Wikipabukon
suwikisource
https://su.wikisource.org/wiki/Tepas
MediaWiki 1.47.0-wmf.4
first-letter
Média
Husus
Obrolan
Pamaké
Obrolan pamaké
Wikipabukon
Obrolan Wikipabukon
Gambar
Obrolan gambar
MédiaWiki
Obrolan MédiaWiki
Citakan
Obrolan citakan
Pitulung
Obrolan pitulung
Kategori
Obrolan kategori
Pangarang
Obrolan Pangarang
Kaca
Obrolan kaca
Indéks
Obrolan indéks
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Pembicaraan Acara
Wawacan Perbu Kean Santang
0
12869
47741
2026-05-28T23:42:54Z
HenriPurwanto
1090
Nyieun kaca Wawacan Perbu Kean Santang
47741
wikitext
text/x-wiki
{{Header
| title = Wawacan Perbu Kean Santang
| author = Surlina Marzuki, H.R. Suryana, Siti Maria
| editor = Rosyadi
| section =
| previous =
| next =
| notes = Naskah kuno Sunda abad ka-16-17, nyaritakeun perjalanan spiritual Perbu Kean Santang (Gagak Lumajang) ti Pajajaran dugi ka Mekah sareng janten wakil Nabi di tanah Jawa.
}}
== I. Pupuh Asmarandana ==
<poem>
Bimillahirrahmannirrahim
anu maca ieu babad
enya eta babad Gadog
kedah anu gaduh abdas
anu sepuh nu nonoman
atawa anu geus sepuh
eta kudu gaduh abdas
Bakuna mah kudu tartib
ulah pake lalawora
masing estu dina hate
wantuning Susunan Rahmat
wakil jeng Nabi Muhammad
eta utusan yang agung
nu kagungan burni alam
Maca taud nu mimiti
terus jeng maca bismillah
jeung patihan deui ongkoh
kullu nujeung palak bimas
geus puguh maca salawat
tobatna hunuhnuplihan
maca istigfar sing loba
</poem>
== II. Pupuh Dangdanggula ==
<poem>
Dangdanggula anu manis budi
pamedirah wong sumada
tegese yen sumada teh
awit dunungan karuhun
karuhun anu berbudi
katampa ku ki bujangga
ki bujangga luhung
ari tegese bujangga
anu sidik wawengkon karuhun suci
kali hatera utama
Anu matak aya kawi di sisi
ti nampana bunangan pertande
saweneh hanteu nangrodos
sabeb anu matak kitu
saupama ki maranggi
padi bager ukur na
euweuh nu teu kacau
pinter teh rapig ngaranna
pareksa na hasil maksud liwat sabrang
rasa hiyana jeung kiriman
Saenyana euyeuh amanah
lamun tanyangeun ngamulangkun sabda
hukumna nu bener kabeh
ari anu geus tangtu
bener tina loba kawi
da ari kebatna mah
eta keneh malum
saperti mungguhing gajah
sipat sato aya hulu buntut deui
amung ngaranna mah gajah
Hulu buntut sareng suku deui
kabeh eta saperti bujangga
pertanda lobaning kaul
sumangga mana4 nu estu
nya bujangga nya musinap
antukna mah nya satunggal
anu matak kitu
reyaning kaul bujangga
pertandana elmuning Pangeran sugih
euweuh eukeur ngaumpama
Raos gelap anu jadi manis
dongeng pikeun purwaning carita
wiwitan nu dicarios
namung ampun nya paralun
sarehing ieu sim kuring
da lain maksa ku bisa
weruh tampa guru
atawa nyanyahowanan
tobat pisan manawi sulaya kaur
mugi agung dihampura
Tina yaktos kaleresan surti
hanteu salah ieu teh sajarah
mugi diuwuhan bae
mujijat kangjeng luluhur
dipadangkeun nya birahi
ti nu enggeus kenging rahmat
agungnya panuhun
ditarima kumaula
mugi-mugi dijauhkeun nya balahi
parek rizki lawan rahmat
Mugi asih sanak kulawargi
kitu deui mugi katetepan
tekad anu leuwih saleh
ka sakabeh dulur-dulur
hamo pegat pancakaki
ka dulur sakabehna
teu pisah karuhun
mana kuring nurut hibar
ka sadaya kulawarga nu utami
miwah ka para juragan
Lahiriyah kaulaning gusti
abdi seja nyalindungkeun awak
saking ku rumaos bodo
dunungan kuring nu agung
hirup katungkul ku pati
batin kaulaning Allah
kitu deui nuhun
ka gusti nu sipat rahman
atawana ka gusti nu sipat rahim
mugi Allah ngahampura
Kakajengna ieu nu digurit
nyarioskeun eta nu baheula
aya sahiji karaton
ngabawah ka pararatu
nama Perbu Siliwangi
di Pakuan nu kadua
Pada jeneng ratu
karaton nu kahijina
Pajajaran Sewu teya nu ka warti
kitu ungeling carita
Nu katilu nagri Majapahit
nu ngaranna Perbu Hariyangbanga
Pajajaran wetan karaton
damelna waktu perang pupuh
sami merbu raka jeung rayi
Hiji mangsa di Pakuan
gaduh putra pamuk
pangeran Gagaklumajang
kagagahannana geus taya nu nanding
lir pendak taji malela
Enggeus mashur yen sapulo Jawi
samalahna Pajajaran wetan
Majapait enggeus kawon
sanggeus jumeneng pamuk
sakabeh taluk ajurit
taya nu mangga puliya
ka Gagaklumayung
malah enggeus kenging nama
wakil rama sanggeus jadi senopati
nama Perbu Kean Santang
Saumuma jadi Senapati
hen teu terang ti getih sorangan
jeg kumaha rupina teh
pesena kaliwat langkung
anu jadi kapigalih
siang wengi manahna
sakitu nya maksud
hayang terang getih sorangan
kitu manah nu antek kaliwat saking
teu acan seubeuh ngalaga
Lian tiny a kapigalih deui
umur ngora hanteu gaduh garwa
taya kapetolan kabeh
tedakna agama Hindu
mangsa harita di Jawi
teu aya agama Islam
nalangmang mulung mung
pangeran Gagaklumajang
kalangkung manahna takabur ati
pesen getih sorangan
Saumuma teu terang di getih
enya-eta getih salirana
nu matak teu uninga teh
saking ku tina pamuk
teu teurak ku pedang keris
enggalna Gagaklumajang
harita keur ngangluh
payuneun perbu Pakuan
Siliwangi mariksa alon jeung manis
"eh Raden Gagaklumajang"
"Pun mama teh rek nanya nu yakin
pasemonan Raden kawas susah
coba ama geura walon
naon nu dianggo ngangluh
bilih palay putri geulis
da moal datang ka susah
da Raden nu gaduh
sumawon palay ngaraja
apan eta ku ama dianggo wakil
sanajan kabeh raraja"
"Beunang Raden nu nalukeun ajurit
anu matak Raden meunang nama
Perbu Kean Santang kahot
pangeran Gagaklumayung
ngauban sapulo Jawi
saking ku ama teh nyaah
eta Raden kitu"
tinya Raden cedak nyembah
bari mando Gagaklumayung ka gusti
Kinanti unjukan terang
</poem>
== III. Pupuh Kinanti (1) ==
<poem>
Piunjuk Gagaklumayung
"kaulanun rama gusti
kang putra sanes ti eta
lain hayang gaduh rabi
lain hayang jadi raja
dalalahna milik abdi"
"Jadi senapati pamuk
ayeuna eureun ngajurit
jadi alang kumapalang
tacan seubeuh maju jurit
susah henteu mendak lawan
inarengan jisim abdi"
Saumur gumelar hirup
pesen ku getih nya diri
can terang getih sorangan
cindekna piunjuk abdi
ayeuna neda mupakat
pikeun pimusuhan abdi
Perbu Siliwangi nyaur
ka Raden Arga papatih:
"eh ayeuna patih Arga
kumpulkeun pernujum sidik
atawana pararaja
pikeun neguh perejurit"
"Ayeuna euweuh nu pamuk"
matur mangga Raden Patih
geus putus timbalan angkat
enggalna lampah Den patih
sakabeh nujum geus dongkap
sakur nu aya di nagri
Geus marek kabeh pamujum
enggal Perbu Siliwangi
lajeng mariksa harita
ka sakabeh nujum sidik
"iyeu kabeh para raja
sakur para nujum sidik"
"Ayeuna kudu piunjuk
iyeu diwewengkon Jawi
dikira saha jalmana
nu ngelehkeun balad aing"
Sadaya taya nu jawab
