Wikipedia swwiki https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Maalum Majadiliano Mtumiaji Majadiliano ya mtumiaji Wikipedia Majadiliano ya Wikipedia Faili Majadiliano ya faili MediaWiki Majadiliano ya MediaWiki Kigezo Majadiliano ya kigezo Msaada Majadiliano ya msaada Jamii Majadiliano ya jamii Lango Majadiliano ya lango Wikichanzo Majadiliano ya Wikichanzo TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Wikipedia:Jumuiya 4 915 1581341 1576493 2026-07-24T12:25:00Z MediaWiki message delivery 17311 /* Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) */ mjadala mpya 1581341 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ * '''en:'''Welcome to the '''Swahili Wikipedia Village Pump!''' * '''sw:''' Ukurasa huu ni kwa ajili ya kuwasaidia watu wanaotaka kuboresha kamusi hii na kujadiliana mambo ya jumuiya yetu! * [[Wikipedia:Jumuiya/Matukio ya Kimataifa|Orodha ya Matukio ya Kimataifa]]:Unaweza kuangalia kalenda hiyo ya matukio ya kimataifa na ukipendezwa unaweza kushiriki tukio lolote iwapo utaona linakuhusu. Viungo vya jumuiya: {| class="wikitable" border="1" |- |[[Wikipedia:Wakabidhi]] <br/>'''Fungua hapa kuona kura kuhusu wakabidhi wapya!''' |[[Wikipedia:Makala kwa ufutaji]] |[[Wikipedia:Maboresho yanayohitajika]] |[http://tools.wmflabs.org/wikiviewstats/?locale=en&lang=sw&project=&page=&datefrom=2014-05-02&autofilter&type=world Makala zinazotembelewa sana leo hii] |[[Wikipedia:Kuzuia watumiaji]] |- |[[Wikipedia:Ubalozi]] |[[Wikipedia:Kundi la Jenga Wikipedia ya Kiswahili]] |[[Wikipedia:Jumuia/Daruser|Wikimedia Community User Group Tanzania]] |[[Wikipedia:Makala zilizoombwa]] |[https://xtools.wmcloud.org/ec Michango yote ya mtumiaji] (jaza jina) * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:CentralAuth?target= Angalia michango ya watumiaji]* [https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Maalum:Kumbukumbu&offset=&limit=500&type=newusers&user=&page=&wpdate=&tagfilter=&wpfilters%5B0%5D=newusers Watumiaji wapya] |} ==Kumbukumbu ya miaka iliyopita== <small>'''Majadiliano ya awali yamehamishiwa hapa:''' * [[Wikipedia:Jumuiya/Kumbukumbu hadi Julai 2008]] * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu Julai 2008 hadi Desemba 2009]]''' * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu Desemba 2009 hadi Desemba 2011]]''' * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu 2012 hadi 2013]] * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu 2014]] * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu 2015]] * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu 2016]] * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu 2017]] * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu 2018-2019]] * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu 2020-2021-VI]] * [[Wikipedia:Jumuiya/Kumbukumbu 2021-VI - 2022-I]] * [[Wikipedia:Jumuia/Kumbukumbu 2022 - 2025 I]] </small> ==Jenga Wikipedia ya Kiswahili== Kwa wote wanaopenda kutafakari na kujadiliana nasi namna ya kuendeleza wikipedia hii ya Kiswahili wakabidhi walianzisha kundi la '''[[meta:Jenga Wikipedia ya Kiswahili]]'''. Unaweza kujiandikisha pale kama umehariri hapa kwa muda wa mwaka moja angalau. ==Jamii / Kategoria== Ndugu zangu, kuna mtu amebadili ujumbe wa kusano kutoka JAMII kwenda kategoria. Kwa sasa inaonekana juu lakini baadaye itachukua nafasi. Huu ni uharibifu wa tafsiri. Tazama hapa: https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:1000 Inabidi tudhibiti mapema tafsiri zijadiliwe na wasemaji wa Kiswahili badala ya kikundi cha wahuni wanaojiita wafasiri. == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 16:11, 16 Aprili 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 Aprili 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 Aprili 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == Pigia kura mapendekezo ya marekebisho ya Miongozo ya Utekelezaji ya UCoC na Mkataba wa U4C == <section begin="announcement-content" /> Kipindi cha kupigia kura marekebisho ya Mkataba wa Utekelezaji wa Kanuni za Mwongozo wa Kimataifa wa Mwenendo na Maadili na U4C itafungwa tarehe 1 Mei 2025 saa 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 angalia kwa saa za eneo lako]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Soma maelezo kuhusu jinsi ya kushiriki na kusoma pendekezo kabla ya kupiga kura]] kwenye ukurasa wa UCoC kwenye Meta-wiki. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Kamati ya Kuratibu Mwongozo wa Kimataifa wa Mwenendo na Maadili (U4C)]] ni kikundi cha kimataifa kinachojitolea kutoa utekelezaji sawa na thabiti wa UCoC. Tathmini hii ya kila mwaka ilipangwa na kutekelezwa na U4C. Kwa maelezo zaidi na majukumu ya U4C, unaweza [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|kuupitia Mkataba wa U4C]]. Tafadhali washirikishe ujumbe huu wanajumuiya wenzako katika lugha yako, kadri utakavyoona inavyofaa, ili waweze kushiriki pia. Kwa ushirikiano na U4C -- <section end="announcement-content" /> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 Aprili 2025 (UTC)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == Vandalism == I suppose the two pictures in the text [[Adidas]] are simple vandalism and do not make sence in the text. But not being active in this wikipedia, I don't know how to attract more attention to the doubtful edit of march 2023. :Nadhani picha mbili katika maandishi [[Adidas]] ni uharibifu rahisi na hazina maana katika maandishi. Lakini kutokuwa hai katika wikipedia hii, sijui jinsi ya kuvutia umakini zaidi kwa uhariri wa shaka wa Machi 2023. --'''[[Mtumiaji:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:ThomasPusch|majadiliano]])''' 12:06, 12 Mei 2025 (UTC) :It has been fixed! [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Aguahrz<sup>Chronist<sup>2.0</sup></sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 12:20, 12 Mei 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|majadiliano]])</bdi> 22:07, 15 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Changes to the way some users are granted the right to see temporary account IP addresses == Hello! This is the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety_Product|Trust and Safety Product]] team. We would like to share that we have decided to change the requirements for access to temporary account IP addresses. '''The impact on your community will be minimal'''. We are planning on implementing the change in the week of May 26 ([[phab:T393358|T393358]] + [[phab:T393360|T393360]] + [[phab:T390942|T390942]]). I will keep you updated about the details. We are only changing the rules for users who do not have extended rights (e.g. admins, bureaucrats, checkusers – [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia_Access_to_Temporary_Account_IP_Addresses_Policy#requirements-for-access|see the policy for more examples]]) but their account is a minimum of 6 months old, and who have made a minimum of 300 edits on this wiki. They will lose access to IP addresses ([[phab:T393360|T393360]]), and to have it back, '''they will need to apply for the right. Admins or stewards will decide whether to grant it''' ([[phab:T390942|T390942]]). This will entail human manual work, but this method will be safer than if we continued to grant the rights automatically. We want to emphasize that there has been no user who wouldn't have extended rights to ever reveal a temporary account's IP addresses on your wiki. We made this decision based on what we heard from you, piloting wikis, particularly Romanian Wikipedians. We also consulted on options with Stewards, and had discussions on Meta-Wiki and about 20 Wikipedias with large communities. When we deploy temporary accounts to more wikis, we will evaluate the impact and may adjust our approach again. In addition, we'd like you to know that requirements for access to the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety_Product/IP_Info|IP Info]] feature will be identical with the ones for access to the temporary accounts' IP addresses (a user will either have full information or none). '''The rationale for the change''' We chose the current numerical thresholds and automatic granting before deploying temporary accounts on any wiki. However, it’s become clear to us that these requirements are quite low and it is still too easy for bad-faith actors to gain access to temporary account IP addresses. We want temporary accounts to meaningfully improve editor privacy, so we need to be more restrictive. Our goal is to more consistently limit IP address access to only those who need it. '''How will this work''' * When a user without extended rights needs to view temporary account IP addresses, they will need to file a request for being added to the "Temporary account IP viewers" group. They will file the request to admins (the local communities will be able to decide what that process will be) or stewards (for wikis without local admins). * The software will require that the user has at least 300 edits and the account since at least 6 months. Admins and stewards will not be able to grant temporary account IP access to accounts that do not meet that criteria. This is a minimum, and we encourage you to enforce higher thresholds. * The user reviewing the request will check if the user applying for the right meets requirements and that they have provided a valid justification. The right itself will be granted through Special:UserRights. * Users who grant requests for the right will also handle removal of the right. We would also like to clarify some details. For your convenience, we will also document some of it in [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/FAQ|the project FAQ]]. {{hidden|Access to IP addresses|bg1=background-color:#eee;|2 = * '''Separation of the new right''' (checkuser-temporary-account) out to a new group ([[metawiki:Meta:Temporary_account_IP_viewer|Temporary account IP viewers]]), as opposed to technically attaching it to any [[Special:ListGroupRights|existing group]] (like patroller). We have decided to do this for a few reasons: ** '''Having access to IP addresses carries risk'''. This right is similar to checkuser. IP addresses are considered personally identifiable information (a kind of [[:en:personal data|personal data]]). Outside actors who want to access IP addresses will now need to interact with users who have this right. Users with this right should be aware of this, and alert to the possibility of suspicious access requests. ** '''Good practices for privacy protection'''. Giving access to users who are trusted but do not need access to carry on their work is not in line with good practices for processing personal data. ** '''Removal of right'''. Access to IPs will be [[phab:T325658|logged]] ([https://sw.wikipedia.org/wiki/Special:Log?type=checkuser-temporary-account example]). If any misuse of this right is detected, it can be taken away separately from any other permissions the user may hold. It would be difficult and sometimes also unreasonable to remove the rights unrelated to access to IP addresses. ** You may grant the new right to all users belonging to a certain existing group individually. These users must meet the criteria for Temporary account IP viewers, though. ** For clarity – all this does not affect administrators, bureaucrats, checkusers, stewards, and other groups mentioned in the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|global policy]]. * '''Activity requirement'''. With regards to users who would need to be granted access manually, the policy says that they "must edit or take a logged action to the local project at least once within a 365-day period". This requirement is not changing. }} {{hidden|Process of granting the right|bg1=background-color:#eee;|2 = * '''Formality of granting the right'''. There is no need for discussions or votes like Request for Adminship. It does suffice if a single admin makes a decision using their own judgement. * '''Additional requirements for the users applying for the right'''. ** You have autonomy over the process for granting the right. You can adopt thresholds higher than 300 edits, or disallow the "non-admin+" users to have the right. The granting process can be as basic or elaborate as you deem appropriate. ** Which criteria admins should take when deciding whether to grant the right – how to tell whether a user needs access to IP addresses? There are no mandatory requirements beyond a minimum of 300 edits and a 6 month old account. You may introduce additional criteria related to trust to the user (such as no prior blocks or copyright violations) or experience in patrolling activities. * '''Additional burden on administrators'''. We understand the toil of having to grant and remove an additional right. This is indeed a downside. We think that it will only have to be a one-time effort to grant this right to a larger number of people. We are curious if you can find ways to limit this burden. }} '''Next steps on your side we would like to suggest''' * We are encouraging you to consider '''adopting a policy''' on granting and removing the right, if you think you need to add anything to the global policy. * We are encouraging you to '''start granting the right'''. Considering our data (up to a few non-functionaries have ever revealed temporary account IP addresses here), we believe you don't need to rush or spend a lot of time preparing for this before the change comes into force, though. * We would like to show you what level of wiki-bureaucracy seems sufficient from our point of view. [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=28667152 In the sandbox], we have created a draft of what a page with requests for the flag could look like. Of course the final content of the page will depend on your community. We do not want to imply that we are instructing you on this matter. Let us know if you have any questions. Thank you! [[metawiki:User:NKohli_(WMF)|NKohli (WMF)]] and '''[[Mtumiaji:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:SGrabarczuk (WMF)|majadiliano]])''' 02:27, 16 Mei 2025 (UTC) == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:27, 22 Mei 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == Uchaguzi wa Bodi ya Wadhamini ya Wikimedia Foundation mwaka 2025 na Wito wa Maswali == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Wapendwa wote, Mwaka huu, Muda wa Wadhamini 2 (wawili) waliochaguliwa na jumuiya na Washirika kwenye Bodi ya Wadhamini ya Shirika la Wikimedia Foundation utakamilika [1]. Bodi inakaribisha harakati nzima kushiriki katika mchakato wa uteuzi wa mwaka huu na kupiga kura kujaza viti hivyo. Kamati ya Uchaguzi inasimamia mchakato huu kwa msaada kutoka kwa wafanyakazi wa Shirika [2]. Kamati ya Utawala inayoundwa na wadhamini ambao si wagombea katika mchakato wa uteuzi wa wadhamini waliochaguliwa na jumuiya na washirika wa mwaka 2025 (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina na Esra’a Al Shafei) [3], ina jukumu la kutoa usimamizi wa Bodi ya wadhamini kwa ajili ya kuweka taarifa kwa Bodi ya wadhamini. Maelezo zaidi kuhusu majukumu ya Kamati ya Uchaguzi, Bodi, na wafanyakazi yako hapa [4]. Hapa kuna tarehe kuu zilizopangwa: * Mei 22 – Juni 5: Tangazo (mawasiliano hayo) na mwito wa kipindi cha maswali * Juni 17 – Julai 1, 2025: Wito wa wagombea * Julai 2025: Ikihitajika, washirika hupigia kura wagombea waliopo kwenye orodha fupi ikiwa 10 au zaidi wataomba [5] * Agosti 2025: Kipindi cha kampeni * Agosti – Septemba 2025: Kipindi cha wiki mbili cha kupiga kura kwa jumuiya * Oktoba – Novemba 2025: Ukaguzi wa usuli wa watahiniwa waliochaguliwa * Mkutano wa Bodi mnamo Decemba 2025: Wadhamini wapya wamekaa kwenye kiti Jifunze zaidi kuhusu uchaguzi wa 2025 - ikiwa ni pamoja na ratiba ya kina ya matukio, mchakato wa kugombea, sheria za kampeni na vigezo vya kustahiki kwa mpiga kura - kwenye ukurasa huu wa Meta-wiki [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[kiungo]]]. '''Wito wa Maswali''' Katika kila mchakato wa uchaguzi, jumuiya ina fursa ya kuwasilisha maswali kwa wagombea wa Bodi ya Wadhamini kujibu. Kamati ya Uchaguzi huchagua maswali kutoka kwenye orodha iliyoandaliwa na jumuiya ili wagombea wajibu. Wagombea lazima wajibu maswali yote yanayohitajika katika maombi ili kustahiki; vinginevyo maombi yao yatakataliwa. Mwaka huu, Kamati ya Uchaguzi itachagua maswali 5 kwa wagombea kujibu. Maswali yaliyochaguliwa yanaweza kuwa mchanganyiko wa yale yaliyowasilishwa kutoka kwa jumuiya, ikiwa yanafanana au yanahusiana. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[kiungo]]] '''Watu wa kujitolea katika uchaguzi''' Njia nyingine ya kuhusika katika mchakato wa uchaguzi wa mwaka 2025 ni kuwa Mtu wa Kujitolea katika Uchaguzi. Watu wa Kujitolea katika Uchaguzi ni daraja kati ya Kamati ya Uchaguzi na jumuiya zao. Wanasaidia kuhakikisha jumuiya inawakilishwa na kuwahamasisha kupiga kura. Jifunze zaidi kuhusu mpango na jinsi ya kujiunga kwenye ukurasa huu wa Meta-wiki [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[kiungo]]]. Asante! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Salamu sana, Victoria Doronina Uhusiano wa Bodi na Kamati ya Uchaguzi Kamati ya Utawala<section end="announcement-content" /> '''[[Mtumiaji:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:MediaWiki message delivery|majadiliano]])''' 03:08, 28 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == U4C case - conclusion == Hello Swahili community, <br /> first of all I would like to apologize for writing in English, an automatic translation in Swahili will follow but we are aware that automatic translations in your language are not very good so we will need your help to make sure that the text is understandable. On 21 December 2024 a request to U4C was filed here: [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/Sysop abuse in Swahili Wikipedia]]. Some deadlines were extended and we are aware that it took us a long time to conclude the case. I will report our conclusion below in English and with translation in Swahili. I will add also a translation in Italian which is a language one of your most active users (sysop and bureaucrat) is familiar with. Please contact the committee for any clarification needed. As a coordinating committee we would also like to offer our support if you need help with the requested actions. === U4C Motion === (The original text with votes is here: [[:m:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/Sysop_abuse_in_Swahili_Wikipedia#Motions]]) According to UNESCO (https://www.unesco.org/en/days/kiswahili-language), Swahili is among the 10 most widely spoken languages in the world, with more than 200 million speakers and it is one of the ''lingua franca'' in many countries within East, Central and Southern Africa as well as in the Middle East. According to Wikipedia ([[:w:Swahili_language|Swahili_language]]), Swahili is one of the national languages in Tanzania, Kenya, Democratic Republic of the Congo, Burundi, Uganda, it is an official language of Rwanda, in some areas of Somalia and is spoken in other areas in the African Great Lakes region and East and Southern Africa. With the exception of Democratic Republic of the Congo and Rwanda, in all the countries where Swahili is national language, homosexuality is not only illegal (in some cases - Uganda - with death penalty as punishment) but apparent "promotion" of homosexuality is also severely punished. More about this in following links: *https://www.equaldex.com/region/tanzania *https://www.equaldex.com/region/kenya *https://www.equaldex.com/region/burundi *https://www.equaldex.com/region/uganda U4C requested a legal opinion to assess what risks editors and administrators residing in those countries could face in editing or restoring content which may be considered to "promote" homosexuality even if for Wikimedian (or Western) standards that content would not be considered promotional but only neutral or descriptive. The U4C's priorities in this case are: *Protect local users, especially advanced right holders who could be misinterpreted as "responsible" for the content of a project *Protect all the readers and their right to have neutral and informative content '''U4C Actions''' # Recommend that the Swahili Wikipedia community work on a guideline about Neutral Point of View (Wikidata [[d:Q4656487]]) and a guideline about reliable sources (Wikidata [[d:Q4663914]]). The U4C will review progress in 6 months.<br /> # Recommend that the community seek local expertise on how it is permissible to educate a reader about topics related to LGBTQ issues without violating laws in Swahili-speaking countries and at the same time avoiding discrimination (as per the UCoC). Use this information to support NPOV on these topics. # Recommend that the community start discussing on dealing with local appeals and creating a procedure for this compliant with the [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#3.3.3_Appeals|Enforcement Guidelines]]. # Recommend that the community define a list of pages or "contentious topics" (starting from LGBTQ topics) where, once created, the above mentioned policies are particularly used/applied more strictly. At the same time: *Administrators on Swahili Wikipedia (swwiki) are topic banned from LGBTQ related pages, with admin actions related to content and conduct moderation delegated to Stewards and Global sysops (any interventions can be requested on Meta: [[:m:Stewards' noticeboard]] or [[:m:Steward requests/Miscellaneous]]). Here is a non-exhaustive list of pages that are covered: **https://sw.wikipedia.org/wiki/Mapenzi_ya_jinsia_moja - Homosexuality, **https://sw.wikipedia.org/wiki/Ndoa_ya_jinsia_moja - Same sex marriage, **https://sw.wikipedia.org/wiki/Mbadili_jinsia - Transgender *Once the recommended measures as described above are set up, swwiki admins may appeal to the topic ban. === Translation in Swahili === ''This is an automatic translation, please kindly fix mistakes or parts which need clarification.'' Kulingana na UNESCO (https://www.unesco.org/en/days/kiswahili-language), Kiswahili ni miongoni mwa lugha 10 zinazozungumzwa na watu wengi zaidi duniani, ikiwa na wazungumzaji zaidi ya milioni 200 na ni mojawapo ya ''lingua franca'' katika nchi nyingi za Mashariki, Kati na Kusini mwa Afrika na pia Mashariki ya Kati. Kwa mujibu wa Wikipedia ([[:w:Swahili_language|Swahili_language]]), Kiswahili ni mojawapo ya lugha za kitaifa nchini Tanzania, Kenya, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Burundi, Uganda, ni lugha rasmi ya Rwanda, katika baadhi ya maeneo ya Somalia na inazungumzwa katika maeneo mengine katika eneo la Maziwa Makuu ya Afrika na Afrika Mashariki na Kusini. Isipokuwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Rwanda, katika nchi zote ambako Kiswahili ni lugha ya taifa, ushoga sio tu ni kinyume cha sheria (katika baadhi ya matukio - Uganda - na adhabu ya kifo kama adhabu) lakini "kukuza" kwa ushoga pia kunaadhibiwa vikali. Zaidi kuhusu hili katika viungo vifuatavyo: *https://www.equaldex.com/region/tanzania *https://www.equaldex.com/region/kenya *https://www.equaldex.com/region/burundi *https://www.equaldex.com/region/uganda U4C iliomba maoni ya kisheria ili kutathmini hatari ambazo wahariri na wasimamizi wanaoishi katika nchi hizo wanaweza kukabiliana nazo katika kuhariri au kurejesha maudhui ambayo yanaweza kuchukuliwa kuwa "kukuza" ushoga hata kama kwa viwango vya Wikimedian (au Magharibi) maudhui hayo hayatachukuliwa kuwa ya utangazaji bali yasiyoegemea upande wowote au maelezo. Vipaumbele vya U4C katika kesi hii ni: *Linda watumiaji wa ndani, haswa wamiliki wa haki wa hali ya juu ambao wanaweza kutafsiriwa vibaya kama "wajibiki" kwa maudhui ya mradi. *Linda wasomaji wote na haki yao ya kuwa na maudhui yasiyoegemea upande wowote na yenye taarifa '''Vitendo vya U4C''' # Pendekeza kwamba jumuiya ya Wikipedia ya Kiswahili ifanyie kazi mwongozo kuhusu Mtazamo wa Kuegemea (Wikidata [[d:Q4656487]]) na mwongozo kuhusu vyanzo vya kuaminika (Wikidata [[d:Q4663914]]). U4C itakagua maendeleo baada ya miezi 6.<br /> # Pendekeza kwamba jumuiya itafute utaalamu wa ndani kuhusu jinsi inavyoruhusiwa kuelimisha msomaji kuhusu mada zinazohusiana na masuala ya LGBTQ bila kukiuka sheria katika nchi zinazozungumza Kiswahili na wakati huo huo kuepuka ubaguzi (kulingana na UCoC). Tumia habari hii kusaidia NPOV kwenye mada hizi. # Pendekeza kwamba jumuiya ianze kujadiliana kuhusu kushughulikia rufaa za eneo lako na kuunda utaratibu wa kutii [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#3.3.3_Appeals|Enforcement Guidelines|Mwongozo wa Utekelezaji]]. # Pendekeza kwamba jumuia ifafanue orodha ya kurasa au "mada zinazogombana" (kuanzia mada za LGBTQ) ambapo, mara tu zikiundwa, sera zilizotajwa hapo juu hutumiwa/hutumiwa kwa ukali zaidi. Wakati huo huo: *Wasimamizi kwenye Wikipedia ya Kiswahili (swwiki) wamepigwa marufuku kwenye kurasa zinazohusiana na LGBTQ, huku vitendo vya wasimamizi vinavyohusiana na udhibiti wa maudhui na maadili vimekabidhiwa kwa Stewards na Global sysops (afua zozote zinaweza kuombwa kwenye Meta: [[:m:Stewards' noticeboard]] au [[:m:Steward requests/Miscellaneous]]). Hapa kuna orodha isiyo kamili ya kurasa ambazo zimefunikwa: **https://sw.wikipedia.org/wiki/Mapenzi_ya_jinsia_moja - Ushoga, **https://sw.wikipedia.org/wiki/Ndoa_ya_jinsia_moja - Ndoa ya jinsia moja, **https://sw.wikipedia.org/wiki/Mbadili_jinsia - Transgender *Baada ya hatua zilizopendekezwa kama ilivyoelezwa hapo juu kusanidiwa, wasimamizi wa swwiki wanaweza kukata rufaa dhidi ya marufuku ya mada. {{hidden | style = border: 1px black; width: 100%; | headerstyle = background:#f5f5f5 | contentstyle = | header = Translation in Italian/Tafsiri katika Kiitaliano | content = Secondo l'UNESCO (https://www.unesco.org/en/days/kiswahili-language), lo Swahili è tra le 10 lingue più parlate al mondo con oltre 200 milioni di persone che lo parlano ed è una "lingue franche" in diversi paese dell'Africa orientale, centrale e meridionale nonché nel Medio-Oriente. Secondo Wikipedia ([[:en:w:Swahili_language|Swahili_language]]), lo Swahili è una delle lingue nazionali in Tanzania, Kenya, Repubblica Democratica del Congo, Burundi, Uganda, è lingua ufficiale in Ruanda, in alcune aree della Somalia ed è abitualmente usato in altre aree della regione dei Grandi Laghi e dell'Africa Orientale e meridionale. Con l'eccezione della Repubblica Democratica del Congo e del Ruanda, in tutti i paese in cui lo Swahili è lingua nazionale, l'omosessualità non è solo illegale (in alcuni casi, come l'Uganda, è punita con la pena di morte) ma anche l'apparente promozione dell'omosessualità è severamente punita. Maggiori informazioni nei seguenti link: *https://www.equaldex.com/region/tanzania *https://www.equaldex.com/region/kenya *https://www.equaldex.com/region/burundi *https://www.equaldex.com/region/uganda U4C ha richiesto un parere legale per individuare quali rischi corrano i volontari e amministratori residenti in questi paese nell'effettuare modifiche o ripristinare contenuti che possono essere considerati promozionali dell'omosessualità anche se per standard Wikimediani (o del mondo occidentale) non sono considerati promozionali ma solo descrittivi o neutrali. Nel trattare questo caso le priorità dello U4C sono: *Tutelare gli utenti locali, specialmente coloro con diritti addizionali che possono essere erroneamente considerati come "responsabili" dei contenuti di un progetto *Tutelare i lettori e il loro diritto ad avere informazioni e contenuti neutrali '''In considerazione di ciò U4C''' # Raccomanda che la comunità della Wikipedia in Swahili lavori sulla creazione di linee guida sul punto di vista neutrale (Neutral Point of View - Wikidata [[d:Q4656487]]) e su una linea guida dedicata alle fonti attendibili e al loro uso (Wikidata [[d:Q4663914]]). U4C verificherà i progressi fra 6 mesi.<br /> # Raccomanda che la comunità ricerchi informazioni o consulenza locale su come fornire contenuti informativi sui temi collegati a LGBTQ senza violare leggi nei paesi di lingua Swahili ma allo stesso tempo senza discriminare (ai sensi di UCoC). Le informazioni ottenute andranno a supporto della linea guida sul punto di vista neutrale sull'argomento. # Raccomanda che la comunità inizi una discussione sulla gestione locale degli appelli ai blocchi e su una procedura degli stessi conforme alle linee guida sull'applicazione del codice di condotta [[:foundation:Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#3.3.3_Appeals|Enforcement Guidelines]]. # Raccomanda che la comunità definisca una lista di pagine di "argomenti controversi" (partendo dal tema LGBTQ) dove, una volta create le linee guida del punto 1, queste vengano usate e applicate con particolare rigore. Allo stesso tempo: *Gli amministratori della Wikipedia in Swahili hanno un topic ban (blocco selettivo su tema specifico) dalle pagine riguardanti tematiche LGBTQ, gli interventi amministrativi legati alla moderazione di condotta e contenuto sono delegate agli Steward e ai Global sysop (gli interventi possono essere richiesti nelle pagine su Meta: [[:m:Stewards' noticeboard]] oppure [[:m:Steward requests/Miscellaneous]]). Di seguito una lista non esasustiva delle pagine coinvolte: **https://sw.wikipedia.org/wiki/Mapenzi_ya_jinsia_moja - Homosexuality, **https://sw.wikipedia.org/wiki/Ndoa_ya_jinsia_moja - Same sex marriage, **https://sw.wikipedia.org/wiki/Mbadili_jinsia - Transgender *Una volta che i rimedi raccomandati descritti nei punti più sopra sono stati attuati gli amministratori di swwiki possono richiedere la rimozione del topic ban. }} On behalf of U4C, '''[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Civvì|majadiliano]])''' 13:23, 31 Mei 2025 (UTC) == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 Juni 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> '''[[Mtumiaji:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:MediaWiki message delivery|majadiliano]])''' 17:44, 17 Juni 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 Juni 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. '''[[Mtumiaji:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:MediaWiki message delivery|majadiliano]])''' 12:46, 14 Julai 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == Boti ya kukaribisha ya [[user:AmmarBot|Ammar]] == Ndugu zangu wanaWikipedia. Hivi karibuni, nikiwa huko jijini Nairobi, nilikutana na Ammar. Kijana wa Kihausa kutoka nchini Nigeria. Katika maongezi yetu, tukafikia hatua ya kuzungumzia boti za kukaribisha watu. Kijana huyu alikubali kutumia muda wake mchache kuunda boti ya kukaribisha watu. Hivyo basi kila kibarua cha karibu kila wakati kimetuishia. Tafadhalini msipoteza muda wenu kukaribisha watu. Boti itafanya kazi. Tazameni: [https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Maalum%3AMichango&target=AmmarBot&namespace=all&tagfilter=&start=&end=&limit=50 Hapa] [[User:Muddyb|<font color="blue"><sub>'''Muddyb'''</sub></font>]]<font face="Verdana">[[User talk:Muddyb|<font color="gray"><sup>'''Longa'''</sup></font>]]</font> 13:45, 22 Agosti 2025 (UTC) :Hii nzuri! '''[[Mtumiaji:Czeus25 Masele|Czeus25 Masele]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Czeus25 Masele|majadiliano]])''' 15:02, 22 Agosti 2025 (UTC) ::Ila BOT atachukua muda gani tangu mgeni kajiunga hadi atakapokaribishwa? '''[[Mtumiaji:Czeus25 Masele|Czeus25 Masele]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Czeus25 Masele|majadiliano]])''' 15:02, 22 Agosti 2025 (UTC) == Introducing Paste Check: a new Edit Check for Wikipedia == Hello! Sorry for using English language. {{int:please-translate}}. {{int:Thank-you}} Paste Check is a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check can prompt them to confirm the origin and licensing of the content. '''Why Paste Check?''' Paste Check benefits two audiences: * Newcomers: Many new editors are unaware of Wikipedia’s policies regarding copyright violations. Some mistakenly believe that pasting from what they consider reliable sources is the way to edit. * Experienced editors: Paste Check aims to make it easier to identify and patrol edits that may contain pasted content (which can be either legit or copyright violations), helping us save time. The goal is to reduce the rate of copyright violations by at least 10% among newer editors. '''How it works''' By default, Paste Check will be shown to editors who have published 100 or fewer edits locally. When an editor matching this requirement pastes at least 50 characters of text from somewhere else, Paste Check will ask them to confirm if they wrote the content. Two options are then available: * Keep the text – the user is then asked to explain why. * Remove the text – the text is removed. In both cases, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|edits will be tagged]] so that experienced editors can identify edits in which Paste Check was shown. The tag will be visible even if the final edit didn’t include any pasted text. Paste Check will trigger when text is pasted a source it doesn’t recognize as another editing environment. It won’t show up if the editor has pasted text that we can technically recognize is coming from another MediaWiki visual editor instance, MS Office, Libre Office, Google Docs, or is plain text. To start, Paste Check will only work in the visual editor. '''Get involved''' The Editing team is seeking input on the proposed user experience and configuration. We plan to test the following interface with new users ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=editcheck-dialog-addref-reject-question&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&language=&filter=&optional=1&action=translate please help translating it]):   [[File:Paste_Check_interface_for_September_2025's_test.png|575x575px]] We're planning to refine this interface over time, but want to start by launching a test so that we can determine whether the check is useful. We presented this interface to people who don't participate in Wikipedia, and [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#Qualitative evaluation|they found it practical and easy to understand]]. As a consequence, we would like to start by showing the feature to a fraction of newcomers for approximately 6 weeks. After this point, we will review the experiment results and decide what to do next. '''Configuration and test''' For experienced users, Paste Check will be configurable by the local communities (e.g. edit count thresholds, ignored sections and namespaces). Edits triggering Paste Check will be marked with the tag <code>editcheck-paste-shown</code> for easier tracking. You can try the proposed Paste Check interface: * visit https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/w/index.php?title=Cats&veaction=edit&ecenable=2 * Paste 50 characters or more from an external source, such as a website, to see the prompt. Your feedback is valuable! Please share your thoughts below, and ping me. {{int:Thank-you}} [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 13:47, 18 Septemba 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=29293687 --> :This test is planned to start on this Wednesday, 8 October. Let me know if you have any question! '''[[Mtumiaji:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Trizek (WMF)|majadiliano]])''' 15:31, 6 Oktoba 2025 (UTC) == Hivi karibuni Wiki yenu itakuwa kwenye mfumo wa kutoharirika. == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Soma ujumbe huu kupitia lugha nyingine]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Shirika la Wikimedia]] litafanya mbadilishano wa taarifa baina ya vituo vyake vya data. Hii itahakikisha kuwa Wikipedia na Wiki nyingine za Wikimedia zinabaki mtandaoni hata likitokea janga. Mbadilishano wa taarifa utafanyika: '''{{#time:j xg|2025-09-24|sw}}'''. Mbadilishano utaanza $muda huu: Inasikitisha kwamba, kutokana na vipingamizi kwenye [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], uhariri wa kila namna itabidi usitishwe wakati wa mbadilishano. Tunaomba radhi kwa mvurugiko huo, na tunafanya juhudi kupunguza kutokea kwa adha kama hiyo siku za ver. Bango litaanikizwa kwenye Wiki zote dakika 30 kabla ya kuanza kwa mchakato. Bango litabaki likionekana mpaka operesheni itapofikia mwisho. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Mtaweza kusoma, lakini si kuhariri, kwenye Wiki zote, kwa kipindi kifupi.''' *Hutoweza kuhariri kwa takriban saa moja {{#time:l j xg Y|2025-09-24|sw}}. *Ukijaribu kuhariri na kuhifadhi kwenye nyakati his, utaona ujumbe kukujulisha kuwa umekosea. Tunanatumaini kuwa hakuna maharirio yatakayopotea kwenye dakika hizo, lakini hatuwezi kuahidi. Ukiona ujumbe unaokuarifu kuwa unakosea, basi tafadhali subiri hadi iwe ya kawaida. Baadae utaweza kuhifadhi kuhifadhi maharirio yako. Kakini, tunashauri uweke kwanza nakala ya mabadiliko uliyofanya, kwa tahadhari tu. ''Athari nyingine '' *Shughuli za nyuma ya pazia zitakuwa za taratibu sana, na nyingine zinaweza kuachwa. Viungo vyekundu vinaweza vikasasishwa polepole kuliko kawaida. Ukianzisha makala makala ambayo tayari imeunganishwa na sehemu nyingine, kiungo kitabaki chekundu kwa muda mrefu kuliko kawaida. Baadhi ya maandishi ya muda mrefu italazimika kuyasimamisha. * Tunatarajia utekelezaji wa kimsimbo utafanyika kama kwenye wiki [juma] zingine. Hata hivyo, kuzuiwa Kwa baadhi ya misimbo itayoainishwa, kunaweza kutokea bila kuchelewa kama operesheni itahitaji baadae. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|Gitlab]] haitopatikana kwa kiasi cha dakika 90. Mradi huu unaweza kuahirishwa panapo ulazima. Unaweza [[wikitech:Switch_Datacenter|kusoma ratiba hiyo kwenye wikitech. wikimedia.org]]. Mabadiliko yoyote yatatangazwa kwenye mpangilio wa ratiba. '''Tafadhali shiriki habari hii na jumuia yako.'''</div><section end="server-switch"/> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 15:41, 18 Septemba 2025 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 19:49, 2 Oktoba 2025 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == Event Organizer Right for [[user:EUwandu-WMF|EUwandu-WMF]] == Dear Swahili Wikipedia Admins, The Community Organizing Experience team (formerly the Campaigns team) at the Wikimedia Foundation is supporting Wikimedia Arusha and Wikimedia Kilimanjaro to strengthen their capacity in adopting the CampaignEvents extension tools, including Event Registration tool for their 2025-26 General Support Funds activities. In order to implement this support, I would need the event organizer right on Swahili Wikipedia. I have also communicated this to [[user:Jadnapac|Jadnapac]] who recommended I ask for the right here. '''[[Mtumiaji:EUwandu-WMF|EUwandu-WMF]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:EUwandu-WMF|majadiliano]])''' 17:19, 6 Oktoba 2025 (UTC) :@[[Mtumiaji:CaliBen|CaliBen]], @[[Mtumiaji:Justine Msechu|Justine Msechu]] please gather here. [[User:Muddyb|<font color="blue"><sub>'''Muddyb'''</sub></font>]]<font face="Verdana">[[User talk:Muddyb|<font color="gray"><sup>'''Longa'''</sup></font>]]</font> 18:17, 6 Oktoba 2025 (UTC) :I support granting the event organizer right to EUwandu-WMF. '''[[Mtumiaji:Justine Msechu|Justine Msechu]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Justine Msechu|majadiliano]])''' 20:17, 6 Oktoba 2025 (UTC) == Toa maoni yako: pigia kura Bodi ya Wadhamini ya mwaka 2025 == <section begin="announcement-content" /> Habarini nyote, Kipindi cha upigaji kura cha [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|uchaguzi wa Bodi ya Wadhamini wa 2025]] sasa kimefunguliwa. Wagombea wanagombea viti 2 (viwili) kwenye Bodi. Ili kuangalia ustahiki wako wa mpiga kura, tafadhali tembelea [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|ukurasa wa ustahiki wa mpiga kura]]. Jifunze zaidi kuwahusu kwa [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|kusoma taarifa zao za maombi na kutazama video zao za ugombeaji]]. Ukiwa tayari, nenda kwenye ukurasa wa kupiga kura wa [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll kupiga kura]]. '''Upigaji kura utaanza tarehe 8 Oktoba saa 00:00 UTC hadi Oktoba 22 saa 23:59 UTC.''' Kila la kheri, Abhishek Suryawanshi<br />Mwenyekiti, Kamati ya Uchaguzi<section end="announcement-content" /> '''[[Mtumiaji:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:MediaWiki message delivery|majadiliano]])''' 04:48, 9 Oktoba 2025 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == Message from U4C == Dear Swahili community, (''Apologies for writing in English. A machine-translated version of this message is attached below for your convenience. In case of any discrepancies, please refer to the English version as the source.'') We have been made aware of the deletion of the article [[Historia ya ubadilishaji jinsia]] and the subsequent block of @[[User:E.N. Emmanuel]] (who can appeal on their talk page).<br /> @[[User:Olimasy]], could you please briefly explain what was the reason, among those listed here [[Wikipedia:Kufuta_makala]], for the speedy deletion of that page? We would like to remind you all and the administrators of this project in particular that local admins are currently topic banned from LGBTQ related pages, and admin actions related to content and conduct moderation are delegated to Stewards and Global sysops. Any intervention concerning related content or users should be requested on Meta. You can read our motion here [[Wikipedia:Jumuiya#U4C_case_-_conclusion]]. This measure will remain in effect until the actions we have recommended for this project (listed here [[Wikipedia:Jumuiya#U4C_case_-_conclusion]] in the section U4C Actions) have been completed. If you need any help with these steps please do not hesitate to contact us. On behalf of the U4C, --'''[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Civvì|majadiliano]])''' 17:51, 19 Oktoba 2025 (UTC) (''Hii ni tafsiri ya kiotomatiki'')<br /> Ndugu waswahili,<br /> Tumefahamishwa kuhusu kufutwa kwa makala [[Historia ya ubadilishaji jinsia]] na kizuizi kilichofuata cha @[[User:E.N. Emmanuel]] (anayeweza kukata rufaa kwenye ukurasa wao wa mazungumzo).<br /> @[[User:Olimasy]], tafadhali unaweza kueleza kwa ufupi sababu ilikuwa nini, miongoni mwa walioorodheshwa hapa [[Wikipedia:Kufuta_makala]], kwa kufutwa haraka kwa ukurasa huo? Tungependa kuwakumbusha nyote na wasimamizi wa mradi huu hasa kwamba wasimamizi wa ndani kwa sasa wamepigwa marufuku kutoka kwa kurasa zinazohusiana na LGBTQ, na vitendo vya wasimamizi vinavyohusiana na udhibiti wa maudhui na maadili hukabidhiwa kwa Steward na Global sysops. Uingiliaji kati wowote kuhusu maudhui yanayohusiana au watumiaji unapaswa kuombwa kwenye Meta. Unaweza kusoma hoja yetu hapa [[Wikipedia:Jumuiya#U4C_case_-_conclusion]]. Hatua hii itaendelea kutumika hadi hatua ambazo tumependekeza kwa mradi huu (zilizoorodheshwa hapa [[Wikipedia:Jumuiya#U4C_case_-_conclusion]] katika sehemu ya U4C Actions) zimekamilika. Ikiwa unahitaji msaada wowote kwa hatua hizi tafadhali usisite kuwasiliana nasi. Kwa niaba ya U4C, --'''[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Civvì|majadiliano]])''' 17:51, 19 Oktoba 2025 (UTC) :@[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] I’ve reviewed the deletion log, and the article has already been removed. Judging by the structure and grammar, it seems the contributor may not be fluent in Kiswahili—the article had significant linguistic and formatting issues. :While we appreciate efforts to represent diverse communities, it’s equally important that all articles meet the quality standards of Swahili Wikipedia. :In a constructive spirit, we can encourage the contributor to collaborate with others to improve the article before republishing. [[User:Muddyb|<font color="blue"><sub>'''Muddyb'''</sub></font>]]<font face="Verdana">[[User talk:Muddyb|<font color="gray"><sup>'''Longa'''</sup></font>]]</font> 20:22, 19 Oktoba 2025 (UTC) Contributor is banned and only option for him is new account. '''[[Mtumiaji:Mumba Chilekwa|Mumba Chilekwa]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Mumba Chilekwa|majadiliano]])''' 08:08, 20 Oktoba 2025 (UTC) :@[[User:Muddyb]] the first version of the article was created by the user and [https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Maalum:Kumbukumbu&logid=312781 deleted] on 1 October. After being pinged yesterday the user recreated the page ([https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Maalum:Kumbukumbu&logid=315152 here]), it turned out that the user is a cross wiki abuser and the page was deleted by a Global Sysop who later [https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Maalum:Kumbukumbu&logid=315181 undeleted the page] because apparently it is a translation of enwiki. Nobody of us is able to understand if that content makes sense in Swahili or if it is an automatic translation, or meets speedy deletion criteria like you mentioned. Personally speaking U4C asked that articles about contentious topics should be based on reliable sources and that content does not meet that requirement. The user is global blocked so I do not foresee cooperation. If the content meets deletion criteria please use the delete template (I think it is this one {{tl|Futa}}?) and then request deletion on Meta (here: [[:m:Global_sysops/Requests]]). I understand that this is a little complicated but it is a temporary measure. Please do not hesitate to contact us for any help or suggestion about the recommended actions in our motion. --'''[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Civvì|majadiliano]])''' 09:03, 20 Oktoba 2025 (UTC) ::@[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] I have informed the admin team again not to interfere directly with those kinds of articles instead we should inform Stewards to take the matter. Thanks. We will surely reach out in case of anything resurfaced. [[User:Muddyb|<font color="blue"><sub>'''Muddyb'''</sub></font>]]<font face="Verdana">[[User talk:Muddyb|<font color="gray"><sup>'''Longa'''</sup></font>]]</font> 09:33, 20 Oktoba 2025 (UTC) :@[[User:Muddyb]] many thanks, yes the right way is to inform Stewards or Global Sysops, your guidance is of course welcome (and needed) to overcome the language barrier. --'''[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Civvì|majadiliano]])''' 09:49, 20 Oktoba 2025 (UTC) Alternate version was correctly remade by TEMPORARY ACCOUNT and makes sense. Both "Emmanuel" accounts are ABUSERS, one locally blocked and other globally blocked. '''[[Mtumiaji:Mumba Chilekwa|Mumba Chilekwa]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Mumba Chilekwa|majadiliano]])''' 09:18, 20 Oktoba 2025 (UTC) :@[[Mtumiaji:Mumba Chilekwa|Mumba Chilekwa]] Share the recreated article that makes sense, please! [[User:Muddyb|<font color="blue"><sub>'''Muddyb'''</sub></font>]]<font face="Verdana">[[User talk:Muddyb|<font color="gray"><sup>'''Longa'''</sup></font>]]</font> 09:34, 20 Oktoba 2025 (UTC) Recreated article with sense is here: [[Historia ya ubadilishaji jinsia]]. '''[[Mtumiaji:Mumba Chilekwa|Mumba Chilekwa]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Mumba Chilekwa|majadiliano]])''' 09:45, 20 Oktoba 2025 (UTC) Se non fossi impedito, metterei il template <nowiki>{{tafsiri kompyuta}}</nowiki> perché è una traduzione orripilante. Pace a te, Civvì! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 10:05, 20 Oktoba 2025 (UTC) :If there is consensus on deletion due to low quality please request the deletion on Meta (explaining the reasons). For sure the goal of our requests is not to lower your quality standards. --'''[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Civvì|majadiliano]])''' 11:05, 20 Oktoba 2025 (UTC) ::@[[Mtumiaji:Civvì|Civvì]] na @[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] The recreated article is another trash in the block. I will write global sysop to delete it. [[User:Muddyb|<font color="blue"><sub>'''Muddyb'''</sub></font>]]<font face="Verdana">[[User talk:Muddyb|<font color="gray"><sup>'''Longa'''</sup></font>]]</font> 12:03, 20 Oktoba 2025 (UTC) ::Do not forget REDIRECTS and TALKS when deleting. '''[[Mtumiaji:Mumba Chilekwa|Mumba Chilekwa]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Mumba Chilekwa|majadiliano]])''' 12:01, 20 Oktoba 2025 (UTC) ::Four instances to delete: ::[[Historia ya ubadilishaji jinsia]], [[Majadiliano:Historia ya ubadilishaji jinsia]] ::[[Historia ya Ubadilishaji jinsia]], [[Majadiliano:Historia ya Ubadilishaji jinsia]] ::'''[[Mtumiaji:Mumba Chilekwa|Mumba Chilekwa]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Mumba Chilekwa|majadiliano]])''' 12:08, 20 Oktoba 2025 (UTC) ::"The recreated article is another trash in the block." FOUR INSTANCES. '''[[Mtumiaji:Soggo Ionno|Soggo Ionno]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Soggo Ionno|majadiliano]])''' 12:15, 20 Oktoba 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 Oktoba 2025 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == Kutafuta watu wa kujitolea kujiunga na kamati kadhaa za harakati. == <section begin="announcement-content" /> Kila mwaka, kwa kawaida kuanzia Oktoba hadi Desemba, kamati kadhaa za harakati hutafuta watu wapya wa kujitolea. Soma zaidi kuhusu kamati hizo kwenye kurasa zao za Meta-wiki: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Kamati ya Ushirikiano (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Tume ya Wachunguzi Maalum (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Kamati ya Mapitio ya kesi (CRC)]] Maombi ya kamati hizo yatafunguliwa tarehe 30 Oktoba 2025. Maombi ya Kamati ya Ushirikiano, tume ya Wachunguzi Maalum na Kamati ya Mapitio ya Kesi yatafungwa tarehe 11 Desemba 2025. Jifunze namna ya kutuma maombi kwa [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments| kutembelea ukurasa wa uteuzi kwenye Meta-Wiki]].Tuma kwenye ukurasa wa majadiliano au barua pepe cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org na maswali yoyote ambayo unaweza kuwa nayo. Kwa timu ya Msaada ya Kamati, <section end="announcement-content" /> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 Oktoba 2025 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == Will you help us test an updated Databox? == ''Apologies for posting in English - you can help by translating it'' Hello everyone, recently an update has been made to the [[w:sw:Module:Databox|Module:Databox]] / [[w:sw:Template:Databox|Template:Databox]] page with the following changes: * A Wikidata logo and link to the connected Wikidata Item * New parameters <code>useImage=</code> and <code>excludeProperties=</code> can be invoked in the source code to give a greater degree of control on what the Databox displays. ** '''<code>useImage=</code>''' choose a different [[d:Property:P18|image(P18)]] to display in the Databox.<br> Example: <nowiki>{{Databox|useImage=Hubble_Ultra_Deep_Field_part d.jpg}}</nowiki><br><br> ** '''<code>excludeParameters=</code>''' hides selected Properties (and values) in from displaying in the current Databox.<br>Example: <nowiki>{{Databox|excludeProperties=P1290,P66}}</nowiki> * The parameters can be combined, separated by a pipe |:<br><code><nowiki>{{</nowiki></code><code>Databox|'''useImage='''image_file.jpg|'''excludeProperties='''P123}}</code> === How can you help? === Please help us by playing with the new features, adding Databoxes to Articles and using the new parameters (if it is good for the article). Mostly we just want to collect feedback on whether this is a positive change, is useful, interrupts your editing workflows and / or causes any issues or bugs. Only the first change (Wikidata Logo+Link) will automatically apply to existing Databoxes (may take upto 30 days from this post) or after any edit to a page with a Databox (including null-edits). The two Parameters will only show if the <nowiki>{{Databox}}</nowiki> wikitext is edited with the new parameter code.<br>[[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox#Changes_to_Databox|Find instructions to do that here]].<br> Any questions, please feel free to reply here or add them to the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|Talk page]].<br> Thank you, - '''[[Mtumiaji:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:MediaWiki message delivery|majadiliano]])''' 14:41, 6 Novemba 2025 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=29580122 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Novemba 2025 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Januari 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> '''[[Mtumiaji:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:MediaWiki message delivery|majadiliano]])''' 13:21, 18 Januari 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Mapitio ya kila mwaka ya Mwongozo wa Kimataifa wa Mwenendo na Nidhamu na Miongozo ya Utekelezaji == <section begin="announcement-content" /> Ninakuandikia ili kukujulisha kuwa muda wa upitiaji wa kila mwaka wa Kanuni za Maadili na Miongozo ya Utekelezaji umefunguliwa sasa. Unaweza kutoa mapendekezo ya mabadiliko hadi tarehe 9 Februari 2026. Hii ni hatua ya kwanza kati ya kadhaa itakayochukuliwa kwa upitiaji wa kila mwaka. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Soma maelezo zaidi na utafute mazungumzo ya kujiunga kwenye ukurasa wa UCoC kwenye Meta]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Kamati ya Kuratibu Mwongozo wa Kimataifa wa Mwenendo na Nidhamu]] (U4C) ni kundi la kimataifa linalojitolea kutoa utekelezaji sawa na thabiti wa UCoC. Tathmini hii ya kila mwaka ilipangwa na kutekelezwa na U4C. Kwa maelezo zaidi na majukumu ya U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|unaweza kukagua Mkataba wa U4C]]. Tafadhali washirikishe habari hii washiriki wengine katika jumuiya yako popote inapohitajika. -- Kwa ushirikiano na U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:Mazungumzo ya mtumiaji:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> 21:02, 19 Januari 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using '''[[Mtumiaji:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:MediaWiki message delivery|majadiliano]])''' 17:11, 3 Aprili 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} '''[[Mtumiaji:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:MediaWiki message delivery|majadiliano]])''' 00:58, 26 Aprili 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Ombi la kuwezesha VisualEditor kwenye kurasa za mradi (Wikipedia Namespace) == Ndugu wanajumuia, Katika kuratibu na kuendesha miradi na kampeni mbalimbali za jamii yetu hapa Swahili Wikipedia (kama vile mashindano, warsha, dashboards, na kurasa za mradi kama `Wikipedia:Mradi wa...`), tumekuwa tukikumbana na changamoto ya kiufundi. Kwa sasa, mfumo wa usarifu wa picha (VisualEditor) haufanyi kazi kwenye maeneo haya ya kurasa za miradi (Project namespace), jambo linalotulazimu kutumia mfumo mgumu wa "Source Editor" (Wiki markup) hata kwa mambo madogo kama kutengeneza majedwali au muundo wa kurasa. Ili kurahisisha kazi kwa waratibu na wahariri wanaotengeneza kurasa hizi za kampeni, nimefungua tiketi kule Phabricator kuomba wataalamu wa Wikimedia Foundation watuwezeshe kutumia VisualEditor kwenye Project namespace ya swwiki. Wataalamu wa Phabricator wametujibu kuwa tayari wako tayari kufanya mabadiliko hayo, lakini kwa sheria za kiutaratibu, wanahitaji kuona Maridhiano ya Jumuia (Community Consensus) hapa uwanjani kwetu kwanza kabla hawajawasha mfumo huo. Wanatutanabahisha pia kuwa VisualEditor haikutengenezwa maalum kwa ajili ya kurasa za majadiliano, hivyo kunaweza kuwa na changamoto ndogo za mpangilio (kama indentations) tukiiitumia kwenye majadiliano ya miradi, jambo ambalo tunaona halitazuia ufanisi wa kazi kubwa ya kuratibu kurasa zenyewe za miradi. Tafadhali naomba kura zenu za Kuunga Mkono (Support) au maoni yenu hapa chini ili tukishapata ridhaa ya pamoja, nipeleke link ya mjadala huu Phabricator na mabadiliko haya yafanyike mara moja. Unaweza kuona tiketi hiyo Phabricator hapa: [[phab:T427117|⚓ T427117 Enable VisualEditor in the Project namespace for Swahili Wikipedia (swwiki)]] Pamoja tunajenga Wikipedia yetu! {{Strong support}}--[[User:Muddyb|<font color="blue"><sub>'''Muddyb'''</sub></font>]]<font face="Verdana">[[User talk:Muddyb|<font color="gray"><sup>'''Longa'''</sup></font>]]</font> 09:07, 24 Mei 2026 (UTC) </br>{{Strong support}}--'''[[Mtumiaji:CaliBen|CaliBen]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:CaliBen|majadiliano]])''' 09:26, 24 Mei 2026 (UTC) </br>{{Strong support}}-- '''[[Mtumiaji:Husseyn Issa|Husseyn Issa]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Husseyn Issa|majadiliano]])''' 10:58, 24 Mei 2026 (UTC) {{strong support}}--'''[[Mtumiaji:Said Mfaume|Said Mfaume]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Said Mfaume|majadiliano]])''' 14:16, 24 Mei 2026 (UTC) </br>{{Strong support}}--'''[[Mtumiaji:ChriKo|ChriKo]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:ChriKo|majadiliano]])''' </br>{{Strong support}}-- '''[[Mtumiaji:Czeus25 Masele|Czeus25 Masele]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Czeus25 Masele|majadiliano]])''' 04:41, 25 Mei 2026 (UTC) </br>{{Strong support}}-- '''[[Mtumiaji:Hussein m mmbaga|Hussein m mmbaga]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Hussein m mmbaga|majadiliano]])''' 07:38, 25 Mei 2026 (UTC) </br>{{Strong support}}--'''[[Mtumiaji:Justine Msechu|Justine Msechu]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Justine Msechu|majadiliano]])''' </br>{{Strong support}}--'''--'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 09:18, 25 Mei 2026 (UTC)''' </br>{{Strong support}}-- [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 18:06, 25 Mei 2026 (UTC) </br>{{Strong support}}--- '''[[Mtumiaji:Anuary Rajabu|Anuary Rajabu]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Anuary Rajabu|majadiliano]])''' 19:14, 25 Mei 2026 (UTC) == Piga kura sasa katika uchaguzi wa 2026 U4C == <section begin="announcement-content" /> Wapigakura walaotimiza vigezo na masharti ya kupiga kura wanaombwa kushiriki katika uchaguzi wa 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Kamati ya Kuratibu Kanuni na mwongozo wa Maadili kwa wote]]. Maelezo zaidi ikijumuisha ukaguzi wa ustahiki, maelezo ya mchakato wa kupiga kura, maelezo ya mgombeaji, na kiungo cha kupiga kura zinapatikana kwenye Meta katika [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 ukurasa wa maelezo ya Uchaguzi]]. Kura itafungwa tarehe 2 Juni 2026 kwa [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Tafadhali piga kura ikiwa akaunti yako imekidhi vigezo. Matokeo yatatolewa kufikia 14 Juni 2026. -- Kwa kushirikiana na U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mei 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|majadiliano]])</bdi> 17:11, 23 Juni 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Juni 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 Julai 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:Wikipedia:Jumuia]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> 54k8jwsmh4820ug34nvivltn77xnxi6 Kande 0 2216 1581512 1009726 2026-07-25T10:49:40Z Ramadhani kamala 82903 chapisha ukurasa mpya 1581512 wikitext text/x-wiki [[Picha:Kande pohe at tapola.jpg|thumb|aina ya kande kutoka [[mashariki ya mbali]].]] '''Kande''' ni [[chakula]] kinachopikwa kwa kuchanganya punje za [[mahindi]] na [[maharagwe]] au [[kunde]], lakini pia [[maboga]] au ni jina la [[chakula]] cha asili cha [[Kenya]] kinachotengenezwa kwa kuchanganya [[mahindi]] na [[maharagwe]] yaliyochemshwa pamoja. (pia huitwa mutheri au mûthekia-ngûkû) ni chakula cha kitamaduni cha Kenya kinachojumuisha punje za mahindi na kunde (hasa maharagwe) zilizochanganywa na kuchemshwa pamoja. Mahindi na maharagwe huchanganywa kwenye [[sufuria]], na maji huongezwa, kisha mchanganyiko huo huchemshwa hadi uive vizuri. == Marejeo == {{mbegu-utamaduni}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] 7y3zipkhkv0my4ivp9ta16r88mjiydl Nakuru 0 3666 1581519 1521765 2026-07-25T10:59:03Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581519 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |jina_rasmi = Nakuru |picha_ya_satelite = Nakuru montage.png |maelezo_ya_picha = Nakuru |pushpin_map = Kenya |pushpin_map_caption = Mahali pa mji wa Nakuru katika Kenya |settlement_type = Jiji |subdivision_type = [[Madola|Nchi]] |subdivision_name = [[Kenya]] |subdivision_type1 = [[Kaunti za Kenya|Kaunti]] |subdivision_name1 = [[Kaunti ya Nakuru|Nakuru]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |idadi_ya_wakazi_kwa_mwaka_wa = 2009 |wakazi_kwa_ujumla = 307,990 |latd=0 |latm=17 |lats=0 |latNS=S |longd=36 |longm=04 |longs=0 |longEW=E |website = }} [[Picha: Nakuru_montage.png|thumbnail|right|280px|Nakuru, Kenya]] '''Nakuru''' ni [[mji]] wa [[Kenya]] ambao ni [[makao makuu]] ya [[kaunti ya Nakuru]]. Ukiwa na wakazi 307,990 ([[sensa]] ya [[2009]]) ni mji mkubwa wa [[nne]] nchini Kenya baada ya [[Nairobi]], [[Mombasa]] na [[Kisumu]]. Uko kwenye [[kimo]] cha [[m]] 1860 juu ya [[UB]] katika [[mashariki]] ya [[Bonde la Ufa la Afrika Mashariki]] kando ya [[ziwa Nakuru]]. Mji ulianzishwa na [[Waingereza]] [[mwaka]] [[1904]] kwenye njia ya [[reli ya Uganda]]. Kiasili eneo lilikuwa makao ya [[Wamasai]] waliopaita mahali "en-akuro" yaani mahali pa vumbi. Waingereza waliweka maeneo haya kando hasa kwa walowezi wazungu waliopewa mashamba makubwa. Nakuru ikawa kitovu cha "White Highlands" (Nyanda za juu za watu weupe). Siku hizi Nakuru bado ni mji muhimu kwa kilimo cha mashamba makubwa yaliyo mkononi mwa tabaka la juu mpya ya Kiafrika tangu uhuru. Watalii wengi kidogo wanafika Nakuru wakitembelea hifadhi ya Nakuru ambayo ni karibu sana na mji mwenyewe. == Historia == Historia ya Nakuru inaweza kurejelewa zamani kutokana na uvumbuzi wa vitu vilivyokuwa uhai, kilomita 8 kutoka hifadhi ya [[Hyrax Hill]]. Hata hivyo, mji wa kisasa, kama ilivyo kwa miji mingine nchini Kenya, lina jina lenye usuli wa [[Wamasai]]. Nakuru iliundwa na Uingereza wakati wa [[ukoloni]] na imeendelea kukua tangu. Ilifanywa [[manisipaa]] mwaka 1904 na municipality mwaka 1952. Historia ya Kenya kama nchi inafanana na ile ya Nakuru kama mji na wilaya. Marais wa kwanza na wa pili wa Kenya, [[Jomo Kenyatta]] na [[Daniel Arap Moi]], wamehifadhi makazi rasmi yao ndani ya mji. Mji huu kwa muda mrefu umekuwa makazi ya siasa za Kenya na ilikuwa makao ya wanasiasa wakiwemo [[Kariuki Chotara]], [[Kihika Kimani]] na [[Mirugi Kariuki]]. Mwaka 2006, mbunge wa wakati huo, Mirugi Kariuki aliuawa katika [[Marsabit]] wakati ndege aliyosafiria ilipata ajali. Ajali hii pia iliwaua wanachama wengine tano wa bunge. Uchaguzi uliandaliwa punde baada ya mazishi uligombewa na mwanawe [[William Kariuki Mirugi]] wa chama [[NARC-Kenya]] ambaye alishinda. Katika umri wa miaka 27, William Kariuki Mirugi akawa mmoja wa wajumbe wadogo kiumri wa bunge kuwakilisha [[jimbo la Uchaguzi la Nakuru Town]]. Hata hivyo alishindwa na [[Lee Kinyanjui]] wakati wa uchaguzi mkuu wa 2007 lakini akamshinda Mike Brawan. Ghasia za baada ya uchaguzi za 2007 ziliharibu mji, na majengo kadhaa kuteketezwa na makundi mbalimbali.