Wikipedia swwiki https://sw.wikipedia.org/wiki/Mwanzo MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Maalum Majadiliano Mtumiaji Majadiliano ya mtumiaji Wikipedia Majadiliano ya Wikipedia Faili Majadiliano ya faili MediaWiki Majadiliano ya MediaWiki Kigezo Majadiliano ya kigezo Msaada Majadiliano ya msaada Jamii Majadiliano ya jamii Lango Majadiliano ya lango Wikichanzo Majadiliano ya Wikichanzo TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5839 1608382 1345907 2026-10-15T09:13:51Z Sàádî 76877 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Democratice Republic of Congo.png]] → [[File:Flag of Democratic Republic of Congo 2020.png]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · wrong spelling (both in English and French); added date since different flags have been used in history 1608382 wikitext text/x-wiki [[Picha:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|right|thumb|188px|Bendera ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu mwaka 2006.]] [[File:Flag of Democratic Republic of Congo 2020.png|thumb|Bendera ikipeperuka.]] '''Bendera ya [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]]''' imepatikana tangu Februari [[2006]] kutokana na [[katiba]] mpya ya nchi. Katiba iliazimia kurudia mfano wa [[bendera]] iliyowahi kutumiwa kati ya miaka [[1963]] na [[1971]] kabla nchi haijaitwa "[[Zaire]]". [[Buluu]] yake imebadilishwa kuwa buluu ya angani sawa na bendera ya [[uhuru]] ya mwaka [[1960]]. Buluu ya bendera inakatwa na mlia wa hanamu wenye [[rangi]] [[nyekundu]] na ya [[dhahabu]]. Nyekundu ilimaanisha [[damu]] ya mateso chini ya [[ukoloni]] na mapambano kwa ajili ya uhuru. Dhahabu ilikumbusha juu ya [[utajiri]] wa nchi. [[Nyota]] ya rangi ya dhahabu iko kwenye pembe ya juu jinsi ilivyokuwa katika bendera za Kongo tangu ukoloni. ==Picha== <gallery> Image:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg_(1997-2003).svg|Bendera ya miaka 1997-2006 Image:Flag of Zaire.svg|Bendera ya [[Zaire]] (1971-1997) Image:Flag_of_Congo-Léopoldville_(1960-1963).svg|Bendera ya uhuru 1960-1963 Image:Flag of the Congo Free State.svg|Bendera ya [[koloni]] la "[[Dola huru la Kongo]]" (1877-1908) na baadaye [[Kongo ya Kibelgiji]] (1908-1960) </gallery> {{Hoja Kuhusu Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo}} {{Africa topic|Bendera za|title=[[Bendera]] za [[Afrika]]}} [[Jamii:Bendera za Afrika|K]] [[Jamii:Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] io9givsmonv1gcxv37mg5ou6q8v9lyl 0 14897 1608218 1607106 2026-10-14T12:20:17Z Riccardo Riccioni 452 1608218 wikitext text/x-wiki [[Picha:San Francesco.jpg|right|thumb|300 px|Mchoro wa zamani wa Fransisko wa Asizi unaoaminiwa kufanana naye kuliko yote]] '''Fransisko wa Asizi''' (kwa [[Kiitalia]] '''Francesco d'Assisi'''; tangu [[Mtoto|utotoni]] [[jina]] la [[ubatizo]] '''Giovanni''', yaani Yohane (Mbatizaji), liliachwa kutumika; pia [[ubini]] '''mwana wa Petro Bernardone''' ulikuja kuachwa baada ya wao kushindana; [[Assisi]], [[Italia]], [[1181]] au [[1182]] - Assisi, [[3 Oktoba]] [[1226]]) alikuwa [[mtawa]] [[shemasi]] wa [[Kanisa Katoliki]]. Baada ya kuishi [[ujana]] wenye raha, [[Uongofu|aliongokea]] maisha ya [[Injili|Kiinjili]] ili kumtumikia [[Yesu]] [[Kristo]] aliyekutana naye hasa katika watu [[maskini]] na walalahoi, akijifanya [[Ufukara wa hiari|fukara]] vilevile, na hatimaye alitaka kufa uchi ardhini. Akizungukazunguka huko na huko, hadi [[Nchi takatifu]], aliwahubiria watu wa kila aina [[upendo]] wa [[Mungu]] akilenga kuiga kikamilifu kila [[siku]] mfano wa Yesu kwa maneno na matendo<ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/21750</ref>. Alianzisha jumuiya ya [[mtawa|kitawa]] yenye [[tawi|matawi]] mbalimbali ambayo leo ni [[utawa]] wenye wafuasi wengi kuliko yote wakikadiriwa kukaribia [[laki]] [[Saba (namba)|saba]] [[Dunia|duniani]] kote. Alitangazwa na [[Papa Gregori IX]] kuwa [[mtakatifu]] [[tarehe]] [[16 Julai]] [[1228]]. Anaheshimiwa na wengi hata nje ya [[Kanisa]] lake, ambalo limemtangaza [[msimamizi]] wa wanaoshughulikia [[hifadhi ya mazingira]]. [[Sikukuu]] yake inaadhimishwa tarehe [[4 Oktoba]]<ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>. == Maisha na [[karama]] yake == === Ulaya na Kanisa mwishoni mwa karne XII === Fransisko alipozaliwa, [[Ulaya]] na [[Kanisa]] vilikuwa na hali ya kutatanisha kuliko kawaida, kutokana na mvutano kati ya mapya na ya kale. Mambo ya kale ni yale ya utawala wa ngazi mbalimbali ulioenea kutoka [[Ufaransa]] kuanzia [[karne IX]]: kila mtawala aliweza kugawa eneo lake na kuwakabidhi watawala wa chini akiwadai sehemu ya mapato na hasa msaada wakati wa vita, kufuatana na ahadi yao ya kuwa waaminifu kwake moja kwa moja. Utawala huo ulikuwa ukirithiwa na watoto ambao waliheshimiwa kama masharifu yaani watu wa ukoo bora na kutakiwa wawe hodari vitani. Ili watawale vizuri na kulinda maeneo yao walikuwa wakiishi katika [[ngome]] pamoja na watumishi wao. Watu wa kawaida waliishi mashambani katika hali ngumu sana hata wakaitwa watumwa wa ardhi. Hivyo Ulaya ilikuwa na [[askari]] na [[wakulima]] tu, mbali ya viongozi wa Kanisa na [[watawa]]. Kwa hali ya maisha watawa, ambao walikuwa aina ya [[wamonaki]] tu, na [[makleri]] wa juu walilingana na masharifu, ila makleri wa chini hawakuwa na [[elimu]] wala [[mali]] nyingi. Utajiri wa Kanisa, ambalo lilifikia kumiliki karibu nusu ya ardhi ya Ulaya nzima, uliwapotosha wengi na kuvuta miito ya bandia. Wengi walitambua haja ya [[urekebisho]] ndani ya Kanisa, na juhudi za pekee zilifanywa na wamonaki kama vile Hildebrando (ambaye akawa [[Papa Gregori VII]]) na Mt. [[Petro Damiani]] katika [[karne XI]], halafu na Mt. [[Bernardo wa Clairvaux]] katika [[karne XII]] akihimiza kupambana na maovu ya viongozi wa Kanisa hata kwa kutohudhuria [[ibada]] za wale wanaoishi vibaya. Jitihada hizo zilifanikiwa kidogo tu, kwa sababu ni vigumu kurekebisha mitindo mibaya iliyoenea, hasa katika mazingira ya [[dini]]. Hali hiyo ilichangia uenezi wa [[Waislamu]] na hasa wa [[Wakatari]] (maana yake Watu Safi); wazushi hao, baada ya kupata wafuasi kwa kushambulia maovu ya viongozi wa Kanisa, walikuwa wakifundisha njia ya roho zao kukombolewa. Kwa kuwa eti, ulimwengu huu ni mbaya, si kazi ya [[Mungu]] wetu, ni lazima kujitenga nao kwa kukataa vitendo na vyakula vinavyohusika na [[uzazi]]. Viongozi wa Kanisa walichelewa kuona hatari hizo, mpaka zilipokwishaenea mno: ndipo walipoanza kuzikabili hata kwa [[silaha]] wakishirikiana na baadhi ya watawala. Hata hivyo [[uzushi]] ukaendelea kustawi, kwa kuwa wengi walipenda maisha magumu ya watu hao kuliko yale ya viongozi wa Kanisa; hivyo waliwasaidia wasikamatwe. Uzushi wa aina nyingine ulianza muda mfupi baadaye (karne XI hiyohiyo) huko [[Lyon]] (Ufaransa Kusini). Mchochezi wake ni [[Valdo]], ambaye alikuwa mfanyabiashara, akaguswa na [[Injili]], akawapeleka mabinti wake kuishi [[monasteri]]ni, akauza mali zake, akawagawia [[maskini]], akaanza kuhubiri huko na huko kama walivyofanya wengine kabla yake wakisisitiza [[ufukara]] kama njia bora ya [[wokovu]]. Wengi waliguswa wakajitahidi kushika masharti ya Injili, hata baadhi yao wakaanza kuwashambulia makleri wabaya, kususia ibada zao na kuwapiga pia. Msimamo huo ulipingwa vikali kama [[kiburi]] na [[unafiki]]. Basi Valdo na wengine walipokatazwa na maaskofu wasihubiri tena wakafikia hatua ya kuwakataa. Huko Italia Kaskazini walitokea wengine wakisisitiza kazi kuliko ufukara ([[Mafukara wa Lombardia]] na [[Wahumiliati]], maana yake Walionyenyekea) ambao walikuwa wote watengenezaji wa vitambaa duni vya [[sufu]] kwa ajili ya maskini na ambao walichanga mali na mapato wakiishi kishirika. Mifumo hiyo yote ilionyesha uhai wa dini, na juhudi za [[walei]] wengi kwa urekebisho wa Kanisa. Jambo hilo jipya lilitokana na udhaifu wa makleri, pia na umbali wa wamonaki na maisha ya [[umati]]. Wamonaki pia walianza kushambuliwa kwa kufuata ufukara bandia na kula [[jasho]] la wengine, tena kwa kutoshughulikia [[uchungaji]]. Hivyo walei wakaaanza kujiongoza hata katika mambo ya kiroho. Msingi wa matukio hayo ni miji kupanuka haraka sana. Baada ya [[mwaka 1000]], kitovu cha Ulaya si tena vijijini na mashambani. Waliomiminika mijini walianza kukataa utawala wa ngazi wa zamani na kujichagulia viongozi ambao wadumu muda fulani tu, [[demokrasi]] ikaenea. Miji hiyo huru ikaanza kuvamia maeneo ya jirani ili kuyatawala, ukaweka watawala wa zamani chini yake. Mijini utengano wa [[Tabaka (jamii)|matabaka]] matatu ya zamani ukawa unapungua: watu wadogo waliojiimarisha ki[[uchumi]] (hasa waliofanya [[biashara]] ya [[bidhaa]] kutoka nchi za mbali) wakazidi kupata nguvu hata kulingana na ma[[sharifu]]. Pamoja na utajiri watu hao walipaswa kujipatia elimu walau kidogo (ndio mwanzo wa kazi ya walimu wa watoto), hata wakatamani walingane kabisa na masharifu kwa kuiga mitindo yao ya Cortesia (maana yake [[Ustaarabu]]) ambayo ilidai kumheshimu [[mwanamke]] fulani kama mtawala wa binafsi, na kwa ajili ya huyo kujifanya wakarimu, wapendevu, wachangamfu, na kutunga nyimbo na mashairi. Mitindo hiyo ilienea kutoka ngome za masharifu hadi [[barabara]] na vichochoro vya mijini, ambapo vikosi vya wavulana vilikuwa vikiwaimbia wasichana. [[Picha:Casa-de-sao-francisco.jpg|thumb|Makazi ya Fransisko alipokuwa mdogo.]] === Asizi katika karne XII === Kwa asili Asizi ni [[mji]] wa Kirumi ambao ulipata umuhimu kwa sababu unatawala barabara kuu ya mkoa wa Umbria kutoka [[Spoleto]] (makao ya mfalme mdogo aliyekuwa chini ya mfalme mkuu wa [[Ujerumani]]) hadi Perugia mji uliokuwa chini ya utawala wa [[Papa]]. Wakati huo kulikuwa na ushindani mkubwa kati ya Asizi uliokuwa chini ya mfalme mkuu na jirani yake Perugia uliosimama upande wa Papa. Mbali ya hayo ndani ya mji wenyewe yalianza mapigano kati ya mayores (wakubwa, yaani masharifu) na minores (wadogo) yaliyosababisha masharifu wengi kukimbilia Perugia na hivyo kuzidisha [[chuki]] kati ya miji hiyo. Matokeo yake ni mapambano ya mwaka [[1202]] ambayo Fransisko pia aliyashiriki akashikwa mateka kwa mwaka mzima. Mbali ya hao watu wadogo waliotajirika (hasa kwa biashara), Asizi ulikuwa na mafukara, lakini tofauti na wale wa zamani ([[watumwa wa ardhi]]) ambao pamoja na kuwa na maisha magumu hawakukosa [[chakula]] (pia kutokana na [[mshikamano]] wao). Kumbe ufukara wa mijini haukuwa na dawa, uwe umetokana na kukosa [[kazi]] au kulipwa kidogo au kuugua. Ngazi ya mwisho ilikuwa ya watu waliotengwa na jamaa kama vile wakoma. Ili tuelewe mazingira hayo ni lazima tukumbuke kwamba “sifa ya kijamii” (yaani jinsi mtu au neno wanavyotazamwa na [[jamii]] yote) ilikuwa na nguvu sana hata kuwabana wote waseme na kutenda ilivyotarajiwa. Hata hivyo mtu aliweza pia kuchangia au kubadilisha mitazamo ya umati, na Fransisko anajulikana kwa kipawa cha kuelewa, kugusa na kujivutia jamii nzima. === Mfanyabiashara === Maandishi yote yanayomhusu yanasisitiza utajiri mkubwa aliozaliwa nao. Hatuwezi kumuelewa tusipozingatia sana jambo hilo lililomfanya alelewe namna ambayo inatokana na utajiri, inasisitiza umuhimu wa utajiri na kulenga ongezeko la utajiri. Baba yake hakuwa na [[kiwanda]], ila aliweza kutajirika ajabu kwa kusafirisha vitambaa vya thamani kutoka [[Ufaransa]]. Ingawa hatuna habari nyingi za hakika kuhusu wazazi na [[malezi]] yake, hiyo inaweza kutosha. Mwaka wake wa kuzaliwa umehesabiwa kuanzia tarehe ya kufa, kwa kupunguza miaka iliyosemekana aliishi. Habari nyingine kuhusu kuzaliwa kwake ziliweza zikatungwa ili kumfananisha na Kristo. Jina lake la [[ubatizo]] Yohane lilibadilishwa na baba yake ili kukumbusha moja kwa moja nchi ya Ufaransa, asili ya utajiri wake (Fransisko = Mfaransa). [[Elimu]] yake ilikuwa ya wastani: alijua kidogo [[Kilatini]], [[Kifaransa]], mashairi na [[Biblia]]. Malezi yake yalimfanya hodari hasa katika [[biashara]] ili aweze kuendesha shughuli zote za baba yake. Na kweli kabla hajaongoka aliiweza sana kazi hiyo. Kama kawaida ya zamani zile, akiwa na umri wa miaka 20 alianza kuhesabiwa mtu mzima na kujihusisha na [[siasa]] na [[vita]] pia ili kushika nafasi ya juu zaidi kama [[sharifu]]. Ndicho kipeo alichojiwekea. Unakumbukwa [[ukarimu]] wake kwa [[maskini]], lakini hata ukarimu huo aliuzingatia ili kutimiza wajibu wa [[ustaarabu]] kuliko kwa kumpendeza [[Mungu]]. Kwa lengo hilohilo la kujitafutia usharifu akawa [[askari]], na akiwa kifungoni Perugia akazidi kuwachangamkia wote, hata sharifu fulani mkorofi. Kuhusu hali iliyotangulia [[uongofu]] wake hatujui zaidi, ila mwenyewe aliona kwamba kuishi kwa kufuata mitindo ya [[ulimwengu]] kunamchukiza Mungu. === Uongofu === [[Picha:Giotto - Legend of St Francis - -05- - Renunciation of Wordly Goods.jpg|thumb|left|[[Giotto]], [[Fransisko anavua hadharani]], Basilika la juu la Asizi]] Jinsi gani [[neema]] ya Mungu ilileta ndani ya mtu huyo mapinduzi yanayotushangaza hata leo? Hatujui vizuri mabadiliko hayo yalichukua muda gani, wala asili yake ni nini, ila kwamba Fransisko alianza kuguswa na [[huruma]] halisi kwa maskini. Mwenyewe alipousimulia uongofu wake katika [[wasia]] alisisitiza hatua ya kushinda [[hofu]] ya wakoma aliyokuwa nayo sana. Basi baada ya kumbusu mmojawao, alichagua kuwa nao badala ya kuwa sharifu, yaani ashuke badala ya kupanda [[daraja]] katika jamii. Baada ya uteuzi huo akasita bado kidogo kabla hajaacha ulimwengu na kujitoa kwa Mungu. Kutokana na hatua hiyo muhimu alianza kufurahia machungu badala ya matamu: ndiyo maisha ya [[toba]] ([[utawa]]). Alipotambua kwamba [[ukoma]] wa roho yake ulitisha kuliko ule wa ngozi ya wagonjwa alianza kuwakaribia kwa [[upendo]] si tu kwa kuwagawia [[mali]], bali hata kwa kuhatarisha [[afya]] yake: akiwa tayari kuambukizwa nao alikuwa pia tayari kutengwa na jamii moja kwa moja kama vile hao. Hivyo kwake neno kuu halikuwa ufukara kama juhudi za kujinyima, bali kama kushiriki kabisa hali ya watu wa mwisho, kwa kuwa hao ni wenzetu kwelikweli na kielelezo cha Kristo. Baadaye, [[Utawa wa Ndugu Wadogo]] ulipoimarika kwa kupata miundo ya [[shirika]], ulisisitizwa ufukara wenyewe, kiasi kwamba kanuni ya kudumu haitaji wakoma wala [[huduma]] kwa maskini. Basi, kwa wasia wake Mt. Fransisko kabla hajafa alisisitiza tena [[karama]] halisi ya uongofu wake pamoja na mengine yaliyoanza kusahaulika, kama vile [[kazi za mikono]]. Jambo la kwanza linaloonyesha wazi neema ya Mungu ikimfanyia kazi ni ile [[ndoto]] iliyomrudisha nyumbani wakati wa kwenda vitani akiwa na miaka 23. Tangu hapo hakuweza kuridhika tena na maisha ya zamani, akawa anafuata mawazo yake mapya badala ya kupiga kelele na wenzake baada ya kuwagharimia [[karamu]] kama mfalme wao. Alijaribu kuishi pangoni na kusali tu, akishinda vishawishi vikali vya kiroho. Siku moja katika kanisa la Mt. Damiano akasikia sauti ya Msulubiwa ikimuagiza arekebishe [[Kanisa]] lake. Ingawa alielewa maneno hayo kama kwamba yanahusu jengo, muhimu ni kwamba akawa amekutana na Msulubiwa ambaye [[msalaba wa Yesu|mateso yake]] yanajumlisha na kuyatia maana mateso yote ya [[binadamu]]. Kuanzia hapo akaambatana na [[Yesu]] moja kwa moja katika ukweli wa maisha yake duniani: ndivyo unavyoeleweka ugumu wote wa maisha ya Fransisko. Matendo yake yakazidi kumchukiza baba yake aliyeweza kuvumilia [[ubadhirifu]] wake ulipolenga usharifu, lakini si uliposaidia maskini tu. Hivyo baba akamshtaki [[mahakama]]ni, akimpatia hatimaye nafasi ya kujitambulisha mbele ya wote kama askari wa Kristo moja kwa moja: ni kwa sababu alikataa kuhukumiwa na serikali kwa kujidai ni mtumishi wa Mungu, na hivyo ni mtu anayeweza kuhukumiwa na [[Askofu]] tu. Baba alipodai mali zake mbele ya huyo, Fransisko akakubali mara moja akimrudishia pamoja na [[pesa]], [[nguo]] zote na hata jina, akitamka hadhara ya watu kwamba kuanzia hapo atamuita Baba Mungu tu, si [[Petro Bernardone]] tena. Uamuzi huo wa kishujaa uliowagusa sana wote ulimfanya asiweze kurudi nyuma: amejitoa kwa Mungu moja kwa moja na kuacha hakika ya [[riziki]]. Kubaki [[uchi]] mbele ya wote kulikuwa na maana nyingine pia, kwa sababu kulikuwa ni [[malipizi]] ya hadharani yaliyoweza kutolewa na Kanisa kadiri ya [[sheria]]. Hivyo Fransisko alionyesha nia yake ya kuanza na moja, akitubu [[anasa]] za zamani alizozifuata kwa nguo maridadi. Tena wakati huo lilizingatiwa sana neno la Mt. [[Jeromu]] la “kumfuata uchi Kristo uchi” kuwa ndiyo namna bora ya toba. Basi, kuanzia hapo alishiriki kabisa hali ya wasio na kitu, akisikitikia tu kutozaliwa katika hali hiyo, maana yake ufukara wake ulikuwa wa [[hiari]] na wenye kustahili, hivyo ni utajiri fulani kwa Mungu. === Kufuata mtindo wa Injili === [[Picha:Portiuncula on the Feast of the Pardon.jpg|thumb|right|[[Porsyunkula]] huko Asizi]] Baada ya Fransisko kujitangaza [[mtawa]] ilimbidi atambue atakuwa wa namna gani. Alikataa [[upadri]], lakini si kwa sababu ya kuudharau kama walivyofanya wazushi; kinyume chake, toka mwanzo alijaliwa [[imani]] ya pekee kwa [[ekaristi]] na kwa wanaohusika nayo. Aliuona upadri kuwa ni cheo kikubwa mbele ya Mungu na hata mbele ya watu, naye hakupenda kuheshimiwa wala kuwa na hakika kuhusu riziki. Kwa sababu hiyohiyo hakupenda kuwa [[mmonaki]], ingawa aliwaheshimu [[Wabenedikto]] na kushirikiana nao vizuri. Tena akitaka kuwa kweli mtu wa mwisho na kuwaheshimu wote, hakukubali kushambulia mapadri na wamonaki kwa maovu yao. Baada ya kukataa hali hizo mbili ndani ya Kanisa, alianza kujitafutia maisha asiyoyajua bado na asiyoweza kuelekezwa na mtu yeyote. Basi, akavaa [[kanzu]] ya [[mkaapweke]], lakini alikuwa akirudi mjini kila siku ili kuombaomba mawe ya kutengenezea makanisa na chakula pia. Kwa hiyo hakusogea mbali na watu, bali alizidi kuhusika na maisha ya Asizi, ingawa kwa namna yake, akipokea hasa [[dharau]] alivyokusudia. Maisha yake yote hakuvunja uhusiano na jamii kama walivyofanya watawa wengi, bali akaendelea kuwa [[ndugu]] wa wote na kushiriki maisha yao ya kila siku. Miaka miwili aliyotumia kuyarekebisha makanisa ilikuwa migumu sana kimwili na kiroho tukizingatia pia mahangaiko yake kuhusu [[wito]]. Lakini Mungu akapokea malipizi na [[sala]] yake akamuangazia sehemu ya [[Injili]] aliyoisikia wakati wa [[Misa]]. Enzi hizo [[walei]] wengi walivutiwa na maneno ya Injili ambayo waliyaelewa namna yao, bila ya ufafanuzi wa kitaalamu. Fransisko alifanya vilevile, ndiyo maana maisha yake yakaja kuwapendeza wengi na kuenea kasi ajabu. Dondoo ambalo lilimgusa na kumuangaza hasa ni lile la Yesu kuwatuma [[Mitume wa Yesu|mitume]] wake kwa mara ya kwanza. Tangu hapo alikusudia kufuata Injili hiyo, hata ufukara wake ukapata sura nyingine, yenye kulenga utume. Kutokana na mwanga huo akabadili kanzu yake na kutupa [[viatu]] vyake na kujifungia [[kamba]], ambayo ilikuwa [[ishara]] ya toba, tena haikuweza kuficha pesa (tofauti na [[mshipi]] wa ngozi). Halafu akaanza kuhubiri toba kwa [[unyofu]] uliowagusa wengi. Ndipo Waasizi walipoanza kumuelewa si [[kichaa]], na ndipo alipoanza kupata wafuasi. Wa kwanza alikuwa [[Bernardo wa Quintavalle]], mtu maarufu tena tajiri, wa pili [[Petro Cattani]], padri. Ndio mwanzo wa jamaa iliyokuja kumhangaisha sana, kwa sababu hakuwa na wazo la kuanzisha chochote wala hakupata mtu wa kumuelekeza. Tena wakati huo haikuwa rahisi kukubali padri aongozwe na [[mlei]]. Katika wasia wake Fransisko akikumbuka hatua hiyo muhimu alisisitiza kuwa ndipo Mungu mwenyewe alipomfunulia afuate mtindo wa Injili takatifu, yaani hasa madondoo yale aliyoyakuta katika kufungua mara tatu kitabu cha Misa kilichokuwa juu ya altare: 1) “Ukitaka kuwa mkamilifu, nenda ukauze…” 2) “Msichukue chochote kwa safari…” 3) “Anayetaka kunifuata, ajikane…” Baada ya kusoma hayo, aliwaambia wenzake ndiyo kanuni na maisha ya wale wote watakaowafuata. Ufukara wa Kifransisko ukifuata madondoo hayo ya Injili ni wa moja kwa moja kwa mtawa binafsi na kwa shirika zima. Kwa kuchagua mtindo huo wa Injili takatifu alitofautiana na watawa wale waliofuata tangu karne nyingi mtindo wa Kanisa la mwanzoni wa kuwa na mali zote shirika. Ndivyo walivyofanya wamonaki ambao hawakuwa na chochote chao binafsi, lakini [[monasteri]] zao zilikuwa tajiri, kiasi kwamba wakaanza kushambuliwa kama wanafiki wanaokula [[jasho]] la wengine na kukosa ufukara halisi. Waamini wengi kama Bernardo na padri Petro walitamani mtindo mwingine, pamoja na [[uadilifu]] wa makleri, [[uchungaji]] wenye bidii na ujirani na watu, hasa wenye shida. Mungu aliwachagua watakatifu Fransisko na [[Dominiko Guzman]] ili kuridhisha Wakristo hao. Wote wawili walishika ufukara wa kijumuia pia, ingawa Mt. Fransisko aliusisitiza zaidi akiudai pia kama msimamo katika jamii ili kupigania [[ujamaa]] na [[usawa]] wa binadamu. Hata baada ya wengine kujiunga naye hakushughulikia suala la [[nyumba]]: waliishi kwenye [[pagale]] za makanisa, huku wakizungumziwa sana mjini kwao. Halafu wakaanza kusafiri wakihubiri huko na huko, si kama kawaida ya mapadri, bali kwa kutoa mfano wa ufukara na [[unyenyekevu]], halafu kwa kujibu maswali ya watu waliowashangaa. Polepole waliweza pia kuhimiza toba na [[msamaha]] ili kueneza [[amani]]: muhtasari wa [[mawaidha]] yao ni [[salamu]] ile ambayo Fransisko alidai kufunuliwa na Mungu, “Bwana akujalie amani”. Baada ya jaribio la kwanza la namna hiyo wakaongezeka, naye akawatuma tena wawiliwawili sehemu mbalimbali kisha kuwashirikisha [[mang’amuzi]] yake, kwamba wasikate tamaa kwa kuona ugumu wa baadhi ya watu, wamtegemee Mungu, wahubiri toba kwa nguvu ili kuokoa watu, wadumu watulivu katika dharau. Walipoulizwa waitwaje walijibu tu kuwa ni watu wa toba kutoka Asizi, yaani hawakujiona kuwa shirika maalumu, bali kundi mojawapo la wale wengi ambao toka zamani walijifunga kufanya toba kwa namna maalumu hadharani. Mwaka huo [[1209]] walipofikia idadi ya 12 walichukua hatua ya kuelekea [[Roma]] ili kuthibitishwa na Papa katika maisha yao na kuruhusiwa naye katika [[utume]] wao, ili kushinda [[upinzani]] uliojitokeza na hasa kujihakikishia njia yao ni njema. Kwa ajili hiyo walipaswa kupanga kikamilifu zaidi wanataka kufanya nini. === Kanuni ya awali === [[File:Habito de s francisco.jpg|thumb|right|[[Kanzu]] iliyotumiwa na Fransisko mwaka [[1215]] hivi.]] Kanuni hiyo ilihitajika ili kujipendekeza kwa Papa na kupata kibali chake. Fransisko katika [[wasia]] akashuhudia kwamba aliandikisha “kwa maneno machache na kwa unyofu, naye bwana Papa akaniimarisha”. Leo hatuna tena kanuni hiyo kwa sababu iliendelea kurekebishwarekebishwa mpaka mwaka [[1221]] ilipotolewa kanuni ndefu ambayo tunayo, tena mpaka mwaka [[1223]] Papa alipothibitisha kwa maandishi toleo la kudumu linalofuatwa na Utawa wa Kwanza mpaka leo. Ni kwamba miaka yote Fransisko alizidi kung’ang’ania azimio lake la kushika kikamilifu mtindo wa [[Injili]] takatifu, lakini pia maisha yalimlazimisha kung’amua haja ya kuulinganisha na hali halisi mbalimbali. Ugumu mwingine wa kazi hiyo kwake ulitokana na kukosa utaalamu wa [[sheria]] uliolitawala Kanisa la zamani zake kwa namna ya pekee. Hivyo hata alipomuachia mwingine uongozi akazidi kudai ndugu wamtii ingawa hana tena [[mamlaka]] juu yao. Alitamani kuwa daima mtu wa mwisho hata shirikani, lakini hakuweza kuachana na wajibu wake kwa shirika lililoanza kwa njia yake. Hata katika safari ya kwenda Roma alimteua Bernardo kuwa kiongozi, lakini mbele ya Inosenti III aliyejitokeza ni Fransisko. Papa huyo alikuwa anakabiliana na matatizo mengi ya Kikanisa na ya kisiasa, lakini yeye, kwa kupitia ngazi mbalimbali (hasa [[Askofu]] [[Guido wa Asizi]] na Kardinali [[Yohane wa Mt. Paulo]]), alifaulu kuongea naye na kukubaliwa. Viongozi hao walijitahidi kwanza kuelekeza mifumo mipya ya kiroho kwenye [[umonaki]], na pili iliposhindikana wakairuhusu mradi isifuate [[uzushi]] bali ikubali kuongozwa na makleri kusudi isivuruge maisha ya Kanisa. Hivyo Mt. Fransisko na wenzake walipokataa kanuni za kitawa zilizokwishakubaliwa, wakaruhusiwa kwa sauti tu wafuate azimio lake na kuhubiri [[toba]]. === Maisha ya Ndugu Wadogo huko Asizi === Kisha kurudi kwa furaha Asizi walibanana katika kibanda fulani huko [[Rivotorto]], halafu wakahamia Porsyunkula. Mahali penyewe panatusaidia sana kuelewa karama ya Kifransisko: si maisha ya kimonaki yanayohitaji kujitegemea kwa mashamba makubwa na [[mifugo]], wala ya [[wakaapweke]] wanaohitaji kuishi mbali na watu, bali ni utawa unaohitaji [[utulivu]] na upweke kwa ajili ya [[sala]], lakini pia unadai uhusiano mkubwa na watu wa nje ili kupata [[riziki]] na hasa kuwajenga kwa mifano na maneno. Hivyo si kati ya watu, wala si mbali nao. [[Mchana]] ndugu walikuwa wakienda mjini kufanya [[kazi]] mbalimbali ndogondogo na kuwahimiza watu waishi kwa [[uadilifu]]. Muda uliobaki, hasa [[usiku]], ulikuwa kwa ajili ya sala upwekeni. Maelezo mengine kuhusu maisha ya wakati huo tunayapata tena katika [[wasia]] ambamo Fransisko ametuachia ukumbusho wa kudumu. Jambo la kwanza ni [[ufukara mkuu]] ambao uliwadai ndugu wote wawaachie [[maskini]] [[mali]] zao. Hivyo jumuia haikuwa na kitu, ikaishi kwa shidashida pembeni mwa [[jamii]] kama watu waliotupwa, wakiridhika na [[kanzu]] moja tu, tena duni sana, wakiiongezea sanasana viraka ndani na nje ili kupunguza [[baridi]], halafu [[kamba]] na [[kaptura]]. Mavazi ya namna hiyo yalikusudiwa kudhihirisha hali ya chini ya ndugu wadogo katika Kanisa na jamii kwa hiyo yalitakiwa kusababisha dharau, si [[heshima]]. Jambo la pili ni maisha ya sala, ambayo yalikuwa tofauti kwa ndugu [[wakleri]] na kwa ma[[bradha]] kutokana na [[elimu]] yao: wa kwanza walijua [[Kilatini]], [[lugha ya liturujia]]; wa pili kwa kawaida hawakujua hata kusoma. Hivyo Fransisko na wakleri wengine walitumia [[Sala ya Kanisa]], wakati mabradha walipangiwa kurudiarudia [[Sala ya Bwana]] mara kadhaa. Kwa njia ya [[liturujia]] Fransisko akazidi kupata [[ujuzi]] wa kidini, ila aliendelea kuchukia jambo moja la elimu ya wakleri, yaani kwamba mara nyingi ujuzi wao waliutumia kuipotosha maana halisi ya maneno ya [[sheria]] na hata ya ujumbe wa Mungu. Aliona kwamba elimu hiyo haitoshi kuwafanya watu watambue na kushika kama yeye uhusiano uliopo kati ya mateso ya walio wengi na yale ya Yesu. Ukweli huo unajulikana na watu wenye [[upendo]], si wenye elimu tu. Ndiyo sababu Fransisko katika [[malezi]] hakusisitiza mafundisho na ujuzi kwa jumla, bali mang’amuzi na mifano inayogusa mioyo. Upande wao mabradha, kama vile katika mifumo mingine ya wakati huo, walitumia Sala ya Bwana ambayo kwao ilikuwa na uzito wa pekee, kutokana na jinsi Fransisko alivyoongoka kwa kumkataa mzazi wake na kumchagua Mungu tu kuwa baba yake: ndiye tegemeo pekee na ndiye anayewafanya watu wote kuwa ndugu. Juu ya msingi huo wa [[udugu]], tofauti ya sala haikuleta [[ubaguzi]] kazi ya wakleri na mabradha: wote walikuwa wakijiona wajinga na kujiweka chini ya yeyote, unavyosisitiza wasia baada ya kukumbuka namna yao ya kusali. Alipouandikisha ameshamruhusu Mt. [[Antoni wa Padua]] awafundishe wanashirika mambo ya [[dini]], lakini anaendelea kuogopa elimu hiyo pia itawavimbisha na kuwasogeza mbali na [[wito]] wao wa [[udogo]], kumbe [[ujinga]] unaleta dharau aliyotamani daima. Hivyo tena katika wasia akataja mara kazi ya mikono, akieleza inavyowapasa wote, hata yeye mwenye [[madonda ya Yesu]]! Katika kusisitiza kazi ndogondogo kama za mwanzoni alitoa sababu mbili: moja ni kufukuza [[uvivu]], kama ilivyofundishwa na [[wamonaki]] toka zamani; lakini inayotajwa kwanza ni maalumu kwa kazi hizo za watu wadogo, yaani kutoa mfano mzuri kwa wanaowaona. [[Wafransisko]] wa kwanza walifanya kazi hivyo, pasipo kulenga [[malipo]] moja kwa moja. Ndiyo sababu mara nyingine hawakulipwa chochote kwa kazi waliyoifanya. Hapo wakaikimbilia “meza ya Bwana” kwa kuombaomba nyumbani kwa watu. Zamani hizo katika Kanisa ilieleweka wazi kuwa [[fukara]] ana haki ya kuishi na kuwa Mungu anamkaribisha [[chakula]] kwa njia ya watu wakarimu. Hata hivyo daima kuombaomba kuna ugumu wake, hasa [[aibu]] na dharau za watu. Lakini hizo zinachangia [[ustawi]] wa [[unyenyekevu]] na udogo kwa kuweka kweli katika ngazi ya mwisho ya jamii. Pamoja na malengo hayo, ni wazi kwamba kwa Fransisko njia ya kawaida ya kujipatia riziki ni kufanya kazi wenyewe, si kutegemea tu kazi ya wengine kama walivyotafsiri baadaye shirikani. Jambo lingine la pekee ambalo Fransisko alilikumbuka katika wasia ni salamu ya [[amani]] aliyofunuliwa na Bwana. Amani hiyo ilihitajika sana, hasa wakati huo wa vitavita, lakini yeye alilenga pia amani ya rohoni, yaani amani ya Kimungu inayoondoa [[dhambi]]. Hivyo salamu yake ya Kiinjili ilikuwa kama [[muhtasari]] wa mahubiri yake. Baada ya kukumbusha hayo yote, wasia unasisitiza ufukara wa majengo (nyumba na vikanisa) ya wafuasi wake, pamoja na msimamo ambao wawe nao, yaani wa kuishi huko kama wageni na wasafiri tu, tayari kuondoka siku yoyote kama walivyofanya huko Rivotorto walipomuachia nafasi [[punda]] wa [[mkulima]] mkorofi. Kwa msingi huohuo wa udogo wasia unaongeza katazo la kwamba watawa wasimkimbilie [[Papa]] wala [[ofisi]] zake ili kupewa [[fadhili]], yaani [[idhini]] ya kutenda tofauti na watu wengine. Katazo hilo kali lilikusudiwa tena kulinda udogo wa jamaa yake. Fransisko toka mwanzo alijichagulia nafasi ya mwisho asipende kushindana wala kujilinda na mtu yeyote. Katika kufafanua katazo hilo alitamka wazi kuwa ndugu wadogo wasiombe fadhili hata kama ni kwa ajili ya kuhubiri. Aliutaka [[utume]], lakini hakupenda uharibu udogo: aliona ni afadhali kuacha utume sehemu fulani kuliko kuacha udogo. Hivyo ni wazi tofauti iliyopo kati yake na [[Dominiko Guzman|Mt. Dominiko]]. [[Mwanzilishi]] huyo wa [[Utawa wa Wahubiri]] alilenga uenezaji wa [[ukweli]], akatafuta njia za kufikia lengo hilo, yaani ubora wa mapadri wake kuhusu elimu na [[utakatifu]]; kwake ufukara ulikusudiwa kuwafanya wahubiri wapokewe katika [[mazingira]] yale tuliyoyaeleza. Ili kufikia lengo hilo alijipatia fadhili nyingi toka kwa Papa, uenezaji wa ukweli usije ukazuiwa na [[mamlaka]] nyingine yoyote. Kumbe Fransisko