Dina taun 2005, éta nampi pangakuan salaku salah sahiji karya agung warisan lisan sareng teu kasat mata umat manusa ku UNESCO.]]

Musik nobat janten bagian tina Royal Regalia di karaton Malayu saprak datangna Islam dina abad ka-12 sareng ngan ukur dipintonkeun dina upacara-upacara penting karaton. Orkestrana ngawengku instrumen suci sareng dihormat pisan sapertos ''nehara'' ([[kendang]]), ''gendang'' (kendang dua sirah), ''nafiri'' (trompet), ''serunai'' (oboe), sareng sakapeung [[goong]] kenop sareng sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}

Pangaruh India kuat dina drama kalangkang tradisional anu katelah Wayang Kulit dimana carita-carita tina epik Hindu; [[Ramayana]] &amp; [[Mahabarata|Mahabharata]] ngawangun repertoar utama. Aya opat tipe has tina teater wayang kulit nu bisa kapanggih di Semenanjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' jeung ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Sanajan kitu, seni sareng carita ''Wayang Purwa'' sareng ''Wayang Siam'' nunjukkeun pangaruh régional anu ngahiji sareng [[urang Jawa]] sareng Siam, sedengkeun ''Wayang Melayu'' sareng ''Wayang Gedek'' nyaritakeun bentuk sareng busana Malayu anu langkung asli.

Seni pintonan Malayu anu kakoncara séjénna nyaéta; Teater ''Bangsawan'', ''Dondang Sayang'' balad jeung tarian ''Mak Inang'' ti Kasultanan Malaka, Teater ''Jikey'' jeung ''Mek Mulung'' ti [[Kedah]], Tari ''Asyik'' jeung Drama Tari ''Menora'' ti Patani jeung Kelantan, Tari ''Ulek mayang'' jeung ''Rodat'' ti Terengganu, Teater ''Boria'' ti Penang, Tari ''Canggung'' ti Perlis, Lagu naratif ''Mukun'' ti [[Brunéi]] jeung Sarawak,{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}&lt;ref name=&quot;Ahmad Salehuddin 2009&quot;&gt;{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}&lt;/ref&gt; [[Gending Sriwijaya]] ti [[Kota Palémbang|Palémbang]], ''Serampang Dua Belas'' ti Serdang,&lt;ref name=&quot;Ahmad Salehuddin 2009&quot;/&gt; Zapin Api tari seuneu ti [[Riau]] jeung Dikir barat Singapura ti [[Singapura]].

=== Seni visual ===
[[Gambar:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, manuk mitos raksasa anu dijieun pikeun parade sunat agung pangeran Kelantan.]]

Seni ukir kai mangrupa bagian tina [[seni rupa|seni visual]] Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional ngahias monumen, parahu, pakarang, makam, alat musik, sareng parabotna ku motif flora, kaligrafi, géométri sareng fitur kosmik. Seni ieu dilakukeun ku cara miceun sabagian kai nganggo alat seukeut sareng nuturkeun pola, komposisi, sareng urutan anu khusus. Bentuk seni ieu, katelah ''ukir'', dipuji salaku tindakan bakti para pengrajin ka nu nyiptakeun sareng hadiah ka sasama manusa.{{sfn|Said|2005}}

Bentuk seni ieu utamina disababkeun ku lobana kai di Kapuloan Malayu sareng ogé ku kaparigelan para tukang ukir kai anu ngamungkinkeun urang Malayu pikeun latihan ukir kai salaku karajinan. Latar tropis alami dimana flora sareng fauna seueur pisan parantos ngainspirasi motif pikeun digambarkeun dina bentuk abstrak atanapi bergaya kana papan kai. Kalayan datangna Islam, bentuk géométri sareng kaligrafi Islam diwanohkeun dina ukiran kai. Kai anu dianggo biasana tina spésiés kai keras tropis anu dipikanyaho awét sareng tiasa tahan serangan jamur, kumbang boot listrik, sareng rayap.{{sfn|Said|2002}}

Imah tradisional Malayu atanapi [[masjid]] biasana dihias ku langkung ti 20 komponén ukiran. Ukiran dina témbok sareng panel ngamungkinkeun angin ngahiliwir sacara efektif ka jero sareng ka luar gedong sareng tiasa ngantepkeun sinar panonpoé nyaangan bagian jero struktur. Dina waktos anu sami, kalangkang anu ditimbulkeun ku panel-panel éta ogé bakal nyiptakeun kalangkang dumasar kana motif-motif anu nambahan kaéndahan dina lanté. Ku kituna, komponén anu diukir ngalaksanakeun tujuan fungsional sareng estetika.

==Kelompok sub-étnis==
{{Tingali ogé|Urang Malayu Indonésia|Urang Malayu Malaysia}}

==Tingali ogé==
* [[Dunya Malayu]]
* [[Imah Malayu]]

==Rujukan==
{{Reflist}}

== Tautan éksternal ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&amp;hl=id&amp;ct=clnk&amp;cd=139&amp;gl=id&amp;client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}

[[Kategori:Grup étnis di Indonésia|Melayu]]
[[Kategori:Grup étnis di Malaysia|Melayu]]
[[Kategori:Grup étnis di Singapura|Melayu]]
[[Kategori:Sélér bangsa di Indonésia|Melayu]]
[[Kategori:Sélér bangsa di Malaysia|Melayu]]