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7208421.stm BBC NEWS | World | Africa | curfew mji baada ya mapigano Kenya]</ref> Nakuru ni mji unaoshirikiana kwa karibu na [[East Orange, New Jersey]]<ref>{{Rejea tovuti |url=http://www.sister-cities.org/icrc/directory/Africa/Kenya |title=Nakala iliyohifadhiwa |accessdate=2010-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050324232925/http://www.sister-cities.org/icrc/directory/Africa/Kenya |archivedate=2005-03-24 }}</ref> == Uchumi == [[Kilimo]], [[viwanda]] na [[utalii]] ni [[uti wa mgongo]] wa [[uchumi]] wa Nakuru. Eneo linalozunguka mji linajulikana kwa uwezo wake mkubwa wa kilimo wa mashamba mengi madogo na pia mashamba makubwa ya makampuni ya kilimo. Mazao makuu yanayolimwa kote Nakuru na kuuzwa katika mji ni pamoja na [[kahawa, ngano, shayiri, mahindi]], na [[maharage]]. Mazao haya huhifadhiwa katika [[Maghala makubwa]] yaliyoko nje kidogo ya mji na [[Bodi ya kitaifa ya Nafaka na Mazao]] na pia [[Lesiolo Grain Handlers Limited.]] Mazao hutoa malighafi ya msingi kwa viwanda vya Nakuru na Nairobi. Hizi ni pamoja na viwanda vya unga na nafaka. [[Kilimo cha Ng'ombe wa maziwa]] ni shughuli muhimu ya kiuchumi na inatoa pembejeo kwa viwanda vya maziwa mjini humo. Mji huu pia ni kituo cha biashara rejareja zinazotoa bidhaa na huduma kwa viwanda na sekta ya kilimo. [[Soko]] kubwa lipo nyanda ya magharibi ya mji kwenye. == Elimu == Nakuru pia ni kituo muhimu ya kielimu. Ni nyumba ya [[Chuo Kikuu cha Egerton]], chuo kikuu kubwa cha umma, na [[Kabarak University]], chuo kikuu cha binafsi zinazohusiana na biashara na maslahi ya kidini ya Rais mstaafu Moi. Taasisi ya Teknolojia[[Bonde]] la Ufa pia ina makao hapa, kama vilevile [[Mafunzo ya Viwanda]] ya [[Kenya Institute]] (KITI). Taasisi ya [[Kenya Institute of Management]] (KIM) ina tawi katika Nakuru. Nakuru sasa kituo kikuu cha kielimu na ina vituo kama [[Taasisi ya Sayansi na Teknolojia ya Kenya Biomedical (KIBSAT)]] na Nakuru Counseling & Training Institute ([[NCTI]]), ambayo ni mradi wa chama cha wataalamu na wakristo wa Nakuru. Inashirikiana na Nakuru Lapset ry (Finland) miongoni mwa wengine. Nakuru pia ni makao ya vyuo mbalimbali vya kibinafsi na faragha inayomilikiwa na shule za sekondari. Shule ya sekondari maarufu ya kibinafsi ni pamoja na [[Melvin Jones, Lions Academy, Greensteds School]] na [[Shah Lalji Nagpar Academy]]. Wanafunzi katika shule hizi kufuata mtaala wa Uingereza. == Utalii == Utalii ni muhimu katika shughuli za kiuchumi Nakuru. Majaliwa na rasilimali za Mji, na kanda, huwa mapato muhimu ya utalii. Nakuru ni makao ya [[Ziwa Nakuru]], moja ya maziwa soda ya [[Bonde la Ufa]], ambayo hutengeneza sehemu ya [[Hifadhi ya Taifa ya Ziwa Nakuru]]. Hifadhi hii ni maarufu kwa idadi kubwa ya [[Flamingo]]. Pia ina wanyama pori wengi wanaoweza kuonekana wakati wa safari. Bali na wanyama maeneo mengine kadhaa ya riba hupatikana Nakuru. Hizi ni pamoja na [[Menengai Crater]], [[vilkano]]. Waliopona mkubwa wa pili volkeno volkeno katika ulimwengu, it plunges 483 m chini kutoka rim na mkutano huo ni kupatikana kwa miguu au gari 8&nbsp;km kutoka barabara kuu [[Nyahururu]]. Kuni-covered volkeno ardhini ni hifadhi ya asili. Ingawa [[Ziwa Bogoria]] na [[Ziwa Baringo]] na katika wilaya ya Baringo, wao ni urahisi kutoka Nakuru. Hizi ni kubwa maeneo ya utalii kivutio pia. [[Bonde la Ufa Sports Club]] lipo katika kitovu cha mji. A idadi ya shughuli za michezo ni mwenyeji katika klabu hii na maarufu miongoni mwao ni [[cricket]]. Indian jamii ya mitaa yanaweza kupatikana ifikapo cricket Fixtures thoroughout mwaka. Majeshi ya mji tamasha la kila mwaka rugby dubbed "The Great Rift 10-a-upande" ambayo features timu kutoka kote Afrika Mashariki. [[Hyrax Hill]] Prehistoric Site, aligundua na Leakeys mwaka 1926, anses [[Neolithiki]] kubwa na [[Iron Age]] Raha. The museum features adjoining finner kutoka excavations jirani mbalimbali. == Watu == Nakuru ni watu kutoka kwa wakazi wote wa Kenya na kutoka mikoa mingi ya dunia. Mji ina sizable idadi ya Wakenya wa asili ya India na wachache wa familia settler asili uliendelea pia katika eneo hilo. Ingawa idadi ya mji ni unategemea Afrika, mji ina Cosmopolitan kujisikia. Watu kutoka mikoa mbalimbali ya nchi na aliongeza ladha ya kipekee ya mji. Watu na siasa zao kufanya livskraftig mji wa Nakuru. Kama Kenya Population per 1999 Census<ref>{{Rejea tovuti |url=http://treasury.go.ke/cbs.go.ke/pdf/authority.pdf |title=Nakala iliyohifadhiwa |accessdate=2010-01-29 |archivedate=2020-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200301063529/https://treasury.go.ke/cbs.go.ke/pdf/authority.pdf }}</ref> Nakuru alikuwa mkubwa wa tatu wakazi wa mijini nchini Kenya. Surrounding miji pamoja [[Lanet]], ambayo ipo takriban 10&nbsp;km kutoka Nakuru, unategemea mji wa makazi na nyumbani kwa [[jeshi]] la [[msingi]]. [[Njoro]] liko kilomita 20 kutoka Nakuru na ni mji mdogo wa kilimo na [[chuo kikuu]] mtaa lengo la kukuza maendeleo ya kilimo nchini [[Kenya]], yaani [[Egerton University]] (est 1934). Yohana Kitilit wa [[ODM]] alichaguliwa meya wa Nakuru Julai 2009, kumpiga ya outgoing meya Daudi Gikaria <ref>The Standard, 24 Julai 2009: [http://www.standardmedia.co.ke/news/InsidePage.php?id=1144020021&amp;cid=159&amp; ODM njia Brawls mayoral Nakuru kiti] {{Wayback|url=http://www.standardmedia.co.ke/news/InsidePage.php?id=1144020021&cid=159& |date=20120217165259 }}</ref> ==Tazama pia== * [[Orodha ya miji ya Kenya]] == Marejeo == {{marejeo}} == Viungo vya nje == * [http://www.mcn.go.ke Manispaa ya Nakuru] {{Wayback|url=http://www.mcn.go.ke/ |date=20081222092303 }} * [http://www.flickr.com/photos/11098064@N08 Picha za Nakuru] * [http://www.fallingrain.com/world/KE/8/Nakuru.html FallingRain Map - elevation = 177m (alama nyekundu ni reli)] {{Wayback|url=http://www.fallingrain.com/world/KE/8/Nakuru.html |date=20090501222202 }} {{Kaunti za Kenya}} {{coord|00|17|S| 36|04|E|region:KE_type:city|display=title}} [[Jamii:Nakuru|!]] [[Jamii:Kaunti ya Nakuru]] [[Jamii:Miji ya Kenya]] 98yjfk034y86l6wuk8uvq44wlhbgcfu Cotonou 0 8719 1581354 1201339 2026-07-24T20:05:39Z Muddyb 379 Kuboresha makala 1581354 wikitext text/x-wiki '''Cotonou''' <ref>Spelt '''Kotonu''' in {{cite EB1911|wstitle=Abomey |volume=1 |page=67}}</ref> ni mji mkubwa zaidi na makao makuu ya serikali ya [[Benin]]. Idadi ya watu rasmi ilikuwa 679,012 mnamo 2012; hata hivyo, zaidi ya watu milioni mbili wanaishi katika eneo kubwa la mji huo. Eneo la mji linaendelea kupanuka, hasa kuelekea magharibi. Mji huu upo kusini-mashariki mwa nchi, kati ya [[Bahari ya Atlantiki]] na [[Ziwa Nokoué]].<ref>{{Cite web |date=12 June 2004 |title=GNS: Country Files |url=http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504031911/http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html |archive-date=4 May 2012 |access-date=4 February 2024 |website=Earth-info.nga.mil.}}</ref> Cotonou ni makao makuu ya serikali ya Jamhuri ya Benin, ambapo majengo mengi ya serikali yapo, idara za serikali hufanya kazi na mabalozi wa kigeni wanapatikana, lakini mji mkuu rasmi, ambapo bunge la kitaifa huketi, ni mji mdogo wa [[Porto-Novo]]. [[File:Fort de Cotonou-1900 (cropped).jpg|thumb|left|Ngome ya Cotonou mnamo 1900]] Jina "Cotonou" linamaanisha "kwenye mto wa kifo" katika [[Kifon]].<ref name="Bradt">Butler, Stuart (2019) ''Bradt Travel Guide - Benin'', pgs. 74-91</ref> Mapema karne ya 19, Cotonou ilikuwa kijiji kidogo cha wavuvi, na inadhaniwa ilianzishwa rasmi na Mfalme [[Ghezo]] wa [[Dahomey]] mnamo 1830.<ref name="Bradt"/> Ilikua kama kituo cha [[Biashara ya utumwa|biashara ya watumwa]], na baadaye [[mafuta ya mawese]] na [[pamba]].<ref name="Bradt"/> Mnamo 1851, [[Jamhuri ya Pili ya Ufaransa]] iliingia mkataba na Mfalme Ghezo uliowaruhusu kuanzisha kituo cha biashara Cotonou.<ref>{{Cite web|title=Benin - History|url=https://www.britannica.com/place/Benin|access-date=2021-07-06|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> Wakati wa utawala wa Mfalme [[Glele]] (1858–1899), eneo hilo lilitolewa kwa Dola ya Pili ya Ufaransa kupitia mkataba uliosainiwa mnamo 1878.<ref>Mathurin C. Houngnikpo, Samuel Decalo, ''Historical Dictionary of Benin'', Rowman & Littlefield, USA, 2013, p. 117</ref> Mnamo 1883, Jeshi la Wanamaji la Ufaransa liliteka mji huo ili kuzuia Uingereza kutwaa eneo hilo. Baada ya kifo cha Glele mnamo 1889, Mfalme [[Béhanzin]] alijaribu kupinga mkataba huo bila mafanikio. Mji ulikua kwa kasi kufuatia ujenzi wa bandari mnamo 1908.<ref name="Bradt" /> Idadi ya watu mnamo 1960 ilikuwa 70,000 tu.<ref>{{Cite web|title=Benin Population (2021) - Worldometer|url=https://www.worldometers.info/world-population/benin-population/|access-date=2021-07-06|website=www.worldometers.info|language=en}}</ref> [[File:Lagoon in Cotonou02.jpg|thumb|[[Mto Ouémé]] ukiingia katika Bahari ya Atlantiki huko Cotonou]] Cotonou ipo katika ukanda wa pwani kati ya [[Ziwa Nokoué]] na Bahari ya Atlantiki. Mji umetenganishwa mara mbili na mfereji, kiasi cha maji cha Cotonou, kilichochimbwa na Wafaransa mnamo 1855. Kuna miundo mbinu ya mifereji na madaraja matatu katika eneo hili. [[Mto Ouémé]] unaingia katika Bahari ya Atlantiki huko Cotonou. [[File:Akpakpa bridge of Cotonou.jpg|thumb|Daraja huko Cotonou]] Mji una miundombinu iliyoimarika ya usafiri ikiwa ni pamoja na njia za anga, bahari, mto (kuelekea Porto-Novo), na nchi kavu inayowezesha biashara na majirani zake [[Nigeria]], [[Niger]], [[Burkina Faso]] na [[Togo]]. Mmomonyoko wa pwani umeonekana kwa miongo kadhaa. Ulikuwa mbaya zaidi mnamo 1961 kufuatia ujenzi wa Bwawa la Nangbeto na bandari ya maji marefu ya Cotonou. Mradi wa mfano uliofadhiliwa na Shirika la Mazingira la Umoja wa Mataifa (UNEP) ulionyesha kuwa katika miaka 40, pwani ya mashariki mwa Cotonou ilikuwa imerudi nyuma kwa mita 400.<ref>IRIN Humanitarian News. BENIN: [http://www.irinnews.org/report/80126/benin-coastal-erosion-threatening-to-wipe-out-parts-of-cotonou Coastal erosion threatening to wipe out parts of Cotonou.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208020051/http://www.irinnews.org/report/80126/benin-coastal-erosion-threatening-to-wipe-out-parts-of-cotonou |date=2015-12-08 }}</ref> Mmomonyoko huu umepelekea watu wengi kuhama makazi yao kando ya pwani.<ref>[http://www.terradaily.com/reports/Benins_Cotonou_a_city_slowly_swallowed_by_waves_999.html "Benin's Cotonou – a city slowly swallowed by waves"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190516070235/http://www.terradaily.com/reports/Benins_Cotonou_a_city_slowly_swallowed_by_waves_999.html |date=2019-05-16 }}, ''The Terra Daily'', 25 January 2008</ref> Chini ya uainishaji wa hali ya hewa wa Köppen, Cotonou ina hali ya hewa ya kitropiki ya mvua na ukame, ikibadilishana na msimu wa mvua mara mbili (Apreli–Julai na Septemba–Oktoba, jumla ya mm 1000 hadi 1300 za mvua kwa mwaka) na msimu wa ukame mara mbili. Mnamo Desemba na Januari, mji huathiriwa na upepo wa harmattan. Joto ni tulivu kwa mwaka mzima, joto la juu likiwa karibu 30 °C, na joto la chini likiwa karibu 25 °C.<ref>{{Cite web|title=Cotonou climate: Average Temperature, weather by month, Cotonou water temperature - Climate-Data.org|url=https://en.climate-data.org/africa/benin/littoral/cotonou-714874/|access-date=2021-07-06|website=en.climate-data.org}}</ref> ==Marejeo== {{Marejeo}} {{mbegu-jio-Afrika}} [[Jamii:Benin]] riryxvbwe9frmwgqhfgovw6rj8uhgcw Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu 0 9864 1581350 1570905 2026-07-24T19:19:29Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581350 wikitext text/x-wiki [[Picha:Holy sepulchre exterior.jpg|thumb|280px|Lango la Kanisa la Kaburi na Ufufuo.]] [[Picha:Jerusalem Holy Sepulchre BW 7.JPG|thumb|280px|Banda la [[kaburi]] la [[Yesu Kristo]] ndani ya kanisa.]] '''Kanisa la Kaburi na Ufufuo wa Yesu''' liko [[Mji|mjini]] [[Yerusalemu]] mahali ambako, kufuatana na [[mapokeo]] ya [[Ukristo]], [[Yesu]] [[Msalaba wa Yesu|alisulubiwa]], akawekwa [[Kaburi|kaburini]] na [[Ufufuko wa Yesu|kufufuka]] [[siku]] ya tatu. [[Kanisa]] hili laitwa "Kanisa la ufufuo" na [[Wakristo]] wenyeji [[Waorthodoksi]] (kwa [[Kiarabu]]: كنيسة القيامة ''kanisat-al-qiyama'') na "Kanisa la Kaburi" kwa [[lugha]] nyingi za [[Ulaya]]. Kufuatana na mapokeo ya mahali [[mwamba]] wa [[Golgota]] uliposimama msalaba wa Yesu na kaburi alikozikwa vyote vilikuwa karibu sana hivyo mahali pote pawili hufunikwa na [[jengo]] lilelile. == Historia ya jengo == [[Picha:Anastasia Rotonda sketch 1.png|thumb|250px|left|Ramani ya kanisa la Kaburi]] Habari za kwanza zinapatikana kutoka kwa [[Eusebi wa Kaisarea]] ([[275]] – [[339]]) aliyeandika ya kwamba mahali pa kaburi la Yesu lilifunikwa na [[hekalu]] la [[Apolo]], [[Miungu ya Kiroma|mungu mmojawapo wa Kiroma]]. Hii huaminiwa ilitokea baada ya [[mwaka]] [[135]], mji wa Yerusalemu ulipotangazwa kuwa mji wa Kiroma, na [[Wayahudi]] walikatazwa wasiingie tena. [[Kaisari]] [[Konstantino Mkuu]] aliagiza mahali pafunuliwe tena na [[kanisa]], la kwanza kujengwa juu ya kaburi, [[Kutabaruku|lililotabarukiwa]] [[tarehe]] [[14 Septemba]] [[335]]<ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/70120</ref>. Kanisa hilo lilibomolewa na [[Waajemi]] waliovamia [[Yerusalemu]] mwaka [[614]]. Likatengenezwa chini ya Kaisari [[Heraklio]] mnamo [[630]] likaheshimiwa na [[Waarabu]] [[Waislamu]] walioteka mji mwaka [[637]]. Kanisa lilibomolewa kabisa mara ya pili mwaka [[1009]] chini ya [[khalifa]] [[Al-Hakim bin-Amr Allah]] wa [[Misri]]. Likajengwa upya wakati wa [[vita ya misalaba]] mwaka [[1149]] na [[watawala]] Wakristo. Baada ya hao kufukuzwa jengo lilikabidhiwa na Waislamu kwa [[watawa]] [[Wafransisko]] ambao ni [[Wakatoliki]]. == Ushirikiano wa madhehebu == Katika [[karne]] za baadaye ikafuata mivutano kati ya [[madhehebu]] mbalimbali, hasa Wakatoliki na Waorthodoksi. Tangu [[karne ya 19]] kuna namna ya ushirikiano kati ya Waorthodoksi [[Wagiriki]], watawa Wafransisko na [[Waorthodoksi wa Mashariki]] wa [[Armenia]]. Waorthodoksi wa Mashariki [[Wasyria]], [[Wamisri]] na [[Waethiopia]] hushirikiana pia. [[Ufunguo|Funguo]] hutunzwa na [[familia]] ya Kiislamu. ==Adhimisho la kila mwaka== Kumbukizi ya kulitabaruku inafanyika kila mwaka tarehe [[13 Septemba]]<ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>. ==Picha== <gallery> Jerusalem-Grabeskirche-18-von oben-1985-gje.jpg Jerusalem-Grabeskirche-12-Paar-2010-gje.jpg Jerusalem-Grabeskirche-50-Salbungsstein-2010-gje.jpg Jerusalem-Grabeskirche-56-Mosaik-2010-gje.jpg Jerusalem-Grabeskirche-64-Treppe zur Helenakapelle-2010-gje.jpg Jerusalem-Grabeskirche-74-Golgotakapelle-Mosaik von Trifoglio 1937-2010-gje.jpg Jerusalem-Grabeskirche-40-aethiopische Kapelle-2010-gje.jpg Jerusalem-Grabeskirche-30-Dach-Tuer-2010-gje.jpg </gallery> ==Tanbihi== {{reflist}} ==Viungo vya nje== {{Commons category|Church of the Holy Sepulchre (Jerusalem)|Church of the Holy Sepulchre}} {{Wikisource|Holy Sepulchre}} * [https://web.archive.org/web/20051118132524/http://www.orthodoxwiki.org/Church_of_the_Holy_Sepulchre_%28Jerusalem%29 Makala kuhusu kanisa hili kwenye Wikipedia ya Orthodoksi] * [http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm Picha na makala] {{Wayback|url=http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-holy-sepulchre.htm |date=20090903004043 }} * [http://www.churchoftheholysepulchre.net Picha na makala] * [http://www.360tr.com/church-of-the-holy-sepulchre-atrium-virtual-tour_9cc4a66367_en.html Tembelea kanisa kwa intaneti] {{Wayback|url=http://www.360tr.com/church-of-the-holy-sepulchre-atrium-virtual-tour_9cc4a66367_en.html |date=20210724075350 }} {{mbegu-Ukristo}} [[Jamii:Yerusalemu]] [[Jamii:Makanisa]] [[Jamii:Ukristo]] [[Jamii:Yesu Kristo]] keijyn2a04e5g71x0g8ryytj6p0uwrz Familia 0 22045 1581347 1355132 2026-07-24T16:04:23Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581347 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Familia (maana)}} [[File:Basankusu - typical fired brick house.jpg|thumb|right|Familia pana ya baba, mama, watoto na ndugu wengine, [[Basankusu]], [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]].]] [[File:Coloured-family.jpg|thumb|right|[[Familia pana]] ya [[Chotara|machotara]] huko [[Cape Town]], [[Afrika Kusini]].]] [[File:Family by Edwina Sandys.JPG|thumb|[[Sanamu]] ya ''Familia'': wazazi na mtoto.]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-A0808-0008-001, Berlin, Passanten.jpg|thumb|Mama na watoto, [[Berlin]], [[Ujerumani]], [[1962]].]] [[File:Wm. Riley Blankinship, miner, with his children. Koppers Coal Division, Kopperston Mine, Kopperston, Wyoming County... - NARA - 540984.jpg|thumb|Baba na watoto, Kopperston, [[Marekani]], [[1946]].]] '''Familia''' (kutoka [[Kilatini]] "familia") ni kikundi cha [[watu]] wanaokaa pamoja kama [[baba]], [[mama]] na [[watoto]]. Kikundi hicho mara yingi ni sehemu ya [[kundi]] kubwa zaidi la [[ukoo]] unaounganisha watu wenye asili katika [[uzazi]] wa pamoja. == Aina za familia == Aina za familia zinatofautiana [[duniani]] kutokana na [[utamaduni]] na hali ya [[jamii]]. Katika nchi nyingi za [[Afrika]] familia ndogo ya baba, mama na watoto kwa kawaida ni sehemu tu ya familia kubwa zaidi pamoja na [[ndugu]] wa baba na mama, akina [[babu]] na [[bibi]] na kadhalika. Lakini hata Afrika kuna taratibu tofautitofauti kama ni ndugu wa baba au ndugu wa mama wanaotazamiwa kuwa karibu zaidi kwa watoto wa familia ndogo. Vilevile kuna tofauti kama [[muundo]] wa kawaida ni [[mume]] mmoja na wake wengi na kila mmoja akiwa na watoto wake tena. Katika jamii za nchi zilizopita kwenye [[mapinduzi ya viwandani]] kama [[Ulaya]] na [[Marekani]] familia inamaanisha hasa familia ndogo inayokaa pamoja katika [[nyumba]]. Ukoo haujapotea lakini umuhimu wake umepungua sana na mara nyingi ni chaguo la watu ndani ya ukoo kama wanapenda kujumuiana na ndugu zao au la. Katika [[mazingira]] ya [[Mji|miji]] mikubwa au pale ambako koo za kale zimeporomoka na kuachana kuna [[jumuiya]] ndogo sana kama mama na watoto ambao ni familia bila baba au [[mwanaume|wanaume]]. Aina hii ya familia yenye [[mzazi]] mmoja tu imepatikana pia kama familia ya baba na watoto kama utamaduni unamruhusu baba peke yake kulea watoto. Katika mazingira ya [[umaskini]], [[vita]] au mabadiliko ya haraka sana kuna pia watoto wengi wanaoishi kwa bibi au babu na hata hali hii ni aina ya familia. == Viungo vya nje == {{commons category|Families}} * [http://www.oecd.org/social/family/database Family database, OECD], * [http://www.unh.edu/frl/ Family Research Laboratory] {{Wayback|url=http://www.unh.edu/frl/ |date=20111126193730 }}, unh.edu * {{cite web |url=http://seres.fcs.ucr.ac.cr/index_archivos/Version%20inglesa%20Historical%20CharacterRev.pdf |title=Family evolution and contemporary social transformations |website=Seres.fcs.ucr.ac.cr |publisher=Estación de Economía Política |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081029051417/http://seres.fcs.ucr.ac.cr/index_archivos/Version%20inglesa%20Historical%20CharacterRev.pdf |archivedate=2008-10-29}} * [http://www.familyfacts.org/ Family Facts: Social Science Research on Family, Society & Religion] {{Wayback|url=http://www.familyfacts.org/ |date=20170303020744 }} (a Heritage Foundation site). familyfacts.org * [http://www.familiesaustralia.org.au/ Families Australia] {{Wayback|url=http://www.familiesaustralia.org.au/ |date=20090613213043 }} – independent peak not-for-profit organisation. familiesaustralia.org.au * [http://www.familyplatform.eu/ FamilyPlatform] – A consortium of 12 organisations providing input into the European Union's Socio-Economic and Humanities Research Agenda on Family Research and Family Policies. * [http://www.unitedfamilies.org/ Unitedfamilies.org], International organisation * [https://www.un.org/esa/socdev/family UN.org], Families and Development * [http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/family/documents/rc_pc_family_doc_20001109_de-facto-unions_en.html Family, marriage and "de facto" unions], Vatican.va * [https://www.jw.org/sw/machapisho/vitabu/furaha-familia/ Unaweza Kuwa na Familia Yenye Furaha] * [https://www.jw.org/sw/machapisho/magazeti/amkeni-na2-2018-jul-ago/ Siri 12 za Mafanikio Katika Familia] {{mbegu-utamaduni}} [[Jamii:Jamii]] [[Jamii:Jinsia]] [[Jamii:Familia]] [[Jamii:Elimu jamii]] 89ymm3gkxnbzt654jrhmd3d0sseas8d Naivasha 0 28422 1581515 1269344 2026-07-25T10:50:45Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581515 wikitext text/x-wiki [[Picha: Naivasha.jpg|thumbnail|right|280px|Naivasha, Kenya]] [[Picha:Kenya-relief-map-towns.jpg|thumb|360px|right|Mji wa Naivasha uko kaskazini magharibi mwa Nairobi (chini katikati),upande wa Uganda mpakani(click ramani to kufanya kubwa).]] '''Naivasha''' ni [[mji]] wa [[soko]] katika [[Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki]], nchini [[Kenya]]. Umelala [[kaskazini]] [[magharibi]] kwa [[Nairobi]], kwenye [[mwambao]] wa [[Ziwa Naivasha]] na kando ya njia kuu ya Nairobi-Nakuru kupinduka na Reli ya Uganda. Naivasha ni sehemu ya [[Kaunti ya Nakuru]]. Mji una [[idadi]] ya wakazi wa 181,966 ([[sensa]] ya [[mwaka]] [[2009]]). <ref>[https://www.knbs.or.ke/download/volume-1a-population-distribution-by-administrative-units-2/?wpdmdl=3765 Sensa ya Kenya 2009, VOLUME IC Population Distribution by Age, Sex and Administrative Units ] {{Wayback|url=https://www.knbs.or.ke/download/volume-1a-population-distribution-by-administrative-units-2/?wpdmdl=3765 |date=20190109205229 }}, tovuti ya [[KNBS]], iliangaliwa Januari 2019</ref> Sekta kuu ni [[kilimo]], hasa upanzi wa [[Ua|maua]]. Naivasha pia ni maarufu kama kituo cha [[utalii]]. Hifadhi za Hell's Gate na [[Mlima Longonot]] ni vivutio vya karibu. Ziwa Naivasha hutembelewa na watalii wanaotazama viboko au kutembea kwenye mbuga wa binafsi wa Crescent Island ndani ya ziwa. <ref> "Ziwa Naivasha Country Club"(wanyamapori,map,picha), Go2Africa, 2003, go2africa.com webpage: Nav 2003, go2africa.com webpage: Nav. </ref> Tangu [[miaka ya 1990]] maeneo makubwa kando ya ziwa yameona upanuzi wa mashamba ya maua yanayolimwa hapa kwa soko la [[Ulaya]]. Mwaka 2004/2005 Naivasha ilikuwa mahali pa mikutano kati ya wawakilishi wa maadui katika vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Sudan na mapatano ya "Comprehensive Peace Agreement" inajulikana pia kama "Mapatano ya Naivasha". == Takwimu == * Kimo = 2,085m ==Tazama pia== * [[Orodha ya miji ya Kenya]] == Tanbihi == {{reflist}} == Viungo vya nje== * [http://www.fallingrain.com/world/KE/8/Naivasha.html ramani] {{Wayback|url=http://www.fallingrain.com/world/KE/8/Naivasha.html |date=20090616091243 }} {{coord|0|43|12.85|S|36|25|42.71|E|region:KE_type:city|display=title}} {{Kaunti za Kenya}} {{mbegu-jio-KE}} [[Jamii:Kaunti ya Nakuru]] [[Jamii:Miji ya Kenya]] 7y2nt9oehiaav8y8ygtyd3938l9ysap Sukumawiki 0 40002 1581516 1313388 2026-07-25T10:50:54Z Abduli burhani 60014 1581516 wikitext text/x-wiki {{Uainishaji (Mimea) | rangi = lightgreen | jina = Sukumawiki<br />(''Brassica oleracea'') | picha = Kale on a farm in Kenya.jpg | upana_wa_picha = 250px | maelezo_ya_picha = '''Mimea ya sukumawiki shambani''' | himaya = [[Plantae]] ([[Mmea|Mimea]]) | divisheni_bila_tabaka = [[Angiospermae]] (Mimea inayotoa maua) | ngeli_bila_tabaka = [[Eudicots]] (Mimea ambayo mche wao una majani mawili) | oda_bila_tabaka = [[Rosids]] (Mimea kama [[mwaridi]]) | oda = [[Brassicales]] (Mimea kama [[kabichi]]) | familia = [[Brassicaceae]] (Mimea iliyo na mnasaba na kabichi) | jenasi = ''[[Brassica]]'' | spishi = ''[[Brassica oleracea|B. oleracea]]'' | bingwa_wa_spishi = [[Carolus Linnaeus|L.]] | kundi_la_kaltivari = Kundi [[Acephala]] }}Sukuma wiki ni mboga ya majani maarufu sana ukanda [[africa mashariki]] amabayo yanatokana na mmea wake ujulikana kwa jina la sukuma wiki majani yake yanakatwa katwa na kuchanganywa na viungo vingine kama [[Karoti|karoti,]] [[vitunguu]], [[nyanya]] na viungo mbalimbali. chakula hiki hupendwa sana na huliwa mara kwa mara pamoja na ugali uliotokana na kusaga [[mahindi]] na kupata unga.<ref>{{Citation|last=Hobbs|first=Jane-Anne|title=15 of Africa’s favorite dishes {{!}} CNN|date=2017-07-12|url=https://edition.cnn.com/travel/article/africa-food-dishes/index.html|work=CNN|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> <ref>{{Citation|title=The Vibrant Sautéed Greens I Cook on Repeat Every Week|url=https://www.seriouseats.com/sukuma-wiki-kenyan-sauteed-collard-greens-recipe-8637473|work=Serious Eats|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> nchini [[Tanzania]], [[Kenya]], [[Uganda]] na nchi nyingine za [[afrika mashariki]] mboga hizi za majani zinajulikana kwa jina la sukuma na wakati mwingine ufananishwa na mimea ya kale. jina lenyewe la "[[sukuma wik]]<nowiki/>i" linamaanisha kusukuma wiki au kuyavuta maisha ili yawatoshe wiki nzima . kwani mboga hii ni ya bei nafuu na hupatikana kwa urahisi mwaka mzima katika ukanda huu. mboga hii huunda mlo mkuu pamoja na [[ugali]] wa [[mahindi]]. == Mfano wa upishi == Katakata majani. Chemsha vikombe viwili vya maji katika [[sufuria]]. Ongeza majani yaliyokatwa katika maji. Ongeza chumvi na viungo vingine kama maji ya [[limau]], nyanya na [[kitunguu]] kilichokatwa. Unaweza kuingiza pia vipande vya nyama, samaki na karanga. == Picha == <gallery> File:Boerenkool.jpg|Sukumawiki ya mawimbi File:Brassica oleracea Boerenkool bloei (1).jpg|Maua </gallery> == Viungo vya Nje == * [http://www.allthingskenyan.com/food-sukumawiki.html Sukuma Wiki Recipe on "allthingskenyan"] * [http://www.congocookbook.com/meat_recipes/sukuma_wiki.html Sukuma na nyama] {{Wayback|url=http://www.congocookbook.com/meat_recipes/sukuma_wiki.html |date=20100526130629 }} * [http://kitchengardeners.org/recipes/sukuma-wiki-kenyan-style-sauteed-greens Sukuma wiki: Kenyan-style sauteed greens] {{Wayback|url=http://kitchengardeners.org/recipes/sukuma-wiki-kenyan-style-sauteed-greens |date=20100619202817 }} * [http://www.bellaonline.com/articles/art2642.asp Sukuma wiki recipe] * [http://linguistlist.org/cookbook/recipe-display.cfm?ID=276 Ugali and Sukuma Wiki (East African Power Lunch)] {{Wayback|url=http://linguistlist.org/cookbook/recipe-display.cfm?ID=276 |date=20110808161129 }} == Marejeo == [[Jamii:Kabichi na jamaa]] [[Jamii:Mimea ya mazao]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] kp22zacbgnxbocp8p07bn7lw7pqvkrk Mashindano ya magari 0 72492 1581361 1434248 2026-07-24T22:09:32Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581361 wikitext text/x-wiki '''Mashindano ya magari''' ni aina ya [[michezo]] inayotumia [[motokaa]]. Ni kati ya michezo yenye [[watazamaji]] wengi [[dunia]]ni. Mashindano ya magari hufanywa kwenye viwanja maalumu au pia kwenye [[barabara]] za kawaida zilizOfungwa kwa muda kwa nyendo za kawaida. Kuna mashindano ya motokaa za pekee zinazotegenezwa kwa mashindano tu, lakini pia mashindano mengine ya motokaa ya kawaida. Mashindano haya mara nyingi yanagharamiwa kwa kiasi kikubwa na makampuni yanayotumia nafasi hii kwa majaribio ya [[teknolojia]] za [[injini]], [[matairi]], [[breki]] au [[vipuli]] vingine. [[Picha:1894 paris-rouen - albert lemaître (peugeot 3hp) 1st.jpg|thumbnail|Gari la mashindano ya [[1894]] Paris-Rouen]] ==Historia== Mashindano ya kwanza ya magari yalifanywa mwaka 1894 huko [[Ufaransa]] kati ya miji ya [[Paris]] na [[Rouen]] kwa [[umbali]] wa [[kilomita]] 126. Yalitangazwa kama "mashindano ya magari bila farasi". Kati ya magari zaidi ya 100 ya mashindano yalikuwepo 39 zenye [[injini ya mvuke]], 38 zenye [[injini ya petroli]], 5 zenye [[injini ya umeme]] na 5 zilizoendeshwa kwa [[hewa iliyokandamizwa]]. Magari 15 tu yalifikia mwisho, mengine yalikwama njiani. Gari la kwanza likawa gari la mvuke la Albert Jules Comte de Dion lililofikia mbio wa 19 [[km/h]] kwa [[wastani]]. [[Maendeleo]] ya teknolojia yalionyesha [[faida]] za injini ya petroli, hivyo injini nyingine zilipotea kwa muda mrefu katika mashindano ya magari. Mashindano ya kwanza kwa umbali mkubwa ulitokea mwaka [[1907]] kati ya [[Beijing]] ([[China]]) na Paris kwa umbali wa takriban kilomita 15,000 na sehemu kubwa ya [[njia]] hii ilikuwa bila barabara. Motokaa 5 zilishiriki. [[Picha:2006 Malaysian Grand Prix.jpg|thumbnail|Magari ya fomula 1 kwenye Grand Prix huko Malaysia 2006]] ==Aina za mashindano ya magari== *'''Mashindano ya fomula''' ambako magari yanayotimiza masharti fulani tu yanaruhusiwa. Aina inayojulikama zaidi ni "Fomula 1" . Mwaka [[2014]] masharti kwa washiriki yalikuwa kutumia injini ya silinda 6, mjao wa lita 1.6, mizunguko ya injini 15,000 kwa dakika na nguvu hadi 426 [[kW]]. *'''Mashindano ya Magari ya michezo''' (sports cars racing) ni pia magari yaliyotengenezwa hasa kwa ajili ya mashindano yao; hayana [[mbio]] kama fomula 1 lakini mashindano ni ya muda mrefu zaidi na kwa umbali mkubwa zaidi, kwa mfano mbio wa masaa 24 huko [[Le Mans]] ambako ma[[dereva]] 2 wanabadilishana. [[Picha:Robert Huff 2009 WTCC Pau.jpg|thumbnail|Chevrolet Cruze touring]] *'''Mashindano ya Magari ya touring''' ni magari ya kawaida yaani yalitengenezwa viwandani kama motokaa ya barabarani ya kawaida lakini yanaandaliwa baadaye kwenye [[karakhana]] kwa ajili ya mashindano kwa kusahihisha injini, kubadilisha breki na kadhalika. *'''Mashindano ya rally''' hufanywa kwenye barabara za kawaida zilizofungwa kwa magari mengine ila washiriki au pasipo barabara. Kati ya rally mashuhuri ni Ralle Dakar ambayo kati ya [[1978]] hadi [[2007]] iliitwa Rallye Paris-Dakar kati ya [[Paris]] na [[Dakar]] ([[Senegal]]) na tangu [[2009]] hufanywa katika [[Amerika Kusini]]. Rally mashuhuri ya [[Afrika ya mashariki]] ni [[Safari Rally]]. ==Viungo vya Nje== *[[http://www.eastafricansafarirally.com/ Safari Rally]] * [http://www.msauk.org/ Motor Sports Association (MSA UK)] {{Wayback|url=http://www.msauk.org/ |date=20180818170608 }} * [http://www.americanlemans.com/ American Le Mans Series (ALMS)] * [http://www.indycar.com/ Indy Racing League (IRL)] * [http://www.wrc.com/ World Rally Championship (WRC)] * [http://www.FIA.com Fédération Internationale de l'Automobile (FIA)] * [http://www.grandamerican.com Grand American Road Racing Association] {{Wayback|url=http://www.grandamerican.com/ |date=20160422084627 }} * [http://www.ihra.com International Hot Rod Association (IHRA)] {{Wayback|url=http://www.ihra.com/ |date=20191030232225 }} * [http://www.imsaracing.net/ International Motor Sports Association (IMSA)] {{Wayback|url=http://www.imsaracing.net/ |date=20070616222322 }} * [http://www.nasaproracing.com National Auto Sport Association] * [http://www.nascar.com/ National Association for Stock Car Auto Racing (NASCAR)] * [http://www.nhra.com National Hot Rod Association (NHRA)] * [http://www.score-international.com/ SCORE International Off-Road Racing] * [http://www.scca.org/ Sports Car Club of America (SCCA)] {{Wayback|url=http://www.scca.org/ |date=20150807042740 }} * [http://www.usacracing.com/ United States Auto Club (USAC)] * [http://www.formula1.com/ Formula One (F1)] * [http://www.cams.com.au/ Confederation of Australian Motorsport (CAMS)] {{Wayback|url=http://www.cams.com.au/ |date=20090522095748 }} {{mbegu-michezo}} {{michezo}} [[Jamii:Michezo]] [[Jamii:Motokaa]] c5x7vx9j7x32flv1fo1byw1j5phnkbm Kachumbari 0 88885 1581532 1141369 2026-07-25T11:23:08Z ANTONY ILDEFONS 74003 Malekebisho ya nakala 1581532 wikitext text/x-wiki [[File:Insalata.jpg|thumb|Aina ya kachumbari isiyopikwa.]] '''Kachumbari''' (kutoka [[neno]] la [[Kihindi]] ''cachumber'') ni mchanganyiko wa viungo kama [[pilipili]], [[chumvi]] na [[mboga]] na [[matunda]] mbalimbali kama [[nyanya]], [[vitunguu]], [[kabichi]], [[Tango|matango]], [[nanasi]], [[parachichi]] n.k. Mara nyingi hutumika pamoja na [[pilau]], [[wali]], [[nyama choma]] n.k. ili kuongeza [[ladha]] ya [[chakula]]. Kachumbari ni maarufu sana katika [[Nchi za Maziwa Makuu]]. * Katika nchi za [[Tanzania]], [[Kenya]], [[Uganda]], [[Rwanda]] na [[mashariki]] mwa [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] huitwa Kachumbari.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=OINmDwAAQBAJ&pg=PA48&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Foods of Kenya|last=Sheen|first=Barbara|date=2010-04-02|publisher=Greenhaven Publishing LLC|isbn=978-0-7377-4813-0|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Restaurant review: Riziki Swahili Grill takes patrons on a tasty culinary trip to Africa|url=https://www.dispatch.com/story/lifestyle/2021/03/17/riziki-swahili-grill-tasty-culinary-trip-africa-northland-columbus/6946782002/|work=The Columbus Dispatch|accessdate=2026-07-25|language=en-US|author=G. A. Benton}}</ref> * Nchini [[Malawi]] huitwa 'Sumu' au 'Shum' au [[saladi]] ya nyanya na vitunguu. ==Viungo vya nje== * [http://www.congocookbook.com/vegetable_and_side_dish_recipes/kachumbari.html Jinsi ya kuandaa kachumbari] {{Wayback|url=http://www.congocookbook.com/vegetable_and_side_dish_recipes/kachumbari.html |date=20180726014635 }} {{mbegu-utamaduni}} == Marejeo == [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] ihdkdj7qergg76kinca4jk9693xca6a 1581538 1581532 2026-07-25T11:27:09Z ANTONY ILDEFONS 74003 Malekebisho ya nakala 1581538 wikitext text/x-wiki [[File:Insalata.jpg|thumb|Aina ya kachumbari isiyopikwa.]] '''Kachumbari''' (kutoka [[neno]] la [[Kihindi]] ''cachumber'') ni mchanganyiko wa viungo kama [[pilipili]], [[chumvi]] na [[mboga]] na [[matunda]] mbalimbali kama [[nyanya]], [[vitunguu]], [[kabichi]], [[Tango|matango]], [[nanasi]], [[parachichi]] n.k. Mara nyingi hutumika pamoja na [[pilau]], [[wali]], [[nyama choma]] n.k. ili kuongeza [[ladha]] ya [[chakula]].<ref>{{Citation|title=Forget Caprese—This 5-Ingredient Tomato Salad Deserves the Spotlight|url=https://www.seriouseats.com/east-african-tomato-salad-recipe-11790875|work=Serious Eats|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> Kachumbari ni maarufu sana katika [[Nchi za Maziwa Makuu]]. * Katika nchi za [[Tanzania]], [[Kenya]], [[Uganda]], [[Rwanda]] na [[mashariki]] mwa [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] huitwa Kachumbari.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=OINmDwAAQBAJ&pg=PA48&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Foods of Kenya|last=Sheen|first=Barbara|date=2010-04-02|publisher=Greenhaven Publishing LLC|isbn=978-0-7377-4813-0|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Restaurant review: Riziki Swahili Grill takes patrons on a tasty culinary trip to Africa|url=https://www.dispatch.com/story/lifestyle/2021/03/17/riziki-swahili-grill-tasty-culinary-trip-africa-northland-columbus/6946782002/|work=The Columbus Dispatch|accessdate=2026-07-25|language=en-US|author=G. A. Benton}}</ref> * Nchini [[Malawi]] huitwa 'Sumu' au 'Shum' au [[saladi]] ya nyanya na vitunguu. ==Viungo vya nje== * [http://www.congocookbook.com/vegetable_and_side_dish_recipes/kachumbari.html Jinsi ya kuandaa kachumbari] {{Wayback|url=http://www.congocookbook.com/vegetable_and_side_dish_recipes/kachumbari.html |date=20180726014635 }} {{mbegu-utamaduni}} == Marejeo == [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] 28zbwmq736t1serv4knwsp8uaknsfcp Msekwoya 0 119472 1581368 1521296 2026-07-25T05:22:30Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581368 wikitext text/x-wiki {{Uainishaji (Mimea) | rangi = lightgreen | jina = Msekwoya | picha = Giant Redwood Tree, War Memorial Park - geograph.org.uk - 1114891.jpg | upana_wa_picha = 250px | maelezo_ya_picha = '''Msekwoya mkubwa''' (''Sequoiadendron giganteum'') | himaya = [[Plantae]] ([[Mmea|Mimea]]) | divisheni_bila_tabaka = [[Gymnospermae]] (Mimea isiyotoa maua) | divisheni = [[Pinophyta]] (Mimea iliyo na matunda kwa umbo wa koni) | ngeli = [[Pinopsida]] (Mimea kama [[msonobari]]) | oda = [[Pinales]] (Miti kama msonobari) | familia = [[Cupressaceae]] (Miti iliyo na mnasaba na [[msanduku]]) | bingwa_wa_familia = <small>[[Samuel Frederick Gray|S.F. Gray]]</small> | nusufamilia = [[Sequoioideae]] (Miti inayofanana na [[msekwoya]]) | bingwa_wa_nusufamilia = [[Saxton]] | subdivision = '''Jenasi 3, spishi 3:''' * ''[[Metasequoia]]'' <small>[[Hsen Hsu Hu|Hu]] & [[Wan Chun Cheng|Cheng]]</small> ** ''[[Metasequoia glyptostroboides|M. glyptostroboides]]'' <small>Hu & Cheng</small> * ''[[Sequoia]]'' <small>[[Stephan Ladislaus Endlicher|Endl.]]</small> ** ''[[Sequoia semperviresn|S. sempervirens]]'' <small>[[David Don|D.Don]] Endl.</small> * ''[[Sequoiadendron]]'' <small>[[John Theodore Buchholz|J.Buchholz]]</small> ** ''[[Sequoiadendron giganteum|S. giganteum]]'' <small>[[John Lindley|Lindl.]] J.Buchholz</small> }} '''Misekwoya''' (pia: '''miti mbao-nyekundu''') ni [[mti|miti]] ya [[nusufamilia]] [[Sequoioideae]] katika [[Familia (biolojia)|familia]] [[Cupressaceae]] ([[msanduku|misanduku]]) ya [[oda]] [[Pinales]] ([[mkoni|mikoni]]). Miti hiyo ndiyo mikubwa zaidi [[duniani]], ila kwa sasa takriban [[spishi]] zote za misekwoya zipo hatarini kutoweka. ==Maelezo== Kuna [[jenasi]] [[tatu]] katika nusufamilia hiyo: ''[[Sequoia]]'' na ''[[Sequoiadendron]]'' katika [[majimbo ya Marekani]] [[Kalifornia]] na [[Oregon]] na ''[[Metasequoia]]'' katika [[Uchina Bara|Uchina]]. Miti ya ''Sequoia'' na ''Sequoiadendron'' inajulikana kuwa mikubwa na mirefu kabisa duniani. Lakini ''Metasequoia'' ni miti midogo ikilinganishwa na ile mingine. Miti hiyo ni “pyrophytes”, yaani inaweza kuishi katika mioto ya misitu kwa sababu Sequoioideae ina [[gome]] ambalo linapinga [[moto]]<ref name=":0">{{Rejea tovuti|title=Sequoia sempervirens - Wikispecies|url=https://species.wikimedia.org/wiki/Sequoia_sempervirens|work=species.wikimedia.org|accessdate=2019-12-02|language=en|author=USDA, ARS, Germplasm Resources Information Network}}</ref>. Kwa kweli, miti ya Sequoioidaea inatumia moto wa msitu kueneza [[mbegu]]. Mbegu ya Sequoioideae zinahitaji moto wa msitu kufungua na kukua. Kwa hiyo, Sequoioideae inahitaji moto wa msitu. Kwa kweli, mazoea ya kudhibiti moto yameumiza Sequoioideae kwa sababu inahitaji moto wa msitu kuzaliana. Kwa kuongeza, kila familia ya Sequoioidaea inatishiwa na hapana moto wa msitu, kutema magogo, [[uchafuzi wa hewa]], na [[mabadiliko ya tabianchi]]<ref>{{Rejea tovuti|title=The Threats to the Redwoods|url=https://www.savetheredwoods.org/about-us/faqs/the-threats-to-the-redwoods/|work=Save the Redwoods League|accessdate=2019-12-02|language=en-US|archive-date=2015-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507205752/https://www.savetheredwoods.org/about-us/faqs/the-threats-to-the-redwoods/|url-status=dead}}</ref>. Sequoioideae ni spishi za zamani sana. Spishi za kwanza za Sequoioideae zilikuwepo katika kipindi cha Jurassic<ref>Ahuja M. R. and D. B. Neale. 2002. Origins of polyploidy in coast redwood (Sequoia sempervirens) and relationship of coast redwood (Sequoia sempervirens) to other genera of Taxodiaceae</ref>. [[Wanasayansi]] wanaamini Sequoioideae ina miaka [[milioni]] [[mia mbili kumi na tano]]. [[Picha:Burlingame Redwood.JPG|thumb|Sequoioideae Mti katika [[California]], [[Marekani]]|alt=|left]] ==Makazi== Spishi mbili za Sequoioideae katika [[California]] na [[Oregon]] zinaweza kupatikana upande wa [[magharibi]] wa [[safu ya milima]] ya [[Sierra Nevada]]. Spishi hizo zinapendelea kuwa katika misitu ya [[pwani]] kama “Cloud forest” ya pwani [[magharibi]] mwa [[Marekani]]. Katika [[Jamhuri ya Watu wa China|Uchina]], Metasequoia inaweza kupatikana katika [[manispaa]] ya [[Chongqing|Chongquing]] [[kusini]] mwa kati mwa Uchina. Katika Uchina hakuna watu ambao wameona Metasequoia kwa muda mwingi kwamba watu walidhani miti ya Metasequoia imepotea. Mpaka [[mwaka]] [[1943]], wakati [[msimamizi]] wa msitu alitafuta Metasequoia katika [[milima]] ya [[mkoa wa Hubei]]<ref name=":0" />. ==Uhifadhi== Tangu mapema [[karne ya 19]], Sequoioideae imehifadhiwa ndani ya mbuga za [[umma]], [[bustani]] za [[mimea]], na misitu ya kitaifa. Kwa sababu hiyo, Sequoioideae inaweza kupatikana katika nchi kama [[Ujerumani]], [[Uingereza]], [[Australia]], na [[Nyuzilandi|Zealand Mpya]]. Katika Zealand Mpya, kuwa [[hektari]] elfu tano na mia sita za msitu wa Mti Mwekundu<ref>{{Rejea tovuti|title=Welcome to The Redwoods - Whakarewarewa Forest, Rotorua, New Zealand|url=https://redwoods.co.nz/|work=The Redwoods - Whakarewarewa Forest, Rotorua, New Zealand|accessdate=2019-12-02|language=en}}</ref>. Haswa, msitu huu una miti ya Sequoia kutoka California. [[Picha:Metasequoia glyptostroboides - J. C. Raulston Arboretum - DSC06287.jpg|thumb|Metasequoia katika [[Uchina Bara|Uchina]]]] ==[https://www.savetheredwoods.org/ “Save the Redwoods League”]== Katika mwaka [[1918]], zaidi ya miaka [[mia moja]] iliyopita, John Campbell Merriam, Madison Grant, na Henry Fairfield Osborn walianzisha Ligi ya Kuokoa Miti Myekundu<ref>{{Rejea tovuti|title=Stephen T. Mather: A League and National Parks Trailblazer|url=https://www.savetheredwoods.org/about-us/mission-history/stephen-t-mather-a-league-and-national-parks-trailblazer/|work=Save the Redwoods League|accessdate=2019-12-02|language=en-US|archive-date=2018-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020011458/https://www.savetheredwoods.org/about-us/mission-history/stephen-t-mather-a-league-and-national-parks-trailblazer/|url-status=dead}}</ref>. Ligi hii inalinda miti myekundu kwa kununua [[ardhi]] na kutengeneza mbuga kutumia ardhi hii. Ligi inatumia michango ya watu, [[serikali]], na mashirika kununua ardhi. Tangu mwaka 1918, Ligi ya Kuokoa Miti Myekundu imeokoa [[eka]] [[laki]] mbili za ardhi ya msitu<ref>{{Rejea tovuti|title=Mission and History|url=https://www.savetheredwoods.org/about-us/mission-history/|work=Save the Redwoods League|accessdate=2019-12-02|language=en-US}}</ref>. == Marejeo == {{reflist}} {{mbegu-mmea}} [[Jamii:Msonobari na jamaa]] [[Jamii:Miti]] c6tc16rheuot3nrimw5leyio99l6glu Jamii:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference 14 144934 1581356 1202079 2026-07-24T20:10:38Z Muddyb 379 1581356 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ [[Jamii:Vyanzo]] bvjh2gz78o4rs40pk51n7zav6utuxn5 Berbere 0 152075 1581408 1429691 2026-07-25T09:03:39Z Abduli burhani 60014 Ukurasa umebadi 1581408 wikitext text/x-wiki '''Berbere''' ni mchanganyiko wa viungo ambavyo ni [[Pilipili|pilipil]]<nowiki/>i, [[kitunguu saumu]], [[tangawizi]] na mbegu za basil takatifu. Neno Berbere pia inamaanisha pilipili wakati mwingine inajumuisha mchanganyiko wa [[Mmea|mimea]] na [[Viungo vinavyosafisha mwili|viungo]] mbalimbali ambavyo havijulikani kimataifa. kwa kiasi kikubwa mimea hii ulimwa kwa wingi na mingine uota kwenye mapori ya nchini [[Ethiopia]] kama Korarima na aframomum.<ref>{{Citation|title=Berbere|date=2025-11-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Berbere&oldid=1319867158|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Picha == <gallery> Faili:Berberespice.jpg|alt=Berbere yenye rangi ya kahawia|thumb|''Berbere yenye rangi ya kahawia'' Faili:BerbereOtherIngredients.JPG|thumb|Viungo katika maandalizi ya kutengeneza berbere.  Juu kushoto: nej asmud ("pilipili nyeupe;" ajwain au ikiwezekana kuwa radhuni), korarima, tikur asmud ("pilipili nyeusi;" nigella), na abesh (au abish; fenugreek).  Hizi na tchew (ጨው; chumvi) huongezwa kwenye pilipili nyekundu iliyokaushwa na kusagwa ili kutengeneza berbere.  (Tafsiri ni za kukadiria.) </gallery> == Marejeo == {{Reflist}} {{Mbegu}}{{Mbegu-utamaduni}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022]] 0a11gxfywq53f6qelqgn29pals8315c Lahoh 0 152210 1581487 1517741 2026-07-25T10:28:05Z Ramadhani kamala 82903 1581487 wikitext text/x-wiki [[Faili:LahohS.jpg|alt=Afrika Mashariki na Kusini|thumb|mkate wa kisomalia]] Lahoh ([[Kiarabu]]: لحوح, [[kiromania]]: laḥūḥ, [[Kisomali]]: laxoox (𐒐𐒖𐒄𐒝𐒄) au canjeero (𐒋𐒖𐒒𐒃𐒜𐒇𐒙),[[kiebrania]]:לַחוּח [lɑħɔħ]),kwa [[kiarabu]] kutokea kwenye asili ya [[kiarabu]] neno "lawh" ni mkate wa sponji, bapa kama vile chapati uliotokea Somalia.  Ni aina ya mkate bapa unaoliwa mara kwa mara nchini [[Somalia]], [[Djibouti]], [[Ethiopia]] na [[Yemen]].  Wahamiaji Wayahudi wa [[Yemen|Yemeni]] walieneza chakula hicho nchini [[Israeli|Israeli]].<ref>https://www.deliciousisrael.com/blog/lahoh</ref>  kinaitwa Laxoox/Lahoh au Canjeero/Canjeelo nchini [[Somaliland|Somalia]], [[Somaliland|Somalia]] na [[Djibouti]], na kinaitwa Lahoh/Lahuh [[Yemen]]. {{Mbegu}} == Marejeo == <ref>http://food.lizsteinberg.com/2009/01/05/saturday-brunch-lahoh-purple-salad-with-ginger-dill-dressing-and-more/</ref><ref>{{Rejea tovuti |url=http://www.yobserver.com/news-varieties/10012048.html |title=Nakala iliyohifadhiwa |accessdate=2022-06-12 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://archive.today/20120308164202/http://www.yobserver.com/news-varieties/10012048.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://food.lizsteinberg.com/2010/01/27/hatikva-market/</ref> [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022]] {{Mbegu-mmea}} jmmy9j4gmjbkw3x8exyd1v5je81odwt Lasary 0 152217 1581550 1517837 2026-07-25T11:41:57Z Dickson manumbu mapambano 73990 /* Marejeo 1581550 wikitext text/x-wiki '''Lazari''' ni aina ya saladi ya [[Kimalagasy|Kimalagasi]].  Inaaminika kwamba ni [[chakula]] kinachotokea kaskazini [[Madagaska]].<ref name=":0">{{Rejea tovuti |url=https://macuisine.onisoa.com/recette-de-antsary-achards-citron-recette-malagasy-cuisine-malagasy-sakafo/ |title=Nakala iliyohifadhiwa |accessdate=2022-06-12 |archivedate=2019-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190616132448/https://macuisine.onisoa.com/recette-de-antsary-achards-citron-recette-malagasy-cuisine-malagasy-sakafo/ }}</ref>  Chakula hicho pia kinaitwa Antsary au Ansary katika baadhi ya maeneo. <ref name=":0" /> Ni maarufu kama chakula cha ziada. Kinaweza pia kuongezwa kwenye mishikaki na mchele.<ref>{{Rejea tovuti |url=https://www.malagasyclubdefrance.com/antsary-recette-citron-malgache-assaisonnement/ |title=Nakala iliyohifadhiwa |accessdate=2022-06-12 |archivedate=2022-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518161409/https://www.malagasyclubdefrance.com/antsary-recette-citron-malgache-assaisonnement/ }}</ref> Milimani, inatengenezwa na [[maharagwe]] ya kijani, [[kabichi]], [[karoti]] na [[vitunguu]] katika mchuzi wa [[vinaigrette]].  Katika maeneo ya mijini, inatengenezwa na [[kachumbari]] ya [[maembe]] na [[Malimau|malimao]].<ref>https://afktravel.com/97288/incredible-edibles-10-foods-from-madagascar-that-you-have-to-try/2/</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu}} [[Jamii:Africa Wiki Challenge Arusha 2022]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Tiba]] 8bkxxv6iy0jm39ocaen1cfoji9efyyr Joseph Mithika Mwenda 0 170654 1581348 1526336 2026-07-24T18:54:40Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581348 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Joseph Mithika Mwenda|office=Executive Director of Panafrican Climate Justice Alliance|birthname=Joseph Mithika Mwenda<ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.pacja.org/governance_structure.php|title=PACJA &#124;Governance & Structure|website=www.pacja.org|accessdate=2025-08-21|archive-date=2019-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105144606/https://www.pacja.org/governance_structure.php|url-status=dead}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|1973|02|27|mf=y}}|birthplace=|alma_mater=[[Moi University]]<ref>{{cite web | url=https://www.mu.ac.ke/index.php/en/ | title=Welcome|Moi University | accessdate=2025-08-21 | archive-date=2025-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250814071120/https://www.mu.ac.ke/index.php/en/ | url-status=dead }}</ref>|occupation=Mtetezi wa Hali ya anga, Mwanasiasa|profession=Mtetezi wa Hali ya anga (Climate Advocate)|website={{URL|www.pacja.org}}}} '''Joseph Mithika Mwenda''', anayejulikana kama Mithika Mwenda au Mzalendo (kwa [[Kiswahili]]), ni mtu wa [[Kenya]] mwanzilishi mwenza wa [[shirika]] la [[Afrika]] la [[Mabadiliko ya tabianchi|mabadiliko ya]] [[hali ya hewa]] ''Pan African Climate Justice Alliance (PACJA)''<ref name="auto">{{Rejea tovuti|url=https://www.pacja.org/|title=PACJA &#124; Welcome|website=www.pacja.org}}</ref> na amekuwa mtetezi wa mambo ya [[hali ya hewa]] kwa zaidi ya miaka 10.<ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.nation.co.ke/oped/opinion/Cereals-are-no--food--for-starving-Turkana/440808-5041616-10dy0ly/index.html|title=ESIPISU: Cereals are no 'food' for starving Turkana, help them|website=Daily Nation|date=4 July 2020}}</ref><ref name="auto1">{{Rejea tovuti|url=https://climatereporters.com/2019/03/mithika-mwenda-99-others-named-in-most-influential-people-in-climate-change-policy-2019/|title=Mithika Mwenda, 99 others named in 'most influential people in Climate Change Policy 2019'|date=March 20, 2019|accessdate=2023-05-20|archivedate=2022-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817095949/https://climatereporters.com/2019/03/mithika-mwenda-99-others-named-in-most-influential-people-in-climate-change-policy-2019/}}</ref> == Maisha ya awali na elimu == Mithika Mwenda alizaliwa mwaka wa 1973 katika [[Kaunti ya Meru]], Kenya. Mwenda alisomea Elimu <ref>{{Rejea tovuti|date=2020-11-11|title=Mithika on ClimDev - PACJA - Panafrican Climate Justice Alliance|url=https://pacja.org/mithika-j-mwenda/|accessdate=2024-08-21|language=en-US}}</ref> katika [[Chuo Kikuu cha Moi]] <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001327047/kenyan-in-world-s-100-powerful-climate-change-ambassadors|title=Kenyan in world's 100 powerful climate change ambassadors|first=Protus|author=Onyango|work=The Standard}}</ref> ambapo alikuwa kiongozi wa wanafunzi, kabla ya kuhudhuria [[Chuo Kikuu cha Kilimo na Teknolojia cha Jomo Kenyatta]] na kupata Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika uchanganuzi wa sera za umma. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2024)">nukuu inahitajika</span>]]'' &#x5D;</sup> Kufikia 2020, Mwenda alikuwa Ph.D. mgombea katika [[Chuo Kikuu cha Witwatersrand]], Shule ya Utawala. <ref>{{Rejea tovuti|date=2020-11-11|title=Mithika on ClimDev - PACJA - Panafrican Climate Justice Alliance|url=https://pacja.org/mithika-j-mwenda/|accessdate=2024-08-21|language=en-US}}</ref> Yeye pia anawakilisha jumuiya ya kiraia ya Kiafrika katika kamati ya Benki ya Dunia Forest Carbon Partnership Facility, <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.ke.undp.org/content/kenya/en/home/projects/Reddplus-Readiness-project.html|title=Kenya Forest Carbon Partnership Facility REDD+ Readiness Project|work=UNDP in Kenya|accessdate=2025-08-21|archive-date=2019-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112062511/https://www.ke.undp.org/content/kenya/en/home/projects/Reddplus-Readiness-project.html|url-status=dead}}</ref> na pia mwenyekiti wa Jukwaa la Ushirikiano la Utafiti wa Hali ya Hewa kwa Maendeleo katika Afrika. <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.uneca.org/sites/default/files/images/annex_a2.2.2_-_first_meeting_of_institutional_collaboration_platform_report_en.pdf|title=Archived copy|accessdate=2019-11-12|archivedate=2019-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191112062520/https://www.uneca.org/sites/default/files/images/annex_a2.2.2_-_first_meeting_of_institutional_collaboration_platform_report_en.pdf}}</ref> == Muungano wa Haki ya Hali ya Hewa wa Afrika == Mwenda alitunukiwa tuzo ya uanaharakati wa sera ya hali ya hewa, <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001332067/kenya-s-climate-justice-activist-wins|title=Kenya's climate justice activist wins|first=Lynet|author=Otieno|work=The Standard}}</ref> na anawakilisha mashirika ya kiraia katika kamati ya uongozi ya jukwaa kuu la sera ya hali ya hewa na uratibu wa mazoezi ya Afrika, ClimDev-Africa, <ref>{{Rejea tovuti|url=http://www.climdev-africa.org/content/africa%E2%80%99s-top-environment-and-climate-change-journalists-honoured-climate-conference|title=Africa's top environment and climate change journalists honoured at climate conference &#124; ClimDev-Africa|work=www.climdev-africa.org|accessdate=2025-08-21|archive-date=2025-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130456/https://www.climdev-africa.org/content/africa%E2%80%99s-top-environment-and-climate-change-journalists-honoured-climate-conference|url-status=dead}}</ref> iliyoongozwa na [[African Union Commission|Tume ya Umoja wa Afrika]], [[African Development Bank|Benki ya Maendeleo ya Afrika]] na [[ECA|Tume ya Uchumi ya Umoja wa Mataifa kwa Afrika]] (UNECA). Yeye ni mwenyekiti wa Mfumo wa Ushirikiano wa Kitaasisi wa Utafiti wa Hali ya Hewa kwa Maendeleo katika Afrika, <ref>{{Rejea tovuti|url=https://financingthefuture.global/speakers/|title=Speakers|work=Financing The Future|accessdate=2025-08-21|archive-date=2022-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130104458/https://financingthefuture.global/speakers/|url-status=dead}}</ref> unaoendeshwa na [[Shirika la Hali ya Hewa ya Dunia|Shirika la Hali ya Hewa Ulimwenguni]], Mfumo wa Kimataifa wa Huduma za Hali ya Hewa, [[Umoja wa Afrika]] na UNECA. Mwenda ametetea kuharakishwa kwa utekelezaji wa [[Mapatano ya Paris kuhusu Tabianchi|Mkataba wa Paris]], na ameweka lengo hilo katika PACJA. Pia alisaidia kuanzisha Muungano wa Afrika wa Nishati Endelevu na Upatikanaji (ACSEA), ili kukuza mabadiliko ya nishati mbadala, na kuhakikisha Mpango wa Nishati Mbadala wa Afrika unatoa nishati safi kwa jamii maskini. <ref>{{Rejea tovuti|title=Joint CSO Statement for EU-Africa Summit towards a Green and Equitable EU-Africa Partnership|url=https://caneurope.org/joint-statement-eu-africa-summit-towards-green-equitable-eu-africa-partnership/}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Chini ya Mpango wa Sheria ya Hali ya Hewa wa Afrika, PACJA inafanya kazi na [[Bunge la Umoja wa Afrika|Bunge la Pan African]] na taasisi nyingine za bunge kuendesha sheria za hali ya hewa ili kufanya uzuiaji wa mabadiliko ya hali ya hewa kuwa sehemu ya sera ya maendeleo ya kitaifa. <ref>{{Rejea tovuti|title=PACJA Trains PAP Members on NDC Tracking Tool|url=https://pacja.org/pacja-trains-pap-members-on-ndc-tracking-tool/}}</ref> <ref>{{Rejea tovuti|title=Top conservationist calls on women to lead in tree planting|url=https://www.the-star.co.ke/counties/eastern/2019-05-15-top-conservationist-calls-on-women-to-lead-in-tree-planting/|accessdate=2023-07-27|work=The Star|language=en-KE}}</ref> == Matukio mashuhuri == Mwenda alitunukiwa tuzo ya uanaharakati wa sera ya hali ya hewa, <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001332067/kenya-s-climate-justice-activist-wins|title=Kenya's climate justice activist wins|first=Lynet|author=Otieno|work=The Standard}}</ref> na anawakilisha mashirika ya kiraia katika kamati ya uongozi ya jukwaa kuu la sera ya hali ya hewa na uratibu wa mazoezi ya Afrika, ClimDev-Africa, <ref>{{Rejea tovuti|url=http://www.climdev-africa.org/content/africa%E2%80%99s-top-environment-and-climate-change-journalists-honoured-climate-conference|title=Africa's top environment and climate change journalists honoured at climate conference &#124; ClimDev-Africa|work=www.climdev-africa.org|accessdate=2025-08-21|archive-date=2025-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250913130456/https://www.climdev-africa.org/content/africa%E2%80%99s-top-environment-and-climate-change-journalists-honoured-climate-conference|url-status=dead}}</ref> iliyoongozwa na [[African Union Commission|Tume ya Umoja wa Afrika]], [[African Development Bank|Benki ya Maendeleo ya Afrika]] na [[ECA|Tume ya Uchumi ya Umoja wa Mataifa kwa Afrika]] (UNECA). Yeye ni mwenyekiti wa Mfumo wa Ushirikiano wa Kitaasisi wa Utafiti wa Hali ya Hewa kwa Maendeleo katika Afrika, unaoendeshwa na [[Shirika la Hali ya Hewa ya Dunia|Shirika la Hali ya Hewa Ulimwenguni]], Mfumo wa Kimataifa wa Huduma za Hali ya Hewa, [[Umoja wa Afrika]] na UNECA. Mwenda ametetea kuharakishwa kwa utekelezaji wa [[Mapatano ya Paris kuhusu Tabianchi|Mkataba wa Paris]], na ameweka lengo hilo katika PACJA. Pia alisaidia kuanzisha Muungano wa Afrika wa Nishati Endelevu na Upatikanaji (ACSEA), ili kukuza mabadiliko ya nishati mbadala, na kuhakikisha Mpango wa Nishati Mbadala wa Afrika unatoa nishati safi kwa jamii maskini. <ref>{{Rejea tovuti|title=Joint CSO Statement for EU-Africa Summit towards a Green and Equitable EU-Africa Partnership|url=https://caneurope.org/joint-statement-eu-africa-summit-towards-green-equitable-eu-africa-partnership/}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Chini ya Mpango wa Sheria ya Hali ya Hewa wa Afrika, PACJA inafanya kazi na [[Bunge la Umoja wa Afrika|Bunge la Pan African]] na taasisi nyingine za bunge kuendesha sheria za hali ya hewa ili kufanya uzuiaji wa mabadiliko ya hali ya hewa kuwa sehemu ya sera ya maendeleo ya kitaifa. <ref>{{Rejea tovuti|title=PACJA Trains PAP Members on NDC Tracking Tool|url=https://pacja.org/pacja-trains-pap-members-on-ndc-tracking-tool/}}</ref> <ref>{{Rejea tovuti|title=Top conservationist calls on women to lead in tree planting|url=https://www.the-star.co.ke/counties/eastern/2019-05-15-top-conservationist-calls-on-women-to-lead-in-tree-planting/|accessdate=2023-07-27|work=The Star|language=en-KE}}</ref> == Tuzo == Jitihada za Mwenda kama mwanaharakati wa mabadiliko ya hali ya hewa zimetambuliwa kwa kushawishi [[Siasa za mabadiliko ya hali ya hewa|sera za mabadiliko ya hali ya hewa]] nchini [[Kenya]] na [[Orodha ya nchi za Afrika|nchi nyingine za Afrika]] . <ref>{{Rejea tovuti|url=https://mobile.nation.co.ke/news/Climate-change-activist-wins-global-award/1950946-5194316-ie4rlez/index.html|title=Climate change activist wins global award|first=Daily Nation|author=App|work=mobile.nation.co.ke|date=28 June 2020}}</ref> Kama mkurugenzi mtendaji wa PACJA, Mithika Mwenda alichaguliwa kwa Tuzo la Sierra Club's Earth Care 2019 <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.sierraclub.org/press-releases/2019/09/sierra-club-announces-2019-national-award-winners|title=Sierra Club Announces 2019 National Award Winners|date=September 16, 2019|work=Sierra Club|accessdate=2025-08-21|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423202103/https://www.sierraclub.org/press-releases/2019/09/sierra-club-announces-2019-national-award-winners|url-status=dead}}</ref> kwa mchango wake katika ulinzi na uhifadhi wa mazingira wa kimataifa. <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2019/06/kenyan-receives-prestigious-environmental-conservation-award/|title=Kenyan receives prestigious environmental conservation award|date=June 27, 2019|work=Capital News}}</ref> <ref>{{Rejea tovuti|url=http://www.kassfm.co.ke/home/2019/06/27/yet-another-award-for-kenyan-climate-activist-mithika-mwenda/|title=Yet another award for Kenyan Climate activist Mithika Mwenda – Kass Media Group|accessdate=2025-08-21|archive-date=2021-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126225642/https://www.kassfm.co.ke/home/2019/06/27/yet-another-award-for-kenyan-climate-activist-mithika-mwenda/|url-status=dead}}</ref> 2019 na tena 2022 <ref>{{Rejea tovuti|url=https://pacja.org/mithika-mwenda-is-once-again-among-top-100-most-influential-people-in-the-world/#:~:text=%E2%9C%95-,Mithika%20Mwenda%20is%20once%20again%20among%20top,influential%20people%20in%20the%20World&text=Mithika%20Mwenda%2C%20Co%2DFounder%2C,period%20by%20the%20apolitical.co./|title=Mithika Mwenda is once again among top 100 most influential people in the World}}</ref>, alitajwa kati ya watu 100 wenye ushawishi mkubwa katika sera ya mabadiliko ya hali ya hewa duniani na Apolitical.co. <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.kenyans.co.ke/news/38074-kenyan-activist-named-among-100-most-influential-world-uk-firm|title=Kenyan Activist Named Among 100 Most Influential in the World|first=Emmanuel Githuku on 21 March 2019-7:04|author=pm|work=Kenyans.co.ke}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}} {{mbegu-mtu}} {{BD|1973|}} [[Jamii:wanaharakati wa Kenya]] [[Jamii:Digienvironment]] [[Jamii:Swahili climate voices]] jlvutj4mrl34b1imb646b3qleluj1it Mary Masanja 0 181528 1581360 1519855 2026-07-24T22:01:45Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581360 wikitext text/x-wiki '''Mary Francis Masanja''' ni [[mwanasiasa]] wa Kitanzania na Naibu [[Waziri]] wa Maliasili na Utalii na kwa sasa anahudumu kama mbunge wa Chama Cha Mapinduzi kwa uwakilishi wa wanawake kwenye viti maalum tangu Novemba 2020.