alifanya tofauti, kadiri ya chaguo lake: alipotambua kuwa [[Bwana]] amewaita yeye na wafuasi wake wakaokoe watu, alijitahidi kufanya hivyo lakini bila ya kuacha nafasi ya mwisho aliyojichagulia. Aliona si rahisi kubaki pembeni mwa jamii na mwa Kanisa (kama vile wakoma na wengineo), na papo hapo kujihusisha kikamilifu na maisha ya jamii (ili kuleta amani) na ya Kanisa (kama shirika kubwa ajabu), lakini kabla hajafa alisisitiza tena katika wasia chaguo la mwanzoni, ambalo ni la maana kwa [[karne]] zote kwa vile daima watakuwepo watu wa mwisho wenye kudharauliwa. === Msanii wa Bwana === Hatuwezi kuelewa vizuri maisha hayo ya mwanzoni tusipozingatia jambo lake lingine ambalo ni la pekee katika [[Kanisa la Magharibi]], yaani tabia ya kupenda viigizo na kuchekesha watu ambayo ilichangia kwa kiasi kikubwa uenezi wa Ufransisko na mafanikio ya utume wake. Fransisko alikuwa mfurahivu si kwa [[silika]] tu wala si kutokana na muungano wake na Mungu tu. Alipenda kufanya mambo ya ajabuajabu kwa makusudi mazima ili kuwashangaza watu na kuwafanya watafute majibu ya maswali yaliyojitokeza ndani mwao. Kwa maana hiyo alipenda kujiita “ioculator” (= mtu wa viigizo na vichekesho, [[msanii]]) wa Bwana. Zamani hizo “msanii” alikuwa mtu anayepata riziki kwa kuchekesha watu akitenda mambo ya ajabuajabu popote pale anapopita: tena haogopi kutoa ujumbe mzito katika vichekesho vyake, kwa kuwa amejiweka pembeni mwa jamii. Basi, Fransisko aliamua kuwa mtu wa namna hiyo kwa ajili ya Bwana, yaani kwa lengo la kuwavuta watu na kuwapasha ujumbe wa toba. Ndiyo njia yake ya kufanya utume. Akiwa kwanza mfanyabiashara hodari alijua vizuri namna ya kuwavuta watu wanunue [[bidhaa]] zake; baadaye akatumia [[kipawa]] hicho ili watu wapokee ujumbe wake. Kwa namna za kuvaa na kutenda, pamoja na kuvumilia dharau, yeye na wenzake waliteka [[roho]] za watu, hata walipoacha [[utani]] na kuhimiza toba wakasikilizwa kuliko wahubiri wa kawaida makanisani. Hivyo walitangaza [[Injili]] mitaani katika mazingira ya watu wa kawaida na kwa mitindo na [[lugha]] vinavyotumika mitaani. Basi, baada ya kumaliza kuikarabati Porsyunkula, walishughulika zaidi mjini wakitoa mfano wao na kuhimiza toba; halafu usiku hasa walikazania sala katika utulivu wa porini. Hivyo polepole Waasizi wakabadili mtazamo wao juu yao na kuanza kuwaheshimu. Ushindi huo ulipatikana kwa [[gharama]] kubwa (dharau, mateso n.k.), lakini ushindi muhimu zaidi ni ule walioupata juu yao wenyewe wakijipatia hivyo [[furaha]] na [[uhuru wa wana wa Mungu]]. === Mt. Klara na Dada Wadogo === Kuanzia karne XI [[wanawake]] wa [[Ulaya]] walishika nafasi za maana kuliko kawaida katika jamii na Kanisa, wakijitokeza pia kwa wingi kufuata [[tapo]] lolote la kiroho la Kikatoliki au la kizushi. Kumbe Fransisko hakupata mwanamke yeyote wa kumfuata kwa walau miaka sita tangu aongoke, na hata baada ya kumpata [[Klara wa Asizi|Mt. Klara]], hakuwapata tena wengi. Sababu ni kwamba hakuwa [[mchungaji]] wa roho bali mtu mwenye kutafuta njia yake, wala hakuwa na mpango wa kuanzisha lolote, bali alitaka kushiriki tu hali ya watu wa mwisho. Basi, kwa wanawake nafasi ya mwisho haikuwa tu ile ya wakoma, bali pia ya ma[[kahaba]] na ya [[wachawi]]. Hivyo kwao chaguo la nafasi ya mwisho lilikuwa gumu zaidi, si tu upande wa mateso bali pia upande wa dharau, mbali ya kwamba lingesababisha masingizio juu ya uhusiano wao na ndugu wa kiume. Klara alizaliwa mwaka [[1193]] au [[1194]], hivyo alikuwa na miaka 12-13 Fransisko alipovua [[utu wa kale]] mbele ya mji mzima katika uwanda ule ambako iko nyumba ya Klara. Kwa hakika huyo akaendelea kusikia habari mbalimbali juu ya Fransisko: alivyopata wafuasi, mmojawao [[ndugu Rufino]] [[kaka]] wa Klara; alivyokubaliwa na Papa n.k. Hatujui kama ni kwa sababu hizo kwamba alikataa [[ndoa]] mbalimbali mpaka akafikia umri wa miaka 18, wala hatujui kama walikutana mara nyingi kwa mashauri ya kiroho. Ila tunajua kwa hakika kuwa baada ya Klara kukimbia nyumbani usiku na kujiunga na jamaa ya ndugu wadogo, akifuatwa na mdogo wake [[Agnesi wa Asizi|Mt. Agnesi]] baada ya [[wiki]] mbili tu, Fransisko alitimiza [[wajibu]] wa kumlisha kiroho kwa mahubiri, mifano na hata maandishi. Kwa [[ushahidi]] wa Klara tunajua kwamba hata kwake himizo kuu la Fransisko lilikuwa kuambatana moja kwa moja na ufukara wa [[Mwana wa Mungu]]. Mapema sana (kabla ya mwanzo wa mwaka [[1213]]) Fransisko aliwaahidia akina Klara kuwashughulikia sawa na ndugu wa kiume, akafanya hivyo mpaka kufa, ingawa kipindi fulani alijizuia asiwatembelee kusudi ndugu wengine wasipate kisingizio cha kufanya hivyo. Klara aliitikia kwa namna bora ya upendo na [[uaminifu]], akamsaidia kuelewa vizuri zaidi wito wake wa kitume. Kufika kwake kwenyewe kulimfanya Fransisko afikirie sana na kushauriana naye juu ya maisha atakayoyashika. Mara wakatambua njia ya wanawake iwe tofauti na ile ya [[wanaume]]: kwa hiyo Klara akawa [[mmonaki]] na baadaye [[abesi]], ingawa kwa kushika kikamilifu ufukara mkuu na kuhusiana kidugu na wenzake. Tofauti na ndugu wadogo, ambao Fransisko aliwaelekeza wafuate “[[mtindo wa Injili takatifu]]”, yaani Yesu alivyowaagiza [[Mitume wa Yesu|mitume]] waende ([[Math]].10:5-15), aliwaelekeza Waklara kwenye “[[ukamilifu]] wa Injili takatifu”, unaoonyeshwa hasa na [[heri nane]] na [[Hotuba ya mlimani|hotuba nzima ya mlimani]] (Math. 5:1-7:27), bila ya kuwabana kwa mtindo huo wenye vipengele vingi vya pekee. Tofauti inaonekana wazi katika ushahidi wa Askofu [[Yakobo wa Vitry]] ulioandikwa mwaka [[1216]] ukieleza maisha ya Wafransisko yalivyokuwa bado mwanzoni: wote walikuwa wanakula [[jasho]] lao, ila ndugu wa kiume kwa kufanya kazi hasa mjini au vijijini, kumbe akina [[dada]] kwa kubaki katika makao yao. Fransisko aliwahurumia daima wanawake hao waliokubali dharau na magumu ya kila aina. Yeye, ambaye hakusita hata kidogo kufuata tu mtindo wa Injili, katika kuwaongoza alizingatia sana [[udhaifu]] wa [[jinsia]] yao, na kama kwa kulazimishwa tu na Klara alimruhusu kushika magumu mengi: kila mara [[huruma]] ya Fransisko na msimamo imara wa Klara vilikutana katika kumpendeza Mungu. Ni baada tu ya kung’amua msimamo huo, kwamba Fransisko alimuahidia atawatunza sawa na ndugu wa kiume. Mwongozo wake wa uso kwa uso ukawa muhimu kuliko kuwaandikia [[kanuni]] fulani: badala yake mwenyewe alichukua [[jukumu]] la kudumisha ufukara mkuu na udugu katika [[monasteri]] ya kike. === Mkutano mkuu === Huyo Yakobo wa Vitry, pamoja na “[[Ngano za Wenzi Watatu]]”, wanashuhudia jambo lingine muhimu katika Ufransisko, yaani [[mkutano mkuu]] ambao ulikuwa ukifanyika kwanza mara mbili kwa mwaka kwenye [[sikukuu]] ya [[Pentekoste]] na ya [[malaika Mikaeli]], halafu kwenye Pentekoste tu ya kila mwaka, halafu tena kila baada ya miaka mitatu. Kuhusu wahudhuriaji, kwanza walikuwa ndugu wote, lakini walipoongezeka mno na kuenea mpaka mbali wakaruhusiwa kuhudhuria tu wahudumu wa jamaa. Mahali pa kukutana palikuwa Porsyunkula. Kwa muundo huo Fransisko alitaka kudumisha [[umoja]] kati ya wafuasi wake, kwa kuamua pamoja juu ya sheria na mipango ya shirika, lakini hasa kwa kustawisha upendo wao wa kidugu na kwa kuwarudisha pale walipoanzia, wasije wakasogea mbali mno na wito wao wa asili. Mpaka alipoishi, mwenyewe alikuwa [[moyo]] wa mikutano, awe anasikilizwa au kupingwa katika [[juhudi]] zake za kuokoa mambo makuu ya karama yake mbele ya marekebisho yaliyodaiwa ili kulingana na viongozi wa Kanisa, na wingi wa ndugu wa kila aina na mazingira mapya. Marekebisho hayo yalikuwa yanabadilisha polepole sura ya jamaa, isiwe tena kundi dogo la marafiki wanaodharauliwa, bali shirika linaloeleweka na kuheshimika. Fransisko alikubali marekebisho kadhaa ya lazima, lakini akikumbuka siku za nyuma alikuwa na [[hamu]] ya kuzirudia: ndio utatanishi ambao ulimfadhaisha mpaka mwisho ukaendelea kuvuruga umoja wa utawa wake. Upande mmoja ndugu mdogo anapaswa awe mtu wa mwisho katika Kanisa na jamii, kupenda adharauliwe na wote na kukabili magumu kama ya waliotupwa na wenzao. Upande mwingine anapaswa awe mwanakanisa akishirikiana na wachungaji na kueneza toba kwa maneno yake pia, ambayo yapokewe kama muhimu kwa [[wokovu]] wa watu. Kushika hayo mawili bila ya moja kumponyoka, ndilo [[jaribio]] la Fransisko. Zaidi ya hayo alikuwa akihimiza mkutano mkuu, ila pengine alikataza wasipite kiasi katika [[malipizi]], kama alivyomkataza Klara. Mwishoni, baada ya kuwabariki wote, alikuwa akichunguza na kuruhusu wahubiri wapya kwa kuzingatia walivyo katika ujuzi wa dini, uwezo wa kusema na hasa ubora wa maisha, kwa kuwa alitaka wafundishe kwa matendo kuliko kwa maneno. === Uenezi wa shirika na kujihusisha kwa Kanisa la Roma === Yakobo wa Vitry alieleza [[furaha]] yake na mshangao akiona urahisi wa ndugu wadogo kupenya aina zote za watu, tofauti na wamonaki na wakleri. Ustawi wa shirika ulifanya lipate [[nguvu]] katika Kanisa na kuenea kwa [[kasi]] mahali pengi. Watawa hao wapya wakaja kuwavutia pia wanabaraza wa Papa, hata makardinali wakataka kuwa nao nyumbani mwao, na uhusiano na Papa ukawa mkubwa zaidi na zaidi. Wakati huohuo nyumba za Kifransisko zikaanza kuwa za kudumu zaidi, ingawa si mali ya shirika, mpaka zikapata kila moja ndugu ambaye awe [[mlinzi]] wa wanajumuia wenzake. Kwanza aliwashughulikia Kardinali Yohane wa Mt. Paulo, lakini bila ya kujihusisha mno. Baada ya [[mauti|kifo]] chake Fransisko akaona umuhimu wa kuwa na mwingine kama [[mwakilishi]] wa Papa, akamuomba awe Hugolino, Kardinali askofu wa [[Ostia]], aliyemtabiria atakuwa Papa (akaja kuitwa Gregori IX). Huyo alikuwa na mang’amuzi mengi ya kisiasa na ya Kikanisa alipokutana naye huko [[Firenze]]; Fransisko vilevile alikuwa ameng’amua mengi kuhusu [[uongozi]] wa shirika, tena kwa uchungu, hasa kuwa hataweza kuliongoza peke yake. Ndiyo sababu ukaanzishwa [[muundo]] wa ''provinsya'', yaani [[kanda]] zilizokuwa kila moja chini ya ndugu fulani kama [[mtumishi]]. Ugawaji wa shirika kikanda ulihitajika hasa baada ya kuvuka milima ya Italia Kaskazini ([[Alps]]) kati ya mwaka [[1215]] na [[1217]]. Mwaka huo iliamuliwa pia kuvuka [[Bahari ya Kati]] ili kuendea [[Nchi Takatifu]]. Katika mkutano mkuu ulioamua hivyo, Fransisko aliwaeleza washiriki kuwa mwenyewe hawezi kubaki nyuma kisha kuwatuma ndugu zake wakabiliane na matatizo mengi, hivyo akajichagulia [[Ufaransa]] akaondoka. Alipofika Florence ndipo alikutana na Hugolino, wakafunga [[urafiki]] wa kudumu wakaheshimiana mpaka kufa. Mazungumzo yao ya awali ni kama picha ya yale yatakayofuata: Kardinali akimshauri Fransisko afuate [[busara]], Mt. Fransisko akieleza motomoto sababu za [[imani]] zinazomuongoza, hatimaye Kardinali akinyamaza kwa kutambua Mt. Fransisko anaongozwa na [[Roho Mtakatifu]]. Hugolino alifaulu kumzuia asiende Ufaransa, shirika lisije likashambuliwa mno na wapinzani wake mbalimbali, lakini Fransisko hakukubali kuacha mpango wa kutuma ndugu kwenye nchi nyingine za Kikristo na hata za [[Uislamu|Kiislamu]], akieleza kuwa Mungu aliyewatuma kwa wokovu wa watu wote atawatunza kokote alivyoahidi. Vivyo hivyo baadaye akakubali kiasi tu mashauri ya Hugolino, asiachane na mambo makuu ya wito wake. Mbali na [[dhana]] ya kwamba Kardinali alipotosha [[mfumo]] wa Kifransisko kwa manufaa ya uongozi wa Kanisa, ukweli ni kwamba Fransisko alikubali marekebisho kadhaa akitambua madai yenye msingi ya ndugu wapya (hasa wa nchi za mbali na wasomi); zaidi tena [[wema]] wake ulimfanya ayakubali ili kukwepa kikwazo kinachoweza kusababishwa na mabishano kati ya ndugu. Ndiyo mateso ya miaka kumi ya mwisho ya maisha yake: alizidi kuona [[njia]] bora ya kuelekea utakatifu wa Kiinjili, kumbe wafuasi wake wengi wanashindwa kuikubali au wanakataa kuelekezwa, hata kwa kumpinga na kumdharau waziwazi. Hivyo miaka ya ushindi na uenezi wa shirika, ndiyo miaka michungu zaidi kwake, kiasi kwamba akajaribiwa kukata tamaa na kujiona amedanganyika. Lakini akadumu kutegemea [[maongozi ya Mungu]] kwa shirika lake, akapokea mateso hayo pamoja na ya [[mwili]] kama namna nyingine ya kushiriki hali ya watu wa mwisho, na hasa ya Yesu msulubiwa aliyesalitiwa na wanafunzi wake. Kuhusu uenezi wa shirika nje ya Italia tuna vitabu viwili muhimu kwa kuwa viliandikwa na wahusika, [[Jordano wa Giano]] kuhusu [[Ujerumani]], na [[Thomas wa Eccleston]] kuhusu [[Uingereza]]. Hasa huyo wa pili bila ya kukusudia alionyesha wazi jinsi shirika lilivyozidi kusogea mbali na nia ya Fransisko kadiri mahali palipokuwa mbali na Italia na kadiri miaka ilivyozidi kupita. Kwa vyovyote mwanzoni mwa uenezi huo hali ilikuwa ngumu, hasa kwa sababu hayakufanyika maandalizi yoyote, tena Fransisko alikataa katakata kuwaombea waliotumwa hati ya [[utambulisho]] toka kwa Papa. Hivyo sehemu nyingine walifukuzwa kama wachawi au wazushi, kwa sababu [[Papa Inosenti III]] alikubali shirika na kanuni lakini kwa [[sauti]] tu. Makubwa zaidi yaliwapata akina [[Berardo mfiadini|Berardo]] waliouawa na Waislamu huko [[Moroko]] ([[1220]]): ndio [[wafiadini]] wa kwanza wa shirika. Matukio hayo yalichangia wazo la kuhitajika maandishi yenye kuthibitisha shirika, kwa kuwa Ndugu Wadogo walikuwa hawaeleweki: si wakaapweke, wala wamonaki, wala [[wakanoniki]], wala mapadri [[wanajimbo]], ila walidai kuwa shirika la kitawa bila ya kufuata mojawapo kati ya kanuni nne zilizokubalika kwa watawa. Ni kwamba Fransisko aliogopa kanuni inayofuata mtindo wa kisheria badala ya mtindo wa Kiinjili: msimamo huo ulikuwa kinyume cha mazoea ya [[Kanisa la Roma]] hasa wakati huo. Mt. Fransisko aliona Injili inazidi kutudai kadiri tunavyoendelea Kiroho, kumbe sheria zinaweza kutekelezwa na kumfanya mtu ajipongeze na kuridhika asijitahidi zaidi. Hasa alijua [[ujanja]] wa [[binadamu]] katika kufafanua sheria ili wakwepe mizigo yake. Hata hivyo Kanisa likamdai kanuni maalumu ili kuondoa wasiwasi juu ya shirika hilo jipya. Upinzani huo pia, uliochochewa na wamonaki na mapadri walioshikilia [[mapokeo]] yao, ulionyesha haja ya kuthibitisha shirika kwa kanuni maalumu. Basi, kazi ilikuwa kuitunga: Fransisko aliziandika zaidi ya moja na kuzijaribu mpaka akatoa ile ya kudumu, akisisitiza hasa ufukara mkuu na kutaka [[pesa]] iepukike. Katika kazi hiyo alisaidiwa na ndugu wataalamu wa sheria, mbali ya mapendekezo ya mikutano mikuu na ya Kardinali Hugolino. Juhudi za Fransisko zililenga kuhakikisha kanuni haitazimisha roho, yaani hamu ya ukamilifu wa Kiinjili. Lakini kabla hajakabili moja kwa moja kazi hiyo aliamua kwenda ng’ambo ya Bahari ya Kati kwa jaribio kuu la maisha yake: kumshuhudia Yesu mbele ya [[sultani]] na ikiwezekana kuuawa kama ndugu mdogo halisi. Akaondoka fukara tena mpole, [[silaha]] zake zikiwa ni imani na upendo tu, tofauti na [[Vita vya msalaba|askari wa msalaba]] waliokuwa wakiuana na Waislamu. === Hamu ya kufia dini na ugonjwa wa Mt. Fransisko === [[Picha:SaintFrancisAssisiWithAlKamil15thCentury.JPG|thumb|Fransisko mbele ya Sultani [[al-Kamil]] ([[karne ya 15]]).]] Hata kabla ya mwaka 1219 Fransisko alifunga [[safari]] aende kumshuhudia Yesu kwa Waislamu: katika mwaka wa sita tangu aongoke (1211) alipanda [[meli]] ambayo ikaishia [[Korasya]]; halafu mwaka [[1214]] hivi akaelekea [[Hispania]] ili kuvukia Moroko lakini akaugua ikambidi arudi nyuma. Ni kwamba kuanzia karne XI, kama matokeo ya [[vita vya msalaba]], Wakristo walipata tena hamu kubwa ya kufia dini, wasiridhike na ile namna ya kumfia Yesu siku hadi siku kwa maisha ya kimonaki. Fransisko pia alitamani kumrudishia Yesu ule upendo mkuu wa kutoa [[uhai]] kwa rafiki yake, lakini hakujitafutia mateso kwa kuwashambulia Waislamu kwa silaha wala kwa matusi, bali alijitahidi kuwaokoa kwa mahubiri yake motomoto lakini yenye [[upole]] pia. Kama vile alivyokuwa mstaarabu kwa wote kabla hajaongoka, akaendelea kuwa hivyo hata kwa Waislamu wakati wa vita vikali kati yao na Wakristo, kwa kuwa alisema, “Mungu ni [[ustaarabu]]”. Alikwenda kwenye kambi lao kama [[kondookaya|mwanakondoo]] kati ya [[mbwamwitu]], bila ya [[ulinzi]] wala hati ya kumtetea. Mbele ya sultani alibishana na [[shehe]] wake, akaheshimiwa kwa [[ujasiri]] wake wa kuhatarisha uhai wake ili kuokoa watu, na kwa ufukara wake uliomfanya akatae [[zawadi]] yoyote. Ni wazi alikuwa na [[karama]] ya kuvutia watu wowote, hata wasio Wakristo (mpaka leo anayo, ilivyoonekana siku ya kuombea amani iliyokusanya viongozi wa dini zote huko Asizi mwaka [[1986]]). Fransisko alibaki [[Mashariki ya Kati]] ([[Siria]], [[Misri]] na [[Israeli]]) zaidi ya mwaka mmoja. Kabla hajaondoka Italia, akijitambua kuwa [[mkuu wa shirika]] kubwa, aliacha ndugu wawili kama [[makamu]] wake ([[Mathayo wa Narni]] na [[Gregori wa Napoli]]) akiwagawia [[madaraka]]. Lakini kazi iliyokuwa ngumu kwa mwanzilishi mwenyewe ikawashinda, na juhudi zao hazikufaa: k.mf. walitunga sheria mpya kuhusu [[mfungo]] ili zilingane na zile kali za mashirika mengine. Kumbe Fransisko hakuzipenda, akitaka zaidi kufuata Injili inayoruhusu kula vyovyote vilivyoandaliwa kwa watu wa Mungu. Kwake ilikuwa muhimu kuwa fukara kweli, na hivyo kukosa hakika ya kupata kila siku vyakula mbalimbali ambayo ingemdai mtu ajipangie mipaka asije akawa mlafi. Mfungo wa Kifransisko hasa si wa kujichagulia, bali unatokana na maisha yenyewe. Vilevile juhudi za ndugu wengine zilileta vurugu zikienda kinyume cha nia ya Fransisko ya kutoomba hati za utetezi kutoka kwa Papa na kuhusu namna ya kuhudumia wakoma. Hali ya shirika ikawa ngumu kiasi kwamba bradha Stefano akavuka [[bahari]] bila ya [[ruhusa]] akamuarifu Fransisko, ambaye, kisha kushauriana na [[Petro Cattani]], na kufunuliwa na Mungu la kufanya, akarudi haraka Italia akarudisha hali ya kwanza. Lakini aliona pia umuhimu wa kuwa na Kardinali mmojawapo ambaye alishughulikie shirika akamuomba kwa Papa kama tulivyokwishaeleza. Ndipo pia alipokabili moja kwa moja kazi ya kutunga [[kanuni ya kudumu]]. Kwa ajili hiyo alimuomba [[msaada]] ndugu [[Kaisari wa Speyer]], [[mtaalamu]] wa [[Biblia]], apambe maagizo ya Kanuni kwa maneno hasa ya Injili ili sheria zisizimishe hamu ya ukamilifu: madondoo hayo yanachukua thuluthi moja ya [[Kanuni ya mwaka 1221]]. Lakini tarehe [[29 Septemba]] [[1220]] katika mkutano mkuu Fransisko akachukua hatua nyingine ya kushangaza, alijiuzulu katika wadhifa wa mkuu wa shirika. Sababu ni mbalimbali: hali mbaya ya [[afya]], matatizo ya shirika, hamu ya kurudi chini na kutii badala ya kuwa [[kiongozi]] anayeheshimiwa na Kanisa lote. Pamoja na kuacha uongozi rasmi, hakuacha kuwajibika kama [[kielelezo]] kwa wote na [[mtungasheria]] mkuu. Toka mwanzo waliomfuata hawakuzingatia sheria fulani, bali walikusudia kufanana naye; upande wake hakukubali kuwadanganya kwa kuwaonyesha utakatifu nusunusu au kuridhika na sifa yake bila ya kulingana nayo siku kwa siku. Hasa miaka ya mwisho akakazana asije akawa mtu wa kuheshimiwa badala ya mfano wa kufuatwa. Ndiyo sababu aliacha uongozi rasmi wa shirika ili aweze kuwa kielelezo wazi zaidi cha Ndugu Mdogo hasa katika kutii. Ni vema tujiulize namna gani mfano wake uliweza kuwagusa watu wote. Upande mmoja ni kwamba wanahitajika watu wa Mungu, lakini hasa wasio mbali na jamii bali ni wenye kushiriki mang’amuzi ya watu wa kawaida, na wenye kupatwa na magumu ya maisha ya kila siku, hasa ya maskini. Upande wa pili [[nafsi]] yenyewe ya Fransisko ilivutia wote hata kabla hajaongoka, na [[mvuto]] huo wa ki[[maumbile]] ukaja kuzidishwa na utakatifu aliojaliwa. Uamuzi wake wa moja kwa moja wa kushika nafasi ya mwisho ulisababisha kwanza dharau, lakini baadaye heshima kwa kuwa unagusa mioyo ya wote, ukionyesha tena njia ya Mwana wa Mungu aliyeshiriki kabisa hali ya binadamu jinsi ilivyo kimaisha. Maneno yake mepesi, matendo yake ya kueleweka, mwenendo wake wa kupendeza, salamu yake ya amani, [[kipawa]] chake cha kushirikisha furaha na uchungu, na mengineyo yalichangia ushindi wake. Lakini mwenyewe alilenga zaidi ushindi mwingine, yaani ule wa kuona [[furaha kamili]] katika majaribu ya kila aina, hata kutoka kwa wafuasi wake. Kati ya mateso yaliyomuathiri hatuwezi kusahau yale ya mwili. Wote wanashuhudia kwamba tangu [[ujana]] wake alikuwa dhaifu, lakini baada ya kuongoka akatesa mwili wake kiasi cha kulazimika baadaye auombe umsamehe. Halafu alipokwenda ng’ambo ya bahari alipatwa na [[maradhi]] mawili ya kudumu, [[malaria]] (ambayo haikuwa na [[tiba]] wakati huo) na [[trakoma]] (inayosababisha [[upofu]] wa hatua kwa hatua). Mbali ya mateso ya maradhi yenyewe, labda ni makali zaidi yale ya [[matibabu]] ambayo aliagizwa na [[ndugu Elia]] na Kardinali, akayavumilia kishujaa kabisa, k.mf. alipochomwa mishipa yote ya [[damu]] kati ya [[sikio]] na [[jicho]] kwa kutumia [[chuma]] cha [[moto]]. Ili ashiriki zaidi mateso ya wakoma na wengineo, na hasa ya Mwana wa Mungu, hakujihurumia kama wagonjwa wengi, bali alizidi kuwahurumia wengine, kama vile ndugu waliomuuguza, wenyeji wake waliosumbuliwa na wageni waliomtembelea, na wagonjwa fukara. Tena hakuacha ukali wa malipizi yake kwa lengo la kuwa mfano bora kwa wanashirika. Nguvu zake za kiroho tu zilimfanya azidi kulishughulikia shirika na kulitungia kanuni katika hali hiyo ya [[ugonjwa]], pamoja na kuandika [[barua]] kwa watu mbalimbali na kudai atembezwe juu ya punda ili atoe ujumbe wa Mungu walau hivyo akishindwa kuhubiri. === Uandishi wa Kanuni === [[File:Regra bulada.jpg|thumb|Kanuni ya kudumu iliyothibitishwa na Papa Honori III tarehe 29 Novemba 1223.]] Kama alivyokubali jamaa yake igeuke kuwa shirika, tena kubwa, Fransisko alipaswa kukubali linahitaji miundo ya kufaa, kama vile mwaka wa [[unovisi]] (ulioagizwa na [[Papa Honori III]] mwaka 1220) na hasa kanuni. Ni vigumu leo kutambua mabadiliko yote yaliyofanyika katika yale maneno machache ya Injili yaliyokubaliwa na Inosenti III kwa sauti tu (1209) mpaka ikathibitishwa kanuni ya kudumu ([[1223]]). Miaka hiyo yote Fransisko alishughulikia ufumbuzi wa suala hilo zito, akisaidiwa au kupingwa na watu wengine, hasa wanashirika. Kama kumbukumbu ya kazi hiyo inabaki sanasana [[kanuni isiyothibitishwa]], ambayo inashuhudia hatua iliyofikiwa mwaka 1221, na ambayo iliongoza utungaji wa kanuni ya kudumu. Kwa jumla katika ile isiyothibitishwa, [[sura]] 17 za kwanza ni za zamani kuliko zile zinazofuata. Sura ya mwisho (24) ni sala tu ambayo ilitungwa na Fransisko na kubandikwa kama nyongeza. Kwa nini kanuni hiyo haikuthibitishwa? Nani hakuridhika nayo? Mwenyewe au wafuasi wake au viongozi wa Kanisa? Hakika yeye alipendezwa nayo sana kwa jinsi inavyohimiza kuishi Kiinjili: ndiyo sababu mwishoni aliandika ndugu hawaruhusiwi kuongeza wala kupunguza wala kubadili hiyo kanuni. Kumbe Kanisa lilidai kanuni iwe na sura ya kisheria zaidi. Hivyo kazi ya Fransisko ikaendelea, alivyoshuhudia hasa [[ndugu Leo]] ambaye alikuwa [[karani]] wake na kufuatana naye na [[ndugu Bonisyo]] kwenye [[mlima]] wa [[Fonte Colombo]] ili kukamilisha kanuni majira ya baridi kali kati ya mwaka [[1222]] na 1223. Leo ametueleza upinzani wa akina Elia na uchungu wa Fransisko aliokuwa anautoa katika sala, hasa kutokana na hakika aliyokuwanayo juu ya matakwa ya Mungu kwa shirika lake: alikuwa akitulia tu katika nia yake ya kuzidi kuonyesha kwa matendo yake yale ambayo Yesu alimfunulia. Hata hivyo, ndugu wengi hawakukubali kuyapokea kama sheria kwao. Ilimbidi akubali baadhi ya madai yao, pamoja na mashauri mbalimbali ya Kardinali na labda ya Papa mwenyewe. Lakini, pamoja na kutimiza hivyo udogo wake, hakukubali kuacha yaangushwe mambo makuu ya wito wake. Hivyo kanuni ya kudumu kwa jumla inafuata ile isiyothibitishwa, tena inaonyesha wazi kuwa mwandishi mkuu ni Fransisko, pia mengine yamesisitizwa naye hata kuliko alivyofanya katika kanuni ya muda. Pamoja na hayo, shida kubwa aliyoiona ni kwamba kanuni ya kudumu kwa mtindo wake wa kisheria inaeleweka zaidi, lakini pia inawaruhusu wanasheria kuitafsiri kwa namna inayoiondolea umotomoto wake. Ingawa hakuweza kukwepa maendeleo hayo, mpaka mwisho wa maisha yake alitafuta [[mbinu]] nyingine, kama vile kufanya Porsyunkula iwe kielelezo cha kudumu, [[ndugu Bernardo]] awe mfano bora wa ndugu mdogo baada ya mwanzilishi kufa, na hasa wasia wake mfupi na mrefu ambao karne zilizofuata ukazidi kuchochea uaminifu wa wafuasi wake na kusababisha marekebisho mengi ya shirika. Tarehe [[29 Novemba]] 1223 kanuni ilithibitishwa na Honori III ikawa [[sheria ya Kanisa]] ambayo Fransisko mwenyewe hakuweza kuibadilisha tena. Kwake na kwa Kanisa haukuwepo wasiwasi kuhusu kanuni kuwa ileile ingawa imerekebishwarekebishwa. Kama vile tangu mwaka 1209 hadi 1223, hata baadaye alidai kuwa ndiyo Injili yenyewe, yaani [[kiini]] chake. Kwa njia ya kanuni hiyo Kanisa lilipokea aina mpya ya utawa isiyofuata sheria za kawaida. Katika kanuni zimeingia kwa pamoja karama ya Fransisko na mamlaka ya Kanisa linalopokea toka kwa Bwana wake zawadi ya [[maisha yaliyowekwa wakfu]] likiifafanua na kuiratibu na kuipa miundo ya kudumu. Fransisko aliufurahia [[uthibitisho]] wa Kanisa akazidi kuwahimiza ndugu zake waifuate hiyo kanuni akiwabariki kwa kila namna. Lakini katika kuielewa tunapaswa kuzingatia pia msimamo wa Kanisa lililoithibitisha. Lenyewe linadai mpaka leo ufafanuzi wake rasmi ubaki mikononi mwake, kama ulivyotolewa na Gregori IX ([[1230]]), [[Papa Nikolasi III|Nikola III]] ([[1279]]), [[Papa Klementi V|Klementi V]] ([[1312]]) na [[Papa Inosenti XI|Inosenti XI]] ([[1679]]). Upande wa Fransisko tukumbuke hakika yake ya kuwa ameangazwa na Mungu aonyeshe upya mtindo wa Injili takatifu kama njia bora ya ukamilifu. Kwa msingi huo aliita kanuni [[kitabu]] cha [[uzima]], [[tumaini]] la wokovu, [[uti]] wa Injili, njia ya ukamilifu, [[ufunguo]] wa [[paradiso]], [[sharti]] la [[agano la milele]]. Kwa njia yake ndugu wanaweza kupata utulivu wa kweli na kuonja [[utamu]] na wepesi wa [[nira]] ya Kristo. Kwa wokovu wao alitaka wajifunze maneno ya kanuni na maana yake, na kuitafakari ili washinde [[ulegevu]] na kutimiza [[ahadi]] zao. Alitaka watumishi wajitahidi kufanya itekelezwe kikamilifu kama alivyojitahidi mwenyewe aliyeandika kuwa wanaoivunja hawahesabu tena kama Wakatoliki wala ndugu zake wala hataki kuwaona mpaka watubu. Mwishowe alitaka kila ndugu mdogo afe akishika kanuni mikononi. Katika wasia aliwakataza pia ndugu wote wasifafanue kanuni wasije wakaipotosha katika [[unyofu]] na [[usafi]] wake. Bila ya shaka hakuweza kumkataza Papa asitoe [[ufafanuzi]], wala hakuwa na nia ya kuzuia maelezo manyofu yenye kulenga utekelezaji wake mtakatifu. [[Historia]] ya shirika ikaja kushuhudia kuwa unyofu huo mbele ya kanuni ndio uliostawisha utakatifu wa ndugu na utume wao: marekebisho ya mfululizo ya shirika ni kazi ya Roho Mtakatifu anayehuisha shirika la Ndugu Wadogo katika njia ya Injili wasipoachana na unyofu huo. === Maandishi mengine ya Mt. Fransisko === [[File:Manuscrito de s francisco.jpg|thumb|Baraka kwa ndugu Leo, iliyoandikwa na Fransisko kwa mkono wake mwaka 1224]] [[File:Cantico delle Creature.djvu|thumb|Toleo la zamani kuliko yote yanayojulikana ya [[Utenzi wa viumbe]], linalotunzwa katika [[maktaba]] ya [[Konventi takatifu]] ya Mt. Fransisko, huko Asizi.]] Kanuni ndiyo maandishi yaliyojenga zaidi utawa wa Ndugu Wadogo na Kanisa pia. Tunasema ni ya Fransisko ingawa alisaidiwa kuitunga: kwa kiasi fulani ni vilevile kuhusu maandishi yake mengine ya [[Kilatini]] na ya Kiitalia. Kati yake tunaanza kuona mawili yanayotusaidia sana kuelewa historia ya shirika iliyofuata. Ya kwanza ni kanuni fupi kwa [[makao ya upwekeni]], ambayo ni muhimu ili kuelewa mwelekeo huo wa Fransisko na wenzake ambao ukawa mwelekeo wa wale wote waliotamani kurudia ufukara na [[unyofu]] wa mwanzoni. Ya pili ni barua kwa Mt. [[Antoni wa Padua]], ambayo ni muhimu ili kuelewa msimamo wa mwisho wa Fransisko kuhusu masomo yaliyokuja kushika nafasi kubwa katika shirika na kuchangia tukio la ndugu wengi kuishi mijini katika [[konventi]] kubwa (ndiyo asili ya jina “[[Wakonventuali]]”). Kanuni hiyo fupi iliandikwa kati ya mwaka [[1217]] na [[1221]], yaani wakati kanuni ya muda ilipokomaa kutokana na mang’amuzi ya shirika. Mtindo wa maisha ulikuwa umebadilika: ndugu wengi, badala ya kuishi karibu na miji au vijiji wakifanya kazi na watu [[mchana]] na kukesha kwa Mungu [[usiku]], wamekuwa wanapendelea kuishi mbali na watu ili kusali tu. Kwa ajili hiyo yaliongezeka makao maalumu ya upwekeni ambamo ndugu wanaishi kwa muda fulani wakishika [[desturi]] mbalimbali za [[wamonaki]]. Fransisko aliona umuhimu wa kuuratibu mwelekeo huo ulingane na [[karama]] ya Ndugu Wadogo, kama vile alivyofanya pamoja na Klara kwa wamonaki wake wa kike. Hivyo kanuni hiyo inasisitiza udugu na upendo kati ya [[wakaapweke]], pamoja na udogo. Katika roho hiyo ya Kifransisko zinakubalika desturi zifuatazo za kimonaki: kuwa na [[ugo]], chumba cha binafsi, [[ratiba]] inayofuata vipindi vyote vya [[Sala ya Kanisa]], pamoja na kuamka usiku wa manane kwa [[Kipindi cha Masomo]], na [[kimya kikuu]] hadi [[Sala ya Kabla ya Adhuhuri]]. Fransisko alivutiwa sana na maisha hayo, kwa sababu yalimwezesha kushika ufukara wa pekee, akiishi ma[[pango]]ni kati ya miamba na katika vibanda vya [[fito]]. Sababu nyingine ilikuwa kukwepa usumbufu wa watu waliomtafuta ili kumuona na kumheshimu. Hatujui kanuni hiyo fupi iliendelea kufuatwa mpaka lini, lakini mfumo wa upwekeni ukabaki na kuchochea [[juhudi]] katika shirika hadi leo, mbali ya kwamba desturi hizo zilienea mapema katika konventi zote. [[Barua kwa Mt. Antoni]] iliandikwa baada ya kanuni kuthibitishwa, yaani mwaka [[1224]] au [[1225]]. Hiyo mistari michache yenye sura ya kisheria ilikuwa jibu rasmi kwa [[ombi]] la kuruhusiwa awafundishe [[teolojia]] Ndugu Wadogo. Labda Antoni mwenyewe aliombwa afanye kazi hiyo akiwa [[msomi]] wa kwanza katika shirika. Kwa vyovyote hakupenda kuleta jambo jipya utawani pasipo ruhusa ya mzee wake. Huyo akimjibu aliheshimu [[elimu]] yake kwa kumuita “Askofu wangu”, halafu akamkubalia akitambua ni hatua isiyoepukika, lakini akaweka sharti lilelile linalohusu