Wikipabukon
suwikisource
https://su.wikisource.org/wiki/Tepas
MediaWiki 1.47.0-wmf.11
first-letter
Média
Husus
Obrolan
Pamaké
Obrolan pamaké
Wikipabukon
Obrolan Wikipabukon
Gambar
Obrolan gambar
MédiaWiki
Obrolan MédiaWiki
Citakan
Obrolan citakan
Pitulung
Obrolan pitulung
Kategori
Obrolan kategori
Pangarang
Obrolan Pangarang
Kaca
Obrolan kaca
Indéks
Obrolan indéks
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Pembicaraan Acara
Indéks:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf
252
1085
47801
47500
2026-07-18T15:09:11Z
Kumincir
18
47801
proofread-index
text/x-wiki
{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=[[Poesaka Soenda 1924-08-3(02)]]
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Year=1924
|Publisher=Pagoejoeban Java-Instituut
|Address=
|Key=
|Source=
|Image=1
|Progress=OCR
|Volumes=
|Pages=<pagelist
1=17
/>
|Remarks=
|Width=
|Css=
}}
[[Kategori:Poesaka Soenda]]
qnks37s50zdrjs81e31v82fnsylo2ef
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/4
250
1089
47792
17917
2026-07-18T15:06:33Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47792
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>Anoe badè ditjarioskeun di dieu raratan
wawatjan, nja èta lalakonna Praboe Kian
Santang. Kawasna menggah oerang Pa-
soendan mah soemawonten di Priangan
kana eta djenengan tèh moal pati aja noe
bireuk, tina geus kakontjara ti babaheula-
na, nanging seuseuëurna oeninga di djēnē-
ngan teu terang di papajanana, kawan-
toe djaman kiwari tèa bae, djati kasilih
koe djoenti, katandasa rasa kapèlèt koe
barang anjar, nepi ka loer nolas kana ti-
tinggal karoehoen, djongdjon tonggoj mi-
kadeudeuh barang deungeun; doegi ka lat
lali teu èmoet-èmoet jèn di oerang seueur
boekaeun titinggal anoe baheula.
Doepi menggah djalanna babad tèa, di
oerang tara dioeni boelan tanggalna, sa-
nadjan di Eropa ogè sok seueur baè pa-
tjèngkadanana, tjèk ieu kieu tjeuk itoe ki-
toe. sok komo deui di lebah dongéng oorang
mah geus tangtos seueur dor-dar pabèntar-
na, sèwang-sèwang pada mawa losang ka
terangna, koe inargi èta henteu djadi hèran
oepami ieu tjarios noe badè dipēdar teu
sami sareng pamendak noe lian, kawantoe
geus djadi dongèng sanès sadjarah anoe
poegoeh dapoerna poegoeh ringkoek ti
ditoena.
Awitna tjarios kieu:
Praboc Siliwangi noe ngaraton di da
jouh Galih Pakoewan, ngaradjaän na-
gara Padjadjaran, kagoengan poetra anoe
djenenganana Pangèran Gagak-Loema-
djang djoedjoeloek Gagak-Locmaioeng ata-
wa Kian-Santang. Eta radja-poetra geus
katjöloek kaawoen-awoen kawentarkeun
gagah rongkah pangawasana, djaman hari-
ta di P. Djawa geus kakontjara teu aja
doea noe sakti lir Gagak-Loemajoeng, tjin-
dekna satria lalanang dingat noe teu boe-
toch pangaweroch moal ngoejang panga-
bisa; noe katjelock wedoek sadajana geus
taraloek, noc barēdas rongkah teu aja da-
jana; saha djalma noe wani ngoenghak
djapakan. geus oelah ngarepkeun bakal
njaho di pagèto, da ngalawan moal aja
anoc bisa njangga poelia, ngan kari pasrah
soemērah ngadago-dago kana dawoeh ata
wa tinggal sabar nganti-nganti pangam-
poera.
Dina hidji waktos Pangèran Gagak-Loe-
madjang kagoengan èmoetan palaj ningali
getihna koe andjeun, tapi moenggoeh di
P. Djawa mah taja petana mendak noe
baris iasa ngajonan andjeunna, tina geus
garoeng taja noc wantoen tea. Manahna
kitoe woewoeh lami woewoeh mangën, koe-
mentab njongkab palaj geura prak mětjak
djadjaten, hojong geura aja lawan taroeng
djeung sasama geusan pamoenah rasa, oe-
lah sakti tanpa boekti, sok hajang geura
poegoeh njangoeloena. Tina bangēt pang-
djoeroeng napsoena perbawa adji kasak-
tianana, andjeunna koetatang kotètèng ma-
paj-mapaj ka oenggal djalma saha manoe-
sa noe kakontjara èimoena geusan adoe
parang tanding tea.
Tah kitoe moenggoeh përwatekna adji-
an noe teu dibaroeng koe. lemah lēmboet
téh sok noengtoen ka noe teu oeroes, da
teu dipager koe galih anoe sadjati, tjlik
poetih-tjlak herang tèa ieu mah kahajang-
na sok sawenang-wenang; da ari aloesna
mah koedoe ditangtajoengan koe wahjoe
ambèh mocloes toemindak sabar darana.
Tina kitoona aja sēlēnting bawaning
angin kolébat bawaning bèdja. Pangeran
mendak tjarios, pagar di dajeuh Mekah
nagara Arab aja hidji djalma noe sakti,
pinoedjoe nandjoeng gagah rongkah tan-
pa tanding, malah diseboetna ogé Matjan
Allah atawa Pedangna Rasoeloelloh, kë-
kentong ti balad Islam, djanenganana Ba-
gènda Ali.
Menggah di lebah Kian-Santang mirêng
wartos kitoe-kitoe, bingah noe tanpa wi-
langan asa ditondjok tjongtjot direwah-
keun koeang-koeang baè, tjèk paribasa tèa
mah, manahna soemèrèdèt koe hojong geu-
ra sèg ngajonan djago Arab. Gantjangna
tina amarah geus teu kawadahan, tambah
lila tambah ngentab asa dipapanas koe
tjarios, leos baè andjeunna ngantoenkeun
Padjadjaran barang doegi ka Oedjoeng-
koelon andjeunna bingoeng ka mana nja
baris indit, da poegoeh teu oeninga di le
bah-lēbahna atjan di Mekah tèh, ti tinja
ladjēng mēnēkoeng moedjasmèdi, njoe
boenkeun ka Dewa Mérwèloe soepaja di
toedoehkeun pidjalaneun, da, andjeunna
tèh Agama Hindoe. Dina keur anteng sida.