<ref name="Mary Masanja">{{Rejea tovuti|url=https://www.parliament.go.tz/administrations/784|title=Mary Francis Masanja Member of Parliament Profile|accessdate=2024-05-04|archive-date=2024-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211131427/https://www.parliament.go.tz/administrations/784|url-status=dead}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.mnrt.go.tz/index.php/about/Hon.-Mary-F-Masanja|title=Masanja's Government Cabinet Profile|accessdate=2024-05-04|archive-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718163706/https://www.mnrt.go.tz/index.php/about/Hon.-Mary-F-Masanja|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.tawa.go.tz/news/post/mhe-mary-masanja-aipongeza-tawa-kwa-kuendeleza-utalii-wa-mali|title=Mhe Mary Masanja aipongeza TAWA kwa kuendeleza utalii wa malikale|accessdate=2024-05-04|archive-date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230802010407/https://www.tawa.go.tz/news/post/mhe-mary-masanja-aipongeza-tawa-kwa-kuendeleza-utalii-wa-mali|url-status=dead}}</ref> == Marejeo == {{reflist}}{{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Tanzania]] l3rg0unlo4z1ew5t6gh1ncwi8s1yoxb Matthew Tishler 0 195015 1581362 1471647 2026-07-24T22:23:45Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581362 wikitext text/x-wiki '''Matthew Tishler''' ni mtunzi wa nyimbo wa Kanada na mtayarishaji wa muziki ambaye ameandika na kutoa [[nyimbo]] za [[filamu]], [[televisheni]], [[redio]], jukwaa, na mbuga za mandhari.<ref>{{cite web|last=Andreeva|first=Nellie|title=Disney Channel Taps Director, Cast For HSM Offshoot 'Sharpay's Fabulous Adventure'|date=8 June 2010 |url=https://deadline.com/2010/06/disney-channel-taps-director-cast-for-hsm-offshoot-sharpays-fabulous-adventure-45808/|publisher=Deadline Hollywood|access-date=15 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=Collar|first=Matt|title=Austin & Ally [Original Soundtrack]|url=https://www.allmusic.com/album/austin-ally-original-soundtrack--mw0002419579|publisher=All Music|accessdate=15 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=EXILE( 放浪兄弟 )|url=http://mojim.com/twh102512-A2.htm|publisher=Mojim.com|accessdate=15 February 2013}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Kumi Koda – Japonesque|url=http://www.discogs.com/Kumi-Koda-Japonesque/release/3431811|publisher=Discogs.com|accessdate=15 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=EXO release two new MV's for 'For Life'|url=https://www.allkpop.com/article/2016/12/exo-release-two-new-mvs-for-life|website=All K-Pop|accessdate=28 January 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Album Review: Taeyeon – My Voice (Deluxe Edition)|url=https://k-pop.aminoapps.com/page/blog/album-review-taeyeon-my-voice-deluxe-edition/XrIg_uR8Eoq6ELm7Wmok1Ge11Xnjrw|website=K-Pop|accessdate=29 January 2017|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040730/https://k-pop.aminoapps.com/page/blog/album-review-taeyeon-my-voice-deluxe-edition/XrIg_uR8Eoq6ELm7Wmok1Ge11Xnjrw|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Koda Kumi : WINTER of LOVE|url=https://www.nautiljon.com/jmusic/koda+kumi/winter+of+love.html|website=Nautiiljon|accessdate=2 February 2016}}</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-mwanamuziki}} [[Jamii:wanamuziki wa Kanada]] t0ia89w55kxp1f30boxbvcnsyulkvv6 Jules Banza Mwilambwe 0 198725 1581349 1578982 2026-07-24T19:02:04Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581349 wikitext text/x-wiki [[Faili:Jules banza mwilambwe.jpg|thumb|300px|Mkuu wa wafanyakazi wa jamhuri ya kidemokrasia ya kongo, Jules Banza Mwilambwe (2025)]] Luteni Jenerali “Jules Banza Mwilambwe” ndiye Mkuu mpya wa Majeshi ya Kongo. Alizaliwa [[1971]] na anatoka jimbo la [[Tanganyika]], kusini mwa nchi.,<ref>langue=fr-FR |titre=L'armée congolaise a un nouveau chef d'Etat-major général |url=https://www.dw.com/fr/arm%C3%A9e-cogolaise-remaniement-herarchie/a-71126591 |site=dw.com |consulté le=2025-01-24</ref>, <ref>langue=fr |titre=Banza Mwilambwe Jules : Portrait du nouveau Chef d’État-Major Général des FARDC |url=https://b-onetv.cd/banza-mwilambwe-jules-portrait-du-nouveau-chef-detat-major-general-des-fardc/ |site=b-onetv.cd |consulté le=2025-01-25</ref>, <ref>langue=fr |titre=RDC : Jules Banza Mwilambwe nommé nouveau chef d'état-major de l'armée |url=https://www.agenceecofin.com/actualites/2312-124548-rdc-jules-banza-mwilambwe-nomme-nouveau-chef-detat-major-de-larmee |site=RFI |date=2022-10-04 |consulté le=2023-03-28</ref>, <ref>langue=fr-FR |nom=africainside.net |titre=République démocratique du Congo : un nouveau chef d’Etat-major général à la tête de l’armée |url= https://africainside.net/21-12-24484-Republique-democratique-du-Congo-un-nouveau-chef-dEtat-major-general-a-la-tete-de-larmee6655843300.html |site=africainside.net |date=2024-12-21 |consulté le=2025-01-25</ref>, anachukua nafasi ya Luteni Jenerali [[Christian Tshiwewe Songesha]], Ndaywel anaondoka DEMIAP wa zamani.<ref>langue=fr-FR |titre=Articles de la catégorie « lieutenant général Jules Banza Mwilambwe » |url=https://www.radiookapi.net/mot-cle/lieutenant-general-jules-banza-mwilambwe |consulté le=2025-01-24</ref>, <ref>langue=FR |auteur=digitalcongo org |titre=Félix Tshisekedi nomme le lieutenant général Jules Banza Mwilambwe aux fonctions de Chef d’état-major général des FARDC|url=https://digitalcongo.org/detail11782 |site=digitalcongo.org |consulté le=2025-01-24</ref>, yeye ni afisa wa [[Majeshi ya Jeshi la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] (FARDC)<ref>titre=RDC : le Lieutenant-Général Banza Mwilambwe Jules investi chef d’état-major général des FARDC |url=https://infos.cd/actualite/securite/rdc-le-lieutenant-general-banza-mwilambwe-jules-investi-chef-detat-major-general-des-fardc/54569/ {{Wayback|url=https://infos.cd/actualite/securite/rdc-le-lieutenant-general-banza-mwilambwe-jules-investi-chef-detat-major-general-des-fardc/54569/ |date=20250125221943 }} |site=infos.cd |consulté le=2025-01-24</ref>, <ref>titre=RDC: le Lieutenant-Général Jules Banza Mwilambwe a été investi chef d’État-major des FARDC |url=https://larepublique.net/rdc-le-lieutenant-general-jules-banza-mwilambwe-a-ete-investi-chef-detat-major-des-fardc/ |site=larepublique.net |consulté le=2023-03-28</ref>. Kuanzia Januari 6, 2025 hadi leo, yeye ndiye Mkuu wa Majeshi ya Wanajeshi<ref>langue=fr |titre=Jules Banza Mwilambwe nommé nouveau chef d'état-major de l'armée |url=https://bankable.africa/fr/tetes-daffiches/2312-639-jules-banza-mwilambwe-nomme-nouveau-chef-detat-major-de-larmee |site=bankable.africa |date=2024-12-23 |consulté le=2025-01-24</ref> wa [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]], cheo alichopewa kamanda wa majeshi ya nchi hii. Kabla ya wadhifa wake wa sasa, alikuwa naibu kamanda wa Walinzi wa Republican ambao "wanahusika na usalama wa Mkuu wa Nchi na mitambo mingine ya kimkakati ya usalama." Jenerali Banza alichukua nafasi ya Luteni Jenerali [[Christian Tshiwewe Songesha]]<ref>langue=fr |titre=Le président congolais limoge des hauts gradés de l'armée lors d'un vaste remaniement |url=https://trtafrika.com/fr/news/jules-banza-mwilambwe {{Wayback|url=https://trtafrika.com/fr/news/jules-banza-mwilambwe |date=20250125221941 }} |site=trtafrika.com|date=2022-10-04 |consulté le=2023-03-28</ref>. == Wasifu == Mzaliwa wa [[1971]], Luteni Jenerali Jules Banza Mwilambwe anatoka jimbo la [[Tanganyika]]. Mtaalamu wa silaha na magari ya kivita, alifuata mfululizo wa mafunzo ya amri na wafanyakazi, pamoja na yale ya Ecole supérieure de guerre huko Yaoundé, nchini Kamerun. Pia alifunzwa katika Chuo cha Mafunzo ya Mikakati ya Juu ya Ulinzi, huko Kinshasa<ref name="exacte-info.net">titre=RDC : Portrait du tout nouveau Chef d’État major général des Fardc, le général Jules Banza Mwilambwe. |url=https://exacte-info.net/2024/12/21/rdc-portrait-du-tout-nouveau-chef-detat-major-general-des-fardc-le-general-jules-banza-mwilambwe/ {{Wayback|url=https://exacte-info.net/2024/12/21/rdc-portrait-du-tout-nouveau-chef-detat-major-general-des-fardc-le-general-jules-banza-mwilambwe/ |date=20250125221941 }} |site=exacte-info.net |consulté le=2025-01-24</ref>. == safari ya FARDC == Jenerali Jules Banza Mwilambwe aliibuka katika kikosi cha askari 13{{e}} cha [[Walinzi wa Jamhuri|Walinzi wa Jamhuri]] ambapo alifanya mambo makubwa yaliyompandisha cheo<ref name="exacte-info.net" />, <ref name="hapamedia.net">langue=fr-FR |titre=RDC : le lieutenant-général Jules Banza Mwilambwe nommé Chef d’État-Major Général des FARDC |url=https://www.hapamedia.net/blog/2024/12/20/rdc-le-lieutenant-general-jules-banza-mwilambwe-nomme-chef-detat-major-general-des-fardc/ {{Wayback|url=https://www.hapamedia.net/blog/2024/12/20/rdc-le-lieutenant-general-jules-banza-mwilambwe-nomme-chef-detat-major-general-des-fardc/ |date=20250125221942 }} |site=hapamedia.ne |date=2024-12-20|consulté le=2025-01-24</ref>. Kwa upande wake alikuwa naibu mkuu wa Nyumba ya Kijeshi ya Mkuu wa Nchi, anayesimamia shughuli na ujasusi, naibu kamanda anayesimamia utawala na usafirishaji. Mnamo Oktoba 2022, aliteuliwa kuwa Luteni jenerali kwa agizo la rais <ref name="hapamedia.net" />. Kwa hiyo ni pamoja na Luteni Jenerali Banza Mwilambwe Jules ambapo Fardc itajipanga upya ili kukomesha uchokozi uliowekewa DRC na Rwanda miaka miwili iliyopita huko Kivu Kaskazini kupitia magaidi wa M23<ref name="hapamedia.net" />. Kabla ya nafasi hiyo, Banza Mwilambwe Jules alishika wadhifa wa Naibu Kamanda anayesimamia utawala na usafirishaji ndani ya Jeshi la Jamhuri, kitengo cha wasomi kinachohusika na usalama wa Mkuu wa Nchi. Uzoefu wake wa kiutendaji na wa vifaa, pamoja na majukumu yake ya kijasusi, ulisaidia sana katika uteuzi wake wa nyadhifa za juu<ref>langue=fr-FR |titre=Qui est Banza Mwilambwe Jules, le nouveau Chef d’État-Major des FARDC?|url=https://www.scoopernews.com/2024/12/19/qui-est-banza-mwilambwe-jules-le-nouveau-chef-d-tat-major-des-fardc/59708147 |site=www.scoopernews.com |date=2024-12-19 |consulté le=2025-01-24</ref>. == Tazama pia == === Makala zinazohusiana === * [[Marcel Mbangu Mashita]] * [[Célestin Mbala]] * [[Didier Etumba Longila|Didier Etumba]] * [[Christian Tshiwewe Songesha]] == Marejeo == {{marejeo}} [[Jamii:Waliozaliwa 1971]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] fbj8znzjq0wq9c6ny37nez5xrfl33yp Wikipedia:Mradi wa Nchi 4 208508 1581344 1581316 2026-07-24T13:54:49Z Gayle-Bot 78697 #2.0 CAQI Bot updated with page views column 1581344 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-07-24) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 61 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 72 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-07-24)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 505 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 646 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2653 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 171 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#006400; color:white" | 1004 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#006400; color:white" | 1006 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 434 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 496 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 352 |- | [[Ethiopia]] | 7.58 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 248 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 454 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 396 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 127 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 183 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 511 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 558 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 265 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Uingereza]] | 5.93 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 509 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 5.59 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 335 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 127 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 146 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 241 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 296 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 140 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#228B22; color:white" | 869 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 307 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 453 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 322 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 267 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 249 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 167 |- | [[Kamerun]] | 4.47 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Vatikani]] | 4.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 22 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 429 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 387 |- | [[Uhindi]] | 4.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 190 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 365 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 184 |- | [[Vietnam]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 304 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 278 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 100 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uturuki]] | 3.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 365 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 101 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Bhutan]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 115 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Komori]] | 3.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 92 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 114 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 88 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 26 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 96 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 70 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Norwei]] | 2.51 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 289 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 91 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Nepal]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 2 |- | [[Vanuatu]] | 1.96 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 65 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 20 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 17 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 172 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 34974 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 13650 || ↓ -24.9% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 203.3 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 79.4 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Marekani]] || 1004 || ↓ -24.9% |- | 2 || [[Cabo Verde]] || 869 || ↓ -46.9% |- | 3 || [[Kenya]] || 646 || ↓ -12.7% |- | 4 || [[Ufaransa]] || 558 || ↑ +3.3% |- | 5 || [[Australia]] || 511 || ↓ -12.2% |- | 6 || [[Hispania]] || 496 || ↑ +67.0% |- | 7 || [[Misri]] || 453 || ↑ +41.1% |- | 8 || [[Afrika Kusini]] || 434 || ↓ -18.4% |- | 9 || [[Burundi]] || 396 || ↓ -15.2% |- | 10 || [[Ubelgiji]] || 365 || ↑ +113.5% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 587 || 42.7% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 359 || 26.1% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 132 || 9.6% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 124 || 9.0% |- | 5 || [[User:~2025-60637-6|~2025-60637-6]] || 12 || 0.9% |- | 6 || [[User:~2025-61248-5|~2025-61248-5]] || 12 || 0.9% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 8 || 0.6% |- | 8 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:Kisare|Kisare]] || 6 || 0.4% |- | 10 || [[User:CSGinger14|CSGinger14]] || 6 || 0.4% |- |} ece32jjltpfcn41xoq9vucknr6oltb1 1581345 1581344 2026-07-24T13:58:07Z Gayle-Bot 78697 Sasisha Takwimu za mradi 1581345 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-07-24) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 61 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 72 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-07-24)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 505 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 646 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2653 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 171 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#006400; color:white" | 1004 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#006400; color:white" | 1006 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 434 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 496 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 352 |- | [[Ethiopia]] | 7.58 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 248 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 454 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 396 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 127 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 183 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 511 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 558 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 265 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Uingereza]] | 5.93 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 509 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 5.59 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 335 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 127 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 146 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 241 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 296 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 140 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#228B22; color:white" | 869 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 307 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 453 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 322 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 267 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 249 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 167 |- | [[Kamerun]] | 4.47 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Vatikani]] | 4.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 22 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 429 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 387 |- | [[Uhindi]] | 4.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 190 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 365 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 184 |- | [[Vietnam]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 304 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 278 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 100 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uturuki]] | 3.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 365 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 101 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Bhutan]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 115 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Komori]] | 3.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 92 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 114 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 88 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 26 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 96 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 70 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Norwei]] | 2.51 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 289 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 91 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Nepal]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 2 |- | [[Vanuatu]] | 1.96 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 65 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 20 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 17 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 172 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 34974 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 23716 || ↓ -22.6% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 203.3 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 137.9 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Tanzania]] || 2653 || ↓ -4.3% |- | 2 || [[Marekani]] || 1004 || ↓ -24.9% |- | 3 || [[Cabo Verde]] || 869 || ↓ -46.9% |- | 4 || [[Kenya]] || 646 || ↓ -12.7% |- | 5 || [[Ufaransa]] || 558 || ↑ +3.3% |- | 6 || [[Australia]] || 511 || ↓ -12.2% |- | 7 || [[Uingereza]] || 509 || ↑ +10.7% |- | 8 || [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] || 505 || ↓ -23.8% |- | 9 || [[Hispania]] || 496 || ↑ +67.0% |- | 10 || [[Urusi]] || 454 || ↓ -42.2% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 587 || 42.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 359 || 26.2% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 132 || 9.6% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 119 || 8.7% |- | 5 || [[User:~2025-60637-6|~2025-60637-6]] || 12 || 0.9% |- | 6 || [[User:~2025-61248-5|~2025-61248-5]] || 12 || 0.9% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 8 || 0.6% |- | 8 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:Kisare|Kisare]] || 6 || 0.4% |- | 10 || [[User:CSGinger14|CSGinger14]] || 6 || 0.4% |- |} h6x6tc3lb5fohmap1yfbezn491rpt1t 1581351 1581345 2026-07-24T19:37:47Z Gayle-Bot 78697 #2.0 CAQI Bot updated with page views column 1581351 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-07-24) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 61 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 72 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-07-24)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 505 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 646 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2653 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#006400; color:white" | 1004 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#006400; color:white" | 1091 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 434 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 496 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 352 |- | [[Ethiopia]] | 7.58 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 248 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 454 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 396 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 127 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 183 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 511 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 558 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 265 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Uingereza]] | 5.93 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 509 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 5.59 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 335 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 127 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 146 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 241 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 296 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#228B22; color:white" | 869 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 307 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 453 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 322 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 267 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 249 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 167 |- | [[Kamerun]] | 4.47 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Vatikani]] | 4.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 429 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 387 |- | [[Uhindi]] | 4.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 190 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 365 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 184 |- | [[Vietnam]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 304 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 278 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 100 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uturuki]] | 3.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 365 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 101 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Bhutan]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Komori]] | 3.20 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 114 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 88 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 26 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 96 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 70 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Norwei]] | 2.51 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 289 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 91 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Nepal]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 2 |- | [[Vanuatu]] | 1.96 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 65 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 17 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 172 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 34974 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 23716 || ↓ -22.6% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 203.3 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 137.9 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Tanzania]] || 2653 || ↓ -4.3% |- | 2 || [[Marekani]] || 1004 || ↓ -24.9% |- | 3 || [[Cabo Verde]] || 869 || ↓ -46.9% |- | 4 || [[Kenya]] || 646 || ↓ -12.7% |- | 5 || [[Ufaransa]] || 558 || ↑ +3.3% |- | 6 || [[Australia]] || 511 || ↓ -12.2% |- | 7 || [[Uingereza]] || 509 || ↑ +10.7% |- | 8 || [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] || 505 || ↓ -23.8% |- | 9 || [[Hispania]] || 496 || ↑ +67.0% |- | 10 || [[Urusi]] || 454 || ↓ -42.2% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 587 || 42.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 359 || 26.2% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 132 || 9.6% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 119 || 8.7% |- | 5 || [[User:~2025-60637-6|~2025-60637-6]] || 12 || 0.9% |- | 6 || [[User:~2025-61248-5|~2025-61248-5]] || 12 || 0.9% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 8 || 0.6% |- | 8 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:Kisare|Kisare]] || 6 || 0.4% |- | 10 || [[User:CSGinger14|CSGinger14]] || 6 || 0.4% |- |} a4stdygmqmk3tb9ol43b8l2aa5urm0v 1581352 1581351 2026-07-24T19:38:29Z Gayle-Bot 78697 Sasisha Takwimu za mradi 1581352 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-07-24) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 61 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 72 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-07-24)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 505 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 646 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2653 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#006400; color:white" | 1004 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#006400; color:white" | 1091 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 434 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 496 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 352 |- | [[Ethiopia]] | 7.58 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 248 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 454 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 396 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 127 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 183 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 511 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 558 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 265 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Uingereza]] | 5.93 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 509 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 5.59 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 335 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 127 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 146 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 241 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 296 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#228B22; color:white" | 869 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 307 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 453 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 322 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 267 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 249 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 167 |- | [[Kamerun]] | 4.47 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Vatikani]] | 4.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 429 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 387 |- | [[Uhindi]] | 4.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 190 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 365 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 184 |- | [[Vietnam]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 304 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 278 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 100 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uturuki]] | 3.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 365 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 101 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Bhutan]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Komori]] | 3.20 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 114 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 88 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 26 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 96 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 70 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Norwei]] | 2.51 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 289 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 91 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Nepal]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 2 |- | [[Vanuatu]] | 1.96 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 65 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 17 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 172 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 34974 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 24213 || ↓ -22.8% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 203.3 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 140.8 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Tanzania]] || 2653 || ↓ -4.3% |- | 2 || [[Marekani]] || 1004 || ↓ -24.9% |- | 3 || [[Cabo Verde]] || 869 || ↓ -46.9% |- | 4 || [[Kenya]] || 646 || ↓ -12.7% |- | 5 || [[Ufaransa]] || 558 || ↑ +3.3% |- | 6 || [[Australia]] || 511 || ↓ -12.2% |- | 7 || [[Uingereza]] || 509 || ↑ +10.7% |- | 8 || [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] || 505 || ↓ -23.8% |- | 9 || [[Hispania]] || 496 || ↑ +67.0% |- | 10 || [[Urusi]] || 454 || ↓ -42.2% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 587 || 42.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 359 || 26.2% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 132 || 9.6% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 119 || 8.7% |- | 5 || [[User:~2025-60637-6|~2025-60637-6]] || 12 || 0.9% |- | 6 || [[User:~2025-61248-5|~2025-61248-5]] || 12 || 0.9% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 8 || 0.6% |- | 8 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:Kisare|Kisare]] || 6 || 0.4% |- | 10 || [[User:CSGinger14|CSGinger14]] || 6 || 0.4% |- |} hocay45v5chzcq1tkev9i6u9e423gze 1581366 1581352 2026-07-25T02:58:23Z Gayle-Bot 78697 #2.0 CAQI Bot updated with page views column 1581366 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-07-25) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 61 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 72 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-07-25)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 494 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 602 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2568 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 170 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#228B22; color:white" | 972 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#006400; color:white" | 1066 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 420 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 493 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Ethiopia]] | 7.58 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 251 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 433 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 390 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 499 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 121 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 558 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 258 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 121 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Uingereza]] | 5.93 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 509 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 5.59 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 328 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 185 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 238 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 281 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 137 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#228B22; color:white" | 860 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 303 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 445 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 263 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 244 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 162 |- | [[Kamerun]] | 4.47 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Vatikani]] | 4.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 158 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 21 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 114 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Uhindi]] | 4.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 190 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 363 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 141 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Vietnam]] | 3.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 296 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 271 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uturuki]] | 3.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 366 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 67 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Bhutan]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 109 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Komori]] | 3.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 78 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 27 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 81 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.90 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 26 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 92 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Norwei]] | 2.51 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 291 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Nepal]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 102 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 2 |- | [[Vanuatu]] | 1.96 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 172 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 34974 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 24213 || ↓ -22.8% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 203.3 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 140.8 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Tanzania]] || 2653 || ↓ -4.3% |- | 2 || [[Marekani]] || 1004 || ↓ -24.9% |- | 3 || [[Cabo Verde]] || 869 || ↓ -46.9% |- | 4 || [[Kenya]] || 646 || ↓ -12.7% |- | 5 || [[Ufaransa]] || 558 || ↑ +3.3% |- | 6 || [[Australia]] || 511 || ↓ -12.2% |- | 7 || [[Uingereza]] || 509 || ↑ +10.7% |- | 8 || [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] || 505 || ↓ -23.8% |- | 9 || [[Hispania]] || 496 || ↑ +67.0% |- | 10 || [[Urusi]] || 454 || ↓ -42.2% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 587 || 42.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 359 || 26.2% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 132 || 9.6% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 119 || 8.7% |- | 5 || [[User:~2025-60637-6|~2025-60637-6]] || 12 || 0.9% |- | 6 || [[User:~2025-61248-5|~2025-61248-5]] || 12 || 0.9% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 8 || 0.6% |- | 8 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:Kisare|Kisare]] || 6 || 0.4% |- | 10 || [[User:CSGinger14|CSGinger14]] || 6 || 0.4% |- |} 7ls4h7j829vtx35ntpoj0nt2q2y8myq 1581367 1581366 2026-07-25T03:19:57Z Gayle-Bot 78697 Sasisha Takwimu za mradi 1581367 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-07-25) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 61 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 72 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-07-25)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 494 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 602 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2568 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 170 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#228B22; color:white" | 972 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#006400; color:white" | 1066 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 420 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 493 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Ethiopia]] | 7.58 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 251 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 433 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 390 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 499 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 121 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 558 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 258 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 121 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Uingereza]] | 5.93 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 509 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 5.59 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 328 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 185 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 238 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 281 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 137 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#228B22; color:white" | 860 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 303 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 445 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 263 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 244 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 162 |- | [[Kamerun]] | 4.47 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Vatikani]] | 4.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 158 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 21 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 114 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Uhindi]] | 4.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 190 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 363 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 141 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Vietnam]] | 3.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 296 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 271 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uturuki]] | 3.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 366 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 67 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Bhutan]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 109 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Komori]] | 3.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 78 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 27 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 81 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.90 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 26 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 92 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Norwei]] | 2.51 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 291 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Nepal]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 102 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 2 |- | [[Vanuatu]] | 1.96 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 172 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 34974 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 7834 || ↓ -27.7% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 203.3 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 45.5 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Cabo Verde]] || 860 || ↓ -47.8% |- | 2 || [[Kenya]] || 602 || ↓ -21.8% |- | 3 || [[Australia]] || 499 || ↓ -15.1% |- | 4 || [[Hispania]] || 497 || ↑ +73.8% |- | 5 || [[Afrika Kusini]] || 420 || ↓ -22.1% |- | 6 || [[Burundi]] || 390 || ↓ -15.9% |- | 7 || [[Ubelgiji]] || 368 || ↑ +117.8% |- | 8 || [[Uturuki]] || 366 || ↓ -23.3% |- | 9 || [[Norwei]] || 291 || ↑ +94.0% |- | 10 || [[Shelisheli]] || 263 || ↑ +70.8% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 587 || 42.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 359 || 26.2% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 132 || 9.6% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 119 || 8.7% |- | 5 || [[User:~2025-60637-6|~2025-60637-6]] || 12 || 0.9% |- | 6 || [[User:~2025-61248-5|~2025-61248-5]] || 12 || 0.9% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 8 || 0.6% |- | 8 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:Kisare|Kisare]] || 6 || 0.4% |- | 10 || [[User:CSGinger14|CSGinger14]] || 6 || 0.4% |- |} 5ij29s2bktsnpzr57838y3o2qkr2ih6 1581385 1581367 2026-07-25T08:14:33Z Gayle-Bot 78697 #2.0 CAQI Bot updated with page views column 1581385 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-07-25) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 61 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 72 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-07-25)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 494 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 602 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2568 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 170 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#228B22; color:white" | 972 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#006400; color:white" | 1066 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 420 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 493 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 362 |- | [[Ethiopia]] | 7.58 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 251 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 433 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 390 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 177 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 499 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 121 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 558 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 258 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 121 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Uingereza]] | 5.93 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 509 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 5.59 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 328 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 185 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 238 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 281 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 137 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#228B22; color:white" | 860 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 303 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 445 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 263 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 244 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 162 |- | [[Kamerun]] | 4.47 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Vatikani]] | 4.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 158 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 21 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 114 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 418 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 385 |- | [[Uhindi]] | 4.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 190 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 363 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 141 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Vietnam]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 296 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 271 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uturuki]] | 3.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 366 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 67 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Bhutan]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 109 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Komori]] | 3.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 78 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 27 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 81 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 145 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 26 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 92 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Norwei]] | 2.51 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 291 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Nepal]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 102 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 2 |- | [[Vanuatu]] | 1.96 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 172 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 34974 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 7834 || ↓ -27.7% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 203.3 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 45.5 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Cabo Verde]] || 860 || ↓ -47.8% |- | 2 || [[Kenya]] || 602 || ↓ -21.8% |- | 3 || [[Australia]] || 499 || ↓ -15.1% |- | 4 || [[Hispania]] || 497 || ↑ +73.8% |- | 5 || [[Afrika Kusini]] || 420 || ↓ -22.1% |- | 6 || [[Burundi]] || 390 || ↓ -15.9% |- | 7 || [[Ubelgiji]] || 368 || ↑ +117.8% |- | 8 || [[Uturuki]] || 366 || ↓ -23.3% |- | 9 || [[Norwei]] || 291 || ↑ +94.0% |- | 10 || [[Shelisheli]] || 263 || ↑ +70.8% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 587 || 42.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 359 || 26.2% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 132 || 9.6% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 119 || 8.7% |- | 5 || [[User:~2025-60637-6|~2025-60637-6]] || 12 || 0.9% |- | 6 || [[User:~2025-61248-5|~2025-61248-5]] || 12 || 0.9% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 8 || 0.6% |- | 8 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:Kisare|Kisare]] || 6 || 0.4% |- | 10 || [[User:CSGinger14|CSGinger14]] || 6 || 0.4% |- |} pjcx5yaeda16v0nw6ldwz9fkp2lwgi3 1581386 1581385 2026-07-25T08:16:13Z Gayle-Bot 78697 Sasisha Takwimu za mradi 1581386 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157<sup>2.0</sup></i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-07-25) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 61 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 72 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-07-25)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 494 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 602 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2568 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 170 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#228B22; color:white" | 972 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#006400; color:white" | 1066 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 420 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 493 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 362 |- | [[Ethiopia]] | 7.58 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 251 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 433 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 390 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 177 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 499 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 121 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 558 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 258 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 121 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Uingereza]] | 5.93 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 509 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 5.59 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 328 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 185 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 238 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 281 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 137 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#228B22; color:white" | 860 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 303 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 445 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 263 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 244 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 162 |- | [[Kamerun]] | 4.47 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Vatikani]] | 4.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 158 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 21 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 114 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 418 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 385 |- | [[Uhindi]] | 4.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 190 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 363 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 141 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Vietnam]] | 3.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 58 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 296 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 271 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Uturuki]] | 3.62 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 366 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 67 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Bhutan]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 109 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Komori]] | 3.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 78 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 27 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 81 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 145 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 53 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 26 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 92 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Norwei]] | 2.51 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 291 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Nepal]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 102 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 33 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 24 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 2 |- | [[Vanuatu]] | 1.96 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 36 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 23 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 0 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 34 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 172 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 34974 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 13563 || ↓ -26.4% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 203.3 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 78.9 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Marekani]] || 991 || ↓ -25.5% |- | 2 || [[Cabo Verde]] || 860 || ↓ -47.8% |- | 3 || [[Kenya]] || 602 || ↓ -21.8% |- | 4 || [[Ufaransa]] || 558 || ↑ +5.1% |- | 5 || [[Australia]] || 499 || ↓ -15.1% |- | 6 || [[Hispania]] || 497 || ↑ +73.8% |- | 7 || [[Misri]] || 456 || ↑ +42.9% |- | 8 || [[Afrika Kusini]] || 420 || ↓ -22.1% |- | 9 || [[Burundi]] || 390 || ↓ -15.9% |- | 10 || [[Ubelgiji]] || 368 || ↑ +117.8% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 587 || 42.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 359 || 26.2% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 132 || 9.6% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 119 || 8.7% |- | 5 || [[User:~2025-60637-6|~2025-60637-6]] || 12 || 0.9% |- | 6 || [[User:~2025-61248-5|~2025-61248-5]] || 12 || 0.9% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 8 || 0.6% |- | 8 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:Kisare|Kisare]] || 6 || 0.4% |- | 10 || [[User:CSGinger14|CSGinger14]] || 6 || 0.4% |- |} ofv3g3gzt3crgkt5fpaypoabitrurvm Ibrahima Touré 0 223804 1581358 1492041 2026-07-24T20:44:20Z Brownwandi 91166 /* Marejeo */ 1581358 wikitext text/x-wiki '''Ibrahima Touré''' (alizaliwa tarehe [[17 Desemba]], [[1985]]) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kulipwa wa [[mpira wa miguu]] kutoka [[Senegal]] ambaye alicheza kama [[mshambuliaji]]. Aliwahi kuzichezea klabu za Chengdu Wuniu, Wydad Casablanca, Paykan, Persepolis, Sepahan, Ajman, AS Monaco, Al Nasr, Liaoning Whowin na Gazélec Ajaccio. Aliichezea timu ya taifa ya Senegal mara nne. == Kazi == Touré alizaliwa mjini [[Dakar]]. Akiwa kijana, alicheza katika Akademi ya Gentina Aldo. Katika msimu wa 2004–05, alikaa kwa mwezi mmoja na klabu ya Metz, uzoefu aliouelezea kuwa uliacha “ladha chungu”. Mnamo Februari 2005, kama sehemu ya mradi wa ushirikiano kati ya Metz na Chama cha Mpira wa Miguu cha Chengdu, Touré alihamia klabu ya daraja la pili la China, Chengdu Wuniu, kwa uhamisho wa bure. Akiwa amevaa jezi namba 10, alifunga mabao mawili katika mechi 18 za ligi msimu wa 2005. Touré pia alitolewa nje ya uwanja (akapata kadi nyekundu) mara mbili.<ref>{{cite web|title=2007–2008 Season – Paykan TEH|url=http://www.iplstats.com/website07-08/playersteam8.htm|publisher=Iran Premier League Stats|access-date=15 March 2012}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}} {{mbegu-cheza-mpira}} {{BD|1985|}}Young Africa's ya tanzania ime msajili msimu wa 2026--2027 [[Jamii:Wachezaji mpira wa Senegal]] nycpnleps1vm82cmi8z09v1d6164re2 Majadiliano ya mtumiaji:Jan Wajun - Wije 3 226117 1581342 1498771 2026-07-24T12:53:13Z Ternarius 21360 Ternarius alihamisha ukurasa wa [[Majadiliano ya mtumiaji:Jan Majan - Wije]] hadi [[Majadiliano ya mtumiaji:Jan Wajun - Wije]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Jan Majan - Wije|Jan Majan - Wije]]" to "[[Special:CentralAuth/Jan Wajun - Wije|Jan Wajun - Wije]]" 1498771 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 22 Machi 2026 (UTC) 4yfuxao9bcrwyjssqk8wkbp8kzri11y Lise Korsten 0 227638 1581359 1577724 2026-07-24T20:53:35Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581359 wikitext text/x-wiki '''Lise Korsten''' ni Profesa wa [[Afrika Kusini]] kwenye Chuo Kikuu cha Pretoria na ni mtaalamu wa magonjwa ya mimea. Mwaka wa 2024, alikuwa mwanamke wa kwanza kusimamia Chuo cha Sayansi cha Afrika. == Maisha == Korsten alizaliwa kwenye mnamo [[1959]]. <ref> Anampa sifa baba yake wa kambo ambaye alifanya kazi kama mtafiti wa mimea kwa kumtia moyo kwenye mambo yanayompa shauku. <ref name="matters">{{Rejea tovuti|title=Professor Lise Korsten {{!}} Researchers {{!}} University of Pretoria|url=https://www.up.ac.za/research-matters/news/researchers/view-2997097-professor-lise-korsten|accessdate=2025-09-06|work=www.up.ac.za}}</ref> Alipata elimu kwenye Chuo Kikuu cha Florida huko Gauteng kabla ya kusoma kwenye [[Chuo Kikuu cha Stellenbosch]] na [[Chuo Kikuu cha Pretoria]] . <ref name="ch60">{{Rejea tovuti|title=Lise Korsten (60)|url=https://womenchangingsa.co.za/women-changing-south-africa/lise-prof-korsten/|accessdate=2025-09-06|work=Mail&Guardian – Women changing South Africa|language=en-ZA|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130152914/https://womenchangingsa.co.za/women-changing-south-africa/lise-prof-korsten/|url-status=dead}}</ref> == Chuo cha Sayansi cha Afrika == Mwaka na mwezi wa Agosti 2023, alikua mwanamke wa kwanza kusimamia Chuo cha Sayansi cha Afrika, <ref> akimrithi Felix Dapare Dakora . Akiwa kwenye nafasi ya urais, alikua na lengo la kuifanya chuo hicho kiwe jumuishi zaidi na chenye usawa wa kijinsia. Chuo hicho kikiamini kitatambulika sana kama kiongozi kwenye sayansi ya [[Afrika]]. <ref name="intera">{{Rejea tovuti|title=Lise Korsten|url=https://www.interacademies.org/person/lisa-korsten|accessdate=2025-09-06|work=www.interacademies.org|language=en-GB}}</ref> Anaongoza baraza tawala la chuo hicho lenye watu kumi na watatu kati kati yao Jane Catherine Ngila, Rajaâ Cherkaoui El Moursli na [[Peggy Oti-Boateng]] ambaye huko nyuma alikuwa mkurugenzi mtendaji kuanzia mwaka 2022 na pia ni wanawake. <ref>{{Rejea tovuti|title=The African Academy of Sciences (AAS)|url=https://aasciences.africa/governing-council|accessdate=2025-09-06|work=aasciences.africa|language=en}}</ref> Atakuwa kwenye nafasi ya urais hadi mwaka 2026. <ref>{{Rejea tovuti|title=Lise Korsten|url=https://www.weforum.org/people/liza-korsten/|accessdate=|work=World Economic Forum}}</ref> Kortsen alikuwa amechukua uongozi wa chuo hicho baada ya kipindi chenye changamoto. Chuo hicho kilibaini kuwa wafanyakazi wake na bajeti yake ilikuwa imeongezeka hadi wafanyakazi 60 wakidhibiti dola milioni 250 zinazotolewa na Wellcome Trust na [[Bill and Melinda Gates Foundation]] . Kutokubaliana kwa ndani kulisababisha kupotea kwa wadhamini wa kifedha wa chuo hicho. Korsten na katibu wake mtendaji walilazimika kuanzisha upya jukumu la chuo hicho. <ref name="nature">{{Rejea jarida |date=2024-03-19 |title=A fresh start for the African Academy of Sciences |url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-00814-1 |journal=Nature |language=en |volume=627 |issue=8004 |pages=465 |bibcode=2024Natur.627..465. |doi=10.1038/d41586-024-00814-1 |pmid=38503917}}</ref> Kwa ujumla pia ni mwanachama wa Chuo cha Sayansi cha Afrika Kusini . <ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.assaf.org.za/members-directory/|title=Member Directory|publisher=Academy of Science of South Africa|accessdate=11 September 2025|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817194741/https://www.assaf.org.za/members-directory/|url-status=dead}}</ref> == Utafiti wake == Utafiti wa Korsten umeweka jumla udhibiti wa chakula na anavutiwa na Sheria ya Afrika Kusini. Ametetea chombo kitakachosimamia matumizi ya chakula. <ref name="matters">{{Rejea tovuti|title=Professor Lise Korsten {{!