kazi yoyote, yaani kwamba [[roho ya sala]] na ibada isizimishwe nayo. Ufupi wa barua, pamoja na utovu wa mapambo, unadokeza hali ya ndani ya mwandishi, kwamba aliamua kukubali kama kwa kulazimishwa na maendeleo ya shirika, ingawa anatambua hatari za kibali chake kwa siku za mbele. Basi, akamuachia Antoni jukumu la kuhakikisha masomo yasizimishe roho ya sala, akimuamini huyo mfuasi bora aliyeficha usomi wake kusudi awe ndugu mdogo halisi. Hivyo ni wazi kwamba Fransisko hakuiogopa teolojia yenyewe: hivyo, ingawa alijiita mjinga kwa kutokuwa na [[elimu ya juu]], alijiongezea mwaka hadi mwaka ujuzi wa Maandiko Matakatifu kwa njia ya [[liturujia]] akajitafutia msaada wa ndugu [[Kaisari wa Speyer]] ili kupamba kanuni ya muda kwa madondoo ya [[Biblia]]. Aliyoyaogopa ni [[kiburi]] cha wasomi, [[majivuno]] ya [[wahubiri]], na hasa [[ujanja]] wa [[wanasheria]], akijua kwamba hayo yote yanazuia [[Neno la Mungu]] lisizae matunda. Alitaka neno lipokewe kwa unyofu jinsi lilivyo na kutekelezwa; basi, njia pekee ya kuweza kufanya hivyo ni sala ya kudumu. Bila ya shaka, Antoni katika kufundisha alitimiza sharti alilowekewa, kama walivyokuja kufanya baada yake [[walimu]] kadhaa, hasa Mt. Bonaventura. Lakini mwaka wa kifo cha Antoni ([[1231]]) waliingia shirikani walimu wa [[chuo kikuu]] cha [[Paris]], ambao wakaendelea kufuata mitindo walioizoea nje ya [[Ufransisko]]. Hapo ndugu wadogo kama [[mwenye heri]] [[Egidi wa Asizi]] walilaani mji huo wakisema umeharibu kabisa Asizi, yaani karama ya mwanzoni. Basi, barua hiyo inathibitisha tena [[busara]] ya Fransisko katika kukubali mabadiliko kadhaa asiache kupigania kiini cha karama yake, kuambatana na Yesu aliyeshika nafasi ya mwisho hapa duniani, akishikamana na watu wadogo, si kwa lengo la kuwapatia maendeleo ya kidunia tu, bali hasa kuwarudishia hakika ya kuwa ni wa maana kwa Mungu, kama si kwa watu wenye uwezo. Historia ya karne zilizofuata ikathibitisha ushindi wa Fransisko, yaani [[uhai]] wa karama hiyo katika Kanisa. Kuhusu maandishi mengine aliyotuachia, tukumbuke kwamba [[maradhi]] yalikuja kumzuia kwa kiasi fulani asiendelee kusafiri sana kwa ajili ya [[utume]]. Hasa baada ya kutiwa [[madonda matakatifu]] akaja kuhitaji mfululizo ndugu [[wauguzi]] ambao wakawa hivyo ma[[shahidi]] wa mambo mengi waliyoyaandika hapo baadaye. Walishuhudia mateso yaliyompata upande wa [[mwili]] na wa [[roho]], yaliyomhusu binafsi na yaliyolihusu shirika na [[upinzani]] ndani yake. Hata katika hali hiyo hakukubali kulegeza maisha yake, akitaka azidi kuwa kielelezo cha ndugu mdogo kwa wote. Vilevile alipopunguza utume wake, hakuacha kuwashughulikia watu walau kwa maandishi. Basi, tutayachambua kidogo kama njia bora ya kumfahamu mwenyewe na mang’amuzi yake. Jambo ambalo linarudiarudia daima ni umuhimu mkuu wa [[Mwili na Damu ya Kristo]]. Fransisko katika maandishi anaonekana mwenezaji wa pekee wa [[heshima]] kwa [[sakramenti]] hiyo. Katika hilo alifuata maagizo ya [[Mtaguso IV wa Laterano]], lakini alipanga heshima hiyo katika ibada yake kwa Yesu. Kwake ni [[ajabu]] upendo uliomfanya awe [[mwanadamu]] hata akakubali kufa, na ni ajabu zaidi kwamba baada ya kurudi mbinguni anazidi kuitikia padri anapomuita katika [[maumbo]] ya mkate na divai. Kutokana na hayo alidai padri aheshimiwe na kujiheshimu kwa kuishi kitakatifu pamoja na kuadhimisha na kutunza vema Mwili wa Kristo. Kuhusu [[barua]] halisi kwa mtu maalumu zimebaki chache sana; zilizo nyingi zilitumwa kwa viongozi wa shirika, kwa wakuu wa [[serikali]], kwa [[wakleri]] na kwa waamini wengine wote kwa jumla. Lengo lilikuwa kusisitiza mawazo yake makuu yashikwe na kufanyiwa kazi. [[Barua kwa shirika lote]] ilikusudiwa kukumbusha [[wajibu]] wa kila ndugu kama alivyokuja kufanya katika [[wasia]]. Kwa waamini jumla aliandika mapema barua nyingine ambayo wengi wanaamini kuwa ndio mtindo wa maisha ambayo aliwapendekezea watu wa toba ambao walivutiwa na mfano wake wakaja kuitwa [[Utawa wa Tatu]]. Ndiyo sababu tunaikuta mwanzoni mwa kanuni ya [[Papa Paulo VI]] kwa Wafransisko wa Ulimwenguni, na nusu yake ya kwanza imo pia mwanzoni mwa kanuni ya [[Papa Yohane Paulo II]] kwa mashirika ya Utawa wa Tatu. Toleo la kwanza la barua hiyo lina sura mbili, kuhusu wanaofanya toba, halafu kuhusu wasiofanya toba. Kwa Fransisko toba ni kumpenda na kumuabudu Mungu kwa nguvu zote na kuzitii [[amri]] zake. Toleo la pili likaongeza mambo mbalimbali, hasa ukurasa juu ya Neno wa Baba ambamo alijumlisha [[fumbo la wokovu]] ili wote waishi kulingana nalo. Tofauti na vijitabu hivyo vyenye sura ya barua ya wazi, kipo kingine cha pekee kilichosababisha wataalamu wabishane sana: ni mawaidha ishirini na manne ambayo ni kama [[muhtasari]] wa mafundisho ya Kibiblia ambayo Fransisko aliyasisitiza zaidi. Hatujui nani aliyakusanya wala lini. Si ajabu kwamba sura ya kwanza inahusu [[ekaristi]] na kueleza kwa undani imani kutokana na maisha ya [[sala hasa]]. Sura nyingine karibu zote zinahusu njia ya ufukara mkuu na unyenyekevu wa moyo. Kuanzia XIII mawaidha yana mtindo wa [[Heri]], yakichimba zile za [[hotuba ya mlimani]]], isipokuwa XXVII inamchora [[mtumishi wa Mungu]] ambaye maadili yake yamekomaa na kulingana yote, yakishinda vilema. Aina ya mwisho ya maandishi ya Mt. Fransisko ni sala ambazo alizitunga na kuzitumia na ambazo zinatuwezesha kupenya [[siri]] ya roho yake katika uhusiano na Mungu ambao ulifikia vilele visivyoelezeka. Katika maandishi ya aina hiyo hakulenga kuwaelekeza watu wafuate karama yake wala kuwahimiza wamtumikie Mungu, bali ni yeye na Mungu tu, hivyo tunafikia chanzo cha maandishi mengine na cha maisha yote ya Fransisko. Kati ya sala hizo tunaweza kutia maanani [[Sifa za Mungu]] alizoziandika kwa mikono yake kwa faida ya [[ndugu Leo]], huko mlimani [[Alverna]], mara baada ya kung’amua mateso na upendo wa Yesu msalabani. Ni tunda la moto la kumtazama Mungu na kumuitia kwa majina na sifa mbalimbali kutokana na Biblia, liturujia au moyo wenyewe wa Mt. Fransisko: ndivyo alivyozama ndani ya Mungu akirudia kumuelekea na kusema, “Wewe…” [[File:Mount subasio.JPG|thumb|left|Bonde la Umbria likiwa na [[Mlima Subasio]] kwa nyuma: upande wa kushoto inaonekana [[Assisi]] katikati ya mlima.]] Sala nyingine ya pekee aliitunga si kwa Kilatini, bali kwa [[lugha]] yake mwenyewe akiweza hivyo kutokeza kwa urahisi mkubwa zaidi yale aliyokuwanayo moyoni. Ni [[Utenzi wa Viumbe Vyote]], [[shairi]] la kwanza la Kiitalia, ambalo alilitunga baada ya usiku wa mateso na majaribu ya kukatisha tamaa mnamo Aprili au Mei 1225, ambapo mwishoni aliahidiwa na Mungu [[uzima wa milele]]. Katika furaha isiyoelezeka ya kuwa na hakika hiyo akiwa bado duniani, Fransisko alianza kumsifu Mungu kwa viumbe vyake ambavyo yeye kuliko watakatifu wote alijaliwa kuona vinavyohusiana na [[Muumba]]. Tusisahau hali ya [[afya]] yake wakati huo, ambapo hakuweza kuona kitu wala kuvumilia [[mwanga]], ila alikumbuka kwa [[shukrani]] mazuri yote aliyoyaona hasa katika [[bonde]] la [[Spoleto]], ambalo alisema hajaona mahali pazuri zaidi. Katika utenzi huo hataji viumbe hai isipokuwa binadamu, ambaye anapaswa kumsifu Mungu hasa kwa njia ya [[msamaha]] na [[uvumilivu]]. Basi, alianza akimtukuza Mungu kama alivyozoea, kwa maneno mbalimbali, lakini mara tu akakiri kuwa binadamu hastahili hata kumtaja. Baada ya kutamka wazi jinsi Mungu alivyo Mkuu mno kuliko mtu, akaanza kumsifu kwa ndugu [[jua]]: ndicho [[kiumbe]] kilichomuuma zaidi kwa wakati huo, lakini linammaanisha Mungu kwa namna ya pekee. Halafu akamsifu kwa [[mwezi]], [[nyota]], [[upepo]], [[majira]], [[maji]], [[moto]] na [[ardhi]] inayotuzalia ma[[tunda]], ma[[ua]] na ma[[jani]]. Hatimaye akafunga utenzi akiwahimiza watu kumsifu, kumtukuza, kumshukuru na kumtumikia Mungu kwa unyenyekevu mkubwa. Utenzi huo unapinga [[uzushi]] ambao wakati huo uliambukiza wengi na kuwafanya waone [[ulimwengu]] ni mbaya na unatawaliwa na [[shetani]]. Fransisko hakubishana nao katika [[mihadhara ya dini]] walivyofanya [[Wadominiko]], ila aliimba kwa lugha ya watu wadogo na kwa namna inayovutia juu ya uzuri na faida ya viumbe vinavyotangaza wema wa Muumba. Kwa kupokea ujumbe huo watu walikingiwa uzushi huo. Ndiyo njia ya Ndugu Wadogo katika utume: kuwaelekea watu wadogo kwa namna rahisi inayowasaidia kumgeukia Mungu kwa moyo wote. Usomi uliwazuia wengi wasione njia hiyo wala kuwafikia watu wa kawaida. Kumbe huyo mtu mnyofu, aliyejiita mjinga, aliwaelewa na kuwafikishia ujumbe wa imani. Mtazamo mfurahivu uliomwezesha kuviona vyote kuwa ni ndugu zake, kwa kuwa vimeumbwa na Mungu yuleyule kwa faida ya mtu, ulimfanya asichoke kumshukuru na kuwaalika wote wafanye vilevile. Kuhusu mabaya yanayotokea pia hakuwalaumu mashetani, kwa kusema ndio walioharibu ulimwengu, bali aliwaona kama [[askari]] wa Bwana waliopewa kazi ya kuadhibu makosa ya binadamu. Huyo ndiye mkuu wa viumbe vinavyoonekana, na ndiye aliyeharibu ulimwengu wote kuanzia [[dhambi ya asili]]. Katika maandishi yake Fransisko anatukumbusha kuwa yaliyotupata ni matokeo ya [[dhambi]] zetu, na kuwa tunapaswa kutubu kwa kushiriki kazi ya Mkombozi. Mwenyewe alizingatia sana [[fumbo la msalaba]]: toka mwanzo wa [[uongofu]] wake alimzingatia Yesu katika ukweli wa mateso yake ambayo yalianza pangoni yakaendelea maisha yake yote kabla hayajafikia kilele chake huko [[Kalivari]]. Kwa njia yake ukweli huo pia ukaja kuenea ukifuta uzushi uliomuona Yesu kama [[malaika]] tu. Ukweli huo unadai si imani tu, bali upendo na [[mshikamano]] naye. Kwa misingi hiyo Fransisko hakuweza kushindwa na uchungu wote wa miaka ya mwisho ya maisha yake, bali aliugeuza kuwa furaha kamili. Ndio ushindi wake pamoja na Kristo, uliothibitisha mafundisho yake. Ndivyo alivyoweza kuongeza baadaye mistari mingine katika utenzi huo ili kumsifu Mungu hata kwa ndugu kifo. === Miaka ya mwisho === Baada ya kanuni kuthibitishwa, Fransisko alikwenda [[Greccio]] kujitafutia kimya na upweke. Ndipo alipopata wazo la kuadhimisha [[Noeli]] kwa namna mpya ili kuitia maanani zaidi. Kwa msaada wa mtawala wa kijiji hicho, kwa ushirikiano wa wananchi na kwa mahudhurio ya ndugu wengi, liliandaliwa [[pango]] lenye majani makavu, [[ng’ombe]] na [[punda]], halafu ikaadhimishwa [[Misa]] ambapo Fransisko, akiwa shemasi, alisoma Injili na kuhubiri kwa utamu mkubwa. Lengo lilikuwa kuwafanya Wakatoliki wote wakumbuke jinsi [[Mwana wa Mungu]] alivyojishusha duniani, si tu kwa kujifanya mtu, bali pia kwa namna alivyozaliwa na alivyoishi. Chaguo lake la ufukara lilitegemea ukweli wa maisha ya Yesu kama mtu wa mwisho na mtu wa mateso. Baada ya miezi michache ufuasi huo wa moja kwa moja ukaja kuthibitishwa na madonda matano aliyotiwa juu ya [[La Verna]]. Kati ya Greccio na mlima huo, Fransisko alipitia maisha ya Yesu na kuyafanya yawe mang’amuzi yake matamu na ya kutisha pamoja. Ndivyo alivyozidi kutambua ubora wa mifano: kwa kuwa Yesu ametufundisha kwa matendo kuliko kwa maneno; upendo tu unaweza kupenya mafumbo yake na kupokea kikamilifu ujumbe uliofichika humo. [[Picha:Manuscrito_de_s_francisco.jpg|thumb|[[Ngozi]] iliyoandikwa na Mt. Fransisko mwenyewe masifu ya [[Mungu]] na [[baraka]] kwa ajili ya nd. Leo.]] Kwa upendo wa namna hiyo Fransisko alipanda mlimani ili kuishi na ndugu wachache msituni. Katikati ya mwezi Septemba [[1224]] alifikiwa na [[njozi]] ya pekee ambayo ilimuachia mwilini [[madonda ya Yesu]]. Kwa kuwa yeye aliyaficha akaagiza wenzake pia watunze [[siri]]; baada ya kufa tu watu wengi wakaja kujionea katika [[maiti]] yake ajabu hilo, ambalo liligusa zaidi mioyo kwa sababu ilikuwa mara ya kwanza kutukia duniani. Mbali ya mateso hayo aliyojaliwa Kimungu, miaka ya mwisho ya Fransisko iliendelea kujaa yale ya kibinadamu pia. Kwanza [[maradhi]] ambayo [[matibabu]] aliyoagizwa kuyapata hayakuleta [[nafuu]], bali yalizidi kuharibu na kumtesa: inatosha tukumbuke alivyochomwa kwa [[chuma]] cha [[moto]] kuanzia [[jicho]] hadi [[sikio]]. Halafu juhudi zake za kuendelea kuwa kielelezo cha toba kwa wafuasi wake, ambao upande wao walizidi kumtia uchungu hata katika kumtumikia na kumheshimu. Bila kusahau majaribu ya [[usiku wa roho]] yaliyoendelea mpaka katikati ya mwaka [[1225]], alipoahidiwa [[uzima wa milele]]. Miaka hiyo ina mashahidi wa pekee, yaani ndugu wanne waliomuuguza mfululizo: [[Anjelo Tancredi]], [[Ndugu Leo|Leo]], [[Ndugu Rufino|Rufino]] na [[Yohane wa Masifu]]. Wa kwanza kati yao wanajulikana sana kwa jina la [[Wenzi Watatu]]: baadaye wakaja kuandika kwa [[utiifu]] mambo waliyoyaona na kuyasikia. Kwa njia yao tunaweza kufuata hatua kwa hatua maendeleo ya [[malaria]], iliyomsumbua Fransisko miaka sita mfululizo hata mwisho ikamuua, tena ya [[trakoma]], iliyosababisha [[upofu]] karibu kamili, pamoja na maumivu ya mfululizo yanayofanana na yale ya macho kuwekwa juu ya miiba na kutokwa machozi. Ndugu Elia na Kardinali Hugolino walimshughulikia sana, lakini bure. Pamoja na kutambua jambo hilo, katikati ya mwaka 1224 ndugu Elia alipata njozi na kufunuliwa kuwa Fransisko ataishi bado miaka miwili tu. [[Safari]] za [[mgonjwa]] zilizidi kupungua kwa wingi na kwa umbali, zikifanyika hasa kwa kujaribu matibabu na kurudi kila mara kwenye Porsyunkula. Hata katika hali hiyo Fransisko hakuacha kulihangaikia shirika lake kadiri alivyoona linasogea mbali na karama yake. Ili awe kielelezo kwa wote alizidi kujinyima mahitaji ya mwili, na kutamani arudie maisha yaliyodharauliwa ya mwanzoni na kutumikia wakoma. Ndipo alipowaambia wenzake, “Ndugu, tuanze kumtumikia Bwana Mungu, kwa kuwa mpaka sasa hatujapiga hatua au ni ndogo sana”. Aliogopa shirika lake litalegea kama mengine mengi, hivyo akatafuta [[mbinu]] za kuliokoa, kusudi kanuni isiwe mwisho wa juhudi za ndugu, bali kichocheo kwa kutafuta ukamilifu. Mbinu mojawapo ni wasia wa Kiroho aliouandika zaidi ya mara moja. Muhimu zaidi ni ule mrefu aliouandika katika wiki za mwisho za maisha yake. Haukukusudiwa kuwa kanuni mpya, ila kusaidia ile iliyoahidiwa kwa Bwana: ni [[kumbukumbu]], [[onyo]] na [[shauri]]. Kwanza ni kumbukumbu za uongofu wa Fransisko na za maisha asili ya shirika ambayo ndugu wote wafananishe nayo maisha yao. Katika kumbukumbu hizo hakutaja mateso yote aliyojaliwa na Mungu, bali alifafanua chaguo lake la kumfuata Yesu fukara kama utajiri pekee anaowaachia watoto wake. Hivyo wasia, ukiunganisha maagizo ya kanuni na mang’amuzi ya mwanzilishi, ukabaki katika shirika kama [[mwiba]] mwilini mwa wanaopenda kulegeza [[kamba]], na kama changamoto kwa wote kadiri walivyompenda Fransisko, kwa kuwa ndiyo maneno yake ya mwisho aliyoyatoa kwa upendo mkuu akiwa amefanana na Yesu msulubiwa hata mwilini mwake. Ndiyo sababu toka mwanzo wasia ulisababisha shirikani mabishano yaliyohitaji kuingiliwa kati na Mapapa. Upande wa wasia walisimama ndugu waaminifu, ingawa kipindi fulani baadhi yao ([[Fraticelli]]) walipita kiasi hata kujitenga na Kanisa ili kupigania ufukara; baada yao kosa hilo halijarudiwa tena. Baadhi ya marekebisho ya shirika (k. mf. [[Wakapuchini]]) yalijifunga kushika wasia pamoja na kanuni, na hivyo wakafaulu kurudia maisha asili. Pamoja na kumbukumbu, katika wasia tunakuta maonyo ya mwisho ya Fransisko kuhusu kuheshimu mapadri, kufanya [[kazi za mikono]], kuishi kama [[wakimbizi]] katika [[nyumba]] duni, na kutoomba fadhili yoyote kutoka [[ofisi za Papa]]. Polepole maonyo yakawa mashauri, na hasa shauri kuu lililo lengo la yote yaliyotangulia, kiasi kwamba ni katazo kali. Linahusu ujanja wa wanasheria katika kupotosha maana halisi ya maneno ya kanuni na wasia. Kuyaelewa kunahitaji unyofu uleule wa Fransisko pamoja na nia ya kuyatekeleza. Watakaofanya hivyo watapata [[baraka]] pana kabisa ya Mungu na ya kwake. Kivutio hicho kimejaa upendo wa mzee kwa watoto wake ambao ulijitokeza mara nyingi miaka ya mwisho katika maneno, maandishi na matendo. Mfano mmojawapo ni [[Takwa la Mwisho]] alilomuandikia Klara ili kuwahimiza [[mabibi fukara]] wadumu mpaka mwisho katika maisha na ufukara wa Yesu. Ni kama wasia mfupi kwa wafuasi wake wa kike, ambao hakuwa na wasiwasi juu ya uaminifu wao, lakini aliwaogopea watashauriwa sana na watu wengine (viongozi wa Kanisa na wanashirika) walegeze masharti ya ufukara. Ndiyo sababu aliwaachia maneno hayo kwa maandishi ili wadumu imara katika nia yao. Historia iliyofuata ikaonyesha Fransisko alitabiri vizuri kuhusu Klara na wenzake, waliopaswa kupambana mfululizo na [[kishawishi]] hicho toka kwa viongozi waliowapenda. Ushindi wa Klara katika kutetea kwa uaminifu ufukara mkuu ulipatikana siku ya mwisho kabla hajafa, alipoletewa kanuni yake imethibitishwa na [[Papa Inosenti IV]]. Katika kanuni hiyo, ambayo katika Kanisa ilikuwa ya kwanza kuandikwa na [[mwanamke]], Klara alifuata kwa kiasi kikubwa ile ya Fransisko kama thibitisho la [[umoja]] wa Kiroho katika tofauti za mitindo yao ya maisha; pia alinakili humo wasia huo mfupi alioutumia kama [[silaha]] katika mapambano. Mbali ya maandishi yake, Fransisko alitafuta mbinu nyingine ili kudumisha shirika katika karama yake. Mojawapo ni kuwaagiza watumishi wa shirika watunze Porsyunkula kama kielelezo cha ufukara, kimya na sala ili ndugu wote wakumbuke wanavyopaswa kuishi. Kwa ajili hiyo alitaka wapangwe huko ndugu bora ambao mmojawao akifa, nafasi yake ishikwe na mwingine. Hivyo alisisitiza tena umuhimu wa mifano, ambayo isiwe ya mtu mmojammoja tu, bali ya jumuia nzima pia. Jambo hilo halikutekelezwa mahali pale, lakini katika historia ya shirika tunaona daima ndugu wakiomba ruhusa ya kutekeleza kikamilifu kanuni pamoja na wengine, hasa katika makao ya upwekeni; tunaona pia mchango mkubwa wa jumuia hizo katika kurekebisha kwa mfano wao hali ya utawa mzima. Mfransisko ni ndugu hasa, na maisha yake yanategemea sana jumuia: hawezi kuridhika ashike kanuni kibinafsi katika jumuia iliyolegea; ndiyo sababu ya maombi hayo. Pengine viongozi wenyewe wa shirika walipoona limelegea mno wakaja kuhamasisha wenye nia waunde jumuia za pekee. Namna zote mbili zikazaa matunda tele. [[File:Tomb of Saint Francis - Basilica di San Francesco - Assisi 2016.jpg|thumb|left|[[Kaburi]] la Fransisko huko [[Asizi]].]] Fransisko, baaada ya kuuguzwa katika jumba la Askofu wa Asizi kwa siku kadhaa, aliomba ahamishiwe Porsyunkula ili afie pale alipoanzia maisha mapya. Alikuwa amebaki mifupa na ngozi tu, isipokuwa tumbo na miguu vimevimba kama kwa safura. Ndipo alipotunga [[ubeti]] wa mwisho wa Utenzi wa Viumbe Vyote. Mwaka mmoja kabla ya hapo alikwishaongeza ubeti mwingine juu ya [[msamaha]] ili kuwapatanisha Askofu na [[Meya]] wa Asizi. Basi ubeti juu ya kifo ukaja kukamilisha utenzi mzima kwa kuchungulia uzima wa milele, ambapo sifa za Mungu zinaimbwa bila ya mwisho. Ndivyo alivyojiandaa kufa katika [[mapenzi ya Mungu]]. Siku za mwisho zilijaa ishara za upendo kwa marafiki wake: njiani alibariki Asizi na kuuombea, akamtabiria Klara kuwa atamuona na kufarijika, akawaita ndugu waliokuwa mbali (hata “kaka” [[Yakopa wa Settesoli]] kutoka Roma), akawagawia vipande vya mkate akifuata mfano wa Yesu. Katika yote alilenga ustawi wa roho zao na wa shirika, tunavyoona hasa katika baraka zake za mwisho alizozitoa kwa kufuata mfano wa mababu wa [[Israeli]] na [[Musa]]. Aliwabariki waliokuwepo na kwa njia yao alikusudia kuwabariki wale wote watakaoingia shirikani mpaka mwisho wa dunia. Kati ya wote [[ndugu Bernardo]] alipata baraka ya pekee akaandikiwa maneno yafuatayo yawe kumbukumbu kwa wote siku za mbele: “Ndugu wa kwanza aliyenipa Bwana ni ndugu Bernardo, naye ndiye wa kwanza kutekeleza kikamilifu kabisa Injili takatifu akiwagawia maskini mali zake zote. Kwa hiyo na kwa sifa nyingine nyingi napaswa kumpendelea kuliko ndugu mwingine yeyote katika shirika zima. Ndiyo sababu nataka na kuagiza kadiri ninavyoweza kwamba yeyote atakayekuwa mtumishi mkuu ampende na kumheshimu kama nafsi yangu, na vilevile watumishi wengine wa kanda na ndugu wa shirika lote wamjali kama ni mimi mwenyewe”. Ndiyo mbinu ya mwisho ya Fransisko ili kuzuia utawa wake usipotoke: kumuacha mtu ambaye awe kielelezo kwa viongozi na kwa ndugu wengine badala ya mwanzilishi. Kisha kumuacha huyo mwandamizi (si katika uongozi bali katika kazi muhimu zaidi ya kuwa kielelezo), Fransisko hatimaye aliweza kuaga dunia amemaliza kazi yake na kulazwa [[uchi]] ardhini, [[usiku]] kati ya tarehe 3 na 4 Oktoba 1226. == Maandishi asili kuhusu Fransisko == Baada ya kupitia maisha na maandishi ya Fransisko, ni vema kujua jinsi habari zake zilivyotufikia kwa njia ya maandishi ya watu wengine pia. Baadhi yaliandikwa mapema kabla hajafa. Baadhi ni hati za Kanisa. Baadhi ni mafupi sana na yanamtaja tu katika kusimulia mambo mengine. Baadhi ni kazi ya watu ambao si Wafransisko, tena pengine hawakupenda huo mtindo mpya wa kitawa. Lakini bila ya shaka habari nyingi zaidi zinapatikana katika maandishi ya wafuasi wake. Kati yao ana nafasi ya pekee Klara kwa sababu ya utakatifu wake, ya uhusiano wa ndani na wa muda mrefu na Mt. Fransisko, na ya uaminifu wake katika kumfuata. Maandishi mengine ya Wafransisko yanatofautiana si tu kwa urefu, kwa mtindo, kwa mpangilio au kwa ufasaha, bali pia kwa malengo na mitazamo. Hasa mabishano katika shirika yalifanya kila mmoja akusanye habari zilizompendeza ili kumchora Fransisko kulingana na msimamo wa kikundi chake: ndiyo sababu ni lazima tulinganishe maandishi yote ili kupata ukweli. [[Thoma wa Celano]] ndiye wa kwanza kuandika kitabu cha maisha ya Fransisko. Alifanya kazi hiyo kwa agizo la [[Papa Gregori IX]] akikusanya [[shuhuda]] zilizotolewa katika [[kesi]] ya kumtangaza Fransisko kuwa mtakatifu ([[16 Julai]] [[1228]]) pamoja na kumbukumbu zake mwenyewe za miaka sita aliyoishi karibu naye. Mwaka [[1229]] akamkabidhi Papa kitabu hicho ambacho aliipa uzito hasa miaka miwili ya mwisho ya Fransisko, ambapo utakatifu wake uling’aa kwa namna ya pekee. Pamoja na kufuata mtindo wa wasifu wa watakatifu wa zamani, Thoma alisisitiza mambo mapya ya Fransisko: ufukara, unyofu, unyenyekevu, wema kwa maskini, upendo kwa viumbe, mahubiri yasiyo na mapambo, hata madonda ya Msulubiwa. Kitabu hicho rasmi kilikusudiwa hasa kueneza heshima kwa Fransisko, lakini pia kulitetea shirika lake dhidi ya upinzani wa nje. Kwa kila shirika, heshima inayotolewa kwa [[mwanzilishi]] inaliletea heshima na nguvu katika maisha ya Kanisa, na mara nyingi hata misaada na faida upande wa uchumi. Hivyo tunaelewa mafanikio ya haraka ya ndugu Elia katika kujenga [[Basilika la Mt. Fransisko|kanisa kubwa la Mt. Fransisko]] huko Asizi. Kwa kumtukuza, shirika lilijitukuza. Ukweli huo ni wazi katika mwendelezo wa maandishi juu yake pia. Miaka iliyofuata ([[1230]]-[[1234]]) zilitungwa sala na nyimbo za liturujia kwa heshima ya mtakatifu huyo mpya. Kati ya watunzi, [[Julian wa Speyer]] aliandika pia maisha yake ([[1232]]-[[1235]]), hasa kwa ajili ya Wafransisko na ya malezi yao. Wakati huohuo ([[1232]]-[[1239]]) [[Henri wa Avranches]] alitunga maisha ya Fransisko kwa mtindo wa shairi. Katika miaka [[1237]]-[[1239]] sura yake nyingine ilichorwa na kuenezwa na kitabu kidogo, jina lake “[[Agano Takatifu la Mt. Fransisko na Bibi Ufukara]]”. Kichwa chenyewe kinaonyesha wazi kuwa kitabu kinasisitiza upendo wake kwa Ufukara kama [[mchumba]] wake. Humo yeye anaonekana kama fukara mdogo ambaye alimtafuta sana Ufukara, akamuona katika kilele cha mlima anapokaa, hapo wakasimuliana maisha yao na kufunga agano la upendo na uaminifu. Picha hiyo ikazingatiwa sana mpaka leo. Hiyo ilikuwa miaka ya mwisho ya uongozi wa ndugu Elia, ambayo ilizidi kuwa na mabishano kati ya Ndugu Wadogo. Hata baada ya kumuondoa madarakani, mabadiliko ya maisha yakaendelea kufanyika na kusababisha maswali juu ya nia halisi ya mwanzilishi. Ndipo ([[1240]]-[[1241]]) [[Yohane wa Perugia]] alipoandika kitabu juu ya asili ya shirika ili kuamsha ule moto uliowaka mwanzoni kati ya wenzi wa Fransisko. Habari zake ni mpya kwa asilimia 60 na kutegemea hasa ushahidi wa [[mwenye heri Egidi]]. Kwa kuwa Yohane hakujitaja kitabu hicho kinaitwa “[[Kitabu Kisicho na Jina cha Perugia]]”. Miaka ishirini baada ya kifo cha Fransisko hamu ya kujua habari zake ilikuwa imeongezeka ndani na nje ya shirika. Ndiyo sababu wakati wa mkutano mkuu wa mwaka [[1244]] [[mtumishi mkuu]] mpya aliagiza ndugu wote walete kwa maandishi kumbukumbu yoyote waliyonayo juu yake. Kutokana na agizo hilo vikapatikana vitabu viwili tulivyonavyo hata leo: cha kwanza kilitungwa katika miaka [[1241]]-[[1247]] kikaitwa “[[Ngano za Wenzi Watatu]]”. Kinategemea sana kitabu cha Yohane wa Perugia lakini kinatia mkazo zaidi juu ya Fransisko mwenyewe na kuonyesha njia ya kuongoka na kufanana na Kristo ambayo aliifuata na ambayo inawafaa wote. Cha pili kinaitwa “[[Mtungo wa Asizi]]” ([[1244]]-[[1260]]) kwa kuwa kinakusanya shuhuda za ndugu mbalimbali walioishi naye, pamoja na kuchukua msimamo dhidi ya mabadiliko shirikani. Lakini kazi ya kuandika upya maisha rasmi ya Fransisko ilikabidhiwa tena kwa Thoma wa Celano, naye akaimaliza mwaka 1247. Kitabu hicho hakikukusudiwa kushika nafasi ya kile alichotangulia kukiandika, bali kukitimiliza kutokana na ushahidi wa wengi, hasa wenzi watatu, waliotuma kumbukumbu zao na za wenzao wa kwanza pamoja na barua kutoka Greccio ([[11 Agosti]] [[1246]]). Kitabu cha pili cha Thoma kilisisitiza utakatifu wa Fransisko kama mkuu kuliko ule wa waanzilishi wengine wote, kwa hiyo ujana wake haukulaumiwa kama mara ya kwanza, Mt. Dominiko anaonyeshwa akimuinamia Fransisko n.k. Vimeongezwa: maneno ya Msulubiwa kwa Fransisko, njozi ya Papa Inosenti III kuhusu kazi yake ya kulitegemeza Kanisa n.k. Fransisko alizidi kulinganishwa na Kristo kama ilivyotarajiwa na wanashirika. Pamoja na hayo kitabu hicho kinatuletea kwa wingi habari za maadili yake, misemo yake na nia zake. Hata hivyo shirika kwa jumla halikuridhika sana; ndiyo sababu katika miaka [[1250]]-[[1252]] Thoma akaandika kitabu chake cha tatu ambacho kinakusanya miujiza tu ya Fransisko ili kuzidi kumtukuza yeye pamoja na shirika lake. Lakini hivyo vitabu vitatu vya Thoma vilionekana kukosa umoja na kuwa virefu mno hasa kwa kuvinakili kwa mikono. Ndicho kisingizio cha kudai maisha ya Fransisko yaandikwe upya katika kitabu kimoja tu. Lengo lingine la ombi hilo lilikuwa kulikinga shirika dhidi ya mashambulizi makali ya walimu wa [[chuo kikuu cha Paris]] waliopinga mambo mapya yaliyoletwa na Ndugu Wadogo, ambao baadhi yao wameambukizwa pia na matabiri ya kizushi ya [[abati]] [[Yohakimu wa Fiore]]. Huyo alipanga [[historia ya wokovu]] kwa namna yake akisema mwaka [[1260]] utakuwa mwanzo wa wakati wa [[Roho Mtakatifu]] ambapo Kanisa litafanywa upya na karama zake. Ndipo Wafransisko hao walipochota mawazo mbalimbali ili kuthibitisha umuhimu wa Fransisko katika hatua hiyo na katika historia ya wokovu jumla. [[File:Angelo_sesto_sigillo.jpg|thumb|Mchoro wa Malaika wa mhuri wa sita mwenye madonda matakatifu.]] Basi mwaka huo mkutano mkuu ulimuagiza [[Bonaventura wa Bagnoregio]], mtumishi wa shirika lote, aandike kitabu kipya. Hicho hakina habari mpya ila kinatumia zile za Thoma wa Celano. Tofauti kubwa ni namna alivyozitumia ili kumuonyesha Fransisko kuwa si [[serafi]] tu (alivyosema Celano) bali ni yule [[malaika]] wa mhuri wa sita mwenye alama ya Mungu aliye hai aliyetabiriwa na [[Ufu]] 7:2 kuwa atapanda toka [[Mashariki]] kufungua wakati mpya. Kwake Mungu aliye hai ndiye Kristo Msulubiwa, na alama yake ndiyo madonda matano aliyomtia Fransisko. Basi, kama ni hivyo, huyo si mtakatifu mmojawapo tu, bali ana nafasi ya pekee katika historia ya wokovu. Mchoro huo ulikubaliwa kabisa na shirika lote, hivi kwamba mkutano mkuu wa mwaka [[1266]] ukaweza kuagiza yateketezwe maandishi yote yaliyotangulia kuhusu Fransisko. Lengo lilikuwa wote wamkumbuke tu alivyochorwa na Bonaventura katika kitabu chake rasmi na cha kudumu. Kweli hicho kikanakiliwa sana kwanza kwa mikono, halafu kwa mashine na kufuatwa na wengi katika sanaa, mahubiri na liturujia. Kumbe vitabu vya Celano vikapotea kwa zaidi ya karne tano. Hata ndugu waliopinga mabadiliko ya shirika na msimamo wa kati wa Bonaventura, walimlaumu kwa sababu ya kupunguza habari kadhaa, lakini walipendezwa na jinsi alivyomtukuza Fransisko kuliko watakatifu wote. Kwa kitabu hicho sura yake imeshakamilika. Vitabu vilivyotungwa baadaye, k.mf. “[[Kioo cha Ukamilifu]]” ([[1318]]), havikuweza kuichangia sana, ingawa vinatusaidia kumuelewa zaidi katika majaribu yake, nia yake na roho yake kwa kuwa vinasimulia bila mpango habari mbalimbali ambazo hazikutumiwa zote na vitabu rasmi. Hasa habari juu ya [[upinzani]] uliompata Fransisko ndani ya shirika hazikuweza kuandikwa katika vitabu vyake rasmi, lisije likapata [[aibu]]. Basi, maandishi hayo ya mwishomwisho yaliziba pengo hilo na kutuonyesha ukweli, kama picha iliyofyatuliwa kwa [[kamera]] bila wahusika kujua wala kujipanga. Vitabu hivyo vilichochea upinzani ndani ya shirika na hata dhidi ya uongozi wa Kanisa. Baadaye tena ([[1328]]-[[1343]]) [[Hugolino wa Montegiorgio]] na mwenzake fulani wakatunga “[[Actus]]” (= “Matendo” ya Fransisko na wenzake) ambacho kikatafsiriwa kwa [[Kiitalia]] mwishoni mwa [[karne XIV]]. [[Tafsiri]] hiyo, yenye jina la “[[Fioretti]]” (= “Maua Madogo”, yaani “Visimulizi Bora”), ikasifiwa sana kwa uzuri wake, ingawa visimulizi vyake si vyote vya kihistoria. Ni kama [[manukato]] yanayotuvutia kwenye roho na utakatifu wa Fransisko, aliyekwishakufa toka siku nyingi, hivi kwamba anakumbukwa kwa mbali lakini kwa namna ya kupendeza zaidi. Miaka iliyopita imechuja ujumbe wake, ambao hivyo unang’aa kwa namna ya pekee katika kitabu hicho kilichosisitiza jinsi Fransisko alivyofanana na Yesu, wazo lililokazwa na Wafransisko wote wa [[karne XIV]], hasa na [[Bartolomayo wa Pisa]], mwandishi wa “[[Conformitates]]” (= “Uwiano Mwingi”). == Tarehe za maisha yake == 1182 Mtoto Yohane alizaliwa na kubatizwa. Baba yake, Petro wa Bernardone, akirudi toka safarini akamtajia jina la Fransisko, yaani Mfaransa Mdogo. Baada ya hapo mtoto akalelewa katika anasa, ingawa hatujui kama ujanani aliulinda [[usafi wa moyo]] au sivyo. Kwa tabia alikuwa na uchangamfu na huruma sana kwa maskini ingawa aliogopa wenye ukoma. Pamoja na adabu njema alipewa pia elimu kidogo kupitia mapadri, halafu akawahi kuanza biashara. 