pada repeh bae sami
Ka Raden Gagaklumayung
geura unjukeun kakasih
pemujum tungkul sadaya
kabeh sami pada mikir
sarusah arek unjukan
ku sabab tacan kaeling
Kocap aya hiji nujum
milu campur nyiliwuri
hanteu wawuh jeung nu rea
tegesna malak Jibrail
baris nanggalkeun lantaran
seug unjukan aki-aki
"Sumuhun dawuhan ratu
ari emutan sim abdi
ngorehan di pulo Jawa
tangtu moal aya tanding
nu unggul cumah ngan putra
Perbu Kean Santang aji
Ngan aya oge geus tangtu
pilawaneun putra Gusti
sanes jero pulo Jawa
ayana di Mekah nagri
ngaranna Alimurtada
Baginda Ali bin Tolib
Amung tebih liwat langkung
ayana di puser bumi
pulo Mekah nagri Arab
malah ceuk sakaol deui
geus kasebut masa Allah
amung sareng putra gusti
Itu ieu tacan puguh
nu unggul ngalingga jurit
duka mana anu kalah
ngan geus tangtu mendak tanding
sakitu abdi unjukan
ka gusti di Siliwangi
Ngadawuh deui ka nujum
"terangkeun bae sakali
tiap maneh bisa norah
pilawaneun kitu deui
tangtu kapanggih ayeuna
coba pek sebutkeun deui"
"Baris lawan anu unggul
mana anu baris tanding"
Ki nujum barang dipaksa
teu kungsi unjukan deui
ilang leungit tanpa musna
ti payuBeung Siliwangi
Pemujum pada piunjuk
duka teuing teu tingali
malah hanteu wawuh pisan
eujeung eta aki-aki
malah waktu cacampuran
jol sorangan nyiliwuri
Hanteu wawuh jeung nu kumpul
nu aya payuneun gusti
ari abdi kabeh rempag
sareng batur-batur abdi
nyanggakeun dikabodoan
geus teu bisa norah deui
Hookeun Gagaklumayung
geus hanteu ngisukeun deui
unjukeun bae harita
"jisim abdi neda idin
dek miyos ka nagri Mekah
mendakan Bagenda-ali"
"Ayeuna baris dijugjug
panorah aki nu leungit
Hyang terang nya hanteuna
ngayonan Bagenda-ali"
Perbu Siliwangi jawab
"efa kuma karep pikir
Ngan sambung salamet maksud"
Enggaling nu mangun gurit
sang Perebu Kean Santang
teu wantun ngisukeun deui
enggal bae dangdan-dangdan
sanggeus dangdan lajeung indit
Amung Siliwangi Perbu
siang wengi pasang kuping
kocapkeun Gagaklumajang
kebat lampahna nu gasik
ngaler ngulon lalampahna
nyorang hiji tempat resik
Pan tes dianggo menekung
liren dina tempat buni
nya-eta di Hujung-kulon
lajeng heula muja calik
tidinya muja ka dewa
paneda na muja sari
Ka dewa nu maha weruh
ka jiwa sasanga deui
"jisim kuring neda terang
mun yaktos di puseur bumi
aya pikeun tanding lawan
nu ngaran Bagenda-ali"
"Mugi diparinan tuduh
Teu lami waktuna deui
sowara hanteu katingal:
"he Gagak Lumayung jurit
atawa Garantang Setra
ayeuna panglandih kami"
Lain dewa Marawelu
ieu kami nu ngalandi
sora hanteu katingalan
perkara maneh rek ngusir
nya-eta ka tanah Mekah
ngabujeng Bagenda Ali
"Ayeuna aya diditu
maneh geus tinangtos panggih
sareng ngaran maneh pisan
ku kami mana dilandi
nya-eta Garantangsetra
tegesna Setra beresih"
"Tegesna Garantang maksud
tangtu papanggih jeung suci
helas maneh geura iyang
kebatkeun saniat tadi"
Korejat Gagaklumajang
ti Hujung1mlon geus indit
Geus sum ping ka sisi laut
teu kaduga ningal cai
tuluy bae tapak kancang
najan ngapung nerus bumi
jadi geus taya halangan
istijabna kang dumadi
Sigeugkeun Gagaklumayung
eukeur ngambah di jaladri
katunda lampah di jalan
gentos anu kocap deui
kangjeng gusti Rasullullah
nalika di Mekah linggih
</poem>
== IV. Pupuh Sinom (1) ==
<poem>
Kangjeng gusti Rasullullah
dideuheusan para mumin
sarawuh para sahabat
Abubakar, Umar, Ali
Usman sarawuh ratu jin
para mumin pada kumpul
anu eukeur berhimpunan
kersana teh kangjeng Gusti
dek ngadamel tambah tihang Masjidilharam
Tujuh tihang nu ditambah
harita ngan kurang hiji
tatapi gusti geus mendak
tihang kuning ti ratu jin
pangaosna tacan jadi
kamanahna mah geus puguh
diparios pangaosna
nya-eta ku kangjeng Nabi
ratu jin teh teu acan wantun unjukan
Kangjeng gusti seug mariksa
ka para sahabat mumin
unjukna para sahabat
ngiring galih kangjeng gusti
kangjeng Nabi seug ngalahir
gentrana manis jeung arum
nya eta Nabi ratuna
kersana teh Kangjeng Nabi
dek maparin uwang emas harga tihang
Tapi eta tihang tea
hargana teh tacan sidik
ceuk sakaol saratus dinar
sarebu rupia leuwih
jadi opat rebu leuwih
opat rebu lima ratus
ratu jin seug unjukan
ari piunjuk ratu jin
najan gusti maparin uwangna salksa
Mo al kasanggakeun pis an
amung paneja sim abdi
"lamun saabatna tihang
seja ngiring jisim abdi
sareng teu tangtu ku duit
sarupa naon bae nun
supaya kabobot tihang
kadangu ku kangjeng Nabi
enggal nyandak kertas sinareng mangsina
Kangjeng Nabi enggal nyerat
ungel lapad bismilahi
nya eta buat nimbangan
eta tihang ti ratu jin
ku kersana kangjeng Nabi
gerat tihangna di unggul
nim bang ku lapad bismillah
hampang tihang batan tulis
tihang ti jin hantu kuwat ka mu'jijat
Ratu jin sujud unjukan
"seja nyanggakeun sim abdi
eta teh perkawis tihang
jisim abdi seja bakti"
Geus narima kangjeng Nabi
ka sahabatna ngadawuh
"isukan kabeh sahabat
Abukabar, Umar, Ali
reujeung Usman isukan kudu kumpulan"
Urang terus ngadegkeun tea
sarengna deui ka Ali
isuk kudu nyandak tungkat
teteken ulah dek lali"
Persahabat unjuk ta'dim
sumangga dawuhan Rasul"
Parantos kenging dawuhan
bubar marulih pramumin
kitu deui persahabat wangsul heula
Enggaling iyeu carita
reup peuting geus isuk deui
Kocapkeun Gusti Baginda
tabuh lima geus sayagi
seug nyandak teteken Nabi
barangna eta dek langsur
jol sumping sahiji malak
malaikat Jabarail
seug megatan Baginda ke heulaan
Ulah waka kenceng mangkat
bener jangji kangjeng Nabi
jam tujuh kudu geus aya
kudu sadia di masjid
kaula nanggel ka Ali
bilih kabendon ku rasul
kudu geus tabuh dalapan
waktu tidieu nya indit
anu matak antara tabuh dalapan
Sabab bakal aya semah
tatamu ngajugjug Ali
tatamu ti Pulo Jawa
geus kudu bae dianti
wayahna antos ku Ali
ngan upama enggeus tepung
sakalian kudu candak
ngadeuheus ka kanjeng Nabi
saupama teu dongkap tabuh dalapan
"Eta tamu hanteu dongkap
Ali hade bae indit
kencengkeun ngadegkeun tea"
Sanggeus wuwuruk Jabarail
musna harita teh leungit
ku gusti Ali diturut
ngantosan tamu nu dongkap
jeung manah Bagenda Ali
aya manah kaduhung teu neros heula
Pikarepeun tamu tea
Jabarail kaburu mulih
parandene teu kumaha
manahna Bagenda Ali
beunang ku engke deui
ditaros maksud tatamu
tatamu sumping harita
waktuna eta geus sumping
enggeus manjing waktuna tabuh dalapan
Harita tatamu dongkap
lieuk deui lieuk deui
nyeri beuheung sosonggetan
manahna teh Gusti Ali
gaduh timuru saeutik
kanu maparin pituduh
palangsiang rancana
setan ngagoda ka aing
Gusti Ali bari jengkar ti bumina
Barang geus sumping kajalan
dijalan perok bae panggih