}} Researchers {{!}} University of Pretoria|url=https://www.up.ac.za/research-matters/news/researchers/view-2997097-professor-lise-korsten|accessdate=2025-09-06|work=www.up.ac.za}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.up.ac.za/research-matters/news/researchers/view-2997097-professor-lise-korsten "Professor Lise Korsten | Researchers | University of Pretoria"]. ''www.up.ac.za''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-09-06</span></span>.</cite></ref> Mwaka wa Januari 2025 alitoa taadhali kuhusu hatari za chakula cha mitaani na hitaji la serikali ya Afrika Kusini kuleta udhibiti. <ref>{{Rejea tovuti|author=Fulepu|first=Iva|title=Toxic treats: Expert tells Parliament of urgent need to regulate informal food sellers|url=https://www.news24.com/politics/toxic-treats-expert-tells-parliament-of-urgent-need-to-regulate-informal-food-sellers-20250129|accessdate=2025-09-06|work=News24|language=en-US}}</ref> Baadaye kwenye huo alipewa Shahada ya Heshima ya Udaktari kutoka Chuo Kikuu cha Ghent . <ref name="swise">{{Rejea tovuti|title=UP's Prof Lise Korsten receives Honorary Doctorate from Ghent University {{!}} Newswise|url=https://www.newswise.com/articles/up-s-prof-lise-korsten-receives-honorary-doctorate-from-ghent-university|accessdate=2025-09-06|work=www.newswise.com|language=en}}</ref> Mwaka wa 2025, Jukwaa la Kitaifa la Sayansi na Teknolojia lilitambua kazi yake kwa Tuzo ya Mafanikio ya Maisha Yote. <ref>{{Rejea tovuti|title=CoE-FS Co-Director Professor Lise Korsten Honoured with 2025 NSTF–South32 Lifetime Achievement Award|url=https://foodsecurity.ac.za/news/coe-fs-co-director-professor-lise-korsten-honoured-with-2025-nstf-south32-lifetime-achievement-award/|accessdate=2025-09-06|work=Centre of Excellence|language=en-ZA}}</ref> == Machapisho yaliyochaguliwa == * {{Rejea jarida |last=Karoney |first=Edwin M. |last2=Gokul |first2=Jarishma K. |last3=Siyoum |first3=Nazareth |last4=Molelekoa |first4=Tintswalo |last5=Korsten |first5=Lise |date=2025-08-19 |title=Persistence of pathogens and biocontrol potential in the bell pepper fruit mycobiome from flowering to postharvest |journal=Frontiers in Horticulture |publisher=Frontiers Media SA |volume=4 |doi=10.3389/fhort.2025.1656887 |issn=2813-3595 |doi-access=free |article-number=1656887}} * {{Rejea jarida |last=Molelekoa |first=Tintswalo |last2=Karoney |first2=Edwin M. |last3=Siyoum |first3=Nazareth |last4=Gokul |first4=Jarishma K. |last5=Korsten |first5=Lise |date=2025-08-01 |title=Quality and Quantity Losses of Tomatoes Grown by Small-Scale Farmers Under Different Production Systems |journal=Horticulturae |publisher=MDPI AG |volume=11 |issue=8 |page=884 |doi=10.3390/horticulturae11080884 |issn=2311-7524 |doi-access=free}} * {{Rejea jarida |last=Aneck-Hahn |first=N. H. |last2=Van Zijl |first2=M. C. |last3=Quinn |first3=L. |last4=Swiegelaar |first4=C. |last5=Nhlapo |first5=N. |last6=de Bruin |first6=W. |last7=Korsten |first7=L. |date=2024-09-16 |title=The use of in vitro bioassays and chemical screening to assess the impact of a minimally processed vegetable facility on wastewater quality |journal=Frontiers in Toxicology |publisher=Frontiers Media SA |volume=6 |doi=10.3389/ftox.2024.1439126 |issn=2673-3080 |pmc=11439871 |pmid=39350794 |doi-access=free |article-number=1439126}} * {{Rejea jarida |last=Ogega |first=Obed M. |last2=Korsten |first2=Lise |last3=Oti-Boateng |first3=Peggy |last4=Odongo |first4=Dorine |last5=Thorn |first5=Jessica |date=2024-02-12 |title=How to transform Africa's food system |url=https://www.nature.com/articles/s43247-024-01250-9.pdf |journal=Communications Earth & Environment |publisher=Springer Science and Business Media LLC |volume=5 |issue=1 |bibcode=2024ComEE...5...82O |doi=10.1038/s43247-024-01250-9 |issn=2662-4435 |access-date=2025-09-06 |doi-access=free |article-number=82}} * {{Rejea jarida |last=Muwanga |first=Tracy SN |last2=Korsten |first2=Lise |date=2025-02-03 |title=The right to food in South Africa: A consumer protection perspective |journal=African Human Rights Law Journal |publisher=Academy of Science of South Africa |volume=24 |issue=2 |pages=632–658 |doi=10.17159/1996-2096/2024/v24n2a10 |hdl=2263/101342 |issn=1609-073X |doi-access=free |hdl-access=free}} == Marejeo == {{reflist}}{{mbegu-mwanasayansi}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Waliozaliwa 1959]] [[Jamii:Wanawake wa Afrika Kusini]] [[Jamii:Wanabiolojia wa Afrika Kusini]] 1tl57s6ccbbg2qjqmvrc6gqrwz9egd4 Myrtle Young 0 237755 1581421 1549086 2026-07-25T09:29:58Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1581421 wikitext text/x-wiki '''Myrtle Nola Young''' (1 Aprili 1924<ref>{{Rejea tovuti|url=[http://www.obittree.com/obituary/us/indiana/fort-wayne/covington-memorial-funeral-home/myrtle-young/1927834/|title=Obituaries](http://www.obittree.com/obituary/us/indiana/fort-wayne/covington-memorial-funeral-home/myrtle-young/1927834/|title=Obituaries) | Tribute Archive}}</ref> – 9 Agosti 2014) alikuwa mkusanyaji wa chipsi za viazi wa [[Marekani]] ambaye mkusanyiko wake ulivutia vyombo vya habari vya kitaifa pamoja na vipindi vya mahojiano vya televisheni. == Ukusanyaji == Young, ambaye alizaliwa [[Kentucky]], alikuwa akifanya kazi kama mkaguzi wa chipsi za viazi katika kampuni ya Seyfert Foods huko [[Fort Wayne, Indiana]], ambapo alikuwa akichagua chipsi zilizofanana na vitu au watu mbalimbali kwa ajili ya mkusanyiko wake.<ref>Cindy Cornwell. [[http://thewaynedalenews.com/featured-waynedale-news/myrtle-s-prize-possessions.html](http://thewaynedalenews.com/featured-waynedale-news/myrtle-s-prize-possessions.html){{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"MYRTLE’S PRIZE POSSESSIONS"], ''The Waynedale News'', Septemba 24, 2010.</ref> Alianza mkusanyiko wake mwaka 1987 baada ya kuhifadhi chipsi moja iliyokuwa ikifanana na uso wa mtu kutoka kwenye mkanda wa kusafirisha bidhaa kiwandani.<ref>"Woman Has Eyes For Star-Studded Potato Chips". ''[[Schenectady Gazette]]'', Novemba 5, 1987.</ref> Baadaye aliendelea kukusanya chipsi zenye maumbo ya kipekee yaliyofanana na watu maarufu, wanyama, vitu na alama mbalimbali. Mkusanyiko wake ulipata umaarufu mkubwa Marekani, na alialikwa katika vipindi vya televisheni na mahojiano mbalimbali kutokana na aina hiyo isiyo ya kawaida ya ukusanyaji. Young aliendelea kuhifadhi na kuonyesha chipsi zake kwa miaka mingi kama sehemu ya burudani na sanaa ya kipekee ya ukusanyaji. == Marejeo == {{Reflist}} {{Mbegu-mtu}} {{BD|1924|2014}} [[Jamii:Watu wa Marekani]] nx9dvpxnauwob66ktw9yhlafrwkjfse Kili-Wiki Digital Club 0 241032 1581346 1581145 2026-07-24T14:40:20Z Godsplan jr 83432 /* Wanachama */ 1581346 wikitext text/x-wiki [[picha:KILI-WIKI Digital Club.jpg|thumb|Kili Wiki Digital Club]]'''Kili Wiki Digital Club''' ni jumuiya ya wavumbuzi vijana waliojitolea kujifunza, kuunda maarifa huria, ubunifu na teknolojia za kidijitali, iliyoanzishwa mwaka 2025 kwa lengo la kuwawezesha vijana kujifunza, kushirikiana na kushiriki maarifa kupitia majukwaa ya kidijitali. Klabu hii imejengwa juu ya misingi ya ushirikiano, ujifunzaji endelevu na matumizi ya teknolojia kama nyenzo ya maendeleo ya kijamii na kielimu. Kili Wiki Digital Club inalenga kuwa kitovu kinachowaunganisha vijana na fursa za maarifa na teknolojia katika ngazi za ndani na kimataifa. == Historia == Kili Wiki Digital Club ilianzishwa mwaka 2025 na kundi la vijana waliokuwa na shauku ya teknolojia, maarifa huria na maendeleo ya kidijitali. Kupitia maono ya pamoja, vijana hao waliamua kuanzisha jukwaa ambalo lingewezesha kujifunza kwa vitendo, kubadilishana uzoefu na kushiriki katika shughuli zinazochangia ukuaji wa maarifa huria ndani na nje ya Tanzania. Katika hatua zake za mwanzo, klabu ilianza kushiriki katika programu mbalimbali za kujifunza zilizohusisha quests, challenges na shughuli za maendeleo ya ujuzi wa kidijitali. Programu hizo ziliendeshwa kwa ushirikiano na wawezeshaji wenye uzoefu kutoka Tanzania pamoja na viongozi na wataalamu mbalimbali kutoka nchi nyingine za Afrika waliokuwa wakiratibu shughuli za kujifunza na kujenga uwezo wa vijana. Kupitia programu hizo, wanachama wa klabu walipata nafasi ya kushirikiana na vijana kutoka nchi mbalimbali za Afrika, ikiwemo Nigeria, Rwanda na nchi nyingine zilizokuwa sehemu ya Ushirikiano. Ushiriki huo uliwawezesha kujifunza kutoka kwa tamaduni tofauti, kubadilishana uzoefu na kujenga mtandao mpana wa vijana wanaojihusisha na maarifa huria na teknolojia. Moja ya mafanikio ya kwanza ya klabu ilikuwa kuibuka mshindi wa kwanza katika quest iliyolenga kuandaa na kuwasilisha utambulisho wa jumuiya (Brand Identity Challenge). Ushindi huo ulitokana na ubunifu wa wanachama katika kuwasilisha maono, dhamira, maadili na hadithi ya klabu kwa namna iliyoonesha utambulisho wake wa kipekee na mwelekeo wake wa maendeleo. Msemo wa Klabu: "Tunainuka kwa Mawazo. Tunaongoza kwa Nguvu ya Kidijitali." == Asili ya Jina == Jina Kili Wiki limechochewa na Mlima Kilimanjaro, alama ya fahari ya Tanzania na mojawapo ya vivutio vinavyotambulika zaidi Afrika. Jina hili linaakisi mahali ambapo klabu ilianzishwa pamoja na maono yake ya kuwa kitovu cha maarifa, ubunifu na maendeleo ya kidijitali kwa vijana. Kama Mlima Kilimanjaro unavyosimama kama ishara ya uthabiti, mafanikio na utambulisho wa Afrika, Kili Wiki Digital Club inalenga kuwa jukwaa linalowaunganisha vijana na fursa za kujifunza, kushirikiana na kushiriki maarifa katika ngazi za kitaifa na kimataifa. == Dhamira == Dhamira ya Kili Wiki Digital Club ni kufungua fursa za kidijitali kwa vijana kupitia kujenga ujuzi, kushirikisha maarifa na kuhamasisha ushirikiano unaotumia teknolojia kama chombo cha maendeleo. Klabu pia inalenga kukuza umahiri wa vijana katika uandishi, uhariri na uchangiaji wa maudhui ya maarifa huria, hususani kupitia majukwaa ya Wikimedia na Wikipedia. Klabu inalenga: * Kuhamasisha ubunifu na fikra za kimkakati kwa vijana. * Kupanua upatikanaji wa maarifa huria na elimu ya kidijitali. * Kujenga jamii inayoshirikiana katika kujifunza na kubadilishana uzoefu. * Kuwezesha vijana kutumia teknolojia katika kutatua changamoto za kijamii. * Kukuza ushiriki wa vijana katika miradi ya maarifa huria na maendeleo ya kidijitali. * Kuimarisha uwezo wa vijana katika uandishi, uhariri na uboreshaji wa makala za Wikipedia pamoja na majukwaa mengine ya Wikimedia. == Wanachama == Wanachama wa Kili Wiki Digital Club ni vijana wanaounganishwa na nia ya kujifunza, kushirikiana na kutumia teknolojia kwa manufaa ya jamii. Kundi la kwanza la wanachama lilijumuisha vijana waliohusika moja kwa moja katika kuanzisha klabu na kuweka msingi wa shughuli zake. Wanachama wa Kili Wiki Digital Club: #[[mtumiaji:Godsplan jr|Godsplan jr]] ''' ([[Majadiliano ya mtumiaji:Godsplan jr|majadiliano]])''' 18:11, 22 Julai 2026 (UTC) == Shughuli == Kili Wiki Digital Club huendesha shughuli mbalimbali zinazolenga kujenga uwezo wa vijana katika maarifa huria na teknolojia za kidijitali. Shughuli hizo ni pamoja na: * Kuchangia maarifa katika miradi mbalimbali ya Wikimedia. * Mafunzo ya matumizi ya majukwaa ya kidijitali. * Warsha za kujenga ujuzi wa uandishi wa maudhui na usimamizi wa taarifa. * Miradi ya maarifa huria inayolenga kuongeza upatikanaji wa taarifa na maarifa. * Shughuli za upigaji picha na uhifadhi wa nyaraka za kidijitali. * Quest na challenge zinazokuza ushindani chanya, ubunifu na ushirikiano wa vijana katika ngazi ya Afrika. Mikutano ya kujifunza na kubadilishana uzoefu kati ya wanachama na wataalamu wa sekta mbalimbali. Shughuli nyingi za klabu zimekuwa zikifanyika kwa mfumo wa timu, zikihamasisha ushirikiano na kujifunza kwa vitendo huku zikizingatia misingi ya maarifa huria inayotumiwa katika harakati za Wikimedia. == Ushiriki katika Jamii == Kili Wiki Digital Club imekuwa ikishiriki na shughuli za kijamii zinazolenga kuleta mchango chanya katika jamii na pia katika quest na challenge mbalimbali zilizolenga kujenga uwezo wa vijana katika matumizi ya teknolojia, maarifa huria na ubunifu wa kidijitali. Shughuli hizi zimekuwa zikiratibiwa kwa ushirikiano na wawezeshaji wenye uzoefu kutoka Tanzania na nchi mbalimbali za Afrika. Kupitia programu hizo, wanachama wa klabu wamepata fursa ya kujifunza kutoka kwa wataalamu na viongozi wa jamii za Wikimedia waliobobea katika maeneo tofauti ya maarifa huria, uandishi wa maudhui ya kidijitali, mawasiliano na uongozi wa vijana. Quest na challenge hizo zimekuwa zikifanyika kwa lengo la kuhamasisha ushiriki wa vijana na kujenga mazingira ya ushindani chanya miongoni mwa jamii za vijana barani Afrika. Katika shughuli hizo, wanachama wa Kili Wiki Digital Club wameweza kushirikiana na vijana kutoka nchi mbalimbali ikiwemo Nigeria, Rwanda na nchi nyingine za Afrika, jambo lililochangia kuimarisha mtandao wa ushirikiano wa kikanda na kubadilishana uzoefu. == Mafanikio == Tangu kuanzishwa kwake mwaka 2025, Kili Wiki Digital Club imefanikiwa: * Kushiriki katika quest na challenge mbalimbali za maendeleo ya ujuzi wa kidijitali. * Kujenga ushirikiano na vijana kutoka nchi mbalimbali za Afrika. * Kuibuka mshindi wa kwanza katika quest ya kuandaa na kuwasilisha utambulisho wa klabu. * Kukuza ushiriki wa vijana katika shughuli za maarifa huria na teknolojia. * Kuimarisha uhusiano na jamii ya Wikimedia kupitia Kilimanjaro Wikimedia Community. == Uhusiano na Wikimedia == Kili Wiki Digital Club ni sehemu ya jamii pana ya vijana inayoshirikiana na Kilimanjaro Wikimedia Community. Kupitia uhusiano huu, klabu imekuwa ikishiriki katika shughuli mbalimbali zinazohusiana na maarifa huria, ujenzi wa jamii za Wikimedia, mafunzo ya uhariri wa maudhui na uhifadhi wa maarifa ya ndani kwa matumizi ya kizazi cha sasa na kijacho. Ushirikiano huu umeiwezesha klabu kuwafikia Vijana, washirika na wanajamii wengine wa Wikimedia ndani na nje ya Tanzania. Pia umechangia kukuza utamaduni wa kujitolea, ushirikiano na matumizi ya maarifa huria kama nyenzo ya maendeleo ya jamii. Kupitia Kilimanjaro Wikimedia Community, wanachama wa Kili Wiki Digital Club wameendelea kupata fursa za kujifunza, kushiriki katika kampeni za kikanda na kimataifa, pamoja na kuwakilisha sauti za vijana wa Tanzania katika harakati za maarifa huria duniani. 3rcgdniaentzkjzz7kwxkpr3ap3nemy Majadiliano ya mtumiaji:Troversderam 3 241698 1581364 1579986 2026-07-25T02:01:20Z Teles 8091 Teles alihamisha ukurasa wa [[Majadiliano ya mtumiaji:Trevisando]] hadi [[Majadiliano ya mtumiaji:Troversderam]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Trevisando|Trevisando]]" to "[[Special:CentralAuth/Troversderam|Troversderam]]" 1577600 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 30 Juni 2026 (UTC) pyyzqitqrzkfn2bs2to9p2jkvsjcqkm Nice Wise 0 241871 1581418 1580994 2026-07-25T09:23:33Z Nisewice 91182 1581418 wikitext text/x-wiki {{vyanzo|Hana umaarufu. Matokeo yake sio makubwa hadi kubwa na ukurasa katika Wikipedia. Pili, amejiandika mwenyewe. NI tangazo.}} [[Faili:Nice wise.jpg|268x268px|thumb|Picha yake.]] '''Nice Wise''' (au '''Nice_Wise255'''; jina halisi: '''Nice Misana Busara''';<ref name=":0">{{Rejea tovuti|title=Nice Wise, The Rising Kid On The Block In Tanzania|url=https://www.kampalaedgetimes.com/meet-nice-wise-the-rising-kid-in-tanzania/|date=2023-08-25|accessdate=2026-06-29|language=en-US|archive-date=2026-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260215143744/https://www.kampalaedgetimes.com/meet-nice-wise-the-rising-kid-in-tanzania/|url-status=dead}}</ref> alizaliwa 6 Julai 2000) ni [[mwanamuziki]], [[mwigizaji]], mtayarishaji wa maudhui na mwanamitandao kutoka [[Tanzania]]. Alipata umaarufu kupitia maudhui yake ya burudani na matangazo ya moja kwa moja (live streams) kwenye mtandao wa TikTok, kabla ya kupanua shughuli zake katika muziki na uigizaji. Pia ametoa nyimbo mbalimbali, ikiwemo ''Wengine''. ([https://www.youtube.com/watch?v=Z9Tde2R0LCU YouTube])<ref name=":1">{{Rejea tovuti|title=Washa JavaScript ili utafute|url=https://www.google.com/httpservice/retry/enablejs?sei=PWpCap7_L6Kh5NoPv4mriQI|work=www.google.com|accessdate=2026-06-29}}</ref> == Maisha == Nice Misana Busara alikulia katika mji wa [[Bunda Mjini|Bunda]], [[mkoa wa Mara]], ambako alianza kuonyesha kipaji chake katika sanaa na burudani tangu akiwa na umri mdogo. Malezi yake katika mazingira ya kitamaduni yalichangia kukuza uwezo wake wa kuimba, kuigiza na kubuni maudhui ya kidijitali.<ref name=":0" /> == Kazi == Nice Wise alianza kujulikana kupitia video fupi na matangazo ya moja kwa moja kwenye TikTok, ambapo alivutia maelfu ya wafuasi kutokana na ucheshi, ubunifu na uwezo wake wa kuwashirikisha watazamaji. Umaarufu huo ulimwezesha kujijengea jina kama mmoja wa watayarishaji wa maudhui wenye ushawishi mkubwa nchini Tanzania.<ref>{{Rejea tovuti|title=Tik Tok Star, Nice Wise Blows Up With “Wengine” - Ghetto Radio|url=https://ghettoradio.co.ke/tik-tok-star-nice-wise-blows-up-with-wengine/|date=2024-02-13|accessdate=2026-06-29|language=en-US|author=Steve Osaka}}</ref> Mbali na TikTok, Nice Wise amejihusisha na: * Muziki * Uigizaji * Ushawishi wa mitandaoni (Influencer) * Ubalozi wa bidhaa (Brand Ambassador) * Utengenezaji wa maudhui ya kidijitali == Muziki == Katika safari yake ya muziki, Nice Wise ameachia nyimbo kadhaa zinazochanganya ladha ya Afro Pop na Bongo Flava. Miongoni mwa kazi zake zinazojulikana ni wimbo ''Wengine'', aliomshirikisha ''Viongozi 255''. Wimbo huo ulipokelewa vizuri na mashabiki na kuchangia kuongeza umaarufu wake kama msanii wa muziki<ref name=":1" /> == Marejeo == {{marejeo}} {{mbegu-Mtanzania}} [[Jamii:Waliozaliwa 2000]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania]] [[Jamii:wanamuziki wa Tanzania]] mg6qzgewbrkhi33w1zskegyqsz8a5vv 1581419 1581418 2026-07-25T09:24:36Z Nashfatty 54044 kuongeza marejeo 1581419 wikitext text/x-wiki {{vyanzo|Hana umaarufu. Matokeo yake sio makubwa hadi kubwa na ukurasa katika Wikipedia. Pili, amejiandika mwenyewe. NI tangazo.}} [[Faili:Nice wise.jpg|268x268px|thumb|Picha yake.]] '''Nice Wise''' (au '''Nice_Wise255'''; jina halisi: '''Nice Misana Busara''';<ref name=":0">{{Rejea tovuti|title=Nice Wise, The Rising Kid On The Block In Tanzania|url=https://www.kampalaedgetimes.com/meet-nice-wise-the-rising-kid-in-tanzania/|date=2023-08-25|accessdate=2026-06-29|language=en-US|archive-date=2026-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260215143744/https://www.kampalaedgetimes.com/meet-nice-wise-the-rising-kid-in-tanzania/|url-status=dead}}</ref> alizaliwa 6 Julai 2000) ni [[mwanamuziki]], [[mwigizaji]], mtayarishaji wa maudhui na mwanamitandao kutoka [[Tanzania]].<ref name=":2">{{Cite web|title=NICEWISE – Official Website|url=https://nicewise.co.tz/|work=NICEWISE|accessdate=2026-07-25|language=en|author=NICEWISE}}</ref> Alipata umaarufu kupitia maudhui yake ya burudani na matangazo ya moja kwa moja (live streams) kwenye mtandao wa TikTok, kabla ya kupanua shughuli zake katika muziki na uigizaji. Pia ametoa nyimbo mbalimbali, ikiwemo ''Wengine''. ([https://www.youtube.com/watch?v=Z9Tde2R0LCU YouTube])<ref name=":1">{{Rejea tovuti|title=Washa JavaScript ili utafute|url=https://www.google.com/httpservice/retry/enablejs?sei=PWpCap7_L6Kh5NoPv4mriQI|work=www.google.com|accessdate=2026-06-29}}</ref> == Maisha == Nice Misana Busara alikulia katika mji wa [[Bunda Mjini|Bunda]], [[mkoa wa Mara]],<ref name=":2" /> ambako alianza kuonyesha kipaji chake katika sanaa na burudani tangu akiwa na umri mdogo. Malezi yake katika mazingira ya kitamaduni yalichangia kukuza uwezo wake wa kuimba, kuigiza na kubuni maudhui ya kidijitali.<ref name=":0" /> == Kazi == Nice Wise alianza kujulikana kupitia video fupi na matangazo ya moja kwa moja kwenye TikTok, ambapo alivutia maelfu ya wafuasi kutokana na ucheshi, ubunifu na uwezo wake wa kuwashirikisha watazamaji. Umaarufu huo ulimwezesha kujijengea jina kama mmoja wa watayarishaji wa maudhui wenye ushawishi mkubwa nchini Tanzania.<ref>{{Rejea tovuti|title=Tik Tok Star, Nice Wise Blows Up With “Wengine” - Ghetto Radio|url=https://ghettoradio.co.ke/tik-tok-star-nice-wise-blows-up-with-wengine/|date=2024-02-13|accessdate=2026-06-29|language=en-US|author=Steve Osaka}}</ref> Mbali na TikTok, Nice Wise amejihusisha na:<ref>{{Cite web|title=Nice Wise: Rising Tanzanian artist using music to inspire and entertain|url=https://www.therespondents.co.tz/2026/07/nice-wise-rising-tanzanian-artist-using.html|work=THE RESPONDENT|date=2026-07-22|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> * Muziki * Uigizaji * Ushawishi wa mitandaoni (Influencer) * Ubalozi wa bidhaa (Brand Ambassador) * Utengenezaji wa maudhui ya kidijitali == Muziki == Katika safari yake ya muziki, Nice Wise ameachia nyimbo kadhaa zinazochanganya ladha ya Afro Pop na Bongo Flava. Miongoni mwa kazi zake zinazojulikana ni wimbo ''Wengine'', aliomshirikisha ''Viongozi 255''. Wimbo huo ulipokelewa vizuri na mashabiki na kuchangia kuongeza umaarufu wake kama msanii wa muziki<ref>{{Cite web|title=RICKMEDIA|url=https://rickmedia.co.tz/|work=rickmedia.co.tz|accessdate=2026-07-25|language=en|author=HYPE Interactive}}</ref> == Marejeo == {{marejeo}} {{mbegu-Mtanzania}} [[Jamii:Waliozaliwa 2000]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania]] [[Jamii:wanamuziki wa Tanzania]] 56qc5wyloglvdrbxmhlxs120g7xfw2m 1581502 1581419 2026-07-25T10:40:48Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 3 template(s) replaced. 1581502 wikitext text/x-wiki {{vyanzo|Hana umaarufu. Matokeo yake sio makubwa hadi kubwa na ukurasa katika Wikipedia. Pili, amejiandika mwenyewe. NI tangazo.}} [[Faili:Nice wise.jpg|268x268px|thumb|Picha yake.]] '''Nice Wise''' (au '''Nice_Wise255'''; jina halisi: '''Nice Misana Busara''';<ref name=":0">{{Rejea tovuti|title=Nice Wise, The Rising Kid On The Block In Tanzania|url=https://www.kampalaedgetimes.com/meet-nice-wise-the-rising-kid-in-tanzania/|date=2023-08-25|accessdate=2026-06-29|language=en-US|archive-date=2026-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260215143744/https://www.kampalaedgetimes.com/meet-nice-wise-the-rising-kid-in-tanzania/|url-status=dead}}</ref> alizaliwa 6 Julai 2000) ni [[mwanamuziki]], [[mwigizaji]], mtayarishaji wa maudhui na mwanamitandao kutoka [[Tanzania]].<ref name=":2">{{Rejea tovuti|title=NICEWISE – Official Website|url=https://nicewise.co.tz/|work=NICEWISE|accessdate=2026-07-25|language=en|author=NICEWISE}}</ref> Alipata umaarufu kupitia maudhui yake ya burudani na matangazo ya moja kwa moja (live streams) kwenye mtandao wa TikTok, kabla ya kupanua shughuli zake katika muziki na uigizaji. Pia ametoa nyimbo mbalimbali, ikiwemo ''Wengine''. ([https://www.youtube.com/watch?v=Z9Tde2R0LCU YouTube])<ref name=":1">{{Rejea tovuti|title=Washa JavaScript ili utafute|url=https://www.google.com/httpservice/retry/enablejs?sei=PWpCap7_L6Kh5NoPv4mriQI|work=www.google.com|accessdate=2026-06-29}}</ref> == Maisha == Nice Misana Busara alikulia katika mji wa [[Bunda Mjini|Bunda]], [[mkoa wa Mara]],<ref name=":2" /> ambako alianza kuonyesha kipaji chake katika sanaa na burudani tangu akiwa na umri mdogo. Malezi yake katika mazingira ya kitamaduni yalichangia kukuza uwezo wake wa kuimba, kuigiza na kubuni maudhui ya kidijitali.<ref name=":0" /> == Kazi == Nice Wise alianza kujulikana kupitia video fupi na matangazo ya moja kwa moja kwenye TikTok, ambapo alivutia maelfu ya wafuasi kutokana na ucheshi, ubunifu na uwezo wake wa kuwashirikisha watazamaji. Umaarufu huo ulimwezesha kujijengea jina kama mmoja wa watayarishaji wa maudhui wenye ushawishi mkubwa nchini Tanzania.<ref>{{Rejea tovuti|title=Tik Tok Star, Nice Wise Blows Up With “Wengine” - Ghetto Radio|url=https://ghettoradio.co.ke/tik-tok-star-nice-wise-blows-up-with-wengine/|date=2024-02-13|accessdate=2026-06-29|language=en-US|author=Steve Osaka}}</ref> Mbali na TikTok, Nice Wise amejihusisha na:<ref>{{Rejea tovuti|title=Nice Wise: Rising Tanzanian artist using music to inspire and entertain|url=https://www.therespondents.co.tz/2026/07/nice-wise-rising-tanzanian-artist-using.html|work=THE RESPONDENT|date=2026-07-22|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> * Muziki * Uigizaji * Ushawishi wa mitandaoni (Influencer) * Ubalozi wa bidhaa (Brand Ambassador) * Utengenezaji wa maudhui ya kidijitali == Muziki == Katika safari yake ya muziki, Nice Wise ameachia nyimbo kadhaa zinazochanganya ladha ya Afro Pop na Bongo Flava. Miongoni mwa kazi zake zinazojulikana ni wimbo ''Wengine'', aliomshirikisha ''Viongozi 255''. Wimbo huo ulipokelewa vizuri na mashabiki na kuchangia kuongeza umaarufu wake kama msanii wa muziki<ref>{{Rejea tovuti|title=RICKMEDIA|url=https://rickmedia.co.tz/|work=rickmedia.co.tz|accessdate=2026-07-25|language=en|author=HYPE Interactive}}</ref> == Marejeo == {{marejeo}} {{mbegu-Mtanzania}} [[Jamii:Waliozaliwa 2000]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania]] [[Jamii:wanamuziki wa Tanzania]] py6nkmoqv7hlau6fhx6k5hg9jxgdziu Mtumiaji:Godsplan jr 2 242599 1581339 2026-07-24T12:18:09Z Godsplan jr 83432 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika 'Karibu sana kwenye ukurasa wangu. Mimi ni Denis. Mimi ni mhariri wa kujitolea katika kundi la wahariri wa Wikipedia nchini Tanzania. Najihusisha na masuala ya Sayansi na teknolojia.' 1581339 wikitext text/x-wiki Karibu sana kwenye ukurasa wangu. Mimi ni Denis. Mimi ni mhariri wa kujitolea katika kundi la wahariri wa Wikipedia nchini Tanzania. Najihusisha na masuala ya Sayansi na teknolojia. obpuapx6jd09v6zu3by8dhy0d5cpxel 1581340 1581339 2026-07-24T12:19:44Z Godsplan jr 83432 1581340 wikitext text/x-wiki Karibu sana kwenye ukurasa wangu. Mimi ni Denis, ni mhariri wa kujitolea katika kundi la wahariri wa Wikipedia nchini Tanzania.Najihusisha na masuala ya Sayansi na teknolojia. 55wg015h1n4ofdr9xpval5b657ds0z0 Majadiliano ya mtumiaji:Jan Majan - Wije 3 242600 1581343 2026-07-24T12:53:13Z Ternarius 21360 Ternarius alihamisha ukurasa wa [[Majadiliano ya mtumiaji:Jan Majan - Wije]] hadi [[Majadiliano ya mtumiaji:Jan Wajun - Wije]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Jan Majan - Wije|Jan Majan - Wije]]" to "[[Special:CentralAuth/Jan Wajun - Wije|Jan Wajun - Wije]]" 1581343 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Majadiliano ya mtumiaji:Jan Wajun - Wije]] eet6o8mgcrph0f6bdxdubzf4wh6yrbf Siya Kolisi 0 242601 1581353 2026-07-24T19:50:13Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1581353 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Siyamthanda Kolisi|picha=Siya Kolisi 2022.jpg|tarehe ya kuzaliwa={{birth date and age|df=yes|1991|6|16}}|utaifa=Afrika Kusini|elimu=[[Grey High School]]|kazi yake=Mwanamichezo}} '''Siyamthanda "Siya" Kolisi''' OIG (alizaliwa [[tarehe]] [[16]] [[Juni]] [[1991]]) ni [[mchezaji]] wa kulipwa wa [[mchezo]] wa raga (rugby union) kutoka [[Afrika Kusini]] ambaye kwa sasa ni [[nahodha]] wa [[timu]] ya taifa ya Afrika Kusini. Baada ya kuichezea klabu za '''Stormers''' na '''Racing 92''', kwa sasa anachezea [[klabu]] ya '''Sharks''' katika mashindano ya '''United Rugby Championship (URC)'''<ref>{{Cite web|title=The Official Website for the DHL Stormers|url=https://stormers.co.za/|work=The Official Website for the DHL Stormers|accessdate=2026-07-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kolisi to make Bok debut|url=https://stormers.co.za/siya-kolisi-on-bok-debut-against-scotland/|work=The Official Website for the DHL Stormers|date=2013-06-13|accessdate=2026-07-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=SIYA KOLISI IS OFFICIALLY A SHARK|url=https://sharksrugby.co.za/2021/02/17/siya-kolisi-is-officially-a-shark/|work=The Sharks Durban|date=2021-02-17|accessdate=2026-07-24|language=en-ZA|author=The Sharks}}</ref> . Kwa kawaida hucheza katika nafasi za [[mshambuliaji]] wa pembeni na mchezaji wa safu ya [[tatu]]. == Maisha ya awali == Kolisi alikulia '''Zwide''', iBhayi, ambayo ni kitongoji kilichopo [[Port Elizabeth]], Afrika Kusini. Mama yake, '''Phakama''', alikuwa na umri wa [[miaka]] [[16]] alipomzaa Siya, huku [[baba]] yake, '''Fezakele''', akiwa katika mwaka wake wa mwisho wa masomo ya [[shule]]. Mama wa Kolisi alifariki [[dunia]] akiwa na [[umri]] wa miaka [[15]], jambo lililomfanya alelewe na bibi yake [[marehemu]], '''Nolulamile'''<ref>{{Citation|title=Siya Kolisi: ‘We represent something much bigger than we can imagine’|date=2018-06-06|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/jun/06/siya-kolisi-interview-south-africa-first-black-test-captain-england|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|access-date=2026-07-24}}</ref>. == Wasifu wa klabu == Kolisi alicheza [[mechi]] yake ya [[kwanza]] katika ngazi ya wakubwa akiwa na '''Western Province''' dhidi ya '''Golden Lions''' kwenye mashindano ya '''Vodacom Cup''' mwaka [[2011]]. Baadaye mwaka huo, kutokana na majeraha ya baadhi ya wachezaji pamoja na kuitwa kwa wengine kujiunga na timu za [[taifa]], alipata [[nafasi]] ya kuanza mara kwa mara katika kikosi kilichoshiriki [[mashindano]] ya ndani ya [[raga]] ya '''Currie Cup'''. == Marejeo == [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Wanamichezo wa Afrika Kusini]] [[Jamii:Wanamichezo wa Afrika]] [[Jamii:Waliozaliwa 1991]] 4wc3po3x94y9wnciv1pldzksakstawk 1581363 1581353 2026-07-25T00:22:39Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 3 template(s) replaced. 1581363 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Siyamthanda Kolisi|picha=Siya Kolisi 2022.jpg|tarehe ya kuzaliwa={{birth date and age|df=yes|1991|6|16}}|utaifa=Afrika Kusini|elimu=[[Grey High School]]|kazi yake=Mwanamichezo}} '''Siyamthanda "Siya" Kolisi''' OIG (alizaliwa [[tarehe]] [[16]] [[Juni]] [[1991]]) ni [[mchezaji]] wa kulipwa wa [[mchezo]] wa raga (rugby union) kutoka [[Afrika Kusini]] ambaye kwa sasa ni [[nahodha]] wa [[timu]] ya taifa ya Afrika Kusini. Baada ya kuichezea klabu za '''Stormers''' na '''Racing 92''', kwa sasa anachezea [[klabu]] ya '''Sharks''' katika mashindano ya '''United Rugby Championship (URC)'''<ref>{{Rejea tovuti|title=The Official Website for the DHL Stormers|url=https://stormers.co.za/|work=The Official Website for the DHL Stormers|accessdate=2026-07-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|title=Kolisi to make Bok debut|url=https://stormers.co.za/siya-kolisi-on-bok-debut-against-scotland/|work=The Official Website for the DHL Stormers|date=2013-06-13|accessdate=2026-07-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|title=SIYA KOLISI IS OFFICIALLY A SHARK|url=https://sharksrugby.co.za/2021/02/17/siya-kolisi-is-officially-a-shark/|work=The Sharks Durban|date=2021-02-17|accessdate=2026-07-24|language=en-ZA|author=The Sharks}}</ref> . Kwa kawaida hucheza katika nafasi za [[mshambuliaji]] wa pembeni na mchezaji wa safu ya [[tatu]]. == Maisha ya awali == Kolisi alikulia '''Zwide''', iBhayi, ambayo ni kitongoji kilichopo [[Port Elizabeth]], Afrika Kusini. Mama yake, '''Phakama''', alikuwa na umri wa [[miaka]] [[16]] alipomzaa Siya, huku [[baba]] yake, '''Fezakele''', akiwa katika mwaka wake wa mwisho wa masomo ya [[shule]]. Mama wa Kolisi alifariki [[dunia]] akiwa na [[umri]] wa miaka [[15]], jambo lililomfanya alelewe na bibi yake [[marehemu]], '''Nolulamile'''<ref>{{Citation|title=Siya Kolisi: ‘We represent something much bigger than we can imagine’|date=2018-06-06|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/jun/06/siya-kolisi-interview-south-africa-first-black-test-captain-england|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|access-date=2026-07-24}}</ref>. == Wasifu wa klabu == Kolisi alicheza [[mechi]] yake ya [[kwanza]] katika ngazi ya wakubwa akiwa na '''Western Province''' dhidi ya '''Golden Lions''' kwenye mashindano ya '''Vodacom Cup''' mwaka [[2011]]. Baadaye mwaka huo, kutokana na majeraha ya baadhi ya wachezaji pamoja na kuitwa kwa wengine kujiunga na timu za [[taifa]], alipata [[nafasi]] ya kuanza mara kwa mara katika kikosi kilichoshiriki [[mashindano]] ya ndani ya [[raga]] ya '''Currie Cup'''. == Marejeo == [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Wanamichezo wa Afrika Kusini]] [[Jamii:Wanamichezo wa Afrika]] [[Jamii:Waliozaliwa 1991]] siotyctp6y4x4rc22rbuxhes4unmpj4 1581378 1581363 2026-07-25T07:51:46Z Kelvin kevoo 48194 1581378 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Siyamthanda Kolisi|picha=Siya Kolisi 2022.jpg|tarehe ya kuzaliwa={{birth date and age|df=yes|1991|6|16}}|utaifa=Afrika Kusini|elimu=[[Grey High School]]|kazi yake=Mwanamichezo}} '''Siyamthanda "Siya" Kolisi''' OIG (alizaliwa [[tarehe]] [[16]] [[Juni]] [[1991]]) ni [[mchezaji]] wa kulipwa wa [[mchezo]] wa raga (rugby union) kutoka [[Afrika Kusini]] ambaye kwa sasa ni [[nahodha]] wa [[timu]] ya taifa ya Afrika Kusini. Baada ya kuichezea klabu za '''Stormers''' na '''Racing 92''', kwa sasa anachezea [[klabu]] ya '''Sharks''' katika mashindano ya '''United Rugby Championship (URC)'''<ref>{{Rejea tovuti|title=The Official Website for the DHL Stormers|url=https://stormers.co.za/|work=The Official Website for the DHL Stormers|accessdate=2026-07-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|title=Kolisi to make Bok debut|url=https://stormers.co.za/siya-kolisi-on-bok-debut-against-scotland/|work=The Official Website for the DHL Stormers|date=2013-06-13|accessdate=2026-07-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|title=SIYA KOLISI IS OFFICIALLY A SHARK|url=https://sharksrugby.co.za/2021/02/17/siya-kolisi-is-officially-a-shark/|work=The Sharks Durban|date=2021-02-17|accessdate=2026-07-24|language=en-ZA|author=The Sharks}}</ref> . Kwa kawaida hucheza katika nafasi za [[mshambuliaji]] wa pembeni na mchezaji wa safu ya [[tatu]]. == Maisha ya awali == Kolisi alikulia '''Zwide''', iBhayi, ambayo ni kitongoji kilichopo [[Port Elizabeth]], Afrika Kusini. Mama yake, '''Phakama''', alikuwa na umri wa [[miaka]] [[16]] alipomzaa Siya, huku [[baba]] yake, '''Fezakele''', akiwa katika mwaka wake wa mwisho wa masomo ya [[shule]]. Mama wa Kolisi alifariki [[dunia]] akiwa na [[umri]] wa miaka [[15]], jambo lililomfanya alelewe na bibi yake [[marehemu]], '''Nolulamile'''<ref>{{Citation|title=Siya Kolisi: ‘We represent something much bigger than we can imagine’|date=2018-06-06|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/jun/06/siya-kolisi-interview-south-africa-first-black-test-captain-england|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|access-date=2026-07-24}}</ref>. == Wasifu wa klabu == Kolisi alicheza [[mechi]] yake ya [[kwanza]] katika ngazi ya wakubwa akiwa na '''Western Province''' dhidi ya '''Golden Lions''' kwenye mashindano ya '''Vodacom Cup''' mwaka [[2011]]. Baadaye mwaka huo, kutokana na majeraha ya baadhi ya wachezaji pamoja na kuitwa kwa wengine kujiunga na timu za [[taifa]], alipata [[nafasi]] ya kuanza mara kwa mara katika kikosi kilichoshiriki [[mashindano]] ya ndani ya [[raga]] ya '''Currie Cup'''. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Wanamichezo wa Afrika Kusini]] [[Jamii:Wanamichezo wa Afrika]] [[Jamii:Waliozaliwa 1991]] 2bzn2jyjbar3bte00k42of4wdhnwyyy Andrei E. Gusev 0 242602 1581355 2026-07-24T20:10:03Z Amanich7 44301 Ukurasa umeelekezwa kwenda [[Andrei Gusev]] 1581355 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Andrei Gusev]] olwa3jxlmelpon5f02qe67nfy1ohofw E. Limonov 0 242603 1581357 2026-07-24T20:15:57Z Amanich7 44301 Ukurasa umeelekezwa kwenda [[Eduard Limonov]] 1581357 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Eduard Limonov]] tlqpub7zvyra7pjxl4wf0c171g2z6h6 Majadiliano ya mtumiaji:Trevisando 3 242604 1581365 2026-07-25T02:01:21Z Teles 8091 Teles alihamisha ukurasa wa [[Majadiliano ya mtumiaji:Trevisando]] hadi [[Majadiliano ya mtumiaji:Troversderam]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Trevisando|Trevisando]]" to "[[Special:CentralAuth/Troversderam|Troversderam]]" 1581365 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Majadiliano ya mtumiaji:Troversderam]] 48r4ejni0q83ku0azj1jmn57hdmh9p3 Akbar Abdi 0 242605 1581369 2026-07-25T06:49:39Z Ester Gasper Kimario 70787 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '{{Infobox Person|jina=Akbar Abdi|picha=Akbar Abdi 2020.jpg|tarehe_ya_kuzaliwa={{Birth date|1960|08|26|df=y}}}} '''Akbar Abdi''' (kwa [[Kiajemi]]: اکبر عبدی) alizaliwa tarehe [[26 Agosti]] [[1960]] na alifariki tarehe [[24 Julai]] [[2026]]. Alikuwa mwigizaji maarufu kutoka [[Irani|Iran]]. Katika maisha yake ya uigizaji, alipokea tuzo mbalimbali kutokana na mchango wake mkubwa katika filamu. Miongoni mwa tuzo hizo ni Crystal Simorgh mara mbili, Tuz...' 1581369 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person|jina=Akbar Abdi|picha=Akbar Abdi 2020.jpg|tarehe_ya_kuzaliwa={{Birth date|1960|08|26|df=y}}}} '''Akbar Abdi''' (kwa [[Kiajemi]]: اکبر عبدی) alizaliwa tarehe [[26 Agosti]] [[1960]] na alifariki tarehe [[24 Julai]] [[2026]]. Alikuwa mwigizaji maarufu kutoka [[Irani|Iran]]. Katika maisha yake ya uigizaji, alipokea tuzo mbalimbali kutokana na mchango wake mkubwa katika filamu. Miongoni mwa tuzo hizo ni Crystal Simorgh mara mbili, Tuzo ya Hafez, na Tuzo ya Chama cha Wakosoaji na Waandishi wa [[Filamu]] cha Iran. Akbar Abdi alifariki dunia kutokana na mshtuko wa moyo.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/lastgreatrevolut00wrig/page/117|title=The last great revolution: turmoil and transformation in Iran|last=Wright|first=Robin B.|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|year=2000|isbn=978-0-375-40639-3|page=[https://archive.org/details/lastgreatrevolut00wrig/page/117 117]|quote=Akbar Abdi is Iran's greatest comedic actor|author-link=Robin Wright (author)|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13941008000571|title=اکبر عبدی در زادگاهش تجلیل شد/کلید طلایی شهر در دستان هنرپیشه کشوری &#124; خبرگزاری فارس|access-date=2015-12-29|archive-date=2015-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151229220356/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13941008000571|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akbar Abdi died.|url=https://www.irna.ir/news/86218272/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|access-date=2026-07-24|website=www.irna.ir}}</ref> == Maisha ya Kazi == Akbar Abdi alianza kazi yake ya uigizaji mwaka [[1981]] kupitia tamthilia ya watoto ya [[televisheni]] iliyoitwa The Traffic Neighborhood, iliyoongozwa na Dariush Moadebian. Baadhi ya filamu zake zilizompatia umaarufu ni The Actor, Delshodegan, na The Snowman. Pia alicheza katika filamu ya Ejareh-Nesheenha (The Tenants). Mwezi [[Juni]] [[2016]], Akbar Abdi alifanyiwa upandikizaji wa figo. Baadaye, alikosolewa kutokana na kutoa kauli zilizotafsiriwa kuwa za chuki dhidi ya Wayahudi. Akbar Abdi alifariki dunia tarehe 24 Julai 2026, akiwa na umri wa miaka 65 == Marejeo == [[Jamii:Waigizaji filamu wa Irani]] [[Jamii:Waliozaliwa 1965]] [[Jamii:Waliofariki 2026]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} h1wimwwx1dna4jzqgnskg8jgvj439or Angie Taylor 0 242606 1581370 2026-07-25T07:19:57Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Angie Taylor''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] ambaye kwa sasa anawakilisha '''J'''imbo la Uchaguzi la 15 katika Seneti ya Jimbo la Nevada. Hapo awali, aliwakilisha Jimbo la Uchaguzi la 27 katika Bunge la Wawakilishi la Jimbo la Nevada kuanzia mwaka 2022 hadi 2024. Akiwa mwanachama wa Chama cha Democratic, Taylor pia aliwahi kuhudumu kama Mjumbe wa Bodi ya Wadhamini ya Wilaya ya Shule ya Kaunti ya Washoe, akiuwakilisha Wilaya E.<ref>{{Cite web|last=...' 1581370 wikitext text/x-wiki '''Angie Taylor''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] ambaye kwa sasa anawakilisha '''J'''imbo la Uchaguzi la 15 katika Seneti ya Jimbo la Nevada. Hapo awali, aliwakilisha Jimbo la Uchaguzi la 27 katika Bunge la Wawakilishi la Jimbo la Nevada kuanzia mwaka 2022 hadi 2024. Akiwa mwanachama wa Chama cha Democratic, Taylor pia aliwahi kuhudumu kama Mjumbe wa Bodi ya Wadhamini ya Wilaya ya Shule ya Kaunti ya Washoe, akiuwakilisha Wilaya E.<ref>{{Cite web|last=Sauvageau|first=Carly|title=Freshman Orientation: Assemblywoman Angie Taylor says education changed her life|date=February 2, 2023|work=[[Nevada Independent]]|url=https://thenevadaindependent.com/article/freshman-orientation-assemblywoman-angie-taylor-says-education-changed-her-life|access-date=November 18, 2023}}</ref> == Marejeo == {{reflist}}{{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] dpl0cpv4l2r2u8uln8h95x4zyi98rrf Lorraine Chandler 0 242607 1581371 2026-07-25T07:23:54Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Lorraine Chandler''' (aliyezaliwa kwa jina la Ermastine Lewis, tarehe [[29 Aprili]] [[1946]] – [[2 Januari]] [[2020]]) alikuwa [[mwimbaji]] wa muziki wa soul, mtunzi wa nyimbo, na mtayarishaji wa rekodi kutoka Marekani.<ref>[http://www.thesoulbasement.com/Site/In_Memoriam.html "Lorraine Chandler", ''The Soul Basement'']. Retrieved 2 June 2020</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanamuziki}} [[Jamii:Waliozaliwa 1946]] [[Jamii:Waliofariki 2020]] ...' 1581371 wikitext text/x-wiki '''Lorraine Chandler''' (aliyezaliwa kwa jina la Ermastine Lewis, tarehe [[29 Aprili]] [[1946]] – [[2 Januari]] [[2020]]) alikuwa [[mwimbaji]] wa muziki wa soul, mtunzi wa nyimbo, na mtayarishaji wa rekodi kutoka Marekani.<ref>[http://www.thesoulbasement.com/Site/In_Memoriam.html "Lorraine Chandler", ''The Soul Basement'']. Retrieved 2 June 2020</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanamuziki}} [[Jamii:Waliozaliwa 1946]] [[Jamii:Waliofariki 2020]] [[Jamii:Wanamuziki wa Marekani]] htx9n1mf1lezs4k5flkccbrp16qtqz4 1581372 1581371 2026-07-25T07:24:46Z EdwardJacobo42 48620 1581372 wikitext text/x-wiki '''Lorraine Chandler''' (aliyezaliwa kwa jina la Ermastine Lewis, tarehe [[29 Aprili]] [[1946]] – [[2 Januari]] [[2020]]) alikuwa [[mwimbaji]] wa muziki wa soul, [[mtunzi]] wa nyimbo, na mtayarishaji wa rekodi kutoka Marekani.<ref>[http://www.thesoulbasement.com/Site/In_Memoriam.html "Lorraine Chandler", ''The Soul Basement'']. Retrieved 2 June 2020</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanamuziki}} [[Jamii:Waliozaliwa 1946]] [[Jamii:Waliofariki 2020]] [[Jamii:Wanamuziki wa Marekani]] iec77zfqrn9dkdaw27878dl7ocxerjq Deidre McCalla 0 242608 1581373 2026-07-25T07:31:01Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Deidre McCalla''' ni [[mwimbaji]] na mtunzi wa nyimbo kutoka [[Jiji la New York]], [[Marekani]]. Alikulia katika mazingira ya muziki wa folk kwenye eneo la Macdougal Street mjini New York, ambako alianza safari yake ya muziki. Mwaka 1983, alihamia kaskazini mwa California. Ametoa albamu kadhaa kupitia Olivia Records, kampuni ya muziki iliyojikita katika kazi za wasanii wanawake. Katika kipindi cha kazi yake, McCalla ameshirikiana na wanamuziki mbalimba...' 1581373 wikitext text/x-wiki '''Deidre McCalla''' ni [[mwimbaji]] na mtunzi wa nyimbo kutoka [[Jiji la New York]], [[Marekani]]. Alikulia katika mazingira ya muziki wa folk kwenye eneo la Macdougal Street mjini New York, ambako alianza safari yake ya muziki. Mwaka 1983, alihamia kaskazini mwa California. Ametoa albamu kadhaa kupitia Olivia Records, kampuni ya muziki iliyojikita katika kazi za wasanii wanawake. Katika kipindi cha kazi yake, McCalla ameshirikiana na wanamuziki mbalimbali, wakiwemo Teresa Trull, Mike Marshall, Linda Tillery na Bonnie Hayes. Pia ameeleza hadharani kuwa yeye ni msagaji (mwanamke anayevutiwa kimapenzi na wanawake).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fuvDDAAAQBAJ&dq=%22Deidre+McCalla%22+-wikipedia&pg=PA52|title=The Disappearing L: Erasure of Lesbian Spaces and Culture|last=Morris|first=Bonnie J.|date=2016-07-29|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6177-9|pages=52|language=en}}</ref> == Marejeo == {{reflist}}{{Mbegu-mwanamuziki}} [[Jamii:Wanamuziki wa Marekani]] i8jrp2y9edu871mzokcrjiq8qkc5t1i 1581388 1581373 2026-07-25T08:21:01Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1581388 wikitext text/x-wiki '''Deidre McCalla''' ni [[mwimbaji]] na mtunzi wa nyimbo kutoka [[Jiji la New York]], [[Marekani]]. Alikulia katika mazingira ya muziki wa folk kwenye eneo la Macdougal Street mjini New York, ambako alianza safari yake ya muziki. Mwaka 1983, alihamia kaskazini mwa California. Ametoa albamu kadhaa kupitia Olivia Records, kampuni ya muziki iliyojikita katika kazi za wasanii wanawake. Katika kipindi cha kazi yake, McCalla ameshirikiana na wanamuziki mbalimbali, wakiwemo Teresa Trull, Mike Marshall, Linda Tillery na Bonnie Hayes. Pia ameeleza hadharani kuwa yeye ni msagaji (mwanamke anayevutiwa kimapenzi na wanawake).<ref>{{Rejea kitabu|url=https://books.google.com/books?id=fuvDDAAAQBAJ&dq=%22Deidre+McCalla%22+-wikipedia&pg=PA52|title=The Disappearing L: Erasure of Lesbian Spaces and Culture|last=Morris|first=Bonnie J.|date=2016-07-29|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6177-9|pages=52|language=en}}</ref> == Marejeo == {{reflist}}{{Mbegu-mwanamuziki}} [[Jamii:Wanamuziki wa Marekani]] ptbamhlryhc2c6b4dmhceo9kocu4h0f Hannah Williams (mwanariadha) 0 242609 1581374 2026-07-25T07:38:37Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Hannah Williams''' (aliyezaliwa tarehe [[23 Aprili]] [[1998]]) ni [[mwanariadha]] wa [[Uingereza]] anayeshiriki katika mashindano ya riadha ya uwanjani na barabarani (track and field). Alishinda medali ya shaba katika mbio za kupokezana vijiti za wanawake za mita 4 × 400 kwenye Mashindano ya Dunia ya Ndani ya Riadha ya IAAF mwaka 2018. Alitwaa taji la bingwa wa [[Uingereza]] baada ya kushinda mbio za mita 200 katika Mashindano ya Riadha ya Uingereza m...' 1581374 wikitext text/x-wiki '''Hannah Williams''' (aliyezaliwa tarehe [[23 Aprili]] [[1998]]) ni [[mwanariadha]] wa [[Uingereza]] anayeshiriki katika mashindano ya riadha ya uwanjani na barabarani (track and field). Alishinda medali ya shaba katika mbio za kupokezana vijiti za wanawake za mita 4 × 400 kwenye Mashindano ya Dunia ya Ndani ya Riadha ya IAAF mwaka 2018. Alitwaa taji la bingwa wa [[Uingereza]] baada ya kushinda mbio za mita 200 katika Mashindano ya Riadha ya Uingereza mwaka 2020, akitumia muda wa sekunde 23.83. Dada yake, Jodie Williams, pia ni mwanariadha maarufu ambaye ameshinda taji la ubingwa wa Uingereza mara mbili.<ref>{{cite web|url=https://www.uka.org.uk/results/20200904_Manchester/timetable/index/|title=Results list|website=British Athletics|accessdate=5 September 2020}}</ref> == Marejeo == {{reflist}}{{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1998]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanariadha wa Uingereza]] 0giw71ju96l6va0ovt7wp7c6yc187ug 1581375 1581374 2026-07-25T07:41:11Z EdwardJacobo42 48620 1581375 wikitext text/x-wiki [[picha:Hannah Williams 2016.jpg|thumb|Hannah Williams (mwanariadha)]]'''Hannah Williams''' (aliyezaliwa tarehe [[23 Aprili]] [[1998]]) ni [[mwanariadha]] wa [[Uingereza]] anayeshiriki katika mashindano ya riadha ya uwanjani na barabarani (track and field). Alishinda medali ya shaba katika mbio za kupokezana vijiti za wanawake za mita 4 × 400 kwenye Mashindano ya Dunia ya Ndani ya Riadha ya IAAF mwaka 2018. Alitwaa taji la bingwa wa [[Uingereza]] baada ya kushinda mbio za mita 200 katika Mashindano ya Riadha ya Uingereza mwaka 2020, akitumia muda wa sekunde 23.83. Dada yake, Jodie Williams, pia ni mwanariadha maarufu ambaye ameshinda taji la ubingwa wa Uingereza mara mbili.<ref>{{cite web|url=https://www.uka.org.uk/results/20200904_Manchester/timetable/index/|title=Results list|website=British Athletics|accessdate=5 September 2020}}</ref> == Marejeo == {{reflist}}{{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1998]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanariadha wa Uingereza]] hqmxtetxwo6ycbqmei815c3cym71c81 Museveni (jina la ukoo) 0 242610 1581376 2026-07-25T07:45:18Z Francakiria 45589 anzisha makala 1581376 wikitext text/x-wiki '''Museveni''' ni jina la [[ukoo]]. Baadhi ya watu mashuhuri wenye jina hili ni: Janet Museveni (aliyezaliwa mwaka [[1948]]), mwanasiasa wa [[Uganda]] na mke wa Yoweri Museveni. '''[[Yoweri Museveni]]''' (aliyezaliwa mwaka [[1944]]), mwanasiasa wa Uganda na [[Rais]] wa Uganda. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Majina ya watu]] irvy9taudsgnnxc26n6fwwvstxosmxk 1581393 1581376 2026-07-25T08:31:59Z Francakiria 45589 Francakiria alihamisha ukurasa wa [[Museveni (surname)]] hadi [[Museveni (Jina la Ukoo)]] 1581376 wikitext text/x-wiki '''Museveni''' ni jina la [[ukoo]]. Baadhi ya watu mashuhuri wenye jina hili ni: Janet Museveni (aliyezaliwa mwaka [[1948]]), mwanasiasa wa [[Uganda]] na mke wa Yoweri Museveni. '''[[Yoweri Museveni]]''' (aliyezaliwa mwaka [[1944]]), mwanasiasa wa Uganda na [[Rais]] wa Uganda. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Majina ya watu]] irvy9taudsgnnxc26n6fwwvstxosmxk Venus Vance 0 242611 1581377 2026-07-25T07:50:18Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Venus Vance''' (aliyefariki takribani mwaka [[1850]]) alikuwa mtumwa wa Kiafrika-Mmarekani. Alikuwa akimilikiwa na kufanyishwa kazi katika shamba la familia ya Vance (Vance plantation) na David Vance pamoja na Mira Margaret Baird Vance, ambao walikuwa wazazi wa Gavana wa North Carolina, Zebulon Vance, na Mjumbe wa Bunge la Marekani, Robert B. Vance.<ref>{{Cite web|url=https://www.blueridgeheritage.com/event/venus-vance-a-virtual-appalachian-christmas-ca...' 1581377 wikitext text/x-wiki '''Venus Vance''' (aliyefariki takribani mwaka [[1850]]) alikuwa mtumwa wa Kiafrika-Mmarekani. Alikuwa akimilikiwa na kufanyishwa kazi katika shamba la familia ya Vance (Vance plantation) na David Vance pamoja na Mira Margaret Baird Vance, ambao walikuwa wazazi wa Gavana wa North Carolina, Zebulon Vance, na Mjumbe wa Bunge la Marekani, Robert B. Vance.<ref>{{Cite web|url=https://www.blueridgeheritage.com/event/venus-vance-a-virtual-appalachian-christmas-carol/|title=Venus & Vance: A Virtual Appalachian Christmas Carol – Blue Ridge National Heritage Area|website=www.blueridgeheritage.com}}</ref> Venus Vance alipewa jukumu la kuwalea watoto hao wawili, Zebulon Vance na Robert B. Vance, wakati wa kipindi ambacho utumwa ulikuwa bado unatekelezwa nchini [[Marekani]].<ref>{{Cite web|url=https://historicsites.nc.gov/all-sites/zebulon-b-vance-birthplace/history/zebulon-vance|title=Zebulon Vance &#124; NC Historic Sites|website=historicsites.nc.gov}}</ref><ref name="special">{{Cite web|title=Enslaved People of the Vance Family|url=https://specialcollections.buncombecounty.org/wp-content/uploads/2019/06/enslaved-people-of-the-vance-family.pdf|website=specialcollections.buncombecounty.org}}</ref> [[Faili:Zebulon_Baird_Vance_birthplace,_Reems_Creek,_North_Carolina.jpg|right|thumb|250x250px|Nyumba ambapo Venus alikuwa mtumwa]] == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliofariki 1850]] lx1ecsqjyw7tdiw55u5u3fso46j7pgl 1581545 1581377 2026-07-25T11:37:29Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 3 template(s) replaced. 1581545 wikitext text/x-wiki '''Venus Vance''' (aliyefariki takribani mwaka [[1850]]) alikuwa mtumwa wa Kiafrika-Mmarekani. Alikuwa akimilikiwa na kufanyishwa kazi katika shamba la familia ya Vance (Vance plantation) na David Vance pamoja na Mira Margaret Baird Vance, ambao walikuwa wazazi wa Gavana wa North Carolina, Zebulon Vance, na Mjumbe wa Bunge la Marekani, Robert B. Vance.<ref>{{Rejea tovuti|url=https://www.blueridgeheritage.com/event/venus-vance-a-virtual-appalachian-christmas-carol/|title=Venus & Vance: A Virtual Appalachian Christmas Carol – Blue Ridge National Heritage Area|website=www.blueridgeheritage.com}}</ref> Venus Vance alipewa jukumu la kuwalea watoto hao wawili, Zebulon Vance na Robert B. Vance, wakati wa kipindi ambacho utumwa ulikuwa bado unatekelezwa nchini [[Marekani]].<ref>{{Rejea tovuti|url=https://historicsites.nc.gov/all-sites/zebulon-b-vance-birthplace/history/zebulon-vance|title=Zebulon Vance &#124; NC Historic Sites|website=historicsites.nc.gov}}</ref><ref name="special">{{Rejea tovuti|title=Enslaved People of the Vance Family|url=https://specialcollections.buncombecounty.org/wp-content/uploads/2019/06/enslaved-people-of-the-vance-family.pdf|website=specialcollections.buncombecounty.org}}</ref> [[Faili:Zebulon_Baird_Vance_birthplace,_Reems_Creek,_North_Carolina.jpg|right|thumb|250x250px|Nyumba ambapo Venus alikuwa mtumwa]] == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliofariki 1850]] hep66awv112edktlhe0kgbhq9sn1zm5 Aisha Brown 0 242612 1581379 2026-07-25T07:55:19Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Aisha Brown''' ni [[mchekeshaji]] wa vichekesho vya jukwaani (stand-up comedian) na mwigizaji kutoka [[Kanada]]. Anajulikana zaidi kwa kipindi chake maalumu cha vichekesho cha mwaka 2020 kilichoitwa “Aisha Brown: The First Black Woman Ever”, ambacho kilikuwa kipindi cha kwanza maalumu cha vichekesho cha Crave Original kurekodiwa na mchekeshaji Mkanada mwenye asili ya Kiafrika.<ref name="carleton">Audrey Carleton, [https://exclaim.ca/comedy/article/a...' 1581379 wikitext text/x-wiki '''Aisha Brown''' ni [[mchekeshaji]] wa vichekesho vya jukwaani (stand-up comedian) na mwigizaji kutoka [[Kanada]]. Anajulikana zaidi kwa kipindi chake maalumu cha vichekesho cha mwaka 2020 kilichoitwa “Aisha Brown: The First Black Woman Ever”, ambacho kilikuwa kipindi cha kwanza maalumu cha vichekesho cha Crave Original kurekodiwa na mchekeshaji Mkanada mwenye asili ya Kiafrika.<ref name="carleton">Audrey Carleton, [https://exclaim.ca/comedy/article/aisha_brown_makes_canadian_comedy_history_at_just_for_laughs-just_for_laughs_montreal_qc_july_23 "Aisha Brown Makes Canadian Comedy History at Just for Laughs"]. ''[[Exclaim!]]'', July 24, 2019.</ref> Kipindi hicho kilipokea uteuzi mara tatu katika Tuzo za Filamu na Televisheni za Kanada (Canadian Screen Awards) za mwaka 2021, ikiwa ni pamoja na uteuzi wa kipengele cha Kipindi Bora Maalumu cha Burudani au Aina Mbalimbali (Best Variety or Entertainment Special), ambapo kilishinda tuzo hiyo. Pia alipokea uteuzi wa pili katika kipengele hicho hicho akiwa sehemu ya timu ya waandishi wa kipindi cha vichekesho “This Hour Has 22 Minutes.” Kama mwigizaji, ameshiriki katika vipindi vya vichekesho vya michoro (sketch comedy) kwenye The Beaverton na Baroness von Sketch Show, pamoja na mfululizo wa vichekesho uitwao Humour Resources.<ref name="furdyk">Brent Furdyk, [https://web.archive.org/web/20210330100408/https://etcanada.com/news/762146/television-nominees-announced-for-2021-canadian-screen-awards-schitts-creek-leads-the-pack-with-21-nominations/ "Television Nominees Announced For 2021 Canadian Screen Awards, ‘Schitt’s Creek’ Leads The Pack With 21 Nominations"]. ''[[ET Canada]]'', March 30, 2021.</ref> == Marejeo == {{reflist}}{{Mbegu-mtu}} iatcl8detij0ho1yizznyyxkwc4qoel A Piece of Cake: A Memoir 0 242613 1581380 2026-07-25T08:04:29Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''“A Piece of Cake: A Memoir”''' ni kitabu cha kumbukumbu za maisha (autobiography/memoir) kilichoandikwa na Cupcake Brown na kuchapishwa na Crown mwaka 2006. Kitabu hicho kinaelezea safari ya maisha ya Brown, ikiwemo kushuka kwake katika maisha ya ukahaba akiwa kijana na utegemezi wa dawa za kulevya. Ingawa kumekuwa na mashaka kuhusu ukweli wa baadhi ya matukio yaliyoelezwa katika kumbukumbu hizo za maisha, Brown anaendelea kusisitiza kwamba matukio...' 1581380 wikitext text/x-wiki '''“A Piece of Cake: A Memoir”''' ni kitabu cha kumbukumbu za maisha (autobiography/memoir) kilichoandikwa na Cupcake Brown na kuchapishwa na Crown mwaka 2006. Kitabu hicho kinaelezea safari ya maisha ya Brown, ikiwemo kushuka kwake katika maisha ya ukahaba akiwa kijana na utegemezi wa dawa za kulevya. Ingawa kumekuwa na mashaka kuhusu ukweli wa baadhi ya matukio yaliyoelezwa katika kumbukumbu hizo za maisha, Brown anaendelea kusisitiza kwamba matukio yaliyomo katika kitabu hicho ni ya kweli.<ref>Maslin, Janet. [https://www.nytimes.com/2006/02/23/books/annals-of-addiction-and-recovery-chapter-umpteen.html "Annals of Addiction and Recovery, Chapter Umpteen,"] ''New York Times'' (Feb. 23, 2006): "Ms. Brown looks like the new [[James Frey]], with a rough, lurid, not entirely verifiable story to tell."</ref> == Marejeo == <references /> 6cyeuspgafp5ulmko2wkyz4vnmehi6m 1581383 1581380 2026-07-25T08:08:56Z EdwardJacobo42 48620 1581383 wikitext text/x-wiki '''“A Piece of Cake: A Memoir”''' ni kitabu cha kumbukumbu za maisha (autobiography/memoir) kilichoandikwa na Cupcake Brown na kuchapishwa na Crown mwaka 2006. Kitabu hicho kinaelezea safari ya maisha ya Brown, ikiwemo kushuka kwake katika maisha ya ukahaba akiwa kijana na utegemezi wa dawa za kulevya. Ingawa kumekuwa na mashaka kuhusu ukweli wa baadhi ya matukio yaliyoelezwa katika kumbukumbu hizo za maisha, Brown anaendelea kusisitiza kwamba matukio yaliyomo katika kitabu hicho ni ya kweli.<ref>Maslin, Janet. [https://www.nytimes.com/2006/02/23/books/annals-of-addiction-and-recovery-chapter-umpteen.html "Annals of Addiction and Recovery, Chapter Umpteen,"] ''New York Times'' (Feb. 23, 2006): "Ms. Brown looks like the new [[James Frey]], with a rough, lurid, not entirely verifiable story to tell."</ref> == Marejeo == <references />{{Mbegu-historia}} 086hy4g890c0j2v5nes677w6tw199qo Amalakwang 0 242614 1581381 2026-07-25T08:04:33Z Ester Gasper Kimario 70787 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika 'Malakwang dish.jpg'''Amalakwang''' au Malakwang ni aina ya [[Mboga (mmea)|mboga]] inayopatikana [[Kaskazini]] mwa [[Uganda]]. Ni aina ya [[mmea]] unaoitwa rozela ambao hutumika kutengeneza vyakula mbalimbali. Mboga hii inaweza kupikwa kwa njia tofauti. Njia mojawapo ni kuchemshwa kisha kuchanganywa na unga wa karanga, halafu huliwa pamoja na [[viazi vitamu]], [[ugali]] au [[wali]]. Pia, Amalakwang huandaliwa kwa kuchanganywa na [[samaki]] au maharagwe...' 1581381 wikitext text/x-wiki Malakwang dish.jpg'''Amalakwang''' au Malakwang ni aina ya [[Mboga (mmea)|mboga]] inayopatikana [[Kaskazini]] mwa [[Uganda]]. Ni aina ya [[mmea]] unaoitwa rozela ambao hutumika kutengeneza vyakula mbalimbali. Mboga hii inaweza kupikwa kwa njia tofauti. Njia mojawapo ni kuchemshwa kisha kuchanganywa na unga wa karanga, halafu huliwa pamoja na [[viazi vitamu]], [[ugali]] au [[wali]]. Pia, Amalakwang huandaliwa kwa kuchanganywa na [[samaki]] au [[maharagwe]], hasa na jamii ya Alur nchini Uganda. Mboga hii pia inaweza kukaushwa na kuhifadhiwa kwa muda mrefu ili itumike baadaye. Mbali na kuwa chakula, Amalakwang hutumika pia kwa [[matibabu]] ya asili. Mboga hii hupatikana pia katika maeneo mengine ya Uganda kama Nile Magharibi, [[Mashariki]] mwa Uganda na Karamoja.<ref>{{Cite web|title=Amalakwang in English - Lango (Uganda)-English Dictionary|url=https://glosbe.com/laj/en/amalakwang|access-date=2025-01-26|website=glosbe.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The magnetism of the northern Ugandan dishes|url=https://www.newvision.co.ug/news/1129332/magnetism-northern-ugandan-dishes|access-date=2025-01-26|website=New Vision Official|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-02|title=Malakwang, a bitter sweet delicacy|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/malakwang-a-bitter-sweet-delicacy-1523530|access-date=2025-01-26|website=Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Padiyar|first=Diya|date=2023-09-08|title=How To Make Malakwang? - Global Indian Network|url=https://globalindiannetwork.com/how-to-make-malakwang/|access-date=2025-01-26|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=How To Make Malakwang? - Global Indian Network|url=https://globalindiannetwork.com/how-to-make-malakwang/|date=2023-09-08|accessdate=2026-07-25|language=en-US|author=Diya Padiyar}}</ref><ref>{{Cite web|title=Acholi cooking lesson with Doreen|url=https://invisiblechildren.com/blog/2012/08/29/acholi-cooking-lesson-with-doreen/|work=Invisible Children|date=2012-08-29|accessdate=2026-07-25|language=en-US}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu-mmea}} [[Jamii:Mboga]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Tiba]] 7dteker0q16uov0duhyuz4sobtu0j0f 1581384 1581381 2026-07-25T08:11:31Z Ester Gasper Kimario 70787 1581384 wikitext text/x-wiki [[Faili:Malakwang dish.jpg|thumb|Amalakwang]] '''Amalakwang''' au Malakwang ni aina ya [[Mboga (mmea)|mboga]] inayopatikana [[Kaskazini]] mwa [[Uganda]]. Ni aina ya [[mmea]] unaoitwa rozela ambao hutumika kutengeneza vyakula mbalimbali. Mboga hii inaweza kupikwa kwa njia tofauti. Njia mojawapo ni kuchemshwa kisha kuchanganywa na unga wa karanga, halafu huliwa pamoja na [[viazi vitamu]], [[ugali]] au [[wali]]. Pia, Amalakwang huandaliwa kwa kuchanganywa na [[samaki]] au [[maharagwe]], hasa na jamii ya Alur nchini Uganda. Mboga hii pia inaweza kukaushwa na kuhifadhiwa kwa muda mrefu ili itumike baadaye. Mbali na kuwa chakula, Amalakwang hutumika pia kwa [[matibabu]] ya asili. Mboga hii hupatikana pia katika maeneo mengine ya Uganda kama Nile Magharibi, [[Mashariki]] mwa Uganda na Karamoja.