44<noinclude>{{rh|20||}}</noinclude>
660bia57lyxvqwy5rgbwuafmyre3wvu
Indéks:Kasoesastran Soenda II.pdf
252
6121
47786
42094
2026-07-18T14:36:31Z
Kumincir
18
47786
proofread-index
text/x-wiki
{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=[[Kasoesastran Soenda II]]
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Year=1949
|Publisher=Bale Pustaka
|Address=
|Key=
|Source=
|Image=1
|Progress=T
|Volumes=
|Pages=<pagelist 1="Sampul" 2="Judul" 3="1" 3to6="roman" 7="4" 43="41" 96="95" 113="-" />
|Remarks=
|Width=
|Css=
}}
[[Kategori:Digitalisasi WikiNaskah 2023]]
dg9dvln127o6js8wz6yhr6a0dijpkja
Kaca:Kasoesastran Soenda II.pdf/2
250
7520
47789
30597
2026-07-18T14:47:32Z
Kumincir
18
47789
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="4" user="YogiYY" /></noinclude>{{c|
{{xxxx-larger|KASOESASTRAN SOENDA<br>
II}}
TJITAKAN KA IV
{{larger|BALE POESTAKA<br>
DJAKARTA<br>
1949}}
}}<noinclude></noinclude>
2ke2eeq98pkjahostrqkr26ftb92ft3
Kaca:Kasoesastran Soenda II.pdf/1
250
8054
47788
30596
2026-07-18T14:43:59Z
Kumincir
18
47788
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="4" user="YogiYY" /></noinclude>
{{c|
{{xxxx-larger|''Kasoesastran''</br>
''Soenda''}}
{{xx-larger|II}}
'''BP'''
}}<noinclude></noinclude>
66m451odh7h1rvxe690eszzfhw9wv5i
Kaca:Woelang Tani.pdf/19
250
12876
47802
47761
2026-07-19T03:43:26Z
Deepturquoise
540
47802
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Deepturquoise" />{{rh||15}}</noinclude>60 ꧄ꦔ꦳ꦺꦠꦭꦩꦸꦤ꧀ꦩꦼꦭ꧀ꦭꦏ꧀ꦗꦼꦂꦫꦸꦏ꧀꧈ꦱꦶꦏꦶꦤꦸꦣꦶꦥꦏꦺꦧꦶꦧꦶꦠ꧀꧈ꦤꦼꦥ꧀ꦥꦶꦤꦏꦤꦧꦸꦮꦃꦲꦤ꧀꧈ꦠꦸꦗꦸꦃꦠꦲꦸꦤ꧀ꦩꦭꦃꦊꦮꦶꦃ꧈ꦭꦩꦸꦤ꧀ꦕꦁꦏꦴꦏ꧀ꦤꦸꦣꦶꦥꦺꦭ꧀ꦭꦏ꧀꧈ꦠꦶꦭꦸꦔ꦳ꦴꦥꦠ꧀ꦠꦲꦸꦤ꧀ꦲꦱꦶꦭ꧀꧈
61 ꧄ꦥꦼꦠ꧀ꦠꦤ꧀ꦚꦁꦏꦴꦏ꧀ꦠꦼꦈꦣꦶꦕꦠꦸꦂ꧈ ꦠꦶꦤꦔ꦳ꦼꦁꦒꦼꦱ꧀ꦭꦸꦩ꧀ꦧꦿꦃꦒꦭꦶꦧ꧀꧈ ꦱꦒꦭꦗꦭ꧀ꦩꦒꦼꦧꦶꦱ꧈ ꦠꦥꦶꦠꦫꦺꦏꦃꦤꦣꦼꦆꦔ꦳ꦸꦭꦃꦤ꧀ꦚꦁꦏꦴꦏ꧀ꦝꦲꦤ꧀ꦔꦴꦫ꧈ꦔ꦳ꦠꦮꦣꦲꦤ꧀ꦤꦸꦊꦠꦶꦏ꧀꧉
<!--
꧋꧇꧖꧒꧇꧄ꦱꦸꦩꦮꦺꦴꦤ꧀ꦤꦚꦁꦏꦺꦴꦏ꧀ꦱꦶꦫꦸꦁ꧈ꦱꦱꦠ꧀ꦱꦫꦸꦮꦗꦼꦈꦁꦱꦶ
꧋ꦏꦶ꧈ꦠꦸꦗꦸꦃꦄꦠꦮꦣꦭꦥꦤ꧀ꦠꦲꦸꦤ꧀ꦏꦏꦫꦫꦺꦏ꧀ꦥꦼ
꧋ꦤ꧀ꦠꦶꦭ꧀ꦉꦗꦼꦈꦁꦣꦼꦈꦮꦶꦗꦼꦂꦫꦸꦏ꧀ꦌꦠ꧈ꦈꦭꦃꦣꦶꦤꦸꦠꦶꦪꦶꦱ꧀ꦠꦼꦈꦮꦶꦁ꧈
꧋꧇꧖꧓꧇꧄ꦤꦸꦭꦸꦲꦸꦂꦤꦠꦶꦤꦭꦻꦴꦠ꧀ꦊꦈꦮꦶꦃꦠꦶꦭꦸꦫꦺꦧꦸꦏ
꧋ꦏꦶ꧈ꦱꦥꦺꦂꦠꦶꦊꦧ꧀ꦧꦃꦕꦶꦏꦗꦁ꧈ꦧꦸꦮꦃꦤꦲꦱꦺꦩ꧀ꦗꦼꦈꦤ꧀ꦲ꧀ꦊꦈꦠꦶꦏ꧀
꧋ꦠꦥꦶꦄꦪꦎꦒꦺꦧꦺꦣ꧈ꦗꦼꦂꦫꦸꦏ꧀ꦥꦱ꧀ꦱꦺꦃꦉꦗꦼꦈꦁꦧꦭꦶ꧉
꧋꧇꧖꧔꧇꧄ꦗꦼꦂꦫꦸꦏ꧀ꦧꦭꦶꦄꦤꦸꦏꦸꦣꦸ꧈ꦈꦭꦃꦥꦶꦱꦤ꧀ꦝꦶꦤꦸꦠꦶꦪꦶ
꧋ꦱ꧀ꦱꦤꦗꦤ꧀ꦊꦧ꧀ꦧꦃꦭꦶꦩ꧀ꦧꦁꦔꦤ꧀ꦗꦼꦂꦫꦸꦏ꧀ꦧꦭꦶꦠꦫꦄꦩꦶꦱ꧀
꧋ꦠꦶꦤꦠꦤꦺꦃꦏꦸꦫꦁꦥꦤꦱ꧀ꦱꦤꦗꦤ꧀ꦧꦶꦧꦶꦠ꧀ꦧꦠꦮꦶ꧉
꧋꧇꧖꧕꧇꧄ꦫꦺꦪꦤꦸꦩꦼꦭ꧀ꦭꦏ꧀ꦝꦶꦒꦫꦸꦠ꧀ꦕꦁꦏꦺꦴꦏ꧀ꦕꦶꦫꦺꦧꦺꦴꦤ꧀ꦧꦠ
꧋ꦮꦶ꧈ꦠꦠꦥꦶꦫꦺꦪꦤꦸꦒꦒꦭ꧀ꦧꦸꦮꦃꦤꦠꦪꦤꦸꦄꦩꦶꦱ꧀
꧋ꦔꦤ꧀ꦲꦣꦺꦥꦶꦱꦤ꧀ꦠꦁꦏꦭ꧀ꦤ꧈ꦠꦶꦤꦱꦧꦧ꧀ꦠꦶꦪꦶꦱ꧀ꦠꦼꦈꦮꦶꦁ꧉
꧋꧇꧖꧖꧇꧄ꦱꦼꦣ꧀ꦝꦼꦁꦊꦧ꧀ꦧꦃꦏꦫꦁꦱꦩ꧀ꦧꦸꦁ(꧈)ꦗꦼꦂꦫꦸꦏ꧀ꦧꦭꦶꦠꦁꦠꦸꦄꦩꦶꦱ꧀
꧋ꦱꦤꦗꦤ꧀ꦊꦧ꧀ꦧꦃꦱꦸꦩꦺꦣ꧀ꦝꦁ꧈ꦒꦼꦈꦱ꧀ꦏꦕꦺꦴꦧꦎꦒꦺꦄꦩꦶꦱ꧀ꦧ
--><noinclude></noinclude>
njkkwuzgxq3n1le9fjrtx0ivbzcxd3h
Pamaké:Deepturquoise/sandbox
2
12877
47803
47777
2026-07-19T04:47:46Z
Deepturquoise
540
47803
wikitext
text/x-wiki
<syntaxhighlight lang="wikitext" copy>
{{New wiki request
| status = open
| language_code = su
| language_code3 = sun
| language_English = Sundanese
| language_native = sunda
| language_Wikidata= Q34002
| new_language = no
| directionality = LTR
| project_English = Wikibooks
| project_native = Wikibuku
| ns_project = Wikibuku
| ns_project_talk = Sawala Wikibuku
| enable_upload = no
| logo = <!--File:...-->
| timezone = Asia/Jakarta
| add_namespaces = Cookbook = "Resép", Cookbook_talk = "Sawala resép"
| add_settings =
| category =
}}
== Proposal ==
Replace this text with your opening argument in favour of the new project.
You can also refer to external documentation or websites.
Sign your request by ending your statement with: <nowiki>--~~~~</nowiki>
== Discussion ==
</syntaxhighlight>
d22fiyjsfjyd5x05fzlub2ln2antnka
Kasoesastran Soenda II
0
12880
47787
2026-07-18T14:38:38Z
Kumincir
18
Nyieun kaca anyar {{Sidenotes begin}} <pages index="Kasoesastran_Soenda_II.pdf" from="1" to="112" /> {{Sidenotes end}} [[Kategori:Non fiksi]]
47787
wikitext
text/x-wiki
{{Sidenotes begin}}
<pages index="Kasoesastran_Soenda_II.pdf" from="1" to="112" />
{{Sidenotes end}}
[[Kategori:Non fiksi]]
4jpm3o77r3mc752l2nvm37otj6bf53t
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/5
250
12881
47790
2026-07-18T15:05:31Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47790
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>kēp sinoekoe toenggal, ngong aja soara noe noedoehkeun pidjalaneun sarēng miwarang gēntos djēnēngan dilandi „Garantang sètra” totondè baris njorang kasoetjian.