jeung Parebu Kean Santang
ningali ka Baginda Ali
tapi teu acan tingali
disipatna tacan weruh
celuk Perbu Kean Santang
ka eta Bagenda Ali
"huh ! kaula dagoan heula ku bapa"
Reg Gusti Ali ngantosan
bari nyandak teken kai
ditancebkeun kana limah
Perbu Kean Santang sumping
caket jeung Bagenda Ali
Pangeran Gagak Lumayung
tumaros kieu sauma:
"maap bae bapa kuring
bade aya anu ditaros ka bapa"
"Mugi bapa tuduh jalan
pakuwon Bagenda Ali
eta di mana tempatna
mugi tuduhkeun sim kuring
kakuping ku Baginda Ali
kaget manahna kalangkung:
"engke agus heulaanan
pun bapa teh tampasari
rangah reungeuh ditaros kitu ku ujang"
"Karana ieu di Mekah
sakabeh pada ningali
pakuwon Alimurtada
ngan ujang anyar pinanggih
jeung bapa nembe ningali
na timana ari agus
banjar karang panglayungan
nya bali geusan ngajadi"
Pek Perbu Kean Santang ngawalonan
</poem>
== V. Pupuh Pangkur ==
<poem>
Pangeran Gagak Lumajang
sakalangkung gonjlengna kaliwat saking
"he bapa lamun teu weruh
kaula teh urang Jawa
ngaran kaula ieu teh Gagak Lumayung
nya eta Gagak Lumajang
Perbu Kean Santang aji
Nu gagah di Pulo Jawa
Garantang Setra enya keneh ngaran kuring
nu mawi jauh dijugjug
anggang-anggang diteang
anu ngaran Baginda Ali siga pamuk
kaula hayang ngayonan
kadigjayan Bagenda Ali"
"Sabab kaula di Jawa
enggeus garung eweuh pilawaneun jurit
kitu margina dijugjug
tah kitu bapa nya maksud
niat kula"
Baginda Ali ngarungu
seug maca alhamdulillah
lajeung hirabila lamin
Sujud sukur ka yang sukma
amung tekad Bagenda Ali nu lantip
hanteu pisan-pisan kitu
ngagungkeun yen kagagahan
teu rumaos nu gagah amung yang agung
raga nyawa gagaduhan
titipan nu murba diri
Bagenda Ali ngandika
"atuh agus mangga pun bapa teh ngiring
sumangga aya pituduh
geus tinangtos agus tepang
tatapina engke dipayuneun rasul
sareng Bagenda Ali tea
keur ngadegkeun ontob masjid
Jung angkat Gagak Lumajang
ingkeun bapa engke anu tuduh margi
Gagak Lumajang ti pungkur
antara geus sapapatah
tebihna teh emut kana tungkat kantun
Bagenda Ali ret katukang
barina lajeng ngalahir
"Masaallah agus hilap
pun bapa teh tinggaleun tongkat pandeuri
abong-abong enggeus pikun
Raden pangnyandakeun heula
krana Allah"
Enggalna Gagak Lumayung
wangsul deui nyandak tungkat
geus sumping ka urut tadi
Tungkat keur nanceb di tanah
seug dicandak di jurang ku tengan kari
barang jung eta dicabut
tungkat pageuh hanteu beunang
dodogeran pangeran Gagak Lumayung
tapi weleh hanteu beunang
Perbu Kean Santang pusing
Jeung maca Astagaillah
kurang ajar tukem ngawawanen teuing
moal sabaraha teguh
Raden nyingkilkeun raksukan
duwanana rap tangan kenca katuhu
dicabut pageuh teu beunang
bedasna nu nyabut tarik
Pageuhna tungkat ka lemah
hanteu beunang kalah ambles eta sikil
sampean Gagak Lumayung
semet tuur duanana
ka jro taneuh seep tanagana lesu
geus seep kadigjayaan
lalesu nya tulang sendi
Karinget tina salira
metu darah ting peletik bijil getih
rumpuyuk Gagak Lumayung
saumur kakara ningal
rnetu darah lomokot sabulu-bulu
ngaraos apes istijrad
duh cilaka awak aing
Angen sasambat ka dewa
kitu pokna: "duh jiwa da sangamalih
lan rnalih dewa merwolu
hamba tulung kadigjayan
Keyan Santang beunang sasambat kitu
teunekan istijradna
lalesu nya tulang sendi
Kabujeng bae ku bapa
"masa allah naha mana lami teuing"
Ngajawab Gajah Lurnayung:
"bapa kula hanteu kiat
nyabut ieu tungkat pageuh teu kacabut"
carek bapa: "na kumaha
kapan agus jalm i sakti
Kari-kari teu kajungkat
"maka kalah naha bapa heran teuing"
Pangeran Gagak Lumayung
sakalangkung tampa wirang
carek bapa: "cing ku bapa urang cabut"
Barina maca kalimah
kalawan salawat deui
"Allohumma salli ala
Muhamadi ala ali Muhamad deui
laillaha - illellohu
waashadu ana Muhammad, rasullah"
Gusti Ali maca tutug
maca kalimah sahadat
seug dicabut tungkat kenging
Sareng Keyan Santangjagjag
langkung bengong ngupingkeun kalimah kalih
Gagak Lumayung seug nyaur:
"palakiah naon bapa
anu bieu eta teh na matak nulung
tungkat beunang kula jagjag
Gusti Ali walon aris
"Bisi agus teu uninga
nu dibaea palakiah anu tadi
paranti ngapeskeun musuh"
eek Raden : "astagaillah
kutan kitu kabuktian bapa estu
engke kula arek nanya
Pok deui ka Bagenda Ali
"Tapi eta palakiah
aya deui karepna salian jurit
salian pangapes musuh
j eung ungel bapa kumaha
palakiah soteh basa kuring sebut
enggal bapa teh ngandika
eek bapa mah aya deui
Eta teh pikukuh selam
enya eta ngaranna kalimah kalih
ari papakem nu luhur
enya eta kitab kuran
saha-saha anu teu make eta tangtu
dihisab diarah mahsar
teu diaku umat Nabi
Aya didasar naraka
Raden Gagak Lumajang prihatin nguping
rumaos agama Hindu
enggalna ieu carita
saparantos Kean Santang naros kitu
kebat angkatna jeung bapa
ngadeuheus ka kangjeng Nabi
Sumping ka Masjidilharam
Kangjeng Nabi kasondong jeung para mu'min
miwah sahabat sarawuh
Abubakar, Umar, Usman
engeus pada nyandak tihang anu tujuh
ngan kantun sahiji tihang
sabab ngantos Baginda Ali
Kangjeng Nabi seug mariksa:
"naha Ali mana kalamian teuing
diantos ku batur-batur
na aya naon halangan ? "
Tungkul mando Bagenda Ali piunjuk
sumuhun dawuh pariksa
mendak halangan sim abdi"
Kabujeng tamu di Jawa
taya sanes anu dibujeng sim abdi
maksudna anu geus tangtu
tina geus garung di Jawa
taya dua nu gagah unggul ti batur
wasta Perbu Kean Santang
Pangeran Gagak Lumiring
"Atawa Gagak Lumayang
pangkadieu hayang ngayonan sim kuring
sareng agamana Hindu
Kean Santang kaget pisan
yen ngupingkeun Bagenda Ali miunjuk
noel barina ngandika:
"kutan bapa Bagenda Ali”
Lamun tadi ngaku nama
meureun kuring teh moal isin
kangjeng Nabi nyaur arum
eta aya tamu gagah
maksudna teh engke bae urang catur
kitu jeung Na bi ngandika
ka eta Bagenda Ali
Ayeuna perasahabat
menta tulung ngajungjungkeun tihang masjid
Perbu Kean Santang nyaur:
"sumangga ngiring timbalan
Kean Santang Pangeran Gagak Lumayung
geus rek nyandak hiji tihang
tihang pikeun tihang masjid
Kitu deui persahabat
Abubakar, Umar, Ali pada nyangking
barang tihang rek dijungjung
sakabeh maca kalimah
geus jung ngadeg amung hiji tacan nangtung
nya eta perbu Kean Santang
dodogeran teu kaindit
Kean Santang dodogeran
eta tihang kuning anu ti ratu jin
tibatan tihang kajungjung
sampean amles ka lemah
cikaringet barijil sabulu-bulu
sarta cikaringet darah
Perbu Kean Santang muni
Tulung teu kabawa beurat
Bagenda Ali gumejeng bari ngalahir
"boro gagah teu kajungjung"
Mesem galih persahabat
Bagenda Ali geus kek nema tihang agung
barina macam kalimah
jeung kaluhur durma galih
</poem>