<ref>{{Cite web|title=Amalakwang in English - Lango (Uganda)-English Dictionary|url=https://glosbe.com/laj/en/amalakwang|access-date=2025-01-26|website=glosbe.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The magnetism of the northern Ugandan dishes|url=https://www.newvision.co.ug/news/1129332/magnetism-northern-ugandan-dishes|access-date=2025-01-26|website=New Vision Official|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-02-02|title=Malakwang, a bitter sweet delicacy|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/malakwang-a-bitter-sweet-delicacy-1523530|access-date=2025-01-26|website=Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Padiyar|first=Diya|date=2023-09-08|title=How To Make Malakwang? - Global Indian Network|url=https://globalindiannetwork.com/how-to-make-malakwang/|access-date=2025-01-26|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=How To Make Malakwang? - Global Indian Network|url=https://globalindiannetwork.com/how-to-make-malakwang/|date=2023-09-08|accessdate=2026-07-25|language=en-US|author=Diya Padiyar}}</ref><ref>{{Cite web|title=Acholi cooking lesson with Doreen|url=https://invisiblechildren.com/blog/2012/08/29/acholi-cooking-lesson-with-doreen/|work=Invisible Children|date=2012-08-29|accessdate=2026-07-25|language=en-US}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Mboga]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Tiba]] <references />{{Mbegu-mmea}} 036jezeetycobe11hj2khs9t65qr79a Okello 0 242615 1581382 2026-07-25T08:05:37Z Gladys Gibbs 40388 Kuanzisha makala 1581382 wikitext text/x-wiki '''Okello''' (pia huandikwa '''Okelo''') ni [[jina]] la [[ukoo]] linalotumiwa sana na [[Binadamu|watu]] wa [[jamii]] za '''[[Luo]]''' na Ateker nchini Uganda, Kenya na [[Sudan]]. Jina hili linaweza kurejelea: == Watu == * Okello Oculi ([[1942]]<ref>https://web.archive.org/web/20120920220007/http://www.newvision.co.ug/D/8/25/647758</ref>–[[2025]]<ref>https://www.premiumtimesng.com/opinion/810172-okello-oculi-1942-2025-the-scholar-who-lived-and-breathed-africa-by-yusuf-bangura.html</ref>), [[mwandishi]] wa [[riwaya]] na [[mshairi]] wa [[Uganda]]. * Allan Okello (amezaliwa [[2000]]<ref>https://web.archive.org/web/20181103150845/http://www.kccafc.co.ug/player/allan-okello/</ref>), [[mchezaji]] wa [[mpira]] wa [[Mguu|miguu]] <ref>https://www.sofascore.com/football/player/allan-okello/933067</ref>wa Uganda. * Bazilio Olara-Okello ([[1929]]–[[1990]]), [[mwanajeshi]] wa Uganda aliyewahi kuwa mkuu wa [[nchi]] wa Uganda. * David Okello (amezaliwa [[1986]]), mchezaji wa mpira wa miguu wa [[Kenya]]. * Emmy Okello (amezaliwa [[1977]]), [[daktari]] [[bingwa]] mshauri wa Uganda. * Esther Okello Lutwa (alikufa [[2002]]), [[Siasa|mwanasiasa]] wa Uganda na [[mke]] wa [[rais]] wa [[zamani]] wa Uganda. * Galdino Moro Okello (amezaliwa [[1940]]), [[jaji]] wa Uganda. * Henry Oryem Okello (amezaliwa [[1960]]), mwanasiasa wa Uganda. * James Okello (amezaliwa 1990), mchezaji wa [[mpira wa kikapu]] wa Uganda. * John Okello ([[1937]]–[[1971]]), [[kiongozi]] aliyezaliwa Uganda aliyehusika katika [[Mapinduzi ya Zanzibar|Mapinduzi ya Zanzibar.]] * Noble Okello (amezaliwa 2000), mchezaji wa [[soka]] wa [[Kanada|Kanada.]] * Tito Okello ([[1914]]–[[1996]]), mwanajeshi na mwanasiasa wa Uganda aliyekuwa Rais wa Uganda kuanzia [[1985]] hadi [[1986]]. == Matumizi mengine == * '''Okello''', mhusika katika filamu ya mwaka [[1972]] ''Aguirre, the Wrath of God''. == Marejeo == [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Majina ya watu]] [[Jamii:Mbegu za watu]] 12eftnmmxf2o4r1df9ef5e52el8kr55 Destiny LeVere Bolling 0 242616 1581387 2026-07-25T08:16:52Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ' [[picha:Destiny LeVere Bolling (September 15, 2025) (cropped).jpg|thumb|Destiny LeVere Bolling]]'''Destiny LeVere Bolling''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka Chama cha Democratic katika jimbo la Virginia. Alichaguliwa kuwa Mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Virginia (Virginia House of Delegates) katika uchaguzi wa mwaka 2023, akiwakilisha Wilaya ya 80 ya uchaguzi. Yeye pia ni kiongozi wa chama cha wafanyakazi (union leader).<ref>{{Cite web|title=...' 1581387 wikitext text/x-wiki [[picha:Destiny LeVere Bolling (September 15, 2025) (cropped).jpg|thumb|Destiny LeVere Bolling]]'''Destiny LeVere Bolling''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka Chama cha Democratic katika jimbo la Virginia. Alichaguliwa kuwa Mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Virginia (Virginia House of Delegates) katika uchaguzi wa mwaka 2023, akiwakilisha Wilaya ya 80 ya uchaguzi. Yeye pia ni kiongozi wa chama cha wafanyakazi (union leader).<ref>{{Cite web|title=Destiny LeVere Bolling|url=https://ballotpedia.org/Destiny_LeVere_Bolling|access-date=2023-11-10|website=Ballotpedia|language=en}}</ref> Mwaka 2025, siku chache baada ya kujifungua mtoto wa kike, alifanya historia kwa kuwa mwanamke wa kwanza katika jimbo la Virginia kuruhusiwa kupiga kura kwa njia ya mbali (remote voting), na pia kuwa mbunge wa kwanza kuruhusiwa kufanya hivyo kutokana na sababu ya kujifungua mtoto.<ref>{{Cite web|author=Feld, Lowell|date=2023-03-29|title=After Huge Win by Del. Lamont Bagby Last Night, Union Leader Destiny LeVere Bolling Announces Campaign for Virginia 80th House of Delegates District|url=https://bluevirginia.us/2023/03/119669|access-date=2023-11-10|website=Blue Virginia|language=en-US}}</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] ssyuryveqpnsodwjix56hytoadxwy6j 1581390 1581387 2026-07-25T08:21:51Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 2 template(s) replaced. 1581390 wikitext text/x-wiki [[picha:Destiny LeVere Bolling (September 15, 2025) (cropped).jpg|thumb|Destiny LeVere Bolling]]'''Destiny LeVere Bolling''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka Chama cha Democratic katika jimbo la Virginia. Alichaguliwa kuwa Mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Virginia (Virginia House of Delegates) katika uchaguzi wa mwaka 2023, akiwakilisha Wilaya ya 80 ya uchaguzi. Yeye pia ni kiongozi wa chama cha wafanyakazi (union leader).<ref>{{Rejea tovuti|title=Destiny LeVere Bolling|url=https://ballotpedia.org/Destiny_LeVere_Bolling|access-date=2023-11-10|website=Ballotpedia|language=en}}</ref> Mwaka 2025, siku chache baada ya kujifungua mtoto wa kike, alifanya historia kwa kuwa mwanamke wa kwanza katika jimbo la Virginia kuruhusiwa kupiga kura kwa njia ya mbali (remote voting), na pia kuwa mbunge wa kwanza kuruhusiwa kufanya hivyo kutokana na sababu ya kujifungua mtoto.<ref>{{Rejea tovuti|author=Feld, Lowell|date=2023-03-29|title=After Huge Win by Del. Lamont Bagby Last Night, Union Leader Destiny LeVere Bolling Announces Campaign for Virginia 80th House of Delegates District|url=https://bluevirginia.us/2023/03/119669|access-date=2023-11-10|website=Blue Virginia|language=en-US}}</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] seqyy5mn6tnl1ofa6zqugvln743ven1 Nabwiso 0 242617 1581389 2026-07-25T08:21:30Z Mary calist mlay 39270 anzisha makala 1581389 wikitext text/x-wiki '''Nabwiso''' ni jina la [[ukoo]] linalopatikana kwa kawaida nchini [[Uganda]]. Miongoni mwa [[watu]] mashuhuri wenye jina hili la ukoo ni:- * Eleanor Nabwiso, [[Mwigizaji wa filamu]], mtayarishaji, mwongozaji na mtangazaji wa [[televisheni]] kutoka Uganda.<ref>https://www.imdb.com/name/nm6278813/</ref> * Frank Nabwiso ([[1940]]–[[2024]]), [[Mwalimu]] na [[mwanasiasa]] wa Uganda <ref>https://chimpreports.com/dr-frank-nabwiso-historian-and-fdc-politician-dies-at-84/</ref> * Mathew Nabwiso,Muigizaji wa Uganda <ref>https://www.independent.co.ug/behind-the-scenes-with-mathew-nabwiso-on-directing-sabotage/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Majina]] [[Jamii:Uganda]] <references />{{Mbegu}} ih4wwsj56qsrn5polo3n9a0r3ohk9ht Chepkoech 0 242618 1581391 2026-07-25T08:25:48Z Tinah9570 91180 nimehariri makala 1581391 wikitext text/x-wiki '''Chepkoech''' ni jina la ukoo linalotumika nchini Kenya. Baadhi ya watu mashuhuri wenye jina hili ni: * '''Beatrice Chepkoech''' (aliyezaliwa mwaka 1991) – Mwanariadha wa Kenya anayebobea katika mbio za masafa marefu. * '''Caroline Chepkoech Kipkirui''' (aliyezaliwa mwaka 1994) – Mwanariadha wa mbio za masafa marefu mwenye uraia wa Kenya na Kazakhstan. * '''Jackline Chepkoech''' (aliyezaliwa mwaka 2003) – Mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za kuruka viunzi na maji (steeplechase). * '''Joyce Chepkoech Korir''' – Mwanasiasa wa KenyaMarejeo == Marejeo == pkp6d8qnsezlrpykk6x2qz5gysxallz Inga Willis 0 242619 1581392 2026-07-25T08:29:22Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Inga Willis''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka Chama cha Democratic cha Georgia ambaye anahudumu kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Georgia (Georgia House of Representatives), akiwakilisha Wilaya ya 55 ya uchaguzi.<ref>{{Cite web|title=Inga Willis|url=https://ballotpedia.org/Inga_Willis|access-date=2024-02-23|website=[[Ballotpedia]]|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]]...' 1581392 wikitext text/x-wiki '''Inga Willis''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka Chama cha Democratic cha Georgia ambaye anahudumu kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Georgia (Georgia House of Representatives), akiwakilisha Wilaya ya 55 ya uchaguzi.<ref>{{Cite web|title=Inga Willis|url=https://ballotpedia.org/Inga_Willis|access-date=2024-02-23|website=[[Ballotpedia]]|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] qp5omb16f6r5fjsn9ft8t8rz5i4yk1a 1581395 1581392 2026-07-25T08:36:01Z EdwardJacobo42 48620 1581395 wikitext text/x-wiki [[picha:Member of the Georgia House of Representatives Inga Willis.jpg|thumb|Inga Willis]]'''Inga Willis''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka Chama cha Democratic cha Georgia ambaye anahudumu kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Georgia (Georgia House of Representatives), akiwakilisha Wilaya ya 55 ya uchaguzi.<ref>{{Cite web|title=Inga Willis|url=https://ballotpedia.org/Inga_Willis|access-date=2024-02-23|website=[[Ballotpedia]]|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] tmg82y9vfr7x4t50gnwzqsx5qdgavj6 1581398 1581395 2026-07-25T08:42:15Z EdwardJacobo42 48620 1581398 wikitext text/x-wiki [[picha:Member of the Georgia House of Representatives Inga Willis.jpg|thumb|Inga Willis]]'''Inga Willis''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka Chama cha Democratic cha Georgia ambaye anahudumu kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Georgia (Georgia House of Representatives), akiwakilisha Wilaya ya 55 ya uchaguzi.<ref>{{Cite web|title=Inga Willis|url=https://ballotpedia.org/Inga_Willis|access-date=2024-02-23|website=[[Ballotpedia]]|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] [[Jamii:Watu walio hai]] 1jypjzuc0pvpcsnhgeixnihb4yaybua 1581406 1581398 2026-07-25T08:55:18Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1581406 wikitext text/x-wiki [[picha:Member of the Georgia House of Representatives Inga Willis.jpg|thumb|Inga Willis]]'''Inga Willis''' ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka Chama cha Democratic cha Georgia ambaye anahudumu kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Georgia (Georgia House of Representatives), akiwakilisha Wilaya ya 55 ya uchaguzi.<ref>{{Rejea tovuti|title=Inga Willis|url=https://ballotpedia.org/Inga_Willis|access-date=2024-02-23|website=[[Ballotpedia]]|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] [[Jamii:Watu walio hai]] 9kmmsu6n0octxuig5clppx9nkw3oygc Museveni (surname) 0 242620 1581394 2026-07-25T08:31:59Z Francakiria 45589 Francakiria alihamisha ukurasa wa [[Museveni (surname)]] hadi [[Museveni (Jina la Ukoo)]] 1581394 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Museveni (Jina la Ukoo)]] kvi8ffh31313bpih7e4klxhtpp4u0md Ney 0 242621 1581396 2026-07-25T08:41:05Z Mercy048 86345 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Ney''' (hutamkwa nei) ni [[filimbi]] inayopulizwa kutoka upande wa juu. Ni chombo muhimu sana cha muziki wa jadi wa Wakurdi, Wapersia, Waturuki, Wayahudi, Waarabu na Wamisri. Katika baadhi ya tamaduni hizi, ney ndiyo chombo pekee cha muziki wa upepo kinachotumika. Ney imekuwa ikichezwa kwa zaidi ya miaka 4,500, tangu enzi za Misri ya Kale. Hii inaifanya kuwa moja ya vyombo vya muziki vya zamani zaidi duniani ambavyo bado vinatumika hadi leo.<ref>{{Cite...' 1581396 wikitext text/x-wiki '''Ney''' (hutamkwa nei) ni [[filimbi]] inayopulizwa kutoka upande wa juu. Ni chombo muhimu sana cha muziki wa jadi wa Wakurdi, Wapersia, Waturuki, Wayahudi, Waarabu na Wamisri. Katika baadhi ya tamaduni hizi, ney ndiyo chombo pekee cha muziki wa upepo kinachotumika. Ney imekuwa ikichezwa kwa zaidi ya miaka 4,500, tangu enzi za Misri ya Kale. Hii inaifanya kuwa moja ya vyombo vya muziki vya zamani zaidi duniani ambavyo bado vinatumika hadi leo.<ref>{{Cite web|title=ANE TODAY - 201801 - The Earliest Music in Ancient Egypt|url=https://www.asor.org/anetoday/2018/01/earliest-music-egypt/|access-date=2022-09-18|website=American Society of Overseas Research (ASOR)|language=en-US|archive-date=2022-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170858/https://www.asor.org/anetoday/2018/01/earliest-music-egypt/|url-status=dead}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Utamaduni]] smee0hwc7g9r6suut1dmkzx73zwkkf8 1581500 1581396 2026-07-25T10:40:06Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1581500 wikitext text/x-wiki '''Ney''' (hutamkwa nei) ni [[filimbi]] inayopulizwa kutoka upande wa juu. Ni chombo muhimu sana cha muziki wa jadi wa Wakurdi, Wapersia, Waturuki, Wayahudi, Waarabu na Wamisri. Katika baadhi ya tamaduni hizi, ney ndiyo chombo pekee cha muziki wa upepo kinachotumika. Ney imekuwa ikichezwa kwa zaidi ya miaka 4,500, tangu enzi za Misri ya Kale. Hii inaifanya kuwa moja ya vyombo vya muziki vya zamani zaidi duniani ambavyo bado vinatumika hadi leo.<ref>{{Rejea tovuti|title=ANE TODAY - 201801 - The Earliest Music in Ancient Egypt|url=https://www.asor.org/anetoday/2018/01/earliest-music-egypt/|access-date=2022-09-18|website=American Society of Overseas Research (ASOR)|language=en-US|archive-date=2022-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170858/https://www.asor.org/anetoday/2018/01/earliest-music-egypt/|url-status=dead}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Utamaduni]] c956pm4m2iyz7dt2k2l53rj8zxqcyfq Nian gao 0 242622 1581397 2026-07-25T08:41:22Z Francakiria 45589 Anzisha kurasa 1581397 wikitext text/x-wiki [[Faili:A homemade nian gao from old woman in yuen long.jpg|thumb|Nian gao]] '''Nian gao''' (Kichina: 年糕; pinyin: ''niángāo''; Cantonese Yale: ''nìhngōu''), ambayo wakati mwingine hutafsiriwa kama [[keki]] ya mwak<ref>{{Citation|title=Nian gao|date=2026-06-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nian_gao&oldid=1360213568|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>a, keki ya Mwaka Mpya<ref>{{Citation|title=Nian gao|date=2026-06-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nian_gao&oldid=1360213568|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref name=":0">{{Citation|title=Nian gao|date=2026-06-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nian_gao&oldid=1360213568|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>, au keki ya Mwaka Mpya wa [[Kichina]], ni chakula kinachotengenezwa kwa [[unga]] wa [[mchele]] wenye nata na huliwa katika vyakula vya Kichina. Pia hujulikana kwa urahisi kama keki ya mchele.ingawa inaweza kuliwa mwaka mzima, kwa kawaida huwa maarufu zaidi wakati wa Mwaka Mpya wa Kichina. Inaaminika kuwa kula nian gao katika kipindi hicho huleta bahati njema, kwa sababu jina nian gao (年糕) linafanana kimatamshi na maneno yanayomaanisha "kupanda kila mwaka" au "kufanikiwa zaidi kila mwaka" (年高), yakimaanisha mwaka wenye mafanikio na ustawi zaidi.Katika lugha ya [[Kimandarini|Mandarin]] (ingawa si katika lugha zote za Kichina), nian gao (年糕) pia hutamkwa sawa kabisa na "keki yenye kunata" (黏糕 au 粘糕), ambapo herufi 黏/粘 (nián) humaanisha "kunata". Hivyo, jina hili lina maana ya moja kwa moja ya keki ya mchele yenye kunata, na pia linaashiria maendeleo, ukuaji na ustawi wa kila mwaka.<ref>{{Citation|title=Nian gao|date=2026-06-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nian_gao&oldid=1360213568|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> Kitafunwa hiki kitamu na chenye kunata kiliaminika kuwa sadaka kwa Mungu wa Jikoni , kwa lengo la kufanya mdomo wake unate na keki hiyo ili asiweze kusema mabaya kuhusu familia ya binadamu mbele ya Mfalme wa Jade<ref name=":0" />. Pia, kwa desturi, nian gao huliwa wakati wa Mwaka Mpya wa Kichina.Keki hii ilianzia nchini China, lakini baadae ikaenea na ikachangia kuzaliwa kwa aina nyingine zinazofanana za keki za mchele katika nchi mbalimbali za [[Asia]] ya Kusini-Mashariki na [[Sri Lanka]], kutokana na ushawishi wa jamii za Wachina waliohamia na kuishi katika maeneo hayo. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] p4xmndaj0lk1bh4dyljfpk8dghqtu23 Kondowole 0 242623 1581399 2026-07-25T08:45:55Z LUJASA 82902 Kuanzisha ukurasa 1581399 wikitext text/x-wiki '''Kondowole''' ni '''[[chakula]]''' kikuu cha nchini '''[[Malawi]]''' ambacho huliwa zaidi katika eneo la '''[[kaskazini]]''' mwa nchi hiyo. Hutengenezwa kwa kutumia '''[[unga]]''' wa '''mhogo''' na '''maji'''. Ni '''[[chakula]]''' chenye mnato sana na kinafanana na nsima ya '''[[Malawi]].'''<ref>https://books.google.co.tz/books?id=8R4WAqhpIQsC&pg=PA24&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] pttoffrq1nbynxicu3fse5qlchndo79 Jeli ya nyasi 0 242624 1581400 2026-07-25T08:45:56Z LilianErasto 89931 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:GrassJellyBlocks.jpg|thumb|Jeli ya nyasi]] '''Jeli ya nyasi''', inayojulikana pia kama jeli ya majani au jeli ya mitishamba, ni kitindamlo chenye umbo la jeli asili yake ni nchini [[Jamhuri ya Watu wa China|China]]. Huliwa kwa wingi katika nchi za [[Asia ya Mashariki]] na [[Asia ya Kusini-Mashariki]]. Hutengenezwa kwa kutumia mmea unaoitwa Mesona chinensis, ambao ni miongoni mwa mimea ya jamii ya mnanaa, na huwa na ladha hafifu yenye uchungu kiasi....' 1581400 wikitext text/x-wiki [[Faili:GrassJellyBlocks.jpg|thumb|Jeli ya nyasi]] '''Jeli ya nyasi''', inayojulikana pia kama jeli ya majani au jeli ya mitishamba, ni kitindamlo chenye umbo la jeli asili yake ni nchini [[Jamhuri ya Watu wa China|China]]. Huliwa kwa wingi katika nchi za [[Asia ya Mashariki]] na [[Asia ya Kusini-Mashariki]]. Hutengenezwa kwa kutumia mmea unaoitwa Mesona chinensis, ambao ni miongoni mwa mimea ya jamii ya mnanaa, na huwa na ladha hafifu yenye uchungu kiasi. Jeli ya nyasi ilibuniwa na watu wa jamii ya watu wa Hakka, ambao kihistoria waliitumia kupunguza athari za joto kali mwilini baada ya kufanya kazi kwa muda mrefu mashambani. Baadae, kitindamlo hiki kilienezwa katika nchi za Asia ya Kusini-Mashariki kupitia uhamiaji wa Wachina. Kwa kawaida, jeli ya nyasi hutolewa ikiwa imepozwa na huweza kuandaliwa pamoja na viambato vingine kama vile matunda. Pia hutumiwa katika chai ya lulu na vinywaji vingine mbalimbali. Nje ya bara la Asia, hupatikana katika maduka yanayouza bidhaa za vyakula vya Kiasia.<ref>{{Citation|title=Grass jelly|date=2026-05-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Grass_jelly&oldid=1353268444|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Grass jelly|date=2026-05-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Grass_jelly&oldid=1353268444|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] jpqwkvhg6t3s00mm22ol3t0orq1ba09 Samosa 0 242625 1581401 2026-07-25T08:47:52Z Hamisi msafiri mzuki 81808 Ukurasa ulianzishwa 1581401 wikitext text/x-wiki '''Samosa''' (Sambusa) ni [[kitafunwa]] kilichokaangwa kwa [[mafuta]] ambacho asili yake ni [[Nchi]] za [[Mwambao (Kibiti)|mwambao]] wa [[Hindi]], ndani yake huwekwa mchanganyiko wa [[Viungo (chakula)|viungo]] kama [[viazi]], [[Kitunguu|vitunguu]], [[Mbaazi (mmea)|mbaazi]], [[karoti]], [[pilipili]] na hata mbogamboga na wakati mwingine huwekwa hata [[nyama]] au hata [[samaki]]. <ref><nowiki>https://www.rimping.com/blog/7364/samosa-south-asia</nowiki></ref><ref><nowiki>https://www.seattlesamosa.com/s/stories/history-of-samosa-the-worlds-best-known-indian-snack</nowiki></ref> Neno Sambusa linatokana na neno la [[Kiajemi]] cha kale "sambosag" ambalo maana yake ni [[andazi]] la pembe tatu. Sambusa hutengenezwa kwa maumbo tofauti kutokana na eneo, kama vile umbo la pembe tatu, koni, au wakati mwingine umbo la [[mwezi]] mchanga. <ref><nowiki>https://www.dawn.com/news/1157291/foods-holy-triangle</nowiki></ref> Sambusa ni kitafunwa maarufu sana katika Ukanda wa [[Asia ya Kusini|Asia Kusini]] na miongoni mwa jamii za [[Wahindi]] waliotawanyika duniani kote. <ref><nowiki>https://thebetterindia.com/80824/samosa-history-india/</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Faili:Samosas, snack food at Wikipedia's 16th Birthday celebration in Chittagong (01).jpg|thumb|Sambusa]] [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] 9barph9jqe5hvz93zgdjkikosoda47g Baoza 0 242626 1581402 2026-07-25T08:49:54Z Mwindi Mweusi 74000 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Baozi''' (Kichina: ), au kwa kifupi ''bao'', ni aina ya [[mkate]] laini unaotengenezwa kwa unga uliotiwa chachu na kujazwa viambato mbalimbali. Ni [[chakula]] maarufu katika aina mbalimbali za vyakula vya [[Kichina]].<ref>https://books.google.co.tz/books?id=Az3IDAAAQBAJ&pg=PA405&redir_esc=y</ref> Kuna aina nyingi za ujazo, zikiwemo za nyama au mboga, na pia njia tofauti za kuandaa chakula hiki. Hata hivyo, mara nyingi ''baozi'' hutengenezwa kwa unga wa...' 1581402 wikitext text/x-wiki '''Baozi''' (Kichina: ), au kwa kifupi ''bao'', ni aina ya [[mkate]] laini unaotengenezwa kwa unga uliotiwa chachu na kujazwa viambato mbalimbali. Ni [[chakula]] maarufu katika aina mbalimbali za vyakula vya [[Kichina]].<ref>https://books.google.co.tz/books?id=Az3IDAAAQBAJ&pg=PA405&redir_esc=y</ref> Kuna aina nyingi za ujazo, zikiwemo za nyama au mboga, na pia njia tofauti za kuandaa chakula hiki. Hata hivyo, mara nyingi ''baozi'' hutengenezwa kwa unga wa ngano na huiva kwa mvuke.<ref>https://books.google.co.tz/books?id=MD0QDgAAQBAJ&pg=PA128&source=gbs_toc_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ''Baozi'' ni toleo la ''mantou'', mkate wa [[mvuke]] usio na ujazo ambao asili yake ni Kaskazini mwa China. Tofauti kuu ni kwamba ''baozi'' hujazwa viambato mbalimbali, ilhali ''mantou'' kwa kawaida haina <ref>https://web.archive.org/web/20250817153519/https://www.britannica.com/topic/bao-food</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Baoza]] 6ujvv44qik953zf8frqdund64z5fy4q Ghee 0 242627 1581403 2026-07-25T08:50:09Z CHRISTINE VENANCE 83854 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Cream to get clarified butter home made.Ghee.jpg|thumb|siagi]] '''Ghee''' ni aina ya '''[[siagi]] iliyoyeyushwa na kusafishwa''' ambayo asili yake ni katika bara [[Hindi]]. Mara nyingi hutengenezwa kwa kuyeyusha siagi ya maziwa ya [[ng'ombe]] au [[Nyati wa Afrika|nyati,]] kisha kuondoa maji na mabaki yote ya maziwa ili kubaki na mafuta safi kabisa.<ref>{{Cite web|title=Ghee {{!}} Definition, Production, & Religious Significance {{!}} Britannica|url...' 1581403 wikitext text/x-wiki [[Faili:Cream to get clarified butter home made.Ghee.jpg|thumb|siagi]] '''Ghee''' ni aina ya '''[[siagi]] iliyoyeyushwa na kusafishwa''' ambayo asili yake ni katika bara [[Hindi]]. Mara nyingi hutengenezwa kwa kuyeyusha siagi ya maziwa ya [[ng'ombe]] au [[Nyati wa Afrika|nyati,]] kisha kuondoa maji na mabaki yote ya maziwa ili kubaki na mafuta safi kabisa.<ref>{{Cite web|title=Ghee {{!}} Definition, Production, & Religious Significance {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/ghee|work=www.britannica.com|date=2026-07-04|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title="Ghee – Food Safety Plans" (PDF). FoodSafe, Ministry of Health, Government of British Columbia, Canada. September 2022. Retrieved 1 March 2026.|url=https://www.bing.com/search?q=%22Ghee+%E2%80%93+Food+Safety+Plans%22+(PDF).+FoodSafe,+Ministry+of+Health,+Government+of+British+Columbia,+Canada.+September+2022.+Retrieved+1+March+2026.&FORM=SSQNT1&PC=U531|work=Bing|accessdate=2026-07-25|language=sw}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Tiba]] [[Jamii:Chakula]] 9sr4tcofglquinn54in94txuxbrke68 Alakena 0 242628 1581404 2026-07-25T08:51:09Z Ester Gasper Kimario 70787 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Alakena''' ni [[chakula]] cha asili kinachotengenezwa kutokana na [[mchwa]] na huliwa hasa na jamii ya Walang'o (Lango) wa [[Kaskazini]] mwa [[Uganda]]. Chakula hiki hupatikana zaidi wakati maalum wa mwaka, wakati mchwa wanapokuwa wengi. Ni mfano muhimu wa utamaduni wa kula wadudu kama chakula [[Afrika ya Mashariki|Afrika Mashariki]]. Kwa jamii ya Lango, Alakena si chakula tu, bali pia ni sehemu ya utamaduni na mila zao. Hutumika kama chanzo cha virut...' 1581404 wikitext text/x-wiki '''Alakena''' ni [[chakula]] cha asili kinachotengenezwa kutokana na [[mchwa]] na huliwa hasa na jamii ya Walang'o (Lango) wa [[Kaskazini]] mwa [[Uganda]]. Chakula hiki hupatikana zaidi wakati maalum wa mwaka, wakati mchwa wanapokuwa wengi. Ni mfano muhimu wa utamaduni wa kula wadudu kama chakula [[Afrika ya Mashariki|Afrika Mashariki]]. Kwa jamii ya Lango, Alakena si chakula tu, bali pia ni sehemu ya utamaduni na mila zao. Hutumika kama chanzo cha virutubisho vya chakula na pia huonyesha utambulisho wa jamii hiyo.<ref name="busitema2017">{{cite journal |author=Omotoso, O.T. |year=2017 |title=Knowledge, attitudes and practices on edible insects in Lango sub-region, northern Uganda |url=https://ir.busitema.ac.ug/handle/20.500.12283/115 |journal=Busitema University Institutional Repository}}</ref><ref name="brill2017">{{cite journal |last1=Akullo |first1=J. |last2=Obaa |first2=B.B. |last3=Acai |first3=J. Okwee |last4=Nakimbugwe |first4=D. |last5=Agea |first5=J.G. |year=2017 |title=Knowledge, attitudes and practices on edible insects in Lango sub-region, northern Uganda |url=https://brill.com/view/journals/jiff/3/2/article-p73_73.xml |journal=Journal of Insects as Food and Feed |volume=3 |issue=2 |pages=73–85 |doi=10.3920/JIFF2016.0033 |url-access=subscription}}</ref><ref name="nature2024">{{cite journal |last1=Cheseto |first1=Xavier |last2=Ochieng |first2=Brian O. |last3=Subramanian |first3=Sevgan |last4=Tanga |first4=Chrysantus M. |year=2024 |title=Unravelling the nutritional and health benefits of marketable winged termites (Macrotermes spp.) as sustainable food sources in Africa |journal=Scientific Reports |volume=14 |issue=1 |bibcode=2024NatSR..14.9993C |doi=10.1038/s41598-024-60729-9 |pmc=11063174 |pmid=38693201 |article-number=9993}}</ref><ref name="sciencedirect2013">{{cite journal |last1=Kinyuru |first1=John N. |last2=Konyole |first2=Silvenus O. |last3=Roos |first3=Nanna |last4=Onyango |first4=Christine A. |last5=Owino |first5=Victor O. |last6=Owuor |first6=Bethwell O. |last7=Estambale |first7=Benson B. |last8=Friis |first8=Henrik |last9=Aagaard-Hansen |first9=Jens |last10=Kenji |first10=Glaston M. |year=2013 |title=Nutrient composition of four species of winged termites consumed in western Kenya |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0889157513000409 |journal=Journal of Food Composition and Analysis |volume=30 |issue=2 |pages=120–124 |doi=10.1016/j.jfca.2013.02.008 |url-access=subscription}}</ref> == Maandalizi na Msimu wa Upatikanaji == Alakena huandaliwa katika kipindi maalum cha mwaka, ambacho huendana na wakati mchwa wanapozaliana kwa wingi. Katika kipindi hiki, vichuguu vya mchwa huanza kutoa mchwa wenye mabawa pamoja na mchwa walinzi wanaoitwa "Ngwen" kwa lugha ya Lango. Muda huu ni muhimu kwa sababu ndiyo kipindi ambacho mchwa hupatikana kwa wingi zaidi. Mchwa hutoka kwenye makazi yao ya chini ya ardhi na kuruka kwa ajili ya uzazi na kuanzisha makoloni mapya. Kwa jamii ya Lango, huu huwa ni wakati maalum wa kukusanya mchwa na kuandaa chakula cha jadi cha Alakena. == Umuhimu wa Kitamaduni == Katika jamii ya Lango, chakula cha Alakena kina umuhimu mkubwa wa kitamaduni zaidi ya kuwa chanzo cha chakula tu. Chakula hiki ni sehemu ya mila za vyakula vya asili na kinaonyesha uhusiano wa jamii hiyo na mila za mababu zao ambazo zimehifadhiwa na kurithishwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine. Utafiti uliofanyika katika eneo la Lango unaonyesha kuwa mchwa wenye mabawa ambao huitwa "Ngwen" kwa lugha ya Lango, huliwa na zaidi ya asilimia 97 ya watu waliohojiwa katika eneo hilo. Pia, mchwa walinzi ambao huitwa "okok" huliwa na takribani asilimia 73 ya watu. Hii inaonyesha kuwa kula mchwa ni sehemu iliyokubalika sana katika utamaduni wa chakula wa jamii ya Lango na imekuwa ikitumika kwa muda mrefu kama sehemu ya maisha yao ya kila siku. == Marejeo == {{Mbegu-mdudu}} [[Jamii:Wadudu]] 0ai78x8pdizb39e3wq9kl0kj93r4r6b Jancy James 0 242629 1581405 2026-07-25T08:53:55Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Jancy James''' alikuwa Makamu Mkuu wa kwanza wa Chuo Kikuu Kikuu cha Kerala (Central University of Kerala) kilichopo karibu na Kasaragod, katika Jimbo la Kerala nchini [[Uhindi|India]]. Alizaliwa Vaikom na pia aliwahi kuwa mjumbe wa Bodi ya Mahojiano ya Ajira za Utumishi wa Umma ya India (UPSC Civil Services Interview Board). Awali, alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Mahatma Gandhi (Mahatma Gandhi University) kilichopo Kerala. Pia alikuwa mwanamke w...' 1581405 wikitext text/x-wiki '''Jancy James''' alikuwa Makamu Mkuu wa kwanza wa Chuo Kikuu Kikuu cha Kerala (Central University of Kerala) kilichopo karibu na Kasaragod, katika Jimbo la Kerala nchini [[Uhindi|India]]. Alizaliwa Vaikom na pia aliwahi kuwa mjumbe wa Bodi ya Mahojiano ya Ajira za Utumishi wa Umma ya India (UPSC Civil Services Interview Board). Awali, alikuwa Makamu Mkuu wa Chuo Kikuu cha Mahatma Gandhi (Mahatma Gandhi University) kilichopo Kerala. Pia alikuwa mwanamke wa kwanza kuwa Makamu Mkuu wa chuo kikuu katika Jimbo la Kerala, baada ya kuteuliwa kushika nafasi hiyo katika Chuo Kikuu cha Mahatma Gandhi.<ref>[https://web.archive.org/web/20090610072847/http://www.hindu.com/2009/03/01/stories/2009030159410700.htm The Hindu : Kerala / Thiruvananthapuram News : Jancy James to head new university]</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Wanawake wa Uhindi]] 62lfa2x77nrhdfe0zgdcqzmu67km5vl Falafel 0 242630 1581407 2026-07-25T09:02:23Z Camiddo 86373 Ukurasa umeundwa 1581407 wikitext text/x-wiki [[Faili:Falafels 2.jpg|thumb|falafel]] '''Falafel''' ni [[chakula]] chenye [[asili]] ya [[Misri]] kinachotengenezwa kwa kusaga [[maharagwe]] ya fava, dengu, au mchanganyiko wa vyote viwili. [[Mchanganyiko wa aina moja|Mchanganyiko]] huo huongezewa [[mboga]] za [[majani]] zenye harufu nzuri na viungo, kisha hutengenezwa katika umbo la mipira au vibanzi na kukaangwa kwenye mafuta mengi. Falafel ni chakula maarufu katika vyakula vya [[Mashariki ya Kati|Mashariki ya Kati,]] hasa katika eneo la Levant, na mara nyingi huliwa pamoja na [[mkate]], saladi na michuzi mbalimbali.pamoja na viungo , kisha hutengenezwa katika umbo la mipira au vibanzi na kukaangwa hadi viive.<ref>{{Citation|last=Lemish|first=Noam|title=Falafel Jazz? The Politics of Genre and Culture|date=2023-11-28|url=https://doi.org/10.4324/9781003043300-5|work=Transcultural Jazz|pages=149–177|publisher=Routledge|isbn=978-1-003-04330-0|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Post-Lausanne Turkey: Most Favored Dictatorship?|date=2023-04-27|url=https://doi.org/10.1017/9781009029957.005|work=When Democracy Died|pages=222–271|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-009-02995-7|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] fpkob3yixdd08rb9hlveiepg6gvdm3m Chow mein 0 242631 1581409 2026-07-25T09:08:07Z Dickson manumbu mapambano 73990 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Homemade Chow mein with shrimps and meat with a choy and Choung.jpg|thumb|chow mein]] '''Chow mein''' ni [[Chakula cha asili|chakula]] cha asili ya [[Jamhuri ya Watu wa China|China]] kinachotengenezwa kwa [[tambi]] zinazokaangwa pamoja na [[Mboga (mmea)|mboga]], na wakati mwingine huongezwa nyama au tofu.<ref>{{Citation|title=Chow mein|date=2026-07-03|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chow_mein&oldid=1362293982|work=Wikipedia|language=...' 1581409 wikitext text/x-wiki [[Faili:Homemade Chow mein with shrimps and meat with a choy and Choung.jpg|thumb|chow mein]] '''Chow mein''' ni [[Chakula cha asili|chakula]] cha asili ya [[Jamhuri ya Watu wa China|China]] kinachotengenezwa kwa [[tambi]] zinazokaangwa pamoja na [[Mboga (mmea)|mboga]], na wakati mwingine huongezwa nyama au tofu.<ref>{{Citation|title=Chow mein|date=2026-07-03|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chow_mein&oldid=1362293982|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> Kwa muda mrefu, aina mbalimbali za chow mein ziliibuka katika maeneo tofauti ya China. Kila eneo lina mtindo wake wa kuandaa chakula hiki, ikiwemo namna ya kukaanga tambi na aina za viambato vinavyoongeza<ref>{{Citation|title=Chow mein|date=2026-07-03|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chow_mein&oldid=1362293982|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> {{Mbegu}} chakula hiki katika nchi nyingine duniani. Leo, chow mein ni maarufu katika jamii nyingi za Wachina wanaoishi nje ya China na hupatikana katika migahawa mingi ya Kichina duniani. Pia ni chakula kinachopendwa [[India]][[Nchi|nchini]] [[India]], [[Nepal]], [[Uingereza]] na [[Marekani|Marekani.]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-19-973496-2</ref><ref>https://books.google.co.tz/books?id=t024cSJL--YC&pg=PT51&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://food.ndtv.com/food-drinks/indian-chinese-cuisine-indias-love-affair-with-chinese-food-1214445</ref><ref>https://books.google.co.tz/books?id=wiIw2_WFwC4C&q=chow+mein+nepali&pg=PA65&redir_esc=y</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Tiba]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] qfp1ao4qau6e8jepwc1geuvy1g1gk83 Kamia Brown 0 242632 1581410 2026-07-25T09:09:03Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[picha: Kamia Brown speaking.jpg|thumb|Kamia Brown]]'''Kamia Brown''' (aliyezaliwa tarehe [[24 Oktoba]] [[1980]]) ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] ambaye aliwahi kuhudumu kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Florida (Florida House of Representatives) akiwakilisha Wilaya ya 45 ya uchaguzi kuanzia mwaka 2016 hadi 2022. Mwaka 2022, Brown aligombea nafasi ya Seneti ya Jimbo la Florida (Florida Senate), lakini hakufanikiwa kushinda uchaguzi huo.<...' 1581410 wikitext text/x-wiki [[picha: Kamia Brown speaking.jpg|thumb|Kamia Brown]]'''Kamia Brown''' (aliyezaliwa tarehe [[24 Oktoba]] [[1980]]) ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] ambaye aliwahi kuhudumu kama mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Florida (Florida House of Representatives) akiwakilisha Wilaya ya 45 ya uchaguzi kuanzia mwaka 2016 hadi 2022. Mwaka 2022, Brown aligombea nafasi ya Seneti ya Jimbo la Florida (Florida Senate), lakini hakufanikiwa kushinda uchaguzi huo.<ref>{{cite web|url=https://www.myfloridahouse.gov/Sections/Representatives/details.aspx?MemberId=4625&LegislativeTermId=87|title=Florida House of Representatives - Kamia L. Brown - 2016 - 2018 ( Speaker Corcoran )|publisher=Myfloridahouse.gov|access-date=2018-12-07}}</ref><ref>{{cite web|author=Brittany Gaines|url=https://www.orangeobserver.com/article/sen-randolph-bracy-and-rep-kamia-brown-each-took-their-oath-of-office-jan-5|title=Sen. Randolph Bracy and Rep. Kamia Brown each took their oath of office Jan. 5|publisher=Orangeobserver.com|date=2017-01-12|access-date=2018-12-07}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Waliozaliwa 1980]] [[Jamii:Watu walio hai]] 1nx1mg6feo2sxgv4b3mt2gm27w1eysi Bread fruit 0 242633 1581411 2026-07-25T09:09:52Z Amina sauli 89067 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Tunda la mkaate''', ni tunda linalozalishwa na mti wa kitropiki. Linaitwa tunda la mkaate kwa sababu linapopikwa lina muundo na ladha inayofanana na mkate au viazi. Ganda lake huwa la kijani, huku sehemu ya ndani ikiwa nyeupe au ya rangi ya krimu. Tunda hili ni chanzo kizuri cha wanga, nyuzinyuzi, vitamini C na madini ya potasiamu, hivyo husaidia kuupa mwili nguvu, kuboresha mmeng'enyo wa chakula na kuimarisha afya. (Breadfruit) au tunda la mkate linawe...' 1581411 wikitext text/x-wiki '''Tunda la mkaate''', ni tunda linalozalishwa na mti wa kitropiki. Linaitwa tunda la mkaate kwa sababu linapopikwa lina muundo na ladha inayofanana na mkate au viazi. Ganda lake huwa la kijani, huku sehemu ya ndani ikiwa nyeupe au ya rangi ya krimu. Tunda hili ni chanzo kizuri cha wanga, nyuzinyuzi, vitamini C na madini ya potasiamu, hivyo husaidia kuupa mwili nguvu, kuboresha mmeng'enyo wa chakula na kuimarisha afya. (Breadfruit) au tunda la mkate linaweza kutayarishwa kwa njia mbalimbali, kama vile kuchemshwa, kuchomwa, kukaangwa au kusagwa kuwa unga kwa ajili ya kuandaa vyakula tofauti. Kwa ujumla, tunda la mkate ni zao muhimu la chakula kwa sababu huchangia lishe bora, usalama wa chakula na kuongeza kipato kwa wakulima. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] cd2s9zzs53exzbls9yckoh6ch9qfn8b Zongzi 0 242634 1581412 2026-07-25T09:10:33Z Emmanuel Alfonce 91178 Kiswahili chetu 2026 1581412 wikitext text/x-wiki '''Zongzi''' (kwa Kichina: 粽子; pinyin: zòngzi), inayojulikana pia kama zong (kwa Kichina: 粽; pinyin: zòng) au kutafsiriwa kama dumplings<ref>Ho, Christine (May 2014). "Cantonese Sticky Rice Dumplings". ''Christine's Recipes''</ref> <ref>"Dragon Boat Festival For Beginners: Cantonese Rice Dumplings". ''Michelin Guide''. 2021-06-09.</ref>za [[mchele]] na pia kama tamales za [[Kichina]], ni chakula cha jadi cha [[Kichina]]<ref>Fung, Patricia. "Chinese Tamales". Retrieved 2026-06-19.</ref> cha mchele kinachotengenezwa kwa mchele wa glutinous uliowekwa ndani yake vichungi mbalimbali na kuvikwa kwenye majani ya mianzi. Vichungi vinaweza kuwa vitamu, kama vile kuweka maharagwe mekundu, au vya chumvi/viungo, kama vile nyama ya nguruwe au sausage ya Kichina. Mianzi inayotumika kufunika zongzi kwa ujumla ni ya [[spishi]] ya Indocalamus tessellatus, ingawa wakati mwingine mierezi au majani mengine [[makubwa]] ya gorofa yanaweza kutumika. Zongzi hupikwa kwa njia ya [[mvuke]] au kuchemshwa. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Mboga]] [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Mbegu]] i0b59mwengop9npjh7nqsji5g2nz7e9 Mooncake 0 242635 1581413 2026-07-25T09:13:14Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[picha:Mooncake 3-4, lotus seed paste.jpg|thumb|Mooncake]]'''Mooncake''' (kwa Kichina kilichorahisishwa: 月饼; Kichina cha jadi: 月餅) ni aina ya [[keki]] ya Kichina iliyooka ambayo kwa jadi huliwa wakati wa Tamasha la Mwezi wa Katikati ya Vuli (Mid-Autumn Festival – 中秋節).<ref name="npr-2019sep14">{{cite episode|url=https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes|title=The Revolutionary History Of Mooncakes|seri...' 1581413 wikitext text/x-wiki [[picha:Mooncake 3-4, lotus seed paste.jpg|thumb|Mooncake]]'''Mooncake''' (kwa Kichina kilichorahisishwa: 月饼; Kichina cha jadi: 月餅) ni aina ya [[keki]] ya Kichina iliyooka ambayo kwa jadi huliwa wakati wa Tamasha la Mwezi wa Katikati ya Vuli (Mid-Autumn Festival – 中秋節).<ref name="npr-2019sep14">{{cite episode|url=https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes|title=The Revolutionary History Of Mooncakes|series=[[Morning Edition]]|network=[[NPR]]|date=September 14, 2019|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|access-date=17 October 2020|archive-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106163923/https://www.npr.org/2019/09/14/760780802/the-revolutionary-history-of-mooncakes|url-status=live}}</ref><ref name="ao-2017aug11">{{cite news|url=https://www.atlasobscura.com/articles/mooncakes-china-mongols-manchu-metaphor-uprising|title=Did Mooncakes Help the Chinese Overthrow the Mongols?: On the enduring power of myth and metaphor.|magazine=[[Atlas Obscura]]|date=August 11, 2017|first=Natasha|last=Frost|archive-date=11 August 2021|access-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811201518/https://www.atlasobscura.com/articles/mooncakes-china-mongols-manchu-metaphor-uprising|url-status=live}}</ref> Tamasha hili linahusishwa hasa na msimu wa mavuno, huku hadithi za kale za Kichina zikiliunganisha pia na desturi ya kutazama mwezi. Mooncake huchukuliwa kuwa ni kitafunwa maalumu na cha thamani kinacholiwa wakati wa sherehe hiyo. Mooncake hutolewa kama zawadi kati ya marafiki au huandaliwa katika mikusanyiko ya familia wakati wa kusherehekea Tamasha la Mwezi wa Katikati ya Vuli. Tamasha hili linatambuliwa kwa upana kuwa ni mojawapo ya sherehe nne muhimu zaidi za jadi za Kichina. == Marejeo == <references />{{Mbegu}} 7w6g4qn2mc6sdva3501x1x1mppbigtj Sachima 0 242636 1581414 2026-07-25T09:13:27Z Mienzi9570 74001 nimehariri makala 1581414 wikitext text/x-wiki '''Sachima''' ni [[kitafunwa]] kitamu kinachotoka nchini [[China]]. Hutengenezwa kwa vipande vidogo vya [[unga]] vilivyokaangwa, kisha kuunganishwa kwa [[sukari]] iliyoyeyushwa hadi kushikamana.Kitafunwa hiki kilianzia katika eneo la [[Manchuria]], na sasa huliwa katika sehemu nyingi za China. Pia hupatikana nchini [[Taiwan (kisiwa)|Taiwan]], [[Malaysia]]<ref>{{Citation|title=Sachima|date=2025-10-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sachima&oldid=1319615587|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Sachima|date=2025-10-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sachima&oldid=1319615587|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>, na [[Singapuri|Singapore]].Ingawa ladha na mapambo yake hutofautiana kulingana na eneo kinapotengenezwa, mwonekano wake hubaki karibu sawa. Kinafanana kidogo na kitafunwa cha [[Marekani]] kinachoitwa ''Rice Krispies Treats.''<ref>{{Citation|title=Sachima|date=2025-10-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sachima&oldid=1319615587|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == 8sawdmetv8w9jhyajq7rctgrbp2pu0h Rono 0 242637 1581415 2026-07-25T09:15:42Z Mwindi Mweusi 74000 Kuhariri makala 1581415 wikitext text/x-wiki '''Rono''' ni jina la asili ya [[Kenya]] ambalo linaweza kumaanisha watu mbalimbali wafuatao: Watu Alex Kipchirchir Rono (amezaliwa mwaka 1984) ni mwanariadha wa Kenya aliyebobea katika mbio za mita 800 na mshindi wa medali ya dhahabu katika Michezo ya Jumuiya ya [[Madola]] mwaka 2006. Chito S. Roño (amezaliwa mwaka 1954) ni [[mkurugenzi]] wa filamu kutoka Ufilipino. Daniel Rono (amezaliwa mwaka [[1978]]) ni mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za marathoni. Elly Rono (amezaliwa mwaka 1970) ni [[mwanariadha]] wa Kenya wa mbio za marathoni na mshindi mara mbili wa Mashindano ya Kimataifa ya Marathoni ya [[California]]. Georgina Rono (amezaliwa mwaka 1980) ni mwanariadha wa Kenya wa mbio za marathoni na mshindi wa Marathoni ya Eindhoven mwaka 2011. Henry Rono (1952–2024) alikuwa mwanariadha wa zamani wa Kenya aliyebobea katika mbio za kuruka viunzi na maji (steeplechase), na aliwahi kushikilia rekodi ya [[dunia]]. Janet Rono (amezaliwa mwaka [[1988]]) ni mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za marathoni. == Marejeo == [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Majina]] 2mxhr3ohklkom74acalngqf73xejtcv Pain au chocolat 0 242638 1581416 2026-07-25T09:15:54Z Mercy048 86345 Nimehariri Makala 1581416 wikitext text/x-wiki Pain au chocolat ni aina ya [[mkate]] mtamu kutoka [[Ufaransa|Ufaransa.]] Hutengenezwa kwa unga maalumu wenye tabaka nyingi za siagi (unaofanana na wa croissant), kisha huwekwa kipande kimoja au viwili vya chokoleti nyeusi katikati kabla ya kuokwa. Katika maeneo tofauti huitwa kwa majina tofauti: Pain au chocolat – jina linalotumika sehemu nyingi za Ufaransa. Chocolatine – hutumika kusini-magharibi mwa Ufaransa na katika baadhi ya maeneo yanayozungumza Kifaransa nchini Kanada. Chocolate croissant – jina linalotumika katika nchi nyingi zinazozungumza Kiingereza. Kwa kifupi, pain au chocolat ni keki au mkate wa tabaka nyingi wenye chokoleti katikati, unaofanana na croissant lakini umbo lake ni la mstatili badala ya kuwa wa mwezi.<ref>{{cite web|last1=Torres|first1=Jacques|title=Croissants, Pain au Chocolat, Pain Raisin and Danish|url=http://www.foodnetwork.com/recipes/croissants-pain-au-chocolat-pain-raisin-and-danish-recipe-1953285|publisher=[[Food Network]]|access-date=16 June 2017}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} lzt5x1l0k5mbzbkdf5fyimbconyyxbz Bobotie 0 242639 1581417 2026-07-25T09:20:19Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Bobotie, South African dish.jpg|thumb|Bobotie]] '''Bobotie''' ni [[chakula cha asili]] cha '''[[Afrika Kusini]]''' kinachotengenezwa kwa [[nyama]] ya kusaga iliyotiwa viungo mbalimbali, kisha huokwa (kuokwa kwenye oveni) na kufunikwa juu kwa mchanganyiko wa mayai ambao huunda tabaka laini baada ya kuiva.Ni moja ya vyakula maarufu vya kitaifa vya Afrika Kusini na mara nyingi hutolewa pamoja na wali wa manjano, ndizi, au mboga mbalimbali.<ref>{{Citat...' 1581417 wikitext text/x-wiki [[Faili:Bobotie, South African dish.jpg|thumb|Bobotie]] '''Bobotie''' ni [[chakula cha asili]] cha '''[[Afrika Kusini]]''' kinachotengenezwa kwa [[nyama]] ya kusaga iliyotiwa viungo mbalimbali, kisha huokwa (kuokwa kwenye oveni) na kufunikwa juu kwa mchanganyiko wa mayai ambao huunda tabaka laini baada ya kuiva.Ni moja ya vyakula maarufu vya kitaifa vya Afrika Kusini na mara nyingi hutolewa pamoja na wali wa manjano, ndizi, au mboga mbalimbali.<ref>{{Citation|title=Bobotie|date=2026-05-20|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bobotie&oldid=1355252201|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Mboga]] cnmishscdfvfdxbi97e8237h6p0tain Hilbet 0 242640 1581420 2026-07-25T09:26:49Z SARAH CLEMENT TZ 91176 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Hilbet.jpg|thumb|'''Hilbet''']] '''Hilbet''' (Kitigrinya: ሕልበት) ni [[chakula]] cha jadi kinachotokana na jamii ya Watigrinya wa Tigray, wanaopatikana [[kusini]] mwa [[Eritrea]] na kaskazini mwa [[Ethiopia]]. Ni chakula cha [[mboga]] pekee, kinachotengenezwa kwa [[maharagwe]] mapana, mbegu za fenugreek, dengu, na viungo vingine vinavyosagwa kuwa unga.<ref>Traditional processing technology of faba bean into hilbet:</ref> Baada ya hapo, un...' 1581420 wikitext text/x-wiki [[Faili:Hilbet.jpg|thumb|'''Hilbet''']] '''Hilbet''' (Kitigrinya: ሕልበት) ni [[chakula]] cha jadi kinachotokana na jamii ya Watigrinya wa Tigray, wanaopatikana [[kusini]] mwa [[Eritrea]] na kaskazini mwa [[Ethiopia]]. Ni chakula cha [[mboga]] pekee, kinachotengenezwa kwa [[maharagwe]] mapana, mbegu za fenugreek, dengu, na viungo vingine vinavyosagwa kuwa unga.<ref>Traditional processing technology of faba bean into hilbet:</ref> Baada ya hapo, [[unga]] wa Hilbet hupikwa na kuchapwa hadi upate umbo laini na zito linalofanana na krimu. Katikati ya Hilbet huwekwa mchuzi wa [[pilipili]] unaotengenezwa kwa pilipili [[nyekundu]], kisha huliwa pamoja na mkate wa jadi wa Ethiopia na Eritrea. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] bnagzd3ai1h4uxtruuzike9wkkpxx7u Mutura 0 242641 1581422 2026-07-25T09:35:34Z YUSTA MWAIPOPO 91174 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Mutura.jpg|thumb]] '''Mutura''' ni [[soseji]] ya asili ya [[Kenya]] inayotengenezwa kwa kujaza [[utumbo]] wa [[mnyama]] kwa mchanganyiko wa nyama ya [[ng'ombe]] au [[mbuzi]], [[damu]] iliyochemshwa, na [[viungo]] kama [[Kitunguu|vitunguu]], [[chumvi]] na [[pilipili]]. Baada ya kutayarishwa, huchomwa au huokwa. Mutura ni [[chakula]] maarufu cha mitaani nchini Kenya na pia huandaliwa katika [[sherehe]]. Baadhi ya aina zake hutengenezwa bila kutumia d...' 1581422 wikitext text/x-wiki [[Faili:Mutura.jpg|thumb]] '''Mutura''' ni [[soseji]] ya asili ya [[Kenya]] inayotengenezwa kwa kujaza [[utumbo]] wa [[mnyama]] kwa mchanganyiko wa nyama ya [[ng'ombe]] au [[mbuzi]], [[damu]] iliyochemshwa, na [[viungo]] kama [[Kitunguu|vitunguu]], [[chumvi]] na [[pilipili]]. Baada ya kutayarishwa, huchomwa au huokwa. Mutura ni [[chakula]] maarufu cha mitaani nchini Kenya na pia huandaliwa katika [[sherehe]]. Baadhi ya aina zake hutengenezwa bila kutumia damu.<ref>{{Cite journal |date=2011 |title=Delicacy |url=https://doi.org/10.5040/9781350922617 |journal=Delicacy |doi=10.5040/9781350922617}}</ref><ref>{{Citation|last=Feiner|first=Gerhard|title=Typical cooked sausage products from around the world|date=2006|url=https://doi.org/10.1533/9781845691721.2.287|work=Meat Products Handbook|pages=287–296|publisher=Elsevier|isbn=978-1-84569-050-2|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Mboga]] 907vqbdojjrfmwqaq4ikndhx6m7b4i5 1581493 1581422 2026-07-25T10:34:51Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1581493 wikitext text/x-wiki [[Faili:Mutura.jpg|thumb]] '''Mutura''' ni [[soseji]] ya asili ya [[Kenya]] inayotengenezwa kwa kujaza [[utumbo]] wa [[mnyama]] kwa mchanganyiko wa nyama ya [[ng'ombe]] au [[mbuzi]], [[damu]] iliyochemshwa, na [[viungo]] kama [[Kitunguu|vitunguu]], [[chumvi]] na [[pilipili]]. Baada ya kutayarishwa, huchomwa au huokwa. Mutura ni [[chakula]] maarufu cha mitaani nchini Kenya na pia huandaliwa katika [[sherehe]]. Baadhi ya aina zake hutengenezwa bila kutumia damu.<ref>{{Rejea jarida |date=2011 |title=Delicacy |url=https://doi.org/10.5040/9781350922617 |journal=Delicacy |doi=10.5040/9781350922617}}</ref><ref>{{Citation|last=Feiner|first=Gerhard|title=Typical cooked sausage products from around the world|date=2006|url=https://doi.org/10.1533/9781845691721.2.287|work=Meat Products Handbook|pages=287–296|publisher=Elsevier|isbn=978-1-84569-050-2|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Mboga]] 1qfabfa5czw89dsh2dlgpwo7u68p5pn Kiros 0 242642 1581423 2026-07-25T09:38:33Z Hamisi msafiri mzuki 81808 Ukurasa ulianzishwa 1581423 wikitext text/x-wiki '''Kiros''' ni jina lenye [[asili]] ya [[lugha]] ya Kige'ez ambalo linaweza kuwataja [[watu]] wafuatao; ● Kiros Alemayehu (1948 - 1994): Mwimbaji wa Ethiopia aliyekuwa akiimba kwa lugha ya Kitigrigna.<ref><nowiki>https://grokipedia.com/page/kiros_alemayehu</nowiki></ref> ● Kiros Soares Ferraz; (amezaliwa mwaka 1988) Mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Brazil, anayejulikana zaidi kwa jina la Kiros<ref><nowiki>https://pantheon.world/profile/person/Kiros_Stanlley_Soares_Ferraz</nowiki></ref> ● Aheza Kiros (amezaliwa mwaka 1985) Mwanariadha wa mbio za masafa marefu kutoka Ethiopia ● Melat Kiros (amezaliwa mwaka 1997) Mwanasheria na Mwanasiasa mwenye asili ya Ethiopia na Marekani<ref><nowiki>https://amelica.org/e33523b1E0F8T1R4cTsEFQ0</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Waimbaji]] [[Jamii:Wachezaji mpira nchi kwa nchi]] [[Jamii:Waliofariki 1994]] [[Jamii:Waliozaliwa 1948]] [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Waliozaliwa 1985]] r79cgu6z5uinn1kyckrjg5kam3ft5k0 Saffron rice 0 242643 1581424 2026-07-25T09:39:51Z Mwindi Mweusi 74000 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Wali wa zafarani''' ni chakula kinachotengenezwa kwa kutumia zafarani (saffron), mchele mweupe, na mara nyingi huongezewa mchuzi wa [[mboga]] <ref><nowiki>https://books.google.co.tz/books?id=ptZgNoobsyUC&pg=PA234&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</nowiki></ref>uliokolezwa . [[Wali]] wa zafarani hupatikana katika [[mapishi]] ya nchi nyingi duniani, ingawa hutayarishwa kwa namna tofauti kulingana na utamaduni wa kila eneo. Njia ya kuupika inafanana na ile y...' 1581424 wikitext text/x-wiki '''Wali wa zafarani''' ni chakula kinachotengenezwa kwa kutumia zafarani (saffron), mchele mweupe, na mara nyingi huongezewa mchuzi wa [[mboga]] <ref><nowiki>https://books.google.co.tz/books?id=ptZgNoobsyUC&pg=PA234&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</nowiki></ref>uliokolezwa . [[Wali]] wa zafarani hupatikana katika [[mapishi]] ya nchi nyingi duniani, ingawa hutayarishwa kwa namna tofauti kulingana na utamaduni wa kila eneo. Njia ya kuupika inafanana na ile ya wali wa kawaida, isipokuwa huongezwa zafarani na viungo vingine ili kuupa ladha, harufu nzuri na rangi ya manjano ya [[dhahabu]]."<ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Seychellois_cuisine</nowiki></ref> == marejeo == c2id5kdcfembl5ritued524lop8v38n 1581433 1581424 2026-07-25T09:48:09Z Mwindi Mweusi 74000 Kuhariri makala 1581433 wikitext text/x-wiki '''Wali wa zafarani''' ni chakula kinachotengenezwa kwa kutumia zafarani (saffron), mchele mweupe, na mara nyingi huongezewa mchuzi wa [[mboga]] <ref><nowiki>https://books.google.co.tz/books?id=ptZgNoobsyUC&pg=PA234&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</nowiki></ref>uliokolezwa . [[Wali]] wa zafarani hupatikana katika [[mapishi]] ya nchi nyingi duniani, ingawa hutayarishwa kwa namna tofauti kulingana na utamaduni wa kila eneo. Njia ya kuupika inafanana na ile ya wali wa kawaida, isipokuwa huongezwa zafarani na viungo vingine ili kuupa ladha, harufu nzuri na rangi ya manjano ya [[dhahabu]]."<ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Seychellois_cuisine</nowiki></ref> == marejeo == <references /> [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] jskhlzgdqetfqsaywmsyd6aklravv9l Chumvi ya mwanzi wa mtoni 0 242644 1581425 2026-07-25T09:40:19Z LilianErasto 89931 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Chumvi ya mwanzi wa mtoni''', ni aina ya [[chumvi]] inayozalishwa nchini [[Kenya]] kwa kutumia mianzi maalumu ya mtoni inayojulikana kama muchua<ref>{{Citation|title=River reed salt|date=2026-01-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=River_reed_salt&oldid=1332336730|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>, ambayo hukua kandokando ya Mto [[Nzoia]]<ref>{{Citation|title=River reed salt|date=2026-01-11|url=https://en.wikipedia.o...' 1581425 wikitext text/x-wiki '''Chumvi ya mwanzi wa mtoni''', ni aina ya [[chumvi]] inayozalishwa nchini [[Kenya]] kwa kutumia mianzi maalumu ya mtoni inayojulikana kama muchua<ref>{{Citation|title=River reed salt|date=2026-01-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=River_reed_salt&oldid=1332336730|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>, ambayo hukua kandokando ya Mto [[Nzoia]]<ref>{{Citation|title=River reed salt|date=2026-01-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=River_reed_salt&oldid=1332336730|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>. Inaaminika kuwa utamaduni wa kutengeneza chumvi hii ulianza katika karne ya 17 wakati jamii ya [[wabukusu]] ilipohamia kutoka eneo la [[Kongo (mto)|Mto Kongo]]<ref>{{Citation|title=River reed salt|date=2026-01-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=River_reed_salt&oldid=1332336730|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>. Kijadi, chumvi hii huzalishwa pekee katika kijiji cha Nabuyole, kilichopo katika Jimbo la Webuye, Kaunti ya [[Bungoma]]<ref>{{Citation|title=River reed salt|date=2026-01-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=River_reed_salt&oldid=1332336730|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>. Mchakato wa uzalishaji wake unahusisha kukusanya na kukausha mianzi ya muchua, kisha kuichoma hadi kuwa majivu. Majivu hayo huwekwa kwenye chombo chenye sehemu ya kupitisha maji, ambapo maji humwagwa taratibu juu yake ili kuyeyusha chumvi iliyomo kwenye majivu. Maji hayo yenye chumvi huchujwa na baadaye huchemshwa hadi kubaki vipande vidogo vya chumvi, ambavyo hatimaye hufungashwa kwa kutumia majani ya migomba kwa kufuata utamaduni wa eneo hilo. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] sqtm99cdwzzpueqzolfbo7hxon9hvzr Fish balls 0 242645 1581426 2026-07-25T09:41:14Z Camiddo 86373 Ukurasa umeundwa 1581426 wikitext text/x-wiki [[Faili:Processed seafood clipped.jpg|thumb|fish balls]] Fish balls ni mipira inayotengenezwa kwa [[samaki]] waliosagwa au kusindikwa kuwa uji , kisha huchemshwa au hukaangwa kwenye [[mafuta]] mengi . Muundo wake unafanana na [[keki]] ya samaki . Mara nyingi fish balls hutengenezwa kwa nyama ya samaki iliyosagwa au surimi (nyama ya samaki iliyosindikwa), huongezewa chumvi na [[Kiungo (chakula)|kiungo]] cha kufungamanisha mchanganyiko , kama vile unga wa [[muhogo]]<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dZIUCT2GdLwC&dq=difference+between+fish+ball+and+fish+cake&pg=PA194|title=Commodity Classification Under the Harmonized System|date=1990|publisher=Department of the Treasury, U.S. Customs Service|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=akYLOTMdCSEC&dq=difference+between+fish+ball+and+fish+cake&pg=PA166|title=IFIS Dictionary of Food Science and Technology|last=Service|first=International Food Information|date=2009-05-18|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-8740-4|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] 6i1hv5llskpsyyot3xnvaxc8o14lzp3 Falooda 0 242646 1581427 2026-07-25T09:42:10Z Ramadhani kamala 82903 chapisha ukurasa mpya 1581427 wikitext text/x-wiki == Falooda au faluda == ni peremende ya baridi ya Kimughal inayotengenezwa kwa vermiseli (tambi nyembamba).<ref>{{Citation|title=Cooke, Col Sir David (William Perceval), (28 April 1935–13 May 2017), freelance consultant/researcher|date=2007-12-01|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.11741|work=Who Was Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2026-07-25}}</ref> Ina asili katika chakula cha [[Kiajemi]] cha faloodeh, ambacho lahaja zake zinapatikana kote [[Asia ya Magharibi|Asia Magharibi]],<ref>{{Cite book|title=The Oxford companion to sugar and sweets|last=Goldstein|first=Darra|date=2015|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-931339-6|location=Oxford}}</ref> ya Kati, [[Kusini]], na Kusini[[Mashariki|-Mashariki]]. Kijadi, huandaliwa kwa kuchanganya sharubati ya waridi, ver miseli, na mbegu za [[basil]] tamu na maziwa, mara nyingi hutolewa pamoja na kulfi (Aiskrimu ya Kiasia).<ref>{{Cite journal |date=2015 |title=Samson Occom, journal, 1784 May 8 to 1785 April 26 |url=https://doi.org/10.1349/ddlp.1282 |doi=10.1349/ddlp.1282}}</ref> Vermiseli inayotumika kuandaa falooda hutengenezwa kwa [[ngano]], unga wa mishumaa (arrowroot),<ref>{{Cite journal |last=Camp |first=Gregory |date=2015-08 |title=Spotify. https://www.spotify.com/. Retrieved 21 January 2015 |url=https://doi.org/10.1017/s1752196315000280 |journal=Journal of the Society for American Music |volume=9 |issue=3 |pages=375–378 |doi=10.1017/s1752196315000280 |issn=1752-1963}}</ref> [[wanga]] wa [[mahindi]], au sago. == Historia == Asili ya falooda inarudi nchini [[Irani|Iran]] (Uajemi), ambapo chakula cha [[Asili|asil]]<nowiki/>i kinachofanana na hicho cha faloodeh bado ni maarufu. Chakula hiki kilifika India ya mwisho wa enzi za kati kupitia nasaba nyingi za [[Asia]] ya Kati zilizovamia na kuweka makazi Kusini mwa Asia katika karne ya kunja kumi na sita (16) hadi karne ya kumi na nane (18).<ref>{{Cite web|title=Statement by Marzunisham Omar, Executive Director for Myanmar and Ms. May Toe Win, Advisor to the Executive Director, January 25, 2017|url=https://doi.org/10.5089/9781475574098.002.a006|work=doi.org|accessdate=2026-07-25}}</ref> Muundo wa sasa wa falooda ulitengenezwa wakati wa Dola ya Mughal na ukaenea sambamba na ushindi wao. Watawala wenye asili ya Kiajemi waliofuata baada ya Wamughal waliendelea kukienzi na kukiboresha chakula hiki kwa mtindo wao wenyewe, hasa katika maeneo ya [[Hyderabad]] [[Deccan Plateau|Deccan]] na Carnatic nchini India ya sasa.<ref>{{Citation|title=Foster, Sir (Albert) Ridgeby, (12 June 1907–10 May 1973)|date=2007-12-01|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u154561|work=Who Was Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2026-07-25}}</ref> Kinywaji hiki sasa ni sehemu ya vyakula vya asili vya [[Pakistani|Pakistan]]<nowiki/>i, [[Afghanistan]], [[Myanmar|Myanmar,]] [[India Juliana|India,]] Bangladesh, na Sri Lanka, na hutolewa kwenye harusi na sherehe nyinginezo. Nchini Sri Lanka, falooda mara nyingi hunywewa kama burudani maarufu ya maziwa.<ref>{{Citation|last=Ionete|first=Ștefan|title=Persian Loanwords in Baghdadi Arabic|date=2019|url=https://doi.org/10.4000/books.iremam.3994|work=Studies on Arabic Dialectology and Sociolinguistics|publisher=Institut de recherches et d’études sur les mondes arabes et musulmans|isbn=979-10-365-3389-1|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu-mmea}} [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] 7do9qd8oxh72z23573qjygl0fmvkzwv 1581456 1581427 2026-07-25T09:51:16Z Ramadhani kamala 82903 Ukulasa umechapishwa 1581456 wikitext text/x-wiki [[Faili:Faluda.JPG|thumb|Falooda]] == Falooda au faluda == ni peremende ya baridi ya Kimughal inayotengenezwa kwa vermiseli (tambi nyembamba).