Geus kitoe mah ènggalna lèos baè Pangéran Gagak Loemajoeng angkat madjoe ngoelon rada ngalèr, ngadjoegdjoeg ka noe
dimaksoed nganggo djalan napak kantjang angkat di sagara makplak; teu katjatoer di djalanna djaoeh moal boeroeng tjoendoek, anggang moal boeroeng datang, djol baè soemping ka nagara Mēkah. Sasoempingna ladjēng mamarioskeun Bagènda Ali. Atoeh da taja noe bireuk boeh-bèh baè noe noedoehkeun palēnggahanana.
Oerang toenda heula Kian Santang, katjarios mangsa èta di Mēkah Kangdjēng Nabi badè ngageungan Masdjidilharam, sadajana para sahabat noe opat Aboe-bakar, Oemar, Oesman sareng Ali dibagianana pidamēleun sèwang-sèwang, ari Bagenda Ali kabagian kedah nangtoengkeun hidji tihang pangbakti ti Radja Djin noe teu kinten poharána. Atoeh ari koe kitoe tèa mah moal naon deui pangdisèrènkeun ka Bagènda Ali tèa ogè, nja èta noe sèdjèn mah taja oentoepan pikoeateun. Waktosna koe Kangdjeng Nabi geus ditangtoskeun, sarta sadajana kedah kempēl dina mèmèh taboeh 7.
Ajeuna malikan deui lalakon Garantangsètra, dina hidji isoek andjeunna keur oesrak-asroek baè ngilari Bagènda Ali,
maloem tanah Mekah tèh lega, masing loba noe noedoehkeun ogé nja rada lila kapendakna mah, teu lami di djalan gok patēpang sareng hidji aki-aki geus tokroh-tokroh koendang iteuk, ènggal koe andjeunna diparios:,,Aki! tjik soegan njaho di mana ari imahna Bagènda Ali noe kakotjapkeun gagah tèh?"
"Aeh na oedjang tèh ti mana nja lemboer matoch bandjar karang pamidangan, kawas-kawas oerang djaoch teu oeninga di imah Ali, da oerang dieu mah sadajana ogè pada tarērangeun. Aja pigaleuheun naon kitoe?"
Bisi teu njaho kaoela tèh noe kawēntarkeun gagah tèa, Kian Santang djago ti Tanah Djawa, noe rèk nèangan pitandingeun dina mèdan danalaga, koe sabab di ditoe geus garoeng teu aja noe wantoen, hawar-hawar aja bèdja di dieu aja Bagènda Ali noe kasohor pangawasana, noe matak koering datang ka dieu, arèk manggihan Ali, hajang ngajonan tanaga na. Kaharti?"
„Kahartos.”
„Sanggoep mangnoedoehkeun?”
„Sanggēm, moeng ajeuna andjeunna teu aja di boemina, margi bade ngiring ngadegkeun Masdjidilharam, mangga baè
oerang socsoel ka ditoe.”
Ti dinja Garantang-sètra angkat sareng aki-aki vèa; kira kira geus aja sawatara toembak èta aki ngarandēg, èmoeteun kana iteukna bieu katinggalcun noedjoe dipariksa tòa (Dihadja kawasna ditinggalkeun) gantjang èta aki-aki oendjoekan ka Kian Santang; tina hojongna ènggal geura nepi ka noe dimaksoed, èta iteuk noe kakantoen koe Gagak-loemajoeng ditjandak koe andjeun, ngodjèngkang moelih doui ka toekang.
Jaktos, kasampak tèh si iteuk nantjēb kènèh baè teu atjan aja noe ngopènan; ènggal koe Radja poetra ditjaboet tapi loepoet, teu onggèt-onggèt atjan. ing halè nantjebna tèh teu sabaraha djērona, atoch biasa baè sadjerona ogè piraning beunang aki-aki, moal pageuh tjara tantjeb tihang tjēblok. Kapaksa ti dinja njaboetna nganggo tanaga, tapi sakitoe tarikna kalahka siga beuki maneuh pageuh kawas aja noe njëkëlan ti handap.
„Aèh-aèh!” saoer Gagak-loemadjang. „Naha iteuk naon ieu tèh, mana kieu-kieu teuing?”
Djadjatèn pangawasana tina geus poesing tèh enggal diwatek, ngawedjang adji karongkahan, toelvej pasang koeda-koeda dangdan singkil njaboet iteuk, kērēwēk kek djoeng didogèr, tapi tobat aoedoebilah weléh teu beunang kènèh, napsoe woewoeh ngentab asa dipapanas koe itouk anoe keukeuh bahoela ngabatoe, djeung ras èling ka aki keur ngantosan, sok tada teuing lingsemna, moen nepi ka lèngoh teu kadjingdjing. Iteuk aki oelaget, noe njaboet okèng okèngan, toengtoengna tina awahing bedas noe njaboet nepi ka lep<noinclude>21</noinclude>
q0266f1eug7d8qxabqobvesr236r310
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/6
250
12882
47791
2026-07-18T15:06:08Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47791
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>sampèanana njoblok kana taneuh semet pa-
nekoe, kèsang badag kèsang lemhoct ngoe-
tjoer tina sotja-sotja, tina koekoehna ga-
lih dasar terah Galih Pakoean pitocin, na-
djan geus pocgoch kitoe gè, teu wara
moendoer teu kersaeun èlèh koe atah-atah,
bantembaè koe andjeunna dipaksa, ari ni-
ngali kuna salira bet ngorolok beureum
tètèla kaseër getih.
Keur djongdjon padogèr-dogèr diadoe
djeung iteuk, torodjol sang aki-aki téh da-
tang, bari tjarèkna:,,Naha bet lami-lami
teuing. diantos mani geus kesel!".
Walon Garantang sètra bari bareurcum
tina koe kalingseman wirèh tadi geus
agocl-agoel madjar pamoek, woeri-woeri
kaboekti karèk diadoe djeung iteuk ogè
patoetoenggalan, het ampir-ampir kana
ngaloempoeroek. tjitjing dina basa tètèr.
kapaksa kedah roemaos salira naäs.: ..Noe
matak aki, bot naha iteuk tèh ngalalakian.
bangkar warah teu beunang dipaksa di-
tjaboet!""
Moestahil', walon aki bari matja sala-
wat djcung kalimah kali, toeloej iteuk di-.
tjahnet, beunang teu sakara-kara koe sa-
beulah haè.
Gagak-loemajoeng ti dinja teu kinten
lingsemna geus soer-sèr rada sebèr, djabi
manah nahnaj ngarakataj, raraj pias ka-
was noe dipoepcel bajoc, kelangan panga-
tjian. Kitoena Prahoe anom koe aki kiti-
ngali, katoöng koo sipatan galihna jen Ra-
djapoetra pinoedjoe nandang kasedihan.
Tina aki soerti djalma běrboedi, njepeng
èlmoe sipat kamanoesan sadjati, sok silih
raskeun silih timbang medal tina manah
njaäh ka sasama oemat Allah, boedina api-
api baè teu ngatarakeun noe heran, scemia-
wonna mapanas djeung ngaeëra mah di-
baidkeun pisan, anggoer saoerna: „Mang-
ga ateeh ocrang angkat teraskeun oerang
ka Masdjidil-haram tèa!"
Lingsem-lingsom ogè Kian Santang mak-
sakeun andjeun angkat njarengan aki.
tah didinja geus rada soer-ser mangsar-
mingsir sarta heran koe pangaweroch aki
noc sakitoe anèhna, toeng tocngna pok ma-
riksa:,,Kalimah naon aki noe dipapatkeun
bieu téh?"
28
Sahadat sareng salawat, oedjang".
Is naha asa teu pira teuing".
Toenda èta, kotjap di Masdjid sadajana
geus koempoel, tapi tatjan prak didaramel
sakitoe geus beurang téh, lantaran Ba
gènda Ali tjan soemping, sadajana pada
hèran, pada hèmeng koe naon sababna,
naha naon noe djadi pembengan di Bagènda
Ali, kapan ti awalna geus asak babadami-
an djangdji pasini, moen teu damang a-
toeh sing poegoeh, tapi da taja wartosna,
moen lèlèwodèh sageuj deui nepi ka kadoe-
ga ngawaroeratkeun ka noe sèdjèn, toer
pidamelcun teu beunang digentènan koe
noe sèdjèn. Keur kitoe koeroenjoeng Ba-
genda Ali soemping sasarengan sareng
hidji tamoe bangoen oerang djaoeh.
Tjik noe mana Bagènda Ali tèh?