== VI. Pupuh Durma ==
<poem>
Kabeh tihang geus ngadeg geus didangdosan
ceuk sakaol hanteu sami
loba nu ngabantun
dalah darongkap sorangan
dongkapna teh eta kai
ngan geus sampurna
geus parantos ontob masjid
Kacaturkeun eta Perbu Kean San tang
wirangna kaliwat saking
mikir sajeroning manah
wiwirang nu dibelaan
"homo teuing engke aing
geus prak ngayonan
gagahna Bagenda Ali"
"Ayeup a ge geus wirang ku istijradna
komo teuing geus prak jurit
aing geus taya untupan
ngalawan dina ngalaga"
Perbu Kean Santang singkil
niat rek minggat
eta seja kabar mulih
Nepak bumi dek kabur ka awang-awang
barang deuk ngapungna tarik
teu kebat ka awang-awang
kasiku ku Rasullullah
geuwat deui kana bumi
Den Santang ragrag
biur deui ragrag deui
Tujuh kali maburna teu bisa kebat
kasiku ku kangjeng Nabi
cambal kasaktenna
geus rumasa Keyan Santang
ngaluhuran kangjeng Nabi
apes jayana
tinya hayang nerus bumi
Sang Lumajang rek nerus bumi kahandap
barang dek bus kana bumi
bumi hanteu suka
susah Perbu Kean Santang
datang lesu liwat saking
taya tanaga
leuleus kabeh tulang sendi
Raraosan lir bentang gering pat bulan
ukur bisa usik malik
teu aya tanaga
lamun seug aya tanaga
meureun lumpat suku aing
manahna Santang
nyaur dina jero ati
Tina sabab kasiku ku Rasullullah
ti harita urang Jawi
sihir-sihir kagagahan
satiap dongkap ka Mekah
kudu bae apes sihir
Gagak Lumayang
sumping pikiran birahi
Kean San tang nyaur dina jero manah
"ieu lalampahan aing
kasiku ku Rasullaullah
sanajan mulang ka Jawa
enggeus tangtu awak aing
cilaka cam bal
diri wirang awak rujit
"Ayeuna mah anggur aing rek tabeat
agama Hindu teu hasil
jaga geus komo cilaka
cacak ayeuna ge wirang
Perbu Kean Santang indit
seug ngadeuheusan
kapayuneun kangjeng Nabi
Kangjeng Nabi mariksa ka Kean Santang
gentrana arum jeung manis
ma tak bingbang manah
"He Perbu Kean -San tang
naon maksud Raden galih
pang ngadeuheusan"
Kean Santang unjuk ta'dim
"Kaulanun agung bebendu gamparan
mugi idin kersa gusti
nyanggakeun dikaireugan
gusti nu langkung waspada
seja ngiring agama suci
sumeja tabeat
sareng deui jisim abdi
Paneja abdi mo mulang ka tanah Jawa
seja ngiring dampal gusti
Kangjeng Nabi narima
lnsa Allah Kean Santang
ari geus dongkap birahi
sinareng ihias
ulah sok tuturut munding"
"Pikir ulah kabawa ku kaba-kaba"
Kean Santang matur ta'dim:
"tobat hanteu pisan
jisim abdi enggeus pasrah"
enggal bae Kangjeng Nabi
dek minulangan
sahadat kalimah kalih
Kean Santang tumut kana piwurukna
kawuwuh terap birahi
Kangjeng Nabi ngadunga
neda ka Yang Maha mulya
dipadangkeun caang pikir
manah Kean Santang
putus panedana Nabi
Cara koneng katetesan apu tea
satekane kang dumadi
diginuluran kersana
siang wengi hanteu kendat
wahyu ti yang maha suci
sagala kersana
ka Nabi Rasul kakasih
Kean San tang sawuruk Nabi kamanah
serta geus terap birahi
geus padang manahna
dibukak ku yang sukma
Kangjeng Nabi geus ngalahir
ka Abubakar
He ki Abubakar Sidik
"Singna terus ieu Raden Kean Santang
wuruk kur'an sina ngaji"
Abubakar anarima
miwah sahabat sadaya
ngiring satimbalan gusti
Gagak Lumajang
manahna kasmaran galih
</poem>
== VII. Pupuh Asmarandana (2) ==
<poem>
Enggalna nu mangun jurit
Siang wengi Kean Santang
hanteu weleh-weleh ngaos
dibanding para sahabat
pada asih sadayana
kawuwuhan ku jeng Rasul
kakasihna Keang_Santang
Carlos nu mangun gurit
sanggeus tetep Kean Santang
beurang peuting getol ngaos
pitulung yang maha mulya
katambahan ku mujijat
tina kakasih nu luhur
aosannana geus paham
Lamina dicatur deui
ngaosna di nagri Mekah
gues sataun lamina teh
sagala aosan paham
taya kitab nu kaliwat
wantuning ditempat makbul
mustajab sapanejana
Saparantos kitab deui
seug ngaos tatakrama
honnat tilawat sakabeh
tiba teu kendat berjumah
siang wengi ngadeuheusan
satuluyna mah tabaruk
satariyah nakasbandiah
Guru tarekat ka Nabi
kantun tetep ibadahna
lima waktu langkung getol
geus pugµh hujung puhuna
sahadat jeung sajatina
sakalangkung matak lucu
asih sakabeh sahabat
Sumawon Bagenda Ali
asihna kabina-bina
cara katurunan bae
Abubakar, Umar, Usman
siang wengi teu papisah
kawuwuhan ku luluhur
Gusti jeng Na bi Muhamad
Siang wengi dipiasih
hanteu beda ka sahabat
samalah jenengana teh
geus lain jenengan San tang
atawa Gagak Lumajang
sumawon Gagak Lumayung
ari kakasihna dua
Sunan Rahmat gentos kasih
atawa Sunan Bidayah
kocap mangsa harita teh
jeung sadaya persahabat
Ali, Abubakar, Usman
ngaberes payuneun Rasul
serawuh Umar bin Hatab
Kangjeng Nabi seug ngalahir
marios ka Sunan Rahmat
"Cing ayeuna arek naros
rehing geus salin agama
wirasat kuma raosna
menggahing agama Hindu
sinareng agama Islam"
"Ayeuna di tan ding pikir
karana urang teu maksa
seug coba mana nu enteng
mana nu karasa senang
upama maneh tibelat
ka eta agama Hindu
ku urang moal dipaksa
Sunan Rahmat matur ta'dim :
"sumuhun dawuh timbalan
ayeuna jisim abdi teh
sumawonna tineung tea
ka agama Hindu Jawa
kawasna saumur hirup
moal emut-emut acan
Sumawonna abdi eling
sahingga ka tanah J awa
sim abdi geus moal bae
geus hanteu hayang nyoreang
sumawonna nineung tea
sanajan dumuk ka umur
teu hayang nilarkeun Mekah
Kangjeng Nabi nyaur manis:
cing kieu ari ayeuna
tanda teu dek nyoreang teh
yen nilar ka pulo J awa
cing coba maca kalimah
serta bari mepet bayu
peureum sahingga geus tamat
Ku Raden beuntakeun deui
kuma eta wirasatna
raraosan anu yaktos
Sunan Rahmat matur "mangga"
sot tasbeh sareng sajadah
simpen heulanan dipayun
dek Raden maca kalimah
Nya eta kalimah kalih
ashad u allaillaha
illellohu nu diaos
waashaduana Muhamad-Rasullullah
kitu macana
barangna parantos putus
mepet bayu geuwat beunta
Kersa Allah geus pinasti
geus ras eling Sunan Rahmat
sakalangkung bengongna teh
anjeunna aya di Jawa
di tempat Karang Pakuan
segruk nangis bari nyuuh
dastarna dianggo pisan
"Aduh gusti Kangjeng Nabi
jisim abdina kumaha
bet pertela ieu yaktos
bet jadi aya di Jawa
serta di Karang Pakuan
bari nangis segrak-segruk
kaserep ku Rasullullah
Jisim abdi geus teu sudi
aya deui di Pakuan
teu nyanten abdi kabendon
mugi gusti ngahampura
nu asih ka umat tuan
ti luhur sahibas rambut
ti handap sahibas dampal
Sunan Rahmat keur prihatin
kareueung nineung nya rasa
raos titingalan oge
ningal ka Karang Pakuan
hanteu sudi-sudi acan
reup peuting asa ngalindur
beurang asa gundam
Ti peuting osok kaimpi
ti beurang kantun waasna
diupamakeun kabogoh
istri geulis sarta lenjang
atawa ku pamajikan
papisah katinggal umur
ditandingkeun reujeung eta
Sajerena geus mo tepi