{{Authority control}}
{{pondok}}</text>
      <sha1>6yb2e9js0jzphznjcbbff6mch851s1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitas Sultan Ageng Tirtayasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99998</id>
    <revision>
      <id>730525</id>
      <parentid>711449</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VidiDhemas21</username>
        <id>28605</id>
      </contributor>
      <origin>730525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="d3762jcsm2zpq2l8srs4odiw2peab9m" xml:space="preserve">{{Infobox university|
 name = Universitaa Sultan Ageng Tirtayasa |
 image_name =Universitas Sultan Ageng Tirtayasa.svg|
 native_name= ''Universitas Sultan Ageng Tirtayasa'' |
 established = [[1 Oktober]] [[1981]] sebagai Perguruan Tinggi Swasta &lt;br&gt; [[19 Maret]] [[2001]] sebagai Perguruan Tinggi Negeri |
 former_name= Universitaa Tirtayasa (1981-2001) &lt;br&gt; Universitas Sultan Ageng Tirtayasa (2001-ayeuna) |
 type = Universitas Nagri |
 academic_staff = 707 (2019)&lt;ref&gt;https://forlap.ristekdikti.go.id/perguruantinggi/detail/MkEwREM5RUItMzkyNS00RDY4LTk1NDMtMUYyQjhFREJENUVG&lt;/ref&gt; |
 students = 20,332 (2019)&lt;ref&gt;https://forlap.ristekdikti.go.id/perguruantinggi/detail/MkEwREM5RUItMzkyNS00RDY4LTk1NDMtMUYyQjhFREJENUVG&lt;/ref&gt; |
 undergrad = 18,962 |
 postgrad = 1,370 |
 rector = Dr. H. Fatah Sulaiman, ST, MT |
 colors = Maroon {{color box|maroon}} |
 location = Serang jeung Cilegon | 
 website = [http://untirta.ac.id www.untirta.ac.id]
|motto=Maju, Bermutu, dan Berkarakter dalam Kebersamaan}}

'''Universitas Sultan Ageng Tirtayasa''' disinggat '''Untirta''', nyaéta PTN (Perguruan Tinggi Negeri) anu aya di Propinsi [[Banten]], [[Indonesia]]. Kalayan kampus utama di [[Désa]] [[Sindangsari, Pabuaran, Sérang|Sindangsari]], [[Kacamatan]] [[Pabuaran, Sérang|Pabuaran]], [[Kabupatén]] [[Kabupatén Serang|Serang]], salajengna di [[Kota]] [[Kota Sérang|Sérang]] aya kampus Fakultas Pengajaran anu aya di Ciwaru, kampus Fakultas Kedokteran jeung Ilmu Kasehétan anu aya di Pakupatan, sareng kampus Jurusan Keperawatan anu aya di Kepandean. Aya ogé nu pamungkasna kampus Fakultas Teknik anu lokasina di [[Kota Cilegon|Cilegon]]. Universitas Sultan Ageng Tirtayasa mangrupikeun salah sahiji Paguron Luhur di Indonésia. Univitas éta diadegkeun ku jalma anu ngagaduhan hasrat pikeun majukeun dunya atikan di Banten. Salaku paguron luhur, siswa sareng dosen ogé bakal ngalaksanakeun peneliti anu nyababkeun sababaraha widang pikeun kamajuan bangsa Indonésia anu badé maju.

== Rujukan ==
{{Reflist}}

== Tumbu luar ==
* {{id}} [http://www.untirta.ac.id Situs Resmi Universitas Sultan Ageng Tirtayasa (Untirta)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023113323/http://ft-untirta.ac.id/ |date=2017-10-23 }}

{{PTN di Indonesia}}

{{DEFAULTSORT:Sultan Ageng Tirtayasa}}
[[Kategori:Paguron luhur nagri di Indonésia]]
{{Indo-perti-stub}}</text>
      <sha1>d3762jcsm2zpq2l8srs4odiw2peab9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>730526</id>
      <parentid>730525</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VidiDhemas21</username>
        <id>28605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>730526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2379" sha1="7sjifw3wfyent82frlrm2p4v6m2qlv0" xml:space="preserve">{{Infobox university|
 name = Universitaa Sultan Ageng Tirtayasa |
 image_name =Universitas Sultan Ageng Tirtayasa.svg|
 native_name= ''Universitas Sultan Ageng Tirtayasa'' |
 established = [[1 Oktober]] [[1981]] sebagai Perguruan Tinggi Swasta &lt;br&gt; [[19 Maret]] [[2001]] sebagai Perguruan Tinggi Negeri |
 former_name= Universitaa Tirtayasa (1981-2001) &lt;br&gt; Universitas Sultan Ageng Tirtayasa (2001-ayeuna) |
 type = Universitas Nagri |
 academic_staff = 707 (2019)&lt;ref&gt;https://forlap.ristekdikti.go.id/perguruantinggi/detail/MkEwREM5RUItMzkyNS00RDY4LTk1NDMtMUYyQjhFREJENUVG&lt;/ref&gt; |
 students = 20,332 (2019)&lt;ref&gt;https://forlap.ristekdikti.go.id/perguruantinggi/detail/MkEwREM5RUItMzkyNS00RDY4LTk1NDMtMUYyQjhFREJENUVG&lt;/ref&gt; |
 undergrad = 18,962 |
 postgrad = 1,370 |
 rector = Prof. Dr. Ir. H. Fatah Sulaiman, ST, MT |
 colors = Maroon {{color box|maroon}} |
 location = Serang jeung Cilegon | 
 website = [http://untirta.ac.id www.untirta.ac.id]
|motto=Maju, Bermutu, dan Berkarakter dalam Kebersamaan|image_size=200px}}

'''Universitas Sultan Ageng Tirtayasa''' disinggat '''Untirta''', nyaéta PTN (Perguruan Tinggi Negeri) anu aya di Propinsi [[Banten]], [[Indonesia]]. Kalayan kampus utama di [[Désa]] [[Sindangsari, Pabuaran, Sérang|Sindangsari]], [[Kacamatan]] [[Pabuaran, Sérang|Pabuaran]], [[Kabupatén]] [[Kabupatén Serang|Serang]], salajengna di [[Kota]] [[Kota Sérang|Sérang]] aya kampus Fakultas Pengajaran anu aya di Ciwaru, kampus Fakultas Kedokteran jeung Ilmu Kasehétan anu aya di Pakupatan, sareng kampus Jurusan Keperawatan anu aya di Kepandean. Aya ogé nu pamungkasna kampus Fakultas Teknik anu lokasina di [[Kota Cilegon|Cilegon]]. Universitas Sultan Ageng Tirtayasa mangrupikeun salah sahiji Paguron Luhur di Indonésia. Univitas éta diadegkeun ku jalma anu ngagaduhan hasrat pikeun majukeun dunya atikan di Banten. Salaku paguron luhur, siswa sareng dosen ogé bakal ngalaksanakeun peneliti anu nyababkeun sababaraha widang pikeun kamajuan bangsa Indonésia anu badé maju.