1198 Asizi vilianza vita vya wenyewe kwa wenyewe: inawezekana kwamba Fransisko naye alishiriki kushambulia na kubomoa ngome ya kifalme iliyokuwepo juu ya mji huo. 1202 Asizi ulishindwa vitani na jeshi la Perugia; Fransisko mwenyewe akatekwa na kufungwa huko Perugia. Baada ya mwaka mmoja akarudishwa nyumbani kwa sababu ya ugonjwa na kisha kulipiwa pesa nyingi ili aachiliwe; lakini wakati huo wa mateso alianza kukomaa na kubadilika kimawazo. 1204 Fransisko aliendelea kuugua mwaka mzima. 1205 Fransisko aliondoka tena aende vitani kuikomboa nchi takatifu ya Yesu na kujipatia sifa na cheo, lakini kabla hajatoka mkoa wake akarudi Asizi kutokana na njozi na sauti aliyoisikia. Akaenda kuhiji [[mji wa Roma|Roma]] kwenye makaburi ya Mitume, ambapo anabadilishana nguo na fukara na kuanza kuombaomba. Katikati ya mwaka uongofu wake ulikuwa umekomaa: katika [[karamu ya mwisho]] aliyowaandalia wenzake alikuwa akifikiria kuoa bibi ufukara. Alipokutana ghafla na mtu mwenye ukoma akashuka kwenye farasi na baada ya kumsaidia pesa akambusu: ndio ushindi mkuu uliofanya kuanzia hapo kusiwe na kitu cha kumzuia. Karibu na mwisho wa mwaka akamsikia Yesu msalabani akimuambia, “Fransisko, nenda ukarekebishe Kanisa langu, kwa kuwa linataka kubomoka”: ndiyo kazi ya utawa atakaoanzisha, ingawa mwanzoni alielewa tofauti, kwamba arekebishe magofu ya kanisa aliposikia sauti hiyo. 1206 Mwanzoni mwa mwaka, baada ya miezi ya mashindano na wazazi wake, waliokuwa wakimshutumu na kumbembeleza na kumtesa, Fransisko aliitwa hukumuni kwa meya: lakini kama mtu wa Mungu akakataa mahakama ya serikali, hivyo kesi akafanyika mbele ya askofu Guido ambapo alimkataa mzazi wake pamoja na mali za urithi hata akamrudishia nguo zake zote. Baada ya kuishi kidogo kama boi kwa Wabenedikto, akahamia Gubbio ambapo akavaa kanzu ya mkaapweke,akisali na kutumikia wakoma. Mnamo Julai akarudi Asizi arekebishe kanisa la mtakatifu Damiano ambapo alitabiri watakuja kukaa masista watakatifu. 1207 Alirekebisha kanisa la mtakatifu Petro na mwisho lile la mtakatifu Maria wa Malaika: kazi za ukarabati zilichukua karibu miaka miwili, kwa kuwa mwenyewe alikuwa akienda kuombaomba mawe ya kujengea, ingawa hakuwa na uzoefu na kazi nzito namna hiyo. 1208 Siku moja wakati wa Misa alisikiliza sehemu ya Injili ambayo Yesu aliwatuma kwa mara ya kwanza mitume wake (Mt. 10:7-10); hapo akaenda kwa padri kupata tafsiri zaidi na maelezo yake, halafu kwa shangwe akaanza kutekeleza, kwa kutupilia mbali mkanda na viatu, kuvaa kamba na kanzu ngumu na kuhubiri toba. Kama siku hiyo, ambapo hatimaye alielewa wito wake, akaendelea daima kuwa mtu wa Injili na mwana wa Kanisa. Tarehe 16 Aprili, baada ya kuhubiri alifuatwa na ndugu Bernardo wa Quintavalle na labda na ndugu Petro Cattani walioamua kujiunga naye; basi akawaongoza kanisani, wakasoma Injili kwa kufungua kitabu mara tatu, wakauza mali zao zote ili kuwagawia maskini kufuatana na waliyoyasoma: ndio mwanzo wa jamaa. Tarehe 23 Aprili ndugu Egidi pia akajiunga nao, na mara wakatawanyika wawiliwawili wahubirie mikoa ya jirani. Ndipo wafuasi walipoongezeka na mwishoni mwa mwaka walifikia kuwa wanane. 1209 Kisha kurudi Asizi wanne wengine wakajiunga nao: hapo wakaamua waende wote Roma ili kupata kibali cha Papa Inosenti III kusudi wawe na hakika ya kuwa maisha yao yanampendeza Mungu, na waeleweke kwa wote kuwa ni Wakatoliki hasa, si wazushi. Baada ya kuvumilia muda fulani wakafaulu kuongea na Papa kwa msaada wa askofu wa Asizi na wa kardinali Yohane wa Mtakatifu Paulo: mara ya kwanza makardinali wengine walibishana na kutaka kupinga ombi hilo; lakini mara ya pili Papa alitoa kwa sauti kibali chake kwa maisha yao ya kitawa na kwa utume wao wa kuhubiri toba. Labda mwaka huohuo Fransisko alianzisha utawa maalumu kwa waamini wanaoishi katika mazingira ya kawaida ya ulimwenguni, waweze kufuata maisha ya Kiinjili kwa ukamilifu mkubwa zaidi. 1210 Jamaa, baada ya kuhama kibanda cha Rivotorto ili kukwepa ugomvi na mkulima mkorofi, walihamia moja kwa moja kwenye kanisa la mtakatifu Maria wa Malaika, ambapo pabaki kielelezo cha kudumu. 1211 Fransisko akaondoka kwa meli aende Sirya akawahubirie Waislamu, lakini safari ikaishia Croatia kutokana na dhoruba; hapo akarudi Italia. 1212 Usiku baada ya Jumapili ya Matawi mtakatifu Klara alitoroka nyumbani, akapokewa na Ndugu Wadogo kwa mienge, akanyolewa kitawa na Fransisko akavikwa kanzu. Baada ya muda akahamia kwenye kanisa la mtakatifu Damiano pamoja na mdogo wake mtakatifu Anyesi aliyemfuata utawani: ndio mwanzo wa utawa wa Mabibi Fukara, ambao wanaishi Kifransisko ndani ya monasteri katika sala na kazi za mikono, bila ya kutoka nje wala kufanya utume wowote. 1213 Alifunga Kwaresima nzima katika kisiwa cha ziwa Trasimeno, halafu akazawadiwa mlima La Verna. 1214 Fransisko aliondoka tena kupitia bara akawahubirie Waislamu wa Moroko, lakini njiani huko Hispania akapatwa na ugonjwa mkali akarudi Asizi, alipowapokea utawani wasomi kadhaa: baadhi yao wakashika kweli njia ya udogo, lakini wengine wakaja kuvuruga utawa kwa kutegemea mno akili yao. 1215 Novemba ulifanyika Mtaguso Mkuu wa IV wa Laterano, ambao Fransisko alihudhuria pamoja na maaskofu na wakuu wengine wa mashirika; labda ndipo alipofunga urafiki na mtakatifu Dominiko, mwanzilishi wa Utawa wa Wahubiri. Baadaye akajitahidi sana kutekeleza maagizo ya mtaguso huo. 1216 Siku mbili baada ya kifo cha Inosenti III makardinali walimchagua Honori III. Fransisko aliendelea kuzungukazunguka Italia kwa ajili ya utume. 1217 Mkutano mkuu wa Ndugu Wadogo ulipoamua wengine waende kuhubiri nje ya Italia kwa Wakristo na wasio Wakristo, Fransisko akaelekea Ufaransa lakini njiani akazuiwa na kardinali Hugolino akarudi Asizi. Kutokana na kutumwa bila ya maandalizi yoyote, ndugu wengi wakapatwa na matatizo mengi. 1218 Honori III alieneza hati yake maalumu ili kuwahakikisha maaskofu wote kuwa Ndugu Wadogo ni Wakatoliki hasa. 1219 Mkutano mkuu ulituma tena ndugu wakahubiri Injili kwa Wakristo na Waislamu. Hapo Fransisko mwenyewe akaenda kati ya Waislamu wa Misri: hakupenda mwenendo wa jeshi la Kikristo lililopigana nao, akatabiri kuwa watashindwa. Upande wake akaenda kumhubiria sultani, lakini kisha kuona hawezi kumuongoa wala kuuawa naye kishahidi akamuomba ruhusa ya kutembelea mahali patakatifu pa Palestina na Sirya. 1220 Tarehe 16 Januari huko Moroko Waislamu waliwaua ndugu Berardo na wenzake wanne waliokwenda kuwahubiria mpaka misikitini: ndio wafiadini wa kwanza wa Kifransisko. Mnamo Aprili au Mei Fransisko, alipopashwa habari za mageuzi ndani ya shirika huko Italia, akarudi kwa ufunuo wa Mungu ashike tena uongozi, lakini alipoona ugumu wa hali ya utawa, na ya kwamba wengi hawataki kumsikiliza tena, akamuomba Papa alipatie shirika kardinali Hugolino kama msimamizi na mkosoaji. Halafu katika mkutano mkuu akajiuzulu akamteua ndugu Petro Cattani aongoze jamaa kwa niaba yake. 1221 Kwa kuwa Petro Cattani kafa mapema tarehe 30 Mei ikambidi Fransisko amchague makamu mwingine, yaani ndugu Elia Bombarone, wakati wa mkutano mkuu uliohudhuriwa na wanashirika elfu tano na uliopata kuwa mkubwa kuliko yote hadi leo. Kwa kuwa walijitengenezea vibanda vya mikeka kutokana na wingi huo, mkutano unajulikana kama mkutano wa mikeka. Mungu alifanya wasikose chakula hata wengi wakashangaa kwa sababu hayakufanyika maandalizi yoyote. Pamoja na kuamua kupeleka ndugu katika nchi mbalimbali, mkutano huo ulipitisha kanuni ndefu iliyohitajika sana kwa sababu ya hali ya shirika, na hasa ongezeko hilo la ajabu. Lakini kanuni hiyo haikuthibitishwa na Papa kwa sababu fulani. 1222 Fransisko alizunguka sana Italia kwa ajili ya utume. 1223 Miezi ya kwanza alikwenda pamoja na ndugu Leo na ndugu Bonisyo kwenye mlima wa Fonte Colombo ili kuandika kanuni fupi na yenye mtindo wa kisheria zaidi kama alivyodaiwa. Upinzani wa ndugu Elia na wengineo ukashindwa katika mkutano mkuu wa Juni, hivyo kanuni ikapelekwa kwa Honori III ambaye akaithibitisha kwa maandishi tarehe 29 Novemba. Katika Misa ya usiku wa Noeli, iliyoadhimishwa huko Greccio katika pango lililoandaliwa na Fransisko, alitokea mtoto Yesu. 1224 Mnamo Julai ndugu Elia alijulishwa katika njozi kwamba Fransisko ataishi bado miaka miwili tu. Mnamo Agosti Fransisko akapanda mlima La Verna afanye mfungo mpaka sikukuu ya Malaika mkuu Mikaeli; huko upwekeni, akiwa katika malipizi na majaribu makali ya usiku wa roho, akatokewa na Yesu mwenye sura ya serafi msulubiwa akajaliwa mwilini madonda yake matano ya msalabani. 1225 Baada ya kurudi kutoka safarini mwezi wa tatu Fransisko alienda kwa mtakatifu Klara, ambapo akabaki mpaka mwezi wa tano kwa sababu ya ugonjwa na ya matibabu yasiyomsaidia kitu. Katika mateso hayo na majaribu ya Shetani, usiku mmoja akaahidiwa uzima wa milele. Kesho yake asubuhi akamshukuru Mungu kwa kumtungia Wimbo wa Ndugu Jua. Mwezi Juni akawapatanisha askofu na meya wa Asizi kwa kuwaimbishia wimbo huo baada ya kuuongezea ubeti kuhusu msamaha. Halafu akaenda kukaa Rieti kwa ajili ya matibabu mbalimbali aliyoyavumilia yote kwa moyo mkuu. 1226 Kuanzia tarehe 6 Februari alisafiri tena kwa matibabu. Mnamo Aprili huko Siena akazidiwa hata usiku fulani alikubali ombi la kuwaandikia ndugu zake wote wasia mfupi kwa maneno matatu, yaani kwamba wapendane, wafuate ufukara na kulitii Kanisa. Baada ya kupata nafuu akaandika sehemusehemu wasia mrefu zaidi ili kuchochea karama ya shirika. Waasizi wakiogopa kwamba mtakatifu wao atakuja kufa mbali wakafanya mpango wa kumrudisha kwao wakamlaza kwenye nyumba ya askofu, lakini Fransisko alipokaribia kufa akaamua kurudi kwenye kanisa la mtakatifu Maria wa Malaika. Katika hiyo safari yake ya mwisho, katikati ya njia, akabariki mji wake. Halafu kabla hajafa akawabariki wafuasi wake wote, hata wale watakaoingia utawani mpaka mwisho wa dunia. Halafu tena akaomba wamlaze ardhini kabisa bila ya nguo afe uchi kama Yesu msalabani tarehe 3 Oktoba; hapo sifa ya madonda yake ikaanza kuenea, na wengi wakaja kuyashuhudia katika maiti yake. Kesho yake, kwa maandamano ya shangwe pamoja na huzuni, akaenda kuzikwa katika [[kanisa kuu]], lakini njiani waliwapitia mtakatifu Klara na wenzake. 1227 Tarehe 19 Machi, baada ya kufa Honori III, kardinali Hugolino alichaguliwa kuwa Papa kama alivyotabiriwa na Fransisko akajichagulia jina la Gregori IX. 1228 Mwenyewe alikwenda Asizi kusudi amtangaze rafiki yake Fransisko kuwa ni mtakatifu mbinguni (16 Julai). 1230 [[Masalia]] ya Fransisko yalihamishiwa katika kanisa kubwa lililojengwa kwa heshima yake: ndio kanisa kuu la shirika lote. ==Sala yake== Ndiwe Bwana Mungu mtakatifu unayetenda maajabu. Wewe una nguvu. Wewe ni mkuu. Wewe ndiwe mkuu kabisa. Wewe ndiwe mfalme mwenyezi. Wewe, Baba mtakatifu, mfalme wa mbingu na nchi. Wewe ni utatu na umoja, Bwana Mungu wa miungu; ndiwe wema, wema wote, wema mkuu, Bwana Mungu hai na wa kweli. Wewe ni pendo, upendo; wewe ni hekima, wewe ni unyenyekevu, wewe ni uvumilivu, wewe ni uzuri, wewe ni upole, wewe ni usalama, wewe ni utulivu, wewe ni furaha na heri, wewe ni tumaini letu, wewe ni haki, wewe ni kiasi, wewe ni mali yetu yote ya kututosha. Wewe ni uzuri, wewe ni upole, wewe ndiwe msimamizi, wewe ni mlinzi na mtetezi wetu, wewe ni nguvu, wewe ni burudisho. Wewe ni tumaini letu, wewe ni imani yetu, wewe ni upendo wetu, wewe ni utamu wetu wote, wewe ni uzima wetu wa milele: Bwana mkuu na wa ajabu, Mwenyezi Mungu, Mwokozi mwenye huruma. ==Sala iliyosambazwa kwa jina lake== Ee Bwana unifanye niwe chombo cha amani yako. Palipo chuki nilete mapendo, Palipo makosa nilete msamaha, Palipo nshaka nilete imani, Pasipo matumaini nilete tumaini, Palipo giza nilete mwanga, Palipo huzuni nilete furaha. Ee Bwana unisaidie nitamani zaidi: Kufariji kuliko kufarijiwa, Kuelewa kuliko kueleweka, Kupenda kuliko kupendwa. Kwa kuwa: Ni katika kutoa ndipo tunapopokea, Ni katika kusamehe ndipo tunaposamehewa, Ni katika kufa ndipo tunapozaliwa katika uzima wa milele. Amina. ==Tazama pia== * [[Watakatifu wa Agano la Kale]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakristo]] * [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika]] * [[Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo]] * [[Orodha ya Watakatifu Waaugustino]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabazili]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabenedikto]] * [[Orodha ya Watakatifu Wadominiko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wajesuiti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakarmeli]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakolumbani]] * [[Orodha ya Watakatifu Wamersedari]] * [[Orodha ya Watakatifu Waoratori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapasionisti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapremontree]] * [[Orodha ya Watakatifu Waredentori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wasalesiani]] * [[Orodha ya Watakatifu Waskolopi]] * [[Orodha ya Watakatifu Wateatini]] * [[Orodha ya Watakatifu Watrinitari]] * [[Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria]] * [[Orodha ya Watakatifu Wavinsenti]] ==Tanbihi== {{reflist}} == Marejeo ya [[Kiswahili]]== [[Picha:Assisi San Francesco BW 2.JPG|thumb|[[Basilika la Mt. Fransisko]] mjini Asizi.]] * Sacrum Commercium au Fransisko na Bibi Ufukara, Ndugu Wafransisko Wakapuchini, Dar es Salaam, 2012 * Ngano za Wenzi Watatu – Kumbukumbu ya maisha ya Mtakatifu Fransisko wa Asizi ilivyoandikwa na Ndugu Leo, Rufino na Angelo – [[tafsiri]] ya Ndugu Wafransisko [[Wakapuchini]] – ed. T.M.P. Book Department – [[Tabora]] 1987 * [[Fioretti]] – Visimulizi Kuhusu Mtakatifu Fransisko wa Asizi – tafsiri ya Rikardo Maria, U.N.W.A. n.k. – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1996 – ISBN 9976-63-468-4 * V. TURETTA, Mt. Fransisko wa Asizi – tafsiri ya Ndugu Wafransisko Wakapuchini – ed. Santuario Porziuncola – [[Assisi]] 1990 * G. NIKOLAI, Ndugu Fransisko wa Asizi – [[Katuni]] zilizotolewa na Ndugu [[Wafransisko]] wa [[Tanzania]] – [[Dar es Salaam]] 1982 * I. SHIRIMA, I. KIMARIO, P. MASSAWE & M. BEGAYA, Karama ni Kuishi Injili (Poverello wa Asizi), Livanga Publisher, Dar es Salaam 2010, ISBN 9987-9106-5-3 * Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 361-363 * Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 303-319, 348-374 * John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 345-346 * Pd. Leandry Kimario, [[Wakapuchini|O.F.M.Cap.]] - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 541-543 * Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 76-77 == Marejeo ya [[lugha]] nyingine == * Bonaventure; Cardinal Manning (1867). The Life of St. Francis of Assisi (from the Legenda Sancti Francisci) (1988 ed.). Rockford, Illinois: TAN Books & Publishers. ISBN 978-0-89555-343-0 * Chesterton, Gilbert Keith (1924). St. Francis of Assisi (14 ed.). Garden City, New York: Image Books. * Englebert, Omer (1951). The Lives of the Saints. New York: Barnes & Noble. * Karrer, Otto, ed., St. Francis, The Little Flowers, Legends, and Lauds, trans. N. Wydenbruck, (London: Sheed and Ward, 1979) * Robinson, Paschal (1913). "St. Francis of Assisi". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. {{CathEncy|wstitle=St._Francis_of_Assisi}} * Friar Elias, ''Epistola Encyclica de Transitu Sancti Francisci'', 1226. * Pope Gregory IX, Bulla "Mira circa nos" for the canonization of St. Francis, 19 Julai 1228. * Friar [[Thomas of Celano|Tommaso da Celano]]: ''Vita Prima Sancti Francisci'', 1228; ''Vita Secunda Sancti Francisci'', 1246–1247; ''Tractatus de Miraculis Sancti Francisci'', 1252–1253. * Friar [[Julian of Speyer]], ''Vita Sancti Francisci'', 1232–1239. * St. Bonaventure of Bagnoregio, ''Legenda Maior Sancti Francisci'', 1260–1263. * Ugolino da Montegiorgio, ''Actus Beati Francisci et sociorum eius'', 1327–1342. * ''Fioretti di San Francesco'', the "[[Little Flowers of St. Francis|Little Flowers of St.&nbsp;Francis]]", end of the 14th&nbsp;century: an anonymous Italian version of the ''Actus''; the most popular of the sources, but very late and therefore not the best authority by any means. * ''The Little Flowers of Saint Francis (Translated by Raphael Brown)'', [[Doubleday (publisher)|Doubleday]], 1998. ISBN 978-0-385-07544-2 == Viungo vya nje == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/216793/Saint-Francis-of-Assisi "Saint Francis of Assisi."] Encyclopædia Britannica Online. * [http://www.bartleby.com/210/10/041.html "St. Francis of Assisium, Confessor"], ''Butler's Lives of the Saints'' * [http://www.catholicrevelations.com/category/saints/the-life-of-st-francis-of-assisi-patron-saint-of-the-catholic-church-who-received-the-stigmata-of-jesus-christ.html The Life & Miracles of St. Francis of Assisi, the Monk who received the Stigmata of Jesus Christ] {{Wayback|url=http://www.catholicrevelations.com/category/saints/the-life-of-st-francis-of-assisi-patron-saint-of-the-catholic-church-who-received-the-stigmata-of-jesus-christ.html |date=20130724234417 }} * [http://franciscan-archive.org/ The Franciscan Archive] * [http://www.kiswila.com/PFDA/Maadili%20ya%20Mtakatifu%20Fransisko.pdf Maadili ya Mt. Fransisko katika vyanzo kwa Kiswahili] [[Jamii:Waliozaliwa 1182]] [[Jamii:Waliofariki 1226]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Mashemasi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:wamisionari]] [[Jamii:Watawa waanzilishi]] [[Jamii:Washairi wa Italia]] [[Jamii:Watakatifu wa Italia]] mqojq31gsmp83284zfqbzljl392zzcx 0 15690 1608224 1580784 2026-10-14T13:15:41Z Riccardo Riccioni 452 /* Viungo vya nje */ 1608224 wikitext text/x-wiki [[Image:Simone_Martini_047.jpg|thumb|right|Mt. Klara katika sehemu ya mchoro wa ukutani ([[1312]]–[[1220]]) wa [[Simone Martini]] katika [[Basilika la Mt. Fransisko]] huko Assisi, [[Italia]].]] '''Klara wa Asizi''' ([[Assisi]], [[Umbria]], [[Italia]] [[16 Julai]] [[1193]] - Assisi, [[11 Agosti]] [[1253]]) ni [[mwanamke]] wa kwanza kujiunga na [[tapo la toba]] la [[Fransisko wa Asizi]] tena ni mwanamke wa kwanza kutunga [[kanuni ya kitawa]] katika [[historia ya Kanisa]]. Huyo [[bikira]], anayehesabika kuwa [[mwanzilishi]] mwenza wa [[Waklara|Mabibi Fukara]] wa [[Utawa]] wa [[Ndugu Wadogo]], alipenda kujiita [[mche]] mdogo wa Fransisko, akimfuata kiroho kwa kuishi katika [[mji]] wao [[toba]] kali iliyojaa matendo ya [[upendo]] na [[ibada]]. Akipenda kwa namna ya pekee [[ufukara wa hiari]], hakukubali kamwe kuachanishwa nao, hata alipopatwa na hali ya kuhitaji na kuugua sana<ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/24000</ref>. Anaheshimiwa na [[Kanisa Katoliki]] kama [[mtakatifu]] na msimamizi wa [[televisheni]]. [[Sikukuu]] yake huadhimishwa [[tarehe]] ya [[kifo]] chake<ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>. == Nafasi ya wanawake katika Kanisa la zama za kati Ulaya == Kuanzia [[karne ya 11]] wanawake wa [[Ulaya]] walishika nafasi za maana kuliko kawaida katika jamii na [[Kanisa]], wakijitokeza pia kwa wingi kufuata tapo lolote la kiroho la Kikatoliki au la kizushi. Kumbe Fransisko hakupata mwanamke yeyote wa kumfuata kwa walau miaka sita tangu aongoke, na hata baada ya kumpata Klara, hakuwapata tena wengi. Sababu ni kwamba hakuwa [[mchungaji]] wa roho bali mtu mwenye kutafuta njia yake, wala hakuwa na mpango wa kuanzisha lolote, bali alitaka kushiriki tu hali ya watu wa mwisho. Basi, kwa wanawake nafasi ya mwisho haikuwa tu ile ya [[ukoma|wakoma]], bali pia ya ma[[kahaba]] na ya [[uchawi|wachawi]]. Hivyo kwao chaguo la nafasi ya mwisho lilikuwa gumu zaidi, si tu upande wa mateso bali pia upande wa dharau, mbali ya kwamba lingesababisha masingizio juu ya uhusiano wao na ndugu wa kiume. == Miaka ya kwanza ya Klara == [[File:SanDamianoAssisiDec132023_02.jpg|thumb|left|[[Konventi]] ya San Damiano leo. Juu yake unaonekana mji wa Assisi.]] Klara alizaliwa mwaka [[1193]] au [[1194]], hivyo alikuwa na miaka 12-13 Fransisko alipovua [[utu wa kale]] mbele ya mji mzima katika uwanda wa [[kanisa kuu]] ule ambako iko nyumba ya Klara. Kwa hakika huyo akaendelea kusikia habari mbalimbali juu ya Fransisko: alivyopata wafuasi, mmojawao [[ndugu Rufino]], [[kaka]] wa Klara; alivyokubaliwa na [[Papa]] n.k. Hatujui kama ni kwa sababu hizo kwamba alikataa [[ndoa]] mbalimbali mpaka akafikia umri wa miaka 18, wala hatujui kama walikutana mara nyingi kwa mashauri ya kiroho. Ila tunajua kwa hakika kuwa baada ya Klara kukimbia nyumbani usiku na kujiunga na jamaa ya [[Ndugu Wadogo]], akifuatwa na mdogo wake [[Anyesi wa Asizi|Anyesi]] baada ya wiki mbili tu, Fransisko alitimiza wajibu wa kumlisha kiroho kwa mahubiri, mifano na hata maandishi. Kwa ushahidi wa Klara tunajua kwamba hata kwake himizo kuu la Fransisko lilikuwa kuambatana moja kwa moja na [[ufukara]] wa [[Mwana wa Mungu]]. Mapema sana (kabla ya mwanzo wa mwaka [[1213]]) Fransisko aliwaahidia akina Klara kuwashughulikia sawa na ndugu wa kiume, akafanya hivyo mpaka kufa, ingawa kipindi fulani alijizuia asiwatembelee kusudi ndugu wengine wasipate kisingizio cha kufanya hivyo. == Kiongozi kwa watawa wa kike == [[File:SDamiano-Clara og søstre.jpg|thumb|250px|Mchoro wa ukutani unaowaonyesha Mt. Klara na masista wake; unapatikana katika kikanisa cha monasteri yao asili, [[San Damiano, Assisi]].]] Klara aliitikia kwa namna bora ya [[upendo]] na [[uaminifu]], akamsaidia kuelewa vizuri zaidi [[wito]] wake wa [[utume|kitume]]. Kufika kwake kwenyewe kulimfanya Fransisko afikirie sana na kushauriana naye juu ya maisha atakayoyashika. Mara wakatambua njia ya wanawake iwe tofauti na ile ya wanaume: kwa hiyo Klara akawa [[mmonaki]] na baadaye [[abesi]], ingawa kwa kushika kikamilifu [[ufukara mkuu]] na kuhusiana kidugu na wenzake. Tofauti na Ndugu Wadogo, ambao Fransisko aliwaelekeza wafuate “mtindo wa [[Injili]] takatifu”, yaani [[Yesu]] alivyowaagiza [[mitume]] waende (Math. 10:5-15), aliwaelekeza [[Waklara]] kwenye “[[ukamilifu]] wa Injili takatifu”, unaoonyeshwa hasa na [[heri nane]] na hotuba nzima ya mlimani (Math. 5:1-7:27), bila ya kuwabana kwa mtindo huo wenye vipengele vingi vya pekee. Tofauti inaonekana wazi katika ushahidi wa [[Askofu]] [[Yakobo wa Vitry]] ulioandikwa mwaka [[1216]] ukieleza maisha ya [[Wafransisko]] yalivyokuwa bado mwanzoni: wote walikuwa wanakula jasho lao, ila ndugu wa kiume kwa kufanya [[kazi]] hasa mjini au vijijini, kumbe akina dada kwa kubaki katika makao yao. Fransisko aliwahurumia daima wanawake hao waliokubali dharau na magumu ya kila aina. Yeye, ambaye hakusita hata kidogo kufuata tu mtindo wa Injili, katika kuwaongoza alizingatia sana udhaifu wa [[jinsia]] yao, na kama kwa kulazimishwa tu na Klara alimruhusu kushika magumu mengi: kila mara [[huruma]] ya Fransisko na msimamo imara wa Klara vilikutana katika kumpendeza [[Mungu]]. Ni baada tu ya kung’amua msimamo huo, kwamba Fransisko alimuahidia atawatunza sawa na ndugu wa kiume. Mwongozo wake wa uso kwa uso ukawa muhimu kuliko kuwaandikia kanuni fulani: badala yake mwenyewe alichukua jukumu la kudumisha ufukara mkuu na [[udugu]] katika monasteri ya kike. == Baada ya kifo cha Fransisko == Baada ya [[kifo]] cha Fransisko, akina Klara waliweza kushuhudia [[madonda ya Yesu]] katika mikono, miguu na ubavu wa mtakatifu huyo. Halafu wakaendelea kupigania ufukara mkuu dhidi ya mashauri ya watu mbalimbali. Ni kwamba baada ya [[Mtaguso IV wa Laterano]] (1215) kukataza [[kanuni]] mpya iliwabidi wapokee mojawapo ya zamani ili wakubaliwe na [[Kanisa Katoliki]] kama watawa. Basi wakaichagua ile ya [[Benedikto wa Nursia]], wakiifuata katika mambo kadhaa kadiri yalivyopatana na mtindo wao mpya, bila ya nia ya kuwa [[Wabenedikto]]. Hapo ilimpasa Klara kuitwa [[abesi]], jina alilolikubali tu kwa kumtii [[mwanzilishi]], ingawa akaendelea kujiita “mtumishi wa Kristo na wa akina dada fukara”. Hasa Klara hakutosheka na uhalali wa monasteri yake mbele ya Kanisa, bali kwa njia ya Fransisko aliomba akapewa na [[Papa Inosenti III]] “fadhili ya ufukara” (1216), yaani ruhusa ya kuishi bila ya mali hata kijumuia, kama jambo la msingi katika wito wake wa “kuishi kadiri ya [[ukamilifu]] wa [[Injili]] takatifu”, kwa kuungana na [[Yesu]] fukara kama bibiarusi fukara. [[Kardinali]] Ugolino, akiona [[monasteri]] za namna hiyo zinavyoongezeka huko na huko, alizitungia [[katiba]] ([[1219]]) iliyopitishwa na [[Papa Honori III]] ([[1216]]-[[1227]]) ambayo ikawa msingi wa kanuni zote zilizoandikwa baadaye kwa Utawa II. Lengo lake lilikuwa kukinga monasteri hizo dhidi ya upinzani na kuzipa mtindo wa kimonaki zaidi bila ya kuondoa [[usahili]] wake maalumu, ziwe muundo mpya wa aina moja chini ya [[Kanisa la Roma]] moja kwa moja. Katika juhudi zake za kurekebisha [[umonaki]] alielekeza hata monasteri kadhaa za zamani zifuate mtindo wa Mt. Damiano. Desturi kali alizoziagiza humo hazikumtisha Klara, ambaye alijishinda tayari na kujitesa kwa [[ushujaa]] mkubwa (katika kula, kuvaa, kulala n.k.) mpaka akakatazwa asizidishe. Wala hakuogopa ukali wa [[ugo]] ulioagiwa na katiba hiyo, ili kutunza mazingira ya sala. Wasiwasi wake ulihusu ufukara mkuu akiona hautajwi na katiba hiyo. Mwanzoni Ugolino alitaka msimamo huo udumu katika monasteri kadhaa, ila alipochaguliwa kuwa [[Papa]] akaanza kuzipatia mali nyinginyingi, labda kisha kung’amua matatizo yaliyojitokeza. Lakini Klara hakukubali kabisa akamuomba amtibitishie “fadhili ya ufukara” akakubaliwa (1228), lakini si kwa monasteri zote. Suala lingine lililojitokeza mapema, halafu likaendelea kusababisha migogoro, ni nani awajibike kuwasaidia Waklara upande wa roho na upande wa [[riziki]]. Fransisko alipokuwa [[Mashariki ya Kati]], [[Filipo Longo]] aliteuliwa msimamizi wao, lakini mwanzilishi aliporudi uteuzi huo ukafutwa, masista wakasimamiwa tena na wasio Wafransisko, mpaka Ugolino, kisha kuchaguliwa awe [[Papa Gregori IX]] ([[1227]]-[[1241]]) alipowalazimisha Ndugu Wadogo kuwajibika ([[1221]]). Klara alipoona [[wito]] wake wa Kiinjili upo hatarini upande wa [[sheria]], kwa kuwa kanuni na katiba hazikuwa za Kifransisko, akaanza kuomba aweze kuahidi kushika kanuni ya Ndugu Wadogo badala ya ile ya Benedikto. Mwaka 1234 akaja kumuunga mkono [[Anyesi wa Praha]], binti mfalme ambaye alikataa kuolewa na mfalme mkuu [[Federiko II]] wa [[Ujerumani]] akaanzisha monasteri yake iliyokubaliwa “fadhili ya ufukara”. Alitunga kanuni mpya kwa kuchanganya “mtindo wa maisha” alioandika Fransisko na katiba ya Ugolino, akamuomba Gregori IX, halafu [[Papa Inosenti IV]] (1243-1254) waithibitishe, lakini akakataliwa. [[Faili:Pope_Innocent_IV_sends_Dominicans_and_Franciscans_out_to_the_Tartars.jpg|thumb|left|Papa Inosenti IV akituma [[Mmisionari|wamisionari]] [[Ndugu Wadogo|Wafransisko]] na [[Wadominiko]] kwa [[Watartari]].]] Kumbe Inosenti IV akathibitisha katiba ya Ugolino (1245) na kusisitiza ifuatwe kanuni ya Benedikto kwa sababu ina sifa nyingi. Wakati huohuo alijaribu kusuluhisha mgogoro wa uhusiano kati ya Ndugu Wadogo na Waklara. Klara alikuwa akiendelea kudai kwa nguvu msaada wa kiroho wa ndugu hao kulingana na ahadi ya mwanzilishi. Kumbe Mtumishi mkuu [[Kreshensi wa Iesi]] (1244-1247) aliomba shirika liondolewe mzigo liliobebeshwa na Gregori IX, yaani himizo la kuanzisha [[konventi]] ndogo karibu na kila monasteri ya Waklara. Basi, Inosenti IV aliamua Waklara wawe chini ya uongozi na [[mamlaka]] ya Ndugu Wadogo, akapendekeza masista waunganishwe na Utawa I. Lakini shirika likazidi kuona litalemewa na wingi wa monasteri. Mwaka [[1247]] Inosenti IV akatunga katiba mpya badala ya ile ya Ugolino iliyokwishaenea katika monasteri zote za Kifransisko, ikitumika pengine pamoja na desturi maalumu za mahali. Katiba hiyo ilifanya kanuni ya Ndugu Wadogo kuwa msingi wa sheria za Waklara bila ya kuwadai waishike katika yote, ila katika [[utiifu]], utovu wa mali na [[useja mtakatifu]]. Katiba hiyo ilimuondolea [[Kardinali mlinzi]] mamlaka juu ya Waklara, ambao wakawekwa moja kwa moja chini ya viongozi wa Utawa I. Kwa katiba hiyo Waklara wakaja kutambulikana Wafransisko kisheria, lakini ndani mlikuwa na pigo kubwa kwa Klara, yaani iliandikwa wazi kuwa monasteri zao zinaruhusiwa kuwa na mali za kujitegemea. Ndiyo sababu monasteri chache tu zikaipokea katiba hiyo. Vilevile Ndugu Wadogo wakazidi kulalamika hadi Kardinali mlinzi akajitwalia polepole mamlaka yao na hatimaye ([[1250]]) aliwaandikia wasithubutu kujiingiza katika uongozi wa Waklara. Hivyo kwa muda mfupi katiba hiyo ikashindikana pande zote. Klara, mgonjwa toka siku nyingi, alipoona kifo kinamkaribia, aliandika wasia wake ambamo alimuiga Fransisko katika kukumbusha asili ya wito wake na wa jamaa yake, na kutamka kwa msisitizo mkubwa nia imara ya kufuata ufukara mkuu “aliouahidi kwa Mungu na kwa Mt. Fransisko” pamoja na kuhimiza sana [[umoja]] wa dada zake. Lakini pia, upande wa sheria, aliona haja ya kutunga upya “mtindo wa maisha” kwa kulinganisha kanuni ya Ndugu Wadogo na masharti ya maisha ya ndani tu. Humo aliingiza pia maandishi mawili mafupi ya Fransisko kwao, kuhusu ufukara mkuu na kuhusu ahadi ya kwamba yeye na Ndugu Wadogo watawahudumia Waklara sawa na wenzao wa kiume. Upande wake Klara aliahidi kuwatii waandamizi wa mwanzilishi. Kiini cha huo “mtindo wa maisha” kinasisitiza kwa nguvu nia ya kuishi bila ya mali yoyote, isipokuwa monasteri na bustani. Jambo lingine linalokazwa ni [[udugu]]: humo neno “dada” linapatikana mara 66! Udugu huo unatimizwa siku kwa siku chini ya “abesi na mama” kwa umoja wa mioyo pasipo [[ubaguzi]] wowote (tofauti pekee ni kati ya wanaojua na wasiojua kusoma kuhusu [[Sala ya Kanisa]]). Hata dada “wa nje” (yaani “wanaohudumia nje ya monasteri” bila ya kubanwa na ugo) washiriki maisha ya jumuia sawa na