kakeueung kanineungan
ageung keneh ka papagon
euweuh eukeur ngaupama
lamun ku Rasullullah mah
komo mun katilar pupus
cacak papisah ka J awa
Sakieu wirasat diri
beak umur kaedanan
Sunan Rahmat bari mios
angkat hanteu puguh losna
taya jalma nu mendakan
diayana ge nu wawuh
sahingga urang Pakuwan
Kawantu rupina haji
marukanna lain Santang
taya jalma anu nyaho
kebat Sunan Rahmat angkat
lalakon nu kaedanan
enggaling nu mangun catur
bijilna di ujung kulon
</poem>
== VIII. Pupuh Mijil ==
<poem>
Sunan Rahmat barangna ras eling
manahna tawalo
jeung deui barang ngareret
mendak tempat anu suni
tinya liren calik
minangka tapakur
Siang wengi hanteu kendat muji
saking ti rumaos
kaireugan katalingeuhan bae
teu jadi manah nu suci
mantep ka yang widi
sidakep tumungkul
Amateni kang patang perkawis
kang pinendeng urang
pengucap lan talingane
paningal karana malih
sawiji tan kenang pati
pek matiya nagung
Angilone paesan satunggil
kasmaran rupi kang yaktos
ya iku tan kenang paten
manjing metu ing apesi
Sunan Rahmat anglilir
kaya mentas turu
Kuwung-kuwung melengkung meg langit
teja mayang katon
lain sejane kang tingale
Sunan Bidyah ras eling
raos ka babawa impi
jeung deui dicatur
Lamina teh didinyana ngancrik
kira sataon nya raos
hanteu tuang hanteu sare
sarena pada tingali
ku antek nya ati
hayang deui tepung
Sareng pangkon kangjeng gusti nabi
Rasullullah angot
kocapkeun siji mangsa teh
barangna reup deui peuting
peuting geus beurang deui
kira wanci subuh
Eukeur maca muji ka yang widi
pitulung yang manon
tina kamurahanana teh
sumawon nu laku becik
hingga ala deui
murahna yang agung
aya sowara tan katingali
unggeling sorane
He Sunan Bidayah maneh
lamun hayang tepung deui
jeung Nabi kang sinepi
Kangjeng Nabi rasul
Reujeung deui mun maneh teu ngarti
pertandana yaktos
mujijatna kangjeng Nabi teh
ngungkulan ti para Nabi
panguluna para Nabi
sirahing para Rasul
Makutana ambiya sakalir
kakasih yang manon
cing ayeuna coba maneh teh
geura maca kalimah kalih
sing estu jero ati
serta masing suhud
Nya eta maca kalimah kalih
sanggeus beunta panon
kumaha wirasat maneh
tangtu ku maneh kapikir
reujeung kasmaran galih
tambah mendak makbul
Ngan sakitu soara les gaib
tuduhna nu yaktos
ras eling Sunan Rahmat teh
muji sukur ka yang widi
alhamdullillahi robil a'lamin
mimitina maca taud
Sunan Rahmat enggal maca gasik
meungpeung tacan poho
nya-eta maca kalimah kalih teh
ashadu allaillaha illellohi
waashadu ana deui
Muhamad Rasullullahu
Metu napas bari ret ningali
kersaning yang manon
Sunan Rahmat rurat reret bae
barengna enggeus ningali
enggeus dipayuneun Nabi
kangjeng gusti Rasul
Persahabat ngaberes digigir
urut bieu yaktos
katingali sajadah tasbe teh
da puguh ge urut tadi
geus kasmaran galih
Raden lajeng sujud
Kasampeyan jeng gusti sinelir
kanjeng Nabi naros
kuma raraosan maneh
ayeuna sinareng tadi
mana anu gampil
Islam sareng Hindu
Sunan Rahmat unjuk bari ta'dim
sumuhun patios
sumawonten ras jisim abdi teh
ditetelakeun ka gusti
wirasat di abdi
najan teu piunjuk
Kangjeng gusti nu langkung tingali
ratuning waspaos
sumawonten umat kabeh
pitung bumi pitung langit
sawarga aras jeung korsi
naraka pon kitu
Amung gusti nu langkung tingali
ngan abdi teh helok
seja tumaros abdi teh
pisah ti gusti ka Jawi
dicatet ku abdi
lamina satahun
Nya teu tepang sareng pangkon gusti
amung abdi helok
kari-kari ditingal tasbeh teh
sajadah nya kitu deui
kawas urut tadi
jeng Nabi ngadawuh
Eta bae sahabat ku rayi
coba seug parios
engkang mah sakieu bae
bade ngawalon ka rayi
poe ieu naon rayi
tanggal bulan taun
Nu sakieu ieu abdi-abdi
geura pek marios
tuh ka paman nya marios teh
Abubakar imut manis
seug ngawejang deui
ka Gagak Lumayung
He Sunan Rahmat anaking
maneh masing ngartos
eta apan tasbe saksina teh
tacan ganti beurang peuting
bulan kitu deui
sumawonna tahun
Sareng dei manah masing lantip
ulah salah raos
ulah jadi helok jro manah teh
manahan masing ka surti
talek masing sidik
ngelmuna sing timu
Sunan Rahmat tungkul bari mikir
teu lami po� walon
geus kahartos sauma teh kabeh
saur Abubakar Sidik
manawi kairing
mujijat luluhur
Persahabat ger gumujeung manis
ngiringan geus cocog
Sunan Rahmat langkung sukana teh
keleresan ku permumin
cari ta birahi
kinantinya kalbu
</poem>
== IX. Pupuh Kinanti (2) ==
<poem>
Kangjeng gusti Nabi Rasul
enggalna mariksa deui
nya-eta ka Sunan Rahmat:
"engkang teh dek nanya deui
kumaha di tanah Jawa
menakna jeung abdi-abdi
Agamana masih Hindu
atawa campur agami
Hindu jeung agama Islam
loba mana mun ditanding
coba engkang menta terang"
Sunan Rahmat matur ta'dim
"Sumuhun timbalan Rasul
yaktosna di tanah Jawi
Hindu pisan sadayana
agama Hindu dipuhit
sumambatna ngan ka Dewa
jeung seweng cegahan Nabi
Taya murat taya makeruh
batal haram kitu deui
tina saking ku teu aya
hadis pangandika Nabi
dalil pangadilan Allah
agama Islam teu manggih
Kadangu ku kangjeng Rasul
sakalangkung welas galih
hawatos ka para umat
umat nu aya di Jawi
"cing Raden ari ayeuna
ku engkang didamel wakil
Sumawonna rayi purun
ngambah deui tanah Jawi
teu purun diteda suka
kudu bae angkat deui
nya-eta ka tanah Jawa
ku engkang didamel wakil
Saupama Raden purun
didamel wakil ka Jawi
nyelamkeun di pulo Jawa
sing maca kalimah kalih
kieu perjangjian engkang
sumawonna diri rayi
Saha-saha anu nurut
barangkali engkang rayi
kana kaluputanana
jaga ditanggung di Batin
dijauhkeun kanaraka
pinanjing janatun naim
Geura seug sing deukeut dangu
ku rayi manah sing lantip
dalil pangandika Allah
salirana ieu pulih
jeung deuina anu nyerat
hatur paneda sim kuring
Satu muni salah nyebut
pajahati mugi-mugi
perulama sadaya
atawa kapala santri
kema Allah didangdosan
kieu pangandika Nabi
Abin sani mu'minun
ala insani mumin2
walharama ati Islam
apallahu linnasi
walmuslimina walmuslimat
ilia ipwa mu'minin
Wajibuli yapalu
ayuhal mina ami
kobla almaot badal maota
gaeru illal munapikin
munapikin ilia
insan jahilin illa P.inarin
Ari paeh moal burung
taya gede taya leutik
taya kolot taya ngora
taya menak taya kuring
taya gagah taya kurang
taya cageur taya gering
Ka agama masing suhud
ulah bosen beurang peuting
jeung masing gumati pisan
ka agama kangjeng Nabi
lamun geten ka agama
pasti eta mulya diri
Sunan bidayah seug tungkul
ngupingkeun piwuruk Nabi
ngeunah jeung gen tra tetela
isin pabaur jeung ngerik
matak ngabingbangkeun susah
teu kandeg ngupingkeun gusti
Jadi sungsuam jeung balung
surup kulit kana dagmg
sumarambah kana bayah
terus kana sanubari