== Rujukan ==
{{Reflist}}

== Tumbu luar ==
* {{id}} [http://www.untirta.ac.id Situs Resmi Universitas Sultan Ageng Tirtayasa (Untirta)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023113323/http://ft-untirta.ac.id/ |date=2017-10-23 }}

{{PTN di Indonesia}}

{{DEFAULTSORT:Sultan Ageng Tirtayasa}}
[[Kategori:Paguron luhur nagri di Indonésia]]
{{Indo-perti-stub}}</text>
      <sha1>7sjifw3wfyent82frlrm2p4v6m2qlv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Graeber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108866</id>
    <revision>
      <id>730517</id>
      <parentid>712778</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T01:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <origin>730517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="65m53m9t4sj6mfvf26e5crou7ntj6vi" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = David Graeber
| image             = David Graeber 2015-03-07 (16741093492) (cropped).jpg
| caption           = David Graeber
| birth_name        = David Rolfe Graeber
| birth_date        = {{Birth date |1961|2|12}}
| death_date        = {{Death date and age|mf=yes|2020|9|2|1961|2|12}}
| birth_place       = [[New York City]], [[Amérika Serikat]]
| death_place       = [[Venesia]], [[Italia]]
| citizenship       = 
| nationality       = 
| fields            = {{ubl|[[Antropologi ekonomi]]|[[Antropologi sosial]]}}
| work_institutions = {{ubl|[[Universitas Yale]]|[[Goldsmiths, University of London]]|[[London School of Economics]]}}
| alma_mater        = {{ubl|[[State University of New York at Purchase]]|[[University of Chicago]]}}
| thesis_title      = The Disastrous Ordeal of 1987: Memory and Violence in Rural Madagascar
| doctoral_advisor  = [[Marshall Sahlins]]
| doctoral_students = 
| known_for         = {{ubl|''[[Fragments of an Anarchist Anthropology]]'' (2004)|''[[Debt: The First 5000 Years]]'' (2011)}}
| influences        = {{ubl|[[Marcel Mauss]]|[[Edmund Leach]]|[[Marshall Sahlins]]|[[Peter Kropotkin]]|[[Pierre Clastres]]|[[Karl Polanyi]]}}
| influenced        = [[Gerakan Occupy]]
| awards            = {{ubl|[[Bread and Roses Award]]|[[Society for Cultural Anthropology|Bateson Book Prize]]}}
| footnotes         = 
}}

'''David Rolfe Graeber''' (gumelar 12 Pébruari 1961 – tilar dunya 2 Séptémber 2020) nyaéta [[antropolog]] sakaligus aktivis sosial-politik [[anarkis]] asal [[Amérika Serikat]]. Karya-karya anjeunna anu méré pangaruh kalayan gedé pikeun élmu pangaweruh hususna di widang [[antropologi]] sosial jeung ékonomi, nyaéta buku-buku anjeunna anu di antarana ''Debt: The First 5,000 Years'' (2011), ''The Utopia of Rules'' (2015), ''Bullshit Jobs'' (2018), jeung ''The Dawn of Everything'' (2021), sarta peran utama anjeunna dina gerakan ''Occupy'' anu ngajadikeun anjeunna dipikawanoh salaku salah sahiji antropolog sakaligus pamikir sayap kénca anu kasohor di jamanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|title=David Graeber, anthropologist and author of Bullshit Jobs, dies aged 59|url=https://www.theguardian.com/books/2020/sep/03/david-graeber-anthropologist-and-author-of-bullshit-jobs-dies-aged-59|newspaper=The Guardian|date=2020-09-03|access-date=2026-09-20|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Sian|last=Cain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newstatesman.com/politics/2020/09/the-anarchist-how-david-graeber-became-the-lefts-most-influential-thinker|title=The anarchist: How David Graeber became the left’s most influential thinker|last=Roos|first=Jerome|date=4 September 2020|work=The New Statesman}}&lt;/ref&gt;

Graeber lahir jeung tumuwuh di kulawarga kelas pagawé, indung-bapana mangrupakeun aktivis politik sayap kénca. Bapana kungsi ngabdi jeung ngagabung ka Brigade Internasional di bagéan médis sacara sukaréla nalika [[Perang Sipil Spanyol]]. Sedengkeun indungna mangrupakeun anggota aktip ti Sarékat Pagawé Garmén Wanoja Internasional (basa [[Inggris]]: International Ladies' Garment Workers' Union)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://davidgraeber.org/interviews/finance-is-just-another-word-for-other-peoples-debts/|title=Hannah Chadeayne Appel about debt|website=David Graeber|language=en-US|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Sanajan geus kapapar politik radikal kénca ti yuswa ngora, Graeber mimiti kalibet sacara langsung dina aktivisme nalika gerakan kaadilan global di taun 90an. Anjeunna miluan protés Konpérénsi Tingkat Tinggi Amérika ka-tilu (basa [[Inggris]]: 3rd Summit of the Americas) di [[Quebec]] taun 2001, sarta Forum Ékonomi Dunya (basa Inggris: World Economic Forum) di [[Kota New York|New York]] taun 2022, anu tuluy dituliskeun kana karya étnografina, nyaéta ''Direct Action'' (2009).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.utne.com/politics/david-graeber-zm0z12ndzlin/|title=David Graeber: Global Justice Activist – Utne|last=Ross-Brown|first=Sam|website=www.utne.com|language=en-US|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>65m53m9t4sj6mfvf26e5crou7ntj6vi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>730518</id>
      <parentid>730517</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T01:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <origin>730518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4822" sha1="5inmyc11rbytm1c0yzonyrwezvjzxxg" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = David Graeber
| image             = David Graeber 2015-03-07 (16741093492) (cropped).jpg
| caption           = David Graeber
| birth_name        = David Rolfe Graeber
| birth_date        = {{Birth date |1961|2|12}}
| death_date        = {{Death date and age|mf=yes|2020|9|2|1961|2|12}}
| birth_place       = [[New York City]], [[Amérika Serikat]]
| death_place       = [[Venesia]], [[Italia]]
| citizenship       = 
| nationality       = 
| fields            = {{ubl|[[Antropologi ekonomi]]|[[Antropologi sosial]]}}
| work_institutions = {{ubl|[[Universitas Yale]]|[[Goldsmiths, University of London]]|[[London School of Economics]]}}
| alma_mater        = {{ubl|[[State University of New York at Purchase]]|[[University of Chicago]]}}
| thesis_title      = The Disastrous Ordeal of 1987: Memory and Violence in Rural Madagascar
| doctoral_advisor  = [[Marshall Sahlins]]
| doctoral_students = 
| known_for         = {{ubl|''[[Fragments of an Anarchist Anthropology]]'' (2004)|''[[Debt: The First 5000 Years]]'' (2011)}}
| influences        = {{ubl|[[Marcel Mauss]]|[[Edmund Leach]]|[[Marshall Sahlins]]|[[Peter Kropotkin]]|[[Pierre Clastres]]|[[Karl Polanyi]]}}
| influenced        = [[Gerakan Occupy]]
| awards            = {{ubl|[[Bread and Roses Award]]|[[Society for Cultural Anthropology|Bateson Book Prize]]}}
| footnotes         = 
}}