wenzao. Hao ni kundi maalumu la mtindo wa Kiklara, linalohitajika kadiri wenzao wanavyojifungia ndani: ni “akina Marta” kwa “akina Maria” kadiri Fransisko alivyowapangia Ndugu Wadogo wanaoishi upwekeni. Udugu huo unajitokeza hata katika mikutano, ambayo inatakiwa kufanyika kila wiki kwa mchango wa wote, kupanga shughuli za maana na kuteua watakaoshika nyadhifa mbalimbali. Abesi mwenyewe, ingawa anachaguliwa kwa maisha yake yote, kadiri ya mapokeo ya kimonaki, anaweza kubadilishwa na dada zake wakiona hawezi kutimiza vizuri kazi zake. Uhusiano na Utawa I unasisitizwa tena kwa kudai msimamizi wa monasteri awe daima Ndugu Mdogo, pamoja na kuomba Utawa huo uipatie monasteri mapadri 2 na ma[[bradha]] 2 kwa huduma za kiroho na za kimwili. Huo “mtindo wa maisha” ukakubaliwa na Kardinali mlinzi ([[1252]]) halafu na Inosenti IV ([[1253]]). Klara akapewa hati yake kitandani akaibusu; siku mbili baadaye akafa akiishika mikononi, wakihudhuria [[ndugu Leo]], [[Anjelo Tancredi|ndugu Anjelo]] na [[ndugu Yunipero|Yunipero]], wenzi wa Fransisko; pia alijaliwa faraja za [[Bikira Maria]] na wanawake watakatifu kadhaa. == Baada ya kifo chake == [[File:Assisi_-_Basilica_di_Santa_Chiara_-_2.jpg|thumb|[[Basilika]] lililojengwa kwa [[heshima]] yake [[masalia]] yake yanamotunzwa.]] [[Mazishi]] yalihudhuriwa na Papa, Makardinali, Ma[[askofu]] na wengineo. Inosenti IV alitaka ziimbwe sala za watakatifu ma[[bikira]] badala ya zile za wafu, ila akakubali shauri la Kardinali mlinzi la kufuata taratibu zilizopangwa kabla mtu hajatangazwa mtakatifu. Miaka miwili baadaye, Kardinali huyo akiwa amechaguliwa kuwa [[Papa Aleksanda IV]] ([[1245]]-[[1261]]), akamtangaza rasmi kuwa [[mtakatifu]] ([[1255]]). Mwaka [[1260]] [[masalia]] yake yakahamishiwa mjini Asizi katika kanisa lililojengwa kwa heshima yake. == Maandishi yake == Pamoja na kanuni na wasia, Klara ametuachia walau barua nne (kwa [[Anyesi wa Praha]]). Maandishi hayo ndiyo chemchemi ya kwanza ambamo tuchote utajiri wa [[roho]] yake na wa [[utu]] wake. Hasa ya mwisho inatuonyesha alivyogeuka ndani ya Yesu kwa kuzidi kumkazia macho kama kioo chake na kujifunza toka kwake hasa ufukara, [[unyenyekevu]] na [[upendo]] wa ajabu, vilivyong’aa katika hatua mbalimbali za maisha yake kuanzia [[Bethlehemu]] hadi [[Kalivari]]. Klara alimfikia Mungu kwa kumfuata Yesu kama [[bibiarusi]] mwaminifu katika hatua hizo za maisha yake halisi, kama alivyoelekezwa na Fransisko, kadiri ya [[karama]] yake mpya katika kumtazama Yesu na kuelewa [[Injili]]. ==Tazama pia== * [[Watakatifu wa Agano la Kale]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakristo]] * [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika]] * [[Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo]] * [[Orodha ya Watakatifu Waaugustino]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabazili]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabenedikto]] * [[Orodha ya Watakatifu Wadominiko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wajesuiti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakarmeli]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakolumbani]] * [[Orodha ya Watakatifu Wamersedari]] * [[Orodha ya Watakatifu Waoratori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapasionisti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapremontree]] * [[Orodha ya Watakatifu Waredentori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wasalesiani]] * [[Orodha ya Watakatifu Waskolopi]] * [[Orodha ya Watakatifu Wateatini]] * [[Orodha ya Watakatifu Watrinitari]] * [[Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria]] * [[Orodha ya Watakatifu Wavinsenti]] ==Tanbihi== {{reflist}} == Marejeo kwa [[Kiswahili]] == * MTAKATIFU KLARA WA ASIZI – Maandishi yake – [[tafsiri]] ya Ndugu [[Wafransisko]] [[Wakapuchini]] – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – [[Ndanda]] 1994 – ISBN 9976-63-414-5 * WAHUDUMU WAKUU WA FAMILIA NNE ZA KIFRANSISKO, Klara wa Asizi, Mwanamke Mpya – ed. Familia za Kifransisko – [[Roma]] 1991 * Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 280-283 * Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 256-280 * John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 275-276 * Pd. Leandry Kimario, [[Wakapuchini|O.F.M.Cap.]] - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 505-507 * Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 64 == Marejeo kwa lugha nyingine== * Bartoli, Marco. ''Chiara d'Assisi''. Rome 1989: Instituto Storico dei Cappucini. * Mooney, Catherine M.. "''Imitatio Christi'' or ''Imitatio Mariae''?: Clare of Assisi and Her Interpreters," in ''Gendered Voices: Medieval Saints and Their Interpreters'', ed. Catherine M. Mooney (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1999), pp. 52–77 (text), pp. 207–220 ([http://monasticmatrix.usc.edu/commentaria/article.php?textId=4 notes] {{Wayback|url=http://monasticmatrix.usc.edu/commentaria/article.php?textId=4 |date=20100702184215 }}) ==Viungo vya nje== * [http://www.catholicrevelations.com/category/saints/the-life-biography-of-st-claire-of-assisi-saint-and-virgin-of-the-holy-catholic-church.html The Life, Miracles and Death of St. Claire of Assisi, Saint and Virgin of the Catholic Church] {{Wayback|url=http://www.catholicrevelations.com/category/saints/the-life-biography-of-st-claire-of-assisi-saint-and-virgin-of-the-holy-catholic-church.html |date=20120805231216 }} {{Catholic Encyclopedia poster|St. Clare of Assisi}} * [http://www.clarians.net/ St. Clare's Sr. Sec. School Agra] {{Wayback|url=http://www.clarians.net/ |date=20130602020219 }} Built On the Name Of St. Clare Of Assisi * [http://www.klarabaum-bautzen.de.vu The pear-tree of St. Clare]{{Wayback|url=http://www.klarabaum-bautzen.de.vu/ |date=20140812205523 }} in the [http://www.netzwerk-eucharistie.de.vu Convent of the Poor Clares of Perpetual Adoration in Bautzen ] {{Wayback|url=http://www.netzwerk-eucharistie.de.vu/ |date=20160304075728 }} *[http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=215 St. Clare of Assisi] * [http://www.mirrorsforeternity.com/ Musical Theatre about St. Francis and St. Clare of Assisi] {{Wayback|url=http://www.mirrorsforeternity.com/ |date=20120421231156 }} * [http://saints.sqpn.com/saintc03.htm Saint Clare of Assisi] {{Wayback|url=http://saints.sqpn.com/saintc03.htm |date=20120201153730 }} in Patron Saints Index * [http://www.linetjornhoj.dk/Anorexia_Sacra.html Anorexia Sacra] {{Wayback|url=http://www.linetjornhoj.dk/Anorexia_Sacra.html |date=20120331101409 }} An opera using Clare's texts on asceticism and its connections with anorexia nervosa. * [http://www.aug.edu/augusta/iconography/clare.html St. Clare page] {{Wayback|url=http://www.aug.edu/augusta/iconography/clare.html |date=20120930190912 }} at ''Christian Iconography'' * [http://www.aug.edu/augusta/iconography/goldenLegend/clare.htm Caxton's life of St. Clare] {{Wayback|url=http://www.aug.edu/augusta/iconography/goldenLegend/clare.htm |date=20121020184306 }} {{mbegu-Mkristo}} [[Jamii:Waliozaliwa 1193]] [[Jamii:Waliofariki 1253]] [[Jamii:Mabikira]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Waklara]] [[Jamii:Watawa waanzilishi]] [[Jamii:Watakatifu wa Italia]] gbk92xedfxuumqlfqc66h2zzaf1jv9m 4 16648 1608429 1605792 2026-10-15T11:36:56Z Riccardo Riccioni 452 /* Makala ya 130,000 */ 1608429 wikitext text/x-wiki ==Makala ya 131,000== Tarehe 15 Oktoba umetungwa ukurasa wa 131,000 kuhusu [[Wilbur Slabber]], [[mwanakriketi]] wa [[Namibia]]. ==Makala ya 130,000== Tarehe 6 Oktoba 2026 umetungwa ukurasa wa 130,000 juu ya [[Ain Bahadur Mahar]], [[Siasa|mwanasiasa]] wa [[Nepal]]. ==Makala ya 129,000== Tarehe 29 Septemba 2026 umetungwa ukurasa wa 129,000 kuhusu [[Nicole Castrale]], [[Gofu (mchezo)|mwanagofu]] wa [[Marekani]]. ==Makala ya 128,000== Tarehe 23 Septemba [[2026]] umetungwa ukurasa wa 128,000 kuhusu [[Toryal Himat]], [[mwanakriketi]] wa [[Afghanistan]]. ==Makala ya 127,000== Tarehe 15 Septemba 2026 umetungwa ukurasa wa 127,000 kuhusu [[David Weir]], [[mwanasoka]] wa zamani wa [[Uskoti]]. ==Makala ya 126,000== Tarehe 5 Septemba 2026 umetungwa ukurasa wa 126,000 kuhusu [[Mike Lazaridis]], [[mfanyabiashara]] wa [[Kanada]]. ==Makala ya 125,000== Tarehe 25 Agosti 2026 umetungwa ukurasa wa 125,000 kuhusu [[Maddy Foley]], [[mwigizaji]] wa Kanada. ==Makala ya 124,000== Tarehe 20 Agosti 2026 umetungwa ukurasa wa 124,000 kuhusu [[historia ya Réunion|historia ya Reunion]]. ==Makala ya 123,000== Tarehe 12 Agosti 2026 umetungwa ukurasa wa 123,000 juu ya [[Arne Friedrich]], [[mwanasoka]] wa [[Ujerumani]]. ==Makala ya 122,000== Tarehe 6 Agosti [[2026]] umetungwa ukurasa wa 122,000 juu ya [[Bonnaye Mims]], [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]]. ==Makala ya 121,000== Tarehe 14 Julai [[2026]] umetungwa ukurasa wa 121,000 juu ya [[Sadako Pointer]], [[mwimbaji]] wa [[Marekani]]. ==Makala ya 120,000== Tarehe 30 Mei 2026 umetungwa ukurasa wa 120,000 juu ya [[Valentin Filatov (mkufunzi wa dubu)]]. ==Makala ya 119,000== Tarehe 26 Mei 2026 Wikipedia hii imefikia idadi ya 119,000 kwa makala juu ya [[Salih Zaki Bey]], [[Siasa|mwanasiasa]] wa [[Iraki]]. ==Makala ya 118,000== Tarehe 23 Mei 2026 Wikipedia hii imefikia idadi ya 118,000 kwa makala juu ya [[Tod Lippy]], [[Wasanii|msanii]] wa [[Marekani]]. ==Makala ya 117,000== Tarehe 19 Mei 2026 iliandikwa makala juu ya [[Muziki|wanamuziki]] [[Modern Talking]] ambayo imekuwa ya 117,000 katika [[Wikipedia ya Kiswahili]]. ==Makala ya 116,000== Tarehe 16 Mei 2026 makala juu ya [[John Brodie (mwanasoka aliyezaliwa 1862)]] imefanya idadi ya makala ya Wikipedia ya Kiswahili ifikie 116,000. ==Makala ya 115,000== Mapema tarehe 13 Mei 2026 makala ya 115,000 ya Wikipedia ya Kiswahili ilitungwa kuhusu [[Nadia Ginetti]], mwanasiasa wa Italia. ==Makala ya 114,000== Tarehe 10 Mei 2026, Wikipedia ya Kiswahili ilifikisha makala 114,000 kwa kupitia makala ya [[Hellen Linkswiler]] (5 Januari 1912 – 24 Juni 1984), mtaalamu wa lishe na mwanasayansi wa lishe kutoka [[Marekani]] aliyefanya utafiti kuhusu mahitaji ya madini katika mwili wa binadamu na asidi amino. ==Makala ya 113,000== Tarehe 7 Mei 2026 Wikipedia ya Kiswahili imepata makala ya 113,000 inayohusu [[Jan Eliasberg]] mwongozaji na mwandishi wa filamu, maonyesho ya jukwaa, na televisheni kutoka nchini Marekani. ==Makala ya 112,000== Tarehe 28 Aprili 2026 Wikipedia ya Kiswahili imepata makala ya 112,000 inayohusu [[Silverio Izaguirre]], [[Mpira wa miguu|mwanasoka]] wa [[Hispania]]. ==Makala ya 111,000== Tarehe 21 Aprili 2026 Wikipedia ya Kiswahili imewahi kupata makala ya 111,000 kuhusu [[Janet Nwadiogo Mokelu]], [[Siasa|mwanasiasa]] wa Afrika Kusini. ==Makala ya 110,000== Tarehe 16 Aprili 2026 Wikipedia ya Kiswahili imefikia idadi ya makala 110,000 kwa ukurasa juu ya [[Linda Moss]], mwanasiasa wa nchi hiyohiyo. ==Makala ya 109,000== Tarehe [[9 Aprili]] 2026 Wikipedia ya Kiswahili imepata makala ya 109,000 kuhusu [[Cyprien Mbonimpa]], [[mwanadiplomasia]] wa [[Burundi]].. ==Haririo la 1,500,000== Siku hiyohiyo ilikuwa imepata kufanyika haririo la 1,500,000 tangu Wikipedia ya Kiswahili ianzishwe. ==Makala ya 108,000== Tarehe [[18 Machi]] 2026 Wikipedia ya Kiswahili imepata makala ya 108,000 kuhusu [[Wahindi wa Tanzania]]. ==Makala ya 107,000== Tarehe [[23 Februari]] 2026 Wikipedia ya Kiswahili imepata makala ya 107,000 kuhusu [[Chang Ming-che]], mwanataaluma wa [[Taiwan]]. ==Makala ya 106,000== Tarehe [[11 Februari]] 2026 Wikipedia ya Kiswahili imepata makala ya 106,000 kuhusu [[Musa Tukur Yakasai]], profesa wa [[Nigeria]]. ==Makala ya 105,000== Tarehe [[31 Januari]] 2026 Wikipedia ya Kiswahili imepata makala kuhusu [[Eliane Rosa Naika]], [[mwanasiasa]] wa [[Madagaska]]: ndiyo ya 105,000. ==Makala ya 104,000== Mwaka 2026 Wikipedia ya Kiswahili imefikia kuwa na makala ya 104,000 tarehe [[10 Januari]] kuhusu [[filamu]] [[Miss Fatimah]]. ==Makala ya 103,000== Tarehe 8 Desemba imetungwa makala ya 103,000 kuhusu [[Carlentini]], mji wa [[Sisilia|Sicilia]], [[Italia visiwani]]. ==Makala ya 102,000== Tarehe 8 Oktoba imetungwa makala ya 102,000 kuhusu [[Irene Charnley]]. ==Makala ya 101,000== Kwa kasi hiyohiyo ya mwaka 2025, Wikipedia yetu imepiku mapema toleo la [[Kimalagasy]] na tarehe 23 Agosti kuwahi nakala ya 101,000 kuhusu [[Dada wa Cooney]]. =='''Makala ya 100,000'''== Kwa makala juu ya [[Barclayville]],‎ tarehe [[23 Juni]] [[2025]] Wikipedia yetu imetimiza idadi ya laki moja! Ni Wikipedia ya Afrika ya nne kufikia kiwango hicho, siku chache baada ya ile ya Malagasy, na ni ya kwanza kati ya [[lugha za Kiniger-Kongo]]. Tunawashukuru wote, wazima kwa wafu, waliochangia mafanikio hayo. ==Makala ya 99,000== Tarehe [[4 Juni]] 2025 Wikipedia ya Kiswahili imefikia makala ya 99,000 kwa ukurasa kuhusu [[wilaya ya Luanshya]] nchini [[Zambia]]. ==Makala ya 98,000== Tarehe [[9 Machi]] 2025 Wikipedia ya Kiswahili imefikia makala ya 98,000 kwa ukurasa kuhusu [[mwimbaji]] [[Kirsten Price]].‎ ==Makala ya 97,000== Tarehe [[25 Februari]] 2025 imefikia makala ya 97,000 kwa ukurasa kuhusu [[kardinali]] [[Giulio Bevilacqua]].‎ ==Makala ya 96,000== Tarehe 18 Februari 2025 Wikipedia ya Kiswahili imefikia makala ya 96,000 kuhusu [[mwimbaji]] [[Janie Fricke]].‎ ==Makala ya 95,000== Tarehe [[6 Februari]] 2025 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 95,000 juu ya [[Uwanja wa Michezo wa Perth Rectangular]].‎ ==Makala ya 94,000== Tarehe [[31 Januari]] 2025 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 94,000 kuhusu [[askofu]] [[Joseph Mukasa Zuza]]. ==Makala ya 93,000== Tarehe [[22 Januari]] 2025 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 93,000 kuhusu [[Mpira wa miguu|mwanasoka]] [[Grant Needham]]. ==Makala ya 92,000== Tarehe [[13 Januari]] 2025 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 92,000 kuhusu [[mwanamuziki]] [[Terry Tufts]].‎ ==Makala ya 91,000== Tarehe [[6 Januari]] 2025 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 91,000 kuhusu [[mwanasiasa]] [[Saka Isau]].‎ ==Makala ya 90,000== Tarehe [[11 Desemba]] [[2024]] Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 90,000 kuhusu mchezaji [[Jason Hartill]].‎ Kwa mara ya kwanza tumeweza kuanzisha makala 1,000 kwa siku mbili tu. ==Makala ya 89,000== Tarehe [[9 Desemba]] 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 89,000 kuhusu jimbo la [[Norwei]] [[Vestland]].‎ Kwa mara ya kwanza tumeweza kuanzisha makala 10,000 kwa mwaka mmoja tu. Hongera kwa wote waliochangia. ==Makala ya 88,000== Tarehe [[1 Desemba]] 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 88,000 kuhusu [[Mpira wa miguu|mwanakandanda]] wa kike [[Stephanie Bukovec]].‎ ==Makala ya 87,000== Tarehe [[22 Novemba]] 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 87,000 kuhusu mwanakandanda [[Nicholas Lindsay]].‎ ==Makala ya 86,000== Tarehe [[7 Novemba]] 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 86,000 kuhusu [[Riadha|mwanariadha]] [[Juma Ndiwa]].‎ ==Makala ya 85,000== Tarehe 20 Oktoba 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 85,000 kuhusu [[mtakatifu]] [[Leoniani wa Vienne]]. ==Makala ya 84,000== Tarehe 8 Oktoba 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 84,000 kuhusu mwanariadha [[Jürgen Kühl]].‎‎ ==Makala ya 83,000== Tarehe 19 Septemba 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 83,000 kuhusu mwanariadha [[Jacques Riparelli]]. ==Makala ya 82,000== Tarehe 10 Julai 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 82,000 kuhusu [[pipa]]. ==Makala ya 81,000== Tarehe 11 Juni 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 81,000 ambayo inahusu [[Kufukuzwa kwa Wamoroko kutoka Algeria]]. ==Makala ya 80,000== Tarehe 21 Aprili 2024 Wikipedia ya Kiswahili imekuwa na makala ya 80,000 ambayo inahusu [[mwandamizi]]. ==Mradi mpya wa kata za Tanzania== Tarehe [[20 Aprili]] 2024 tumemaliza kuingiza taarifa za [[kata]] zote nchini [[Tanzania]] kufuatana na [[sensa]] ya mwaka 2022. ==Makala ya 79,000== Tarehe 9 Desemba [[2023]] Wikipedia hii imefikia makala ya 79,000 kwa ukurasa juu ya kata ya [[Chemchem (Unguja)]] katika mradi mpya wa kata za Tanzania. {{Infobox_Person | jina =Kipala | nchi =Ujerumani | majina_mengine = | picha = | ukubwawapicha = | maelezo_ya_picha = | jina_la_kuzaliwa = | tarehe_ya_kuzaliwa = | mahala_pa_kuzaliwa = | tarehe_ya_kufariki =10 Julai 2023 | mahala_alipofia = | sababu_ya_kifariki = | anajulikana kwa = | kazi_yake = Mchungaji | cheo =Mchungaji | mshahara = | kipindi = | alitanguliwa_na = | akafuatiwa_na = | chama = | bodi = | dini = | ndoa = | rafiki = | watoto = | mahusiano = | tovuti = | maelezo = | mwajiri = | urefu = | uzito = }} ==Kifo cha Kipala== Tarehe [[10 Julai]] 2023 mwenzetu bureaucrat [[mtumiaji:Kipala|Kipala]] ameaga dunia. Mchungaji wa Kilutheri na mmisionari katika nchi mbalimbali, zikiwemo [[Tanzania]], [[Kenya]] na [[Iran]], Ingo Koll amefariki nyumbani mwake nchini [[Ujerumani]]. Alichangia sana kamusi elezo ya lugha yetu tangu tarehe 13 Machi 2006 hadi tarehe 28 Juni 2023. Mbali ya hilo, alikuwa kiungo kikuu katika kutuweka pamoja kama Wikipedia ya Kiswahili. Alitoa mchango mkubwa sana katika kuistawisha na katika mijadala mbalimbali, pamoja na kutuwakilisha kimataifa. Mwenyezi Mungu amjalie raha ya milele. Amina. Tarehe 13 Mei 2023 alikuwa amemuandikia [[mtumiaji:Riccardo Riccioni|ndugu Rikardo]]: "Juzi daktari aliniarifu kwamba nimepata kansa. Aina hiyo kwenye kongosho inaweza kuendelea haraka sana, lakini kuna uwezekano fulani wa tiba itakayoongeza muda kidogo ... labda mwaka 1 au miwili. Hadi sasa sisikii matatizo lakini nahisi maumivu yatakuja, na matokeo ya tiba ya madawa makali yataniathiri pia. Kwa hiyo - sijui sasa nitaweza kuendelea kwa muda gani. Wiki ijayo naingia hospitalini kwa utafiti zaidi. Sidhani ni wakati wa kuaga sasa. Sina hamu ya kupokea wimbi la "pole". Tangu nimepita umri wa miaka 70 nilijiambia "kuanzia sasa hakuna cha kulalamika", maana katika kazi yangu nimezika watu mamia nilipenda kusoma zaburi ya 90. Nachukua wakati wangu kama zawadi. Sikutegemea nitapatwa na kansa ya haraka vile lakini sioni faida ya kulalamika. Hadi sasa maisha yangu yamekuwa mazuri sana, nina kila sababu kumshukuru Mungu na kushukuru watu niliokuta kwenye njia zangu. Hii ni pamoja na wewe!" ==Makala ya 78,000== Tarehe [[15 Juni]] 2023 Wikipedia hii imefikia idadi ya 78,000 kwa makala juu ya [[Jamil Adam]] katika mradi wa [[Mchezaji|wachezaji]] wa [[mpira wa miguu]]. ==Makala ya 77,000== Tarehe [[25 Machi]] 2023 Wikipedia hii imefikia idadi ya 77,000 kwa makala juu ya [[Chomutov]], [[mji]] wa [[Ucheki]]. ==Wakabidhi wapya wanne== Mwezi Aprili 2023 ulifanyika uchaguzi wa wakabidhi wapya. Kati ya 6 waliogombea, 4 wamechaguliwa kwa kupata zaidi ya nusu ya kura halali. Kazi njema, ndugu! ==Makala ya 76,000== Tarehe [[23 Desemba]] [[2022]] Wikipedia hii imefikia idadi ya 76,000 kwa makala juu ya [[Bouhjar]], [[mji]] wa [[Tunisia]]. ==Makala ya 75,00== Tarehe [[17 Septemba]] 2022 Wikipedia hii imefikia idadi ya 75,000 kwa makala juu ya [[Kouandé]], [[mji]] wa [[Benin]]. ==Makala ya 74,00== Tarehe [[15 Julai]] 2022 Wikipedia hii imefikia idadi ya 74,000 kwa makala juu ya [[Ghuba ya Venezuela]]. ==Makala ya 73,00== Tarehe [[6 Juni]] 2022 Wikipedia hii imefikia idadi ya 73,000 kwa makala juu ya [[Frenda]], mji wa [[Algeria]]. ==Makala ya 72,00== Tarehe [[14 Mei]] 2022 Wikipedia hii imefikia idadi ya 72,000. Kwa kuwa makala nyingi zimetungwa kwa mashindano, kuna kazi kubwa ni kuziweka sawa. ==Makala ya 71,00== Tarehe [[23 Aprili]] 2022 Wikipedia hii imefikia idadi ya 71,000 kwa makala nyingi za mradi wa [[Jamii:Arusha Editathon Muziki|Arusha Editathon Muziki]]. ==Makala ya 70,00== Tarehe [[10 Machi]] 2022 Wikipedia hii imefikia idadi ya 70,000 kwa makala juu ya [[Ilesa]] katika mradi wa miji ya [[Nigeria]]. ==Makala ya 69,000== Tarehe [[11 Januari]] 2022 Wikipedia hii imefikia idadi ya 69,000 kwa makala juu ya [[Maroua]] katika mradi wa miji ya [[Kamerun]]. ==Makala ya 68,000== Tarehe [[29 Oktoba]] [[2021]] Wikipedia hii imefikia idadi ya 68,000 kwa makala juu ya [[Chambishi]] katika mradi wa [[miji]] ya [[Zambia]]. ==Makala ya 67,000== Tarehe [[9 Septemba]] 2021 Wikipedia hii imefikia idadi ya 67,000 kwa makala juu ya [[Nairagie Ngare]] katika mradi wa [[vijiji]] vya [[Kenya]]. ==Makala ya 66,000== Tarehe [[14 Agosti]] 2021 Wikipedia hii imefikia idadi ya 66,000 kwa makala juu ya [[Makutano]] katika mradi wa kata za Kenya. ==Makala ya 65,000== Tarehe [[5 Julai]] 2021 Wikipedia hii imefikia idadi ya 65,000 kwa makala juu ya [[Mwea]] katika mradi wa kata za Kenya. ==Makala ya 64,000== Tarehe [[19 Juni]] 2021 Wikipedia hii imevuka idadi ya 64,000 kutokana na tendo la kurudisha makala 907 lililofanywa na steward aliyekuwa amezifuta kwa mkupuo mmoja mwaka 2020. ==Makala ya 63,000== Tarehe [[8 Juni]] 2021 mradi wa Africa Wiki Challenge Arusha kuhusu viwanja vya michezo umefikisha Wikipedia yetu hadi kutunga makala ya 63,000 na kusonga mbele haraka. Hongera na asante kwa wahusika wote! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 11:58, 9 Juni 2021 (UTC) ==Makala ya 62,000== Tarehe [[7 Mei]] 2021 mradi wa [[miji]] ya [[Italia]] umefikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 62,000 kwa ukurasa juu ya [[San Giovanni Rotondo]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 15:28, 7 Mei 2021 (UTC) ==Makala ya 61,000== Tarehe [[15 Machi]] 2021 mradi wa [[watakatifu]] [[Wakristo]] umefikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 61,000 kwa ukurasa juu ya [[Agrikola wa Chalon]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 10:19, 15 Machi 2021 (UTC) ==Makala ya 60,000== Tarehe [[20 Agosti]] [[2020]] mradi wa [[mito]] ya [[Burundi]] umefikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 60,000 kwa ukurasa juu ya [[Mto Rubirizi (Muramvya)]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 09:28, 20 Agosti 2020 (UTC) Tarehe [[8 Novemba]] 2020 Wikipedia yetu imetimiza tena idadi hiyo baada ya kukatwa makala 800 hivi hapo katikati (mpaka sasa hatujajua ilikuwaje). Ukurasa husika ni juu ya [[mtakatifu]] [[Andrea Avellino]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 07:14, 8 Novemba 2020 (UTC) ==Makala ya 59,000== Tarehe [[22 Mei]] [[2020]] mradi wa [[miji ya Rwanda]] umefikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 59,000 kwa ukurasa juu ya [[Mukarange]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 10:02, 22 Mei 2020 (UTC) ==Makala ya 58,000== Tarehe [[3 Aprili]] [[2020]] mradi wa [[Orodha ya mito ya Burundi|mito ya Burundi]] umefikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 58,000 kwa ukurasa juu ya [[Mto Gihororo (Karuzi)]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 10:55, 3 Aprili 2020 (UTC) ==Makala ya 57,000== Tarehe [[17 Machi]] [[2020]] mradi wa [[wachezaji mpira]] umefikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 57,000 kwa ukurasa juu ya [[Gilmar Rinaldi]]. Kurasa elfu kwa juma moja tu! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 05:44, 18 Machi 2020 (UTC) ==Makala ya 56,000== Tarehe [[10 Machi]] [[2020]] mradi wa [[Makabila ya Uganda]] umefikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 56,000 kwa ukurasa juu ya [[Wakumam]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 11:36, 10 Machi 2020 (UTC) ==Makala ya 55,000== Tarehe [[13 Desemba]] [[2019]] mradi wa [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika|Watakatifu wa Afrika]] umefikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 55,000 kwa ukurasa juu ya [[Yusto askofu]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 11:17, 13 Desemba 2019 (UTC) ==Makala ya 54,000== Tarehe [[4 Oktoba]] 2019 makala ya 54,000 imetungwa kuhusu [[wafiadini]] wa [[Afrika]] [[Suksesi na wenzake 17]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 13:23, 4 Oktoba 2019 (UTC) ==Makala ya 53,000== Tarehe [[10 Agosti]] 2019 makala ya 53,000 imetungwa kuhusu [[Tarafa ya Tiémélékro]]. Tunawashukuru wachangiaji wetu kutoka [[Cote d'Ivoire]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 07:58, 11 Agosti 2019 (UTC) ==Makala ya 52,000== Tarehe [[16 Julai]] 2019 makala ya 52,000 imetungwa kuhusu [[mto Rwoho]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 12:55, 16 Julai 2019 (UTC) ==Makala ya 51,000== Tarehe [[31 Mei]] 2019 makala ya 51,000 imetungwa kuhusu [[mto Osia]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 08:35, 31 Mei 2019 (UTC) ==Makala ya 50,000== Tarehe [[3 Mei]] 2019 makala ya 50,000 imetungwa kuhusu [[mto Ocere]]. Hatimaye tumefikia hatua hiyo kubwa! Hongera kwa wote! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 14:31, 3 Mei 2019 (UTC) ==Makala ya 49,000== Tarehe [[23 Machi]] 2019 makala ya 49,000 imetungwa kuhusu [[mto Wangodugu]]. Tukazane ili kufikia mapema ya 50,000! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 12:12, 23 Machi 2019 (UTC) ::Hongera sana Ndugu Riccardo kwa michango yako!! Na asante!'''[[Mtumiaji:Kipala|Kipala]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Kipala|majadiliano]])''' 19:58, 23 Machi 2019 (UTC) ==Makala ya 48,000== Tarehe [[7 Februari]] 2019 makala ya 48,000 imetungwa kuhusu [[kisiwa cha Musira]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 10:30, 7 Februari 2019 (UTC) ==Makala ya 47,000== Tarehe [[8 Novemba]] [[2018]] makala ya 47,000 imetungwa kuhusu mto Olkimatare. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 12:26, 8 Novemba 2018 (UTC) ==Makala ya 46,000== Tarehe [[15 Oktoba]] 2018 makala ya 46,000 imetungwa kuhusu [[mto Wakavi]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 13:41, 15 Oktoba 2018 (UTC) ==Ukurasa wa 100,000== Tarehe [[5 Oktoba]] 2018, kwa makala juu ya [[Mto Thiririka]], Wikipedia yetu imefikia ukurasa wa 100,000 zikihesabiwa si makala tu, bali pia kurasa za maelekezo, majadiliano, watumiaji n.k. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 11:41, 5 Oktoba 2018 (UTC) ==Baba Tabita kuaga== Tarehe [[26 Septemba]] 2018, huyo mchangiaji wetu mkuu ameandika ili kutuaga baada ya kazi ya miaka 12 na kisha kuugua kwa muda mrefu, akisema hajui kama ataweza kuchangia tena. Tunazidi kumuombea kwa Mwenyezi Mungu aweze kupona na kuendelea nasi. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 14:31, 26 Septemba 2018 (UTC) ==Makala ya 45,000== Tarehe [[12 Agosti]] [[2018]] makala ya 45,000 imetungwa kuhusu [[mto Ilangi]], [[Korongo (jiografia)|korongo]] wa [[Kenya]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 14:11, 12 Agosti 2018 (UTC) ==Makala ya 44,000== Tarehe [[30 Julai]] [[2018]] makala ya 44,000 imetungwa kuhusu [[mto Nyairoko]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 11:55, 30 Julai 2018 (UTC) ==Makala ya 43,000== Tarehe [[7 Julai]] makala ya 43,000 imetungwa kuhusu [[mto Kaptarit]]. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 15:36, 7 Julai 2018 (UTC) ==Makala ya 42,000== Tarehe 21 Mei 2018, makala ya 42,000 imetungwa kuhusu [[mto Jigulu]]. Mbele kwa mbele! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 08:18, 21 Mei 2018 (UTC) ==Makala ya 41,000== Tarehe 2 Mei 2018, makala ya 41,000 ilianzishwa na [[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Ndugu Riccardo]] kuhusu [[Mto Ligunga]]. Tusonge mbeleee! --'''[[Mtumiaji:Baba Tabita|Baba Tabita]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Baba Tabita|majadiliano]])''' 05:13, 3 Mei 2018 (UTC) :Ninja [[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Ndugu Riccardo]] katika ubora wake. Safi sana! Tunasonga. Sasa hivi tutafika walipo Afrikaans!--[[User:Muddyb|<font color="blue">_{'''Muddyb Mwanaharakati'''}</font>]]</span> <font face="Comic sans">[[User talk:Muddyb Blast Producer|<font color="black">^'''Longa'''</font>]] 08:22, 3 Mei 2018 (UTC) ==Makala ya 40,000== Tarehe 17 Machi 2018, makala ya 40,000 (AROBAINI ELFU, jamani!) ni kuhusu mlima [[Nidze]]. Makala ilianzishwa na [[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Ndugu Riccardo]]. Asante na hongera, Mzee! Sherehe itafanyika wapiii? Tupo pamoja katika furaha na fahari. --'''[[Mtumiaji:Baba Tabita|Baba Tabita]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Baba Tabita|majadiliano]])''' 09:52, 17 Machi 2018 (UTC) :Sasa niseme tu, zama zangu zimeisha! Nyakati zangu nilipiga buku ndani ya wiki 2. Furaha iliyopo hadi mgonjwa umeamka kitandani. Pole sana mzee wangu, Oliver, na ahsante kwa taarifa!--[[User:Muddyb Blast Producer|<font color="blue">_{'''Mwanaharakati'''}</font>]]</span><font face="Verdana">[[User talk:Muddyb Blast Producer|<font color="gray">^'''Longa'''</font>]] 12:37, 17 Machi 2018 (UTC) ::Kweli tunahitaji sherehe. Hongereni ndugu zangu wote! --'''[[Mtumiaji:Ndesanjo|Ndesanjo]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Ndesanjo|majadiliano]])''' 23:44, 30 Mei 2018 (UTC) ==Makala ya 39,000== Tarehe 24 Desemba 2017, makala ya 39,000 imeandikwa. Sasa tunalenga ya 40,000: tujitahidi pamoja. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 08:48, 13 Januari 2018 (UTC) ==Makala ya 38,000== Tarehe 12 Oktoba 2017, makala ya 38,000 ni kuhusu [[Ziwa Kamnarok]], [[ziwa]] lililokauka la [[Kenya]]. Makala iliandikwa na [[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Ndugu Riccardo]]. --'''[[Mtumiaji:Baba Tabita|Baba Tabita]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Baba Tabita|majadiliano]])''' 21:16, 13 Oktoba 2017 (UTC) ==Makala ya 37,000== Tarehe 30 Julai 2017, makala ya 37,000 ni kuhusu [[Ziwa Ambussel]], ziwa dogo la [[Tanzania]]. Makala iliandikwa na [[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Ndugu Riccardo]]. --'''[[Mtumiaji:Baba Tabita|Baba Tabita]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Baba Tabita|majadiliano]])''' 17:44, 30 Julai 2017 (UTC) ==Makala ya 36,000== Tarehe 20 Mei 2017, makala ya 36,000 ni kuhusu [[Abdallah Majurah Bulembo]], mwanasiasa wa [[Tanzania]]. Makala iliandikwa na Ndugu [[Majadiliano ya mtumiaji:Luhazi|Luhazi]]. --'''[[Mtumiaji:Baba Tabita|Baba Tabita]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Baba Tabita|majadiliano]])''' 18:29, 20 Mei 2017 (UTC) ==Makala ya 35,000== Tarehe 12 Januari 2017, makala ya 35,000 ni kuhusu mwandishi [[James Tate (mwandishi)|James Tate]] aliyepokea [[Tuzo ya Pulitzer ya Ushairi]] mwaka wa 1992. --'''[[Mtumiaji:Baba Tabita|Baba Tabita]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Baba Tabita|majadiliano]])''' 10:41, 12 Januari 2017 (UTC) ==Makala ya 33,000== 18 Aprili 2016, makala ya 33,000 ni [[Kio'du]], lugha ya [[Vietnam]] na [[Laos]]. --'''[[Mtumiaji:Baba Tabita|Baba Tabita]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Baba Tabita|majadiliano]])''' 11:43, 18 Aprili 2016 (UTC) ==Haririo la 1,000,000== Upande wa maharirio, tarehe [[10 Oktoba]] 2015 yamefikia [[idadi]] ya [[milioni]] 1. ==Makala ya 30,000== Nimejitahidi lakini nahisi aliyepita ni Riccardo mnamo tar. 21. Septemba 2015, sina uhakika makala gani. '''[[Mtumiaji:Kipala|Kipala]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Kipala|majadiliano]])''' 21:32, 23 Septemba 2015 (UTC) :Ni [[Historia ya Madagaska]] tarehe 22 Septemba 2015. Hongera kwa wote! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 10:55, 24 Septemba 2015 (UTC) ==Makala ya 29,000== *13 Juni 2015, makala ya 29,000 ni [[Pembe kuu‎]] (pembe ya 180°, isiyoonekana kama pembe inafanana na mstari wa kawaida...) ==Warsha ya Wikipedia Morogoro== Tarehe 21 Machi 2015, wahariri wafuatao walitoa warsha ya kuandika na kuhariri makala za wikipedia ya Kiswahili kwa walimu na wanafunzi wa [http://www.alfagems.com/ shule ya sekondari ya AlfaGems] mjini [[Morogoro (mji)|Morogoro]]: [[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]], [[Mtumiaji:Kipala|Kipala]], [[Mtumiaji:ChriKo|ChriKo]] na [[Mtumiaji:Baba Tabita|Baba Tabita]] (bahati mbaya, [[Mtumiaji:Muddyb Blast Producer|Muddyb Blast Producer]] alibanwa kazini na kutoweza kuhudhuria). Tumefurahi kuona mafanikio mema! <gallery> Morogoro 2015 Warsha ya wanafunzi 1.jpg|Warsha ya Wikipedia ya Kiswahili Morogoro 2015 Machi - Warsha ya wanafunzi 1 Morogoro 2015 Warsha ya wanafunzi 2.jpg|Warsha ya Wikipedia ya Kiswahili Morogoro 2015 Machi - Warsha ya wanafunzi 2 Morogoro 2015 warsha ya wanafunzi 3.jpg|Warsha ya Wikipedia ya Kiswahili Morogoro 2015 Machi - Warsha ya wanafunzi 3 Warsha wanafunzi.jpg|Warsha ya Wikipedia ya Kiswahili Morogoro 2015 Machi - Warsha ya wanafunzi 4 Alfagems Shule ya Sekondari Morogoro - Wikipedia imefika!.jpg|Wikipedia ya Kiswahili imefika Alfagems SS Warsha ya walimu.jpg|Walimu walikuwa na warsha yao pia Alfagems Shule ya Sekondari Morogoro - wikipedia imefika hadi chumba hiki.jpg|Hapo iko chumba cha kompyuta ambako wanafunzi zaidi ya 60 waliangalia nafasi zilizopo kwenye wikipedia ya Kiswahili </gallery> ==Makala ya 28,000== *25 Januari 2015, makala ya 28,000 ni [[Kipaici]], lugha ya [[Kaledonia Mpya]]. ==Makala ya 22,000== *28 Oktoba 2011 imefika makala 22,000! ==Makala ya 20,000== [[Picha:Wikipedia 20000 articles.png|80px|right]] * 21 Agosti 2010: mji wa [[Dordrecht]] ;-) ==Makala ya 15,000== * 25 Desemba 2009 (UTC) :-) '''Mlimba''' ni tarafa iliyopo katika wilaya ya Kilombero katika Mkoa wa Morogoro. Ipo umbali wa kilomita 150 kutoka Ifakara mjini. Tarafa ya Mlimba ina ujumla wa kata 6. Kata ya Tanganyika Masagati ni kata maarufu sana katika tarafa ya Mlimba. Ipo umbali usiopungua kilomita 100 kutoka Mlimba mjini. Tarafa hii inakabiliwa na matatizo mbalimbali ikiwemo ya usafiri, utumishi wa umma {walimu,madaktari n.k}. Wakazi wa mlimba wanategemea zaidi usafiri wa TAZARA. Kata ya Mlimba ina shule za msingi zisizopungua 10 na sekondari 3.Tarafa ya Mlimba ina shule zaidi ya 30 za msingi na 8 za sekondari. Moja kati ya shule maarufu ni shule ya msingi MAKIRIKA na shule ya sekondari MLIMBA GIRLS. Shule ya msingi MAKIRIKA ipo umbali wa kilomita 10 kutoka Mlimba mjini. Shule hii ipo katika kijiji cha Makirika. Ina walimu 4 {Donatus Dacky, Abel Michael, John Justine na Selemani Mkonje},shule ina darasa la awali hadi la saba! Pia katika tarafa ya mlimba utakutana na mgodi wa umeme{KIHANSI}... imehaririwa na selemani mkonje ==Maendeleo ya makala za kata nchini [[Tanzania]]== Makala za kata zinafuata majina ya kata yaliyotajwa katika taarifa ya sensa 2002. Kata zilizoanzishwa baadaye kwa kawaida hazipo bado. Kata zote za Tanzania zimepata makala fupi ya mbegu; mengine yameshapanushwa. Ilikuwa kazi kubwa na ya maana! Kazi inayobaki ni kufuatilia habari za wilaya mpya zilizoanzishwa mwaka 2006/2007 kwa sababu orodha ya kata iliyopatikana ilikuwa ya sensa ya mwaka 2002. Pale tulipotambua wilaya mpya tulianza makala ya wilaya pia kigezo cha kata zake isipokuwa bado bila majina. Kata ya wilaya mpya bado zinaorodheshwa chini ya chini ya wilaya mama. Mifano ya wilaya mpya ni [[Wilaya ya Misenyi]], [[Wilaya ya Chato]], [[Wilaya ya Rorya]]. ==Mikoa ya Tanzania ambayo kata zote zimeanzishwa makala ya mbegu== [[Mkoa wa Arusha|Arusha]] | [[Mkoa wa Dar es Salaam|Dar es Salaam]] | [[Mkoa wa Dodoma|Dodoma]] | [[Mkoa wa Iringa|Iringa]] | [[Mkoa wa Kagera|Kagera]] | [[Mkoa wa Kilimanjaro|Kilimanjaro]] | [[Mkoa wa Kigoma|Kigoma]] | [[Mkoa wa Lindi|Lindi]] | [[Mkoa wa Mara|Mara]] | [[Mkoa wa Mwanza|Mwanza]] | [[Mkoa wa Mbeya|Mbeya]] | [[Mkoa wa Manyara|Manyara]] | [[Mkoa wa Morogoro|Morogoro]] | [[Mkoa wa Mtwara|Mtwara]] | [[Mkoa wa Pemba Kaskazini |Pemba Kaskazini]] | [[Mkoa wa Pemba Kusini|Pemba Kusini]] | [[Mkoa wa Pwani|Pwani]] | [[Mkoa wa Rukwa|Rukwa]] | [[Mkoa wa Ruvuma|Ruvuma]] | [[Mkoa wa Shinyanga|Shinyanga]] | [[Mkoa wa Singida|Singida]] | [[Mkoa wa Tabora|Tabora]] | [[Mkoa wa Tanga|Tanga]] | [[Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi|Unguja Mjini Magharibi]] | [[Mkoa wa Unguja Kaskazini|Unguja Kaskazini]] | [[Mkoa wa Unguja Kusini|Unguja Kusini]] ==Wikipedia yetu katika orodha ya [[meta:List of Wikipedias by edits per article]]== [[Meta:List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles]] inalinganisha wikipedia za lugha mbalimbali kwenye msingi wa orodha la [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za kamusi elezo]]. Katika ulinganisho wa Aprili 2009 makala zifuatazo ziliangaliwa hasa kuwa ama zinekosekana kabisa au ni fupi mno au ziko na ukubwa karibu na ngazi inayofuata (kati ya ndogo-wastani-kubwa na kila ngazi inapewa uzito tofauti katika ulinganisho). Majina yafuatayo ni katika wikipedia ya Kiingereza. #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Song Song] ([[Wimbo|wimbo - alama 463 pekee]]) #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Crusades Crusades] - [[vita za misalaba]] #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Communism Communism] - [[ukomunisti]] #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Culture Culture] - [[utamaduni]] #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Big Bang Big Bang] - [[mlipuko mkuu]] #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Evolution Evolution] - [[mageuko ya spishi]] #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Democracy Democracy] - [[demokrasia]] #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Horse Horse] - [[farasi]] #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Basketball Basketball] - [[mpira wa kikapu]] #[http://en.wikipedia.org/wiki/en:Fascism Fashism] - [[ufashisti]] --'''[[User:Kipala|Kipala]] ([[User talk:Kipala|majadiliano]])''' 17:21, 9 Aprili 2009 (UTC) == Mradi mpya: [[Wilaya, tarafa na kata za Kenya]]== Baada ya kutunga makala za mbegu kwa kila kata ya [[Tanzania]] tunalenga sasa kufanya kazi hiyohiyo kwa kata zote za Kenya. Ukurasa [[Wilaya, tarafa na kata za Kenya]] umeundwa kwa muda kwa kurahisisha utekelezaji wa mradi huu. Orodha hii inafikiwa pia kwa kifupi[[ kata Kenya]]. == Swahili Wikipedia now the largest African language Wikipedia == Apologies for the English, I don't speak Swahili, but I thought I'd let everyone know that Swahili has just passed Afrikaans as the largest African language Wikipedia. Congratulations! See [http://www.greenman.co.za/blog/?p=614 greenman.co.za] for more information. '''[[Mtumiaji:Greenman|Greenman]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Greenman|majadiliano]])''' 22:12, 3 Agosti 2009 (UTC) ::It was time! - Don't you think so? - Congratulations!--'''[[Mtumiaji:Aristo Class|Aristo Class]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Aristo Class|majadiliano]])''' 13:48, 10 Septemba 2018 (UTC) ==The Nairobi Hospital== Apologies for the English, my Kiswahili are not that good. I've been writting an article (at the el:Wikipedia) about the "[[:el:The Nairobi Hospital]]" and I do not have any pictures to support it. Can somebody from the Nairobi area, take several pictures of "The Nairobi Hospital" and upload them at Wikimedia Commons?<br/> Asante sana!--'''[[Mtumiaji:Aristo Class|Aristo Class]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Aristo Class|majadiliano]])''' 20:58, 8 Septemba 2018 (UTC)<br/> P.S. I am particullarly interested of the "Galanos Block".<br/> --'''[[Mtumiaji:Aristo Class|Aristo Class]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Aristo Class|majadiliano]])''' 16:05, 14 Septemba 2018 (UTC) ==Galanos sulphur baths== Additive to The Nairobi Hospital request, I have another one, the following: I have written the [[:el:Galanos sulphur baths]] at the Greek Wikipedia and do not have any pictures to accompany it. Can somebody from the [[:el:Tanga Region]], take several photographs of the "Galanos thermal springs" and upload them at Wikimedia Commons?<br/> Asante sana!--'''[[Mtumiaji:Aristo Class|Aristo Class]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Aristo Class|majadiliano]])''' 16:01, 14 Septemba 2018 (UTC) :Thanks for your contribution. We are a small group, at the moment I am not aware of anybody around Tanga. Lets see if we find someone. '''[[Mtumiaji:Kipala|Kipala]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Kipala|majadiliano]])''' 19:44, 19 Septemba 2018 (UTC) ::Dear '''[[Mtumiaji:Kipala|Kipala]]''', thank you very much for your response, I'll be waiting and hoping.<br/> ::With kindest regards!--'''[[Mtumiaji:Aristo Class|Aristo Class]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Aristo Class|majadiliano]])''' 07:48, 22 Septemba 2018 (UTC) == Afrocuration == Hi all. I will be adding 4 articles relating to the Afrocuration project to add articles relating to Covid-19. Namely, [[Utambuzi|Medical Diagnosis]], [[Ugonjwa unaopitishwa hewani|Airborne Disease]], Hand Washing, [[Athari ya pandemia ya Korona 2019-20 kwa mazingira|Environmental impact]]. Kind regards '''[[Mtumiaji:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Dumbassman|majadiliano]])''' 15:01, 6 Juni 2020 (UTC) : {{ping|Riccardo Riccioni}} can I upload the other 2 articles? '''[[Mtumiaji:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Dumbassman|majadiliano]])''' 16:17, 8 Juni 2020 (UTC) ::If you used computer translation, it's better if you don't upload them. --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 07:51, 9 Juni 2020 (UTC) ::: The 2 pages I created was made through an Afrocuration project done by translators that do speak Kiswahili and was not made through the content creation tool. Unfortunately I cannot gauge the quality of these articles. Were the other 2 of such poor quality that I shouldn't upload them? Thanks '''[[Mtumiaji:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Dumbassman|majadiliano]])''' 11:09, 9 Juni 2020 (UTC) :::: Truly, the first one was very poor, the second one was a little better. Many times Swahili speakers are not so good translators! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 12:36, 9 Juni 2020 (UTC) ::::: Thanks a lot for your honest feedback. I will ask that the other 2 articles first be proofread. If anyone is keen to help the Google docs are available [https://docs.google.com/document/d/1QUovtBQax-5hrTerPVDG6mg_0t_r0CkyrE-YrkotB1o/edit# here] and [https://docs.google.com/document/d/1huDcJvyIdWk3QT1EDmOUNjfXIGRMuzr79n0S9z4bJls/edit# here]. Thanks '''[[Mtumiaji:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Dumbassman|majadiliano]])''' 16:02, 9 Juni 2020 (UTC) :::::: Both articles need many corrections, though they are understandable. Let you upload them, then we will try to work on them. Thank you for your care and humble attitude. Peace to you! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 06:37, 10 Juni 2020 (UTC) :::::::::::: Asante sana kwa maoni yako ya kweli. Nitauliza kwamba nakala zingine 2 kwanza zihakikiwe. Ikiwa mtu yeyote ana hamu ya kusaidia hati za Google zinapatikana [https://docs.google.com/document/d/1QUovtBQax-5hrTerPVDG6mg_0t_r0CkyrE-YrkotB1o/edit# hapa] na '''[[Mtumiaji:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Dumbassman|majadiliano]])''' 08:47, 13 Juni 2020 (UTC) ==Wikipedia pages Wanting Photos #WPWP== Habari wachangiaji, katika mradi wa WPWP unaoendelea hivi sasa, kuna fujo nyingi za wachangiaji wakati wa kuongeza picha, kama kuacha maneno ya lugha nyingine katika maelezo juu ya picha. Hivyo ni ombi langu kwa wachangiaji angalau kupitia hizi makala na kufanya masahihisho. [[https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Maalum:Michango/Tarih&offset=&limit=500&target=Tarih|Angalia kiungo hiki]] '''[[Mtumiaji:Czeus25 Masele|Czeus25 Masele]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Czeus25 Masele|majadiliano]])''' 06:55, 10 Agosti 2020 (UTC) :Ni kweli. Kwa tamaa ya tuzo wengine wanaongeza picha yoyote na maandishi yasiyo sahihi. Sisi hatuna muda wa kupitia kazi hizo zote. Hata hivyo kwa jumla faida fulani ipo. Amani kwenu! --'''[[Mtumiaji:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Riccardo Riccioni|majadiliano]])''' 10:01, 10 Agosti 2020 (UTC) ==Have you Voted?== Hi all, There are 16 eligible voters in Swahili Wikipedia for the ongoing [[:meta:Wikimedia Foundation elections/2021|Wikimedia Board of Trustees elections]]. But only one 3 people have voted so far. The Wikimedia Foundation Board of Trustees election is still ongoing. Votes will be accepted until 23:59 31 August 2021 (UTC). [https://www.youtube.com/watch?v=6wgyP3fNI4M 2021 Wikimedia Board election video]:Please watch and share this widely so we can motivate more participation from all eligible voters! Please visit [[:meta:Wikimedia Foundation Board Elections 2021|here]] to cast your vote. You can also read more about the candidates [[:meta:Wikimedia Foundation elections/2021/Candidates|here]] Best, '''[[Mtumiaji:Zuz (WMF)|Zuz (WMF)]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Zuz (WMF)|majadiliano]])''' 10:07, 26 Agosti 2021 (UTC) == 2021 Wikimedia Board of Trustees Election Result == Thank you to everyone who participated in the 2021 Board election. The Elections Committee has reviewed the votes of the 2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees election, organized to select four new trustees. A record 6,873 people from across 214 projects cast their valid votes. The following four candidates received the most support: *[[:meta:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates/Rosie_Stephenson-Goodknight Rosie Stephenson-Goodknight|Rosie Stephenson-Goodknight]] *[[:meta:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates/Victoria_Doronina Victoria Doronina|Victoria Doronina]] *[[:meta:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates/Dariusz_Jemielniak Dariusz Jemielniak|Dariusz Jemielniak]] *[[:meta:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates/Lorenzo_Losa Lorenzo Losa|Lorenzo Losa]] While these candidates have been ranked through the community vote, they are not yet appointed to the Board of Trustees. They still need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. The Board has set a tentative date to appoint new trustees at the end of this month. Read the full announcement [[:meta:Wikimedia_Foundation_elections/2021/2021-09-07/2021_Election_Results|here]]. Best, '''[[Mtumiaji:Zuz (WMF)|Zuz (WMF)]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Zuz (WMF)|majadiliano]])''' 10:49, 8 Septemba 2021 (UTC) ==Campaigns Ambassador Contractor Opening For African French, Arabic And Swahili Speakers== Dear Swahili Wikipedia Community, The [[m:Campaigns|Campaigns Team]] at the Wikimedia Foundation is excited to announce that it seeks a '''Campaigns Ambassador''' with experience working in the French, Arabic or Swahili Wikipedia communities in Africa. The campaign ambassador will support our product and programs team in providing support and advising to campaign organizers and improve the campaign organizing journey. The Campaigns Ambassador will be supporting the rollout of tools and features to support campaign organizers, in the communities we are building for. Kindly confirm further details and requirements about the role in the [https://docs.google.com/document/d/1Ddp1mWyzZXtPppQl9ovzjgxBBClmL4EGFc7_58kN1is/edit '''attached job description''']. All interested applicants should submit a copy of their curriculum vitae (CV) and cover letter via email to '''fnartey@Wikimedia.org''' and copy '''ifried@wikimedia.org''' by 28th November 2021. If you have any further questions about the role kindly contact '''jjonsson@wikimedia.org'''. Thank you. Best, <br> Imelda ==Voting closes soon on the revised Enforcement Guidelines for the Universal Code of Conduct== : ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_3|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' : [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_3|More languages]] ''•'' [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FVoting+3&language=&action=page&filter= Please help translate to your language] : Hello all, [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting|Voting]] closes on the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines|revised Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] at '''23.59 UTC''' today, '''January 31, 2023'''. Please visit the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voter_information|voter information page on Meta-wiki]] for voter eligibility information and details on how to vote. More information on the Enforcement Guidelines and the voting process is available in this [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_1|previous message]]. On behalf of the UCoC Project Team, '''[[Mtumiaji:Zuz (WMF)|Zuz (WMF)]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:Zuz (WMF)|majadiliano]])''' 10:14, 31 Januari 2023 (UTC) toexk0nimssyccm64mgdpow7abflblh 0 17300 1608244 1500403 2026-10-14T13:30:58Z Riccardo Riccioni 452 /* Viungo vya nje */ 1608244 wikitext text/x-wiki [[File:SDamiano-Clara og søstre.jpg|thumb|250px|Mchoro wa ukutani unaowaonyesha Mt. Klara na masista wake; unapatikana katika kikanisa cha monasteri yao asili, [[San Damiano, Assisi]].]] '''Waklara''' ni jina linalojumlisha [[wanawake]] wote waliomfuata [[utawa]]ni [[Fransisko wa Asizi]] ([[1182]]-[[1226]]) nyuma ya [[Klara wa Asizi]] ([[1193]]-[[1253]]). ==Mche mdogo ulivyostawi (1212-1517)== === Mwanzo na uenezi (1212-1300) === Klara, aliyejiita “mche mdogo wa Mt. Fransisko”, ndiye jiwe la msingi la Utawa II wa [[Wafransisko]] ulioleta [[karama]] ileile ya [[Ndugu Wadogo]] kwa wanawake na kwa kujifungia faraghani. Ndizo nguzo mbili za utawa huo. Binti huyo wa ukoo bora alizaliwa [[Asizi]] ([[Italia]]) mwaka 1193. Kisha kuvutiwa na mifano ya Fransisko, na kusikiliza mahubiri na mashauri yake, akaamua kujiweka [[wakfu]] kwa [[Yesu Kristo]] katika [[ufukara]] mkuu. Basi, akatoroka nyumbani usiku (1212) akamuendea Fransisko huko [[Porsyunkula]] ambapo alinyolewa naye na kuvikwa kanzu, kamba na shela nyeusi. Kesho yake asubuhi akapelekwa kwa masista [[Wabenedikto]], na baada ya wiki mbili kwenye [[monasteri]] yao nyingine, alipofikiwa na mdogo wake ([[Anyesi wa Asizi]]) ambaye pia alipaswa kukabili upinzani mkali wa ukoo wao. Fransisko alipomaliza kuandaa jengo la Mt. Damiano, akina dada hao wakahamia huko kushika maisha ya ndani, wakaongezeka haraka. Miaka 40 baadaye Klara akaja kuandika kwamba mwanzo ulikuwa mgumu na walidharauliwa sana. Mwaka huohuo (au ule uliofuata) [[mwanzilishi]], alipoona walivyovumilia yote, aliwaandikia kwa ufupi “mtindo wa maisha”. Wakati huo aliwaomba wamsaidie kutambua kama [[Mungu]] anataka yeye na Ndugu Wadogo waishi upwekeni tu au wafanye [[utume]] pia. Jibu likawa kwamba wakahubiri; lakini Klara na wenzake watawafuata kiroho tu kwa [[sala]] na [[sadaka]], wakichangia [[urekebisho]] wa [[Kanisa]] bila ya kutoka nje ya kiota chao. Baada ya [[Mtaguso IV wa Laterano]] (1215) kukataza [[kanuni]] mpya iliwabidi wapokee mojawapo ya zamani ili wakubaliwe na [[Kanisa Katoliki]] kama watawa. Basi wakaichagua ile ya [[Benedikto wa Nursia]], wakiifuata katika mambo kadhaa kadiri yalivyopatana na mtindo wao mpya, bila ya nia ya kuwa [[Wabenedikto]]. Hapo ilimpasa Klara kuitwa [[abesi]], jina alilolikubali tu kwa kumtii mwanzilishi, ingawa akaendelea kujiita “mtumishi wa Kristo na wa akina dada fukara”. Hasa Klara hakutosheka na uhalali wa monasteri yake mbele ya Kanisa, bali kwa njia ya Fransisko aliomba akapewa na [[Papa Inosenti III]] “fadhili ya ufukara” (1216), yaani ruhusa ya kuishi bila ya mali hata kijumuia, kama jambo la msingi katika wito wake wa “kuishi kadiri ya [[ukamilifu]] wa [[Injili]] takatifu”, kwa kuungana na [[Yesu]] fukara kama bibiarusi fukara. [[Kardinali]] Ugolino, akiona monasteri za namna hiyo zinavyoongezeka huko na huko, alizitungia [[katiba]] (1219) iliyopitishwa na [[Papa Honori III]] (1216-1227) ambayo ikawa msingi wa kanuni zote zilizoandikwa baadaye kwa Utawa II. Lengo lake lilikuwa kukinga monasteri hizo dhidi ya upinzani na kuzipa mtindo wa kimonaki zaidi bila ya kuondoa [[usahili]] wake maalumu, ziwe muundo mpya wa aina moja chini ya Kanisa la Roma moja kwa moja. Katika juhudi zake za kurekebisha [[umonaki]] alielekeza hata monasteri kadhaa za zamani zifuate mtindo wa Mt. Damiano. Desturi kali alizoziagiza humo hazikumtisha Klara, ambaye alijishinda tayari na kujitesa kwa [[ushujaa]] mkubwa (katika kula, kuvaa, kulala n.k.) mpaka akakatazwa asizidishe. Wala hakuogopa ukali wa [[ugo]] ulioagiwa na katiba hiyo, ili kutunza mazingira ya sala. Wasiwasi wake ulihusu ufukara mkuu akiona hautajwi na katiba hiyo. Mwanzoni Ugolino alitaka msimamo huo udumu katika monasteri kadhaa, ila alipochaguliwa kuwa [[Papa]] akaanza kuzipatia mali nyinginyingi, labda kisha kung’amua matatizo yaliyojitokeza. Lakini Klara hakukubali kabisa akamuomba amtibitishie “fadhili ya ufukara” akakubaliwa (1228), lakini si kwa monasteri zote. Suala lingine lililojitokeza mapema, halafu likaendelea kusababisha migogoro, ni nani awajibike kuwasaidia Waklara upande wa roho na upande wa riziki. Fransisko alipokuwa Mashariki, [[Filipo Longo]] aliteuliwa msimamizi wao, lakini mwanzilishi aliporudi uteuzi huo ukafutwa, masista wakasimamiwa tena na wasio Wafransisko, mpaka Ugolino, kisha kuchaguliwa awe [[Papa Gregori IX]] (1227-1241) alipowalazimisha Ndugu Wadogo kuwajibika (1221). Klara alipoona [[wito]] wake wa Kiinjili upo hatarini upande wa [[sheria]], kwa kuwa kanuni na katiba hazikuwa za Kifransisko, akaanza kuomba aweze kuahidi kushika kanuni ya Ndugu Wadogo badala ya ile ya Benedikto. Mwaka 1234 akaja kumuunga mkono [[Anyesi wa Praha]], binti mfalme ambaye alikataa kuolewa na mfalme mkuu [[Federiko II]] wa [[Ujerumani]] akaanzisha monasteri yake iliyokubaliwa “fadhili ya ufukara”. Alitunga kanuni mpya kwa kuchanganya “mtindo wa maisha” alioandika Fransisko na katiba ya Ugolino, akamuomba Gregori IX, halafu [[Papa Inosenti IV]] (1243-1254) waithibitishe, lakini akakataliwa. Kumbe Inosenti IV akathibitisha katiba ya Ugolino (1245) na kusisitiza ifuatwe kanuni ya Benedikto kwa sababu ina sifa nyingi. Wakati huohuo alijaribu kusuluhisha mgogoro wa uhusiano kati ya Ndugu Wadogo na Waklara. Klara alikuwa akiendelea kudai kwa nguvu msaada wa kiroho wa ndugu hao kulingana na ahadi ya mwanzilishi. Kumbe Mtumishi mkuu [[Kreshensi wa Iesi]] (1244-1247) aliomba shirika liondolewe mzigo liliobebeshwa na Gregori IX, yaani himizo la kuanzisha [[konventi]] ndogo karibu na kila monasteri ya Waklara. Basi, Inosenti IV aliamua Waklara wawe chini ya uongozi na [[mamlaka]] ya Ndugu Wadogo, akapendekeza masista waunganishwe na Utawa I. Lakini shirika likazidi kuona litalemewa na wingi wa monasteri. Mwaka 1247 Inosenti IV akatunga katiba mpya badala ya ile ya Ugolino iliyokwishaenea katika monasteri zote za Kifransisko, ikitumika pengine pamoja na desturi maalumu za mahali. Katiba hiyo ilifanya kanuni ya Ndugu Wadogo kuwa msingi wa sheria za Waklara bila ya kuwadai waishike katika yote, ila katika [[utiifu]], utovu wa mali na [[useja mtakatifu]]. Katiba hiyo ilimuondolea [[Kardinali mlinzi]] mamlaka juu ya Waklara, ambao wakawekwa moja kwa moja chini ya viongozi wa Utawa I. Kwa katiba hiyo Waklara wakaja kutambulikana Wafransisko kisheria, lakini ndani mlikuwa na pigo kubwa kwa Klara, yaani iliandikwa wazi kuwa monasteri zao zinaruhusiwa kuwa na mali za kujitegemea. Ndiyo sababu monasteri chache tu zikaipokea katiba hiyo. Vilevile Ndugu Wadogo wakazidi kulalamika hadi Kardinali mlinzi akajitwalia polepole mamlaka yao na hatimaye (1250) aliwaandikia wasithubutu kujiingiza katika uongozi wa Waklara. Hivyo kwa muda mfupi katiba hiyo ikashindikana pande zote. Klara, mgonjwa toka siku nyingi, alipoona kifo kinamkaribia, aliandika wasia wake ambamo alimuiga Fransisko katika kukumbusha asili ya wito wake na wa jamaa yake, na kutamka kwa msisitizo mkubwa nia imara ya kufuata ufukara mkuu “aliouahidi kwa Mungu na kwa Mt. Fransisko” pamoja na kuhimiza sana [[umoja]] wa dada zake. Lakini pia, upande wa sheria, aliona haja ya kutunga upya “mtindo wa maisha” kwa kulinganisha kanuni ya Ndugu Wadogo na masharti ya maisha ya ndani tu. Humo aliingiza pia maandishi mawili mafupi ya Fransisko kwao, kuhusu ufukara mkuu na kuhusu ahadi ya kwamba yeye na Ndugu Wadogo watawahudumia Waklara sawa na wenzao wa kiume. Upande wake Klara aliahidi kuwatii waandamizi wa mwanzilishi. Kiini cha huo “mtindo wa maisha” kinasisitiza kwa nguvu nia ya kuishi bila ya mali yoyote, isipokuwa monasteri na bustani. Jambo lingine linalokazwa ni [[udugu]]: humo neno “dada” linapatikana mara 66! Udugu huo unatimizwa siku kwa siku chini ya “abesi na mama” kwa umoja wa mioyo pasipo [[ubaguzi]] wowote (tofauti pekee ni kati ya wanaojua na wasiojua kusoma kuhusu [[Sala ya Kanisa]]). Hata dada “wa nje” (yaani “wanaohudumia nje ya monasteri” bila ya kubanwa na ugo) washiriki maisha ya jumuia sawa na wenzao. Hao ni kundi maalumu la mtindo wa Kiklara, linalohitajika kadiri wenzao wanavyojifungia ndani: ni “akina Marta” kwa “akina Maria” kadiri Fransisko alivyowapangia Ndugu Wadogo wanaoishi upwekeni. Udugu huo unajitokeza hata katika mikutano, ambayo inatakiwa kufanyika kila wiki kwa mchango wa wote, kupanga shughuli za maana na kuteua watakaoshika nyadhifa mbalimbali. Abesi mwenyewe, ingawa anachaguliwa kwa maisha yake yote, kadiri ya mapokeo ya kimonaki, anaweza kubadilishwa na dada zake wakiona hawezi kutimiza vizuri kazi zake. Uhusiano na Utawa I unasisitizwa tena kwa kudai msimamizi wa monasteri awe daima Ndugu Mdogo, pamoja na kuomba Utawa huo uipatie monasteri mapadri 2 na ma[[bradha]] 2 kwa huduma za kiroho na za kimwili. Huo “mtindo wa maisha” ukakubaliwa na Kardinali mlinzi (1252) halafu na Inosenti IV (1253). Klara akapewa hati yake kitandani akaibusu; siku mbili baadaye akafa akiishika mikononi, wakihudhuria Leo, Angelo na Ginepro, “[[wenzi watatu]]” wa Fransisko; pia alijaliwa faraja za [[Bikira Maria na wanawake watakatifu kadhaa. Mazishi yalihudhuriwa na Papa, Makardinali, Ma[[askofu]] na wengineo. Inosenti IV alitaka ziimbwe sala za watakatifu ma[[bikira]] badala ya zile za wafu, ila akakubali shauri la Kardinali mlinzi la kufuata taratibu zilizopangwa kabla mtu hajatangazwa mtakatifu. Miaka miwili baadaye, Kardinali huyo akiwa amechaguliwa kuwa [[Papa Aleksanda IV]] (1245-1261), akamtangaza rasmi kuwa [[mtakatifu]] (1255). Mwaka 1260 [[masalia]] yake yakahamishiwa mjini Asizi katika kanisa lililojengwa kwa heshima yake. [[Image:AnezkaPremyslovna.jpg|left|250px|Mt. Agnes wa Praha.]] Pamoja na kanuni na wasia, Klara ametuachia walau barua nne (kwa [[Agnes wa Praha]]). Maandishi hayo ndiyo chemchemi ya kwanza ambamo tuchote utajiri wa [[roho]] yake na wa utu wake. Hasa ya mwisho inatuonyesha alivyogeuka ndani ya Yesu kwa kuzidi kumkazia macho kama kioo chake na kujifunza toka kwake hasa ufukara, [[unyenyekevu]] na [[upendo]] wa ajabu, vilivyong’aa katika hatua mbalimbali za maisha yake kuanzia [[Bethlehemu]] hadi [[Kalivari]]. Klara alimfikia Mungu kwa kumfuata Yesu kama bibiarusi mwaminifu katika hatua hizo za maisha yake halisi, kama alivyoelekezwa na Fransisko, kadiri ya karama yake mpya katika kumtazama Yesu na kuelewa Injili. Katika karne XIII monasteri chache ziliipokea kanuni ya Klara iliyothibitishwa kwa ajili ya nyumba asili tu. Kumbe monasteri kadhaa zikaja kupokea kanuni maalumu ambayo [[Izabela]] (+1270), dada wa [[mfalme Ludoviko IX]] wa [[Ufaransa]], aliiandika akakubaliwa na Aleksanda IV kwa monasteri yake ya [[Longchamp]] (1259). Kanuni hiyo iliweka Waklara chini ya Ndugu Wadogo na kukubali mali na mapato ya mara kwa mara. Mwaka 1263 mkutano mkuu wa Ndugu Wadogo ulizidi kukataa wajibu wa kuwahudumia Waklara. Akiwa Mtumishi mkuu, [[Bonaventura wa Bagnoregio]] (1257-1274) alijaribu kusuluhisha kwa kusema huduma za kiroho kwa dada hao zinatokana na upendo, lakini si [[wajibu]] ambao waudai kwa [[haki]]; pia zitegemee uamuzi wa Kardinali mlinzi. Kumbe mwaka