Sunan Rahmat unjuk sembah
nuhun satimbalan gusti
Pirang-pirang abdi untung
diasih ku dampal gusti
kasuhun ka lingga murda
kacangcang ku duwa kuping
kacangreud ku tungtung rema
nuhun salaksa lumiring
Siang wengi seja tumut
kana satimbalan gusti
sumeja ngemban timbalan
angjeng Nabi nyaur deui
sukur Raden Sunan RC}hmat
sambung dunga siang wengi
Jeung deuilla bisi ripuh
engke teh di pulo J awi
nu enteng bae pilihan
jeung saha di pulo J awi
anu jadi gegedena
nu mangku di pulo Jawi
Piunjuk Gagak Lumayung
nuhun timbalan jeng gusti
ngan nagara Pajajaran
nama Perbu Siliwangi
Dawuh kangjeng Rasullullah
tah eta heulakeun rayi
Lamun enggeus puguh tumut
abdi tangtunage gampil
kumpulkeun ku rajana
geus kantenan ngariring
kana satimbalan
tah kitu entengna rayi
Sunan Rahmat pek piunjuk
ngiring sadawuhan gusti
tegas timbalan jeng tu wan
bade mios jisim abdi
abdi gusti neda jiyad
nyuhunkeun mujijat gusti
Sunan Rahmat enggal sujud
ka dampal sampean gusti
ku Nabi seug diladonan
hurmatna silaturahmi
lajeng bae Sunan Rahmat
geus munjung ka kangjeng Nabi
Ngalirik deui ka pungkur
munjung ka Bagenda Ali
ka Umar sareng ka Usman
jeung ka Abubakar Sidik
Sunan Rahmat seug ngadunga
jeung maca kalimah kalih
Laillaha illallohu
Muhamad Rasullullahi
socana peureum teu ningal
tekadna nu lantip budi
maca kalimah tabeat
minangka mujijat gusti
Kersaning Allah nu agung
Sunan Rahmat keur diasih
karamat Rahmat mujijat
barang bray beunta ningali
Sunan Rahmat geus di Jawa
manjur karamat kakasih
Barang ngalirik ka payun
Sunan Rahmat seug ningali
beh karaton Pajajaran
malah Perbu Siliwangi
harita keur magelaran
ponggawa Mantri Bopati
Di paseban pepek pinuh
harita Sang Siliwangi
taya sanes nu diwejang
naha kalamian teuing
lam pah Perbu Kean San tang
rada sumelang nya diri
Barang keur guneman catur
Perbu Kean Santang sumping
geus dongkap payun ramana
kaget sadaya ningali
sakedap bengong teu awas
ku sabab panganggo haji
Geus lami sadaya emut
ka eta Gagak Lumiring
sakabeh nyebut haturan
kocap Perbu Siliwangi
naha Raden Kean Santang
mana kalamian teuing
Sampe meunang dua taun
ama hayang pisan nguping
ama anu sayaktosna
kumaha Bagenda Ali
eta diay onananana ?
nu kocap kapungkur jurit
</poem>
== X. Pupuh Pangkur (2) ==
<poem>
Sunan Rahmat seug haturan
piunjukna ka Perbu Siliwangi
kang putra hatur piunjuk
perkawis putra ngajonan
enggeus niat
jeung Bagenda Ali pamuk
eta beja kayaktosan
perkawis Bagenda Ali
Eta teh bangsa karamat
kawuwuhan ku mujijat kangjeng Nabi
nu kakasih maha luhur
perkawis putera tea
sumawonna nepi kana perang pupuh
cacakan ku karamatna
putra teh geus apes diri
Cindekna putra teu kiat
moat aya nu mental Bagenda Ali
ka kasih kangjeng luluhur
tina putra geus teu kiat
manjing selam teu guna agama Hindu
hanteu nineung hanteu melang
matak disiksa di batin
Karana mungguhing urang
paeh tea tara dua tilu kali
ngan sakali enggeus tangtu
saupama diri urang
lamun wafat teu mawa iman geus tangtu
dikubuma ge disiksa
ku Munkar jeung Wanakir
Suinawon diarah Mahasar
enggeus tangtu lamun teu nurut ka nabi
kana agama luluhur
menggah kangjeng nabi tea
geus kasebut makutana para Rasul
nu kagungan alam dunya
pitung bumi pitung langit
Sawarga sareng naraka
sumawonna sakabeh eusina deui
jin, setan sakabeh makhluk
sakabeh asal tidinya
mana putra ayeuna nu mawi cunduk
yaktosna ngemban timbalan
ka J awa wakil jeng nabi
Ngislamkeun ieu di Jawa
mugi-mugi kangjeng rama Siliwangi
ayeuna teh kudu taluk
miceun Hindu manjing Islam
parmanahna ulah bareurit sing nurut
ayeuna teh tuang putra
hukum mula tambah suci
Jeung kabeh kaula warga
kawuwuhan dikersakeun jadi wakil
wawakil kangjeng luluhur
coba putra seug walonan
saupama putra ayeuna teh kudu
kuma kersa purunna maha
kang putra seja dek ngiring
Cindekna mah ka sadaya
saha-saha anu teu nurut ka kami
nu kitu beunang disebut
jadi satru kabuyutan
Siliwangi hookeun reuwas kalangkung
naha ieu Kean Santang
kawas jalma nu teu eling
Datang ti Mekah teh edan
atawana ieu jalma selang-seling
ku Sunan Rahmat kadangu
lamun kieu petana
Pajajaran ayeuna tangtu diamuk
dijieun lemah irengan
rajana tangtu dibasmi
Atina teuas siluman
lain aya pikiran kadua lantip
pituduh nu matak makbul
kalah ngangaranan edan
Siliwangi geuwat ngawalonan arum
hekang putra Kean Santang
engke ulah waka pusing
Perkawis nalukeun Se lam
ama nanya pertanda nu jadi wakil
mana piagem ti ditu
coba ama ningalan
Sunan Rahmat ngajawab ka sang Perebu
henteu nganggo piagemna
karana hanteu maparin
Tina kalangkung percaya
Siliwangi ka Santang ngajawab deui
cindekna iau teu puguh
mama teh kirang percaya
mun geus ningal piagemna ti luluhur
ama teh tangtu didinya
kari arek mikir-mikir
Pangandika Sunan Rahma t
mun kitu mah puguh pikiraneun deui
ulah ngangaranan burung
pasaling piagem gampang
Kian Santang bari neneda ka Rasul
ayeuna dek nyokot heula
ka Mekah dek balik deui
Kebat lampah Sunan Rahmat
enggeus mundur ti payuneun Siliwangi
�i jalan hanteu dicatur
Ji,lgan kocap bae geus dongkap
S.unan Rahmat harita enggeus dipayun
Y�gjeng Nabi seug mariksa
kumana bejana rayi
Sunan Rahmat unjuk sembah
nuq sumuhun perkawis dawuhan gusti
sim ,a; bdi can hasil maksud
abdi kalah cacarita
ku kang rama di Siliwangi Perebu
abdU�h dipenta tanda
piagem wakil ti gusti
Kangjeng nabi ngadawuhan
miwarangan nyandak kertas jeung mangsi
piwarangan enggeus cunduk
kangjeng nabi enggal nyerat
hanteu lami nyerat piagem geus tutup
dipasihkeun ka Seh Rahmat
ku Seh Rahmat geus ditampi
Serta guligah manahna
Sunan Rahmat tidinya teh lajeng amit
ti payuneun kangjeng ratu
kangjeng nabi seug mariksa
Insa Allah rai Sunan Rahmat agus
sing canduk ka tanah J awa
Sunan Rahmat tungkul ta'dim
Ngupingkeun eta pidunga
suka ati Sunan Rahmat seug ngalirik
kersa Allah enggeus cunduk
sakiceup dibawa mulang
enggeus aya di negeri Pakuwan datun
dina lebah kaca-kaca
nya-eta di sirah negeri
Sunan Rahmat barang ningal
kana batu lempar alus liwat saking
patlot mangsina dicampur
tulisan aksara J awa
Sunan Rahmat ngadamel bari ngadekul
eta batu dingaranan
nelah ngaran batu tulis
Anu matak Sunan Rahmat
eta nyerat kersana di batu tulis
supaya pada weruh
menak di Pajajaran
yen anjeunna jadi wawakil luluhur
mangsana eta keur nyerat
nuju jalma wara wiri
Nya eta nu rek kumpulan
para mantri panggawa para bupati
aya hiji Mantri weruh
mariksa ka nu keur nyerat
eukeur naon eta nulls dina batu
dijawab ku Sunan Rahmat
syukur nanya maneh Mantri
lyeu kami mana nyerat
eukeur nyieun tanda wawakilna nabi