Eta tèa aki-aki noe sareng Kian San-
tang; nalika patepang di djalan, harita.
tèh Bagénda Ali rèk angkat kana damel
Leuh paingan atoeh ari kitoe mah, si-.
horèng iteuk noe ditantjebkeun téh te-
tekenna Matjan Allah, paingan teu beu-
nang ditjaboet, da lain. saiteuk-iteukna,
èta mah teteken pangdodja minangkana.
Saoer Kangdjeng Nabi s.a.w.: „Koe
naon Ali bet kabeurangan?"
Walonna:,,Ieu aja tatamoe ti Djawa
noe maksadna marag badé ngadjorag abdi,
hojongcun diajonan djadjatonna".
Oh kitoe!" Hajoe atoeh oerang di-
garawe".
-,,Abdi goesti mah cepami diwidian
badé wakil baè ka ieu tamoe".
Ti dinja proeng didaramel,,Kian San-
tang barang ningali kana tohagana èta
tihang noe diwakilkeun ka andjeurina
dina manahna geus aja kersa badè medal
sila geus mangsar-mingsir horéam, tapi ka-
paksa jèn koedoe diangkat. Koemaha bock-
tina? Tihang kabèh geus nangtoeng ngan
Garantang setra njalira noe masih okèng-
okèngan, boro-boro ka nangtoeng tèa, teu
onggèt-onggèt atjan.
Sanggeus boekti ki djago Djawa bèak
dengkak, salirana geus rembes koe kasèër
getih, ènggal digentènan koe kekentong
Arab, nja Bagènda Ali tèa; hih ari djoeng
tèh semoe hampangeun pisan, tihang geus
ngadeg sakoemaha mistina.<noinclude></noinclude>
mc159u1f5qxyyirulklsd2fxetp5csp
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/7
250
12883
47793
2026-07-18T15:06:49Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47793
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>Gagak-loemajang wirang lingsem koe
noe narongton, tjindekna baé geus teu aja
oentoepan ka Bagènda Ali tèh, anggoer
rèk maboer baè; bioer ngapoeng nèndjrag
boemi tiloe kali, ten sabaraha lochoema
koleang deui ka handap ragrag; ladjeng
ngadedel djagat rèk neroes boemi meulah
lemah, tapi anèh tjoepar pangawasna sa-
gala teu tiasa, istidjradna taja noe moe-
djidjat, tètèla jen taja oentoepan njangga
poelia, salira ngadak-ngadak laleuleus
satoelang sandi nahnaj taja pangawasa,
ngaloempoeroek barina njoeoël taja daja
ripoeh noe tanpa wilangan.
Sabol lalesoe kitoe tjalik bari nangkeup
harigoe, ngèmoetkeun bagdja salira bet
djorodjoj aja manah kabongroj pahaj lehet
Agama Islam, ongkoh baè deui ningali ka
Kangdjeng Nabi ngadak-ngadak aja galih
mikajoengjoen kapèlèt koe dedeg panga-
deg salirana, anoe geus patepang teu ka-
doega kana paänggang deui.
,,Ah ajeuna mah." tjarèk manah Kian
Santang,,isinnja isin, rek ngadedetkeun
manèh baé sakalijan rèk goegoeroe soesoe-
ganan bahan katampi".
Ti dinja ladjeng qendjoekan ka Kang
djeng Nabi jèn badè koemocreb masrah-
keun salira sanadjan rèk dibeureum dihi-
deung ogè. Gantjangna tjarios mah koe
Kangdjeng Nabi geus katampi malah ha-
rita keneh diberesihan sina salin Agama,
asal Hindoe koe Islam.
Lami ti lami Garantang-Setra djene-
nganana oge digentos nja eta Soenan.
Rachmat panglandi Kangdjeng Nabi, sa-
reng dipiwarang moelih deui ka Djawa
ngislam-ngislamkeun ance marasih mi-
goesti kana berhala. Sasoempingna ka
Djawa ngaboedjeng ka, Galih Paknean ba-
dé ngislamkeun ramana, tina koe èmoeta-
nana moen Siliwangi geus islam tangtoe
noe sêdjèn mah gampang, tanwandé na-
roeroet ka noe djadi ratoena, nanging
maksadna teu hasil, margi ramana teu
pertjanten madjar tèh èta pèdah ti Mekah-
na tcu njandak piagem serat katerangan ti
goeroena, djadi rada mangmang aringgis
palsoe. Ti dinja kapaksa Soenan Rachmat
moclih deui ka Arab moendoet tjap kaisla-
man tawis ti Kangdjeng Rasoeloelloh, sang
geusna dipaparin ladjong deui moelib ka
Djawa.
Silih wangi parantos hemir-hemir men-
dak wartos poetrana geus aja deui di Dja-
wa ngan tatjan soemping ka Karaton,
mentegegna manah andjeunna teu kinten
Ireuheul koe Kian Santang, makè loeman-
to deui, da ari kana noeroet ka poetra le-
bet Agama Islam mah lapoer teu kaèmoet,
tina parantos moehit kana Agama Hindoe,
ari kana dipagak kersa poetrana bingoeng
deuih, da geus tangtoe merangan, kana
perang tèa tjindekna geus teu kaoentoep,
poegoeh geus kaoeninga kagagahanana ti
basa didien kènèh, sok soemawonna ajeuna
geus goeroe ka noe leuwih-leuwih, moal
salah deui baè èlmoena leuwih ti noe eng-
geus-enggeus.
Radja Padjadjaran bingbang sasahna
liwat ti oekoeran, doegi ka landjoeng
lir keuna toedjoe koeriling galih diroeboeng
liwoeng. toengtoengna medal manah rèk
lahlahan metjak salira medar istridjradna
noe moedjidjad. Ti dinja ladjeng mariksa
ka para bocpatina, saha noe rèk anoct ka-
na Agama Islam. Sadajana mioendjoek rèk
toemoet kana kersa ratoena baé, Ari sacer
Sili Wangi ajeuna kieu: .,Ieu karaton oe-
rang tjiptá sina djadi leuweung, ari mara-
nèh kabèh rek didjadikeun muoeng". Ha-
rita kènèh ladjeng njandak djimatna noe
diseboet toekem kíla gondi di goeratkeun
kana lemah...... adjaib liwat ti misti,
nagara noe sakitoe ramèna tèh djadi leu-
weung, djelemana ting lalanggèor boen-
toetan djadi maoeng; noe djadi radja ma-
oengna Batoe-lajang Adji tocloej iang ka
Santjang, sadatang ka Santjang dilandi
Ratue Pètak.
Ngan Patihna noe ngaran Arga teu ka-
baoed djadi maoeng, èta mah djadi man-
djangan kantjana,sarta dina manahna
hemar hemir hojong anoet ka Kian-San-
tang, malah tibelat teu kinten mikajoeng.
joen ka Gagak-loemajoeng, 'dina manahna
neneda moega poetra-poetrana mah sing
djadi moeridna Soenan Rahmat; andjeun-
na ladjeng moeroe ka Padjadjaran sèwoe,
barang soemping ka dinja gok tepang
sareng Tjèlèng sarenggi (ratoe hagong,
2
28
417<noinclude></noinclude>
cigp3uqcp1pi1c05ih0kodn3er0bu8i
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/8
250
12884
47794
2026-07-18T15:06:59Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47794
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>kitoe?), harita teras djadi,Patih deui Ki
Arga teu djadi mentjek.
Siliwangi saparantos njipta nagara dja-
di leuweung djelema mangroepa maoeng.
andjeunna bingoeng ka mana nja geusan
ingkah koe sieun papanggih djeung Soenan
Rahmat, teu aja deui akalna anoe katjipta
lintang ti neroes bocmi rèk moeroe ka gar-
wana noe geus lolos ti heula, ti dinja lep
neroes boemi.
Katjatoer Gagak loemadjang barang
soemping ka karaton Galih Pakoewan, hè-
ran katjida bet geus djadi leuweung. ra-
mana teu aja. Manahna ngangres èmoet ka
sepoeh salah dipikahèman, tjèk èmoetana-
na moal salah icu rama tangtos nganggo
djalan handap (neroes boemi), kadjeun ki-
eu kadjeun kieu ngan koe palaj tepang
heula baè, oclah teu poegoeh tjekeleunana.
Tidinja ladjeng moeroe ka Tegal-loear,
sidik pisan tjan aja sapanjeupahaneun geus
petjenghoel ramana medal tina lemah, a-
toeh barang gok geus teu kinten bingahna,
ngan matak handeueul lain meumeueusan
lantaran Silih wangi barang rèt niugali
poetra ngantosan, tina awahing sieunna,
lèp deui baè ka dasar boemi.
Tjik hajoe oerang soesoel Sili-wangi,
keun toenda baè lanan Kian Santang mah,.
ka mana teroesna?