'''David Rolfe Graeber''' (gumelar 12 Pébruari 1961 – tilar dunya 2 Séptémber 2020) nyaéta [[antropolog]] sakaligus aktivis sosial-politik [[anarkis]] asal [[Amérika Serikat]]. Karya-karya anjeunna anu méré pangaruh kalayan gedé pikeun élmu pangaweruh hususna di widang [[antropologi]] sosial jeung ékonomi, nyaéta buku-buku anjeunna anu di antarana ''Debt: The First 5,000 Years'' (2011), ''The Utopia of Rules'' (2015), ''Bullshit Jobs'' (2018), jeung ''The Dawn of Everything'' (2021), sarta peran utama anjeunna dina gerakan ''Occupy'' anu ngajadikeun anjeunna dipikawanoh salaku salah sahiji antropolog sakaligus pamikir sayap kénca anu kasohor di jamanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|title=David Graeber, anthropologist and author of Bullshit Jobs, dies aged 59|url=https://www.theguardian.com/books/2020/sep/03/david-graeber-anthropologist-and-author-of-bullshit-jobs-dies-aged-59|newspaper=The Guardian|date=2020-09-03|access-date=2026-09-20|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Sian|last=Cain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newstatesman.com/politics/2020/09/the-anarchist-how-david-graeber-became-the-lefts-most-influential-thinker|title=The anarchist: How David Graeber became the left’s most influential thinker|last=Roos|first=Jerome|date=4 September 2020|work=The New Statesman}}&lt;/ref&gt;

Lahir jeung tumuwuh di kulawarga kelas pagawé di [[Kota New York]], Graeber kungsi sakola jeung diajar di [[Purchase College]], dituluykeun ka [[University of Chicago]], di mana anjeunna ngalaksanakeun panalungtikan étnografi di [[Madagaskar]] diaping ku Marshall Sahlins nepi ka nganggeuskeun jeung ngaraih gelar doktoralna di taun 1996.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/225326f5-3128-4e55-bad7-5f9ba50ca4a8?syn-25a6b1a6=1|title=David Graeber, anthropology professor, 1961-2020|website=www.ft.com|language=en-GB|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://davidgraeber.org/about-david-graeber/|title=David's autobiography|website=David Graeber|language=en-US|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Sanajan geus kapapar politik radikal kénca ti yuswa ngora, Graeber mimiti kalibet sacara langsung dina aktivisme nalika gerakan kaadilan global di taun 90an. Anjeunna miluan protés Konpérénsi Tingkat Tinggi Amérika ka-tilu (basa [[Inggris]]: 3rd Summit of the Americas) di [[Quebec]] taun 2001, sarta Forum Ékonomi Dunya (basa Inggris: World Economic Forum) di [[Kota New York|New York]] taun 2022, anu tuluy dituliskeun kana karya étnografina, nyaéta ''Direct Action'' (2009).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.utne.com/politics/david-graeber-zm0z12ndzlin/|title=David Graeber: Global Justice Activist – Utne|last=Ross-Brown|first=Sam|website=www.utne.com|language=en-US|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Kahirupan awal jeung atikan ==
Graeber lahir jeung tumuwuh di kulawarga kelas pagawé, indung-bapana mangrupakeun aktivis politik sayap kénca. Bapana kungsi ngabdi jeung ngagabung ka Brigade Internasional di bagéan médis sacara sukaréla nalika [[Perang Sipil Spanyol]]. Sedengkeun indungna mangrupakeun anggota aktip ti Sarékat Pagawé Garmen Wanoja Internasional (basa [[Inggris]]: International Ladies' Garment Workers' Union)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://davidgraeber.org/interviews/finance-is-just-another-word-for-other-peoples-debts/|title=Hannah Chadeayne Appel about debt|website=David Graeber|language=en-US|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>5inmyc11rbytm1c0yzonyrwezvjzxxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>730519</id>
      <parentid>730518</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T01:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <origin>730519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4860" sha1="pij7jtw7o84vp6n081qmgnfruaquidz" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = David Graeber
| image             = David Graeber 2015-03-07 (16741093492) (cropped).jpg
| caption           = David Graeber
| birth_name        = David Rolfe Graeber
| birth_date        = {{Birth date |1961|2|12}}
| death_date        = {{Death date and age|mf=yes|2020|9|2|1961|2|12}}
| birth_place       = [[New York City]], [[Amérika Serikat]]
| death_place       = [[Venesia]], [[Italia]]
| citizenship       = 
| nationality       = 
| fields            = {{ubl|[[Antropologi ekonomi]]|[[Antropologi sosial]]}}
| work_institutions = {{ubl|[[Universitas Yale]]|[[Goldsmiths, University of London]]|[[London School of Economics]]}}
| alma_mater        = {{ubl|[[State University of New York at Purchase]]|[[University of Chicago]]}}
| thesis_title      = The Disastrous Ordeal of 1987: Memory and Violence in Rural Madagascar
| doctoral_advisor  = [[Marshall Sahlins]]
| doctoral_students = 
| known_for         = {{ubl|''[[Kepingan-Kepingan Antropologi Anarkis|Fragments of an Anarchist Anthropology]]'' (2004)|''[[Debt: The First 5000 Years]]'' (2011)}}
| influences        = {{ubl|[[Marcel Mauss]]|[[Edmund Leach]]|[[Marshall Sahlins]]|[[Peter Kropotkin]]|[[Pierre Clastres]]|[[Karl Polanyi]]}}
| influenced        = [[Gerakan Occupy]]
| awards            = {{ubl|[[Bread and Roses Award]]|[[Society for Cultural Anthropology|Bateson Book Prize]]}}
| footnotes         = 
}}