nya kami wakil luluhur
ngislamkeun di Pajajran
enya eta nyalinan agama Hindu
gen tos ku agama Islam
saha-saha bae jalmi
Anu teu turut ka urang
enggeus tinantos napsuna ka anu mungkir
diayonan moal mundur
kakuping ku mantri tea
jeung ditinggal bet Raden Gagak Lumayung
Mantri geugeuwatan angkat
nguninga ka Siliwangi
Teu lila mantri geus dongkap
Sang Perbu kasondong jeung Perbopati
mangsana eukeur berhim pun
taya sanes nu diwejang
rehna eta anu dek nalukeun Hindu
mupakat jeung para raj a
purun teu purun nya galih
Rehna kitu Kean Santang
Perbupati tungkul teu jawab sahiji
barang keur ngadawuh kitu
torojol Mantri unjukan
piunjukna Mantri dipayuneun ratu
sim abdi unjuk uninga
mendak putra eukeur nulis
Pangeran Gagak Lumajang
ngadamel nyerat dina batu tulis
sarta bari nuduh-nuduh
supayana pada terang
kudu Islam nyalinan agama Hindu
jeung aya anu dicandak
ku anom piagem wakil
</poem>
== XI. Pupuh Sinom (2) ==
<poem>
Kakuping ku Sang Pakuan
piunjukna eta mantri
kaget Ratu Pajajaran
ngadawuh ka perbopati
barina jeung nguncung pikir
cing kumaha para ratu
rempagna teh ieu urang
karana geus datang deui
Kean San tang eta si Gagak Lumajang
Perbopati piunjukna
ari menggah jisim abdi
asup kana paribasa
taya sanes nu diiring
siang wengi kangjeng Gusti
nu diwereg lampah ratu
sumawonna abdi tea
kamana-mana ge abdi
hanteu niat nyalinan deui agama
Lamun ku dawuhan tuan
menggah abdi seja ngiring
seug Siliwangi ngandika
he ayeuna para mantri
ari pikiran kami
temen kula-para ratu
papada oge mupakat
pikir mah kalangkung mungkir
ngadenge ge najis ka omongannana
Kula hanteu seja pisan
leuwih sangeuk liwat saking
make nyebut ditakonan
ku Munkar eujeung Wanakir
anut ka agama Nabi
jeung ngomong-ngomong dikubur
baroraah niat tea
anggur cua liwat saking
majar gada sereg di langit gedena
Nyebut paeh ditakonan
omo)lgna bangsa teu harti
jeung menggah nu mati tea
dikubur di jero bumi
kubur teh dangan saeutik
sapira lega di kubur
katurug make tamela
di jero teh beuki heurin
kari2 make nyebut ditakonan
Najis teh jeung mawa-mawa
siga titiran hanjeli
barina ngomong sorangan
haruwas-harewos leutik
jeung nyambut ka Kangjeng Nabi
beleke bae nu burung
lamun seug taya haianean
ngan ku geus beunang jurit
mani pikir hayang nalipak sing modar
Cindekna ayeuna urang
saha teu anut agami
nya eta ka nabi tea
ponggawa atawa Mantri
atawa Jaksa jeung Patih
ka raden Gagak Lumayung
montong sieun montong reuwas
ari nurut mah ka kami
ayeuna mah bisi kaburu ku Santang
Kaburu datang ka urang
tiningal anut agami
kajeun ninggalkeun nagara
urang kabur bae nyingkir
balik ka asal tadi
muru Pajajaran hayu
ari kula sorangan
arek jalan nerus bumi
ieu kraton urang cipta jieun alas
Ari sakabeh para raja
jeung ieu punggawa Mantri
kabeh kudu mindah rupa
jadi macan warna wami
Piunjuk ponggawa Mantri
kabeh kudu ngiring ratu
enggalna ratu Pakuan
nyandak tukem ki lagondi
diguratkeun kana tanah padaleman
Istijadna tinekanan
karaton geus salin rupi
jadi leweung jujumplukan
kitu deui Perbupati
diteunggeul ku kilagoni
sakabeh geus jadi maung
ari nu jadi ratuna
ratu Batulajang aji
enggeus budal kabeh maruru Sancang
Ari geus dongkap ka Sancang
seug salin jenengan deui
ratu Patek salin nama
Kocap Raden Arga Patih
teu milu jeung Perbupati
jajatena hanteu campur
Perebu Taji Malela
anu diangkat Papatih
mindo rupa jadi manjangan Kancana
Tapi sejeroning angkat
manahna kadua leutik
tibelat ka Sunan Rahmat
ngan mugi kapayun deui
ditepungkeun diri aing
jeung R�den Gagak Lumayung
mugi saputra putrana
eta Perbu Siliwangi
sing sapikir reujeung Perbu Kean Santang
Oge turunan timana
naha paman beda pikir
kocap bae Patih Arga
ka Pajajaran geus sumping
tepung jeung celeng sareuri
enya eta jaden Galuh
Pajajaran sewu tea
tetep eta Raden Patih
leungit mencek tanggal deui patih arga
Kocap deui Sang Pakuan
atawana Siliwangi
nerus bumi ti Pakuan
kocap Sunan Rahma t deui
barang sumping ka jero puri
hookeun kaliwat langkung
karaton bet jadi alas
naha rama Siliwangi
antukna mah dongkap ka kieu-kieuna
Hanjakal teu tepang heula
leu Perbu Siliwangi
batan daek ka agama
kalah minggat ti nagari
jadi rutuning silemin
dilari lacakna Perbu
urut nerapkeun istijrad
Sunan Rahmat pantes galih
panasaran daek teu daek agama
Geus kacipta ku wirasat
jalanna nerus ka bumi
coba ku aing dipegat
panasaran tacan panggih
sing teh sakali deui
ari geus tangtu mah puguh
daek teu daek agama
geus jongok mah kajeun teuing
Sunan Rahmat lajeng muntang ka karamat
Ditelik lampah nu minggat
enggeus tinangtu bakal bijil
dina lebah Tegalluwar
Sunan Rahmat tungkul muji
jeung maca kalimah kalih
sahingga eta geus tutup
Sunan Rahmat beray beunta
sat�kanan kang dumadi
ngan sakiceup geus aya di Tegalluwar
Kocapkeun ratu Pakuan
samemeh anjeunna bijil
istijadna nu tiheula
lemah nyungkur munjul bumi
teu lila anjeunna bijil
jeung Sunan Rahmat gok tepung
cing ayeuna enggeus tepung
jeung piagem ieu bukti
ayeuna mah putra ngupingkeun sakersa
Dek taluk atawa moal
menta jawab anu yakin
Siliwangi hanteu jawab
lep deui anems bumi
tina saking ku teu sudi
Sunan Rahmat imut kantun
enya teuas ati rama
tinya mah Gagak Lumiring
lajeung angkat lampahna sawenang-wenang
Kocap Perbu Pajajaran
kebat lampah nems bumi
manahna anu di seja
rek mum Cikaso nagri
rek nyampeurkeun wana tadi
aya di Ratu manaun
Sang Perbu Pajajaran
munjul deui lemah miring
dinya munjulnya eta Munjul-suriyan
Barang bijil Sang Pakuan
ngagebeg basa gok panggih
reujeung Perbu kean Santang
ngadegdeg kaliwat saking
raosna Sang Siliwangi
eta teh Gagak Lumayung
dipayuneunnana pisan
tur ta hanteu aya sepi
ngan ku bakat karamatna Sunan Rahmat
Eta Perbu Pajajaran
lep deui anems bumi
arek mum ka putraita
langkung Pakuan diusir
nu aya di Sunan Sandi
di nagara dayeuh Manggung
geus bijil Ratu Pakuwon
munjul deui tina bumi
sawetaneun padarek eta munjulna
Barang elol Sang Pakuan
ngagebeg deui Siliwangi
geus singsieuneun ku Santang
Iep deui anerus bumi
tidinya ma� kebat indit
bijilna di Duren-sewu
gok tepung jeung Patih Arga
Siliwangi suka ati
langkung manis geus tetep di Pajajaran
</poem>
== XII. Pupuh Dangdanggula (2) ==
<poem>
Kasigeugkeun Perbu Siliwangi
nu geus tetep sareng garwa putra
di Pajajaran Sewu teh
gentos deui nu dicatur
kocap Sunan Rahmat deui
ngubek di Pakuan
turut-turut lembur
nyelamkeunnana teh senang
henteu cara menak Pajajaran brewit
lajeng kana pigunungan
Sakapendak di tegalan jalmi
anu nyawah sareng nu ngahuma