Ana petienghoel tèh Siliwangi bet geus
di lebah Pal noendjoek djalan Malabar),
andjeunna barang rèk ka loear, titingalia-
nana bet siga aja Gagak-loemadjang, atoeh
lep deui baè silem; toer tèmah euweuh
naon-naon, ngan koe tina bakating sing
sieuneun bac. Ti dinja moentjoel deui di
Jebet Padarek, tapi nja kitoe deni baè ka-
was di Pal noendjoek, teu toelnej ka loear.
Noe matak aja ngaran Moendjoel. (Na-
nging noemoetkeun sasakala anoe sanès
ajana Moendjocl tèh sasakala Ratoe Tim-
banganten noe badè dipoepoesan koe Pa-
tihna) Tjiosna ka loear ti dasar boemi
Siliwangi tèh di Tjikaso, bari njampeur
garwana di Ratoe Matoen, ladjeng an-
djeunna matoeh di Doerjansewoe (Padja
djaran Sewoe?) nja gok tepang sareng
Patih Arga.
Ka mana ari Soenan Rochmat djoedjoe-
loek Garantang Sètra noe katelah Kian
24
Santang, Gagak-loemadjang noe katjeloek
Gagak-loemadjang?
Keun engkè oerang ladjengkeun.
Panaloengtik kaajaan
Djawa baheula.
II.
Ajeuna mangga oerang tjoektjroek ra-
ratanana babad-babadna sareng kaadaba-
nana oerang Djawa koe pangaroehna Hin-
doe téa, mapaj bahan noe geus aja.
Mimitina kawasna koerat-karèt pibaha-
neunana tèh, nja èta ngan tina: adeg-ade-
gan, artja-artja (tjandi), boekoe-boekoe
(tjarios babad alam Madjapahit sareng
sapandeurieunana), tina toelisan dina ba
toe-batoe sareng tambaga. Ari kaloeroeg-
toeroeg kanjaho oerang kana Djawa-koeno
rèa, naker koetjiwana. Tapi sacnjana ari
bahan mah geusan pamoeka koemaha ka-
ajaan Djawa djaman baheula tèh laloe-
asa pisan, pirang pirang anoc kènging di-
anggo djalan ngalaksanakeun pakarepan..
Dina toelisan-toelisan baheula koe oe-
rang kapendak babad perkawis ngolah na-
gara (Elmoe pamarentahan) Ekonomie
sareng agama. Nja kitoe deui tina babad
anoe ajeuna dianggo loeloegoe tjoektjroek-
kan, nja èta kitab Nagarakrtagama sa-
reng Pararaton, lian ti sadjarah tèh oc-
rang bisa terang deui perkara agama sa-
reng kaajanana tanah Djawa dina mangsa
harita.
Ari tina wawangoenan-wawangoenan,
lian ti bisa èbrèh kabinangkitanana
(kunst), babakoena tèmbong deui rasana
anoe gelar panarik agama. Oepami nilik
kana potongan eta wawangoenan, kana
artja-artja anoe kapendak di dinja, sareng
nilik kana tempat ngadegna èta wawangoe-
nan tèa, oerang tiasa nangenan, sarta
nangtoekeun kaomna èta djelema anoe
baroga jasa, djeung kapendak deui alamna
atawa waktoena ngadeg.
Djadi saparantos koe oerang ditaloeng-
tik leres-leres, kaoeninga gelarna sadaja
titinggal anoe baheula tèh, ten ingkar tina
414<noinclude></noinclude>
52sqpfmnx6dy9sj1p67u48z98b1qgpl
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/9
250
12885
47795
2026-07-18T15:07:09Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47795
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>agama. Nja agama anoe ngageugeuh ka-
hindoean di Djawa téh.
Di antawis wawangoenan-wawangoenan
baheula tèa, henteu aja tilas karaton, ngan
tjandi-tjandi woengkoel. Ari karaton
djeung imah mah baheula tèh kawasna
sadaja ogè kai, ngan pademenna aja anoe
tèmbok. Tawisna di padataran Goenoeng
Dièng koe oerang ajeuna kapendak aja
padeinen anoe moal salah oeroet karaton
(imah), da atoeranana pajoes pisan lamoen
dibandingkeun djeung imah oerang Dja-
wa djaman kiwari tèh.
Panglinggihan para Dèwa-dèwa baé
woengkoel anoe tarohaga tèh, bahanna
anoe awèt teu gampang roeksak, sarta
pohara dipoesti-poestina.
Saha ari Dèwana anoe harita koe oerang
lieu disajagikeun panglinggihan anoe sa-
kitoe dipoesti dipoendjoeng-poendjoengna
'èh?
Demi Dewana anoe babakoe, nja èta
Dewa agama Hindoe anoe tiloe tèa, anoe
gelar tina Katoenggalan. (babasan Djawa
Teloe-teloening ngatoenggal), nja èta: Ba-
tara Brahma, Batara Wisnoe sareng Ba-
tara Siwa. Eta anoe tiloe Dewa pada poe-
goeh geugeuhanana, nja èta:
Batara Brahma anoe ngajoega kawasa
ngagelarkeun boemi alam koem sapangeu-
sina.
kakawasaan
Batara Wisnoe anoe kawasa Roemaksa
sa rat diagat wawajangan.
Batara Siwa ngageugeuh
ageuweuhkeun soergi noe gelar. Andjeun-
na anoe ngamoesnakeunana.
ngan
Diantara èta anoe tiloe Batara,
Brahma noe pangkatèlèr-tèlèrna, teu pati
dipoesti-poesti, teu rèa artjana teu tjara
oe doea deui. Malah teu aja artja Barah-
na anoe kapendak njalira, ajana dina pa-
moedjaan tèh, Jain tjara Wisnoe djeung
Siwa. Koedoe baè Brahma mah dianggo rè-
yang Wisnoe djeung Siwa dina artjana tèb
Ari Batara Wisnoe, boh toenggang ga-
"Deda boh henteu, pohara dipoesti-poesti
liloehoengkeunana, malah lain dina mang-
sa djoemenengna Batara baè, dalah dina
ngaraga badag, mangsana loemoengsoer
ta alam lahir ogè, dina anoe dibasakeun
sapoeloeh awatara tèa, dipoesti-poesti baè
djeung di woedjoedkeun koe artja deui.
Wisnoe tèh loemoengsoerna ka lahir sa-
poeloeh kali, 10 awatara, baris nangtajoe-
ngan eusi alam nolak bahja pangroeksak
boeana, njegah panandasana bocta sètan
anoe kaniaja ngarantjana doenja. Sakoe-
maha anoe parantos kaoeninga koe sadaja,
nja éta Batara Rama sareng Keresna, anoe
kalebet kana anoe sapoeloeh awatara tèh.
Garwana Batara Wisnoe djenenganana
Laksuni atawa Dewi Sri (Nii Sri di dieu
mah di Djawa ngan woengkoel dianggep
déwana parè, ari di Ilindoe mah koem dja-
di Batari anoe ngageugeuh kawaloejaan.
Ari anoe pangdipigoestina diantara èta
tiloe Dèwa noe Kawasa, ja èla Batara
Siwa. Andjeunna mah lian ti dipoesti dina
djoemenengna Maha dèwa keur nitih nan-
di (toetoengganganana) atawa henteu,
djeung dipigoesti deui dina gelar mandita
djadi toekang tatapa, noe biasa diseboot
Batara Goeroe tèa. Diwoedjoedkeunana
salira bajochjoeh parantos sepoeh njepong
tasbè, tjoepoe, sakapeung njandak trisoe-
la sareng tetepak, salamina ngadeg (arang
langka aja Siwa Goeroe anoe tjalik). Lian
ti èta Batara Siwa tèh koe artja diwoc
djoedkeun djadi Mahakala (Batara Kala),
anoc rocpana matak pikagilacun, salira
kadia raksasa, sotja molotot waos rang-
grètèng, njandingkeun ocpawita (rantajan
tangkorèk), ari dina djoemeneng Siwa.
rantaina tèh oraj. Ari Maha dewa mah
biasana dina makoetana, nganggono gam-
bar tangkorèk tèh.
Kadjabi ti èta aja deui artja dewa a-
noe sering kapendak, nja èta Doerga, sa-
reng Ganèsa.