huohuo [[Papa Urbani IV]] (1261-1264) alipitisha kanuni mpya ili kustawisha nidhamu na umoja ikidai monasteri hizo zote ziitwe Utawa wa Mtakatifu Klara (O.S.C.), kama ilivyoelekea kufanyika baada ya kutangazwa mtakatifu. Kanuni mpya ilifuata kidogo ile ya Klara, na zaidi katiba ya Inosenti IV, ikibana sana masista katika vipengele vingi. Zaidi ya hayo ilipanga mali (mashamba na kodi zake) kuwa tegemeo la kawaida la [[uchumi]] wa monasteri. Hatimaye iliwaondolea Watumishi wa kiume wajibu wa kuwahudumia Waklara. Kanuni hiyo ikakataliwa na monasteri bora na baadhi ya Ndugu Wadogo. Hivyo ukatokea mgawanyiko unaodumu hadi leo kati ya Waklara wanaofuata kanuni ya Klara (inayoitwa kanuni I) na wale wanaofuata kanuni ya Urbani IV ([[Waurbani]] au wa kanuni II), na kufanana na [[Wakonventuali]] (ambao pia wamekubali kuwa na mali kishirika). Kanuni nyingine zikaachwa kabla ya karne kwisha. Kwanza ilienezwa sana ile ya Urbani, lakini ile ya mt Klara ikabaki huko na huko ikiendelea kuathiri sana historia yote ya Waklara kwa kukumbusha tunu asili na kuchochea marekebisho mengi kuliko yale ya Ndugu Wadogo, kutokana na urahisi wa kubadili hali ya monasteri moja kuliko ya shirika kubwa iliyotawanyika sehemu mbalimbali. Tofauti hizo hazikuzuia uenezi wa monasteri usiende kasi ajabu, kulingana na uenezi wa Utawa I [[Ulaya]] na hata ng’ambo ya [[Bahari ya Kati]]. Kila monasteri ilijitegemea kikamilifu upande wa mamlaka; kilichowaunganisha ni hakika ya kutokana na moto ule uliowashwa na Klara, uhusiano wa kiroho na Ndugu Wadogo na mamlaka ya Kardinali mlinzi. Kwa kawaida monasteri zilikuwa na masista wengi sana. Miito mingi ilitokea kati ya koo maarufu na za kifalme pia, hasa Urbani IV alipodai kila mtakaji alete “[[mahari]]” monasterini, sheria ambayo ilienea kote. Karne ya kwanza ilizaa watakatifu 4 (Klara na Anyesi wa Asizi, Anyesi wa Praha na [[Kinga wa Hungaria]]) na wenye heri 6 katika nchi mbalimbali, hasa kutoka koo za kifalme. Halikukosekana taji la ushahidi wa imani na wa ubikira (Waklara wote wa [[Tripoli]] mwaka 1289, na wote 70 wa [[Tolemais]] mwaka 1291). Takwimu ni kama ifuatavyo: Mwaka 1253: monasteri 111: Italia + visiwa 68, [[Hispania]] + [[Ureno]] 21, Ufaransa 14, Ujerumani + Ulaya Mashariki 8. Mwaka 1300: Waklara zaidi ya 15,000 katika monasteri 413: Italia + visiwa 196, Hispania + Ureno 57, Ufaransa 68, Ujerumani + Ulaya Mashariki 46, Mashariki + [[Korasia]] 23, [[Uingereza]] + [[Irelandi]] 23. === Ulegevu (1300-1400) === [[Karne XIV]] ilileta [[ulegevu]] katika Utawa II, kama tulivyoona kwa ule wa kwanza, hasa kutokana na wingi wa masista na wa mali. Walipokewa kwa urahisi wanawake wasiofaa lakini wenye kuleta mahari kubwa, ambao waliingiza monasterini watumishi wao binafsi, hata kuleta [[anasa]], pengine kwa [[idhini]] ya Papa. [[Uovu]] ulizidi wakati wa [[farakano la Magharibi]] na fujo iliyofuata. Hata hivyo si monasteri zote zilipatwa kwa pamoja, kutokana na kila moja kujitegemea. Hazikukosekana pia juhudi za kurudisha nidhamu zilizofanywa na wasimamizi wa Utawa I – ambao [[Papa Bonifas VIII]] (1295-1303) aliurudishia wajibu wa kuwahudumia Waklara (1296) – na Makardinali walinzi na Mapapa wenyewe. Kati yao ni muhimu hasa [[Papa Benedikto XII]] (1334-1342), aliyekuwa [[mmonaki]] wa [[Citeaux]], ambaye aliwapa Ndugu Wadogo katiba (1336) ambayo sura yake mojawapo inahusu Waklara tu. Katiba yake ilibadili sura ya monasteri. Kwanza ilipanga idadi ya juu ya masista katika kila monasteri; pili ilisisitiza [[ugo wa Kipapa]], taratibu za pamoja kwa wote, usimamizi mzuri wa mali, katazo la pesa za binafsi na la [[dhuluma]] dhidi ya monasteri; tatu alilazimisha hata dada waliohudumia nje ya ugo wabaki ndani na hivyo wakaja kuwa tabaka la chini la masista, wakiwatumikia wenzao bila ya kuwa na sauti mikutanoni (ilikuwa hivyo kwa Wabenedikto, lakini ni kinyume cha udugu alioutaka Klara); nne kwa huduma hizo za nje waliruhusiwa wanawake wasekulari wa kufaa; tano vilikatazwa vyumba vya binafsi. Jambo lingine lililokuja kubadilishwa ni muda wa uongozi wa abesi, kwa kuzingatia kwamba urefu wake unaweza ukafaa wakati wa juhudi, lakini unaweza ukasababisha uharibifu wa kudumu ulegevu ukiingia. Mtindo wa maisha wa Klara hausemi abesi adumu muda gani, ila unafuata kanuni ya Fransisko ukisema asipofaa tena aondolewe, halafu achaguliwe mwingine. Lakini utekelezaji wake haukuwa rahisi. Hivyo [[Papa Inosenti VII]] (1404-1406) aliagiza (1405) abesi achaguliwe kila baada ya miaka 10; baadaye muda ukapunguzwa tena hadi miaka 3. Lakini sheria hizo hazikufuatwa popote, hivyo baadhi ya monasteri zikaendelea kumchagua abesi hadi atakapokufa. Pamoja na juhudi hizo na nyingine za kurekebisha hali, [[historia ya utawa]] inaonyesha kwamba nidhamu ya kuzalimishwa inaweza ikasaidia kiasi, lakini haiwezi kuleta hali mpya, kwa kuwa uhai unatoka ndani ya watawa wenyewe kwa kazi ya [[Roho Mtakatifu]]. Si suala la miundo, bali la roho. Hata katika ulegevu wa karne XIV mtindo wa maisha wa Klara ulivutia: kwa mfano malkia [[Sancha wa Napoli]] (+1345), alipojifanya Mklara hakukubali kuingia monasteri ya fahari ya Mt. Klara mjini, bali alianzisha nyingine ndogo fukara kwa kuita wamonaki toka Asizi na kushika kanuni I. Huko na huko Ufaransa ilitokea vilevile. Katika karne hiyo walipatikana wenye heri 3. Takwimu ni kama ifuatavyo: Mwaka 1385: Waklara zaidi ya 15,000 katika monasteri 404: Italia + visiwa 245, Hispania + Ureno 51, Ufaransa 39, Ujerumani + Ulaya Mashariki 50, Mashariki + Korasia 11, Uingereza + Irelandi 8. === Marekebisho kuanza (1400-1517) === Karne XV hadi XVIII ziliona monasteri za Waklara kuhuishwa tena, kufuatana na marekebisho ya Ndugu Wadogo (kama ilivyotokea kwa wanawake wa mashirika mengine), halafu na [[Mtaguso wa Trento]] na maagizo ya Mapapa, lakini pia kutokana na karama yenyewe ya Klara iliyojitokeza wazi katika kanuni yake. Toka mwanzo [[utawa]] wake haukuwa tu muundo mpya wa kimonaki, bali mfumo mpya wa maisha ya Kiinjili, ambao unadai kufuatwa, la sivyo monasteri hazitatulia, kama vile Ndugu Wadogo. Mwanzoni mwa karne XV ulitokea urekebisho mkubwa kwa njia ya [[Koleta Boylet]] (+1447) wa [[Corbie]] (Ufaransa). Baada ya kujifungia ndani amevaa mavazi ya [[Wafransisko Wasekulari]], alitokewa mara kadhaa na Fransisko na kuhimizwa arekebishe utawa wake. Basi, akatoka (1406) akaenda kwa Papa wa [[Avinyon]] (bila ya kutambua kwamba ni wa bandia) akaweka mikononi mwake [[nadhiri]] ya kushika mtindo wa maisha wa Klara, akafanywa naye abesi na mrekebishaji wa utawa wote wa Fransisko (I-II-III), kutokana na karama yake wazi ya kurekebisha Kanisa kuanzia monasteri na miundo mingine ya Kifransisko. Kwa neema ya Mungu na kwa msaada wa wakuu wa dunia akaanza kutembelea Ufaransa na [[Benelux]] ili kueneza chachu ya Kiinjili, hasa ufukara. Upande wa Waklara alirekebisha au kuanzisha monasteri 22 kufuatana na kanuni I aliyoomba nakala yake halisi kwa monasteri mama ya Asizi. Mwenyewe aliiongezea katiba iliyopitishwa na Mtumishi mkuu (1432) halafu ikathibitishwa na [[Papa Pius II]] (1458-1464). Humo alikataza mahari za masista, mali yoyote na mapato ya hakika kwa monasteri, kodi na ghala za kutosha muda mrefu, kila kitu cha thamani au kisicho cha lazima, majengo yasiyo duni. Aliagiza wote wafanye [[kazi]] ili kupata riziki, bila ya kuagiza watu wa nje kwa kazi wanazoweza kuzifanya wenyewe. Kwa udogo, alikataza [[baraka kuu]] kwa abesi na [[ibada ya kuweka wakfu mabikira]]. Hata hivyo alisisitiza usafi na masomo na kupunguza masharti ya ugo. Kwa ajili ya upendo wa kidugu alifuta matabaka, aliagiza vipindi vya burudani (maongezi), alisisitiza mikutano ya kila wiki, alionyesha tena kuwa wadhifa wowote ni utumishi tu. Ingawa alikubali vipengele kadhaa vya kanuni ya Urbani IV vilivyopata kuwa vya kawaida, kwa jumla alirudia vizuri karama ya Klara. Kama yeye alitaka mafungamano imara na Utawa I, monasteri zote zikiwa chini ya Ndugu Wadogo, na wanne kati yao wakiwa tayari kuihudumia kila mojawapo. Kwa sababu hiyo, kama tulivyokwishaona, watawa kadhaa wa kiume waliingia katika juhudi zake za urekebisho ([[Ndugu Wadogo Wakoleta]]). [[Image:Camillavarano.jpg|thumb|Mt. Batista Varano.]] Ndugu Wadogo [[Waoservanti]] mwanzoni walikataa kuwahudumia Waklara, lakini polepole wakalazimishwa na Kanisa kwa ombi la monasteri zilizorekebishwa. Hapo urekebisho wa kina ukapamba kwa juhudi za wamonaki bora, kama [[Katerina wa Bologna]] (+1463), [[Antonia wa Firenze]] (+1472), [[Eustokia Calafato]] (+1485) na [[Batista Varano]] (+1524) huko Italia, na wengineo Ufaransa na Hispania. Wote walishikilia kanuni I sio tu kwa Waurbani, bali pia kwa monasteri nyingi za Utawa III na hata nyingine zisizokuwa za Kifransisko! Si zote zilikubali kwa ridhaa yao urekebisho. Kumbe Waoservanti walijaribu kuueneza kote, hata kwa mabavu, mpaka walifikia hatua ya kutumia nguvu za kijeshi kupitia [[serikali]]! Kati ya wote aliyejitahidi zaidi ni [[Yohane wa Capestrano]], ambaye alitaka pia kuunganisha monasteri zote chini ya Waoservanti, lakini akashindana na msimamo wa Koleta aliyetaka kubaki chini ya Mtumishi mkuu na kudumisha uhusiano na Wakonventuali. Yohane akaandika (1445) ufafanuzi wa kanuni ya Klara akiorodhesha amri mia na zaidi, jambo lililowashangaza sana Waklara, hata mwaka uliofuata ulitolewa ufafanuzi mwingine juu ya maana ya amri hizo, halafu [[Papa Eugeni IV]] (1431-1447) akatamka kwamba chache tu zinawabana masista kiasi cha kutenda [[dhambi]] wakizivunja (1447). Mwenyewe aliweka chini ya Waoservanti monasteri zote zilizorekebishwa, hata zikifuata kanuni II, akiziacha nyingine chini ya Mtumishi mkuu. Kwa maana sera ya Kanisa haikuwa kulazimisha monasteri kufuata kanuni I, ila kuzirekebisha kwa kufuata sawasawa sheria za kila mojawapo; pengine waliokataa urekebisho iliwabidi wahame. Mwishoni mwa karne XV Waklara wa urekebisho wakawa wengi kuliko wasiorekebishwa. Sehemu nyingine monasteri za hawa wa mwisho zilikuwa na hali mbaya kweli. Hatimaye baadhi ya zile zilizokataa urekebisho zilibadili kanuni na kufuata ile ya Benedikto. Jambo lingine lisilopendeza lilikuwa kuona Waoservanti na Wakonventuali wakishindania monasteri za dada zao. Kati ya marekebisho hayo, Wakoleta wamedumisha hadi leo umoja fulani kati ya baadhi ya monasteri zao. Vilevile [[Waklara Pekupeku]] walioanzishwa na [[Marina wa Villaseca]] (Hispania) aliyeruhusiwa (1490) kurekebisha monasteri yake ya Utawa III kwa kufuata kikamilifu kanuni I, na kupokea Waurbani wasirudie unovisi. Makundi mengine yamepoteza umaalumu wao: kwa mfano [[Dada Fukara Waklareno]] ambao [[Papa Sisto IV]] (1471-1484) aliwaweka (1473) chini ya Mtumishi mkuu kumpitia makamu wake Mklareno. [[Papa Inosenti VIII]] (1484-1492) alimruhusu (1489) [[Beatriche wa Silva Meneses]] (+1490) aunde monasteri ya Kibenedikto aina ya Citeaux kwa heshima ya Bikira Maria [[Mkingiwa Dhambi ya Asili]] (Imaculata Concepcion). Baada ya mwanzilishi kufariki, [[Papa Aleksanda VI]] (1492-1503) akawaruhusu hao masista [[Wakonsesioni]] wafuate kanuni ya Klara na kuunda monasteri nyingine, halafu [[Papa Julius II]] (1503-1513) akawapatia kanuni mpya (1511) ambayo inafanana nayo, lakini inaruhusu mali ya monasteri na kulegeza mfungo. Hata hivyo wakaachwa chini ya Ndugu Wadogo wakapewa fadhili zote za Waklara (1520). Ndiyo sababu wanaorodheshwa pamoja na Utawa II. Hao wakastawi sana Ulaya na [[Amerika]] hadi leo. Tofauti zaidi ni Utawa wa Bikira Maria ([[Waanunsyata]]) ulioanzishwa na malkia [[Yoana wa Valois]] (+1505) kwa heshima ya Maria Mpashwa Habari. Tawi hilo halifuati kanuni ya Kifransisko, lakini toka mwanzo liko chini ya Waoservanti na linashiriki fadhili za Waklara: ndiyo sababu linaorodheshwa pamoja nao. Katika kipindi hicho ni vigumu sana kutoa takwimu za idadi ya masista. Kati yao, mbali ya watakatifu 5 waliotajwa, walipatikana wenye heri 7. == Marekebisho kuendelea (1517-1762) == [[Image:Verónica Giuliani.jpg|left|220px|Mt. Veronika Giuliani.]] Baada ya utengano wa Ndugu Wadogo (1517) monasteri zilizo nyingi ziliwekwa chini ya Waoservanti, hata zile za Wakoleta (nyingine tena zikaongezwa baadaye, k.mf. zile zote za Hispania na Ureno mwaka 1566). Kama kawaida mzigo huo ulilalamikiwa na mkutano mkuu (1532); hivyo ikakatazwa monasteri nyingine zisipokewe chini ya OFM pasipo ruhusa ya mkutano, na hasa wahusika washughulikie mahitaji ya kiroho tu ya Waklara. Baada ya Mtaguso wa Trento kutoa maagizo kuhusu watawa wanawake (1563) yaliyochangia marekebisho ya sheria na hasa juhudi kwa maisha magumu, mkutano mkuu wa OFM ulitunga sheria muhimu kwa utekelezaji wake ukifuta wadhifa wa ndugu msimamizi wa Waklara na kuwaweka moja kwa moja chini ya Watumishi wa kanda (1565). Lakini Waoservanti walipojaribu kusawazisha mno, kwa kudai monasteri zote ziwe na mali (ilivyoruhusiwa na Mtaguso) wakapatwa na matatizo makubwa, hasa kwa sababu Wakoleta hawakukubali kuacha ufukara mkuu, na kuja kulingana na Waurbani wenye kutegemea mali zao. Urekebisho wa Ndugu Wadogo [[Wakapuchini]] ulisababisha mapema tawi jipya la Waklara linalodumu hadi leo. Mwanzilishi ni [[Maria Lorenza Llonc]] (+1542) mjane Mhispania aliyeishi [[Napoli]] (Italia) na kuhudumia wagonjwa pamoja na jumuia ya wanawake Wafransisko wasekulari aliyoianzisha. Wakapuchini walipohamia hospitali yake (1529), akawakabidhi uongozi wa jumuia hiyo. Kati ya 1533 na 1538 wakaongozwa na [[Gaetano wa Thiene]] aliyewaelekeza kwenye maisha ya sala tu na kuwatafutia idhini ya kuishi kimonaki kwa kufuata kanuni ya Klara (1535). Baadaye akawakabidhi tena Wakapuchini, kwa kuwa karama yao iliathiri sana monasteri hiyo na roho yake, na ndivyo alivyotaka mwanzilishi. [[Papa Paulo III]] (1534-1549) akathibitisha hayo na nia yao ya kushika kikamilifu kanuni (1538). Kwa ajili hiyo mwanzilishi aliikamilisha katiba ya Koleta kwa kutumia ile ya Wakapuchini. Sifa ya monasteri ikaenea haraka na kusababisha kabla ya 1600 zianzishwe 17 nyingine Italia ([[Karolo Boromeo]] aliunda tatu katika jimbo lake). Ila Wakapuchini wanaume wakakataa katakata kuzisimamia, isipokuwa mbili. Hata hivyo dada zao wakaendelea kuomba msaada huo kwa kuwapitia Maaskofu na wafalme, mpaka Mapapa wakalazimisha hao wanaume kuhudumia walau kiroho monasteri fulanifulani. Hata nje ya Italia wakaenea haraka: Hispania (1588), Ufaransa (1603), Ureno (1625), Mexico (1665) ambayo ikawa nchi walipoongezeka zaidi hadi leo, [[Peruu]] (1713), [[Gwatemala]] (1725), Chile (1727) n.k. Hata marekebisho mengine ya Utawa I yalijaribu bure kukataa huduma kwa Waklara, hasa [[Wariformati]] waliojitahidi sana ili Mapapa wawaweke wote chini ya Maaskofu. Hatimaye wakalazimika kuwahudumia Waklara. Masista wa Utawa II na III waliokuwa chini ya [[Warekoleti]] wakaja kutumia jina hilo pia. Marekebisho mengine ya Waklara yalifanyika katika karne XVII, hasa Italia. Kati yake ule wa [[Wakaapweke wa Mt. Petro wa Alkantara]], ulioanzishwa na Kardinali Mkapuchini na kuthibitishwa na [[Papa Klementi X]] (1670-1676), ndio tawi gumu kuliko yote yaliyowahi kuwepo. Masista hao waliishi kila mmoja peke yake kama [[Wakartusi]] na kujitahidi kumuiga [[Petro wa Alkantara]] katika yote, lakini hawakuenea sana. Katika karne XVII na XVIII hata Waurbani wakapata marekebisho yao hasa upande wa ufukara, Ufaransa na Italia. Waklara waliorekebishwa walitoa mifano bora ya kutetea [[imani]] na [[ubikira]] wakati wa uenezi wa [[Uprotestanti]] na vita vya dini vilivyofuata. Upungufu uliosababishwa na mambo hayo Ulaya Kaskazini ulifidiwa kabisa sio tu katika nchi zilizobaki kuwa za Kikatoliki, bali hata Amerika na [[Asia]]. Wakonsesioni walifika Mexico mwaka 1540. Waklara wakafungua monasteri yao ya kwanza ya Amerika huko [[Hispaniola]] mwaka 1551. Monasteri nyingine zikaanzishwa karne hiyohiyo Peruu, [[Ekwado]], [[Kolombia]], [[Chile]], Gwatemala na [[Brazili]]. Katika karne XVII Waklara wakaenea [[Ufilipino]] (1621) na [[China]] (1633). Katika karne XVIII ongezeko liliendelea ingawa kasi yake ilipungua. Takwimu ni kama ifuatavyo: Mwaka 1587 Waklara tu walikuwa 28,000 katika monasteri 618 (Hispania + Ureno 277, Italia + visiwa 199, Ufaransa 91, Ulaya ya Kati 46, Amerika 5). Monasteri za Wakonsesioni zilikuwa 76 na za Waanunsyata 9. Mwaka 1680 Waklara tu walikuwa 38,000 katika monasteri 973 (Hispania + Ureno 394, Italia + visiwa 248, Ufaransa 182, Ulaya ya Kati 128, Amerika 21). Monasteri za Wakonsesioni zilikuwa 90 na za Waanunsyata 40. Kati yao wote anang’aa hasa [[Veronika Giuliani]] (+1727) aliyejaa karama na [[njozi]] tangu utotoni, alivyosimulia kwa utiifu na unyofu katika shajara yenye kurasa 22,000. Wako pia wenye heri 4. == Karne za mwisho (1762-2005) == [[Picha:Poor Clares sister.jpg|thumb|220px]] Kama ilivyowatokea Ndugu Wadogo, Waklara pia walishambuliwa na siasa mpya za serikali, kuanzia [[Austria]] na nchi zote zilizokuwa chini yake (1782-1783), monasteri zote zilipofutwa. Uamuzi huohuo ulichukuliwa Ufaransa (1792); miaka 2 baadaye [[Yosefina Leroux]] akauawa kwa kosa la kuanza tena kuishi kijumuia), halafu [[Ubelgiji]], Italia, Ujerumani na Hispania. Katika nchi hiyo ya mwisho monasteri nyingi zikaendelea hata baada ya sheria nyingine kudai zifutwe; pengine ilitumika mbinu ya kukubali kutoa huduma fulani (k.mf. shule) Lakini katika nchi nyingine monasteri nyingi zikakoma, hasa Ureno ambapo zilikwisha zote kufuatana na sheria ya mwaka 1834. Tangu miaka ya kwanza ya karne XIX monasteri zikaundwa tena Ufaransa na Ubelgiji, pamoja na kuanzishwa mashirika mengi ya Kifransisko. Mojawapo ni tunda la [[Maria Klara Bouillevaux]] (1820-1871) aliyelianzisha [[Paris]] (1854), likifuata kanuni ya Utawa Hasa III na katiba maalumu, yenye jambo la pekee la kuabudu [[ekaristi]] saa zote. Mwaka 1912 monasteri zake zote zikapokea kanuni ya Urbani IV na kujiita [[Waklara Fukara wa Kuabudu Mfululizo]]. Walienea sana na kudumisha uhusiano na Wakapuchini. Hata katika nchi nyingine monasteri mpya ziliundwa na nyingine zilifunguliwa tena. Baadhi ziligeuka kuwa mashirika ya kitume, bila kuacha kanuni ya Kiklara. Katika karne XX uenezi ukaendelea hasa katika nchi za Amerika na za [[misheni]]. Baada ya [[Mkusanyo wa Sheria za Kanisa]] idara ya Papa kwa Watawa iliagiza itungwe katiba moja kwa Waklara wote, isipokuwa Wakapuchini. Kazi hiyo ilifanywa polepole na OFM kwa kupokea mapendekezo ya maabesi pia, ikapitishwa (1930), lakini si kwa Wakoleta. Kwa Waklara Wakapuchini katiba ilitungwa na wenzao wa kiume na kupitishwa mapema zaidi (1927). Waurbani pia wakaja kukubaliwa katiba maalumu (1973). Juhudi hizo za kuimarisha umoja zilichangiwa sana na [[Papa Pius XII]] (1939-1958) alipohimiza ma[[shirikisho]] ya monasteri pamoja na kulegeza masharti ya ugo (1950) kwa lengo la kuziondoa katika hali ya ukiwa, kuzisaidia upande wa [[malezi]] na kuruhusu pengine uhamisho. Kazi hiyo ilianza Ufaransa (1953) na kuendelezwa na [[Mtaguso II wa Vatikani]] hivi kwamba mwaka 1975 kulikuwa na mashirikisho 43 (1 chini ya Wakonventuali, 7 chini ya Wakapuchini na 35 chini ya OFM). Ni mafanikio makubwa tukizingatia ugumu wa kushinda desturi za siku nyingi na tofauti za kila aina. Uhusiano kati ya monasteri na kati ya hizo na [[Wafransisko]] wengine umeongezeka na kuinua ujuzi wa kidini na wa hali na mahitaji ya Kanisa na ya ulimwengu. [[Mtaguso]] uliagiza pia matabaka kati ya masista yafutwe; hivyo Waklara wakarudia mpango wa mwanzilishi kuhusu udugu, pamoja na kuzidi kuchimba karama yake kwa jumla. Katika uchangamfu huo mpya monasteri nyingi zikapokea kanuni I badala ya kanuni II. Hivyo mnamo mwaka 1975 kati ya monasteri za Waklara, 660 hivi zilikuwa zinafuata kanuni I na 150 hivi kanuni II. Hata [[sinodi ya Maaskofu]] kuhusu watawa (1994) ikajadili sana masuala ya wamonaki na kuhimiza tena mashirikisho yaimarishwe na ugo urekebishwe hasa kwa faida ya malezi. Baada ya ongezeko la nusu ya kwanza ya karne XX, uhaba wa miito Ulaya umerudisha nyuma ustawi wa monasteri nyingi. Takwimu ya uenezi ni kama ifuatavyo: Mwaka 1907 Waklara tu walikuwa 11,000 katika monasteri 561 (Hispania + Ureno 185, Italia 157, Amerika 40, Ulaya ya Kati 53, Ufaransa 43). Monasteri za Wakonsesioni zilikuwa 88 na za Waanunsyata 6. Mwaka 1980 Waklara tu walikuwa 17,000 katika monasteri 824 (Hispania + Ureno 289, Italia 144, Amerika 172, Ulaya ya Kati 78, Asia+[[Afrika]]+[[Australia]] 60, Ufaransa 43). Monasteri za Wakonsesioni zilikuwa 153 na za Waanunsyata 4. Mwaka 2000 Waklara tu walikuwa 13,160 katika monasteri 926. Monasteri za Wakonsesioni zilikuwa 164 na za Waanunsyata 7. Kuhusu matawi, mwaka 2005 takwimu zilikuwa hivi: Waklara wa kawaida 7,662, Waklara Wakoleta 681, Waklara Waurbani 1,122, Waklara Wakapuchini 2,246, Wakapuchini wa Sakramenti Kuu 295, Waklara wa Kuabudu Mfululizo 587 = Jumla ya Waklara 12,593 katika monasteri 928. Wakonsesioni walikuwa 2,019 katika monasteri 157 na Waanunsyata 96 katika monasteri 8. Waklara wafiadini wengine 6 wa karne XX, hasa Wahispania, wameshatangazwa wenye heri. Mklara maarufu zaidi wa milenia mpya ni [[Mama Anjelika]] wa Kupashwa Habari (1923-2016) ambaye, karibu na monasteri yake ya kuabudu ekaristi mfululizo, alianzisha (1981) mtandao wa Kikatoliki mkubwa kuliko yote ya Amerika ([[EWTN]])! ==Tazama pia== [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] ==Viungo vya nje== {{Commons category}} *[http://www.newadvent.org/cathen/12251b.htm The Catholic Encyclopedia: The Poor Clares] *[http://poorclare.org/ Poor Clares] {{Wayback|url=http://poorclare.org/ |date=20210916095149 }} Official U.S. website *[http://www.pastoralcentre.pl/prayer-franciscan-poor-clare-vocations/ Sala kwa ajili ya miito] {{Wayback|url=http://www.pastoralcentre.pl/prayer-franciscan-poor-clare-vocations/ |date=20141029065538 }} *[http://www.poorclaresarundel.org/Pages/CONVENTDefault.aspx Konventi] Mfululizo wa filamu kwa [[runinga]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Mashirika ya kitawa]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:Wamonaki]] [[Jamii:Waklara| ]] apftevdke8pcvs68fkh6whuw7u13v65 0 17350 1608242 1598700 2026-10-14T13:29:57Z Riccardo Riccioni 452 /* Vya Ushirika wa Anglikana */ 1608242 wikitext text/x-wiki [[Image:Coat of Arms of the Order of Friars Minor.svg|thumb|150px|Ngao ya Utawa wa Ndugu Wadogo.]] '''Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko''' ni [[kundi]] kubwa kuliko yote ndani ya [[familia ya kiroho]] ya [[Wafransisko]]. Kwa asili walikuwa [[Wakristo]] wa kawaida waliopenda kujiunga na [[Fransisko wa Asizi]] na [[harakati]] aliyoianzisha ndani ya [[Kanisa Katoliki]]. Wengi wao walikuwa watu wenye [[ndoa]] na hivyo hawakuweza kuingia katika [[jumuiya]] ya [[watawa]] [[wanaume]] ("utawa wa kwanza") au ya ma[[sista]] ("utawa wa pili") waliofuata [[kanuni]] za Kifransisko. Kwa hiyo Fransisko aliwapa [[mwongozo]] wa pekee wa kuishi kama jumuiya za Wakristo wa "utawa wa tatu". Baadaye Wakristo kadhaa kutoka jumuiya za [[Utawa wa Tatu]] walianza kuishi pamoja kwa namna zilizofanana zaidi na [[maisha]] ya [[Mmonaki|kimonaki]] lakini walibaki katika Utawa wa Tatu. Leo hii kuna [[tawi|matawi]] mawili ndani ya Utawa wa Tatu: * [[Wasekulari]] ambao ni Wakristo wa kawaida, wengi wenye [[familia]], wanaofuata utaratibu wa pamoja wa [[sala]] na mikutano ya kiroho na [[kazi]] za kijamii. [[Neno]] "Sekulari" linamaanisha "ki-dunia (kwa [[Kiing.]] secular'', kutoka ''[[Kilat.]] saeculum, [[dunia]]), yaani wanaishi maisha ya kawaida katika mambo ya dunia. * [[Waregulari]] ambao wameamua kuishi bila ndoa katika [[nidhamu]] ya kanuni ya kitawa (''[[lat.]] "regula"'') ya jumuiya yao. ==Asili na ustawi wa Utawa wa Toba (1209-1517)== ===Fransisko wa Asizi katika tapo la toba (hadi mwaka 1226)=== Tangu mwanzo [[Kanisa]] liliona kufanya [[dhambi]] na [[toba]] si jambo la binafsi tu, bali linaathiri wengine pia. Ndiyo sababu liliwadai waamini [[malipizi]] ili kuwapa [[msamaha]] wa [[Mungu]], na waliopaswa kuyafanya waliandikishwa katika orodha rasmi ya [[Watubu]] (Ordo Poenitentium). Kitubio cha siri kiliposhika nafasi ya utaratibu huo, wengi walijiamulia kufanya malipizi ya hadhara hata kwa dhambi za wengine wakajulikana kama Watubu. Toba ni neno la msingi katika [[historia ya Kanisa]]. Maana yake asili ni kujitoa kabisa kwa Mungu na kuishi kadiri ya [[Injili]], lakini Wakristo wa [[karne za kati]] waliona inadai sana huzuni na fidia kwa dhambi za binafsi na za [[ulimwengu]]. Mtubu, akiwa peke yake au pamoja na wengine, alitarajiwa kuacha kazi zilizotazamwa ni kinyume cha Injili (k.mf. [[biashara]] na [[uaskari]]), kujitenga na jamii ili kufungamana zaidi na Mungu kwa maisha ya [[sala]] na [[tafakuri]], kuhiji, kufunga, kujinyima, kutoa [[sadaka]] na kujitesa kwa [[wokovu]] wake na wa wote. Wengi kati yao walikuwa wanawake, hasa wa koo bora, kama mama wa [[Klara wa Asizi]]. [[Tapo la toba]] liliwahusu walei, ambao baadhi yao wakawa baadaye watawa na hata makleri, tunavyoona kati ya [[Wahumiliati]] waliostawi kidogo tu kabla ya [[Fransisko wa Asizi]]. Wakati huo walei walihesabiwa kama ngazi ya chini (ya tatu) baada ya makleri na watawa. Uenezi wa Watubu ukasababisha wapewe na [[sheria]] hadhi ya pekee, kwa kuwahesabu kama kundi maalumu kati ya walei na watawa, na kuwapa [[haki]] na [[fadhili]] kadhaa za watawa. Watubu walikuwa walei, lakini wa pekee kutokana na azimio lao (propositum) lililowadai zaidi katika mengi. Kwanza walikuwa wanashika [[usafi kamili]], lakini kuanzia karne XII baadhi yao wenye [[ndoa]] waliahidi tu kujinyima ndoa ya pili (wakifiwa) na hata [[tendo la ndoa]] siku za kufunga chakula na za kupokea [[sakramenti]]. Mambo ya namna hiyo yanasomwa katika maisha ya Fransisko, kwa jinsi alivyoathiriwa na roho hiyo. Ndiyo sababu alipozungumzia maisha yake mapya alitumia neno “toba”, na jina asili la kundi lake lilikuwa “Watubu wa Asizi”. Baadaye ukubwa wa [[karama]] yake ulimfanya ajitokeze kama kiongozi wa tapo hilo, kwa kuwa namna yake ya kuelewa Injili iliathiri Watubu wengi walioanza kumfuata. [[Thoma wa Celano]] aliandika (1229) kwamba, “kwa [[uvuvio]] wa Mungu, watu wengi, maarufu kwa wadogo, makleri kwa walei, walimkaribia mtakatifu Fransisko wakijitolea kuishi chini ya uongozi wake na ualimu wake. Hao wote aliwashirikisha maji tele ya [[neema]] za mbinguni ambayo yalibubujika toka rohoni mwake na kustawisha maua ya [[maadili]] katika shamba la mioyo yao. Wanaume kwa wanawake walifuata mifano yake, [[kanuni]] yake na mafundisho yake; hivyo tunapaswa kumtangaza kwa haki mtendaji asiye na kifani wa hali mpya ya Kanisa na wa ushindi wa majeshi matatu ya wateule. Aliwapa wote mwongozo wa maisha na kadiri ya hali ya kila mmoja alielekeza kwa [[unyofu]] njia ya wokovu”. Hayo yalianza kutokea muda mfupi baada ya kukubaliwa na [[Papa Inosenti III]] (1198-1216), alipohubiri huko na huko (1211). Kesi ya pekee ni ile ya kijiji cha [[Greccio]], aliposhangaa kuona kilivyojaa Watubu wengi kuliko wale wa miji mikubwa. “Mara nyingi, ndugu walipoimba [[Masifu]] ya Jioni, kama walivyofanya sehemu nyingine nyingi, watu wa kijiji hicho, wakubwa kwa wadogo, walitoka nje ya nyumba zao na kusimama barabarani na kuwaitikia ndugu kwa sauti kubwa, Asifiwe [[Bwana]] Mungu wetu!” ([[Simulizi la Perugia]]). Tangu zamani baadhi ya walei walikusanyika kuishi kando ya [[monasteri]] ili kufaidika nazo kiroho na ki[[uchumi]]. Baadhi yao waliweza kujifunga kwa namna mbalimbali waishi kwa [[useja]], au kwa [[uadilifu]], au kwa [[utiifu]] au kwa kufuata kanuni maalumu. Ikawa vilevile kwa [[Wakanoni]], aina mpya za watawa. Mageuzi ya jamii yalipozidi kuvuta watu mijini ili wafanye [[kazi]] tofauti na [[kilimo]], walei wengi waliona [[Mashirika ya Ombaomba]] yanalingana zaidi na mahitaji yao ya kiroho, wakayafuata kama Watubu. Bila ya kuacha kazi zao mpya wala ndoa wakaanza kuvaa nguo ya kitawa ya shirika husika (walau joho), nyeusi kwa [[Wadominiko]], ya kijivu kwa [[Wafransisko]]. Hata kabla Fransisko hajafa, walikuwepo Watubu, hasa wanawake, walioamua kuishi pamoja ili kushika vizuri zaidi azimio lao; k.mf. mwaka 1213 kulikuwa na jumuia ya kike huko [[Padua]]. Fransisko, akiwajibika kwa watu hao, aliwaandikia aina ya kanuni katika [[Barua kwa Waamini]] (1215), alimojumlisha mahubiri yake kwa waliotamani kushika toba nyumbani kwao. Katika toleo la pili la barua hiyo (1221) akaongeza mawaidha na miongozo akitanguliza dibaji iliyo nzito ki[[teolojia]] na kiroho. Chini ya Inosenti III, na zaidi chini ya [[Papa Honori III]] (1216-1227), hasa kwa juhudi za [[Kardinali]] Ugolino, Kanisa lilikusudia kulipa tapo la toba [[umoja]] na muundo fulani, pamoja na kulikinga dhidi ya [[uzushi]]. Hivyo lilitunga kanuni maalumu (1221) kwa kuchota mengi katika [[Azimio la Wahumiliati]] lililokubaliwa mwaka 1201. Kanuni hiyo mpya iliitwa [[Kumbukumbu ya Azimio]] (Memoriale Propositi) ikarekebishwa 1228. Hiyo ni sheria hasa yenye namba 39. Ya kwanza inahusu uduni wa mavazi; halafu kuna katazo la kuhudhuria karamu, tamasha na michezo; agizo la [[kufunga chakula]] mara moja au mbili kwa wiki; la kusali Masifu kama makleri au [[Baba Yetu]] kadhaa; la kupokea [[ekaristi]] kwenye [[Noeli]], [[Pasaka]] na [[Pentekoste]]; la kulipa [[zaka]]; la kutotumia [[silaha]] na kutokula [[kiapo]] kwa kawaida; la kufanya [[familia]] nzima iishi Kikristo; la kukutana mara moja kwa mwezi kwa [[Misa]], mafundisho na mchango kwa ndugu na wengineo wenye shida; la mtumishi kutembelea ndugu wagonjwa kila wiki; la kushiriki [[mazishi]] ya ndugu na kuwaombea; la kuandika [[wasia]] mapema ili kuzuia ugomvi; la kupatana kidugu; la kuungama kila mwezi. Kati ya masharti ya kumpokea ndugu mpya, lipo la kutokuwa na madeni, [[uadui]] na uzushi; pia [[mwanamke]] awe na ruhusa ya [[mume]]. Baada ya mwaka wa jaribio, anayefaa aweke ahadi kwa maisha yote asiweze kuacha jamaa tena isipokuwa kwa kuingia shirikani. Pia kuna taratibu za kusamehe na za kufukuza ndugu. Hatimaye kuna maelezo ya kuwa kuvunja kanuni si dhambi, ingawa kunastahili [[adhabu]]. Kwa