eta diselamkeun bae
amung harita nu tangtu
ngan maca kalimah kalih
hanteu acan disunatan
sabab tacan weruh
pilemburan pigunungan
nu diambah nu heula anut agami
para menakna diliwat
Sabab lingas enggeus meunang warti
unggal nagri diayaan serat
serat ti Siliwangi teh
nu mawi loba nu nyumput
para Mantri geus muringis
amung abdi-abdina
nu taretep lalungguh
hanteu gedag kalinduan
geus bagjana pinanggih reujeung agami
sarta pikir taillbah senang
Kabungahan ku kalimah kalih
hanteu ridu dibawa-bawana
nu nyawah di kebon jongjon
Pangeran Gagak Lumayung
top nandakna buku alit
ditungkut jeung ditulisan
sakur nu geus anut
nu unggel dina catetan
nummer satu ngaranna teh eta jalmi
ka dua ngaran lembuma
Kitu deui umuma ditaksir
kolot budak anu geus mistina
tegesna anu geus baleg
geus ditulis dina buku
kitu deui nu ditulis
eta teh sadayana
dijumlah diitung
enggeus puguh di Pakuan
ngalih deui lajeng ka sanes nagari
tanapi ka pigunungan
Mapay2 ti gunung ka nagri
saayana kabeh anut Islam
nyeta di Batulayang teh
tidinya ka lebak agung
atawa ka lebak wangi
nyeta curug Dogdog tea
sareng curug sempur
satu nagri opat ngaran
wantu-wantu eukeur jaman anu tadi
aya anu jadi raja
Dinya aya putra Siliwangi
nama raden Santang Pertama
putra ti Batulayang teh
jeung Sunan Rahmat geus tepung
skalangkung suka ati
sarta geus masup islam
SOF1ona hanteu dicatur
wantu panjang keneh maksad
Sunan Rahmat saderekna suka galih
bagjana Santang pertala
Sunan Rahmat seug netepkeun rayi
jadi pangkat rehna seweng raja
jadi ratu curug Dogdog
jumeneng Dipati Ukur
Sunan Rahmat hanteu lami
ti curug Dogdog geus jengkar
geus ngalih ngajugjug
turut lamping nyorang tegal
enggeus nyorang lebak gunung Malasari
wates ka Timbangantenan
Tuluy nyorang ka pinggir nagarai
enya eta dayeuh Pangadegan
ngajeujeuh ka lembur bae
nu aya sadaya anut
amung menakna sarepi
geus putus di Pangadegan
sor deui ka payun
nyorang dayeuh Tambakbaja
kitu deui abdina dipinggir nagri
nu aya geus manjing selam
Menak didinya hanteu kawarti
Sunan Rahmat nyorang Korobokan
rawuh bae anjeunna teh
[... bagian tengah naskah kusabab panjang, teras dugi ka bait 397 ...]
</poem>
== XVIII. Pupuh Kinanti (3) ==
<poem>
Wakilna eta luluhur
nya eta ka ratuning jin
naha teu dikadalian
ratu jin emut ngalahir
najan teu dikadalian
moal burung nyaho margi
Apan kadali mah matuh
karama t lian kadali
najan nepi ka akherat
batan pegat kalah ngunci
nya kitu deui sumangga
nya-eta sara kadli
Seug dikadalian putus
kadali kalangkung leutik
mani ngan sagede kawat
pangandika ra tuning jin
bapa jangji kana kuda
lamun kuda enggeus leungit
Tantu kadalina kantun
lamun teu make kadali
ieu kuda milu betah
ka Raden di tanah J awa
nuhun saur Sunan Rahmat
putus pangasih ratu jin
Kangjeng Nabi seug ngadawuh
gentrana arum jeung manis
maneh sing tetep di Jawa
eta engkena ku kami
mo diantep salawasna
najan seuweu putu kami
Jaganing pageto cunduk
tangtuna aya di Jawi
sok maneh bisi teu genah
ka kuping ku wakil gusti
teu kira-kira sukana
sukana teu aya tanding
Bungangang manah kalangkung
seug naros deui ka gusti
jisim abdi gaduh anak
dipasantrenkeun ku abdi
ayeuna di nagri Mekah
Syeh Abdulpatah panglandi
Ngaosna Syeh Baya Nuhun
mugi aya wangsit gusti
eta sing mulang ka Jawa"
Pangandika kanjeng Nabi:
"montong melang kumaonam
tangtu dijurung ka Jawi
Najan putra Baya Nuhun
diahirna mugi-mugi
siang aya niat ka Jawa
Los Raden dijurung indit
wakil luluhur geus mando
jiad Gusti abdi amit
Colodok munjung ka Rasul
geus munjung ti Kangjeng Nabi
tuluy ka para sahabat
Abubakar, Umar, Ali
ka Usman ka ratu Ajrak
persahabat pada ngasih
Bagenda Ali keur kantun
nangis barina ngalahir
mugi anak incu bapa
clipareng jarah ka Jawi
los Raden disambung dunga
sing lulus aya di Jawi
Wakil luluhur geus putus
kenging jiad ti jeng Nabi
sarawuh para sahat
lepas lamahna nu miris
geus kaluar ti nagara
seug dititih samparani
Barang kaclak sempung mabur
sakilat lampahing angin
tumurun di pulo Selan
petina gojlog sakali
kuda masih keneh aya
pucuk gunungjati masih
Ti Sumatra deui mabur
sakilat lampahing angin
tumurun di Hujungkulon
petina gojlog sakali
kuda masih keneh aya
pucuk gunungjati masih
Ti Hujungkulon seug mabur
sakilat lampahing angin
jol tumurun di Jaketra
petina gujlog sakali
kuda masih keneh aya
pucuk gunungjadi masih
Ti Jaketra deui mabur
sakilat lampahing angin
jut di Bageda 5elam
petina gojlog sakali
kuda masih keneh aya
pucuk gunung jati masih
Ti Bageda Selam mabur
sakilat lampahing angin
turun ti gunung amparan
petina gojlog sakali
pucuk Gunung jati ragrag
nepi tempating perwali
Jaganing page to tangtu
bakal aya parawali
nya-eta di nagri Cempa
akhir nelah Gunung Jati
amung kuda masih aya
ti amparan deui nyirig
Langkung seput kuda mabur
sakilat lampahing angin
seug turun eta di Karang
petina gojlog sakali
kuda masih keneh aya
di Karang teh henteu lami
Tidinya seug deui mabur
sakilat lampahing angin
tumurun di Guwah Rahmat
petina gojlog sakali
kuda masih keneh aya
di Guwah Rahmat teu lami
Ti Guwah deui seug mabur
sakilat lampahing angin
kuda teh beuki kacida
hohowang pun sambarani
petina gojlog jeung
tumurun di Gunung Suci
Sawetaneun Dayeuh-manggung
peti gojlog kuda leungit
sambarani ilang musna
anu kantun ngan kadali
sarawuh jeung parabotna
petina engab sakali
Sumerep kangjeng luluhur
seug dibuka eta peti
eusina teh tanah mekah
sareng hiji buli-buli
eusina eta er jamjam
jeung beh surat dina peti
Ungelna surat ka malum
kieu unina teh tulis
ieu taneuh nu dibawa
bisi hidep teu tingali
tapel kubur hidep tea
didieu di Gunung Suci
Ieu er jamjam disebut
nu dijero buli-buli
pcrta.ndana I-Iidu tea
tina tumurun ka ka Nabi
sumerah agama Islam
tegesna murid mukamil
Palinggih hidep disebut
Godog asal gojlog peti
ari harti gojlog tea
lalampahan anu linggih
tina geus asrah nya manah
ngimankeun papakon nabi
Geus kasebut wali luhur
sababna wawakil nabi
sakitu ungelna surat
geus tutur didinya linggih
mangsa harita matapan
ngancik pirang-pirang sasi
Sumangga geus kenging tahun
kakara yen kenging warti
pada sum ping menembahan
ti Lebak Jaya nu ngungsi
pada dongkap sadayana
sembah kuwu Kandang Sakti
Sembah Dora nu katilu
pada ngedeuheusan sami
wakil luluhur ningalan
disembah diasih-asih
he sakabeh panembahan
kang putu geus dumuk linggih
Urang bakal seueur tamu
geus kitu tidinya deui
kabeh para panembahan
seug marunjung pada tadim
ngaberes hunnat ngajajar
caralik sami ngabaris.
</poem>
dup8jji5oj9yy0j2s0cpseyxt6w7jie