Batari Doerga garwana Batara Siwa,
artjana taroeng sareng napsoc noe nga-
roepakeun maèsasoera. Karèrèanana Ba-
tari Doerga tèh ngadeg dina banténg ma-
èsasoera téa, anoe tina beuheungna medal
djin tatoe mangroepa djelema katè mawa
pakarang. Koe Batari Doerga èta ki katé
didjambak koe panangan kiwa, ari pana-
ngan tengen njepeng boentoetna banteng
anoe didampal tèa. Pananganana djaba ti
eta noe doea, biasana aja deui noe sèdjèn,
aja noe 6 nepi ka 8 dianggo njepeng roepi
roepi pakarang.
Ta nez
25
419<noinclude></noinclude>
k5vy1fojepn6qtqvz6ym5a9esu7dr2t
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/10
250
12886
47796
2026-07-18T15:07:20Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47796
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>60
%
Ari Ganésa, poetrana Batara Siwa ti
Parwati (Parwati tèh goemelarna garwa
Batara Siwa). Ganèsa djadi dèwana ka-
bidjaksanaan, tockang naratas noempes
panghalang. Dina sorot sotjana atra kati-
ngal bilipetna akal. iasa ngadjait manoesa
tina karerepctna, nja andjeunna deui dè-
wana djalma noe djarahat djeung pada-
gang toekang balantik. Sirahna kawas si-
rah gadjah, biasana tjalik artjana, pa-
nanganana njepeng wadah noempang ka-
na tekoena.
Oepama koe oerang ditaloengtik tangtos
kaoeninga jèn oenggal-oenggal artja sarve-
pa sarocpana ajana di sababaraha tjandi
pada poegoeh padoemockan atawa tangtoe
ngibalatna, pada boga madhab, nja éta ar-
tja Mahadéwa salamina di sisi lawang. Ga-
nèsa di beulah toekang, Batara Goeroe
beulah Kidoel, ari Batari Doerga beulah.
Kalèr.
Tah ngan sakitoe anoe, djadi babakoe
dèwana agama Hindoe tèh, anoe biasa di
dieu mah. Sadajana gampang ngataraken-
nana, lain deui djeung artja-artjana aga-
ma Boeda.
Artjana Boeda kadjabi ti Boeda Gotama
anoe diwoedjoedkeun kawas pandita anoe
dina mastakana aja anoe ngaboendel siga
sanggol (Usnisa, ngaranna), ari dina ta-
rangna aja noe ngabendil siga koetil
(oerna, diseboetna), aja deui anoe diroepa-
keun dhijani-Boeda artja kamanoesan.
Eta artja-artjana tèa bèdana ngan dina
pasang peta panangan ance dischoet moe-
dra tèa. Sadajana ngawoedioedkeun Boeda
anoe bakal loemoengsoer ka lam lahir, a-
noe diseboet Boedhisattwa tèa, nganggo
anggoan kadéwaan tawis kalochoengan.
Dilantarankeun koe moepoesti kana
Boedhisattwa, sarta migoesti ka garwana
Boeda sareng ka istrina Sang Hijang Goe-
roe (Boedhisattwa) nja lila-lila mah oe-
rang dien baroga anggapan jèn Mahaijana
di Djawa djadi agama Boeda) anoe djadi a-
gama tèh tjara kabarahmaan deui. Na-
nging di dien moal njarioskeun deui aga-
ma Boeda, moeng perloe kaoeninga salah.
sahidji Boedhisattwa anoo pang dipoen-
djoengna nja èta Awal kiteewara, ari Ba-
tarina anoe pang dilochoengkeunana nja
Til Mo2 26
èta Dewi Prajjaparamita. Dina wiwitan
ieu karangan parantos ditjarioskeun jen
teu kirang bahan anoe kenging dianggo
ngagoear Djawa alam koena. Manawi aja
anoe kagoengan êmnetan, jèn ana kitoe,
atoeh tangtos para boedjangga anoe la-
loehoeng panemoena ariasa ngadamel sa-
djarah Djawa. Eta ogè nja kitoė, nanging
rèa-rèa wagelanana, nja èta babakoena
lantaran èta pibahaneun tòa sawarèh ka-
palang tanggoeng, teu sampoerna katra-
nganana, nepi ka pikeun njaroengsoem
kakoeranganana tèa oerang koedoe ngoeng-
kab noe lian. Tapi èta panjaroengsoemna
tèa roepa-roepa djalanna, toengtoengna
beubeunanganana ngajoeman tèa ogè, ka
djadianana nja teu sapatotos deui, rèa
mentjogna ti anoe lian.
Geura oepami oerang njoektjroek tina
wawangoenan patilasan baè saboetochna
heulaanan, oedjoeg-oedjoeg kaoeninga baè
soelajana paham para boedjangga anoe
nerangkeun ngadegna patilasan-patilasan
tèa. Koe soergi anoe ngoelik kabinangkitan
(kunst) Djawa Ilindoe, tangtos kaoeni-
nga jèn èta kabinangkitan pitoean anoe
Djawa, karana di Hindoe teu aja kabinang-
kitan kitoe, tjontona sapertos wawangoe-
nan patilasan di Djawa Tengah. Tapi meu-
reun aja anoe nanja: Koemaha katranga-
nana pang èta pitnein kabinangkitan
Djawa?
Dina sangka sapalih boedjangga, tjan-
di-tjandi di Djawa tèh. beunang ngadeg-
keun oerang Hindoe, patoekangan anoe.
palalinter fi Hindoe marag ka dieu nga-..
liarkeun kabinangkitanana, sarta di dieu
ngaradegkeun tjandi rada bèda ti anoe di-
aradegkeun di nagarana, lantaran katarik
koe pangaroehna oerang priboemi djeung
koe kaajanan tanah di dieu.
Ari dina pamanggih sawareh boedjang-
ga mah lain kitoe, tapi oerang Djawa sa-
mèmèh njaraho djeung barisa ngadegkeun
tjandi batoe, ti baheulana geus baroga
bangsa tjandi kai, anoe geus aja windoena
ngadegna di dieu sarta adeganana noeroet-
keun potongan sorangan. Djadi tjeuk ieu
mah, tjandi batos téh ngan kamadjoca-
nana tina adegan kai tèa baè, tanda ma-
djoena kabinangkitan gelarna piwoeroek
425<noinclude></noinclude>
hcal168titdkxhydj9eah10vlfqxpg0
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/11
250
12887
47797
2026-07-18T15:07:31Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47797
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>Hindoe anoe lila-lila kabaoed deui koe pa-
ngaroeh asal, kaindonesian tèa, lantaran
henteu kasiram deui koe èlmoe Hindoe
anoe alanjar.
Djadi tjindekna pamendak boedjangga
anoe bieu mah: Kabinangkitan adog-ade-
gan anoe kapendak patilasanana Djawa
tèh, sanès ti mimitina piwoerock Hindoe
tèh, tapi asal pitocin kabinangkitan Djawa.
tapi djembar tocmoewoehna nja koe piwoe-
roek Hindoe dina waktoe oerang Hindoe
daratang ka dien tèa.
Tapi dina paham boedjangga anoc lian
'deui mah, lain deui sareng èta, saoer ieu
mah: Teu aja pisan katrangan anoe beu-
nang ditjekel, anne nètèlakeun kabinang-
kitan oerang dieu kana perkara wawangoe-
nan patilasan tèa jèn asal ti Hindoc, sabab
lain-lainna deui sareng anoe aja di tanah
Hindoena, bèda kabina-bina. Ari èta pang
beda potongan adegan tjandi Djawa sa-
reng tjandi di Hindoe, taja lian sababna
ngan lantaran anoe di Djawa mah lain
beunang Hindoe, tapi toelèn beunang oe-
rang Djawa. Sarta oerang oclah boga
sangka jèn baheula aja sababaraha boe-
boehan Hindoe anoe bareng datangna
ngadon baloeboeara di dieu, tapi enjana
saoer boedjangga anoe ka tiloe tèa..
mah baheula tèh ngan sawatara gocroc
agama baè ti Hindoe anoe laloenta ka ne-
rang tèh, sarta daratangna ka dieu rèk
ngaliarkeun agamana. Di ocrangna nga-
woeroek ka moerid-moeridna kalawan toe-
doeh djalan tina boekoe boekoe Cilpasas-
tra (bouwkunst), koedoe koemaha nga-
degkeunana èta patempatan sesembaha-
nana tèa.
Oempami oerang naloengtik kaajaan
tjandi di Djawa engkè kaoeninga jen nga-
garapna tèh saniskantenna langkoeng ge-
met langkoeng imeut toemoet sakoemaha
papagon anoe aja dina toedoch djalan,
langkoeng ti batan tjandi-tjandi anoe aja
di Ilindoe. Eta taja lian sababna ngan a-
noe njieun katoengkoel koe kapertjajaan.
sangkan djidjieunanana (tjandi tjandi tè:
a), dipikabetah sarta soeroep kana panggo-
nan Déwa Batara, koe margi èta katjida
ati-atina, inggis bilih soelaja tina oegeran
sareng papagon oengelna kitab, da moeng-
goeh maranèhanana pribadi mah tatjan
boga katangtoean bangoen adegan sora-
ngan.