<ref>{{Citation|title=Cooke, Col Sir David (William Perceval), (28 April 1935–13 May 2017), freelance consultant/researcher|date=2007-12-01|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.11741|work=Who Was Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2026-07-25}}</ref> Ina asili katika chakula cha [[Kiajemi]] cha faloodeh, ambacho lahaja zake zinapatikana kote [[Asia ya Magharibi|Asia Magharibi]],<ref>{{Cite book|title=The Oxford companion to sugar and sweets|last=Goldstein|first=Darra|date=2015|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-931339-6|location=Oxford}}</ref> ya Kati, [[Kusini]], na Kusini[[Mashariki|-Mashariki]]. Kijadi, huandaliwa kwa kuchanganya sharubati ya waridi, ver miseli, na mbegu za [[basil]] tamu na maziwa, mara nyingi hutolewa pamoja na kulfi (Aiskrimu ya Kiasia).<ref>{{Cite journal |date=2015 |title=Samson Occom, journal, 1784 May 8 to 1785 April 26 |url=https://doi.org/10.1349/ddlp.1282 |doi=10.1349/ddlp.1282}}</ref> Vermiseli inayotumika kuandaa falooda hutengenezwa kwa [[ngano]], unga wa mishumaa (arrowroot),<ref>{{Cite journal |last=Camp |first=Gregory |date=2015-08 |title=Spotify. https://www.spotify.com/. Retrieved 21 January 2015 |url=https://doi.org/10.1017/s1752196315000280 |journal=Journal of the Society for American Music |volume=9 |issue=3 |pages=375–378 |doi=10.1017/s1752196315000280 |issn=1752-1963}}</ref> [[wanga]] wa [[mahindi]], au sago. == Historia == Asili ya falooda inarudi nchini [[Irani|Iran]] (Uajemi), ambapo chakula cha [[Asili|asil]]<nowiki/>i kinachofanana na hicho cha faloodeh bado ni maarufu. Chakula hiki kilifika India ya mwisho wa enzi za kati kupitia nasaba nyingi za [[Asia]] ya Kati zilizovamia na kuweka makazi Kusini mwa Asia katika karne ya kunja kumi na sita (16) hadi karne ya kumi na nane (18).<ref>{{Cite web|title=Statement by Marzunisham Omar, Executive Director for Myanmar and Ms. May Toe Win, Advisor to the Executive Director, January 25, 2017|url=https://doi.org/10.5089/9781475574098.002.a006|work=doi.org|accessdate=2026-07-25}}</ref> Muundo wa sasa wa falooda ulitengenezwa wakati wa Dola ya Mughal na ukaenea sambamba na ushindi wao. Watawala wenye asili ya Kiajemi waliofuata baada ya Wamughal waliendelea kukienzi na kukiboresha chakula hiki kwa mtindo wao wenyewe, hasa katika maeneo ya [[Hyderabad]] [[Deccan Plateau|Deccan]] na Carnatic nchini India ya sasa.<ref>{{Citation|title=Foster, Sir (Albert) Ridgeby, (12 June 1907–10 May 1973)|date=2007-12-01|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u154561|work=Who Was Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2026-07-25}}</ref> Kinywaji hiki sasa ni sehemu ya vyakula vya asili vya [[Pakistani|Pakistan]]<nowiki/>i, [[Afghanistan]], [[Myanmar|Myanmar,]] [[India Juliana|India,]] Bangladesh, na Sri Lanka, na hutolewa kwenye harusi na sherehe nyinginezo. Nchini Sri Lanka, falooda mara nyingi hunywewa kama burudani maarufu ya maziwa.<ref>{{Citation|last=Ionete|first=Ștefan|title=Persian Loanwords in Baghdadi Arabic|date=2019|url=https://doi.org/10.4000/books.iremam.3994|work=Studies on Arabic Dialectology and Sociolinguistics|publisher=Institut de recherches et d’études sur les mondes arabes et musulmans|isbn=979-10-365-3389-1|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu-mmea}} [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] hv45nbgeujs3ttac74oxh4t6ubr0ubi 1581460 1581456 2026-07-25T09:55:48Z Ramadhani kamala 82903 1581460 wikitext text/x-wiki [[Faili:Faluda.JPG|thumb|Falooda ya Asia kusini]] == Falooda au faluda == ni peremende ya baridi ya Kimughal inayotengenezwa kwa vermiseli (tambi nyembamba).<ref>{{Citation|title=Cooke, Col Sir David (William Perceval), (28 April 1935–13 May 2017), freelance consultant/researcher|date=2007-12-01|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.11741|work=Who Was Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2026-07-25}}</ref> Ina asili katika chakula cha [[Kiajemi]] cha faloodeh, ambacho lahaja zake zinapatikana kote [[Asia ya Magharibi|Asia Magharibi]],<ref>{{Cite book|title=The Oxford companion to sugar and sweets|last=Goldstein|first=Darra|date=2015|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-931339-6|location=Oxford}}</ref> ya Kati, [[Kusini]], na Kusini[[Mashariki|-Mashariki]]. Kijadi, huandaliwa kwa kuchanganya sharubati ya waridi, ver miseli, na mbegu za [[basil]] tamu na maziwa, mara nyingi hutolewa pamoja na kulfi (Aiskrimu ya Kiasia).<ref>{{Cite journal |date=2015 |title=Samson Occom, journal, 1784 May 8 to 1785 April 26 |url=https://doi.org/10.1349/ddlp.1282 |doi=10.1349/ddlp.1282}}</ref> Vermiseli inayotumika kuandaa falooda hutengenezwa kwa [[ngano]], unga wa mishumaa (arrowroot),<ref>{{Cite journal |last=Camp |first=Gregory |date=2015-08 |title=Spotify. https://www.spotify.com/. Retrieved 21 January 2015 |url=https://doi.org/10.1017/s1752196315000280 |journal=Journal of the Society for American Music |volume=9 |issue=3 |pages=375–378 |doi=10.1017/s1752196315000280 |issn=1752-1963}}</ref> [[wanga]] wa [[mahindi]], au sago. == Historia == Asili ya falooda inarudi nchini [[Irani|Iran]] (Uajemi), ambapo chakula cha [[Asili|asil]]<nowiki/>i kinachofanana na hicho cha faloodeh bado ni maarufu. Chakula hiki kilifika India ya mwisho wa enzi za kati kupitia nasaba nyingi za [[Asia]] ya Kati zilizovamia na kuweka makazi Kusini mwa Asia katika karne ya kunja kumi na sita (16) hadi karne ya kumi na nane (18).<ref>{{Cite web|title=Statement by Marzunisham Omar, Executive Director for Myanmar and Ms. May Toe Win, Advisor to the Executive Director, January 25, 2017|url=https://doi.org/10.5089/9781475574098.002.a006|work=doi.org|accessdate=2026-07-25}}</ref> Muundo wa sasa wa falooda ulitengenezwa wakati wa Dola ya Mughal na ukaenea sambamba na ushindi wao. Watawala wenye asili ya Kiajemi waliofuata baada ya Wamughal waliendelea kukienzi na kukiboresha chakula hiki kwa mtindo wao wenyewe, hasa katika maeneo ya [[Hyderabad]] [[Deccan Plateau|Deccan]] na Carnatic nchini India ya sasa.<ref>{{Citation|title=Foster, Sir (Albert) Ridgeby, (12 June 1907–10 May 1973)|date=2007-12-01|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u154561|work=Who Was Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2026-07-25}}</ref> Kinywaji hiki sasa ni sehemu ya vyakula vya asili vya [[Pakistani|Pakistan]]<nowiki/>i, [[Afghanistan]], [[Myanmar|Myanmar,]] [[India Juliana|India,]] Bangladesh, na Sri Lanka, na hutolewa kwenye harusi na sherehe nyinginezo. Nchini Sri Lanka, falooda mara nyingi hunywewa kama burudani maarufu ya maziwa.<ref>{{Citation|last=Ionete|first=Ștefan|title=Persian Loanwords in Baghdadi Arabic|date=2019|url=https://doi.org/10.4000/books.iremam.3994|work=Studies on Arabic Dialectology and Sociolinguistics|publisher=Institut de recherches et d’études sur les mondes arabes et musulmans|isbn=979-10-365-3389-1|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu-mmea}} [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] eo5v3rzky5z13tloi78csbvb8q0evyu Coconut chutney 0 242647 1581428 2026-07-25T09:43:33Z Mercy048 86345 Nimehariri Makala 1581428 wikitext text/x-wiki Chutney ya nazi ni aina ya [[mchuzi]] au kiambatanisho cha chakula kinachotumiwa sana Kusini mwa [[India]] na katika maeneo mengine ya Bara Hindi. Hutengenezwa kwa nazi iliyokunwa au nyama ya nazi, ambayo husagwa pamoja na viungo kama: Pilipili ya kijani au nyekundu, Ukwaju, Chumvi, Giligilani (coriander), Maji. Chutney ya nazi inaweza kutengenezwa kwa kutumia pilipili nyekundu au pilipili ya kijani, kulingana na ladha inayotakiwa. Kwa kawaida huliwa pamoja na vyakula kama: Dosa, Idli, Bajji, Bonda, Vada. Katika jimbo la Karnataka nchini India, chutney ya nazi pia huliwa pamoja na vyakula vya wali kama: Pulao, Puliyogare, Tomato baath (wali wa nyanya), Vangi baath (wali uliopikwa na bilinganya). Kwa kifupi, chutney ya nazi ni mchuzi wa nazi wenye viungo unaoongeza ladha kwenye vyakula mbalimbali vya Kihindi.<ref name="Wahhab Singh 2016" /> == Marejeo == ,<ref name="Wahhab Singh 20162" /> common in the [[Indian subcontinent]]. The condiment is made with [[coconut]] pulp ground with other ingredients such as [[Chili pepper|green chillies]], [[tamarind]], [[salt]], [[coriander]] and water.<ref name= 11j5wo5xwojanmpoq8f0bquv68252jn Terr 0 242648 1581429 2026-07-25T09:43:36Z ANTONY ILDEFONS 74003 Tafasili 1581429 wikitext text/x-wiki [[Faili:Teff pluim Eragrostis tef.jpg|alt=Terr|thumb|'''Terr'''Kingdom''':''' planaeClade: Embryophytes Clade: TracherphytesOrder: PoalesFamily: poaceae Subfamily: chloridoidearGenus: EragrostisSpecies: E.tef]] '''Teff''' (Kiamhariki), '''Eragrostis tef''', pia inajulikana kama '''Williams lovegrass''' <ref>{{Citation|title=Michigan State University|date=2026-07-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Michigan_State_University&oldid=1363473298|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> ni aina ya nafaka ndogo sana,<ref>{{Cite web|title=Teff|url=https://hort.purdue.edu/newcrop/CropFactSheets/teff.html|work=hort.purdue.edu|accessdate=2026-07-25}}</ref>pia ni aina ya kila mwaka ya lovegrass  asili ya [[Eritrea]] na [[Ethiopia]], ambako ilitoka katika nyanda za juu za nchi zote mbili. imekuwa ikilimwa kwa ajili ya mbegu zake zinazoweza kuliwa, pia huitwa teff, tangu 1000 KK na pengine hata 4000 KK. Ni moja ya zao kuu na chakula Ethiopia na [[Eritrea]]. Kama zao la kisasa, hutoa mavuno kidogo na kuathiriwa na makazi; nzi wa tef ni wadudu waharibifu. {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] bv6yuyvtll470h51y13wi65nbq348hg 1581431 1581429 2026-07-25T09:47:02Z ANTONY ILDEFONS 74003 Malekebisho 1581431 wikitext text/x-wiki [[Faili:Teff pluim Eragrostis tef.jpg|alt=Terr|thumb|'''Terr'''Kingdom''':''' planaeClade: Embryophytes Clade: TracherphytesOrder: PoalesFamily: poaceae Subfamily: chloridoidearGenus: EragrostisSpecies: E.tef]] '''Teff''' (Kiamhariki), '''Eragrostis tef''', pia inajulikana kama '''Williams lovegrass''' <ref>{{Citation|title=Michigan State University|date=2026-07-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Michigan_State_University&oldid=1363473298|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> ni aina ya nafaka ndogo sana,<ref>{{Cite web|title=Teff|url=https://hort.purdue.edu/newcrop/CropFactSheets/teff.html|work=hort.purdue.edu|accessdate=2026-07-25}}</ref>pia ni aina ya kila mwaka ya lovegrass  asili ya [[Eritrea]] na [[Ethiopia]], ambako ilitoka katika nyanda za juu za nchi zote mbili. imekuwa ikilimwa kwa ajili ya mbegu zake zinazoweza kuliwa, pia huitwa teff, tangu 1000 KK na pengine hata 4000 KK. Ni moja ya zao kuu na chakula Ethiopia na [[Eritrea]]. Kama zao la kisasa, hutoa mavuno kidogo na kuathiriwa na makazi; nzi wa tef ni wadudu waharibifu. {{Mbegu}} == Marejeo == [[Jamii:Chakula]] gfknk2k00kl6xh1euq3t1zb1xpf2z4g 1581535 1581431 2026-07-25T11:23:56Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1581535 wikitext text/x-wiki [[Faili:Teff pluim Eragrostis tef.jpg|alt=Terr|thumb|'''Terr'''Kingdom''':''' planaeClade: Embryophytes Clade: TracherphytesOrder: PoalesFamily: poaceae Subfamily: chloridoidearGenus: EragrostisSpecies: E.tef]] '''Teff''' (Kiamhariki), '''Eragrostis tef''', pia inajulikana kama '''Williams lovegrass''' <ref>{{Citation|title=Michigan State University|date=2026-07-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Michigan_State_University&oldid=1363473298|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> ni aina ya nafaka ndogo sana,<ref>{{Rejea tovuti|title=Teff|url=https://hort.purdue.edu/newcrop/CropFactSheets/teff.html|work=hort.purdue.edu|accessdate=2026-07-25}}</ref>pia ni aina ya kila mwaka ya lovegrass  asili ya [[Eritrea]] na [[Ethiopia]], ambako ilitoka katika nyanda za juu za nchi zote mbili. imekuwa ikilimwa kwa ajili ya mbegu zake zinazoweza kuliwa, pia huitwa teff, tangu 1000 KK na pengine hata 4000 KK. Ni moja ya zao kuu na chakula Ethiopia na [[Eritrea]]. Kama zao la kisasa, hutoa mavuno kidogo na kuathiriwa na makazi; nzi wa tef ni wadudu waharibifu. {{Mbegu}} == Marejeo == [[Jamii:Chakula]] fcaszipjozfe2s5vwnvwluv16fco9ag Coleus maculosus subsp. edulis 0 242649 1581430 2026-07-25T09:44:36Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Coleus maculosus subsp. edulis''' (inayojulikana pia kama ''Plectranthus edulis''<ref>{{Citation|title=Coleus maculosus subsp. edulis|date=2024-11-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Coleus_maculosus_subsp._edulis&oldid=1256936783|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>), au viazi vya Ethiopia<ref>{{Citation|title=Coleus maculosus subsp. edulis|date=2024-11-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Coleus_maculosu...' 1581430 wikitext text/x-wiki '''Coleus maculosus subsp. edulis''' (inayojulikana pia kama ''Plectranthus edulis''<ref>{{Citation|title=Coleus maculosus subsp. edulis|date=2024-11-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Coleus_maculosus_subsp._edulis&oldid=1256936783|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>), au viazi vya Ethiopia<ref>{{Citation|title=Coleus maculosus subsp. edulis|date=2024-11-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Coleus_maculosus_subsp._edulis&oldid=1256936783|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (vinavyojulikana kama ''wolayta dinich'' au ''oromo dinich'' kwa [[Kiamhari]]), ni aina ya [[mmea]] wa kudumu katika [[familia]] ya Lamiaceae. Mmea huo, ambao asili yake ni nchini [[Ethiopia]], hulimwa kwa ajili ya viazi vyake vinavyoliwa, ambavyo hupikwa kabla ya kuliwa.<ref>{{Citation|title=Coleus maculosus subsp. edulis|date=2024-11-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Coleus_maculosus_subsp._edulis&oldid=1256936783|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu-mmea}} [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] t7281yvxuma0cqul1hwvrmwb8y84m4j Maandazi 0 242650 1581432 2026-07-25T09:47:55Z LUJASA 82902 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Maandazi''' ni kitafunio maarufu kinachotengenezwa kwa kukanda [[unga]] wa [[ngano]] na kuukaanga kwenye [[mafuta]] yaliyochemka. Kwa [[lugha]] nyepesi, ni aina ya mkate mtamu uliokaangwa.<ref>https://www.atlasobscura.com/foods/mandazi-doughnuts</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Jamii ya kiafrika]]' 1581432 wikitext text/x-wiki '''Maandazi''' ni kitafunio maarufu kinachotengenezwa kwa kukanda [[unga]] wa [[ngano]] na kuukaanga kwenye [[mafuta]] yaliyochemka. Kwa [[lugha]] nyepesi, ni aina ya mkate mtamu uliokaangwa.<ref>https://www.atlasobscura.com/foods/mandazi-doughnuts</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Jamii ya kiafrika]] 7b305znb0omurwo6t8l3prc4j7lwkxv Majadiliano ya mtumiaji:Nisewice 3 242651 1581434 2026-07-25T09:48:15Z AmmarBot 81277 Karibu 1581434 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 25 Julai 2026 (UTC) gdttfietd2ajnew4t8umdfoe7cwsm6a Majadiliano ya mtumiaji:Fesheli 3 242652 1581435 2026-07-25T09:48:25Z AmmarBot 81277 Karibu 1581435 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 25 Julai 2026 (UTC) gdttfietd2ajnew4t8umdfoe7cwsm6a Majadiliano ya mtumiaji:Tinah9570 3 242653 1581436 2026-07-25T09:48:35Z AmmarBot 81277 Karibu 1581436 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 25 Julai 2026 (UTC) gdttfietd2ajnew4t8umdfoe7cwsm6a Majadiliano ya mtumiaji:Mtoka japhet 3 242654 1581437 2026-07-25T09:48:45Z AmmarBot 81277 Karibu 1581437 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 25 Julai 2026 (UTC) gdttfietd2ajnew4t8umdfoe7cwsm6a Majadiliano ya mtumiaji:Emmanuel Alfonce 3 242655 1581438 2026-07-25T09:48:55Z AmmarBot 81277 Karibu 1581438 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 25 Julai 2026 (UTC) gdttfietd2ajnew4t8umdfoe7cwsm6a Majadiliano ya mtumiaji:SARAH CLEMENT TZ 3 242656 1581439 2026-07-25T09:49:05Z AmmarBot 81277 Karibu 1581439 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 25 Julai 2026 (UTC) g9pe8q4w6xzz5jcyssf99ioik6djnqc Getnet 0 242657 1581440 2026-07-25T09:49:09Z MagesaDm 86369 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '{{Infobox person|jina la kuzaliwa=Getnet Wale Bayabl|tarehe ya kuzaliwa=Alizaliwa tarehe 16 julai 2000|utaifa=Ethiopia|uraia=Raia wa Ethiopia|kazi yake=Mwanariadha|anajulikana kwa ajili ya=Mbio za mita 3000}} [[Faili:Getnet Wale at the 2020 PSD Bank Meeting in Dusseldorf.jpg|thumb|Getnet Wale]] '''Getnet''' '''Wale''' (alizaliwa tarehe 16 Julai [[2000]]) ni [[mwanariadha]] kutoka [[Ethiopia]] aliyebobea katika [[mbio]] za mita 3,000 kuruka viunzi na maji (...' 1581440 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|jina la kuzaliwa=Getnet Wale Bayabl|tarehe ya kuzaliwa=Alizaliwa tarehe 16 julai 2000|utaifa=Ethiopia|uraia=Raia wa Ethiopia|kazi yake=Mwanariadha|anajulikana kwa ajili ya=Mbio za mita 3000}} [[Faili:Getnet Wale at the 2020 PSD Bank Meeting in Dusseldorf.jpg|thumb|Getnet Wale]] '''Getnet''' '''Wale''' (alizaliwa tarehe 16 Julai [[2000]]) ni [[mwanariadha]] kutoka [[Ethiopia]] aliyebobea katika [[mbio]] za mita 3,000 kuruka viunzi na maji (3000 m steeplechase).<ref>{{Citation|title=World Athletics|date=2026-07-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=World_Athletics&oldid=1363328424|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> Alishika [[nafasi]] ya [[Nne]] kwenye [[michezo]] ya [[Olimpiki]] ya mwaka 2020 iliyofanyika [[Tokyo]], pia katika [[Mashindano]] ya [[Dunia]] ya mwaka 2019 na 20222.<ref>{{Citation|title=World Athletics|date=2026-07-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=World_Athletics&oldid=1363328424|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> '''Getnet''' '''Wale''' alishinda [[medali]] ya [[fedha]] kwenye [[Michezo]] ya [[Afrika]] ya mwaka 2019, na [[medali]] ya [[shaba]] kwenye [[Mashindano]] ya [[Riadha]] ya [[Afrika]] mwaka 2018.<ref>{{Citation|title=World Athletics|date=2026-07-09|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=World_Athletics&oldid=1363328424|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Maisha ya Awali == '''Getnet''' '''Wale''' alizaliwa katika [[kijiji]] cha Sekele nchini [[Ethiopia]], akiwa mmoja wa [[watoto]] wanane katika [[familia]] yao. Alipokuwa akisoma, alikuwa akikimbia [[umbali]] wa [[kilomita]] 4 kwenda na kurudi [[Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe|shuleni]] kila siku. Akiwa na umri wa miaka [[13]], alishinda mashindano ya [[mkoa]] katika [[mbio]] za mita 1,500 na mita 3,000. [[Mafanikio]] hayo yalimvutia [[kocha]] wa [[mbio]] za kuruka viunzi na maji, '''Teshome''' '''Kebede''', ambaye alimwalika kwenda Addis Ababa ili kuendeleza kipaji chake.<ref>{{Cite web|title=Los Angeles 28 {{!}} Olympic Games {{!}} World Athletics|url=https://worldathletics.org/competitions/olympic-games/la28/news/article/getnet-wale-ethiopia-steeplechase|work=worldathletics.org|accessdate=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Michezo]] [[Jamii:Riadha]] [[Jamii:Ethiopia]] [[Jamii:Afrika]] [[Jamii:Waliozaliwa 2000]] 1jsdq6pbs7cz0yea59cki60vjeeherh Roba 0 242658 1581441 2026-07-25T09:49:15Z Mienzi9570 74001 nimehalili makara 1581441 wikitext text/x-wiki '''Roba''' ni jina linalotumika kwa watu, wahusika na kazi mbalimbali za [[burudani]]. Linaweza kumaanisha: * Roba ni jina la mfululizo wa [[televisheni]] uliotengenezwa nchini [[Finland]]. * Jean Roba (1930–2006) alikuwa mchoraji maarufu wa vibonzo kutoka [[Ubelgiji]]. Alijulikana zaidi kwa kuunda kibonzo maarufu kiitwacho Boule et Bill. * Roba Stanley (1908–1986) alikuwa mwimbaji wa muziki wa country kutoka [[Marekani]] na alikuwa miongoni mwa [[Wanawake wa Afrika|wanawake]] wa kwanza kurekodi [[muziki]] wa aina hiyo. * Roba pia ni jina la mhusika katika mfululizo wa katuni wa Marekani unaoitwa The Problem Solverz. * Espa Roba ni mmoja wa wahusika katika mchezo na mfululizo wa katuni wa ''Yu-Gi-Oh!'' == Marejeo == 6vy49ckvca987a0zf6glnwf6yyxiv5g Majadiliano ya mtumiaji:Mzb329 3 242659 1581442 2026-07-25T09:49:15Z AmmarBot 81277 Karibu 1581442 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 25 Julai 2026 (UTC) g9pe8q4w6xzz5jcyssf99ioik6djnqc Majadiliano ya mtumiaji:YUSTA MWAIPOPO 3 242660 1581443 2026-07-25T09:49:25Z AmmarBot 81277 Karibu 1581443 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 25 Julai 2026 (UTC) g9pe8q4w6xzz5jcyssf99ioik6djnqc Majadiliano ya mtumiaji:CocoElLoco 3 242661 1581444 2026-07-25T09:49:35Z AmmarBot 81277 Karibu 1581444 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 25 Julai 2026 (UTC) g9pe8q4w6xzz5jcyssf99ioik6djnqc Majadiliano ya mtumiaji:ActualZyra 3 242662 1581445 2026-07-25T09:49:45Z AmmarBot 81277 Karibu 1581445 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 25 Julai 2026 (UTC) g9pe8q4w6xzz5jcyssf99ioik6djnqc Majadiliano ya mtumiaji:Yuzzothecreator 3 242663 1581446 2026-07-25T09:49:55Z AmmarBot 81277 Karibu 1581446 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 25 Julai 2026 (UTC) g9pe8q4w6xzz5jcyssf99ioik6djnqc Majadiliano ya mtumiaji:Spleennn 3 242664 1581447 2026-07-25T09:50:05Z AmmarBot 81277 Karibu 1581447 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 25 Julai 2026 (UTC) 6uskqtdnhppbyyh67sagf231dsbtqpw Majadiliano ya mtumiaji:MMF2027 3 242665 1581448 2026-07-25T09:50:15Z AmmarBot 81277 Karibu 1581448 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 25 Julai 2026 (UTC) 6uskqtdnhppbyyh67sagf231dsbtqpw Majadiliano ya mtumiaji:Abdulowens 3 242666 1581449 2026-07-25T09:50:25Z AmmarBot 81277 Karibu 1581449 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 25 Julai 2026 (UTC) 6uskqtdnhppbyyh67sagf231dsbtqpw Ful medames 0 242667 1581450 2026-07-25T09:50:31Z CHRISTINE VENANCE 83854 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Ful medames (arabic meal).jpg|thumb|maharagwe ya fava]] '''Maharagwe ya Fava''' ni mchuzi mzito wa [[maharagwe]] ya mapana yaliyopikwa na kuandaliwa pamoja na [[mafuta]] ya [[mzeituni]], [[bizari]] nyembamba[[Kitunguu saumu|,kitunguu saumu]], [[kitunguu maji]], juisi ya [[Limau|limao]], [[pilipili]],giligilani au [[mboga]] na viungo vingine.chakula hiki ni chakula cha kijadi ambacho hupikwa na kupakuliwa kutoka kwenye mtungi mkubwa wa chuma. Ni ch...' 1581450 wikitext text/x-wiki [[Faili:Ful medames (arabic meal).jpg|thumb|maharagwe ya fava]] '''Maharagwe ya Fava''' ni mchuzi mzito wa [[maharagwe]] ya mapana yaliyopikwa na kuandaliwa pamoja na [[mafuta]] ya [[mzeituni]], [[bizari]] nyembamba[[Kitunguu saumu|,kitunguu saumu]], [[kitunguu maji]], juisi ya [[Limau|limao]], [[pilipili]],giligilani au [[mboga]] na viungo vingine.chakula hiki ni chakula cha kijadi ambacho hupikwa na kupakuliwa kutoka kwenye mtungi mkubwa wa chuma. Ni chakula kikuu nchini [[Misri]] na kinachukuliwa kuwa ndicho [[chakula]] cha kitaifa cha nchi hiyo.<ref>{{Citation|title=Ful medames|date=2026-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ful_medames&oldid=1364836440|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Ful medames|date=2026-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ful_medames&oldid=1364836440|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Syrian Ful Medames (Breakfast Bean Salad)|url=https://zenandzaatar.com/ful-medames-syrian-style-arabic-bean-salad-vegan-gf/|work=Zen and Zaatar|date=2017-01-26|accessdate=2026-07-25|language=en-US|author=Zena Hassoun}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.com/books/edition/_/nMy3jwEACAAJ|title=The Gaza Kitchen: A Palestinian Culinary Journey|last=El-Haddad|first=Laila M.|last2=Schmitt|first2=Maggie|date=2016|publisher=Just World Books|isbn=978-1-68257-008-1|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Mboga]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Jadi]] 9isqhgcm62nr4wjdz6hdegdk3geev00 Majadiliano ya mtumiaji:Brownwandi 3 242668 1581451 2026-07-25T09:50:35Z AmmarBot 81277 Karibu 1581451 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 25 Julai 2026 (UTC) 6uskqtdnhppbyyh67sagf231dsbtqpw Majadiliano ya mtumiaji:Clustus 3 242669 1581452 2026-07-25T09:50:45Z AmmarBot 81277 Karibu 1581452 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 25 Julai 2026 (UTC) 6uskqtdnhppbyyh67sagf231dsbtqpw Majadiliano ya mtumiaji:Mirsaidsnusra 3 242670 1581453 2026-07-25T09:50:55Z AmmarBot 81277 Karibu 1581453 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 25 Julai 2026 (UTC) 6uskqtdnhppbyyh67sagf231dsbtqpw Majadiliano ya mtumiaji:Portugesebonehunter 3 242671 1581454 2026-07-25T09:51:05Z AmmarBot 81277 Karibu 1581454 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:51, 25 Julai 2026 (UTC) nn640l0idn7hw2ck3mge205rdmmzcev Majadiliano ya mtumiaji:Groggyme 3 242672 1581455 2026-07-25T09:51:15Z AmmarBot 81277 Karibu 1581455 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:51, 25 Julai 2026 (UTC) nn640l0idn7hw2ck3mge205rdmmzcev Majadiliano ya mtumiaji:AlexTop26 3 242673 1581457 2026-07-25T09:51:25Z AmmarBot 81277 Karibu 1581457 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:51, 25 Julai 2026 (UTC) nn640l0idn7hw2ck3mge205rdmmzcev Guizotia abyssinica 0 242674 1581458 2026-07-25T09:52:17Z Dickson manumbu mapambano 73990 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ' '''Guizotia abyssinica''' ni [[mmea]] wa kila [[mwaka]]. Unakua kwa kusimama moja kwa moja, una matawi mengi, na shina lake ni gumu na lenye nguvu.<ref>{{Citation|title=Guizotia abyssinica|date=2026-02-02|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guizotia_abyssinica&oldid=1336186990|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> Mmea huu hulimwa kwa ajili ya mafuta yake ya kula na mbegu zake. Asili yake: Kilimo cha mmea huu kilianza kat...' 1581458 wikitext text/x-wiki '''Guizotia abyssinica''' ni [[mmea]] wa kila [[mwaka]]. Unakua kwa kusimama moja kwa moja, una matawi mengi, na shina lake ni gumu na lenye nguvu.<ref>{{Citation|title=Guizotia abyssinica|date=2026-02-02|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guizotia_abyssinica&oldid=1336186990|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> Mmea huu hulimwa kwa ajili ya mafuta yake ya kula na mbegu zake. Asili yake: Kilimo cha mmea huu kilianza katika mabonde ya juu ya Eritrea na [[Ethiopia]] na baadae kukaenea sehemu nyingine za Ethiopia.<ref>{{Citation|title=Guizotia abyssinica|date=2026-02-02|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guizotia_abyssinica&oldid=1336186990|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> Majina mengine ya kawaida:[[Noor Naga|Noog / Nug]] Jina linalotumika Ethiopia na Eritrea:  Ramtil / Ramtilla, Mbegu ya Niger / Nyger - inatamkwa<ref>{{Citation|title=Guizotia abyssinica|date=2026-02-02|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guizotia_abyssinica&oldid=1336186990|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> [[Norwei|_Noug]] ni mmea wa mafuta unaofanana na alizeti kidogo, maua yake ni ya njano, na unalima sana Ethiopia kwa ajili ya mafuta na mbegu.<ref>{{Citation|title=Help:Pronunciation respelling key|date=2026-04-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Help:Pronunciation_respelling_key&oldid=1348177802|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=When did Niger become Nyjer?|url=https://www.mprnews.org/story/2011/11/30/winegar|work=MPR News|date=2011-11-30|accessdate=2026-07-25|language=en|author=Karin Winegar}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Dempewolf |first=Hannes |last2=Kane |first2=Nolan C. |last3=Ostevik |first3=Katherine L. |last4=Geleta |first4=Mulatu |last5=Barker |first5=Michael S. |last6=Lai |first6=Zhao |last7=Stewart |first7=Megan L. |last8=Bekele |first8=Endashaw |last9=Engels |first9=Johannes M. M. |last10=Cronk |first10=Quentin C. B. |last11=Rieseberg |first11=Loren H. |date=2010-11-01 |title=Establishing genomic tools and resources for Guizotia abyssinica (L.f.) Cass.—the development of a library of expressed sequence tags, microsatellite loci, and the sequencing of its chloroplast genome |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1755-0998.2010.02859.x |journal=Molecular Ecology Resources |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=1048–1058 |doi=10.1111/j.1755-0998.2010.02859.x |issn=1755-0998}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Faili:Guizotia abyssinica 154758132.jpg|thumb|Guizotia abyssinica]] [[Jamii:Tiba]] [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] qzjroomemba7xrqz0akynsfxprlwnbp Coconut milk 0 242675 1581459 2026-07-25T09:53:28Z Leticiakid 89066 Picha 1581459 wikitext text/x-wiki [[Faili:Cononut milk.JPG|thumb]] "Maziwa ya [[Nazi (tunda)|nazi]] ni kiungo cha [[jadi]] kinachotumika katika vyakula vya Asia ya Kusini-[[Mashariki ya Kati|Mashariki,]] [[Afrika Mashariki 1800-1845|Afrika Mashariki.]] Pia hutumika kupikia katika Karibiani, Amerika ya Kati, sehemu za kaskazini mwa Amerika ya Kusini na Afrika Magharibi, ambako minazi ilianzishwa.<ref>https://web.archive.org/web/20160305113910/http://ochef.com/498.htm</ref><ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666016422000287?via%3Dihub</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Tiba]] [[Jamii:Chakula]] a19hi48jp4ebj8fweaj1rxxjnam6d1x Shitaye 0 242676 1581461 2026-07-25T09:57:21Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ' '''Shitaye''' ni [[jina]] la kupewa la nchini '''[[Ethiopia]]'''. [[Binadamu|Watu]] mashuhuri wenye jina hili ni pamoja na: * '''[[Shitaye Alemu]]'''<ref>{{Citation|title=Shitaye Alemu|date=2026-02-13|url=https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Shitaye_Alemu&oldid=1490295|work=Wikipedia, kamusi elezo huru|language=sw|access-date=2026-07-25}}</ref>, [[daktari]] na mwanataaluma wa Ethiopia * Shitaye Eshete (aliyezaliwa mwaka [[1990]]), mwanariadha wa mb...' 1581461 wikitext text/x-wiki '''Shitaye''' ni [[jina]] la kupewa la nchini '''[[Ethiopia]]'''. [[Binadamu|Watu]] mashuhuri wenye jina hili ni pamoja na: * '''[[Shitaye Alemu]]'''<ref>{{Citation|title=Shitaye Alemu|date=2026-02-13|url=https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Shitaye_Alemu&oldid=1490295|work=Wikipedia, kamusi elezo huru|language=sw|access-date=2026-07-25}}</ref>, [[daktari]] na mwanataaluma wa Ethiopia * Shitaye Eshete (aliyezaliwa mwaka [[1990]]), mwanariadha wa mbio ndefu wa [[Bahrain]] mwenye asili ya Ethiopia * Shitaye Gemechu (aliyezaliwa mwaka [[1980]]), [[Riadha|mwanariadha]] wa [[mbio]] ndefu wa Ethiopia == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Ethiopia]] 3lrllfjuszaeuj6tv57o7vb75r1rdsu Shimelis 0 242677 1581462 2026-07-25T10:00:33Z Mercy048 86345 Nimehariri Makala 1581462 wikitext text/x-wiki Shimelis ni jina la kwanza la mtu. Baadhi ya watu mashuhuri wenye jina hili ni: Shimelis Abdisa – Mwanasiasa kutoka [[Ethiopia|Ethiopia.]] Shimelis Adugna – Mwanasiasa na mwanadiplomasia kutoka Ethiopia. Shimelis Bekele (amezaliwa mwaka [[1990|1990)]] – Mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Ethiopia. == Marejeo == fgxvh3pmzqbq3lzp0qsb35ov6qf9x87 Jalebi 0 242678 1581463 2026-07-25T10:02:48Z Mary calist mlay 39270 anzisha makala mpya 1581463 wikitext text/x-wiki [[Faili:Basavanagudi Kadalekai Parishe (2025) Bangalore (86).jpg|thumb|Jalebi]] '''Jalebi''' ni [[kitafunwa]] kitamu maarufu katika [[Asia ya Kusini]], [[Asia ya Magharibi]], na sehemu fulani za [[Afrika]].<ref>https://food.ndtv.com/food-drinks/history-of-jalebi-how-the-coiled-and-sugary-west-asian-import-became-indias-favourite-sweetmeat-1825707</ref> Aina ya kitafunwa hichi kinachopatikana Kusini mwa Asia hutengenezwa kwa kukaanga kwa [[Mafuta (chakula)|mafuta]] mengi uji wa unga wa maida uliotengenezwa kama [[siagi]].Siagi hiyo hupangiliwa kuwa umbo la [[duara]], kisha huingizwa kwenye supu ya [[sukari]].<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/journey-of-the-jalebi/articleshow/5071902.cms?referral=PM</ref> Kwa sababu jalebi huwa na sukari nyingi, kwa watu wanaodhibiti kisukari kwa kawaida inashauriwa watumimie kiasi kidogo. Vyakula na vitandamra vilivyo na sukari iliyoongezwa vinaweza kuongeza kiwango cha sukari kwenye damu, hivyo huenda vikahitaji kupunguzwa katika lishe ya kisukari. Huko Kaskazini mwa India, jalebi huliwa pamoja na mtindi na wakati mwingine watu huongeza ladha nyingine kama kewra kiini cha maua ya pandanus kulingana na mtu anavyopenda.<ref>https://harissa.com/news/article/zlabia-la-confiserie-avec-une-histoire#google_vignette</ref><ref>https://www.patrika.com/jabalpur-news/jayaka-india-ka-famous-jalebi-of-jabalpur-1-2013004</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] p8dqyphanv03zuot2p6e4l18jwfog9s 1581466 1581463 2026-07-25T10:05:00Z Mary calist mlay 39270 1581466 wikitext text/x-wiki [[Faili:Basavanagudi Kadalekai Parishe (2025) Bangalore (86).jpg|thumb|Jalebi]] '''Jalebi''' ni [[kitafunwa]] kitamu maarufu katika [[Asia ya Kusini]], [[Asia ya Magharibi]], na sehemu fulani za [[Afrika]].<ref>https://food.ndtv.com/food-drinks/history-of-jalebi-how-the-coiled-and-sugary-west-asian-import-became-indias-favourite-sweetmeat-1825707</ref> Aina ya kitafunwa hichi kinachopatikana Kusini mwa Asia hutengenezwa kwa kukaanga kwa [[Mafuta (chakula)|mafuta]] mengi uji wa unga wa maida uliotengenezwa kama [[siagi]].Siagi hiyo hupangiliwa kuwa umbo la [[duara]], kisha huingizwa kwenye supu ya [[sukari]].<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/journey-of-the-jalebi/articleshow/5071902.cms?referral=PM</ref> Kwa sababu jalebi huwa na sukari nyingi, kwa watu wanaodhibiti kisukari kwa kawaida inashauriwa watumimie kiasi kidogo. Vyakula na vitandamra vilivyo na sukari iliyoongezwa vinaweza kuongeza kiwango cha sukari kwenye damu, hivyo huenda vikahitaji kupunguzwa katika lishe ya kisukari. Huko Kaskazini mwa India, jalebi huliwa pamoja na mtindi na wakati mwingine watu huongeza ladha nyingine kama kewra kiini cha maua ya pandanus kulingana na mtu anavyopenda.<ref>https://harissa.com/news/article/zlabia-la-confiserie-avec-une-histoire#google_vignette</ref><ref>https://www.patrika.com/jabalpur-news/jayaka-india-ka-famous-jalebi-of-jabalpur-1-2013004</ref> == Marejeo == [[Jamii:Chakula]] ofra8rort0pqo05ashplmwt7fk85jfk Gonimbrasia belina 0 242679 1581464 2026-07-25T10:02:53Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[picha: Colophospermum mopane 50D 0486.jpg|thumb|Gonimbrasia belina]]'''Gonimbrasia belina''' ni aina ya nondo mkubwa wa familia ya ''Emperor moth'' anayepatikana asili katika maeneo yenye joto ya [[kusini mwa Afrika]]. Mabuu wake makubwa yanayoliwa na binadamu, yanayojulikana kama funza wa mopane (mopane worm), madora, amacimbi, pigeon moth au masonja, hula hasa majani ya mti wa mopane, ingawa pia yanaweza kula aina nyingine za mimea.<ref name="Silow">Si...' 1581464 wikitext text/x-wiki [[picha: Colophospermum mopane 50D 0486.jpg|thumb|Gonimbrasia belina]]'''Gonimbrasia belina''' ni aina ya nondo mkubwa wa familia ya ''Emperor moth'' anayepatikana asili katika maeneo yenye joto ya [[kusini mwa Afrika]]. Mabuu wake makubwa yanayoliwa na binadamu, yanayojulikana kama funza wa mopane (mopane worm), madora, amacimbi, pigeon moth au masonja, hula hasa majani ya mti wa mopane, ingawa pia yanaweza kula aina nyingine za mimea.<ref name="Silow">Silow, C.A. 1976. Edible and Other Insects of Mid-western Zambia. Studies in Ethno-entomology II. Occ. Pap. V. Inst.Allm. Jamforand. Etnogr., Uppsala, Sweden: Almqvist & Wiksell, pp.&nbsp;64–69. (Quoted ch.17 DeFoliart 2003)</ref> Funza wa mopane ni chanzo muhimu cha protini kwa watu wengi wanaoishi katika maeneo mbalimbali ya kusini mwa Afrika, ambapo hutumika kama chakula cha jadi na pia kama bidhaa yenye thamani ya kiuchumi. Aina hii ya nondo ilielezwa kwa mara ya kwanza kisayansi mwaka 1849 na [[mwanasayansi]] John O. Westwood.<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/docrep/007/j3463f/j3463f08.htm|title=Insect and host plant species of Central Africa: scientific names|publisher=Fao.org|access-date=2011-10-18}}</ref> == Marejeo == <references />{{Mbegu}} [[Jamii:Wadudu]] ccaqxe0pcf3b6tqwhqmwu33t5iysam4 Yai la soya 0 242680 1581465 2026-07-25T10:02:55Z Abduli burhani 60014 ukurasa umeundwa 1581465 wikitext text/x-wiki [[Faili:Mauritian Dalpuri.jpg|thumb|yai la soya]] Yai la soya ujulikna kama kwa kuchemshwa na aina ya yai inayopatikana kwenye vyakula vya [[China]], [[Vietnam]],[[Japan International Cooperation Agency|Japan,]] na [[Mauritius]]. kwa kawaida yai uchemshwa na kutolewa maganda yake kisha kupikwa katika mchanaganyiko wa mchuzi wa soya , [[sukari]], [[Maji ya matunda|maji,]] na viungo vingine kama [[pilipili]], na[[Mdalasini.|mdalasini]].<ref>{{Citation|title=Mauritian cuisine|date=2026-07-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mauritian_cuisine&oldid=1365828187|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Exquisite eats from the Indian Ocean|url=https://www.mercuryholidays.ie/inspire/food-drink/exquisite-eats-indian-ocean/|work=Inspire|date=2016-11-10|accessdate=2026-07-25|language=en-GB|author=dansykes}}</ref> wakati mwingine [[nyama]], mboga upikwa kwa njia hiyo hiyo ya mchuzi mwekundu. yai la soya linaweza kutengenezwa na mayai ya [[Kuku Mashuhuri Tanzania|kuku]], [[bata]] na [[Kwale (ndege)|kware.]] utayarisho huu unafanana sana na yai la chai (tea eggs). yai la soya ambavyo upikwa mara nyingi kisha kukaushwa hadi kukauka sana na hutwa "iron egg". == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] h6obmqxpkyieoxnzrmkx1k4k7ku09ff 1581557 1581465 2026-07-25T11:48:19Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1581557 wikitext text/x-wiki [[Faili:Mauritian Dalpuri.jpg|thumb|yai la soya]] Yai la soya ujulikna kama kwa kuchemshwa na aina ya yai inayopatikana kwenye vyakula vya [[China]], [[Vietnam]],[[Japan International Cooperation Agency|Japan,]] na [[Mauritius]]. kwa kawaida yai uchemshwa na kutolewa maganda yake kisha kupikwa katika mchanaganyiko wa mchuzi wa soya , [[sukari]], [[Maji ya matunda|maji,]] na viungo vingine kama [[pilipili]], na[[Mdalasini.|mdalasini]].<ref>{{Citation|title=Mauritian cuisine|date=2026-07-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mauritian_cuisine&oldid=1365828187|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|title=Exquisite eats from the Indian Ocean|url=https://www.mercuryholidays.ie/inspire/food-drink/exquisite-eats-indian-ocean/|work=Inspire|date=2016-11-10|accessdate=2026-07-25|language=en-GB|author=dansykes}}</ref> wakati mwingine [[nyama]], mboga upikwa kwa njia hiyo hiyo ya mchuzi mwekundu. yai la soya linaweza kutengenezwa na mayai ya [[Kuku Mashuhuri Tanzania|kuku]], [[bata]] na [[Kwale (ndege)|kware.]] utayarisho huu unafanana sana na yai la chai (tea eggs). yai la soya ambavyo upikwa mara nyingi kisha kukaushwa hadi kukauka sana na hutwa "iron egg". == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] et3i6iaczly3zg25hdpjtqjq13sjivf Malagasy cuisine 0 242681 1581467 2026-07-25T10:09:19Z Moshi Jilala 79965 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Mapishi ya Kimalagasi''' ni [[utamaduni]] wa [[chakula]] wa watu wa Madagaska, kisiwa kilichopo Bahari ya Hindi. Aina ya vyakula wanavyokula ina mchanganyiko wa [[maisha]] ya watu waliotoka sehemu mbalimbali [[duniani]] kama Asia ya Kusini-Mashariki, Afrika, India,[[China]], [[Ulaya]] na [[visiwa]] vya Oceania waliohamia hapo miaka ya [[zamani]] sana (kati ya mwaka 100 na 500 Baada ya [[Kristo]]). Faili:Achards de mangue et citron lemon mango achar Ma...' 1581467 wikitext text/x-wiki '''Mapishi ya Kimalagasi''' ni [[utamaduni]] wa [[chakula]] wa watu wa Madagaska, kisiwa kilichopo Bahari ya Hindi. Aina ya vyakula wanavyokula ina mchanganyiko wa [[maisha]] ya watu waliotoka sehemu mbalimbali [[duniani]] kama Asia ya Kusini-Mashariki, Afrika, India,[[China]], [[Ulaya]] na [[visiwa]] vya Oceania waliohamia hapo miaka ya [[zamani]] sana (kati ya mwaka 100 na 500 Baada ya [[Kristo]]). [[Faili:Achards de mangue et citron lemon mango achar Madagascar.jpg|thumb|Chakula cha kimalagasi]] == Marejeo<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/madagascarshorth0000rand|title=Madagascar : a short history|last=Randrianja|first=Solofo|date=2009|publisher=Chicago : University of Chicago Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-226-70418-0}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/madagascarshorth0000rand|title=Madagascar : a short history|last=Randrianja|first=Solofo|date=2009|publisher=Chicago : University of Chicago Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-226-70418-0}}</ref> == {{Mbegu}} [[Jamii:Mbegu]] ktcnle9fw6jbtute0j33pborfuz2alh Coconut rice 0 242682 1581468 2026-07-25T10:11:08Z Mtoka japhet 91179 Picha 1581468 wikitext text/x-wiki [[Faili:Half a cup of rice. Brown rice is the best choice.JPG|thumb|wali wa nazi]] Wali wa [[nazi]] ni chakula kinachotengenezwa kwa kupika [[mchele]] kwa kutumia [[maziwa]] ya nazi au nazi iliyokunwa. Ni chakula kinachopatikana katika [[nchi]] nyingi za kitropiki [[duniani]], na hupendwa kwa ladha yake tamu, harufu nzuri na umbile laini.<ref>{{Cite web|title=Beriberi, White Rice, and Vitamin B by Kenneth J. Carpenter - Hardcover|url=https://www.ucpress.edu/books/beriberi-white-rice-and-vitamin-b/hardcover|work=University of California Press|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beriberi, White Rice, and Vitamin B by Kenneth J. Carpenter - Hardcover|url=https://www.ucpress.edu/books/beriberi-white-rice-and-vitamin-b/hardcover|work=University of California Press|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Tiba]] nnh2oedy4ngf4acxlxqopf95ybpq2d0 Gesho 0 242683 1581469 2026-07-25T10:11:28Z Hamisi msafiri mzuki 81808 Ukurasa ulianzishwa 1581469 wikitext text/x-wiki [[Faili:Rhamnus prinoides, loof, Ncagaberg, a.jpg|thumb|Gesho]] '''Rhamnus prinoides''', inayojulikana pia kama shiny-leaf buckthorn ([[mti]] wenye [[majani]] yanayong'aa), ni kichaka au mti mdogo wa Kiafrika ulio katika kundi la [[mimea]] ya Rhamnaceae. Kwa kawaida mti huu unajulikana kama gesho, na ulielezewa [[kisayansi]] kwa mara ya kwanza na mtaalamu wa mimea wa [[Ufaransa]], Charles Louis L'Héritier de Brutelle, mnamo [[mwaka]] 1789.<ref><nowiki>https://www.toxicology.cz/modules.php?name=News&file=print&sid=1412</nowiki></ref> Mmea wa Rhamnus prinoides unapatikana katika [[nchi]] za [[Ethiopia]], [[Eritrea]], na [[Kenya]] hadi [[Afrika Kusini]], katika maeneo ya miinuko ya wastani na ya juu (milimani). Mimea hii huota karibu na vijito vya [[maji]] au pembezoni mwa [[Msitu|misitu]]. [[Matunda]] yake madogo yanayolika yana [[rangi]] nyekundu inayong'aa na yana umbo linalofanana na matunda ya beri.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/280776180_Gesho</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu-mmea}} 4b8dpho3r0rdmkdl9q7c4qhvy624kxa Nangnang fish 0 242684 1581470 2026-07-25T10:11:34Z Ester Gasper Kimario 70787 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Nangnang''' ni aina ya [[samaki]] wa maji baridi anayepatikana katika mito na maziwa ya [[Afrika ya Mashariki|Afrika Mashariki]]. Samaki huyu pia hujulikana kwa majina ya Onang Nang au Ragogi katika baadhi ya jamii za Uganda. Nchini Uganda, samaki wa Nangnang huvuliwa kwa wingi hasa katika wilaya ya [[Pakwach]], iliyopo katika eneo la West Nile, kandokando ya [[Mto Nile]]. Baada ya kuvuliwa, samaki hawa husafishwa na kupikwa kwa njia mbalimbali za kie...' 1581470 wikitext text/x-wiki '''Nangnang''' ni aina ya [[samaki]] wa maji baridi anayepatikana katika mito na maziwa ya [[Afrika ya Mashariki|Afrika Mashariki]]. Samaki huyu pia hujulikana kwa majina ya Onang Nang au Ragogi katika baadhi ya jamii za Uganda. Nchini Uganda, samaki wa Nangnang huvuliwa kwa wingi hasa katika wilaya ya [[Pakwach]], iliyopo katika eneo la West Nile, kandokando ya [[Mto Nile]]. Baada ya kuvuliwa, samaki hawa husafishwa na kupikwa kwa njia mbalimbali za kienyeji. Mara nyingi hukaangwa kwenye mafuta ya moto na kuuzwa kama chakula tayari kuliwa. Samaki wa Nangnang hupendwa na wakazi wa eneo hilo pamoja na wasafiri wanaopita katika barabara kuu inayounganisha [[Kampala]] na [[Arua]]. Biashara ya samaki hawa ni chanzo muhimu cha kipato kwa wafanyabiashara na familia zao, na pia huchangia katika biashara ya samaki ndani ya Uganda. <ref name=":1">{{Cite journal |last=Kasozi |first=Nasser |last2=Asizua |first2=Denis |last3=Iwe |first3=Gerald |last4=Namulawa |first4=Victoria Tibenda |date=November 2018 |title=Nutrient composition of fish protein powder developed from Brycinus nurse (Rüppell, 1832) |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6261223/ |journal=Food Science & Nutrition |volume=6 |issue=8 |pages=2440–2445 |doi=10.1002/fsn3.844 |issn=2048-7177 |pmc=6261223 |pmid=30510745}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-06|title=Nang-nang fish puts more money in the pocket|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/farming/nang-nang-fish-puts-more-money-in-the-pocket-1837150|access-date=2025-02-02|website=Monitor|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=2018-05-07|title=Ugandans should borrow a leaf from Dennis Aliga|url=https://observer.ug/business/ugandans-should-borrow-a-leaf-from-dennis-aliga/|access-date=2025-02-02|website=The Observer|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=|date=2023-05-17|title=Ajai Wildlife Reserve|url=https://www.ugandagorillatour.com/ajai-wildlife-reserve/|access-date=2025-02-02|website=Uganda Gorilla Tour|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-06|title=Nang-nang fish puts more money in the pocket|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/farming/nang-nang-fish-puts-more-money-in-the-pocket-1837150|access-date=2025-02-02|website=Monitor|language=en}}</ref><ref name=":02">{{Cite web|last=|first=|date=2018-05-07|title=Ugandans should borrow a leaf from Dennis Aliga|url=https://observer.ug/business/ugandans-should-borrow-a-leaf-from-dennis-aliga/|access-date=2025-02-02|website=The Observer|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=|date=2023-05-17|title=Ajai Wildlife Reserve|url=https://www.ugandagorillatour.com/ajai-wildlife-reserve/|access-date=2025-02-02|website=Uganda Gorilla Tour|language=en-US}}</ref> == Maeneo Anayopatikana na Makazi Yake == Samaki wa Nangnang hupatikana hasa katika Mto Nile na maeneo ya maji baridi ya wilaya ya [[Pakwach]] nchini Uganda. Hata hivyo, samaki huyu anaenea pia katika maeneo mengine yenye mifumo ya maji baridi barani [[Afrika]]. Makazi yake ya asili yanajumuisha Bonde la Mto Nile, [[Ziwa Albert (Afrika)|Ziwa Albert]], pamoja na mito mingine inayohusiana na maeneo hayo. Kwa kuwa Nangnang ni samaki wa maji baridi, huishi katika mito, maziwa na maeneo yenye maji yasiyo na chumvi nyingi. Mazingira haya humpatia nafasi ya kuishi, kukua na kuendelea kuzaliana. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Samaki]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] 0bmretntjd9l9xoqp0cdtbeeldhfouc 1581498 1581470 2026-07-25T10:37:56Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 7 template(s) replaced. 1581498 wikitext text/x-wiki '''Nangnang''' ni aina ya [[samaki]] wa maji baridi anayepatikana katika mito na maziwa ya [[Afrika ya Mashariki|Afrika Mashariki]]. Samaki huyu pia hujulikana kwa majina ya Onang Nang au Ragogi katika baadhi ya jamii za Uganda. Nchini Uganda, samaki wa Nangnang huvuliwa kwa wingi hasa katika wilaya ya [[Pakwach]], iliyopo katika eneo la West Nile, kandokando ya [[Mto Nile]]. Baada ya kuvuliwa, samaki hawa husafishwa na kupikwa kwa njia mbalimbali za kienyeji. Mara nyingi hukaangwa kwenye mafuta ya moto na kuuzwa kama chakula tayari kuliwa. Samaki wa Nangnang hupendwa na wakazi wa eneo hilo pamoja na wasafiri wanaopita katika barabara kuu inayounganisha [[Kampala]] na [[Arua]]. Biashara ya samaki hawa ni chanzo muhimu cha kipato kwa wafanyabiashara na familia zao, na pia huchangia katika biashara ya samaki ndani ya Uganda. <ref name=":1">{{Rejea jarida |last=Kasozi |first=Nasser |last2=Asizua |first2=Denis |last3=Iwe |first3=Gerald |last4=Namulawa |first4=Victoria Tibenda |date=November 2018 |title=Nutrient composition of fish protein powder developed from Brycinus nurse (Rüppell, 1832) |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6261223/ |journal=Food Science & Nutrition |volume=6 |issue=8 |pages=2440–2445 |doi=10.1002/fsn3.844 |issn=2048-7177 |pmc=6261223 |pmid=30510745}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|date=2021-01-06|title=Nang-nang fish puts more money in the pocket|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/farming/nang-nang-fish-puts-more-money-in-the-pocket-1837150|access-date=2025-02-02|website=Monitor|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Rejea tovuti|last=|first=|date=2018-05-07|title=Ugandans should borrow a leaf from Dennis Aliga|url=https://observer.ug/business/ugandans-should-borrow-a-leaf-from-dennis-aliga/|access-date=2025-02-02|website=The Observer|language=en-US}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|last=|date=2023-05-17|title=Ajai Wildlife Reserve|url=https://www.ugandagorillatour.com/ajai-wildlife-reserve/|access-date=2025-02-02|website=Uganda Gorilla Tour|language=en-US}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|date=2021-01-06|title=Nang-nang fish puts more money in the pocket|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/farming/nang-nang-fish-puts-more-money-in-the-pocket-1837150|access-date=2025-02-02|website=Monitor|language=en}}</ref><ref name=":02">{{Rejea tovuti|last=|first=|date=2018-05-07|title=Ugandans should borrow a leaf from Dennis Aliga|url=https://observer.ug/business/ugandans-should-borrow-a-leaf-from-dennis-aliga/|access-date=2025-02-02|website=The Observer|language=en-US}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|last=|date=2023-05-17|title=Ajai Wildlife Reserve|url=https://www.ugandagorillatour.com/ajai-wildlife-reserve/|access-date=2025-02-02|website=Uganda Gorilla Tour|language=en-US}}</ref> == Maeneo Anayopatikana na Makazi Yake == Samaki wa Nangnang hupatikana hasa katika Mto Nile na maeneo ya maji baridi ya wilaya ya [[Pakwach]] nchini Uganda. Hata hivyo, samaki huyu anaenea pia katika maeneo mengine yenye mifumo ya maji baridi barani [[Afrika]]. Makazi yake ya asili yanajumuisha Bonde la Mto Nile, [[Ziwa Albert (Afrika)|Ziwa Albert]], pamoja na mito mingine inayohusiana na maeneo hayo. Kwa kuwa Nangnang ni samaki wa maji baridi, huishi katika mito, maziwa na maeneo yenye maji yasiyo na chumvi nyingi. Mazingira haya humpatia nafasi ya kuishi, kukua na kuendelea kuzaliana. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Samaki]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] g8btj3su0adp67oyard1mnumonf7hee Tangyuan 0 242685 1581471 2026-07-25T10:11:47Z LUJASA 82902 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika 'Tang Yuan Ni madonge mepesi ya unga wa ngano ya mchele yaliyoviringishwa kuwa vya duara, yakatokoswa kwenye maji ya moto, na kisha kutumiwa pamoja na mchuzi wake mtamu.<ref>https://www.chinadaily.com.cn/opinion/2017-02/10/content_28156187.htm</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]]' 1581471 wikitext text/x-wiki Tang Yuan Ni madonge mepesi ya unga wa ngano ya mchele yaliyoviringishwa kuwa vya duara, yakatokoswa kwenye maji ya moto, na kisha kutumiwa pamoja na mchuzi wake mtamu.<ref>https://www.chinadaily.com.cn/opinion/2017-02/10/content_28156187.htm</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] 7x2xh4ssp6miw6tp24wg6dsdbjqzsn9 Ifisashi 0 242686 1581472 2026-07-25T10:12:00Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Ifisashi''' (kwa lugha ya Kibemba) au visashi (kwa lugha ya Kinyanja) ni chakula cha asili cha [[Zambia]] kinachotayarishwa kwa kutumia [[mboga]] za majani na [[karanga]]. Ifisashi mara nyingi huliwa pamoja na nshima (chakula kinachotengenezwa kwa [[unga]] wa [[mahindi]] au nafaka nyingine). Chakula hiki huchukuliwa kuwa ni chakula cha mboga (vegetarian), lakini nyama inaweza kuongezwa ikiwa mtu atapenda. Ifisashi ni chakula kinachofaa zaidi kuliwa kik...' 1581472 wikitext text/x-wiki '''Ifisashi''' (kwa lugha ya Kibemba) au visashi (kwa lugha ya Kinyanja) ni chakula cha asili cha [[Zambia]] kinachotayarishwa kwa kutumia [[mboga]] za majani na [[karanga]]. Ifisashi mara nyingi huliwa pamoja na nshima (chakula kinachotengenezwa kwa [[unga]] wa [[mahindi]] au nafaka nyingine). Chakula hiki huchukuliwa kuwa ni chakula cha mboga (vegetarian), lakini nyama inaweza kuongezwa ikiwa mtu atapenda. Ifisashi ni chakula kinachofaa zaidi kuliwa kikiwa cha moto na mara nyingi hutolewa kama mlo mkuu.<ref name="TasteAtlas 2018 h991">{{cite web|date=2018-02-09|title=Traditional Vegetable Dish From Zambia|url=https://www.tasteatlas.com/ifisashi|access-date=2024-04-16|website=TasteAtlas}}</ref><ref name="Webb Cardella 2009 p. 66">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MOnEEAAAQBAJ&pg=PA66|title=The Multicultural Cookbook for Students|last1=Webb|first1=L.S.|last2=Cardella|first2=L.G.|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2009|isbn=978-0-313-37559-0|page=66|access-date=2024-04-16}}</ref> Nchini Zambia, pale ambapo nshima haipatikani, ifisashi inaweza kuandaliwa na kuliwa pamoja na vyakula vingine vya nafaka au mizizi kama vile ulezi, mtama, mchele, muhogo au viazi vikuu (yam).<ref name="Cuisine Abidjan.net f847">{{cite web|title=Site permettant à ses utilisateurs de partager leurs recettes, astuces culianire, évenements culinaires et bien d'autre choses à décrouvrir comme les restaurants et les cours de cuisine dirigé par des illustres chefs cuisinier|url=https://cuisine.abidjan.net/index.php?page=view_recette&RecetteID=23435|access-date=2024-04-16|website=Cuisine Abidjan.net|language=fr}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu}} [[Jamii:Vyakula vya Zambia]] oxuxyqr4pupcyzn6yjytqrtwwip7aky 1581476 1581472 2026-07-25T10:13:58Z EdwardJacobo42 48620 1581476 wikitext text/x-wiki [[picha: Ifisashi.jpg|thumb|Ifisashi]]'''Ifisashi''' (kwa lugha ya Kibemba) au visashi (kwa lugha ya Kinyanja) ni chakula cha asili cha [[Zambia]] kinachotayarishwa kwa kutumia [[mboga]] za majani na [[karanga]]. Ifisashi mara nyingi huliwa pamoja na nshima (chakula kinachotengenezwa kwa [[unga]] wa [[mahindi]] au nafaka nyingine). Chakula hiki huchukuliwa kuwa ni chakula cha mboga (vegetarian), lakini nyama inaweza kuongezwa ikiwa mtu atapenda. Ifisashi ni chakula kinachofaa zaidi kuliwa kikiwa cha moto na mara nyingi hutolewa kama mlo mkuu.<ref name="TasteAtlas 2018 h991">{{cite web|date=2018-02-09|title=Traditional Vegetable Dish From Zambia|url=https://www.tasteatlas.com/ifisashi|access-date=2024-04-16|website=TasteAtlas}}</ref><ref name="Webb Cardella 2009 p. 66">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MOnEEAAAQBAJ&pg=PA66|title=The Multicultural Cookbook for Students|last1=Webb|first1=L.S.|last2=Cardella|first2=L.G.|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2009|isbn=978-0-313-37559-0|page=66|access-date=2024-04-16}}</ref> Nchini Zambia, pale ambapo nshima haipatikani, ifisashi inaweza kuandaliwa na kuliwa pamoja na vyakula vingine vya nafaka au mizizi kama vile ulezi, mtama, mchele, muhogo au viazi vikuu (yam).<ref name="Cuisine Abidjan.net f847">{{cite web|title=Site permettant à ses utilisateurs de partager leurs recettes, astuces culianire, évenements culinaires et bien d'autre choses à décrouvrir comme les restaurants et les cours de cuisine dirigé par des illustres chefs cuisinier|url=https://cuisine.abidjan.net/index.php?page=view_recette&RecetteID=23435|access-date=2024-04-16|website=Cuisine Abidjan.net|language=fr}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu}} [[Jamii:Vyakula vya Zambia]] eh19gagtr3xs9gq0vfacx12yrtupf6a Kemboi 0 242687 1581473 2026-07-25T10:12:33Z Mienzi9570 74001 nimehariri makala 1581473 wikitext text/x-wiki '''Kemboi''' ni jina la [[ukoo]] na pia jina la kwanza lenye asili ya [[Kenya]]. Watu wengi wenye jina hili ni wanariadha mashuhuri, hasa katika [[mbio]] za masafa ya kati, masafa marefu, [[Mbio ya Marathoni|marathon]] na kuruka viunzi. === Watu wenye jina la ukoo Kemboi === * '''Amon Kemboi''' (amezaliwa 1995) – Mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za masafa ya kati na marefu. * '''Clement Kemboi''' (amezaliwa 1992) – Mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za kuruka viunzi (steeplechase). * '''Cornelius Kemboi''' (amezaliwa 2000) – Mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za masafa marefu. * '''Edward Kemboi''' (amezaliwa 1993) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa ya kati. * '''Edwin Kipchirchir Kemboi''' (amezaliwa 1984) – Mwanariadha wa masafa marefu aliyezaliwa Kenya lakini anayewakilisha Austria. * '''Elijah Kemboi''' (amezaliwa 1984) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za marathon na mshindi wa Marathon ya Košice mwaka 2011. * '''Ezekiel Kemboi''' (amezaliwa 1982) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za kuruka viunzi na bingwa wa Olimpiki mara mbili. * '''Gladys Kemboi''' (amezaliwa 1986) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa marefu. * '''Lawrence Kemboi''' (amezaliwa 1993) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa ya kati. * '''Micah Kogo Kemboi''' (amezaliwa 1986) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa marefu. * '''Nicholas Kemboi''' (amezaliwa 1983) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa marefu anayewakilisha Qatar. * '''Nicholas Kemboi''' (amezaliwa 1989) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa ya kati. * '''Philemon Kiprono Kemboi''' (amezaliwa 1974) – Mwanariadha wa zamani wa Kenya wa mbio za masafa marefu. * '''Silvia Kemboi''' (amezaliwa 1988) – Mwanariadha wa Kenya anayebobea katika mbio za kutembea kwa kasi (race walking). * '''Simon Kemboi''' (amezaliwa 1967) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za mita 400 na mshindi wa medali katika Mashindano ya Dunia ya Riadha == marejeo == gcdys47zoialc5r75ohzs1ilr7dak0e Burundian cuisine 0 242688 1581474 2026-07-25T10:12:38Z Mwindi Mweusi 74000 Kuhariri makala 1581474 wikitext text/x-wiki ''''Burundi''' ni nchi iliyoko [[Afrika]] Mashariki yenye eneo linalojumuisha milima, savana na mashamba ya kilimo, pamoja na misitu inayopatikana kando ya mito na maeneo ya maji. Takribani asilimia [[80]] ya eneo la nchi hii hutumika kwa shughuli za [[kilimo]]. '''Mazao''' makuu yanayolimwa ni kahawa, chai, mahindi, maharage na muhogo. Vyakula vya Burundi hutegemea sana maharage, ambayo ndiyo chakula kikuu katika mapishi ya nchi hiyo. Aidha, hutumia matunda ya kitropiki, hasa ndizi, ndizi za kupika, viazi vitamu, muhogo, njegere, [[mahindi]] na nafaka mbalimbali kama vile ngano.<ref>https://www.worldtravelguide.net/guides/africa/burundi/food-and-drink/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Nchi za Afrika]] [[Jamii:Burundi]] [[Jamii:Mbegu]] iyrzdroezq875kbu68avqxzh2ln37se Kipkirui 0 242689 1581475 2026-07-25T10:13:49Z Mercy048 86345 Nimehariri Makala 1581475 wikitext text/x-wiki Kipkirui (au Kipkurui) ni jina la asili ya [[Kenya|Kenya.]] Linaweza kumaanisha watu mbalimbali, kama vile: Ishmael Kipkurui (amezaliwa mwaka [[2005|2005)]] – Mwanariadha wa Kenya. Kipkurui Misoi (amezaliwa mwaka [[1978]]) – Mwanariadha wa Kenya anayeshindana mbio za kuruka viunzi na maji (steeplechase). Moses Kipkirui (amezaliwa mwaka [[1985]]) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za kuruka viunzi na maji, ambaye baadaye aliwakilisha Qatar kwa jina la Musa Amer Obaid. Willy Cheruiyot Kipkirui (amezaliwa mwaka [[1974]]) – Mwanariadha wa Kenya wa mbio za marathon, aliyeshinda mashindano ya Eindhoven Marathon mara nne. == Marejeo == eimbuc59r1j605r8pthw0wztsrrcm77 Afewerki 0 242690 1581477 2026-07-25T10:16:08Z LilianErasto 89931 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Afewerki''', '''Afwerki''' au '''Afewerk''' , ni jina la Kieritrea linaloweza kumrejelea: * Afewerki Tekle<ref>{{Cite web|title=File:Afewerk Tekle 1965.jpg - Wikipedia|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Afewerk_Tekle_1965.jpg|work=commons.wikimedia.org|date=1965|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=Afewerk Tekle|date=2026-02-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Afewerk_Tekle&oldid=1339957121|work=Wikipedi...' 1581477 wikitext text/x-wiki '''Afewerki''', '''Afwerki''' au '''Afewerk''' , ni jina la Kieritrea linaloweza kumrejelea: * Afewerki Tekle<ref>{{Cite web|title=File:Afewerk Tekle 1965.jpg - Wikipedia|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Afewerk_Tekle_1965.jpg|work=commons.wikimedia.org|date=1965|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=Afewerk Tekle|date=2026-02-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Afewerk_Tekle&oldid=1339957121|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (1932–2012): Mchoraji wa Ethiopia aliyechora picha zenye maudhui ya Kiafrika na Kikristo, pia alikuwa msanii wa vioo vya rangi. * Abraham Afewerki<ref>{{Citation|title=Abraham Afewerki|date=2025-12-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Abraham_Afewerki&oldid=1326757332|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (1966–2006): Mwimbaji kutoka Eritrea. * [[Isaias Afwerki]]<ref>{{Citation|title=Isaias Afwerki|date=2026-07-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Isaias_Afwerki&oldid=1363825010|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (alizaliwa 1946): Rais wa Eritrea. 