'''David Rolfe Graeber''' (gumelar 12 Pébruari 1961 – tilar dunya 2 Séptémber 2020) nyaéta [[antropolog]] sakaligus aktivis sosial-politik [[anarkis]] asal [[Amérika Serikat]]. Karya-karya anjeunna anu méré pangaruh kalayan gedé pikeun élmu pangaweruh hususna di widang [[antropologi]] sosial jeung ékonomi, nyaéta buku-buku anjeunna anu di antarana ''Debt: The First 5,000 Years'' (2011), ''The Utopia of Rules'' (2015), ''Bullshit Jobs'' (2018), jeung ''The Dawn of Everything'' (2021), sarta peran utama anjeunna dina gerakan ''Occupy'' anu ngajadikeun anjeunna dipikawanoh salaku salah sahiji antropolog sakaligus pamikir sayap kénca anu kasohor di jamanna.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|title=David Graeber, anthropologist and author of Bullshit Jobs, dies aged 59|url=https://www.theguardian.com/books/2020/sep/03/david-graeber-anthropologist-and-author-of-bullshit-jobs-dies-aged-59|newspaper=The Guardian|date=2020-09-03|access-date=2026-09-20|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Sian|last=Cain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newstatesman.com/politics/2020/09/the-anarchist-how-david-graeber-became-the-lefts-most-influential-thinker|title=The anarchist: How David Graeber became the left’s most influential thinker|last=Roos|first=Jerome|date=4 September 2020|work=The New Statesman}}&lt;/ref&gt;

Lahir jeung tumuwuh di kulawarga kelas pagawé di [[Kota New York]], Graeber kungsi sakola jeung diajar di [[Purchase College]], dituluykeun ka [[University of Chicago]], di mana anjeunna ngalaksanakeun panalungtikan étnografi di [[Madagaskar]] diaping ku Marshall Sahlins nepi ka nganggeuskeun jeung ngaraih gelar doktoralna di taun 1996.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/225326f5-3128-4e55-bad7-5f9ba50ca4a8?syn-25a6b1a6=1|title=David Graeber, anthropology professor, 1961-2020|website=www.ft.com|language=en-GB|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://davidgraeber.org/about-david-graeber/|title=David's autobiography|website=David Graeber|language=en-US|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

Sanajan geus kapapar politik radikal kénca ti yuswa ngora, Graeber mimiti kalibet sacara langsung dina aktivisme nalika gerakan kaadilan global di taun 90an. Anjeunna miluan protés Konpérénsi Tingkat Tinggi Amérika ka-tilu (basa [[Inggris]]: 3rd Summit of the Americas) di [[Quebec]] taun 2001, sarta Forum Ékonomi Dunya (basa Inggris: World Economic Forum) di [[Kota New York|New York]] taun 2022, anu tuluy dituliskeun kana karya étnografina, nyaéta ''Direct Action'' (2009).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.utne.com/politics/david-graeber-zm0z12ndzlin/|title=David Graeber: Global Justice Activist – Utne|last=Ross-Brown|first=Sam|website=www.utne.com|language=en-US|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Kahirupan awal jeung atikan ==
Graeber lahir jeung tumuwuh di kulawarga kelas pagawé, indung-bapana mangrupakeun aktivis politik sayap kénca. Bapana kungsi ngabdi jeung ngagabung ka Brigade Internasional di bagéan médis sacara sukaréla nalika [[Perang Sipil Spanyol]]. Sedengkeun indungna mangrupakeun anggota aktip ti Sarékat Pagawé Garmen Wanoja Internasional (basa [[Inggris]]: International Ladies' Garment Workers' Union)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://davidgraeber.org/interviews/finance-is-just-another-word-for-other-peoples-debts/|title=Hannah Chadeayne Appel about debt|website=David Graeber|language=en-US|accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>pij7jtw7o84vp6n081qmgnfruaquidz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kepingan-Kepingan Antropologi Anarkis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109050</id>
    <revision>
      <id>730514</id>
      <parentid>730423</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <origin>730514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="7vxrvsu3nxt1zirm6d1a4ul98dl3iuj" xml:space="preserve">{{Infobox book
| image             = [[File:David Graeber, Frei von Herrschaft 2008.jpg|David_Graeber,_Frei_von_Herrschaft_2008|150px]]
| image caption = ''Fragments of an Anarchist Anthropology'' dina basa Jérman
| author            = [[David Graeber]]
| language          = [[basa Inggris|Inggris]]
| publisher         = Prickly Paradigm Press
| pub_date          = 2004
}}