Eta deui margina noc mawi soelaja sa-
reng babagian adegan anoe di Ilindoe, tina
perang Djawa anoe ngaradegkeun tjandi
tèa, teu iasa belèkè ngawoedjoedkeunana
dina batoe tocmoet katrangan sacengelna
kitab tèa, koedoe koemaha saenja-enjana
bangoenna tina lantaran teu atjan oeninga
boektina.
Papaès papaès dina tjandi Djawa anoc
pangkocnana, langkoeng reuntjcun lang-
koeng saè hatan di Ilindoe, sareng koemna
tjandi di oerang langkoeng narimbangan
batan di ditoe. Naha oerang Hindoe tèh
pitinaseun dadak sakala ari datang ka Dja-
wa aritoeloej robah baè bèda ti asal?
Tah dina perkawis ngadegna tjandi ogè
geuning tòlèla geus aja tiloc paham.
Tjeuk boedjangga anoe ka hidji: ..Oe-
rang Djawa oelah akoe-akoe angga ngakoe
boga kabinangkitan ngadegkeun tjandi, da
èta mah beunang oerang Hindoe, geuning
boektina toetoep djaman Hindoe, kabi-
nangkitanana ogè miloe mocana, toeroeg-
toeroeg ajeuna oerang Djawa tèh teu ka-
tingal topèkna kana loehoengna kabinang-
kitan adeg-adegan (architectuur)!"
Ari tjeuk boedjangga anoe ka, doea mah,
èta fjandi tèh beunang Djawa, tapi Dia-
wa-indoe, hartina Djawa anne geus kase-
repan èlmoe Hindoe, komo dina mapaèsa-
naua mah, tapi ari projectna (gambar
tjontona) lamoen lain beunang Ilindoe
toto nja beunang Djawa-Ilindae, anoe
geus kaserepan bener èlmoe kahindoeanana
Ari tjeuk bocdjangga anoe ka tiloe,
kabèh ogè jasana oerang Djawa, beuben-
nangan Djawa. tapak leungeun berang
Djawa. Da ti Hindoe mah ngan oekoer
meunang pancengtoen (leiding) ti pandita
Ilindoe kitoe ogè.
Eta anoe tiloe roepa pamendak hèsè di-
poetoesna, lantaran boekti anoe kapendak
beunang dipaké pakarang koe tiloeanana.
Tètèla para boedjangga ogè teu atian sa-
pagodos, teu iasa nangtoskeun mana anoe
enja.
Ladjengkeuneun
Dr. M.
27
421<noinclude></noinclude>
nl55krwm2baoe4g5fw2qi4if0smyo1j
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/12
250
12888
47798
2026-07-18T15:07:44Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47798
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>Til 02.
Baheula.
Samboengan P. S. No. 1.
Maksoed oerang Portegis ance matak
njorok ka Radja Socnda, taja lian ngan
arèk lalangganan dagangan. Oerang Soen-
da kadatangan oerang Portegis tèh soe-
ka boengah, pedah harita keur perang
djeung oerang Arab tèa, rasa aja geusan
njarandoe mènta toeloeng dipanglawan-
keun moesoch. Dina tanggal 21 boelan
Agoestoes taoen 1522 geus njieun kon-
trak (socrat perdjandjian) djeung oerang
Portegis, nja èta: Oerang Portegis ka-
widian ngadegkeun bèntèng; kènging noe-
keuran pedes sasoekana koe barang-ba
rang anoe goena di Soenda; oenggal taoen
bakal nampa hadiah ti Radja Soenda, pe
des 1000 karoeng keur ka Radja Portegis,
tanda mimitran.
Anoe njaksian èta soerat perdjangdjian
aja 3 ponggawa karadjaan Soenda: 1 Man-
dari Tada, 2. Tamungo Sangue de Pate,
3. Bengar sahbandar palaboean.
Eta anoe 3 ponggawa karadjaan nampi
dawoehan ti Kangdjeng Radja, bari koedoe
ngadjeudjeuhkeun oerang Portegis, sarta
nocdoehkeun pitempateun geusan ngadeg
kenn bèntèng djeung tempat manggerkeun
lingga tanda mimitran tèa.
Waktoe nanggerkeun èta batos lingga
di sisi moeara Calapa, pèsta ramè pisan.
Soerat kontrakna tèa ditawis koe Ratoe
Soenda.
Nalika toean Pinto kapaksa lila di Ban-
ten lantaran teu atjan rèa meunang pedes,
sanggeus doea boelan ngendekna, djal
soemping hidji istri oetoesan ti Demak dje.
nenganana Nhaij Pombaija ngadeuheus ka
Kangdjeng Radja, ditimbalan njaoer
Kangdjeng Radja baris ditjandak nga-
roeroeg ka Pasoeroean. Dina tanggal 5
Djanosari taoen 1546 broel Kangdjeng Ra-
dja djengkar diiring koe 7000 (toedjoeh
reboe) wadia balad, nemonan panjaoer ka
Demak, baris ngiring taroeng djoerit. Di-
antara 46 oerang Portegis anoe mangsa
harita aja di Soenda tèa, aja 40'anoe ngi-
ring ka Kangdjeng Radja, haripeut di-
28
tjandak baris ngaroeroeg tèh lantaran
hèroj koe djandji bakal sakama-kama
ngoendjalna dagangan.
Ti Demak oerang Portegis mah njoe-
hoenkeun widi maroelang deui ka Banten
sabatoerna sèsa noe maraot. Koe Kang-
djeng Radja diwidian, sarta. oerang Por-
tegis dipaparin hadiah, malah ahli waris
oerang Portegis anoe kasamboet dina pe-
rang ogè dipaparin hadiah roepi-roepi ba-
rang deui, dibahankeun ka batoerna anoe
hariroep kènèh.
Salsilahra Radja-Radja
Padjadjaran,
Anoe mimiti djoemeneng Adji kakasih-
na Praboe Seda, toeroen ka Praboe Sèda
ing Pakoewan, toeroen Praboe Moending
Kota,
Praboe Moending Kota, kawati
Praboe Kalangoen,
Praboe Moending Sari,
Praboe Siliwangi,
Praboe Anggalarang.
Praboe Linggawastoe.
Praboe Toenggal,
Praboe Socsoek Toenggal,
Praboe Soesoen Djati,
Praboe Pakoewan,
Praboe Linggang Mija,
Tjioeng Wanara,
Loetoeng Kasaroeng.
Darmarèhè,
Praboe Dèwata,
Praboe Djajadèwa,
Praboe Manditi,
Praboe Dowa Pakoewan,
Praboe Radja Dèwa,
Goeroe Toenggal Sakti,
Goeroe Toenggal Seda,
Goeroe Toenggal Boewana,
Ti dieu toeroen ka
Praboe Seda.
Poetjoek Oemoem,
Praboe Alènglèng,
Sanghijang Kakalèng.
SEDJARAH BANTEN.
422<noinclude></noinclude>
13ee1yp0h8exu0qgbeitb2vdhky0zrr
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/13
250
12889
47799
2026-07-18T15:07:55Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47799
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>Ngalana.
Objag di mana-mana ajeuna mah para
nonoman kana ngaroelik ngibing, malah
di Tasik, di Bandoeng, di Tjiandjoer sa-
reng di pakemitan-pakemitan anoe rara-
mè mah, parantos aja pagoeron ngibing
anoe biasa diseboet keurseus tèa. Anoe
geus djadi ibingna sanès doeaan tilcean.
rendang di oenggal tempat, kapan paran-
tos ngadeg kongkoer 'ngibing saniskanten
Ieu anoe ngiring kana kangkoer, babakoena
nja kaloearan keurseus tèa. Anoe paran-
tos tamat keurseus, sapalih mah koe oc-
rang kaoeninga, rèh pada karagoengan di-
ploma (piagem) ngibing; sanès tingalewir
kertas tjitak sapertos piagem sakola di-
ploma ogè, nanging ieu mah dina badè
najoeb tèh kedah ngadjingdjing toekang
kendang, diiring koe sodèr djeung keris,
tampolana mah sareng kendang leutikna
deui mekel ti boemi.