71n4qclgrfespxlqtmo860k00yg60ni Getahun 0 242691 1581478 2026-07-25T10:16:38Z Camiddo 86373 Ukurasa umeundwa 1581478 wikitext text/x-wiki [[Faili:Yodit Getahun.jpg|thumb]] '''Yodit Getahun''' (alizaliwa tarehe [[12 Februari]] [[1985]]) ni [[mwanamitindo]] wa [[Ethiopia]] na [[mshindi]] wa [[taji]] la [[mashindano]] ya [[urembo]]. Alitawazwa kuwa mlimbwende wa duniani Ethiopia mwaka [[2003]] na aliwakilisha Ethiopia katika mashindano matatu ya kimataifa ya urembo, ambapo alijishindia mataji mawili Alishiriki katika shindano la mlembwende wa utalii [[Dunia|duniani]] lililofanyika [[Moscow]], [[Urusi]], na kutunukiwa taji la udhamini la Miss Neva 2003. Pia alitunukiwa taji la Miss Congeniality (Mshiriki Mwenye Urafiki Zaidi) katika mashindano ya Miss Earth yaliyofanyika Manila, Ufilipino. Aidha, alifadhiliwa na Ethiopian Life Foundation yenye makao yake [[London]] na kushiriki katika mashindano ya Miss International Beauty Pageant yaliyofanyika Tokyo, Japani.<ref>{{Citation|last=Bainbridge|first=Stephen M.|title=Introduction|url=https://doi.org/10.1017/9781316670279.001|work=Can Delaware Be Dethroned?|pages=1–15|publisher=Cambridge University Press|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Senegal stripped of title: Afcon ruling is lawful, but it puts Caf’s reputation at risk|url=https://doi.org/10.64628/aaj.9vxptspgg|work=doi.org|date=2026-03-20|accessdate=2026-07-25|author=Fabrice Lollia}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu wa Ethiopia]] [[Jamii:Wanamitindo wa Ethiopia]] [[Jamii:Wanawake wa Afrika]] cltif4piucmla592qs7v6yoreqt0egp Oundo 0 242692 1581479 2026-07-25T10:17:10Z Fesheli 91181 Anzisha makara mpya 1581479 wikitext text/x-wiki '''Barbara''' '''Nekesa Oundo''' alizaliwa tarehe 6, Juni 1984 ni [[mwanasiasa]] na [[mwanadiplomasia]] wa Uganda anayehudumu kama [[Kamishna]] Mkuu wa Uganda nchini Afrika Kusini, akiwa na makao yake mjini [[Pretoria]]. Katika nafasi hiyo, pia anaiwakilisha Uganda katika nchi za Afrika Kusini, [[Botswana|Botswana,]] [[Namibia|Namibia,]] [[Lesotho|Lesotho,]] na [[Eswatini]] (zamani ilijulikana kama Swaziland).<ref>{{Cite web|title=Museveni appoints Dr Kiyonga Uganda’s ambassador to Beijing|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-dr-kiyonga-uganda-s-ambassador-to-beijing-1685414|work=Monitor|date=2021-01-15|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> Hapo awali, alihudumu kama [[Waziri]] wa Nchi anayeshughulikia Masuala kidiplomasia katika Baraza la Mawaziri la [[Uganda|Uganda.]] Aliteuliwa katika nafasi hiyo tarehe 27 Mei 2011, akichukua nafasi ya Janet Museveni, ambaye baadaye aliteuliwa kuwa Waziri wa Karamoja. Oundo pia alikuwa Mbunge wa Jimbo la [[Busia, Uganda|Busia]] akiwakilisha wanawake<ref>{{Cite web|title=Uganda High Commission in Pretoria.|url=http://www.ugandahighcommissionpretoria.com/|work=https://www.facebook.com/pages/Uganda-High-Commission-in-South-Africa|accessdate=2026-07-25}}</ref> {{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini]] [[Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini]] iwrsnby63t0dyw6ld1fqxu7cfjmyll6 1581510 1581479 2026-07-25T10:48:55Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 2 template(s) replaced. 1581510 wikitext text/x-wiki '''Barbara''' '''Nekesa Oundo''' alizaliwa tarehe 6, Juni 1984 ni [[mwanasiasa]] na [[mwanadiplomasia]] wa Uganda anayehudumu kama [[Kamishna]] Mkuu wa Uganda nchini Afrika Kusini, akiwa na makao yake mjini [[Pretoria]]. Katika nafasi hiyo, pia anaiwakilisha Uganda katika nchi za Afrika Kusini, [[Botswana|Botswana,]] [[Namibia|Namibia,]] [[Lesotho|Lesotho,]] na [[Eswatini]] (zamani ilijulikana kama Swaziland).<ref>{{Rejea tovuti|title=Museveni appoints Dr Kiyonga Uganda’s ambassador to Beijing|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-dr-kiyonga-uganda-s-ambassador-to-beijing-1685414|work=Monitor|date=2021-01-15|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> Hapo awali, alihudumu kama [[Waziri]] wa Nchi anayeshughulikia Masuala kidiplomasia katika Baraza la Mawaziri la [[Uganda|Uganda.]] Aliteuliwa katika nafasi hiyo tarehe 27 Mei 2011, akichukua nafasi ya Janet Museveni, ambaye baadaye aliteuliwa kuwa Waziri wa Karamoja. Oundo pia alikuwa Mbunge wa Jimbo la [[Busia, Uganda|Busia]] akiwakilisha wanawake<ref>{{Rejea tovuti|title=Uganda High Commission in Pretoria.|url=http://www.ugandahighcommissionpretoria.com/|work=https://www.facebook.com/pages/Uganda-High-Commission-in-South-Africa|accessdate=2026-07-25}}</ref> {{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Afrika Kusini]] [[Jamii:Wanasiasa wanawake Afrika Kusini]] k0y5vxa3zh10mdmg0n6ri9kgp0qipzp Tufa (Ufafanuzi) 0 242693 1581480 2026-07-25T10:19:21Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Tufa''' inaweza kumaanisha: * Tufa (Aina ya [[Mwamba (jiolojia)|mwamba]]): Aina ya mwamba wa chokaa. * Tufa ([[Jenerali]]): [[Mwanajeshi]] wa Kijermanik aliyekuwa akifanya kazi [[karne ya 5]] nchini [[Italia]]. * North Dock Tufa: Eneo lenye [[mawe]] yaliyoganda ya tufa huko [[Sunderland]], [[Uingereza]]. * Caerwys Tufa: Eneo lililohifadhiwa la mwamba wa tufa huko Clwyd, Wales. * Hifadhi ya Asili ya Mono Lake Tufa: Hifadhi ya asili iliyopo [[California]...' 1581480 wikitext text/x-wiki '''Tufa''' inaweza kumaanisha: * Tufa (Aina ya [[Mwamba (jiolojia)|mwamba]]): Aina ya mwamba wa chokaa. * Tufa ([[Jenerali]]): [[Mwanajeshi]] wa Kijermanik aliyekuwa akifanya kazi [[karne ya 5]] nchini [[Italia]]. * North Dock Tufa: Eneo lenye [[mawe]] yaliyoganda ya tufa huko [[Sunderland]], [[Uingereza]]. * Caerwys Tufa: Eneo lililohifadhiwa la mwamba wa tufa huko Clwyd, Wales. * Hifadhi ya Asili ya Mono Lake Tufa: Hifadhi ya asili iliyopo [[California]], Marekani. * Mto Tufa: Mto mdogo unaoingiza maji kwenye Mto Prahova nchini [[Romania]]. * Tufa (Familia ya Kifalme): Familia iliyoasisi ufalme wa Southern Liang wakati wa Enzi ya Jin nchini [[Jamhuri ya Watu wa China|China]]: ** Tufa Wugu (alifariki [[399]]): Mfalme mwanzilishi wa Southern Liang. ** Tufa Lilugu (alifariki [[402]]): Mtawala wa pili wa Southern Liang. ** Tufa Rutan (365–415): Mfalme wa mwisho kutawala Southern Liang. ** Malkia Tufa (alifariki [[423]]): Binti wa Tufa Rutan. * Tufa (Jina la Kiamhari: ቱፋ): Jina la kiume la asili ya [[Ethiopia]]: ** Firehiwot Tufa Dado (aliyezaliwa [[1984]]): Mwanariadha wa mbio za marathon wa Ethiopia. ** Mestawet Tufa (aliyezaliwa [[1983]]): Mwanariadha wa mbio ndefu wa Ethiopia. * Tufa ([[Uturuki]]): Makazi ya majira ya joto katika wilaya ya Çaykara, mkoa wa Trabzon, Uturuki. * Tufa (Riwaya): Kabilia la kubuni la viumbe vya ajabu kwenye [[riwaya]] ya njozi ya Alex Bledsoe iitwayo ''The Hum and the Shiver''. == Marejeo == {{Mbegu-historia}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wafalme]] [[Jamii:Hadithi]] [[Jamii:Miamba]] 9jnwchmojxh5jtmkid3iv0duen70snw Burjiko 0 242694 1581481 2026-07-25T10:20:58Z Emanuel masaki 82931 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Dal puri''' ni aina ya [[mkate]] wa [[chapati]] uliojazwa dal unaotoka katika [[vyakula]] vya Asia Kusini. Kuna aina zake zinazoliwa katika maeneo yenye watu wa asili ya [[Kihindi cha Fiji|Kihindi]]. <ref>{{Cite web|title=What Does Roti Mean To You?|url=https://www.thrillist.com/eat/nation/what-does-roti-mean-to-you|work=Thrillist|date=2021-04-16|accessdate=2026-07-25|language=en|author=J. Fergus}}</ref> Toleo la Asia Kusini ni aina ya puri - chapati i...' 1581481 wikitext text/x-wiki '''Dal puri''' ni aina ya [[mkate]] wa [[chapati]] uliojazwa dal unaotoka katika [[vyakula]] vya Asia Kusini. Kuna aina zake zinazoliwa katika maeneo yenye watu wa asili ya [[Kihindi cha Fiji|Kihindi]]. <ref>{{Cite web|title=What Does Roti Mean To You?|url=https://www.thrillist.com/eat/nation/what-does-roti-mean-to-you|work=Thrillist|date=2021-04-16|accessdate=2026-07-25|language=en|author=J. Fergus}}</ref> Toleo la Asia Kusini ni aina ya puri - chapati iliyokaangwa kwa mafuta mengi iliyotengenezwa kwa [[unga]] wa [[ngano]] kamili, na hutumia dal iliyotengenezwa kwa [[Mbaazi (mmea)|mbaazi]] za [[Chana Pilane-Majake|chana]] au dengu. <ref>{{Citation|title=Oxford University Press|date=2026-07-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_University_Press&oldid=1365006495|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> tava. [[Faili:A flicker of Bengali tradition.jpg|thumb|Dal puri]] == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Mbegu]] e34z1ovnhjhkvmkzaabrcv1d140q6hu Gugsa 0 242695 1581482 2026-07-25T10:22:24Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ' '''Gugsa''' ni jina la kiume lenye asili ya [[Ethiopia]]. Jina hili linaweza kumaanisha au kuhusishwa na watu mbalimbali maarufu katika historia ya Ethiopia, wakiwemo: * Gugsa Araya Selassie – mmoja wa viongozi wa kifalme wa Ethiopia. * Gugsa wa Yejju – mtawala wa eneo la Yejju katika historia ya Ethiopia. * Gugsa Welle – kiongozi wa kifalme wa Ethiopia aliyehusishwa na familia ya kifalme ya Yejju. * Uasi wa Gugsa Wale (Gugsa Wale's rebellion) –...' 1581482 wikitext text/x-wiki '''Gugsa''' ni jina la kiume lenye asili ya [[Ethiopia]]. Jina hili linaweza kumaanisha au kuhusishwa na watu mbalimbali maarufu katika historia ya Ethiopia, wakiwemo: * Gugsa Araya Selassie – mmoja wa viongozi wa kifalme wa Ethiopia. * Gugsa wa Yejju – mtawala wa eneo la Yejju katika historia ya Ethiopia. * Gugsa Welle – kiongozi wa kifalme wa Ethiopia aliyehusishwa na familia ya kifalme ya Yejju. * Uasi wa Gugsa Wale (Gugsa Wale's rebellion) – tukio la kihistoria lililohusisha uasi ulioongozwa na Gugsa Wale dhidi ya utawala wa Ethiopia. * Haile Selassie Gugsa – mwanachama wa familia ya kifalme ya Ethiopia. * Shimeket Gugesa (Shimeket Gugsa) – jina linalohusishwa na mtu kutoka historia ya Ethiopia. bpdpgfr8d6v2m6zal1yu2ff9qeyr8re Isombe 0 242696 1581483 2026-07-25T10:24:39Z YUSTA MWAIPOPO 91174 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:ISOMBE.jpg|thumb]] '''Isombe''' au kisamvu ni [[mchuzi]] wa [[Mboga (mmea)|mboga]] za [[majani]] wenye [[asili]] ya [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo|jamhuri ya kidemokrasia ya kongo]], lakini hutumiwa sana [[Rwanda]] na [[Burundi]]. Hupikwa kwa kuchemsha majani ya [[Muhogo|mihogo]] yaliyokatwa pamoja na [[nyanya]], [[Kitunguu maji|kitunguu maji,]] [[kitunguu saumu]], na mchuzi wa [[mifupa]], kisha kuongezwa [[Siagi ya karanga|siagi]] ya kara...' 1581483 wikitext text/x-wiki [[Faili:ISOMBE.jpg|thumb]] '''Isombe''' au kisamvu ni [[mchuzi]] wa [[Mboga (mmea)|mboga]] za [[majani]] wenye [[asili]] ya [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo|jamhuri ya kidemokrasia ya kongo]], lakini hutumiwa sana [[Rwanda]] na [[Burundi]]. Hupikwa kwa kuchemsha majani ya [[Muhogo|mihogo]] yaliyokatwa pamoja na [[nyanya]], [[Kitunguu maji|kitunguu maji,]] [[kitunguu saumu]], na mchuzi wa [[mifupa]], kisha kuongezwa [[Siagi ya karanga|siagi]] ya [[karanga]] mwishoni. Mara nyingi huliwa kwa [[ugali]], [[wali]], [[maharagwe]] au [[mkate]].<ref>{{Cite web|title=Isombe {{!}} Traditional Stew From Rwanda {{!}} TasteAtlas|url=https://www.tasteatlas.com/isombe|work=www.tasteatlas.com|accessdate=2026-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/en/#iso:std:iso:24081:ed-1:v1:en|work=www.iso.org|accessdate=2026-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=ISOMBE – Momkoumba|url=https://momkoumba.com/isombe/|date=2025-12-30|accessdate=2026-07-25|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=DSpace|url=https://www.suaire.sua.ac.tz/handle/123456789/5268|work=www.suaire.sua.ac.tz|accessdate=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{DEFAULTSORT:Chakula}} [[Jamii:Mboga]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] 0fihhjodcxyvo82261n4yr6dwy430m3 Kalimotxo 0 242697 1581484 2026-07-25T10:24:40Z Maria Mashishanga 88790 Chapisha ukurasa mpya 1581484 wikitext text/x-wiki [[Faili:Porrón 1.jpg|thumb|Kalimotxo]] '''Kalimotxo''' (<ref>{{Cite web|title=Discover the origin of Kalimotxo|url=https://www.institutohemingway.com/news/1630/discover-the-origin-of-kalimotxo-.html|work=www.institutohemingway.com|accessdate=2026-07-25}}</ref>hutamkwa ), au '''Calimocho''',<ref>{{Cite web|title=Discover the origin of Kalimotxo|url=https://www.institutohemingway.com/news/1630/discover-the-origin-of-kalimotxo-.html|work=www.institutohemingway.com|accessdate=2026-07-25}}</ref> ni kinywaji kinachotengenezwa kwa kuchanganya kwa uwiano sawa '''[[divai]] [[nyekundu]]''' na <ref>{{Cite web|title=Discover the origin of Kalimotxo|url=https://www.institutohemingway.com/news/1630/discover-the-origin-of-kalimotxo-.html|work=www.institutohemingway.com|accessdate=2026-07-25}}</ref>'''kinywaji [[baridi]] chenye ladha ya [[Kolandoto|kola]] (cola)'''.<ref>{{Cite web|title=Discover the origin of Kalimotxo|url=https://www.institutohemingway.com/news/1630/discover-the-origin-of-kalimotxo-.html|work=www.institutohemingway.com|accessdate=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu-mmea}}{{Mbegu}} [[Jamii:Mbegu]] aqnhhkgt09fy5xv8jm2a5vzcwiqsjv8 Chepkwony 0 242698 1581485 2026-07-25T10:26:58Z Mienzi9570 74001 nimehalili makara 1581485 wikitext text/x-wiki '''Chepkwony''' ni jina lenye asili ya [[Kenya]], hasa kutoka katika jamii ya [[Wakalenjin]]. Baadhi ya [[Binadamu|watu]] maarufu nchini Kenya wenye jina hili ni: * Caroline Chepkwony (amezaliwa 1985) ni mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za masafa marefu barabarani. * Franklin Chepkwony (amezaliwa 1984) ni mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za marathon. * John Chepkwony Kipkoech (amezaliwa 1991) ni mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za masafa marefu uwanjani. * Julius Chepkwony == marejeo == s1895i1948hcuusm16jig7aj6cljo2c Birech 0 242699 1581486 2026-07-25T10:27:48Z Mercy048 86345 Nimehariri Makala 1581486 wikitext text/x-wiki '''Birech''' ni jina la kiume linalotoka nchini [[Kenya|Kenya.]] Linatokana na neno la Kalenjin "birechik", ambalo maana yake ni mchwa jeshi (aina ya mchwa wanaotembea kwa makundi makubwa). Baadhi ya watu mashuhuri wenye jina Birech ni: Jairus Birech (1992–2025) – Alikuwa mwanariadha wa Kenya aliyeshiriki mbio za kuruka viunzi na maji (steeplechase). Joseph Birech (amezaliwa mwaka 1984) – Ni mwanariadha wa Kenya anayekimbia mbio za masafa marefu, na ameshinda mashindano ya Great Scottish Run mara mbili. == Marejeo == [[Jamii:Mchwa]] t8gdwgsro0ksd3zo6oip2l8o0sr9tmt Malawah 0 242700 1581488 2026-07-25T10:28:31Z Hamisi msafiri mzuki 81808 Ukurasa ulianzishwa 1581488 wikitext text/x-wiki [[Faili:Malawaax.jpg|thumb|Malawah]] '''Malawah''' (kwa Kisomali: Malawax ), inajulikana pia kama Malawax, ni aina ya [[keki]] (pancake) yenye ladha ya utamu. [[Asili]] yake ni nchini [[Somalia]] lakini huliwa mara kwa mara nchini Somalia, [[Jibuti]], pamoja na baadhi ya maeneo ya [[Ethiopia]] na [[Kenya]]. Pia huliwa nchini [[Yemen]] ambako inasadikika kuwa na uhusiano na [[chakula]] kiitwacho Malawach, ingawa chenyewe ni aina ya [[mkate]] (flatbread).<ref><nowiki>https://xawaash.com/?p=3918</nowiki></ref> Malawah ni keki tamu yenye ukubwa wa [[sahani]] ambayo huliwa kama [[chakula]] cha [[asubuhi]] au kama kitafunwa wakati wowote [[mchana]]. Inafanana sana na [[andazi]] jembamba na huwekwa [[iliki]] ili kuipa ladha na harufu nzuri.<ref><nowiki>https://cooking.nytimes.com/recipes/1023357-malawax-cardamom-crepe</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] h8j2dw7unmokgezv1r80dr04pksjxt5 Three Horses Beer 0 242701 1581489 2026-07-25T10:29:21Z Emmanuel Alfonce 91178 Kiswahili chetu 2026 1581489 wikitext text/x-wiki '''Three Horses Beer''' (inayofahamika zaidi nchini [[Madagascar]] kama THB) ni bia nyepesi ya aina ya lager ambayo imekuwa ikitengenezwa na [[Kampuni]] ya Star Breweries ya [[Madagascar]] tangu mwaka [[1958]].<ref>"Historique" (in French). Brasseries Star. 2015. Archived from the original on 5 June 2015. Retrieved 5 June 2015</ref><ref>"Bière THB Madagascar" (in French). Madalascar.net. 2015. Archived from the original on 5 June 2015. Retrieved 5 June 2015</ref> Ndiyo bia inayouzwa zaidi nchini [[Madagascar]] na imeelezwa kuwa ishara au nembo ya [[nchi]] hiyo. THB inauzwa nchi nzima na, tangu mwaka 2005, imekuwa ikisafirishwa nje ya nchi kwenda masoko kama vile [[Ufaransa]], [[Kisiwa]] cha [[Reunion]], [[Visiwa]] vya Comoro, na [[Mayotte]].<ref>"Bière THB Madagascar" (in French). Madalascar.net. 2015. Archived from the original on 5 June 2015. Retrieved 5 June 2015</ref>Bia hii ya [[Kimalagasy]] inatengenezwa katika vinu viwili vya bia nchini Madagascar, kimoja kikiwa kimeshirikishwa katikati huko [[Antsirabe]] na kingine katika jiji la [[kaskazini]] la [[Antsiranana]].THB Pilsener, ambayo ndiyo aina ya kawaida zaidi ya THB, ina ladha nyepesi na inatengenezwa hasa kutokana na shayiri, [[mahindi]], na hops za kiasili. Star Breweries pia inatengenezwa THB Fresh (bia mchanganyiko ya shandy yenye kileo cha chini ya  ), THB Special (yenye kileo cha  ), na THB Lite (yenye kileo cha  ). Uwekezaji wa hivi karibuni katika [[miundombinu]] ya Kinu cha Star umeruhusu ongezeko la asilimia  katika uzalishaji tangu mwaka [[2011]].<ref>Madagascar : la bière THB malgache rachetée par un groupe français" (in French). Afriquinfos. 5 August 2011. Archived from the original on 5 June 2015. Retrieved 5 June 2015.</ref> == Marejeo == [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Chakula]] evrf80js5zy83tqiyi6v2mfnupklwe8 Siwa (beer) 0 242702 1581490 2026-07-25T10:30:59Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Siwa''' (au '''Suwa''') (kwa Kigaritinya: ሰዋ, iliyoandikwa kwa herufi za Kilatini kama säwa; kwa Kiamhari: ጠላ) ni aina ya bia ya jadi inayotoka nchini Eritrea na [[Ethiopia]]. Kwa kawaida, siwa hutengenezwa nyumbani kwa kutumia mbinu za kienyeji, na bado ni kinywaji kinachopendwa na watu wa maeneo hayo wakati wa matukio ya kijamii, baada ya kufanya kazi za mikono, na pia hutumika kama motisha au zawadi kwa wakulima na wafanyakazi. Maelfu ya n...' 1581490 wikitext text/x-wiki '''Siwa''' (au '''Suwa''') (kwa Kigaritinya: ሰዋ, iliyoandikwa kwa herufi za Kilatini kama säwa; kwa Kiamhari: ጠላ) ni aina ya bia ya jadi inayotoka nchini Eritrea na [[Ethiopia]]. Kwa kawaida, siwa hutengenezwa nyumbani kwa kutumia mbinu za kienyeji, na bado ni kinywaji kinachopendwa na watu wa maeneo hayo wakati wa matukio ya kijamii, baada ya kufanya kazi za mikono, na pia hutumika kama motisha au zawadi kwa wakulima na wafanyakazi. Maelfu ya nyumba za kutengeneza na kuuza bia ya jadi zinazojulikana kama Enda Siwa zimeenea katika maeneo ya mijini na vijijini ya Tigray, zikifanya sehemu muhimu ya utamaduni na maisha ya kijamii ya jamii hiyo.<ref>{{cite journal |last1=Fetien Abay |author1-link=Fetien Abay |last2=Waters-Bayer |first2=A. |last3=Bjørnstad |first3=Å. |date=2008 |title=Farmers' seed management and innovation in varietal selection: implications for barley breeding in Tigray, Northern Ethiopia |journal=Ambio |volume=37 |issue=4 |pages=312–321 |doi=10.1579/0044-7447(2008)37[312:FSMAII]2.0.CO;2 |pmid=18686512 |s2cid=19271989}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Ayimut Kiros-Meles |last2=Abang |first2=M. |date=2008 |title=Farmers' knowledge of crop diseases and control strategies in the Regional State of Tigrai, northern Ethiopia: implications for farmer–researcher collaboration in disease management |journal=Agriculture and Human Values |volume=25 |issue=3 |pages=433–452 |doi=10.1007/s10460-007-9109-6 |s2cid=153946918}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Yemane Tsehaye |last2=Bjørnstad |first2=Å. |last3=Fetien Abay |author3-link=Fetien Abay |date=2012 |title=Phenotypic and genotypic variation in flowering time in Ethiopian barleys |journal=Euphytica |volume=188 |issue=3 |pages=309–323 |doi=10.1007/s10681-012-0764-3 |s2cid=15197109}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}}{{Mbegu-utamaduni}} [[Jamii:Pombe za Asili]] [[Jamii:Jadi]] nr3gqn2amlmge1rksk4ulo9ko78bh9x Mekdes 0 242703 1581491 2026-07-25T10:33:49Z LilianErasto 89931 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Mekdes:''' (pia huandikwa kama Mekedes, Mekides, au Merkedes) ni jina la kike la asili ya Ethiopia. Watu mashuhuri wenye jina hili ni pamoja na: * Mekides Abebe<ref>{{Citation|title=Mekides Abebe|date=2026-07-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mekides_Abebe&oldid=1364592138|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (alizaliwa 2001): Mwanariadha wa Ethiopia wa mbio za mita 3000 za kuruka viunzi na maji. * Mekedes Alemeshet...' 1581491 wikitext text/x-wiki '''Mekdes:''' (pia huandikwa kama Mekedes, Mekides, au Merkedes) ni jina la kike la asili ya Ethiopia. Watu mashuhuri wenye jina hili ni pamoja na: * Mekides Abebe<ref>{{Citation|title=Mekides Abebe|date=2026-07-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mekides_Abebe&oldid=1364592138|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (alizaliwa 2001): Mwanariadha wa Ethiopia wa mbio za mita 3000 za kuruka viunzi na maji. * Mekedes Alemeshete<ref>{{Citation|title=Mekedes Alemeshete|date=2026-07-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mekedes_Alemeshete&oldid=1361984149|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>: Mwanariadha wa Ethiopia wa mbio ndefu. * Mekdes Bekele: Mwanariadha wa Ethiopia wa mbio za mita 3000 za kuruka viunzi na maji. * Mekdes Daba Feyssa<ref>{{Citation|title=Mekdes Daba|date=2026-04-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mekdes_Daba&oldid=1348147701|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>: Mwanasiasa wa Ethiopia. * Mekdes (Mwimbaji)<ref>{{Citation|title=Mekdes (singer)|date=2026-06-16|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mekdes_(singer)&oldid=1359675727|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (alizaliwa 1998): Mwimbaji na mtunzi wa nyimbo Mdenmaki mwenye asili ya Ethiopia. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu]] 242qy7zx79tnmj3jfnifwr37e5tbvgn Kivuva 0 242704 1581492 2026-07-25T10:34:44Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ' '''Kivuva''' ni jina la ukoo linalopatikana nchini [[Kenya]]. Watu maarufu wenye jina hili la ukoo ni pamoja na: * Jackson Kivuva (aliyezaliwa mwaka 1989) – mwanariadha wa Kenya anayeshiriki katika mbio za masafa ya kati (middle-distance running). * Martin Kivuva Musonde (aliyezaliwa mwaka 1952) – Askofu Mkuu wa Kanisa Katoliki la Roma nchini Kenya.Mareje [[Jamii:Majina ya Ukoo]]' 1581492 wikitext text/x-wiki '''Kivuva''' ni jina la ukoo linalopatikana nchini [[Kenya]]. Watu maarufu wenye jina hili la ukoo ni pamoja na: * Jackson Kivuva (aliyezaliwa mwaka 1989) – mwanariadha wa Kenya anayeshiriki katika mbio za masafa ya kati (middle-distance running). * Martin Kivuva Musonde (aliyezaliwa mwaka 1952) – Askofu Mkuu wa Kanisa Katoliki la Roma nchini Kenya.Mareje [[Jamii:Majina ya Ukoo]] qx0faexzi4bcv92iqglvpanz7sfoy7c Masai (jina) 0 242705 1581494 2026-07-25T10:35:00Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Masai''' ni [[jina]] lenye asili ya [[Kenya]] ambalo linaweza kumaanisha: == Jina la kwanza == * Masai Russell<ref>{{Citation|title=Masai Russell|date=2026-07-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Masai_Russell&oldid=1364566176|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (aliyezaliwa mwaka [[2000]]), [[Riadha|mwanariadha]] wa [[Marekani]] wa mbio fupi na mbio za kuruka viunzi * Masai Ujiri<ref>{{Citation|title=Masai Ujiri|dat...' 1581494 wikitext text/x-wiki '''Masai''' ni [[jina]] lenye asili ya [[Kenya]] ambalo linaweza kumaanisha: == Jina la kwanza == * Masai Russell<ref>{{Citation|title=Masai Russell|date=2026-07-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Masai_Russell&oldid=1364566176|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (aliyezaliwa mwaka [[2000]]), [[Riadha|mwanariadha]] wa [[Marekani]] wa mbio fupi na mbio za kuruka viunzi * Masai Ujiri<ref>{{Citation|title=Masai Ujiri|date=2026-06-24|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Masai_Ujiri&oldid=1360982834|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (aliyezaliwa mwaka [[1970]]), [[kiongozi]] wa [[mpira wa kikapu]] na aliyekuwa [[mchezaji]] wa mpira wa kikapu raia wa [[Nigeria]] aliyezaliwa [[Uingereza]] == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Majina]] [[Jamii:Historia]] 0natursf8kbk4resaa88irjepz0zf8b Mesob 0 242706 1581495 2026-07-25T10:35:48Z LUJASA 82902 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Harar Mesob.jpg|thumb|Mesob]] Mesob ni [[kikapu]] la [[meza]] la asili kutoka nchini [[Ethiopia]] na [[Eritrea]] linalotumika kuhifadhi na kulia [[chakula]].<ref><nowiki>https://books.google.co.tz/books?id=ep7__RWqq4IC&dq=mesob+harari&pg=PA198&redir_esc=y</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Jamii ya kiafrika]]' 1581495 wikitext text/x-wiki [[Faili:Harar Mesob.jpg|thumb|Mesob]] Mesob ni [[kikapu]] la [[meza]] la asili kutoka nchini [[Ethiopia]] na [[Eritrea]] linalotumika kuhifadhi na kulia [[chakula]].<ref><nowiki>https://books.google.co.tz/books?id=ep7__RWqq4IC&dq=mesob+harari&pg=PA198&redir_esc=y</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Jamii ya kiafrika]] ez0yd27d5mt7sc6ij57ubqufud0jz78 Kebenei 0 242707 1581496 2026-07-25T10:36:51Z Mienzi9570 74001 nimehalili makala 1581496 wikitext text/x-wiki '''Kebenei''' ni jina la [[ukoo]] lenye asili ya [[Kenya]]. [[Binadamu|Watu]] maarufu wenye jina hili ni pamoja na: * Stanley Kebenei (amezaliwa mwaka 1989) – Ni mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za masafa marefu. * Wilson Kebenei (amezaliwa mwaka 1980) – Ni mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za nusu marathon (mbio za kilomita 21.1). Kwa kifupi, Kebenei ni jina la ukoo linalopatikana nchini Kenya, na baadhi ya watu wenye jina hili wamejulikana kupitia mchezo wa riadha, hasa mbio za masafa marefu. == marejeo == 5s31rbz925hx7yzb7w9aane220zia0e Rasqulla 0 242708 1581497 2026-07-25T10:37:28Z ANTONY ILDEFONS 74003 Kuanzisha kulasa mpya 1581497 wikitext text/x-wiki [[Faili:Rasgulla.jpg|thumb|'''Bengali rosogolla''']] '''Rasqulla''' (kihalisi "mpira iliyojaa maji")<ref>{{Citation|title=Help:IPA/Hindi and Urdu|date=2026-07-16|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Help:IPA/Hindi_and_Urdu&oldid=1364423083|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> ni kitindamcho chenye sharubati maarufu katika sehemu ya [[mashariki]] ya [[Asia ya Kusini|Asia Kusini]]. Imetengenezwa kutokana na maandazi yenye umbo la [[mpira]] ya unga wa chhena uliopikwa kwenye [[sharubati]] ya [[sukari]] hadi sharubati iingie kwenye maandazi. [[Faili:RasGulla Jaggery1.jpg|thumb|'''Banglar Nolen Gurer roshogolla''''''Type''': Soft sweet soaked in syrup '''Course''': Dessert'''Place of origin''': india ]] ingawa inakubalika kote ulimwenguni kwamba kitindamlo kilitoka katika bara dogo la India, eneo halisi la asili linabishaniwa kati ya maeneo kama vile West Benga<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/SamsadBanglaCharitabhidhan|title=Samsad Bangla Charitabhidhan|last=Subodhchandra Sengupta|date=1960}}</ref>na <ref>{{Cite web|title=Kolkata Chromosome: Like KC for &#8216;rossogolla'|url=https://www.livemint.com/Leisure/J5jK255x5F6wpRll00gVFP/Kolkata-Chromosome-Like-KC-for-rossogolla.html|work=mint|date=2014-11-15|accessdate=2026-07-25|language=en|author=Bishwanath Ghosh}}</ref> Odisha,<ref>{{Citation|title=Panel seal on rasgulla's Odisha origin|url=http://www.telegraphindia.com/1160714/jsp/frontpage/story_96633.jsp#.V_DfrHV97Qo|work=The Telegraph|access-date=2026-07-25}}</ref>ambapo hutolewa katika Puri Jagannath Temple. {{Mbegu}} == Marejeo == [[Jamii:Mbegu]] js7xqy0g2e2d8u91ck7c7zw2bws3xul 1581520 1581497 2026-07-25T10:59:38Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 2 template(s) replaced. 1581520 wikitext text/x-wiki [[Faili:Rasgulla.jpg|thumb|'''Bengali rosogolla''']] '''Rasqulla''' (kihalisi "mpira iliyojaa maji")<ref>{{Citation|title=Help:IPA/Hindi and Urdu|date=2026-07-16|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Help:IPA/Hindi_and_Urdu&oldid=1364423083|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> ni kitindamcho chenye sharubati maarufu katika sehemu ya [[mashariki]] ya [[Asia ya Kusini|Asia Kusini]]. Imetengenezwa kutokana na maandazi yenye umbo la [[mpira]] ya unga wa chhena uliopikwa kwenye [[sharubati]] ya [[sukari]] hadi sharubati iingie kwenye maandazi. [[Faili:RasGulla Jaggery1.jpg|thumb|'''Banglar Nolen Gurer roshogolla''''''Type''': Soft sweet soaked in syrup '''Course''': Dessert'''Place of origin''': india ]] ingawa inakubalika kote ulimwenguni kwamba kitindamlo kilitoka katika bara dogo la India, eneo halisi la asili linabishaniwa kati ya maeneo kama vile West Benga<ref>{{Rejea kitabu|url=http://archive.org/details/SamsadBanglaCharitabhidhan|title=Samsad Bangla Charitabhidhan|last=Subodhchandra Sengupta|date=1960}}</ref>na <ref>{{Rejea tovuti|title=Kolkata Chromosome: Like KC for &#8216;rossogolla'|url=https://www.livemint.com/Leisure/J5jK255x5F6wpRll00gVFP/Kolkata-Chromosome-Like-KC-for-rossogolla.html|work=mint|date=2014-11-15|accessdate=2026-07-25|language=en|author=Bishwanath Ghosh}}</ref> Odisha,<ref>{{Citation|title=Panel seal on rasgulla's Odisha origin|url=http://www.telegraphindia.com/1160714/jsp/frontpage/story_96633.jsp#.V_DfrHV97Qo|work=The Telegraph|access-date=2026-07-25}}</ref>ambapo hutolewa katika Puri Jagannath Temple. {{Mbegu}} == Marejeo == [[Jamii:Mbegu]] qqa2r7ruh3wl7032ogpa732y4u9q3zt Suckling pig 0 242709 1581499 2026-07-25T10:39:51Z Dickson manumbu mapambano 73990 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Suckling pig''' <ref>{{Cite web|title=Information menu|url=https://www.oed.com/information/|work=www.oed.com|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref>(Kiingereza cha Marekani) au '''sucking pig''' <ref>{{Cite web|title=Information menu|url=https://www.oed.com/information/|work=www.oed.com|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref>(Kiingereza cha Uingereza) ni '''kitoto cha [[nguruwe]] ambacho bado kinanyonya [[maziwa]] ya [[mama]] yake'''. Katika mapish...' 1581499 wikitext text/x-wiki '''Suckling pig''' <ref>{{Cite web|title=Information menu|url=https://www.oed.com/information/|work=www.oed.com|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref>(Kiingereza cha Marekani) au '''sucking pig''' <ref>{{Cite web|title=Information menu|url=https://www.oed.com/information/|work=www.oed.com|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref>(Kiingereza cha Uingereza) ni '''kitoto cha [[nguruwe]] ambacho bado kinanyonya [[maziwa]] ya [[mama]] yake'''. Katika mapishi, nguruwe huyu huchinjwa akiwa na [[umri]] wa chini ya miezi miwili, kisha hupikwa mzima, mara nyingi kwa kuchomwa kwenye moto au kuokwa.<ref>{{Cite web|title=Definition of SUCKLING PIG|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/suckling+pig|work=www.merriam-webster.com|date=2026-07-02|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> [[Chakula]] hiki kimekuwa kikiliwa tangu nyakati za [[Ugiriki|Wagiriki]] na [[Wakurya|Warumi]] wa kale, na hutayarishwa hasa wakati wa [[sherehe]], sikukuu na mikusanyiko ya familia.<ref>{{Cite web|title=Definition of SUCKLING PIG|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/suckling+pig|work=www.merriam-webster.com|date=2026-07-02|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> [[Nchi|Nchini]] [[Hispania]] na [[Ureno]], pamoja na nchi zilizowahi kutawaliwa na mataifa hayo, huitwa '''lechón''' (Kihispania) au '''leitão''' (Kireno). Ingawa hupatikana katika nchi nyingi za Ulaya, Amerika na Asia ya Mashariki, umaarufu wake nchini Uingereza na Marekani umepungua tangu karne ya 19.<ref>{{Cite web|title=Definition of SUCKLING PIG|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/suckling+pig|work=www.merriam-webster.com|date=2026-07-02|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> '''Kwa ufupi:''' ''Suckling pig'' ni '''kitoto cha nguruwe kinachonyonya maziwa ya mama yake, kinachochinjwa kikiwa bado kidogo na kupikwa kizima kama chakula cha sherehe.'''<ref>{{Cite web|title=Definition of SUCKLING PIG|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/suckling+pig|work=www.merriam-webster.com|date=2026-07-02|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Faili:Cochinillos-Mercado de la Cebada.jpg|thumb|suckling pig]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Wanyama]] [[Jamii:Tiba]] sg3uoueuj24wxv0aauvj7qy1kkw63e9 1581529 1581499 2026-07-25T11:18:34Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 6 template(s) replaced. 1581529 wikitext text/x-wiki '''Suckling pig''' <ref>{{Rejea tovuti|title=Information menu|url=https://www.oed.com/information/|work=www.oed.com|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref>(Kiingereza cha Marekani) au '''sucking pig''' <ref>{{Rejea tovuti|title=Information menu|url=https://www.oed.com/information/|work=www.oed.com|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref>(Kiingereza cha Uingereza) ni '''kitoto cha [[nguruwe]] ambacho bado kinanyonya [[maziwa]] ya [[mama]] yake'''. Katika mapishi, nguruwe huyu huchinjwa akiwa na [[umri]] wa chini ya miezi miwili, kisha hupikwa mzima, mara nyingi kwa kuchomwa kwenye moto au kuokwa.<ref>{{Rejea tovuti|title=Definition of SUCKLING PIG|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/suckling+pig|work=www.merriam-webster.com|date=2026-07-02|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> [[Chakula]] hiki kimekuwa kikiliwa tangu nyakati za [[Ugiriki|Wagiriki]] na [[Wakurya|Warumi]] wa kale, na hutayarishwa hasa wakati wa [[sherehe]], sikukuu na mikusanyiko ya familia.<ref>{{Rejea tovuti|title=Definition of SUCKLING PIG|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/suckling+pig|work=www.merriam-webster.com|date=2026-07-02|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> [[Nchi|Nchini]] [[Hispania]] na [[Ureno]], pamoja na nchi zilizowahi kutawaliwa na mataifa hayo, huitwa '''lechón''' (Kihispania) au '''leitão''' (Kireno). Ingawa hupatikana katika nchi nyingi za Ulaya, Amerika na Asia ya Mashariki, umaarufu wake nchini Uingereza na Marekani umepungua tangu karne ya 19.<ref>{{Rejea tovuti|title=Definition of SUCKLING PIG|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/suckling+pig|work=www.merriam-webster.com|date=2026-07-02|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> '''Kwa ufupi:''' ''Suckling pig'' ni '''kitoto cha nguruwe kinachonyonya maziwa ya mama yake, kinachochinjwa kikiwa bado kidogo na kupikwa kizima kama chakula cha sherehe.'''<ref>{{Rejea tovuti|title=Definition of SUCKLING PIG|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/suckling+pig|work=www.merriam-webster.com|date=2026-07-02|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Faili:Cochinillos-Mercado de la Cebada.jpg|thumb|suckling pig]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Wanyama]] [[Jamii:Tiba]] niyj9njzfzltc22pmfycd9wmvwrr053 Kupoeza (viungo) 0 242710 1581501 2026-07-25T10:40:45Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Tempering''' ni mbinu ya upishi inayotumika katika nchi za [[Uhindi|India]], [[Bangladesh]], [[Nepal]], [[Pakistani|Pakistan]], Sri Lanka na maeneo ya Karibea, ambapo viungo vizima (na wakati mwingine viungo vingine kama pilipili kavu, tangawizi iliyosagwa au sukari) hupikwa kwa muda mfupi katika mafuta au siagi iliyosafishwa (ghee) ili kutoa mafuta asilia yenye harufu kutoka ndani ya seli za viungo hivyo na hivyo kuongeza ladha yake, kabla ya kumwagwa...' 1581501 wikitext text/x-wiki '''Tempering''' ni mbinu ya upishi inayotumika katika nchi za [[Uhindi|India]], [[Bangladesh]], [[Nepal]], [[Pakistani|Pakistan]], Sri Lanka na maeneo ya Karibea, ambapo viungo vizima (na wakati mwingine viungo vingine kama pilipili kavu, tangawizi iliyosagwa au sukari) hupikwa kwa muda mfupi katika mafuta au siagi iliyosafishwa (ghee) ili kutoa mafuta asilia yenye harufu kutoka ndani ya seli za viungo hivyo na hivyo kuongeza ladha yake, kabla ya kumwagwa pamoja na mafuta hayo kwenye chakula. Tempering pia hufanywa kwa kukaanga viungo vizima bila mafuta (dry-roasting) kwenye sufuria kabla ya kuviponda au kusaga, jambo linalosaidia kuimarisha harufu na ladha ya viungo. Kwa kawaida, mbinu hii hufanyika mwanzoni mwa mchakato wa kupika, kabla ya kuongeza viungo vingine vya chakula kama vile mchuzi wa kari au vyakula vinavyofanana na hivyo. Pia inaweza kufanyika mwishoni mwa upishi, ambapo mchanganyiko wa viungo vilivyokaangwa huongezwa juu ya chakula muda mfupi kabla ya kutolewa, kama inavyofanyika kwenye vyakula kama dal (mchuzi wa dengu), sambar au supu nzito (stew).<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2011/12/07/143251451/the-crackling-spices-of-indian-tempering|title=The Crackling Spices Of Indian Tempering|website=NPR.org|access-date=2017-04-16}}</ref> [[Faili:Tadka_Dal.jpg|thumb|Tadka dal, ambayo inajumuisha chaunk]] == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Mapishi ya Kihindi]] 43200p505a9zcq1ckigj99d706413rj Jerotich 0 242711 1581503 2026-07-25T10:40:48Z Mercy048 86345 Nimehariri Makala 1581503 wikitext text/x-wiki '''Kiprotich''' (kwa mwanaume) na '''Jerotich''' au Cherotich (kwa mwanamke) ni majina ya jamii ya Kalenjin, yanayopatikana sana nchini [[Kenya]] na [[Uganda|Uganda,]] ambako watu wa Kalenjin wanaishi. Majina haya yanatokana na maneno "Rot Tich", ambayo yanamaanisha [[ng'ombe]] wanaorudi nyumbani kutoka malishoni kati ya saa 11 jioni hadi saa 12 jioni (takriban saa 5:00 hadi 6:00 kwa mfumo wa kimataifa). Kiambishi Chep- au Jep- huonyesha kuwa mwenye jina ni msichana, aliyezaliwa wakati ng'ombe walikuwa wanarudi kutoka malishoni. Jina Kiprotich ni toleo la wavulana. Jina Jerotich au Cherotich ni toleo la wasichana. Majina haya yana uhusiano wa karibu na majina Cherono au Jerono, ambayo pia hutokana na utamaduni wa Kalenjin wa kuwapa watoto majina kulingana na wakati au tukio la kuzaliwa. Kwa ufupi, Kiprotich humaanisha mvulana aliyezaliwa wakati ng'ombe walikuwa wanarudi kutoka malishoni, na Jerotich/Cherotich humaanisha msichana aliyezaliwa wakati huo huo. == '''Marejeo''' == [[Jamii:Wanyama]] kzvyglrfe2i0fplig59hflgl77yts3k Cleome gynandra 0 242712 1581504 2026-07-25T10:41:48Z Ester Gasper Kimario 70787 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[picha:Cleome gynandra Blanco1.233-cropped.jpg|thumb|Cleome gynandra]] '''Cleome gynandra''' ni aina ya [[mmea]] unaotumika kama [[mboga]] ya majani katika maeneo mbalimbali ya [[Afrika]] na sehemu nyingine [[Dunia|duniani]]. Mmea huu unajulikana kwa majina tofauti kama mboga ya Kiafrika, Shona cabbage, Spiderwisp, Cat’s whiskers, Stinkweed na maarufu kama [[Mgagani]] kwa Tanzania Ni mmea unaoota kila mwaka na asili yake ni Afrika, lakini kwa sasa um...' 1581504 wikitext text/x-wiki [[picha:Cleome gynandra Blanco1.233-cropped.jpg|thumb|Cleome gynandra]] '''Cleome gynandra''' ni aina ya [[mmea]] unaotumika kama [[mboga]] ya majani katika maeneo mbalimbali ya [[Afrika]] na sehemu nyingine [[Dunia|duniani]]. Mmea huu unajulikana kwa majina tofauti kama mboga ya Kiafrika, Shona cabbage, Spiderwisp, Cat’s whiskers, Stinkweed na maarufu kama [[Mgagani]] kwa Tanzania Ni mmea unaoota kila mwaka na asili yake ni Afrika, lakini kwa sasa umeenea katika maeneo mengi yenye hali ya hewa ya joto na ukanda wa [[tropiki]] na [[nusutropiki]] duniani. Majani ya mmea huu hutumika kama chakula na ni sehemu ya vyakula vya asili katika jamii mbalimbali.<ref name="POWO">{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:170681-1|title=''Lumnitzera racemosa'' Willd.|date=2024|website=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=14 February 2024}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://avrdc.org/spider-plant-cleome-gynandra/|title=Spider plant (Cleome gynandra)|language=en-US|date=25 April 2016|website=[[World Vegetable Center]]|access-date=19 July 2016}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=70YAn8VIThYC&dq=Waithaka,+K&pg=PA31|title=Gynandropsis Gynandra (L.) Briq: A Tropical Leafy Vegetable, Its Cultivation and Utilization|last1=Waithaka|first1=Kimani|last2=Chweya|first2=James A.|date=1991|publisher=Food & Agriculture Org.|isbn=978-92-5-103023-3|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cleome gynandra L|url=http://www.plantzafrica.com/plantcd/cleomegynandra2.html|access-date=2023-12-05|website=www.plantzafrica.com}}</ref> == Muonekano na Tabia za Cleome gynandra == Cleome gynandra ni mmea unaoota wima na huwa na matawi mengi. Kwa kawaida hukua hadi urefu wa takribani sentimita 25 hadi 60, lakini katika mazingira mazuri unaweza kufikia hadi sentimita 150. Mmea huu una majani yaliyogawanyika katika sehemu ndogo zenye umbo la mviringo. Maua yake huwa na rangi ya nyeupe, na wakati mwingine hubadilika kuwa waridi hafifu yanapokomaa. Majani na maua ya Cleome gynandra yote yanaweza kuliwa kama chakula. Majani yake yana ladha ya uchungu kidogo yenye ukakasi unaofanana na mboga za haradali. Mmea huu huzaa matunda yenye umbo refu kama ganda, ambayo hubadilika rangi kutoka kijani hadi njano na baadaye kahawia yanapokauka. Ganda hilo hufunguka na kutoa mbegu nyingi ndogo nyeusi zenye mafuta. Cleome gynandra pia huwa na mzizi mrefu unaoingia ndani ya udongo, ambao husaidia mmea kupata maji na virutubisho. == Marejeo == {{Mbegu-mmea}} [[Jamii:Mboga]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] ibq7i08p76px7tnz99v7m59j3cbz0lx 1581507 1581504 2026-07-25T10:44:19Z Ester Gasper Kimario 70787 1581507 wikitext text/x-wiki [[picha:Cleome gynandra Blanco1.233-cropped.jpg|thumb|Cleome gynandra]] '''Cleome gynandra''' ni aina ya [[mmea]] unaotumika kama [[mboga]] ya majani katika maeneo mbalimbali ya [[Afrika]] na sehemu nyingine [[Dunia|duniani]]. Mmea huu unajulikana kwa majina tofauti kama mboga ya Kiafrika, Shona cabbage, Spiderwisp, Cat’s whiskers na Stinkweed Ni mmea unaoota kila mwaka na asili yake ni Afrika, lakini kwa sasa umeenea katika maeneo mengi yenye hali ya hewa ya joto na ukanda wa [[tropiki]] na [[nusutropiki]] duniani. Majani ya mmea huu hutumika kama chakula na ni sehemu ya vyakula vya asili katika jamii mbalimbali.<ref name="POWO">{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:170681-1|title=''Lumnitzera racemosa'' Willd.|date=2024|website=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=14 February 2024}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://avrdc.org/spider-plant-cleome-gynandra/|title=Spider plant (Cleome gynandra)|language=en-US|date=25 April 2016|website=[[World Vegetable Center]]|access-date=19 July 2016}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=70YAn8VIThYC&dq=Waithaka,+K&pg=PA31|title=Gynandropsis Gynandra (L.) Briq: A Tropical Leafy Vegetable, Its Cultivation and Utilization|last1=Waithaka|first1=Kimani|last2=Chweya|first2=James A.|date=1991|publisher=Food & Agriculture Org.|isbn=978-92-5-103023-3|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cleome gynandra L|url=http://www.plantzafrica.com/plantcd/cleomegynandra2.html|access-date=2023-12-05|website=www.plantzafrica.com}}</ref> == Muonekano na Tabia za Cleome gynandra == Cleome gynandra ni mmea unaoota wima na huwa na matawi mengi. Kwa kawaida hukua hadi urefu wa takribani sentimita 25 hadi 60, lakini katika mazingira mazuri unaweza kufikia hadi sentimita 150. Mmea huu una majani yaliyogawanyika katika sehemu ndogo zenye umbo la mviringo. Maua yake huwa na rangi ya nyeupe, na wakati mwingine hubadilika kuwa waridi hafifu yanapokomaa. Majani na maua ya Cleome gynandra yote yanaweza kuliwa kama chakula. Majani yake yana ladha ya uchungu kidogo yenye ukakasi unaofanana na mboga za haradali. Mmea huu huzaa matunda yenye umbo refu kama ganda, ambayo hubadilika rangi kutoka kijani hadi njano na baadaye kahawia yanapokauka. Ganda hilo hufunguka na kutoa mbegu nyingi ndogo nyeusi zenye mafuta. Cleome gynandra pia huwa na mzizi mrefu unaoingia ndani ya udongo, ambao husaidia mmea kupata maji na virutubisho. == Marejeo == {{Mbegu-mmea}} [[Jamii:Mboga]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] l8um4gfg9v1jfbbiwyva5kyo1pjue4q Somali cuisine 0 242713 1581505 2026-07-25T10:42:26Z Amina sauli 89067 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:MyPlate gov Cultural Food (20241025-USDA-FNS-UNK-0061).jpg|thumb|ni chakula Cha kisomali]] '''Vyakula vya ki somali ni''' mfumo wa upishi wa jamii ya Wasomali, unaotokana na mchanganyiko wa tamaduni mbalimbali kutokana na historia ndefu ya biashara ya baharini, uhamaji namna ya kutengeneza vyakula hivyo ni hutumia viungo vingi kama vile xawaash (mchanganyiko maalum wa viungo vya Kisomali), mdalasini, iliki, na tangawizi.<ref>{{Cite web|title=The Ca...' 1581505 wikitext text/x-wiki [[Faili:MyPlate gov Cultural Food (20241025-USDA-FNS-UNK-0061).jpg|thumb|ni chakula Cha kisomali]] '''Vyakula vya ki somali ni''' mfumo wa upishi wa jamii ya Wasomali, unaotokana na mchanganyiko wa tamaduni mbalimbali kutokana na historia ndefu ya biashara ya baharini, uhamaji namna ya kutengeneza vyakula hivyo ni hutumia viungo vingi kama vile xawaash (mchanganyiko maalum wa viungo vya Kisomali), mdalasini, iliki, na tangawizi.<ref>{{Cite web|title=The Camel Jerky That Seals Somali Weddings|url=https://www.atlasobscura.com/foods/muqmad-somali-jerky-xeedho|work=Atlas Obscura|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] jselwwb68xsoczw46ijtdwm885b6vyv 1581525 1581505 2026-07-25T11:16:08Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1581525 wikitext text/x-wiki [[Faili:MyPlate gov Cultural Food (20241025-USDA-FNS-UNK-0061).jpg|thumb|ni chakula Cha kisomali]] '''Vyakula vya ki somali ni''' mfumo wa upishi wa jamii ya Wasomali, unaotokana na mchanganyiko wa tamaduni mbalimbali kutokana na historia ndefu ya biashara ya baharini, uhamaji namna ya kutengeneza vyakula hivyo ni hutumia viungo vingi kama vile xawaash (mchanganyiko maalum wa viungo vya Kisomali), mdalasini, iliki, na tangawizi.<ref>{{Rejea tovuti|title=The Camel Jerky That Seals Somali Weddings|url=https://www.atlasobscura.com/foods/muqmad-somali-jerky-xeedho|work=Atlas Obscura|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] h0alc8v27zqq2qucccmglz4vovh6cn6 Italian Eritrean cuisine 0 242714 1581506 2026-07-25T10:43:33Z CHRISTINE VENANCE 83854 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Spaghetti vongole 2.jpg|thumb|mchanganyiko wa pasta]] '''Vyakula vya Kitaliano na Kieritrea''' Ni mchanganyiko wa vyakula na viungo vya [[Kieritai|Kieritrea]] pamoja na vyaku<ref>{{Citation|title=Italian Eritrean cuisine|date=2025-09-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Italian_Eritrean_cuisine&oldid=1309883017|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>la vya Kiitaliano.ni vyakula vya Kiitalia kama vile '''[[pasta]]'''...' 1581506 wikitext text/x-wiki [[Faili:Spaghetti vongole 2.jpg|thumb|mchanganyiko wa pasta]] '''Vyakula vya Kitaliano na Kieritrea''' Ni mchanganyiko wa vyakula na viungo vya [[Kieritai|Kieritrea]] pamoja na vyaku<ref>{{Citation|title=Italian Eritrean cuisine|date=2025-09-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Italian_Eritrean_cuisine&oldid=1309883017|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>la vya Kiitaliano.ni vyakula vya Kiitalia kama vile '''[[pasta]]''' yenye kiungo cha '''[[berbere]]''', lasanya, na '''[[Katerina wa Siena|katlesi]]''' ni maarufu sana [[Eritrea]] kutokana na [[historia]] ya nchi hizo mbili.<ref>{{Citation|title=Italian Eritrean cuisine|date=2025-09-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Italian_Eritrean_cuisine&oldid=1309883017|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Italian Eritrean cuisine|date=2025-09-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Italian_Eritrean_cuisine&oldid=1309883017|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] fjzi3ah3w14q0egqf2tirvcs64v4m6b Mburu 0 242715 1581508 2026-07-25T10:46:30Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ' '''Mburu''' ni jina la ukoo lenye asili ya [[Kenya]]. Watu maarufu wenye jina hili la ukoo ni pamoja na: * Beth Mburu-Bowie (aliyezaliwa mwaka 1987) – [[mwanamuziki]] wa [[Uingereza]]. * Kenneth Mburu Mungara (aliyezaliwa mwaka 1973) – mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za marathoni, na bingwa mara nne wa mashindano ya Toronto Waterfront Marathon. * Stanley Waithaka Mburu (aliyezaliwa mwaka 2000) – mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za masa...' 1581508 wikitext text/x-wiki '''Mburu''' ni jina la ukoo lenye asili ya [[Kenya]]. Watu maarufu wenye jina hili la ukoo ni pamoja na: * Beth Mburu-Bowie (aliyezaliwa mwaka 1987) – [[mwanamuziki]] wa [[Uingereza]]. * Kenneth Mburu Mungara (aliyezaliwa mwaka 1973) – mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za marathoni, na bingwa mara nne wa mashindano ya Toronto Waterfront Marathon. * Stanley Waithaka Mburu (aliyezaliwa mwaka 2000) – mwanariadha wa Kenya anayeshiriki mbio za masafa marefu (long-distance running).Marejeo [[Jamii:Majina ya Ukoo]] 7cmfz1xnr23jkvukaetymro8qzl3n53 Mkate wa zabibu kavu 0 242716 1581509 2026-07-25T10:47:10Z Mary calist mlay 39270 anzisha makala 1581509 wikitext text/x-wiki [[Faili:Pain aux raisins.jpg|thumb|'''Pain aux raisins''']] '''Pain aux raisins''' (matamshi ya Kifaransa: '''[pɛ̃ o ʁɛzɛ̃]'''), pia huitwa '''escargot''' (hutamkwa '''[ɛskaʁɡo]''') au '''pain russe''', Ni aina ya [[keki]] au [[mkate]] mtamu wa asili ya [[Ufaransa]] unaotengenezwa kwa [[unga]] laini wa mikate (mara nyingi kama croissant), ukiwa umejazwa krimu laini ya vanila na [[zabibu]] kavu, kisha kuviringishwa kwa umbo la [[duara]]. Mara nyingi huliwa wakati wa kifungua kinywa au kama kitafunwa.Majina hayo kwa mtiririko huo yanamaanisha mkate wa zabibu kavu, konokono, na mkate wa Kirusi.<ref>https://www.foodnetwork.com/recipes/croissants-pain-au-chocolat-pain-raisin-and-danish-recipe-1953285</ref> Huko [[Parisi]] pia hutumika kumaanisha aina nyingine ya mkate wa zabibu kavu yaani mkate mkubwa unaotengenezwa kwa unga wa ngano au shayiri na kujazwa zabibu kavu. == Marejeo == [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Mbegu]] ngvpgbnnss1ahwbhqilboj3qabsc35n Tafa (kutofautisha) 0 242717 1581511 2026-07-25T10:49:00Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ' '''afa''' linaweza kumaanisha mambo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na: * Tafa, Eneo la Serikali za Mitaa nchini [[Nigeria]] – eneo la utawala nchini Nigeria. * Hekalu la Taffeh (Temple of Taffeh), Misri – hekalu la kale la Misri lenye umuhimu wa kihistoria. * Tafa Air – shirika la zamani la ndege la gharama nafuu (low-cost airline) kutoka Albania. * Parachaetolopha tafa – aina ya nondo (moth) wa familia ya Geometridae, anayepatikana Papua New Guinea...' 1581511 wikitext text/x-wiki '''afa''' linaweza kumaanisha mambo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na: * Tafa, Eneo la Serikali za Mitaa nchini [[Nigeria]] – eneo la utawala nchini Nigeria. * Hekalu la Taffeh (Temple of Taffeh), Misri – hekalu la kale la Misri lenye umuhimu wa kihistoria. * Tafa Air – shirika la zamani la ndege la gharama nafuu (low-cost airline) kutoka Albania. * Parachaetolopha tafa – aina ya nondo (moth) wa familia ya Geometridae, anayepatikana Papua New Guinea. * Tafa pia ni kifupi cha jina Mustafa. Watu maarufu wenye jina la Tafa ni pamoja na: * Tafa Balogun (aliyezaliwa mwaka 1947) – Mkuu wa Jeshi la Polisi la Nigeria (Inspector General of the Nigerian Police). * Lisiate Tafa (aliyezaliwa mwaka 1979) – mchezaji wa raga (rugby union) kutoka Tonga. * Nexhati Tafa – mwandishi wa filamu kutoka Albania. * Askale Tafa (aliyezaliwa mwaka 1984) – mwanariadha wa kike wa [[Ethiopia]] anayeshiriki mbio za marathoni. lu64xokkxg214maeprrt9hxhprlv20c Osano 0 242718 1581513 2026-07-25T10:49:45Z Mercy048 86345 Nimehariri Makala 1581513 wikitext text/x-wiki Jina la ukoo '''Osano''' ni jina la familia. Baadhi ya watu maarufu wenye jina hili ni: Curtis Osano – Mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Kenya, alizaliwa mwaka [[1987]]. Jacob Osano – Mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Kenya, alizaliwa mwaka [[1994|1994.]] Thomas Osano – Mwanariadha wa mbio za masafa marefu kutoka Kenya, alizaliwa mwaka [[1970|1970.]] Kwa kifupi, Osano ni jina la ukoo linalotumiwa na baadhi ya Wakenya, na watu hawa watatu wanajulikana kwa mafanikio yao katika michezo. == Marejeo == [[Jamii:Jina la ukoo]] [[Jamii:Majina ya ukoo]] sdohotd6wq0rfmv2tx40vao67c91ngl Supu ya kongoro 0 242719 1581514 2026-07-25T10:50:10Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Cow hoof.JPG|thumb|Supu Ya Kongoro]] '''Kongoro''' ni neno la kiupishi linalomaanisha mguu wa [[ng'ombe]]. Vipande hivi vya [[nyama]] hutumika kutengeneza [[mapishi]] mbalimbali [[Dunia|duniani]] kote hasa supu ya kongoro, katika vyakula vya [[Asia|Kiasia]], [[Afrika|Kiafrika]], [[Kifaransa]], na vya Visiwa vya [[Caribbean|Karibiani]]<ref>{{Citation|title=Cow's trotter|date=2026-05-27|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cow%27s_trotter&...' 1581514 wikitext text/x-wiki [[Faili:Cow hoof.JPG|thumb|Supu Ya Kongoro]] '''Kongoro''' ni neno la kiupishi linalomaanisha mguu wa [[ng'ombe]]. Vipande hivi vya [[nyama]] hutumika kutengeneza [[mapishi]] mbalimbali [[Dunia|duniani]] kote hasa supu ya kongoro, katika vyakula vya [[Asia|Kiasia]], [[Afrika|Kiafrika]], [[Kifaransa]], na vya Visiwa vya [[Caribbean|Karibiani]]<ref>{{Citation|title=Cow's trotter|date=2026-05-27|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cow%27s_trotter&oldid=1356428172|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>. Vyakula vya [[Amerika]] ya Latini pia hutumia kongoro kuandaa mapishi kadhaa ya kiasili.Mbali na ng'ombe, miguu ya wanyama wengine wenye kwato kama vile [[mbuzi]], [[Kondoo-kaya|kondoo]], na [[nguruwe]] pia huliwa na kutumika kuandaa supu na mapishi maalum kulingana na [[mila]] za maeneo husika. == Marejeo == [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Wanyama wa kufugwa]] fkzk13uun4v7be0um17xmn6r2t1n48l Mugoyo 0 242720 1581517 2026-07-25T10:52:09Z Moshi Jilala 79965 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Floris Claesz. van Dyck 001.jpg|thumb|chakula cha asili nchini uganda]] '''Mugoyo''' ni [[chakula]] cha [[asili]] na cha [[msingi]] nchini [[Uganda]] kinachopikwa na kuliwa katika maeneo mengi ya [[nchi]] hiyo. Chakula hiki huandaliwa kwa kuchanganya na kuponda kwa pamoja [[viungo]] vyake vikuu viwili, ambavyo ni [[viazi]] vitamu na [[maharagwe]]<ref>{{Cite web|title=The marriage of sweet potatoes and beans|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/life...' 1581517 wikitext text/x-wiki [[Faili:Floris Claesz. van Dyck 001.jpg|thumb|chakula cha asili nchini uganda]] '''Mugoyo''' ni [[chakula]] cha [[asili]] na cha [[msingi]] nchini [[Uganda]] kinachopikwa na kuliwa katika maeneo mengi ya [[nchi]] hiyo. Chakula hiki huandaliwa kwa kuchanganya na kuponda kwa pamoja [[viungo]] vyake vikuu viwili, ambavyo ni [[viazi]] vitamu na [[maharagwe]]<ref>{{Cite web|title=The marriage of sweet potatoes and beans|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/dining-recipes/the-marriage-of-sweet-potatoes-and-beans-1521788|work=Monitor|date=2021-01-03|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The marriage of sweet potatoes and beans|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/dining-recipes/the-marriage-of-sweet-potatoes-and-beans-1521788|work=Monitor|date=2021-01-03|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The marriage of sweet potatoes and beans|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/dining-recipes/the-marriage-of-sweet-potatoes-and-beans-1521788|work=Monitor|date=2021-01-03|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] 653w9smrszyosh0qspsrpoam9yehy6b 1581527 1581517 2026-07-25T11:17:11Z Moshi Jilala 79965 1581527 wikitext text/x-wiki [[Faili:Floris Claesz. van Dyck 001.jpg|thumb|chakula cha asili nchini uganda]] '''Mugoyo''' ni [[chakula]] cha [[asili]] na cha [[msingi]] nchini [[Uganda]] kinachopikwa na kuliwa katika maeneo mengi ya [[nchi]] hiyo. Chakula hiki huandaliwa kwa kuchanganya na kuponda kwa pamoja [[viungo]] vyake vikuu viwili, ambavyo ni [[viazi]] vitamu na [[maharagwe]]<ref>{{Cite web|title=The marriage of sweet potatoes and beans|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/dining-recipes/the-marriage-of-sweet-potatoes-and-beans-1521788|work=Monitor|date=2021-01-03|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The marriage of sweet potatoes and beans|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/dining-recipes/the-marriage-of-sweet-potatoes-and-beans-1521788|work=Monitor|date=2021-01-03|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The marriage of sweet potatoes and beans|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/dining-recipes/the-marriage-of-sweet-potatoes-and-beans-1521788|work=Monitor|date=2021-01-03|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] <references /> 5o6tdqy0s8orguxhyvjhxrng2g8azda Puttu 0 242721 1581518 2026-07-25T10:56:15Z Leticiakid 89066 Picha 1581518 wikitext text/x-wiki Puttu (hutamkwa puttu; maana yake ni "kilichogawanywa katika sehemu") ni chakula cha asili kutoka majimbo ya [[Kusini mwa Afrika|kusini]] mwa India ya Kerala na Tamil Nadu. Pia ni chakula cha asili nchini [[Sri Lanka]], hasa katika maeneo ya Jaffna, Trincomalee, Batticaloa, Ampara, Negombyo na Puttalam. Ni kifungua kinywa maarufu miongoni mwa Watamil wa Sri Lanka.<ref><nowiki>https://books.google.co.tz/books?id=BGhBAgAAQBAJ&q=puttu&redir_esc=y</nowiki></ref><ref><nowiki>https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/hundreds-witness-puttu-tiruvizha/article7584726.ece</nowiki></ref> [[Faili:Puttu (Rice Flour steamed cake).jpg|thumb|Puttu]] Puttu hutengenezwa kwa unga wa mchele uliosagwa, ambao hupangwa kwa tabaka pamoja na nazi iliyokunwa, kisha hupikwa kwa mvuke ndani ya umbo la silinda. Wakati mwingine hujazwa ndani na viungo vya tamu au vya [[Chumvi (kemia)|chumvi]].<ref><nowiki>https://web.archive.org/web/20081224083718/http://www.bbc.co.uk/indianfoodmadeeasy/recipes/episode_1/puttu.shtml</nowiki></ref><ref><nowiki>https://www.khaleejtimes.com/editorials-columns/-puttu-ing-plan-b-in-place</nowiki></ref><ref><nowiki>https://www.onmanorama.com/food/features/2018/06/30/kicha-chef-kichatube-ellen-degeneres-show-ellentube-puttu.amp.html</nowiki></ref> Marejeo {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Tiba]] 1ylqlhvd4op5dqhwra94siugnfpyzok Habtamu 0 242722 1581521 2026-07-25T11:07:09Z Hamisi msafiri mzuki 81808 Ukarasa umeanzishwa 1581521 wikitext text/x-wiki '''Habtamu''' ni [[jina]] la kiume linalotolewa kwa [[watoto]] nchini [[Ethiopia]]. Maana yake katika [[lugha]] ya [[Kiamhari]] linaweza kutafsiriwa kama "utajiri wangu".Watu mashuhuri wenye jina hili ni pamoja na: ● Habtamu Dagne''':''' Msomi wa [[chuo]] kikuu kutoka [[Ethiopia]].<ref><nowiki>https://www.maratto.africa/people/habtamu-dagne-shiferaw-fca6b3</nowiki></ref> ● Habtamu de Hoop''':''' [[Mwanasiasa]] kutoka nchini [[Uholanzi]].<ref><nowiki>https://groenlinkspvda.nl/onze-mensen/tweede-kamer/habtamu-de-hoop/</nowiki></ref> ● Habtamu Fikadu (amezaliwa [[mwaka]] [[1988]]): [[Mwanariadha]] wa Ethiopia wa [[mbio]] za masafa marefu.<ref><nowiki>https://www.kurimountaincoffee.com/story</nowiki></ref> ● Habtamu Wondimu: Msomi wa chuo kikuu kutoka Ethiopia.<ref><nowiki>https://www.ascleiden.nl/organization/people/habtamu-wondimu</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Wasomi]] [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Watu wa Ethiopia]] [[Jamii:Watu walio hai]] ectzfdr836jyfsntm0wkcinlqnxys59 Zambian cuisine 0 242723 1581522 2026-07-25T11:13:45Z Mwindi Mweusi 74000 Kuhariri makala 1581522 wikitext text/x-wiki Vyakula vya Zambia;vinajumuisha aina mbalimbali za [[sahani]] za asili, ambapo nshima ndiyo [[chakula]] kikuu. Nshima ni uji mzito unaotengenezwa kwa unga wa [[mahindi]], unaojulikana nchini humo kama mealie meal<ref><nowiki>https://archive.org/details/lonelyplanetzamb00davi/page/n1/mode/1up</nowiki></ref>. Ingawa nshima yenyewe haina ladha kali, kwa kawaida huliwa pamoja na mboga au vyakula mbalimbali vya asili vya [[Zambia]] vinavyoongeza ladha, harufu na utofauti wa lishe katika mlo<ref>https://www.chefspencil.com/top-20-most-popular-foods-in-zambia/</ref><ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN</nowiki></ref> == Marejeo == [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Zambia]] nv6bzc4z69s366brrc3zrrkreodhvbf Munkoyo 0 242724 1581523 2026-07-25T11:14:44Z ANTONY ILDEFONS 74003 Kuanzisha ukulasa mpya 1581523 wikitext text/x-wiki [[Faili:Local Brew.jpg|thumb|Girl brewing munkoyo beer in rural zambia]] '''Munkoyo'''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=FcXW4MJUGYkC&pg=PA289&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=How to live and survive in Zambezian open forest (Miombo ecoregion)|last=Malaisse|first=Françoise|date=2010|publisher=Presses Agronomiques de Gembloux|isbn=978-2-87016-106-7|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=ZG2fDwAAQBAJ&pg=PA176&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Probiotics|last=Rigobelo|first=Everlon|date=2012-10-03|publisher=BoD – Books on Demand|isbn=978-953-51-0776-7|language=en}}</ref>au ibwatu ni aina ya [[bia]] inayotengenezwa vijijini [[Zambia]]. Ni [[kinywaji]] kilichochacha kidogo kilichotengenezwa kutoka kwa uji wa [[mahindi]] na Rhynchosia venulosa (inayojulikana kama mizizi ya munkoyo).