'''''Kepingan-Kepingan Antropologi Anarkis''''' (basa [[Inggris]]: ''Fragments of an Anarchist Anthropology'') nyaéta hiji séri pamflét karya antropolog [[David Graeber]] anu mimiti dipedalkeun ku Prickly Paradigm Press taun 2004. Eusi tina pamflét ieu nyaéta kumpulan ésai ngeunaan garis besar aréa panalungtikan anu bisa dijalajah ku para ahli pikeun ngajieun hiji struktur nu lengkep ti téori sosial anarkis. Tulisan ieu kungsi ditarjamahkeun ka sababaraha bahasa, anu salah sahiji di antarana ka basa Indonésia.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pricklyparadigm.com/fragments-of-an-anarchist-anthropology|title=Fragments of an Anarchist Anthropology by David Graeber|website=Prickly Paradigm Press|language=en-US|accessdate=2026-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.focaalblog.com/2022/01/18/ayca-cubukcu-on-fragments-of-an-anarchist-anthropology/|title=Ayça Çubukçu: On “Fragments of an Anarchist Anthropology”|website=www.focaalblog.com|language=en-US|accessdate=2026-09-27}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun Graeber, jalan kaluar anu ditawarkeun ku [[anarkisme]] pikeun kabuntuan akademis anu bisa ngajadikeun [[antropologi]] alat pikeun ngubah dunya, dibanding ngan saukur ngahartikeunna. Salian ti éta, Graeber ogé ngadeg yén antropologi téh miboga &quot;afinitas pikeun [[anarkisme]] ti mimitina&quot; ku sabab antropologi miboga &quot;kasadaran anu seukeut pikeun legana rentang kamungkinan manusa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://antropologi.info/blog/anthropology/2004/book_review_fragments_of_an_anarchist_an/|title=Book Review: Fragments of an Anarchist Anthropology|last=Shaviro|first=Steven|website=antropologi.info|publisher=Antropologi.Info|language=en|accessdate=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;

== Eusi ==

==== Aspék-aspék tina antropologi anarkis ====
Sacara husus, Graeber nyarankeun sababaraha widang hipotétis anu perlu diungkulan ku antropologi anarkis, dina bukuna dijéntrékeun sacara singkat&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Fragments of an Anarchist Anthropology|last=Graeber|first=David|publisher=Pustaka Catut|year=2021|language=id|trans-title=Kepingan-Kepingan Antropologi Anarkis|orig-year=2004}}&lt;/ref&gt;, nyaéta:

# Téori [[nagara]]
# Téori éntitas politis anu lain nagara
# Téori [[kapitalisme]] séjenna
# Kawasa/kabodoan
# Ékologi ti asosiasi sukaréla
# Téori kabagjaan politis
# Hiérarki
# Kasangsaraan jeung kanikmatan: ngeunaan privatisasi ti kahayang
# Hiji atawa sababaraha téori ngeunaan aliénasi atawa pangasingan

=== Révolusi ngaliwatan non-konfrontasi ===
Salah sahiji saran dina pamflét ieu nantangan ideu anarkasi tradisional ngeunaan konfrontasi agrésif jeung nagara. Argumén ieu ditepikeun dumasar kana karya pascasarjana anjeunna ngeunaan budaya séké sélér di [[Madagaskar]], kaasup salah sahijina séké [[Tsimihety]] di wewengkon kulon laut Madagaskar. Urang Tsimihety anu nolak sakabéh otoritas pamaréntah sarta ngelola masarakatna sorangan dina garis-garis anu kawilang égalitér, mampu nuluykeun otonomina sorangan sarta kabudayaanna mangdasawarsa-dasawarsa, nepi ka ayeuna, henteu ku ngalawan ka pamaréntah, tapi ku ngahindar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Graeber nulis,

&lt;blockquote&gt;''Sampai hari ini mereka telah mempertahankan reputasi sebagai &quot;raja&quot;-nya menghindar: di bawah pemerintah kolonial Prancis, para administrator akan mengeluh bahwa mereka dapat mengirim delegasi untuk mengatur tenaga kerja untuk membangun jalan di dekat desa Tsimihety, menegosiasikan persyaratan dengan para sesepuh yang terlihat kooperatif, lalu kembali dengan peralatan untuk membangun jalan seminggu kemudian hanya untuk menemukan bahwa desa mereka telah ditelantarkan–setiap penduduk telah pindah ke beberapa kerabat di bagian lain negeri itu.''&lt;ref name=&quot;:1&quot; details=&quot;kaca 51-52&quot; /&gt; (kaca 51-52) &lt;/blockquote&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>7vxrvsu3nxt1zirm6d1a4ul98dl3iuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>730515</id>
      <parentid>730514</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eusi */</comment>
      <origin>730515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5282" sha1="0m3vqifh4c2dxfqrijsn2zoomasx9dw" xml:space="preserve">{{Infobox book
| image             = [[File:David Graeber, Frei von Herrschaft 2008.jpg|David_Graeber,_Frei_von_Herrschaft_2008|150px]]
| image caption = ''Fragments of an Anarchist Anthropology'' dina basa Jérman
| author            = [[David Graeber]]
| language          = [[basa Inggris|Inggris]]
| publisher         = Prickly Paradigm Press
| pub_date          = 2004
}}

'''''Kepingan-Kepingan Antropologi Anarkis''''' (basa [[Inggris]]: ''Fragments of an Anarchist Anthropology'') nyaéta hiji séri pamflét karya antropolog [[David Graeber]] anu mimiti dipedalkeun ku Prickly Paradigm Press taun 2004. Eusi tina pamflét ieu nyaéta kumpulan ésai ngeunaan garis besar aréa panalungtikan anu bisa dijalajah ku para ahli pikeun ngajieun hiji struktur nu lengkep ti téori sosial anarkis. Tulisan ieu kungsi ditarjamahkeun ka sababaraha bahasa, anu salah sahiji di antarana ka basa Indonésia.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pricklyparadigm.com/fragments-of-an-anarchist-anthropology|title=Fragments of an Anarchist Anthropology by David Graeber|website=Prickly Paradigm Press|language=en-US|accessdate=2026-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.focaalblog.com/2022/01/18/ayca-cubukcu-on-fragments-of-an-anarchist-anthropology/|title=Ayça Çubukçu: On “Fragments of an Anarchist Anthropology”|website=www.focaalblog.com|language=en-US|accessdate=2026-09-27}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun Graeber, jalan kaluar anu ditawarkeun ku [[anarkisme]] pikeun kabuntuan akademis anu bisa ngajadikeun [[antropologi]] alat pikeun ngubah dunya, dibanding ngan saukur ngahartikeunna. Salian ti éta, Graeber ogé ngadeg yén antropologi téh miboga &quot;afinitas pikeun [[anarkisme]] ti mimitina&quot; ku sabab antropologi miboga &quot;kasadaran anu seukeut pikeun legana rentang kamungkinan manusa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://antropologi.info/blog/anthropology/2004/book_review_fragments_of_an_anarchist_an/|title=Book Review: Fragments of an Anarchist Anthropology|last=Shaviro|first=Steven|website=antropologi.info|publisher=Antropologi.Info|language=en|accessdate=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;