Matak resep ningalikeun, ngibingna tèh
garagah karosèn, pating tjaleprèt njarè-
pak sodèr, lagoe bèndrong Tjiamisan soe-
roep kana wanda Soenda noe goembira tèa.
Oepama koe oerang diintip rèngkak-
rèngkakna, tangtos kaoeninga, jèn ibing
anoe ajeuna eukeur dipikaresep tèh po-
kona:
1.
2.
Ngalana atawa nopèng.
Ibing katjirebonan atawa soemeda-
ngan.
Ti dieu dipentjar sareng diraèh deui
djadi sababaraha roepi. Aja ibing ngalana
dipasieup koe ibing katjirebonan, aja ibing
katjirebonan dilambon koe nopèng, aja
ngalana disaroengsoem laga mentja,
nganggo kelid ditambah takis di eujeub-
eujeub koe djoeroes timpah djeung dèpok
sagala roepa, koemaha lojogna pangabo-
goh anoe kagoengan soeroepan baè.
Nanging ari lègèg sareng rèngkak nga-
lana atanapi nopèng tèa mah, kawas-ka-
wasna teu ara tinggal dianggo dimamana,
malah siga èta anoe djadi loeloegoe, ibing
lantjaran mah ngan sambian dianggo nga-
so baè.
.Koe margi kitoe, perloe oeninga ngalana
tèa, koemaha larap rap-rapanava.
Ngalana. tèh nja èta niron tingkah po-
lah (ibing) noe keur kaèdanan. Ibing ka-
Jana aja doea roepi, aja kalana gagah, aja
kalana lemes, doeanana ogè gambar anoe
keur kaboelenglengan koe bèbènè baè,
prakna ngan kari koemaha pamilih kari
koemaha soeroepan wanda salira. Rèng-
kakna tangtos pisan sanès deui sareng
ringkang satria madjoe perang, atawa
ibing anoe
ien
noedjoe woejoeng,
èdjè-gèlèr dètè sèsèrèntèng teu
ngeunah tjitjing, da poegoeh pa-
ningkah anoe keur matjeuh, toer
geregeteun koe hajang geura gok, hajang
geura gaproek djeung anoe dilamoen tèa
Tepak kendangna ogè ibing èta mah sanès
doeng-plak blang-doet, tapi maké toerceng.
toeng dong-dra dong-dra.
mah
Anoe ngalana moal bisa keuna enja ka-
na rèngkakna, lamoen henteu keur kate
rap atawa teu atjan ngarandapan kasawat
kaedauan téa.
Geura tingali ieu gambarna.
Gambar 1. sareng 1a. disebatna: Milang
miling.
Ibing anoe keur ngawas-ngawas ti ka-
anggangan, dangdak-dèngdek ngilikan
soegan bèbènè geus tèmbong. Djèngdjlè
lahak-lèhèk koemasèp soeroepna tèh, ma-
nah ratoeg asa geus gok.
Gambar 2. ngaranna Oclap-oelap.
Lantaran teu atjan awas kènèh, nja di-
sawang diteges-teges soegan djeung soe-
gan katingali rentangna, koe hajang geu-
ra patepang dilongok didepong ten geura
tènibong.
Gambar ka 3. diseboetna: Metoeng
(Ngètang). Peta milang ramo ari sajak-
tosna mah, ngan geus dirèka tèa baé. Mak-
soedna. keur ngitoeng balad idjrahan pi-
taheuneun henteuna, lantaran noe dènck
teu geura tèmbong, boga karep arèk di
paksa diiwat, ditaragal direboet koe ka-
rongkahan
Gambar ka 4. Njamber.
Nereleng djèngkè bari ngalajang tjara
noe hiber. Peta beunang ngalamoen èta
kitoe tèh. nja èta ngeunteupkeun rasa dina
gokna tepang, dilamoen koe noe keur ge-
29
435<noinclude></noinclude>
qlgy3j59s77xodpgl7d2ltegfcrfjdv
Kaca:Poesaka Soenda 1924-08-3(02).pdf/18
250
12890
47800
2026-07-18T15:08:33Z
Kumincir
18
/* Masalah */
47800
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="2" user="Kumincir" /></noinclude>regeteun, soegan tèmbong rèk dirontok,
tina geus kesel ngantosan.
Gambar ka 5. Keprok.
Lantaran, disawang welèh teu témbong;
dilamoen arèk dibocroc, ari sèrèntèng bet
kosong, soegan koedoe dikeprokan; naha
bet harianeun, ka noe sakitoe keur ba-
loeweng tèh, teu geura hol nemonan.
Gambar No. 6. Ngasèp.
Lantaran mentas dikeprokan tea, moal
boa tangtoe kadangoeeun, moal lila deui
ogè tèmbong, geuwat ngoemis gouwat
ngasèp bisi aja anoe koesoet sieur matak
teu pikajoengjoeneun noe djadi djoeng-
djoenan tèa.
Gambar No. 7. Antra-djamang.
Memener siger (djamang) bisi teu bè-
rès, sapertos gambar No. 6.
Gambar No. 8. Ngoegar-sinom (Noe-
roenkeun amis tjaoe).
Sapertos No. 6 tèa.
Gambar No. 9. Miwir-kepoeh.
Ngèwèrkeun
gambar No. 8
sindjang,
teroesanana
Gambar No. 10. Atrap-soemping.
Mèmèrès soesoemping, ieu ogè peta-peta
samboengan No. 6 tèa.
Gambar No. 11. Oekel Tangan.
Panambah kakoemasèpanana, bari nang-
gap goemebjarna lèlèpèn anoe keur di
anggo, toetoegna kagindingan bisi njolè-
dat engkè ditampik.
Gambar No. 12 Lambejan.
Ngoupatkeun panangan, nèmbongkeun
kabentikanana kalemesanana.
Gambar No. 13. Dolanan soemping.
Njoo soesoemping namatkeun kakoe-
masèpanana.
Gambar No. 14. Hatoer-hatoer.
Ngalamoen aja tawis sotja anoe rèk di-
sanggakeun..
Gambar No. 15. Ngomè sodèr.
Njoo sodèr tamba nganggoer oelah ge
regeteun teuing.
Gambar No. 16. Njoo lèlèpèn.
Gambar No. 17 Mandjangan ranggah.
Ieu djadi perlambang angkenan kasèn
taja noe nanding, ieu aing anoe pang-
pangna toetoegna panjèta hatè
Gambar No. 18. Sekar' soehoen.
Toetoegna ngalamoen, tjara peta anoe
keur moendoet ditjoetjoendoekan mastaka
koe bebènè. Mangga ieu abdi soemaraha
pasrah!"
Gambar No. 19 sareng 19a. Ngile.
Ngatja ningali kategepan pameunteu
anoe kasèp taja koetjiwana. Dina manah
aja dir hajang katangar: Tèndjo ien!
Lalaki langit, lalanang djagat.
Tah kitoe awitna mah ibing kalana tèh.
Ngadjadjah Pasoonden.
Ajeuna mah oerang mapaj pamoedjaap-
pamoedjaan heulaanan, anoe hiasa sok di
paroendjoeng-poendjoeng kènèh, soepados
kaoeninga koe sadaja.
2.
1. Di desa Tjilangkap, kinten-kinten
sapal langkoeng tebihna ti Manon-
djaja aja sirah tjai, sok diaranggo
pamandian, tjaina kèrang ngagen-
jas, teu aja saatna nadjan katiga
banget ogè. Eta pamandian jasana
Kangdjeng Dalem Manondjaja soe-
argi, Radèn Toemenggoeng Wirata
noebaja nalika djoemeneng boepa-
ti. Di dinja aja doea artja pahareup
hareup, diparenahkeunana dina te-
telarna anne hidji artja Ganesa a-
noe dioek, dina daoen taraté, anoe hi-
dji deui batoe lingga tilas sesemba:
han alam Hindoe. Sanès ti baheula -
na éta artja aja di dinja, doeanana
ogè kènging njand Kangdjeng
Dalem ti tempat sanès. Ganèsa a
salna ti, Goenoeng Indaradja di Tji-
paraj distrik Bandjar, malah aja
kènèh di Indaradja artja anoe sanès
sareng patilasan patilasanana.
Ari lingga, disebatna Lingga-
kantjana, awitna ti G. Lingga-
kantjana Tjitjapar Kawasen. Eta
anoc doea artja sok dipoedja keneh
aja anoe ngembang dina mangsana
aja karerepet.
Di Waroeng boeah distrik Bandjar
aja batoe mangroepa gadjah ten
pati tebih ti sisi djalan, disebatna
In m2 30<noinclude></noinclude>
l6fuw01flofke1sdchdnap7dqifm5ie