<ref>{{Citation|title=Lukwesa Burak|date=2025-09-13|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lukwesa_Burak&oldid=1311063306|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> Mchanganyiko huu huchemshwa.<ref>{{Cite web|title=Beating malnourishment with traditional drinks|url=https://www.resource-online.nl/index.php/2019/11/13/ondervoeding-te-lijf-met-traditionele-zambiaanse-dranken/?lang=en|work=Resource online|date=2019-11-13|accessdate=2026-07-25|language=en-US|author=Coretta Jongeling}}</ref> Kinaweza kunywewa mara tu baada ya kutengenezwa au kuruhusiwa kuchachuka kwa siku kadhaa. Mara nyingi huitwa "bia tamu" na Wazambia. Pia hupatikana katika nchi za [[Afrika ya Kati|Afrika ya kati]] kama [[Kongo (mto)|Kongo]] ambapo hutumiwa kama kinywaji katika sherehe za kitamaduni na vile vile kinywaji cha kawaida. munkoyo inajulikana kuwa na athari chanya kiafya, ikiwa ni pamoja na kukuza afya mikrobiome ya utumbo na vitamini B.<ref>{{Cite web|title=Beating malnourishment with traditional drinks|url=https://www.resource-online.nl/index.php/2019/11/13/ondervoeding-te-lijf-met-traditionele-zambiaanse-dranken/?lang=en|work=Resource online|date=2019-11-13|accessdate=2026-07-25|language=en-US|author=Coretta Jongeling}}</ref> {{Mbegu}} == Marejeo == [[Jamii:Chakula]] dpls7iknqe5f4ync2mk0z4c4t52lv1z Banana wine 0 242725 1581524 2026-07-25T11:15:26Z Mtoka japhet 91179 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Banana wine from Malawi.png|thumb]] Mvinyo wa [[ndizi]] ni kinywaji cha kilevi kin {{Mbegu}} achotengenezwa kutokana na [[ndizi]] zilizoiva. Hutambulika kama mojawapo ya aina za mvinyo wa matunda kwa kuwa malighafi yake kuu ni ndizi. Katika utengenezaji wake, [[ndizi]] zilizoiva humenywa maganda na kupondwa ili kupata tope la ndizi. Baadaye huongezwa maji [[sukari]] na chachu maalumu ya kutengeneza [[mvinyo]]. Chachu hiyo husababisha mchakato wa u...' 1581524 wikitext text/x-wiki [[Faili:Banana wine from Malawi.png|thumb]] Mvinyo wa [[ndizi]] ni kinywaji cha kilevi kin {{Mbegu}} achotengenezwa kutokana na [[ndizi]] zilizoiva. Hutambulika kama mojawapo ya aina za mvinyo wa matunda kwa kuwa malighafi yake kuu ni ndizi. Katika utengenezaji wake, [[ndizi]] zilizoiva humenywa maganda na kupondwa ili kupata tope la ndizi. Baadaye huongezwa maji [[sukari]] na chachu maalumu ya kutengeneza [[mvinyo]]. Chachu hiyo husababisha mchakato wa uchachushaji, ambapo [[sukari]] hubadilishwa kuwa pombe. Baada ya mchakato huo kukamilika, mchanganyiko huchujwa na kusafishwa ili kupata mvinyo wa [[ndizi]] wenye ubora, ladha na harufu ya kuvutia.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=BuzNzm-x0l8C&pg=PA85&redir_esc=y|title=Alcohol and Temperance in Modern History: An International Encyclopedia [2 Volumes]|last=Jr|first=Jack S. Blocker|last2=Fahey|first2=David M.|last3=Tyrrell|first3=Ian R.|date=2003-12-17|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-57607-833-4|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rate limit reached|url=https://wayback.archive-it.org/all/20131212071735/http://www4.gsb.columbia.edu/filemgr?file_id=7216407|work=wayback.archive-it.org|accessdate=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Tiba]] [[Jamii:Chakula]] 7tpcm7q6esoc53hpnexooqiv6eyp7rp Kikomando 0 242726 1581526 2026-07-25T11:17:00Z LilianErasto 89931 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Kikomando ekyaddala.jpg|thumb]] '''Kikomando''' ni chakula cha nchini [[Uganda]] kinachotengenezwa kwa kuchanya chapati na maharagwe. Chakula hiki kilianza kutengenezwa mapema miaka ya 2000<ref>{{Citation|title=Kikomando|date=2026-06-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kikomando&oldid=1360770761|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>. Jina kikomando lilipendekezwa na kupewa umaarufu na mwimbaji wa Uganda, Bobi Wi...' 1581526 wikitext text/x-wiki [[Faili:Kikomando ekyaddala.jpg|thumb]] '''Kikomando''' ni chakula cha nchini [[Uganda]] kinachotengenezwa kwa kuchanya chapati na maharagwe. Chakula hiki kilianza kutengenezwa mapema miaka ya 2000<ref>{{Citation|title=Kikomando|date=2026-06-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kikomando&oldid=1360770761|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>. Jina kikomando lilipendekezwa na kupewa umaarufu na mwimbaji wa Uganda, [[Bobi Wine]], ambaye aliimba kuhusu chakula hicho kwenye moja ya nyimbo zake<ref>{{Citation|title=Kikomando|date=2026-06-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kikomando&oldid=1360770761|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>. Waganda huamini kuwa kula kikomando humfanya mtu kuwa imara na mwenye nguvu kama [[Arnold Schwarzenegger]] kwenye filamu yake ya Commando<ref>{{Citation|title=Kikomando|date=2026-06-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kikomando&oldid=1360770761|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>. Kikomando hutengenezwa kwa kukatakatwa vipande vya chapati za Kiganda ambazo ni tofauti na chapati za Kihindi kwa sababu zimetengenezwa kwa unga wa ngano wa kawaida badala ya unga wa ngano isiyokobolewa pamoja na maharagwe yaliyokaangwa. Zaidi ya maharagwe<ref>{{Citation|title=Kikomando|date=2026-06-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kikomando&oldid=1360770761|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> ya kaanga, aina nyingine za kikomando huongezwa [[parachichi]], mchuzi wa [[nyama]], supu, kuku, au maini. Chakula hiki huuzwa katika vibanda vya chakula mtaani pamoja na kwenye migahawa ya kifahari nchini humo. Ni maarufu sana miongoni mwa wanachuo kwa sababu ya bei yake nafuu. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] tku341n0lxhst7o2dgp2pul77htdnhi Kemei 0 242727 1581528 2026-07-25T11:18:06Z CHRISTINE VENANCE 83854 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Kemei''' ni jina lenye asili ya nchini [[Kenya]] linalomaanisha ''msimu wa [[kiangazi]]'' katika lugha ya Kalenjin. Jina hili linaweza kumrejelea: * '''William Kemei''' (aliyezaliwa mwaka 1969): Mwanariadha wa Kenya wa mbio za [[Masafa ya mawimbi|masafa]] ya kati na mshindi wa medali ya dhahabu katika Michezo ya Skuli/Yote ya Afrika (All-Africa Games) ya mwaka 1991. * '''Philemon Kemei Cheruiyot''' (aliyezaliwa mwaka 1982): Mwanariadha wa Kenya wa mbio...' 1581528 wikitext text/x-wiki '''Kemei''' ni jina lenye asili ya nchini [[Kenya]] linalomaanisha ''msimu wa [[kiangazi]]'' katika lugha ya Kalenjin. Jina hili linaweza kumrejelea: * '''William Kemei''' (aliyezaliwa mwaka 1969): Mwanariadha wa Kenya wa mbio za [[Masafa ya mawimbi|masafa]] ya kati na mshindi wa medali ya dhahabu katika Michezo ya Skuli/Yote ya Afrika (All-Africa Games) ya mwaka 1991. * '''Philemon Kemei Cheruiyot''' (aliyezaliwa mwaka 1982): Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa marefu na mshindi wa Mbio za masafa marefu za [[Lisbon]] za mwaka 2004.<ref>{{Citation|title=Kemei|date=2026-06-07|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kemei&oldid=1358161790|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Given name|date=2026-07-25|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Given_name&oldid=1365921360|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Wachezaji]] [[Jamii:Wachezaji mpira nchi kwa nchi]] [[Jamii:Wanariadha]] p45za1gs7p24iuprpdsfi5lramfi0vl Biira 0 242728 1581530 2026-07-25T11:20:12Z Mercy048 86345 Nimehariri Makala 1581530 wikitext text/x-wiki '''Biira''' ni jina la ukoo. Watu maarufu wenye jina hilo ni pamoja na: Beatrice Biira — ni mwanaharakati wa haki za binadamu kutoka [[Uganda|Uganda.]] Alijulikana pia kupitia kitabu Beatrice's Goat. Joy Doreen Biira (amezaliwa mwaka [[1986|1986)]] — ni mwandishi wa habari na mshauri wa mawasiliano kutoka Uganda. Biira ni jina la familia (jina la ukoo) linalotumiwa na baadhi ya watu, hasa kutoka Uganda. Baadhi ya watu maarufu wenye jina hilo ni Beatrice Biira na Joy Doreen Biira. == Marejeo == 9yw5izgcfb05ua2zl3b2bl9aaee6ato Mbabazi 0 242729 1581531 2026-07-25T11:20:34Z MagesaDm 86369 Mbegu 1581531 wikitext text/x-wiki [[Faili:Amama Mbabazi.jpg|thumb]] {{Infobox person|jina la kuzaliwa=John Patrick Amama Mbabazi|tarehe ya kuzaliwa=alizaliwa tarehe 16 Januari 1949|utaifa=Uganda|uraia=Raia wa Uganda|elimu=Stashahada ya Uzamili katika Mafunzo ya Uanasheria|anajulikana kwa ajili ya=Wazuri mkuu wa 9 wa Uganda}} '''John Patrick Amama Mbabazi''' (maarufu kama '''Amama Mbabazi'''), alizaliwa tarehe[[16]] Januari [[1949]]. Ni [[mwanasiasa]] wa [[Uganda]] ambaye aliwahi kuwa [[Waziri]] Mkuu wa [[tisa]] wa [[Uganda]] kuanzia tarehe 24 Mei [[2011]] hadi 19 Septemba [[2014]]. Alikuwa na mchango mkubwa katika mapambano ya [[ukombozi]] wa [[Uganda]] dhidi ya tawala za kidikteta kati ya mwaka [[1972]] na [[1986]]. Pia ni mmoja wa [[waanzilishi]] wa [[Harakati]] ya Kitaifa ya [[Upinzani]] (National Resistance Movement – NRM), ambayo ndiyo [[chama]] tawala nchini [[Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">{{Cite web|title=Amama Mbabazi’s road to Prime Minister|url=https://www.newvision.co.ugnull/|work=New Vision|accessdate=2026-07-25|author=Vision Reporter}}</ref> '''Mbabazi''' alikuwa [[Mbunge]] wa [[Jimbo]] la Kinkiizi [[West]] katika Wilaya ya [[Kanungu]] kuanzia mwaka [[1996]] hadi mwaka [[2016]]. Mwaka 2016, aligombea [[urais]] wa [[Uganda]] lakini isivyo bahati hakufanikiwa kushinda [[uchaguzi]] huo.<ref name=":0" /> == Maisha ya Awali na Elimu == '''Amama Mbabazi''' alizaliwa tarehe 16 Januari 1949 katika Kijiji cha [[Mparo]], Kata ya Rukiga, ambayo kwa sasa ipo katika Wilaya ya Rukiga nchini [[Uganda]]. Elimu yake ya [[sekondari]] aliipata katika Shule ya Kigezi [[College]] Butobere, kisha akamaliza elimu ya kidato cha [[tano]] na sita katika Shule ya Ntare. Baadaye alihitimu shahada ya [[Sheria]] (Bachelor of Laws) kutoka [[Chuo]] Kikuu cha [[Makerere]]. Pia alipata [[Stashahada]] ya Uzamili katika Mafunzo ya Uanasheria kutoka Kituo cha [[Maendeleo]] ya Sheria (Law Development Centre) kilichopo Kampala. Mbabazi ni wakili anayehitimu kufanya kazi katika mahakama za Uganda na amekuwa mwanachama wa Chama cha [[Wanasheria]] cha [[Uganda]] tangu mwaka 1977.<ref>{{Cite web|title=Amama Mbabazi’s road to Prime Minister|url=https://www.newvision.co.ugnull/|work=New Vision|accessdate=2026-07-25|author=Vision Reporter}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Observer|url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=14694:mbabazi-mutebile-to-revive-former-school|work=www.observer.ug|accessdate=2026-07-25|language=en-gb|author=Edward Ssekika}}</ref><ref>{{Cite web|title=Parliament of Uganda|url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=18&const=Kinkiizi+County+West&dist_id=65&distname=Kanungu|work=www.parliament.go.ug|accessdate=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu-siasa}} [[Jamii:Watu wa Uganda]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Waliozaliwa 1949]] [[Jamii:Wanasiasa]] [[Jamii:Siasa ya Afrika]] gvme29fn3fbigwuom386ri08hkucs9x Tedros 0 242730 1581533 2026-07-25T11:23:08Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Tedros''' ni jina la nchini [[Ethiopia]] na [[Eritrea]] (lenye [[asili]] moja na jina ''Theodore'') ambalo linaweza kumaanisha: == Jina la Kwanza == * Tedros Adhanom Ghebreyesus<ref>{{Citation|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus|date=2026-07-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tedros_Adhanom_Ghebreyesus&oldid=1365543629|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> <ref>{{Citation|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus|date=2026-07-23...' 1581533 wikitext text/x-wiki '''Tedros''' ni jina la nchini [[Ethiopia]] na [[Eritrea]] (lenye [[asili]] moja na jina ''Theodore'') ambalo linaweza kumaanisha: == Jina la Kwanza == * Tedros Adhanom Ghebreyesus<ref>{{Citation|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus|date=2026-07-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tedros_Adhanom_Ghebreyesus&oldid=1365543629|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> <ref>{{Citation|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus|date=2026-07-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tedros_Adhanom_Ghebreyesus&oldid=1365543629|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>(aliyezaliwa mwaka [[1965]]), [[mwanasiasa]] na mwanataaluma wa Ethiopia, Mkurugenzi Mkuu wa Shirika la Afya Duniani * Tedros Redae (aliyezaliwa mwaka [[1991]]), mwanabaiskeli wa Ethiopia * Tedros "Teddy" Teclebrhan<ref>{{Citation|title=Teddy Teclebrhan|date=2026-05-21|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Teddy_Teclebrhan&oldid=1355293000|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (aliyezaliwa mwaka [[1983]] nchini Eritrea), mchekeshaji na muigizaji wa [[Ujerumani]] == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Majina]] d53hsaabtmzlxnh47ejubqj3o8eiflz Mehari 0 242731 1581534 2026-07-25T11:23:10Z Dickson manumbu mapambano 73990 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Mehari''' (kwa Kiamhari: '''መሀሪ''' au '''መሐሪ''') ni jina la '''[[Kiumeni|kiume]]''' linalotumiwa nchini [[Ethiopia]] na [[Eritrea]].<ref>{{Cite web|title=Durame.com is for sale|url=https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=Durame.com|work=HugeDomains|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> Maana yake halisi katika [[lugha]] ya Kiamhari ni '''"'''mwenye huruma'''"''', '''"'''mwenye kusamehe'''"'''<ref>{{Citation|title=Ethiopian Name...' 1581534 wikitext text/x-wiki '''Mehari''' (kwa Kiamhari: '''መሀሪ''' au '''መሐሪ''') ni jina la '''[[Kiumeni|kiume]]''' linalotumiwa nchini [[Ethiopia]] na [[Eritrea]].<ref>{{Cite web|title=Durame.com is for sale|url=https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=Durame.com|work=HugeDomains|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> Maana yake halisi katika [[lugha]] ya Kiamhari ni '''"'''mwenye huruma'''"''', '''"'''mwenye kusamehe'''"'''<ref>{{Citation|title=Ethiopian Names - letter M|url=https://ethiopia.limbo13.com/index.php/ethiopian_names/ethiopian_names_m/|work=Road to Ethiopia - Camino a Etiopia|access-date=2026-07-25}}</ref>, au '''"'''msamehevu'''."''' Kama ilivyo kwa majina mengi ya wanaume nchini Ethiopia <ref>{{Cite web|title=Mehari Surname Origin, Meaning & Last Name History|url=https://forebears.io/surnames/mehari|work=forebears.io|accessdate=2026-07-25}}</ref>Mehari linaweza kutumiwa pia kama jina la ukoo.<ref>{{Cite web|title=Durame.com is for sale|url=https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=Durame.com|work=HugeDomains|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> Kwa ufupi: ''Mehari'' ni jina la kiume la Ethiopia na Eritrea linalomaanisha mtu mwenye huruma na anayesamehe, na linaweza kutumika pia kama jina la [[ukoo]].<ref>{{Cite web|title=Durame.com is for sale|url=https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=Durame.com|work=HugeDomains|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> == Marejoe == {{Mbegu}} [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Wataalamu]] gwtsfpds0os1hiypm8hgfcenpf9cje5 Angodic 0 242732 1581536 2026-07-25T11:25:17Z Ester Gasper Kimario 70787 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Angodic''' ni [[chakula]] cha jadi kinachopendwa na jamii ya Karamoja wanaoishi katika eneo la Karamoja [[kaskazini]] mwa [[Uganda]]. Chakula hiki hutengenezwa kwa kuchanganya [[maziwa]] yaliyoganda na kuwa na uchachu, ulezi uliosagwa, samli (ghee), pamoja na karanga zilizokaangwa na kusagwa. Baada ya kutayarishwa, Angodic huongezewa kiasi kidogo cha asali ili kusaidia kukihifadhi na kinaweza kudumu hadi mwaka mmoja bila kuharibika. Angodic ni sehemu...' 1581536 wikitext text/x-wiki '''Angodic''' ni [[chakula]] cha jadi kinachopendwa na jamii ya Karamoja wanaoishi katika eneo la Karamoja [[kaskazini]] mwa [[Uganda]]. Chakula hiki hutengenezwa kwa kuchanganya [[maziwa]] yaliyoganda na kuwa na uchachu, ulezi uliosagwa, samli (ghee), pamoja na karanga zilizokaangwa na kusagwa. Baada ya kutayarishwa, Angodic huongezewa kiasi kidogo cha asali ili kusaidia kukihifadhi na kinaweza kudumu hadi mwaka mmoja bila kuharibika. Angodic ni sehemu ya utamaduni na mila za Wakaramoja. Huliwa na jamii hiyo pamoja na viongozi wa kimila, na huonekana kama chakula chenye umuhimu katika maisha yao ya kila siku na matukio ya kijamii.<ref>{{Cite web|last=SoftPower|date=2017-07-26|title=Best local Karamojong dishes feature on cultural tourism affair|url=https://softpower.ug/best-local-karamojong-dishes-feature-on-cultural-tourism-affair/|access-date=2025-02-09|website=SoftPower News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Inside Karamoja Cultural event 2022|url=https://www.karamojanews.com/2022/08/31/inside-karamoja-cultural-event-2022/|access-date=2025-02-09|website=KARAMOJA NEWS|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-09|title=The Karamoja we never hear about|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/the-karamoja-we-never-hear-about-1558508|access-date=2025-02-10|website=Monitor|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] iid8p45uz4lfmactc8entvdsoolkgbd Woldemichael 0 242733 1581537 2026-07-25T11:26:39Z Hamisi msafiri mzuki 81808 Ukurasa ulianzishwa 1581537 wikitext text/x-wiki '''Woldemichael''' ni [[jina]] la [[Kiumeni|kiume]] lenye [[asili]] ya [[nchi]] za [[Ethiopia]] na [[Eritrea]]. Mifano ya [[watu]] wenye jina hili ni pamoja na: ● Woldemichael Abraha: [[Mwanasiasa]] wa Eritrea na [[Waziri]] wa Uchukuzi.<ref><nowiki>https://shabait.com/2025/05/27/veteran-freedom-fighter-minister-woldemicael-abraha-passes-away/</nowiki></ref> ● Woldemichael Ghebremariam: Mwanasiasa wa Eritrea na Waziri wa [[Ardhi ya mchanga|Ardhi]], [[Maji]], na [[Mazingira]].<ref><nowiki>https://grokipedia.com/page/woldemichael_ghebremariam</nowiki></ref> ● Woldemichael Solomon ([[1820]]–[[1906]]): Ras ([[Mfalme]]/Mwana mfalme) wa [[ufalme]] wa Medri Bahri na Hamasien.<ref><nowiki>https://grokipedia.com/page/woldemichael_solomon</nowiki></ref> ● Yared Woldemichael (amezaliwa mwaka [[1968]]): Bondia kutoka nchini Ethiopia. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Watu wa Ethiopia]] [[Jamii:Waliozaliwa 1820]] [[Jamii:Waliozaliwa 1968]] [[Jamii:Waliofariki 1906]] [[Jamii:Watu walio hai]] t1674nesqaxzwxsjfm09t4qo05iq3z9 Fa gao 0 242734 1581539 2026-07-25T11:27:39Z Emmanuel Alfonce 91178 Kiswahili chetu 2026 1581539 wikitext text/x-wiki '''Fa gao''' (keki ya [[mvuke]] ya [[Kichina]] inayofanana na keki ndogo ya [[kikombe]], inayojulikana katika Kichina cha Jadi kama 發糕, Kichina Rahisi kama 发糕, pinyin: fāgāo, Cantonese Yale: faatgōu, na Pe̍h-ōe-jī: hoat-koé) pia huitwa fat pan (發粄) na watu wa kabila la Hakka, keki ya [[ustawi]], keki ya [[bahati]], au [[keki]] ya sifongo ya Kikanton.<ref>"發粄 - Wiktionary". ''en.wiktionary.org''. Retrieved 2021-04-19.</ref> Keki hii ni peremende ya [[Kichina]] inayopikwa kwa [[mvuke]] na mara nyingi hutambulika kwa kuwa na sehemu ya juu iliyopasuka wakati inapopikwa, jambo ambalo huifanya iitwe keki ya mvuke ya [[Kichina]] inayotabasamu au [[maua]] yanayochanua.<ref>Goh, Daphne (2016-02-07). "Chinese New Year Steamed Prosperity Cakes (Fa Gao) |Gluten Free Asian Recipes |Healthy gf Asian". ''Gluten Free Asian Recipes | Healthy gf Asian''. Retrieved 2021-04-18.</ref>Mara nyingi huliwa wakati wa [[Mwaka]] Mpya wa [[Kichina]], na pia huliwa katika [[sherehe]] nyingine, [[harusi]], == Marejeo == [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Chakula]] syr5cyte6b54lr4mo61vlfln8mmn7d1 Melaku 0 242735 1581540 2026-07-25T11:33:48Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Melaku''' ni [[jina]] lenye asili yake nchini [[Ethiopia]]. [[Watu]] mashuhuri wenye jina hili ni pamoja na: == Jina la Kwanza == * Melaku Belay, [[kiongozi]] wa kikundi cha [[muziki]] cha Ethiopia kinachoitwa ''Fendika''<ref>{{Citation|title=Fendika|date=2024-04-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fendika&oldid=1217510980|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> * Melaku Worede<ref>{{Citation|title=Melaku Worede|date=20...' 1581540 wikitext text/x-wiki '''Melaku''' ni [[jina]] lenye asili yake nchini [[Ethiopia]]. [[Watu]] mashuhuri wenye jina hili ni pamoja na: == Jina la Kwanza == * Melaku Belay, [[kiongozi]] wa kikundi cha [[muziki]] cha Ethiopia kinachoitwa ''Fendika''<ref>{{Citation|title=Fendika|date=2024-04-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fendika&oldid=1217510980|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> * Melaku Worede<ref>{{Citation|title=Melaku Worede|date=2026-04-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Melaku_Worede&oldid=1349070968|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (1936–2023), mtaalamu wa [[kilimo]] wa Ethiopia == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliofariki 2023]] [[Jamii:Majina]] dgepivsr58x035pndy87lwb4oh7ikgf Luwombo 0 242736 1581541 2026-07-25T11:36:47Z Ester Gasper Kimario 70787 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[picha:Chicken Luwombo.JPG|thumb|Luwombo]] '''Luwombo''' (pia inaitwa ''Oluwombo'' kwa umoja, au ''Mpombo/Empombo'' kwa wingi) ni chakula cha asili cha [[Uganda]]. Ni mchuzi unaopikwa ndani ya majani machanga ya ndizi (aina ya Ndiizi) yaliyolainishwa kwa moto. Chakula hiki kilianza mwaka [[1887]] huko [[Buganda]], na zamani kilikuwa kinapikwa kwa ajili ya [[wafalme]] tu. Lakini hivi sasa kinaliwa na watu wote wa Buganda na [[makabila]] mengine nchini Uga...' 1581541 wikitext text/x-wiki [[picha:Chicken Luwombo.JPG|thumb|Luwombo]] '''Luwombo''' (pia inaitwa ''Oluwombo'' kwa umoja, au ''Mpombo/Empombo'' kwa wingi) ni chakula cha asili cha [[Uganda]]. Ni mchuzi unaopikwa ndani ya majani machanga ya ndizi (aina ya Ndiizi) yaliyolainishwa kwa moto. Chakula hiki kilianza mwaka [[1887]] huko [[Buganda]], na zamani kilikuwa kinapikwa kwa ajili ya [[wafalme]] tu. Lakini hivi sasa kinaliwa na watu wote wa Buganda na [[makabila]] mengine nchini Uganda. Luwombo ina aina nyingi, kama vile: Luwombo ya kuku, Luwombo ya nyama, Luwombo ya samaki, au Luwombo ya karanga zilizochanganywa na uyoga.<ref name=":0">{{Cite web|title=What you didn't know about oluwombo|url=https://www.newvision.co.ug/news/1426924/didn-about-oluwombo|access-date=2025-02-19|website=New Vision|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Oluwombo has been in Uganda for more than 100 years|url=https://www.newvision.co.ug/news/1072595/oluwombo-uganda-100|access-date=2025-02-19|website=New Vision|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-06|title=Kampala celebrates 50 years of fine eating|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/kampala-celebrates-50-years-of-fine-eating--1312494|access-date=2025-02-19|website=The EastAfrican|language=en}}</ref><ref name=":02" /><ref name=":12" /><ref name=":4">{{Cite web|date=2021-01-03|title=Savouring the smoked banana aroma|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/dining-recipes/savouring-the-smoked-banana-aroma-1512510|access-date=2025-02-19|website=Monitor|language=en}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] <references />{{Mbegu}} 2xetcj38sxl81q5lb6effve1ftc6z7i 1581544 1581541 2026-07-25T11:37:23Z Ester Gasper Kimario 70787 1581544 wikitext text/x-wiki [[picha:Chicken Luwombo.JPG|thumb|Luwombo]] '''Luwombo''' (pia inaitwa ''Oluwombo'' kwa umoja, au ''Mpombo/Empombo'' kwa wingi) ni chakula cha asili cha [[Uganda]]. Ni mchuzi unaopikwa ndani ya majani machanga ya ndizi (aina ya Ndiizi) yaliyolainishwa kwa moto. Chakula hiki kilianza mwaka [[1887]] huko [[Buganda]], na zamani kilikuwa kinapikwa kwa ajili ya [[wafalme]] tu. Lakini hivi sasa kinaliwa na watu wote wa Buganda na [[makabila]] mengine nchini Uganda. Luwombo ina aina nyingi, kama vile: Luwombo ya kuku, Luwombo ya nyama, Luwombo ya samaki, au Luwombo ya karanga zilizochanganywa na uyoga.<ref name=":0">{{Cite web|title=What you didn't know about oluwombo|url=https://www.newvision.co.ug/news/1426924/didn-about-oluwombo|access-date=2025-02-19|website=New Vision|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Oluwombo has been in Uganda for more than 100 years|url=https://www.newvision.co.ug/news/1072595/oluwombo-uganda-100|access-date=2025-02-19|website=New Vision|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-06|title=Kampala celebrates 50 years of fine eating|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/kampala-celebrates-50-years-of-fine-eating--1312494|access-date=2025-02-19|website=The EastAfrican|language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|date=2021-01-03|title=Savouring the smoked banana aroma|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/dining-recipes/savouring-the-smoked-banana-aroma-1512510|access-date=2025-02-19|website=Monitor|language=en}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] <references />{{Mbegu}} 42dgtygi6mrhtrf9iazkldrvh4mta2z Mauritian cuisine 0 242737 1581542 2026-07-25T11:36:47Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Vyakula''' vya [[Mauritius]] vinaakisi mazingira ya kitropiki ya kisiwa hicho na historia yake ndefu ya utofauti wa kitamaduni. Mila za upishi za Mauritius zinajumuisha vipengele vya vyakula vya Afrika, vyakula vya Uchina, vyakula vya Ulaya hasa vyakula vya [[Ufaransa]] na vyakula vya India, hususan vyakula vya Bhojpuri, hali inayoakisi makundi mbalimbali yaliyokuja kuishi kisiwani humo.<ref name=":5">{{Cite book|title=Africa : an encyclopedia of cult...' 1581542 wikitext text/x-wiki '''Vyakula''' vya [[Mauritius]] vinaakisi mazingira ya kitropiki ya kisiwa hicho na historia yake ndefu ya utofauti wa kitamaduni. Mila za upishi za Mauritius zinajumuisha vipengele vya vyakula vya Afrika, vyakula vya Uchina, vyakula vya Ulaya hasa vyakula vya [[Ufaransa]] na vyakula vya India, hususan vyakula vya Bhojpuri, hali inayoakisi makundi mbalimbali yaliyokuja kuishi kisiwani humo.<ref name=":5">{{Cite book|title=Africa : an encyclopedia of culture and society|date=2016|others=Toyin Falola, Daniel Jean-Jacques|isbn=978-1-59884-665-2|location=Santa Barbara, California|pages=813–814|oclc=900016532}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Vyakula vya Asali]] gyhrca1v8qudbeyvq5c1o54tluz5mh4 Omamo 0 242738 1581543 2026-07-25T11:37:10Z LilianErasto 89931 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Omamo''' ni jina la ukoo la asili ya kabila la Luo kutoka nchini [[Kenya]]. Watu mashuhuri wenye jina hili la ukoo ni pamoja na: * William Odongo Omamo<ref>{{Citation|title=William Odongo Omamo|date=2026-06-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Odongo_Omamo&oldid=1360184922|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (1928–2010): Mwanasiasa mashuhuri nchini Kenya. * [[Raychelle Omamo]]<ref>{{Citation|title=Raychell...' 1581543 wikitext text/x-wiki '''Omamo''' ni jina la ukoo la asili ya kabila la Luo kutoka nchini [[Kenya]]. Watu mashuhuri wenye jina hili la ukoo ni pamoja na: * William Odongo Omamo<ref>{{Citation|title=William Odongo Omamo|date=2026-06-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Odongo_Omamo&oldid=1360184922|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (1928–2010): Mwanasiasa mashuhuri nchini Kenya. * [[Raychelle Omamo]]<ref>{{Citation|title=Raychelle Omamo|date=2026-04-20|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Raychelle_Omamo&oldid=1350228687|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (alizaliwa 1962): Mwanasheria na mwanasiasa wa Kenya, na binti wa William. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Majina]] 1gmt3ys2bjfexv2awshzxmobc6eu75o Lippia Abyssinica 0 242739 1581546 2026-07-25T11:38:51Z LUJASA 82902 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Lippia abyssinica.tif|thumb|Lippia abyssinica.]] ni [[mmea]] wa asili wa shrub kutoka ukanda wa [[Pembe]] ya Afrika na [[Afrika Mashariki]], hususan nchini '''Ethiopia''' na '''Eritrea'''.<ref><nowiki>https://books.google.co.tz/books?id=-37OBQAAQBAJ&q=koseret&pg=PA2298&redir_esc=y#v=onepage&q=koseret&f=false</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Ethiopia]] [[Jamii:Eritrea]] [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Mbegu za Ethiopia]]' 1581546 wikitext text/x-wiki [[Faili:Lippia abyssinica.tif|thumb|Lippia abyssinica.]] ni [[mmea]] wa asili wa shrub kutoka ukanda wa [[Pembe]] ya Afrika na [[Afrika Mashariki]], hususan nchini '''Ethiopia''' na '''Eritrea'''.<ref><nowiki>https://books.google.co.tz/books?id=-37OBQAAQBAJ&q=koseret&pg=PA2298&redir_esc=y#v=onepage&q=koseret&f=false</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Ethiopia]] [[Jamii:Eritrea]] [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Mbegu za Ethiopia]] s9tib3zr3qgfryryxugbyturyie1mwj Wonton 0 242740 1581547 2026-07-25T11:40:09Z CHRISTINE VENANCE 83854 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Pork Steamed Wontons.jpg|thumb|sambusa za kichina]] '''Sambusa za Kichina''',ni aina yakipande cha unga kilichojazwa [[nyama]] au [[mboga]] chenye asili kutoka [[Jamhuri ya Watu wa China|Uchina]], ambacho kinapatikana sana kwenye mapishi ya maeneo mbalimbali nchini humo.Pia huitwa ''wantan'', ''wuntun'', au ''wenden'' kulingana na matamshi ya kilugha cha Cantonese au [[Shanghai]]. Hata hivyo, ingawa kuna aina nyingi tofauti za sambusa za kichina zi...' 1581547 wikitext text/x-wiki [[Faili:Pork Steamed Wontons.jpg|thumb|sambusa za kichina]] '''Sambusa za Kichina''',ni aina yakipande cha unga kilichojazwa [[nyama]] au [[mboga]] chenye asili kutoka [[Jamhuri ya Watu wa China|Uchina]], ambacho kinapatikana sana kwenye mapishi ya maeneo mbalimbali nchini humo.Pia huitwa ''wantan'', ''wuntun'', au ''wenden'' kulingana na matamshi ya kilugha cha Cantonese au [[Shanghai]]. Hata hivyo, ingawa kuna aina nyingi tofauti za sambusa za kichina zinazoliwa nchini Uchina, sambusa za mtindo wa Cantonese ndizo maarufu zaidi sehemu za [[magharibi]]. Hii ni kwa sababu migahawa mingi ya Kichina iliyoko nje ya nchi inafuata mtindo huo wa Cantonese'''.'''<ref>{{Citation|title=Wonton|date=2026-05-31|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wonton&oldid=1356997454|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wonton Soup Recipe - Simple Chinese Food|url=https://simplechinesefood.com/recipe/wonton-soup|work=simplechinesefood.com|accessdate=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Wonton|date=2026-05-31|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wonton&oldid=1356997454|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] 0xcwijs6ox55hnr8vwwzs7mjwtzpac8 1581556 1581547 2026-07-25T11:47:44Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1581556 wikitext text/x-wiki [[Faili:Pork Steamed Wontons.jpg|thumb|sambusa za kichina]] '''Sambusa za Kichina''',ni aina yakipande cha unga kilichojazwa [[nyama]] au [[mboga]] chenye asili kutoka [[Jamhuri ya Watu wa China|Uchina]], ambacho kinapatikana sana kwenye mapishi ya maeneo mbalimbali nchini humo.Pia huitwa ''wantan'', ''wuntun'', au ''wenden'' kulingana na matamshi ya kilugha cha Cantonese au [[Shanghai]]. Hata hivyo, ingawa kuna aina nyingi tofauti za sambusa za kichina zinazoliwa nchini Uchina, sambusa za mtindo wa Cantonese ndizo maarufu zaidi sehemu za [[magharibi]]. Hii ni kwa sababu migahawa mingi ya Kichina iliyoko nje ya nchi inafuata mtindo huo wa Cantonese'''.'''<ref>{{Citation|title=Wonton|date=2026-05-31|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wonton&oldid=1356997454|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Rejea tovuti|title=Wonton Soup Recipe - Simple Chinese Food|url=https://simplechinesefood.com/recipe/wonton-soup|work=simplechinesefood.com|accessdate=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Wonton|date=2026-05-31|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wonton&oldid=1356997454|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula]] 4tzn25rs0i2ey589goyhf4q3y21a69l Kipkoech 0 242741 1581548 2026-07-25T11:40:50Z Ramadhani kamala 82903 chapisha ukurasa mpya 1581548 wikitext text/x-wiki Kipkoech ni [[jina]] la kiume lenye asili ya [[Kenya]] lenye maana ya "([[Mwanaume|mwanamume]]) aliyezaliwa asubuhi." [[Watoto]] wa kiume au wa kike wa Kipkoech hupewa jina "[[Koech Kiprop|Koech"]] kama jina lao la mwisho pamoja na majina yao binafsi ya kwanza; jambo hili hupatikana kwa kuondoa tu kiambishi awali "kip" kama ilivyo kwa majina mengine mengi yanayofanana nayo yanayoanza na "Kip" kutoka [[jamii]] hiyo husika au kwa mtu yeyote anayeelewa maana na taratibu za kurithi jina hilo. Benjamin Kipkoech Limo (aliyezaliwa [[1974]]), mwanariadha wa Kenya na bingwa wa dunia wa 2005 katika mbio za mita 5000 Elisha Kipkoech Tanui (aliyezaliwa 1983), mwanariadha wa masafa marefu sana wa Kenya John Kipkoech (aliyezaliwa [[1991]]), mwanariadha wa mita [[500|5000]] wa Kenya Johnstone Kipkoech (aliyezaliwa [[1968]]), mwanariadha wa masafa marefu wa Kenya Josphat Bett Kipkoech (aliyezaliwa [[1990]]), mwanariadha wa masafa marefu wa [[Kenya]] == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu wa Afrika]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Lugha za Afrika]] 6b1ydpnl291yl35vm8b3xm2pqymh0c6 Adugna 0 242742 1581549 2026-07-25T11:41:05Z Mary calist mlay 39270 anzisha makala 1581549 wikitext text/x-wiki '''Adugna''' ni jina linaloweza kutumika kama jina la [[ukoo]] au jina la kwanza la [[mtu]]. Baadhi ya watu maarufu wenye jina hili ni pamoja na:- * Fisseha Adugna ([[1955]]), Mwanadiplomasia wa Ethiopia<ref>https://www.africaintelligence.com/eastern-africa-and-the-horn/2000/12/23/fisseha-adugna,1205387-art</ref> * Shimelis Adugna, Mwanadiplomasia wa Ethiopia <ref>https://addisfortune.news/shimelis-adugna-unyielding-force-in-ethiopias-humanitarian-struggles-dies-at-89</ref> * Adugna Deyas ([[1983]]), Mchezaji wa Ethiopia <ref>https://www.national-football-teams.com/player/11552/Deyas_Adugna.html</ref> == Marejeo == [[Jamii:Majina]] [[Jamii:Wanadiplomasia nchi kwa nchi]] [[Jamii:Mbegu]] <references />{{Mbegu}} 6dh8uikgp1dnrlxvy1e2t5mq1pipf58 Mageu 0 242743 1581551 2026-07-25T11:44:12Z Amina sauli 89067 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[Faili:Mageu (carton and glass).JPG|thumb|uji wa mtindi]] '''Uji wa mtindi''' ni kinywaji cha jadi kinachotengenezwa kutokana na uji wa unga wa mahindi (au mtama) uliochachushwa kidogo, hivyo kina ladha ya kuchachwa kidogo na tamu-tamu. Hunywewa baridi, hasa siku za joto, na ni maarufu sana Kenya na maeneo mengine ya Afrika Mashariki.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=hT1a1xR3n8EC&pg=PA398&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Indust...' 1581551 wikitext text/x-wiki [[Faili:Mageu (carton and glass).JPG|thumb|uji wa mtindi]] '''Uji wa mtindi''' ni kinywaji cha jadi kinachotengenezwa kutokana na uji wa unga wa mahindi (au mtama) uliochachushwa kidogo, hivyo kina ladha ya kuchachwa kidogo na tamu-tamu. Hunywewa baridi, hasa siku za joto, na ni maarufu sana Kenya na maeneo mengine ya Afrika Mashariki.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=hT1a1xR3n8EC&pg=PA398&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Industrialization of Indigenous Fermented Foods, Revised and Expanded|last=Steinkraus|first=Keith|date=2004-03-26|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-5094-7|language=en}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Mbegu za Kenya]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Mbegu]] 43gppnbr3oai2ell84kjwn8gz63ssz7 Chepchumba 0 242744 1581552 2026-07-25T11:44:24Z Hamisi msafiri mzuki 81808 Ukurasa ulianzishwa 1581552 wikitext text/x-wiki '''Chepchumba''', au Jepchumba, ni [[jina]] la [[ukoo]] lenye [[asili]] ya nchini [[Kenya]] ambalo maana yake ni "binti wa Chumba". Jina hili linaweza kuwarejelea [[watu]] wafuatao: ● Beatrice Jepchumba (amezaliwa [[mwaka]] [[1983]]): [[Mwanariadha]] wa Kenya wa [[mbio]] za masafa marefu.<ref><nowiki>https://grokipedia.com/page/beatrice_jepchumba</nowiki></ref> ● Joyce Chepchumba (amezaliwa mwaka [[1970]]): Mwanariadha wa Kenya wa mbio za marathoni na [[mshindi]] wa [[zamani]] wa mbio za [[marathoni]] za [[London School of Economics|London]], [[Chicago]], na [[Jiji la New York|New York]].<ref><nowiki>https://www.paukwa.or.ke/story-series/kewachezaji/joyce-chepchumba/</nowiki></ref> ● Pamela Chepchumba (amezaliwa mwaka [[1979]]): Mwanariadha wa Kenya wa mbio za [[nusu]] marathoni na marathoni kamili.<ref><nowiki>https://grokipedia.com/page/pamela_chepchumba</nowiki></ref> ● Peninah Jepchumba (amezaliwa mwaka [[1985]]): Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa ya kati na marefu. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Waliozaliwa 1983]] [[Jamii:Waliozaliwa 1970]] [[Jamii:Waliozaliwa 1979]] [[Jamii:Waliozaliwa 1985]] [[Jamii:Wanariadha]] 7kzco5gwfjeyskk68d4v66qyhr212xx Chikanda 0 242745 1581553 2026-07-25T11:45:00Z Moshi Jilala 79965 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Chikanda''' ni [[chakula]] cha asili cha nchini Zambia kinachotengenezwa kwa kuchemsha mizizi ya mimea ya kwaya ambayo nayo inaitwa chikanda. Chakula hiki mara nyingi huitwa [[soseji]] ya Kiafrika sababu ukila kinakua na ulaini na muundo unaofanana na nyama za soseji . Chikanda inaweza kuliwa kama [[kitafunwa]] cha katikati ya mlo, kitamu cha kufungia mlo , au kama kitoweo cha kulia [[ugali]] wa [[mahindi]].<ref>{{Cite web|title=Chikanda {{!}} Traditio...' 1581553 wikitext text/x-wiki '''Chikanda''' ni [[chakula]] cha asili cha nchini Zambia kinachotengenezwa kwa kuchemsha mizizi ya mimea ya kwaya ambayo nayo inaitwa chikanda. Chakula hiki mara nyingi huitwa [[soseji]] ya Kiafrika sababu ukila kinakua na ulaini na muundo unaofanana na nyama za soseji . Chikanda inaweza kuliwa kama [[kitafunwa]] cha katikati ya mlo, kitamu cha kufungia mlo , au kama kitoweo cha kulia [[ugali]] wa [[mahindi]].<ref>{{Cite web|title=Chikanda {{!}} Traditional Snack From Zambia {{!}} TasteAtlas|url=https://www.tasteatlas.com/chikanda|work=www.tasteatlas.com|accessdate=2026-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chikanda {{!}} Traditional Snack From Zambia {{!}} TasteAtlas|url=https://www.tasteatlas.com/chikanda|work=www.tasteatlas.com|accessdate=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] 0nhdnmyor7a7a4x70wp4hd323i79hjd Kisra 0 242746 1581554 2026-07-25T11:45:22Z Emanuel masaki 82931 En 1581554 wikitext text/x-wiki '''Kisra''',ni mkate maarufu wa [[Sudan Kusini|Sudan]] uliotengenezwa kwa kuchachushwa na kuwa [[mwembamba]] sana. Hutengenezwa Sudan, Chad, Sudan Kusini, [[Algeria]] na katika baadhi ya sehemu za [[Uganda]] na [[Kenya]]. Hutengenezwa kwa [[mtama]] au ngano.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=ofLEBgAAQBAJ&pg=PA566&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Handbook of Mineral Elements in Food|last=Guardia|first=Miguel de la|last2=Garrigues|first2=Salvador|date=2015-05-13|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-65436-1|language=en}}</ref> Kuna aina 2 tofauti za kisra: Kisra rhaheefa - ni makaratasi mepesi yaliyookwa. Hufanana na [[injera]]. Kisra aseeda au aceda - ni uji mnene. Huliwa pamoja na kitoweo cha [[nyama]] na [[mboga]] kama [[Mullah Omar|mullah]].<ref>{{Cite web|title='The Sudanese Kitchen Cookbook:' A Culinary Map of Sudan’s Rich Food Traditions|url=https://www.okayafrica.com/the-sudanese-kitchen-cookbook-a-culinary-map-of-sudans-rich-food-traditions/213039|work=okayafrica|date=2025-07-11|accessdate=2026-07-25|language=en-US|author=Amuna Wagner}}</ref> Kufikia mwaka [[1995]] [[Faili:Kisra maker.jpeg|thumb|kisra]] nchi ya Sudan iliyokuwa bado haijagawanyika ilitumia takriban tani 18,000 hadi 27,000 za unga wa mtama kwa mwaka kutengeneza kisra.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=VKlHKIvrogUC&pg=PA196&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Handbook of Indigenous Fermented Foods, Second Edition, Revised and Expanded|last=Steinkraus|first=Keith|date=1995-11-14|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-9352-4|language=en}}</ref> Mwaka 2025, CNN iliweka kisra katika orodha ya mikate 50 bora zaidi duniani.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.tz/books?id=ofLEBgAAQBAJ&pg=PA566&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Handbook of Mineral Elements in Food|last=Guardia|first=Miguel de la|last2=Garrigues|first2=Salvador|date=2015-05-13|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-65436-1|language=en}}</ref> == Marejeo == [[Jamii:Mbegu]] [[Jamii:Afrika ya Mashariki]] [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] [[Jamii:Chakula]] [[Jamii:Mbegu za Kenya]] jxkslck9vapemerumafa2u6mr6mopip Mutale (jina) 0 242747 1581555 2026-07-25T11:46:49Z Francakiria 45589 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Mutale''' ni [[jina]] lenye [[asili]] ya [[Zambia]] ambalo linaweza kumaanisha: * Mutale Nalumango (aliyezaliwa mwaka [[1955]]), [[mwalimu]] na [[mwanasiasa]] wa Zambia * Mutale Nkonde, [[mwandishi wa habari]] na mtafiti wa sera za akili mbandia wa Zambia * Bernard Mutale, [[beki]] wa [[mpira wa miguu]] wa Zambia * Billy Mutale (aliyezaliwa mwaka [[1993]]), mchezaji wa mpira wa miguu wa Zambia * Edith Mutale (aliyezaliwa mwaka [[1994]]), [[balozi]] wa...' 1581555 wikitext text/x-wiki '''Mutale''' ni [[jina]] lenye [[asili]] ya [[Zambia]] ambalo linaweza kumaanisha: * Mutale Nalumango (aliyezaliwa mwaka [[1955]]), [[mwalimu]] na [[mwanasiasa]] wa Zambia * Mutale Nkonde, [[mwandishi wa habari]] na mtafiti wa sera za akili mbandia wa Zambia * Bernard Mutale, [[beki]] wa [[mpira wa miguu]] wa Zambia * Billy Mutale (aliyezaliwa mwaka [[1993]]), mchezaji wa mpira wa miguu wa Zambia * Edith Mutale (aliyezaliwa mwaka [[1994]]), [[balozi]] wa [[Mwanamke|wanawake]] wa Zambia * Kelvin Mutale ([[1969]]–1993), mchezaji wa mpira wa miguu wa Zambia * Lucky Mutale (aliyezaliwa mwaka 1955), aliyekuwa mwanabondia wa Zambia aliyestaafu * Vincent Mutale (aliyezaliwa mwaka [[1973]]), mchezaji wa mpira wa miguu wa Zambia == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Wanasiasa]] [[Jamii:Waandishi wa habari wa Zambia]] [[Jamii:Wachezaji mpira nchi kwa nchi]] [[Jamii:Waliofariki 1993]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] pw2ihjzlp06a5fqfa4mw4nupicge7ze 1581563 1581555 2026-07-25T11:54:31Z Francakiria 45589 1581563 wikitext text/x-wiki '''Mutale''' ni [[jina]] lenye [[asili]] ya [[Zambia]] ambalo linaweza kumaanisha: * Mutale Nalumango<ref>{{Citation|title=Mutale Nalumango|date=2026-07-16|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mutale_Nalumango&oldid=1364389724|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (aliyezaliwa mwaka [[1955]]), [[mwalimu]] na [[mwanasiasa]] wa Zambia * Mutale Nkonde<ref>{{Citation|title=Mutale Nkonde|date=2026-04-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mutale_Nkonde&oldid=1351573630|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>, [[mwandishi wa habari]] na mtafiti wa sera za akili mbandia wa Zambia * Bernard Mutale<ref>{{Citation|title=Bernard Mutale|date=2024-08-15|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bernard_Mutale&oldid=1240449823|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>, [[beki]] wa [[mpira wa miguu]] wa Zambia * Billy Mutale<ref>{{Citation|title=Billy Mutale|date=2025-01-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Billy_Mutale&oldid=1267431454|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (aliyezaliwa mwaka [[1993]]), mchezaji wa mpira wa miguu wa Zambia * Edith Mutale<ref>{{Citation|title=Edith Mutale|date=2026-06-07|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Edith_Mutale&oldid=1358302997|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> (aliyezaliwa mwaka [[1994]]), [[balozi]] wa [[Mwanamke|wanawake]] wa Zambia * Kelvin Mutale<ref>{{Citation|title=Kelvin Mutale|date=2026-07-06|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kelvin_Mutale&oldid=1362886594|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> ([[1969]]–1993), mchezaji wa mpira wa miguu wa Zambia * Lucky Mutale<ref>{{Cite web|title=Lucky Mutale Bio, Stats, and Results|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mu/lucky-mutale-1.html|work=Olympics at Sports-Reference.com|accessdate=2026-07-25|language=en}}</ref> (aliyezaliwa mwaka 1955), aliyekuwa mwanabondia wa Zambia aliyestaafu * Vincent Mutale <ref>{{Citation|title=Vincent Mutale|date=2025-01-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vincent_Mutale&oldid=1267431449|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref>(aliyezaliwa mwaka [[1973]]), mchezaji wa mpira wa miguu wa Zambia == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Wanasiasa]] [[Jamii:Waandishi wa habari wa Zambia]] [[Jamii:Wachezaji mpira nchi kwa nchi]] [[Jamii:Waliofariki 1993]] [[Jamii:Watu wa Afrika]] ju93zxmnrfamz8619qieevtpheknarv Okello Oculi 0 242748 1581558 2026-07-25T11:50:02Z Gladys Gibbs 40388 Kuanzisha makala 1581558 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person|jina=Okello Oculi|mahala_pa_kuzaliwa=Dokolo, Uganda|tarehe_ya_kuzaliwa=1942|tarehe_ya_kufariki=26/07/2025|mahala_alipofia=Abuja, Nigeria.|utaifa=Uganda na Nigeria|elimu=Chuo Kikuu Makerere}} '''Okello Oculi''' ([[1942]] <ref name=":0">https://web.archive.org/web/20120920220007/http://www.newvision.co.ug/D/8/25/647758</ref>– [[26 Julai]] [[2025]]<ref name=":1">https://www.premiumtimesng.com/opinion/810172-okello-oculi-1942-2025-the-scholar-who-lived-and-breathed-africa-by-yusuf-bangura.html</ref>) alikuwa [[mwandishi]] wa [[riwaya]], [[Ushairi|mshairi]] na mwandishi wa [[kumbukumbu]] za [[maisha]] ya [[Kijiji|vijijini]] [[Bara|barani]] [[Afrika]] kutoka [[Uganda]]. Hadi alipofariki, alikuwa mshauri binafsi wa masuala ya kisiasa na kijamii, akiishi na kufanya [[kazi]] mjini [[Abuja|Abuja,]] [[Nigeria|Nigeria.]] Kabla ya hapo, alikuwa Profesa wa Utafiti wa Kijamii na Kiuchumi katika [[Chuo Kikuu cha Ahmadu Bello]] huko Zaria, Nigeria. == Maisha ya Awali == Oculi alizaliwa mwaka 1942 <ref name=":0" />katika [[wilaya]] ya [[Dokolo]] ambayo kwa sasa ni sehemu ya [[wilaya ya Lira]], [[kaskazini]] mwa Uganda. Alipata [[elimu]] yake ya sekondari katika Chuo cha Soroti, wilayani [[Soroti]] ya sasa, na Chuo cha St. Peter's [[Tororo]] vyote vilivyoko [[mashariki]] mwa Uganda, kwa ajili ya masomo ya ngazi ya O-Level. Baadaye alisoma katika Chuo cha St. Mary's Kisubi kwa ajili ya mitihani ya A-Level (S5–S6). Aliingia [[Chuo Kikuu cha Makerere]], chuo cha zamani zaidi nchini Uganda, ambako alisomea [[sayansi]] ya [[siasa]] na kuhitimu mwaka [[1967]] na shahada ya kwanza. Wakati wa masomo yake ya shahada ya kwanza huko Makerere, alitumia mwaka mmoja, kuanzia 1964 hadi 1965, kama mwanafunzi wa kubadilishana katika [[Chuo Kikuu cha Stanford]] huko [[Palo Alto, California|Palo Alto,]] [[California]], [[Marekani]]. Mwaka [[1968|1968,]] alipata shahada ya uzamili kutoka Chuo Kikuu Essex nchini [[Uingereza]]. Mwaka [[1972]], alipata ufadhili wa masomo kutoka Rockefeller Foundation katika Chuo Kikuu cha [[Wisconsin]]<ref>http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/okellooculi.html</ref>. Huko alipewa ufadhili wa utafiti na baadaye akapata shahada ya uzamivu katika sayansi ya siasa. Baada ya kupata shahada yake ya uzamivu mwaka [[1977]], alihamia Nigeria, akihofia utawala wa rais mpya wa Uganda, [[Idi Amin|Idi Amin.]] Hii ilihusishwa na ushiriki wake alipokuwa mwanafunzi katika Chuo Kikuu cha Makerere katika harakati za wanafunzi zilizomuunga mkono rais wa awali, [[Milton Obote]]. Oculi alifariki mjini Abuja tarehe 26 Julai 2025<ref name=":1" />, akiwa na umri wa miaka 83. == Kazi ya Kitaaluma == Uandishi wa Oculi umejaa vipande halisi vya mazungumzo, methali na hekima za jadi. Ushairi wake, kama ule wa Okot p'Bitek na Joseph Buruga, unalenga kusisitiza na kuhuisha tena urithi wa kitamaduni wa Afrika, huku ukikosoa athari za tamaduni na ushawishi wa kigeni katika Afrika Mashariki. == Marejeo == [[Jamii:Watu wa Uganda]] [[Jamii:Mbegu za watu]] [[Jamii:Waliofariki 2025]] [[Jamii:Waandishi wa Uganda]] g0a6g7h2b87hxs4nmwq0m660pwmnvb1 Dal bhat 0 242749 1581559 2026-07-25T11:50:58Z Maria Mashishanga 88790 En 1581559 wikitext text/x-wiki Ni '''mlo''' wa jadi unaoliwa katika nchi za '''[[Asia]] [[Kusini]]''', <ref>{{Cite web|title=Discover the origin of Kalimotxo|url=https://www.institutohemingway.com/news/1630/discover-the-origin-of-kalimotxo-.html|work=www.institutohemingway.com|accessdate=2026-07-25}}</ref>na ni miongoni mwa milo ya kila siku inayopendwa zaidi katika eneo hilo pamoja na baadhi ya nchi za '''Karibiani'''. Mlo huu ni rahisi kuandaa, una lishe [[bora]], na huliwa na watu wengi kama chakula kikuu cha kila siku. Muunganiko wa '''dal (dengu)''' na '''bhat ('''<ref>{{Cite web|title=Taste of Nepal: Nepali Dhindo - ढिडोँ - (Cornmeal Porridge)|url=https://tasteofnepal.blogspot.com/2013/03/nepali-dhindo-cornmeal-porridge.html|work=Taste of Nepal|date=2013-03-29|accessdate=2026-07-25|author=Jyoti Pathak}}</ref>'''[[wali]])''' unathaminiwa kwa sababu hutoa '''protini''' na '''[[wanga]]''' kwa pamoja, hivyo kuufanya kuwa mlo wenye uwiano mzuri wa virutubisho, unaoshiba na unaokidhi mahitaji ya mwili.<ref>{{Cite web|title=Discover the origin of Kalimotxo|url=https://www.institutohemingway.com/news/1630/discover-the-origin-of-kalimotxo-.html|work=www.institutohemingway.com|accessdate=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Mbegu]] n756b9jxbq81dn0xzabxcy3spui7ml0 Vilayna LaSalle 0 242750 1581560 2026-07-25T11:50:59Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Vilayna Lasalle''' ni mrembo wa [[Marekani]]. == Wasifu == LaSalle ana asili ya mchanganyiko wa Kiafrika-Amerika, Kibrazili na [[Kifaransa]]. Alilelewa huko [[Texas]] akiwa mtoto wa mwisho katika familia yenye watoto watano. Baadaye alihamia California ili kufuatilia ndoto zake katika uigizaji, uanamitindo na uimbaji.<ref name="muscle">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0801/is_11_67/ai_n16808032 Muscle & Fitness, Nov, 2006 by Brendan McHale]</r...' 1581560 wikitext text/x-wiki '''Vilayna Lasalle''' ni mrembo wa [[Marekani]]. == Wasifu == LaSalle ana asili ya mchanganyiko wa Kiafrika-Amerika, Kibrazili na [[Kifaransa]]. Alilelewa huko [[Texas]] akiwa mtoto wa mwisho katika familia yenye watoto watano. Baadaye alihamia California ili kufuatilia ndoto zake katika uigizaji, uanamitindo na uimbaji.<ref name="muscle">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0801/is_11_67/ai_n16808032 Muscle & Fitness, Nov, 2006 by Brendan McHale]</ref> Akiwa na umri wa miaka 16, alishika nafasi ya pili katika shindano lake la kwanza kabisa la eneo la ''“Elite Look of the Year”''. Pia alionekana katika matangazo ya magazeti na machapisho mbalimbali katika nchi kama Japani, pamoja na kalenda mbalimbali za mavazi ya kuogelea. Mwaka 2006, alishiriki katika mashindano ya ''Lingerie Bowl'' akiwa mchezaji wa nafasi ya mlinzi wa mashambulizi (offensive guard) kwa timu ya New York Euphoria, ambayo ilishinda mashindano hayo ya mwaka 2006.<ref>[http://www.cinemaclock.com/aw/crva.aw/p.clock/r.ont/m.Toronto/j.e/i.10575/f.Epic_Movie__2007_.html CinemaClock] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708154646/http://www.cinemaclock.com/aw/crva.aw/p.clock/r.ont/m.Toronto/j.e/i.10575/f.Epic_Movie__2007_.html|date=July 8, 2011}}</ref> == Marejeo == {{reflist}}{{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] [[Jamii:Watu walio hai]] qscv0v3tnnbdif2m1y5idgrsam91fgv Odanga 0 242751 1581561 2026-07-25T11:52:12Z Mienzi9570 74001 nimehariri makala 1581561 wikitext text/x-wiki '''Odanga''' ni jina la ukoo lenye [[asili]] ya [[Kenya]]. Jina hili hutumiwa na baadhi ya [[familia]] nchini Kenya, na watu kadhaa wenye jina hili wamejulikana kutokana na kazi na mafanikio yao katika maeneo mbalimbali. Miongoni mwa watu maarufu wenye jina la [[ukoo]] Odanga ni: * Donald Odanga – Alikuwa raia wa Kenya aliyekuwa mchezaji maarufu wa [[mpira]] wa kikapu. Alifariki mwaka 2008. * Joshua Shidambasi Odanga (1924–2016) – Alikuwa mwanadiplomasia wa Kenya, yaani mtumishi wa [[serikali]] aliyefanya kazi ya kuiwakilisha Kenya katika uhusiano na nchi nyingine. == marejeo == 1u0kwu8rprmj9go6cgw29lsdsjrlsyj Empogola 0 242752 1581562 2026-07-25T11:52:40Z Ester Gasper Kimario 70787 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Empogola''' ni chakula cha asili nchini [[Uganda]], ambacho kwa kiasi kubwa kinajumuisha ndizi mbichi (matoke) zinazopikwa zikiwa na maganda yake. Chakula hiki hupendwa sana katika maeneo mbalimbali nchini Uganda na mara nyingi huliwa pamoja na nyama za kuchoma kama vile nyama ya nguruwe au ''muchomo'' (nyama choma).<ref>{{Cite web|date=2024-06-27|title=Local Ugandan Food. 10 Ugandan Dishes To Taste On Your Visit {{!}} Exclusive African Safaris|url=http...' 1581562 wikitext text/x-wiki '''Empogola''' ni chakula cha asili nchini [[Uganda]], ambacho kwa kiasi kubwa kinajumuisha ndizi mbichi (matoke) zinazopikwa zikiwa na maganda yake. Chakula hiki hupendwa sana katika maeneo mbalimbali nchini Uganda na mara nyingi huliwa pamoja na nyama za kuchoma kama vile nyama ya nguruwe au ''muchomo'' (nyama choma).<ref>{{Cite web|date=2024-06-27|title=Local Ugandan Food. 10 Ugandan Dishes To Taste On Your Visit {{!}} Exclusive African Safaris|url=https://ugandasafariexperts.com/local-ugandan-food/|access-date=2025-02-28|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=nielsskovjoergensen|date=2015-06-04|title=Recipes on your favorite traditional Ugandan food?|url=https://www.reddit.com/r/Uganda/comments/38hxbu/recipes_on_your_favorite_traditional_ugandan_food/?rdt=34591|access-date=2025-02-28|website=r/Uganda}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-02|title=Green Banana: Benefits, Calories, Side Effects & More|url=https://bebodywise.com/blog/green-banana/|access-date=2025-02-28|website=Bodywise|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=6 'Bad' Foods You Should Be Eating to Help Manage High Blood Pressure, According to Dietitians|url=https://www.eatingwell.com/bad-foods-for-high-blood-pressure-11683043|access-date=2025-02-28|website=EatingWell|language=en}}</ref> == Jinsi ya Kutayarisha na Kuandaa == * Chagua ndizi nzuri''':''' Chagua ndizi mbichi zilizokomaa vizuri lakini ngumu, zisizo na mawaa au kuharibika. * Osha vizuri: Osha ndizi hizo vizuri sana ili kuondoa udongo na uchafu wowote kwenye maganda, kwa sababu zinapikwa zikiwa na maganda yake. * Pika: Weka ndizi hizo zisizomenywa kwenye sufuria kubwa yenye maji yanayotokota. * Muda wa kupika: Acha zichemke kwa dakika 30 hadi 40, au mpaka ziwe laini. * Pakua: Mwaga maji hayo kisha pakua ndizi zikiwa bado za moto. Maganda yanaweza kutolewa (kumenywa) wakati wa kula tu. * Huliwa pamoja na nyama choma (''muchomo''), nyama ya nguruwe ya kuchoma, mchuzi wa karanga, au mboga za majani. == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Chakula cha Kiafrika]] jswrdejqn2q9zizk3cg1dcp3ea4c8in Elise Smith 0 242753 1581564 2026-07-25T11:56:25Z EdwardJacobo42 48620 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Elise Marie Smith''', anayejulikana pia kama Elise Smith, ni mjasiriamali katika sekta ya [[teknolojia]] anayefahamika kwa kuwa miongoni mwa wanawake wachache Weusi nchini [[Marekani]] waliofanikiwa kupata zaidi ya dola milioni 1 za Marekani katika ufadhili wa mitaji ya uwekezaji (''venture capital funding'') kwa ajili ya kampuni yake iitwayo Praxis Labs.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{cite web|last1=Khan|first1=Alyssa|date=2023-09-05|title=Elise Smit...' 1581564 wikitext text/x-wiki '''Elise Marie Smith''', anayejulikana pia kama Elise Smith, ni mjasiriamali katika sekta ya [[teknolojia]] anayefahamika kwa kuwa miongoni mwa wanawake wachache Weusi nchini [[Marekani]] waliofanikiwa kupata zaidi ya dola milioni 1 za Marekani katika ufadhili wa mitaji ya uwekezaji (''venture capital funding'') kwa ajili ya kampuni yake iitwayo Praxis Labs.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{cite web|last1=Khan|first1=Alyssa|date=2023-09-05|title=Elise Smith Is Among the Most-Funded Black Women in Tech. She Doesn't Want to Talk About Funding|url=https://www.inc.com/alyssa-khan/elise-smith-praxis-labs-black-women-tech-doesnt-want-talk-about-funding.html|access-date=2024-12-10|website=Inc. Magazine}}</ref> Praxis Labs ni kampuni ya teknolojia inayolenga kutumia teknolojia za kisasa, hasa uhalisia pepe (''virtual reality - VR'') na mafunzo ya kidijitali, kusaidia mashirika na watu binafsi kujifunza, kuendeleza ujuzi na kujenga mazingira bora zaidi ya kazi.<ref name=":0">{{cite web|last1=Nyanchama|first1=Venic|date=2024-04-23|title=Who is Elise Smith and what does she do for a living?|url=https://www.tuko.co.ke/facts-lifehacks/celebrity-biographies/544929-who-elise-smith-what-a-living-details/|access-date=2024-12-10|website=Tuko}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}} [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] [[Jamii:Watu walio hai]] e6c5pubfrix9uhwu02d4gzw0vk6okcs 1581565 1581564 2026-07-25T11:56:46Z EdwardJacobo42 48620 1581565 wikitext text/x-wiki '''Elise Marie Smith''', anayejulikana pia kama Elise Smith, ni mjasiriamali katika sekta ya [[teknolojia]] anayefahamika kwa kuwa miongoni mwa wanawake wachache Weusi nchini [[Marekani]] waliofanikiwa kupata zaidi ya dola milioni 1 za Marekani katika ufadhili wa mitaji ya uwekezaji (''venture capital funding'') kwa ajili ya kampuni yake iitwayo Praxis Labs.<ref name=":3">{{cite web|last1=Khan|first1=Alyssa|date=2023-09-05|title=Elise Smith Is Among the Most-Funded Black Women in Tech. She Doesn't Want to Talk About Funding|url=https://www.inc.com/alyssa-khan/elise-smith-praxis-labs-black-women-tech-doesnt-want-talk-about-funding.html|access-date=2024-12-10|website=Inc. Magazine}}</ref> Praxis Labs ni kampuni ya teknolojia inayolenga kutumia teknolojia za kisasa, hasa uhalisia pepe (''virtual reality - VR'') na mafunzo ya kidijitali, kusaidia mashirika na watu binafsi kujifunza, kuendeleza ujuzi na kujenga mazingira bora zaidi ya kazi.<ref name=":0">{{cite web|last1=Nyanchama|first1=Venic|date=2024-04-23|title=Who is Elise Smith and what does she do for a living?|url=https://www.tuko.co.ke/facts-lifehacks/celebrity-biographies/544929-who-elise-smith-what-a-living-details/|access-date=2024-12-10|website=Tuko}}</ref> == Marejeo == {{Reflist}} [[Jamii:Wanawake wa Marekani]] [[Jamii:Watu walio hai]] b7r41tqmleo2bet5nc4e90kmrz8e0rs Ouko 0 242754 1581566 2026-07-25T11:57:35Z CHRISTINE VENANCE 83854 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ' '''Ouko''' ni jina la [[ukoo]] la lenye asili ya kenya. pia kuna watu mbalimbali mashuhuri wenye jina hili la [[ukoo]] ni ambao ni pamoja na: * Robert Ouko (1948–2019), [[mwanariadha]] wa Kenya * Robert Ouko (1931–1990), [[Siasa|mwanasiasa]] wa Kenya * William Ouko, Jaji wa [[Mahakama]] ya Juu ya Kenya na [[mwanasheria]].<ref>{{Citation|title=Surname|date=2026-07-25|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Surname&oldid=1365921891|work=Wikiped...' 1581566 wikitext text/x-wiki '''Ouko''' ni jina la [[ukoo]] la lenye asili ya kenya. pia kuna watu mbalimbali mashuhuri wenye jina hili la [[ukoo]] ni ambao ni pamoja na: * Robert Ouko (1948–2019), [[mwanariadha]] wa Kenya * Robert Ouko (1931–1990), [[Siasa|mwanasiasa]] wa Kenya * William Ouko, Jaji wa [[Mahakama]] ya Juu ya Kenya na [[mwanasheria]].<ref>{{Citation|title=Surname|date=2026-07-25|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Surname&oldid=1365921891|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref><ref>{{Citation|title=Surname|date=2026-07-25|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Surname&oldid=1365921891|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-07-25}}</ref> == Marejeo == {{Mbegu}} [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Wanasiasa]] [[Jamii:Wanariadha]] a40d7q2zu83dh9twuvqtt1699bi9qoc Cheromei 0 242755 1581567 2026-07-25T11:58:45Z Hamisi msafiri mzuki 81808 Ukarasa umeanzishwa 1581567 wikitext text/x-wiki '''Cheromei''' ni [[jina]] la [[ukoo]] lenye [[asili]] ya nchini [[Kenya]]. [[Watu]] mashuhuri wenye jina hili ni pamoja na: ● Joseph Cheromei (amezaliwa [[mwaka]] [[1966]]): Aliyekuwa [[mwanariadha]] wa Kenya wa [[mbio]] za [[marathoni]] na [[kocha]] wa sasa.<ref><nowiki>https://grokipedia.com/page/joseph_cheromei</nowiki></ref> ● Lydia Cheromei (amezaliwa mwaka [[1977]]): Mwanariadha wa Kenya wa mbio za masafa marefu na [[mshindi]] wa [[medali]] ya [[dunia]]. Ni [[dada]] yake na [[Joseph]].<ref><nowiki>https://grokipedia.com/page/cheromei</nowiki></ref> == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu]] [[Jamii:Watu wa Kenya]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Waliozaliwa 1966]] [[Jamii:Waliozaliwa 1977]] [[Jamii:Wanariadha]] 4ddg8hw42xcozsm4jechil702nusd8k