== Eusi ==

=== Alesan teu ayana antropologi anarkis ===
Graeber ngajéntrékeun sababaraha kamungkinan anu jadi alesan antropolog-antropolog mumul kaluar sarta méré pandangan sarta ajuan normatip:

&lt;blockquote&gt;''Dalam banyak hal, antropologi tampaknya merupakan disiplin ilmu yang takut akan potensinya sendiri. Ia adalah, misalnya, satu-satunya disiplin yang dapat membuat generalisasi tentang kemanusiaan secara keseluruhan–karena ini adalah satu-satunya disiplin yang benar-benar memperhitungkan seluruh umat manusia dan akrab dengan semua kasus anomali.''&lt;ref name=&quot;:1&quot; details=&quot;kaca 90-91&quot; /&gt; (kaca 90-91)&lt;/blockquote&gt;Graeber ogé nyebutkeun anu jadi bagéan tina masalahna, nyaéta akademisi anu aya dina spéktrum politik kénca radikal leuwih tertarik ka arah [[Marxisme]] anu miboga oriéntasi &quot;téori luhur&quot; dibandingkeun ka anarkisme anu miboga oriéntasi prakték. Anjeunna ogé nyebutkeun, yen Marxisme leuwih cenderung jadi diskursus téoritis atawa analitis ngeunaan stratégi révolusionér, sedengkeun anarkisme leuwih cenderung jadi diskursus étis ngeunaan prakték révolusionér.&lt;ref name=&quot;:1&quot; details=&quot;kaca 4&quot; /&gt;

=== Aspék-aspék tina antropologi anarkis ===
Sacara husus, Graeber nyarankeun sababaraha widang hipotétis anu perlu diungkulan ku antropologi anarkis, dina bukuna dijéntrékeun sacara singkat&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Fragments of an Anarchist Anthropology|last=Graeber|first=David|publisher=Pustaka Catut|year=2021|language=id|trans-title=Kepingan-Kepingan Antropologi Anarkis|orig-year=2004}}&lt;/ref&gt;, nyaéta:

# Téori [[nagara]]
# Téori éntitas politis anu lain mangrupakeun nagara
# Téori [[kapitalisme]] séjénna
# Kawasa/kabodoan
# Ékologi ti asosiasi sukaréla
# Téori kabagjaan politis
# Hiérarki
# Kasangsaraan jeung kanikmatan: ngeunaan privatisasi ti kahayang
# Hiji atawa sababaraha téori ngeunaan aliénasi atawa pangasingan

=== Révolusi ngaliwatan non-konfrontasi ===
Salah sahiji saran dina pamflét ieu nantangan ideu anarkasi tradisional ngeunaan konfrontasi agrésif jeung nagara. Argumén ieu ditepikeun dumasar kana karya pascasarjana anjeunna ngeunaan budaya séké sélér di [[Madagaskar]], kaasup salah sahijina séké [[Tsimihety]] di wewengkon kulon laut Madagaskar. Urang Tsimihety anu nolak sakabéh otoritas pamaréntah sarta ngelola masarakatna sorangan dina garis-garis anu kawilang égalitér, mampu nuluykeun otonomina sorangan sarta kabudayaanna mangdasawarsa-dasawarsa, nepi ka ayeuna, henteu ku ngalawan ka pamaréntah, tapi ku ngahindar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Graeber nulis,

&lt;blockquote&gt;''Sampai hari ini mereka telah mempertahankan reputasi sebagai &quot;raja&quot;-nya menghindar: di bawah pemerintah kolonial Prancis, para administrator akan mengeluh bahwa mereka dapat mengirim delegasi untuk mengatur tenaga kerja untuk membangun jalan di dekat desa Tsimihety, menegosiasikan persyaratan dengan para sesepuh yang terlihat kooperatif, lalu kembali dengan peralatan untuk membangun jalan seminggu kemudian hanya untuk menemukan bahwa desa mereka telah ditelantarkan–setiap penduduk telah pindah ke beberapa kerabat di bagian lain negeri itu.''&lt;ref name=&quot;:1&quot; details=&quot;kaca 51-52&quot; /&gt; (kaca 51-52) &lt;/blockquote&gt;

== Rujukan ==</text>
      <sha1>0m3vqifh4c2dxfqrijsn2zoomasx9dw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>730516</id>
      <parentid>730515</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hasnanf</username>
        <id>28942</id>
      </contributor>
      <origin>730516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5439" sha1="oxlzaq875qhfmpidwig81x3vgtghzkw" xml:space="preserve">{{Infobox book
| image             = [[File:David Graeber, Frei von Herrschaft 2008.jpg|David_Graeber,_Frei_von_Herrschaft_2008|150px]]
| image caption = ''Fragments of an Anarchist Anthropology'' dina basa Jérman
| author            = [[David Graeber]]
| language          = [[basa Inggris|Inggris]]
| publisher         = Prickly Paradigm Press
| pub_date          = 2004
}}

'''''Kepingan-Kepingan Antropologi Anarkis''''' (basa [[Inggris]]: ''Fragments of an Anarchist Anthropology'') nyaéta hiji séri pamflét karya antropolog [[David Graeber]] anu mimiti dipedalkeun ku Prickly Paradigm Press taun 2004. Eusi tina pamflét ieu nyaéta kumpulan ésai ngeunaan garis besar aréa panalungtikan anu bisa dijalajah ku para ahli pikeun ngajieun hiji struktur nu lengkep ti téori sosial anarkis. Tulisan ieu kungsi ditarjamahkeun ka sababaraha bahasa, anu salah sahiji di antarana ka basa Indonésia.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pricklyparadigm.com/fragments-of-an-anarchist-anthropology|title=Fragments of an Anarchist Anthropology by David Graeber|website=Prickly Paradigm Press|language=en-US|accessdate=2026-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.focaalblog.com/2022/01/18/ayca-cubukcu-on-fragments-of-an-anarchist-anthropology/|title=Ayça Çubukçu: On “Fragments of an Anarchist Anthropology”|website=www.focaalblog.com|language=en-US|accessdate=2026-09-27}}&lt;/ref&gt;

Numutkeun Graeber, jalan kaluar anu ditawarkeun ku [[anarkisme]] pikeun kabuntuan akademis anu bisa ngajadikeun [[antropologi]] alat pikeun ngubah dunya, dibanding ngan saukur ngahartikeunna. Salian ti éta, Graeber ogé ngadeg yén antropologi téh miboga &quot;afinitas pikeun [[anarkisme]] ti mimitina&quot; ku sabab antropologi miboga &quot;kasadaran anu seukeut pikeun legana rentang kamungkinan manusa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://antropologi.info/blog/anthropology/2004/book_review_fragments_of_an_anarchist_an/|title=Book Review: Fragments of an Anarchist Anthropology|last=Shaviro|first=Steven|website=antropologi.info|publisher=Antropologi.Info|language=en|accessdate=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;

== Eusi ==

=== Alesan teu ayana antropologi anarkis ===
Graeber ngajéntrékeun sababaraha kamungkinan anu jadi alesan antropolog-antropolog mumul kaluar sarta méré pandangan sarta ajuan normatip:

&lt;blockquote&gt;''Dalam banyak hal, antropologi tampaknya merupakan disiplin ilmu yang takut akan potensinya sendiri. Ia adalah, misalnya, satu-satunya disiplin yang dapat membuat generalisasi tentang kemanusiaan secara keseluruhan–karena ini adalah satu-satunya disiplin yang benar-benar memperhitungkan seluruh umat manusia dan akrab dengan semua kasus anomali.''&lt;ref name=&quot;:1&quot; details=&quot;kaca 90-91&quot; /&gt; (kaca 90-91)&lt;/blockquote&gt;Graeber ogé nyebutkeun anu jadi bagéan tina masalahna, nyaéta akademisi anu aya dina spéktrum politik kénca radikal leuwih tertarik ka arah [[Marxisme]] anu miboga oriéntasi &quot;téori luhur&quot; dibandingkeun ka anarkisme anu miboga oriéntasi prakték. Anjeunna ogé nyebutkeun, yen Marxisme leuwih cenderung jadi diskursus téoritis atawa analitis ngeunaan stratégi révolusionér, sedengkeun anarkisme leuwih cenderung jadi diskursus étis ngeunaan prakték révolusionér.&lt;ref name=&quot;:1&quot; details=&quot;kaca 4&quot; /&gt;

=== Aspék-aspék tina antropologi anarkis ===
Sacara husus, Graeber nyarankeun sababaraha widang hipotétis anu perlu diungkulan ku antropologi anarkis, dina bukuna dijéntrékeun sacara singkat&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Fragments of an Anarchist Anthropology|last=Graeber|first=David|publisher=Pustaka Catut|year=2021|language=id|trans-title=Kepingan-Kepingan Antropologi Anarkis|orig-year=2004}}&lt;/ref&gt;, nyaéta:

# Téori [[nagara]]
# Téori éntitas politis anu lain mangrupakeun nagara
# Téori [[kapitalisme]] séjénna
# Kawasa/kabodoan
# Ékologi ti asosiasi sukaréla
# Téori kabagjaan politis
# Hiérarki
# Kasangsaraan jeung kanikmatan: ngeunaan privatisasi ti kahayang
# Hiji atawa sababaraha téori ngeunaan aliénasi atawa pangasingan

=== Révolusi ngaliwatan non-konfrontasi ===
Salah sahiji saran dina pamflét ieu nantangan ideu anarkasi tradisional ngeunaan konfrontasi agrésif jeung nagara. Argumén ieu ditepikeun dumasar kana karya pascasarjana anjeunna ngeunaan budaya séké sélér di [[Madagaskar]], kaasup salah sahijina séké [[Tsimihety]] di wewengkon kulon laut Madagaskar. Urang Tsimihety anu nolak sakabéh otoritas pamaréntah sarta ngelola masarakatna sorangan dina garis-garis anu kawilang égalitér, mampu nuluykeun otonomina sorangan sarta kabudayaanna mangdasawarsa-dasawarsa, nepi ka ayeuna, henteu ku ngalawan ka pamaréntah, tapi ku ngahindar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Graeber nulis,

&lt;blockquote&gt;''Sampai hari ini mereka telah mempertahankan reputasi sebagai &quot;raja&quot;-nya menghindar: di bawah pemerintah kolonial Prancis, para administrator akan mengeluh bahwa mereka dapat mengirim delegasi untuk mengatur tenaga kerja untuk membangun jalan di dekat desa Tsimihety, menegosiasikan persyaratan dengan para sesepuh yang terlihat kooperatif, lalu kembali dengan peralatan untuk membangun jalan seminggu kemudian hanya untuk menemukan bahwa desa mereka telah ditelantarkan–setiap penduduk telah pindah ke beberapa kerabat di bagian lain negeri itu.''&lt;ref name=&quot;:1&quot; details=&quot;kaca 51-52&quot; /&gt; (kaca 51-52) &lt;/blockquote&gt;

== Tutumbu luar ==
[[iarchive:anarchy_Fragments_of_an_Anarchist_Anthropology_Graeber/mode/1up|Fragments of an Anarchist Anthropology]] via Internet Archive

== Rujukan ==</text>
      <sha1>oxlzaq875qhfmpidwig81x3vgtghzkw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>