jumla hakuna mambo ya pekee ya Kifransisko. ===Uenezi (1227-1300)=== Ugolino, kisha kuchaguliwa awe [[Papa Gregori IX]] (1227-1241), aliwaandikia Ma[[askofu]] wa [[Italia]] (1227) juu ya aina mbili za Watubu: wale wa kawaida walioishi nyumbani kwao, na wale walioishi upwekeni kwa mfano wa watawa halisi: ndio msingi wa tofauti kati ya OFS na TOR iliyoratibiwa baadaye. Mwenyewe aliandika pia (1238) kwamba Fransisko alianzisha aina tatu za utawa: “ule wa Ndugu Wadogo, ule wa Akina Dada wa [[Ugo]] na ule wa Watubu”. Jambo linalodhihirisha umuhimu wa Ufransisko ni uenezi wa aina hiyo ya tatu katika [[Ulaya]] ya karne XIII, unaothibitishwa na hati nyingi zilizotolewa na Mapapa ili kuitetea. Ingawa hatuwezi kujua idadi yao, walienea haraka nje ya Italia, hasa [[Ujerumani]], [[Ufaransa]], [[Uswisi]], [[Ubelgiji]], [[Uholanzi]] na [[Hispania]]. Kwa njia hiyo ujumbe wa Injili wa upendo na amani ulipenya maisha ya familia, kazi na mazingira yote ya kila siku, ukiunganisha watawala na [[raia]], wakubwa na wadogo, wasomi na mafundi wa kila aina. Hao Ndugu wa Toba walijisikia viungo si vya [[chama cha kitume]] kama vingine vingi, bali vya utawa wa kimataifa, wenye sura na haki za pekee. Kilichowapa nguvu ni fadhili walizopewa na Mapapa: zile zilizotolewa zamani kwa Watubu wote ziliongezewa kwa Wafransisko wa sehemu mbalimbali. Muhimu hasa ni ile ya kutopaswa kuapa uaminifu kwa mtawala, uliodai mtu awe tayari kwenda [[vita]]ni; halafu ile ya kutopaswa kushika [[serikali]]ni [[wadhifa]] usiolingana na hali ya kitawa; tena ile ya kutumia [[mali]] yao bila ya kuingiliwa (hasa kwa lengo la kumudu [[hospitali]] na huduma nyingine); hatimaye ile ya kutoweza kuhukumiwa na [[mahakama]] ya serikali, ila na ile ya Kanisa tu. [[Papa Selestini V]] (1294) alifikia hatua ya kuwapa Watubu wa [[L’Aquila]] fadhili ya kutolipa [[kodi]]! Bila ya shaka viongozi wa nchi walipinga vikali fadhili hizo zilizodhoofisha [[mamlaka]] yao, wakasumbua sana jamaa za toba. Kwa Kanisa ilikuwa njia ya kupunguza nguvu za mfalme mkuu wa Ujerumani dhidi ya Papa, lakini ilisaidia pia kupunguza vita vya wenyewe kwa wenyewe huko Italia. Ndugu wa Toba walikuwa chini ya mamlaka ya Askofu wa jimbo, aliyetakiwa kusimamia maendeleo yao na kuwatetea mbele ya serikali. Lakini Maaskofu pia walipinga vikali fadhili nyingine muhimu, yaani ile ya kutobanwa na katazo la kushiriki ibada likitolewa na Askofu dhidi ya Wakristo wa eneo fulani. Upinzani huo wote, ukijumlishwa na ule uliowapata [[Ndugu Wadogo]], unaeleza kwa nini hao walisimamisha mara kadhaa huduma kwa Watubu (k.mf. 1232-1247, halafu 1257-1284). Sababu nyingine ilikuwa kutotaka kulemewa nazo. Hasa watumishi wakuu [[Elia Bombarone]] na [[Bonaventura wa Bagnoregio]] walizikataa katakata. Hivyo kwa kiasi kikubwa Watubu walijiongoza na kujieneza. Mkutano wa jamaa, chini ya [[mkaguzi]] toka nje, ulikuwa na mamlaka ya juu katika kuamua, kuchagua, kufukuza. Polepole jamaa zikafungamana. Zamani za Bonaventura zilikuwa zimeshaunda [[kanda]] zikiongozwa na Mtumishi wa kanda; zilikuwa na mikutano mikuu pia zilizokusanya wajumbe wa kanda nyingi, kabla ya mwisho wa karne XIII. Pamoja na hayo, jumuia za Watubu walioishi nyumba moja ziliongezeka haraka. Tuna hakika ya kuwepo kwa jumuia hizo nje ya Italia pia: [[Korasia]] (1250), Ujerumani (1264), [[Ureno]] (1285) na Ufaransa (1287). Kulingana na maelekeo mawili ya Fransisko (moja la toba, sala na [[upweke]], lingine la [[ushuhuda]] wa Kiinjili kati ya watu), jumuia hizo zilikazania ama [[muungano na Mungu]] ama [[huduma]] kwa wenye shida. Toka mwanzo wakaapweke wengi walijiunga na Utawa wa Toba, baadhi yao wakiwa na wafuasi. Jumuia kubwa zaidi zilikuwa zile za kutolea huduma fulani, hasa kutunza wagonjwa. Katika hali hiyo [[Papa Nikolaus IV|Papa Nikola IV]] (1288-1292), Mfransisko, alitoa (1289) kanuni mpya kwa Watubu wote, wa kiume na wa kike, wa wakati huo na wa wakati ujao, akiwaweka chini ya Ndugu Wadogo kama “wakaguzi na washauri” wao, kwa kumuona Fransisko kama “[[mwanzilishi]] wa Utawa wa Toba” (tamko ambalo si sahihi ki[[historia]]). Kanuni hiyo haikubadili sana sheria za Memoriale, ila ilizipanga vizuri zaidi kulingana na zile za kitawa. Ina sura 20 zenye jumla ya namba 60, ambamo 1-13 zinahusu [[mapokezi]] na [[ustawi]]; 14-42 namna ya kuishi; 42-60 maisha ya kidugu na [[uongozi]]. Kanuni hiyo iliweza kuchangia ustawi wa Watubu, lakini ilipingwa mapema na mashirika mengine yenye watu wa namna hiyo (k.mf. mwaka 1285 Wadominiko walikuwa wameamua kushughulikia Watubu waliofuata karama yao, hivyo wakaendelea mpaka walipokubaliwa kanuni maalumu mwaka 1405, baada ya mfumo wao kumzaa [[Katerina wa Siena]]). Shida nyingine iliyojitokeza ni kwamba kanuni ya Nikola IV haikuzungumzia walioishi kijumuia: hiyo ilizidi kuwaletea matatizo mpaka walipopewa kanuni tofauti (1521). Kwa kuwa kanuni hiyo ilikuwa ya tatu kwa Wafransisko (baada ya ile ya Ndugu Wadogo na ile ya Waklara), Utawa wa Toba ulianza kuitwa Utawa III (Tertius Ordo) na washiriki wake wakaitwa [[Watersyari]] (= Wa tatu). Kumbe kabla ya hapo Tertius Ordo ilimaanisha kundi la tatu la waamini, yaani walei, waliopangwa baada ya makleri na watawa. Wazo la toba pia lilibadilika, na tapo lake likamezwa na Utawa III wa mashirika mbalimbali. Watersyari waliweza wakaishi ama nyumbani kwao, ama kijumuia, ama upwekeni (pengine kwa kutunza [[patakatifu]] fulani au kwa kujifungia mahali, k.mf. ndani ya [[mnara]] wa [[ngome]] ya [[mji]]); waliweza wakaishi katika ndoa au kuahidi [[useja]] n.k. Kati yao, waliotangazwa [[watakatifu]] wanaweza wakafikia 6, mbali na [[wenyeheri]] 6. Idadi kamili haieleweki kwa sababu hakuna hakika juu ya baadhi yao kujiunga na Utawa III. Wa hakika zaidi ni [[Verdiana wa Castelfiorentino]] (+1242), aliyejifungia ndani tangu [[ujana|ujanani]] hadi [[Mzee|uzeeni]], na [[Margerita wa Cortona]] (+1297), aliyeshika toba kali baada ya kuacha maisha ya dhambi. [[Somo]] wa Utawa huo ni [[Elizabeti wa Hungaria]] (+1231), [[malkia]] aliyemtambua na kumtumikia [[Yesu]] katika wenye shida, pamoja na [[Ludoviko IX]] (+1270), [[mfalme]] bora kabisa. ===Watersyari kuzidi kutofautiana (1300-1517)=== [[Wakarmeli]] walipoanza kuelekeza Watersyari wao kuweka [[nadhiri]] ya useja (kuna ushahidi wa mwaka 1283), [[desturi]] hiyo ikaenea haraka: mwaka 1307 [[mwanamume]] Mfransisko aliweka nadhiri tatu kufuatana na kanuni ya Nikola IV ingawa hiyo haitaji kabisa nadhiri. Kadiri Watersyari walivyozidi kujilinganisha na [[wanadhiri]], yalizuka maswali juu yao: mbona kanuni haisemi juu ya kuishi pamoja? Mbona wanaweka nadhiri kama si watawa? Mbona wanawake wanaoishi kijumuia hawashiki ugo? Mbona wengine wanaweka nadhiri halafu wanaendelea kuishi kwao? Je, ni watawa? Majibu yakapatikana polepole, mpaka wakabainishwa [[Wasekulari]] (yaani ndugu wa ulimwenguni) na [[Waregulari]] (watawa hasa). Zaidi ya hayo, tangu zamani tapo lolote la walei lililokazia Injili lilishukiwa kuwa na uzushi. Basi, mwanzoni mwa karne XIV Utawa III wa Kifransisko (TOF) ulijaribiwa sana, kutokana na matatizo ya Ndugu Wadogo, waliotaka kushindana na Papa, na yale ya makundi ambayo yalifanana na TOF yakaja kukatazwa na [[Mtaguso wa Vienne]] (1312). Ingawa laana ya Mtaguso haikuipata TOF, kwa kuwa [[Papa Klementi V]] (1305-1314) aliwahi kuagiza [[utafiti]] halafu akathibitisha tena kanuni yake (1308), Maaskofu wakaendelea kuwa na shaka na kusababisha dhuluma dhidi ya Watersyari. Isitoshe, jumuia nyingi zilizokatazwa ziliamua kujiunga na TOF ili kuendelea kihalali. Jumuia ziliweza kuwa na ndugu 3 hadi 40. Maisha ya pamoja hayakuwa na lazima ya ndugu kushirikishana mali. Baadhi yao waliendelea kuwa na mali binafsi kama Wasekulari, ingawa baadhi walichanga kila kitu kama watawa hasa. Kazi zao zilikuwa za [[ufundi]] (kushona, kuhariri, kutengeneza [[hostie]] na mishumaa n.k.), za [[malezi]] (kufundisha watoto), za [[uuguzi]] (nyumbani kwa wagonjwa au hospitalini) pamoja na kuwakeshea [[mahututi]] na [[maiti]]. [[Riziki]] zilipatikana kwa kazi hizo, lakini pia (hasa kwa wanawake) kwa kuombaomba mlango kwa mlango. Muundo wa jumuia ulikuwa sawa na ule wa Wasekulari, yaani kila moja ilikuwa chini ya Askofu, pamoja na mkaguzi au mshauri toka Utawa I, halafu ilikuwa na uongozi wa ndani (Mtumishi na [[halmashauri]] yake). Muundo huo ukaja kubadilishwa na baadhi ya jumuia mwishoni mwa karne XIV, kutokana na ongezeko kubwa la jumuia hizo za kiume na za kike. Pengine moja ilizaa nyingine ambayo ikabaki chini ya ile mama. Pia ulihitajika ulinganifu mkubwa zaidi wa taratibu ([[kanzu]], ugo n.k.) kati ya jumuia za [[dayosisi|jimbo]] au kanda moja. Kwa kibali cha Askofu na cha Mtumishi wa Ndugu Wadogo, [[shirika]] jipya la namna hiyo liliweza kuwa na [[mkutano mkuu]] na kumchagua Mkuu wake. Kila shirika lilikuwa na mkaguzi toka shirika lingine. Jaribio la kwanza lilifanywa na [[Alfonsi Pecha]] aliyetaka kuunganisha wakaapweke wote wa Italia ya Kati na Kusini (1373) asifaulu. Kumbe walifanikiwa Watersyari wa [[Utrecht]] (Uholanzi, 1401), Ubelgiji wa Kiholanzi (1413), [[Koln]] (Ujerumani, 1427), Hispania (1442), Ubelgiji wa Kifaransa (1443), Italia (1447), [[Irelandi]] (1456), [[Marburg]] (Ujerumani, 1467), Ureno (1470), Korasia (1473) n.k. Wengine waliruhusiwa kuweka [[nadhiri kuu]] ya useja (1401) au zote tatu (1413). Yalijipatia kibali ingawa upinzani uliendelea kwa kuwa masuala yao hayakuwa bayana ki[[nadharia]]. Hata hivyo hayakuwa mashirika ya kimataifa, yanayotarajia kuenea popote, bali ya kijimbo au ya kikanda. Kwa kuwa hayakuwa ya kitawa rasmi, yaliweza kuunganisha jumuia za kiume na za kike chini ya Mkuu mmoja; hapo kulikuwa na Mtumishi wa kike pia kwa jumuia za kike. Mashirika hayo yalitoa huduma zilizopangwa vizuri kadiri ya [[katiba]] yake. Mwaka 1439 lile la Ubelgiji wa Kiholanzi lilikuwa na [[konventi]] 70 na ndugu 3,000 hivi, wa kiume na wa kike, wote wakivaa kanzu ya kijivu. Elekeo la kitawa la mashirika hayo lilikuwa wazi, hivyo si ajabu kwamba yalizidi kujilinganisha na wanadhiri. Hata Ndugu Wadogo [[Waoservanti]] walichangia sana, hasa Italia: kuanzia mwaka 1380 [[Paolucho Trinci]] alijipatia ruhusa kadhaa, mojawapo ile ya kupokea Wasekulari (1384), halafu ile ya kuanzisha [[monasteri]] kwa ajili ya wale wa kike huko [[Foligno]] (1388). Tangu mwaka 1397 hadi 1435 monasteri hiyo ikaja kuongozwa na [[Anjelina wa Marsciano]] aliyefaulu kuzianzisha 16 nyingine: ndio mwanzo wa shirika la kike (1428) lililofanana sana na yale ya kisasa. Lilikuwa na Mtumishi mkuu ambaye alichaguliwa na Watumishi wa kila monasteri na kuwa na mamlaka ya kuzitembelea zote. Halikuwa na ugo wala nadhiri, isipokuwa ya utiifu. Kazi kuu ya wanashirika ilikuwa kulea wasichana. Anjelina alipofariki, [[Papa Eugeni IV]] (1431-1447) alikuza mamlaka ya Mtumishi mkuu, lakini uamuzi huo ulipingwa na Watumishi wa monasteri na Waoservanti. Halafu ongezeko la nyumba hata nje ya Italia lilidai safari nyingi za Mtumishi mkuu na za wengine, nazo zikasababisha vurugu. Basi, [[Papa Pius II]] (1458-1464) alifuta wadhifa wa Mtumishi mkuu (1461), hivyo shirika likapotewa na sura yake na umoja wake. Waoservanti walipozidi kudai Watersyari hao wote washike ugo wa Kipapa, wengine wakakubali (Watersyari wa ugo, ambao baadhi yao wakaja kuwa [[Waklara]]), ila wengine wakajitenga na Waoservanti ili kuendelea na [[utume]]. Ingawa [[Papa Sisto IV]] (1471-1484) alitaka Watersyari wote wa kike wakae chini ya Ndugu Wadogo (1471), wengine walijiweka chini ya Maaskofu, wengine chini ya TOR au chini ya [[Waamadei]] wasibanwe na ugo. Kwa kweli Waoservanti walishughulikia sana Utawa III na kuustawisha upya. Katikati ya karne XV [[Antonino wa Firenze]], Mdominiko, alishuhudia kwamba, “Watersyari Wadominiko ni wachache sehemu hizi, tena wa kiume ni mmojammoja tu; kumbe chini ya kanuni na kanzu ya Utawa III wa Mt. Fransisko wako wengi wa kiume na wa kike. Wengine kama wakaapweke, wengi kama wauguzi wa hospitali, wengine wameunda shirika”. Ili kupunguza upinzani, [[Papa Martino V]] (1417-1431) alikuwa ameweka Wasekulari wote chini ya Watumishi wa Ndugu Wadogo (1428), ambao tu waliruhusiwa kupokea watakaji, kufundisha, kukagua na kukosoa. Pengine waandamizi wake wakawa na msimamo tofauti na kuwarudishia mamlaka Wasekulari wenyewe. [[Yohane wa Kapestrano]] aliwashughulikia na kuwatetea kwa namna ya pekee, akikusudia kuratibu na kuunganisha jumuia zote za Watersyari zisizo na sura maalumu kisheria ili azihusishe na [[urekebisho]] wa watawa na wa Kanisa lote. Alipokubaliwa na Eugeni IV kwa sauti tu (1436) ifutwe hati ya [[Papa Yohane XXII]] (1316-1334) iliyokataza jumuia zote za Watersyari, akawatangazia haraka, ikaanza mikutano ya kanda na mikutano mikuu. Kwa miaka 10 Watersyari wakaapweke wa Italia waliunganika wote. Lakini wengine walipendelea kujitegemea zaidi, na wengine walikataa kujilinganisha kabisa na watawa na kuweka nadhiri (walivyodai hasa [[Waklareno]], waliojitenga na OFM na kukimbilia Utawa III). Basi, [[Papa Nikola V]] (1447-1455) baada ya miaka miwili alifuta kabisa ruhusa aliyoitoa mwaka 1447, akisema, “Wanaopenda maisha magumu zaidi wanao tayari Utawa ulioanzishwa na Mt. Fransisko mwenyewe”. Lakini mwaka 1457 Watersyari wa [[Lombardia]] walikubaliwa tena kuwa na Mkuu wa kwao, halafu wakaenea katika mikoa mingine ya Italia, wakakubaliwa (1467) fadhili zote walizopewa wenzao wa shirika la Hispania, zikiwa ni pamoja na ile ya kuweka nadhiri kuu tatu. Mwaka 1472 mkutano mkuu ulitunga kanuni mpya. Mwaka 1476 walikuwa na kanda kadhaa tayari. Hatimaye Sisto IV alitamka rasmi (1480) kuwa nadhiri za Watersyari wa kiume na wa kike zilizowekwa kwa fahari zihesabiwe kuwa kuu kisheria. Tamko hilo likathibitishwa (1517) na [[Papa Leo X]] (1513-1521) aliyekanusha kuwa hivyo pia kwa nadhiri ya useja ya wanaoishi nyumbani kwao, ingawa aliwakubalia fadhili kadhaa. Hata kuhusu ugo kwa wanawake, uliobaki kuwatofautisha na wamonaki, ilitamkwa (1487) kuwa ni wa [[hiari]]. Pia baadhi ya Watersyari waliishi utawani kwa Ndugu Wadogo ili wawatumikie kwa hiari pasipo malipo wala nia ya kuwa watawa hasa, ingawa waliweza wakashiriki maisha ya jumuia chini ya mlinzi, wakiweka nadhiri ya utiifu na useja. Ni kwamba katika karne XIII Utawa I ulipojali mno ukleri na kuzuia ongezeko la ma[[bradha]] pamoja na kudharau kazi za mikono, ulikuja kuhitaji maboi (wanazungumziwa na hati za Kanisa kuanzia mwaka 1248). Katiba ya OFM (1260) ilikataza wasiongozane na Ndugu Wadogo ili kuwashikia [[pesa]] na kuzitumia kwa niaba yao; ila iliruhusu watoe baadhi ya huduma konventini, mradi wasilale huko. Baadaye ndugu maarufu waliruhusiwa kuwa na boi binafsi (katiba ya 1316 n.k.). Mwishoni mwa karne XV maboi walianza kufikiriwa washirikishwe kwa kiasi fulani maisha ya kitawa: kwanza wafuate vizuri [[dini]], halafu wajiunge na Utawa III na kuvikwa kanzu fulani, mradi ionekane wazi ni tofauti na ile ya Ndugu Wadogo. Hasa katika karne XIV, matunda ya Utawa III ni mengi na ya kila aina: malkia na ma[[padri]], watu wa ndoa na waseja, wakulima na mafundi, waanzilishi wa mashirika na mashujaa wa huruma, wakaapweke, wafiadini n.k. Mbali na watakatifu ambao hatuna hakika kama walijiunga na Utawa III, kuna Klara wa Montefalco (+1308), ambaye mwisho akawa [[abesi]] wa [[monasteri]] ya [[Waaugustino]], [[Anjela wa Foligno]] (+1309), anayeitwa “mwalimu wa wanateolojia” kwa ubora wa maandishi yake juu ya [[mang’amuzi]] ya kiroho, [[Elzeario wa Sabran]] (+1323), aliyeishi na mke wake ([[Delfina]]) kwa [[usafi kamili]], malkia [[Elizabeti wa Ureno]] (+1336), aliyemaliza maisha yake katika jumuia ya Utawa III, [[Konrado Confalonieri]] (+1351) aliyeishi miaka mingi upwekeni, na malkia [[Birgita wa Sweden]] (+1373), somo wa Ulaya. Kati ya wenye heri 21 akumbukwe hasa na [[Raimundo Lull]], mwandishi, mwanzilishi wa [[seminari]] ya kimisionari na hatimaye [[mfiadini]] kwa mikono ya [[Waislamu]] (+1316). [[Umisionari]] wa Utawa III ulijitokeza kwa namna ya pekee kati ya Waregulari wa Ureno, waliosindikiza wapelelezi wa nchi yao katika safari za hatari pia, kama vile [[Kongo]] na [[Angola]]. Mmojawao akasoma Misa mbele ya mfalme wa Kongo (1491) akambatiza (1495). Lakini utume wa Watersyari ulijitokeza zaidi katika mazingira ya kawaida ya walei wa Ulaya, na katika huduma mbalimbali walizozianzisha: hospitali, wokovu wa ma[[kahaba]], uombaji wa msaada kwa ajili ya [[maskini]], [[ghala]] za kugawia chakula bure, mafunzo kwa watoto fukara na kwa wanaosomea [[upadri]] n.k. ==Kanuni tofauti kwa Wasekulari na Waregulari (1517-1762)== ===Waregulari kukomaa kama watawa hasa (1517-1762)=== [[Mtaguso wa tano wa Laterano]] ulitofautisha (1516) aina nne za Watersyari: wanaoishi pamoja, wanaume wanaoishi katika konventi za Utawa I, wanawake wanaoishi nyumbani kwa nadhiri ya useja, na Wasekulari. Kwa msingi huo [[Gabrieli Maria]] alitunga (1517) kanuni sahili kwa Waregulari ambayo ikaja kukubaliwa na Leo X, halafu na [[Papa Julius III]] (1550-1555), ikaendelea kufuatwa na konventi nyingi za Ufaransa. Lakini nyingi zaidi zilikubali ile ya Leo X iliyokusudiwa (1521) kuleta umoja na [[usawa]] kati ya Waregulari, ikiwafanya watawa hasa na kuwatenganisha na Wasekulari, walioendelea kufuata kanuni ya Nikola IV hadi mwaka 1884. Katika sura zake 10, kanuni hiyo mpya ilidai nadhiri za Waregulari wote ziwe tatu tena kuu, ingawa iliiachia kila konventi ya kike kuamua kuhusu ugo kama haijaushika, kusudi utume kwa wagonjwa na wasichana usizuiwe. Hata hivyo haikupokewa na Waregulari wote, na ilipingwa vikali hasa Ulaya Kaskazini. Sababu mojawapo ni kwamba ilitaka konventi zote za kiume na za kike ziwe chini ya Ndugu Wadogo, zikibaki na Mkubwa wa nyumba tu, bila ya Watumishi wakuu wa mashirika. Uamuzi huo ulitokana na juhudi za Waoservanti za kuzuia uwepo wa shirika lingine la Kifransisko lenye uongozi unaolingana na ule wa Utawa I. Basi, mashirika yaliyokwishakubaliwa yakaendelea kufuata kanuni ya Nikola IV pamoja na katiba zao. Lakini mapambano hayo yalidumu muda mfupi tu, kwa kuwa uenezi wa [[Uprotestanti]] ulifuta mapema karibu jumuia zote za Ujerumani na Uholanzi. Hapo katikati shirika la Waregulari wa Hispania, kisha kushindana sana na Ndugu Wadogo waliodai kulikagua, lilikubaliwa na [[Papa Paulo III]] (1534-1549) kanuni mpya (1547) kwa Watersyari wote wa Hispania, Ureno na ma[[koloni]] yake. Kanuni hiyo, tofauti sana na ile ya Leo X, ilikuwa na sehemu kuu tatu: ya kwanza kwa Watersyari wa kiume walioishi pamoja kwa nadhiri; ya pili kwa wale wa kike wenye nadhiri walioishi pamoja bila ya ugo; ya tatu kwa Wasekulari, pamoja na wakaapweke na ma[[bikira]] walioishi makwao. Jambo la pekee zaidi, lilikuwa kuwaweka wote chini ya Mtumishi mkuu wa Waregulari wa kiume (aliyetakiwa kuwa padri): hivyo hao walifikia kulingana na Utawa I. Nje ya Ufransisko jambo kama hilo halijatokea hata leo: kuwepo Utawa III wenye ma[[sista]] na Wasekulari chini yake! Halafu Waregulari wa Italia pia wakakubaliwa katiba na [[uhuru]] kamili kwa kanda zao. Baada ya hapo juhudi za urekebisho zilizofuatana na [[Mtaguso wa Trento]] zilidai masista wote washike ugo ili kukwepa makwazo. [[Papa Pius V]] (1566-1572) kwanza alidai (1566) masista wote wa shirika lolote wabanwe daima na [[ugo wa Kipapa]], hata kama hawajawahi kuwa nao; wenye [[nadhiri ndogo]] (ambazo wakati huo hazikuwa na nguvu za kisheria) wahimizwe kuweka zile kuu na hivyo kukubali ugo, la sivyo wakatazwe wasipokee tena [[miito]] waje kwisha. Haikuwa rahisi kutekeleza agizo hilo, pia kwa sababu ya umuhimu wa huduma ambazo walikuwa wanazitoa na ambazo hazikupatana na ugo. Matokeo, baadhi ya jumuia zikawa monasteri za Waklara, lakini nyingine zikaendelea huru katika nchi zote na katika mashirika karibu yote. Halafu, akiona maisha yao hayana toba na nidhamu za kutosha, ingawa [[Kardinali mlinzi]] alijitahidi, aliwaweka wote, wanaume kwa wanawake, chini ya Waoservanti (1567-1568). Hatimaye alifuta jumuia zote zenye nadhiri ndogo akakataza zisianzishwe tena (1568): hata agizo hilo likashindikana, lakini yote yalikuwa changamoto zifanyike juhudi za urekebisho. Hapo kwa wanaume wa Ufaransa kanda 7 zilikuja kushika maisha yaliyofanana sana na yale ya marekebisho ya Utawa I: kuishi mbali na watu, kuamka usiku wa manane kwa [[sala]], kufanya [[malipizi]] makali na kutembea peku. Kwa wanawake pia mkazo ulikuwa kufuata mfano wa [[Wakapuchini]] au marekebisho mengine, pamoja na kushika ugo na nadhiri kuu, hasa [[Uswisi]], Ujerumani, Ubelgiji, Ufaransa. Hata hivyo wakaendelea kushika kanuni ya TOR na pengine kufundisha. TOR ya Italia ilijipatia tena uhuru (1586) kwa kanda zake 11 chini ya Mtumishi mkuu; polepole Waregulari wa nchi nyingine ama walijiunga nayo katika karne XVII, ama wakakoma kwa kumezwa na OFM au kwa kudhulumiwa na serikali. Mwaka 1700 wanaume wa TOR jumla walikuwa 3,991 katika konventi 217 na kanda 20, takwimu ambayo haikubadilika sana katika nusu ya kwanza ya karne XVIII. Upande wa wanawake haiwezekani kukadiria idadi yao. Pamoja na hayo, yalianzishwa mashirika mapya ya kiume Hispania, Ufaransa na hata [[Gwatemala]] kwa ajili ya huduma mbalimbali. Watakatifu waliopatikana wakati huo ni [[Yasinta Mariscotti]] (+1640), aliyeongoka baada ya kuishi miaka 15 utawani kwa [[uzembe]], [[Petro wa Betancur]] (+1667), aliyeweka msingi wa shirika la [[Ndugu Wabethlehemu]], na [[Maria Kreshensya Hoess]] (+1744), aliyemuabudu sana [[Roho Mtakatifu]], mbali ya mwenye heri Mjapani aliyefia dini kwao. ===Wasekulari kuzidi kuenea (1517-1762)=== Upande wa Wasekulari, karne XVI iliwarudisha nyuma Italia (watu waliporudia [[sanaa]] za kipagani) na Ulaya Kaskazini (ulipoenea Uprotestanti), kumbe iliwastawisha katika nchi zilizoongoza kisiasa na kidini (Hispania na Ureno) pamoja na makoloni yake huko Ulaya na ng’ambo (hasa [[Amerika]] na [[Filipino]]: mwaka 1586 nchi hizo zilikuwa na Wasekulari zaidi ya 100,000!). Wahispania (hata wafalme, ma[[jemadari]], Maaskofu) walikuja kumheshimu sana Fransisko na kutamani waitwe wanae na kuzikwa wamevaa kanzu yake. Uenezi ulileta pia ulegevu katika maisha yote ya toba, hata uduni wa kanzu uliachwa, halafu badala yake vitambaa viwili kifuani na mgongoni hadi kwenye kamba kiunoni vikaruhusiwa kuvaliwa chini ya nguo yoyote, hata ya fahari. Katika umati huo kuna watakatifu pia, kuanzia [[Anjela Merichi]] (+1540) aliyeanzisha kikosi cha Mt. [[Ursula]] kwa roho ya Kifransisko na chini ya kanuni ya Utawa III, ambacho muda mrefu baadaye kikageuka kuwa shirika la kitawa. Wengine ni [[Gaetano wa Thiene]] (+1547), [[Ignas wa Loyola]] (+1556), [[Filipo Neri]] (+1595) na [[Kamilo wa Lellis]] (+1614), waanzilishi wa mashirika yasiyo ya Kifransisko, ambao ni vigumu kusema walichota nini katika Utawa III. Walio wengi ni wafiadini 17 wa [[Japani]] waliochanganya damu yao na ile ya wamisionari wa Utawa I waliowashirikisha Injili kwa roho ya Kifransisko (+1597): [[Paulo Suzuki]], [[Gabrieli wa Ize]], [[Yohane Kinuya]], [[Thomas Danki]], [[Fransisko wa Meako]], [[Thomas Kozaki]], [[Yohakim Sakakibara]], [[Bonaventura wa Meako]], [[Leo Karasuma]], [[Mathias wa Miyako]], [[Antoni wa Nagasaki]], [[Ludoviko Ibaraki]], [[Paulo Ibaraki]], [[Mikaeli Kozaki]], [[Petro Sukejiro]], [[Kosma Takeya]] na [[Fransisko Adauctus]]. Katika karne XVII uenezi uliendelea katika nchi hizo na pia [[Austria]], halafu Ufaransa, hasa Ndugu Wadogo wa matawi mbalimbali walipoamua kuwajibika zaidi upande huo wakaanza kushindana kati yao tena na TOR. Mapapa, wakijua umuhimu wa Utawa III katika kuzuia uzushi, walichangia uenezi huo kwa kuupatia [[rehema]] na fadhili za pekee. Kwa ajili ya Wasekulari vilitungwa pia vitabu vingi vya sala na maelezo ya kanuni, pamoja na kukaza [[maisha ya kiroho]] ([[tafakuri]], [[mafungo ya kiroho]], sakramenti) na huduma kwa wenye shida. Hata hivyo hali ya jumla ilizidi kudidimia, na OFS ilionekana kulingana na chama chochote cha kumheshimu mtakatifu fulani, kuadhimisha [[sherehe]] yake n.k. Lakini mambo kama hayo hayapiti bure yasiathiri roho za watu na jamii nzima, hasa yanapogusa umati (mwaka 1689 [[Madrid]] ilikuwa na Wasekulari 25,000!). Vilevile miundo ya huduma iliyoanzishwa na Wafransisko hao iliendelea hata katika matatizo mengi, hivi kwamba mingine ipo hadi leo. Tunda bora ni [[Maria Ana wa Yesu]] wa Paredes (+1645), Mfransisko wa kwanza wa Amerika kutangazwa na Kanisa kuwa ni mtakatifu. Wengine waliojiunga na OFS au kuvaa kamba yake ni [[Fransisko wa Sales]] (+1622) na [[Yoana Fransiska wa Chantal]] (+1641) katika Ufaransa wa leo, pia [[Yosefu Kalasanzi]] (+1648) na [[Yosefu Oriol]] (+1702) kutoka Hispania. Kundi kubwa zaidi ni lile la wenye heri 30, hasa wafiadini wa Japani tena. Kwa Watersyari walioishi utawani kwa Ndugu Wadogo katikati ya karne XVII ulipangwa umri wa chini (miaka 20) na malezi ya miaka 3 chini ya padri. Baadaye tena hali yao ikafafanuliwa kikamilifu na katiba, hasa ya OFM (iliyokuwa na Watersyari wengi zaidi konventini). ==Wasekulari na Waregulari nyakati zetu (1762-2024)== ===Waregulari kudhulumiwa halafu kuongezeka ajabu (1762-2024)=== Kwa Utawa III pia miaka ya mwisho ya karne XVIII na sehemu kubwa ya ile iliyofuata ilikuwa kipindi kigumu cha majaribu, kutokana na dhuluma za serikali nyingi. [[Falsafa]] ya waasi wa dini na [[utaifa]] wa wafalme na Maaskofu wa nchi kadhaa vilielekeza hata kumwaga damu za wengi, hasa baada ya [[mapinduzi ya Kifaransa]] kuenea Ulaya karibu nzima. Ilianza Jamhuri ya [[Venezia]] (1767) kwa kufuta kanda moja ya TOR. Akafuata malkia wa Austria na [[Hungaria]], aliyekataza (1776) OFS isipokee tena watakaji. Mtoto wake akafuta Utawa III kwa namna zake zote (1782). Ufaransa ukafuta miundo yote ya kidini (1790), ikiwa ni pamoja na Utawa III, na kutaifisha mali yake. Baadhi ya Watersyari kwa [[uaminifu]] wao walifungwa hata kuuawa. Hispania (1812) na Ureno (1834) pamoja na [[Brazili]] mashirika yote yakafutwa, ingawa jamaa za OFS zikaendelea. Hata Italia jamaa hizo ziliondolewa hadhi yao mbele ya sheria (1861-1866), lakini zikaendelea kama vyama vya hiari. TOR ni kati ya mashirika yaliyopigwa zaidi, hata karibu kutoweka: kwa miaka 30 hivi kanda nyingi zilikwisha; katika mikutano mikuu iliyofanyika tena kuanzia mwaka 1824 waliweza kuhudhuria tu ndugu toka mikoa 3 ya Italia na pengine toka Korasia. Dhuluma hizo zilipiga sio tu miundo na mali, bali pia mfumo wa maisha, kwa kudai watawa wawe na faida kwa jamii, si mzigo kwake. Katika mazingira hayo yakaja kuanzishwa mashirika mengi ajabu, hasa ya wanawake: karne XIX ndiyo iliyozaa mashirika mengi kuliko nyingine zote. Kati yake, asilimia kubwa ni ya Kifransisko (siku hizi yapo 22 ya wanaume na zaidi ya 400 ya wanawake, yanayojumlisha watawa 120,000 hivi, mbali ya monasteri 61 zenye masista 900!). Si rahisi kuandika historia ya mashirika hayo yote. Kwa kifupi, mengine yalitokana na monasteri za Waklara waliolazimika kushika utume fulani ili waruhusiwe kuendelea kuishi kijumuia (baadhi yake wanafuata bado kanuni ya Utawa II kwa namna yao). Mengine yalitokana na Wasekulari walioanza kuishi pamoja. Mengine yalianzishwa tu kutokana na elekeo la kila jimbo kutaka liwe na shirika lake, hivi kwamba Askofu (au hata paroko) alijitahidi kujianzishia jipya au kutenga tawi na nyumba asili; katika hilo pengine hali ya siasa na ya jamii ilichangia, pamoja na hamu ya kujitegemea. Ustawi huo ulitokea wakati uleule wa mashirika ya zamani kufifia: tena watawa hao, waliofukuzwa na serikali kutoka konventi zao, ndio walioanzisha mashirika mengi kulingana na mahitaji ya watu katika ulimwengu mpya wa kibepari. K.mf. [[Honorati Kazminski]] (+1916), padri Mkapuchini aliyeanzisha mashirika 27 tofauti (kati yake 17 bado yapo), na Askofu Mkapuchini [[Luis Amigò]] (+1934), aliyeanzisha mashirika mawili makubwa (la kiume na la kike) yaliyokwishapata wenye heri 22 wafiadini. Kwa kawaida ni mashirika ya nadhiri ndogo, au yasiyo na nadhiri, yanayotoa huduma maalumu upande wa umisionari, huruma kwa maskini, ustawi wa jamii, malezi, [[tiba]] n.k. Kwa sababu ya kutoweka nadhiri kuu, wanashirika hawakuhesabiwa kama watawa, wala wale wa kike hawakubanwa na ugo. Walifuata katiba zao maalumu chini ya viongozi wao. Waliotaka kuwa Wafransisko walijiunga binafsi na OFS. Kanisa, baada ya kutamka (1887-1893) kwamba mtawa hawezi kuwa Mtersyari pia, na baada ya kutambua (1900) mashirika hayo kuwa ya kitawa liliamua (1901) shirika la [[mchepuo]] fulani wa kiroho lisianzishwe pasipo fungamano na Utawa I wa mchepuo huo. Hapo watawa wote wa mashirika hayo wakahesabiwa kuwa Watersyari jumla, bila ya kujiunga binafsi na Utawa III. Mashirika mengi ya Kifransisko yalifungamana kiroho na OFM (1905 n.k.) na OFMCap (1906 n.k.). TOR ilipoomba ruhusa ya kuwa na mashirika ya Watersyari chini yake, ilikubaliwa baada ya miaka 5, halafu ikaondolewa. Ugumu wa suala hilo ni kwamba TOR yenyewe ni Utawa III: inawezaje kujilinganisha na Utawa I? Lakini [[Papa Benedikto XV]] (1914-1922), baada ya kuona TOR inameza mashirika madogo ya Watersyari, aliiruhusu tena (1921) akipendekeza mashirika yote ya kiume na ya kike ya Utawa III wa Kifransisko yaungane nayo. Kwa ajili hiyo aliilinganisha TOR na matawi matatu ya Utawa I: tangu hapo familia ya Kifransisko ikahesabiwa kuwa na Wakuu 4. Kufuatana na [[Mkusanyo wa Sheria za Kanisa]], [[Papa Pius XI]] (1922-1939) alitoa kanuni mpya (1927) iliyotungwa kwa ushirikiano wa Wakuu 4 wa familia ya Kifransisko iwe kanuni pekee kwa mashirika ya Utawa III, yakiwa ni pamoja na TOR yenyewe iliyokuwa imeikataa ile ya mwaka 1521. Ingawa juhudi ya kuyaunganisha yote chini ya TOR ikashindikana kwa sababu karibu yote yalipendelea kujitegemea, kuanzia mwaka 1950 ilifanyika mikutano mingi ya pamoja na kuzidisha [[ushirikiano]] hasa kwa ajili ya kutunga kanuni nyingine kufuatana na maelekezo ya [[Mtaguso II wa Vatikani]]. Kanuni hiyo iliyothibitishwa (1982) na [[Papa Yohane Paulo II]] (1978-2005) ni ya Kifransisko kuliko zile zote zilizotangulia. Hatimaye likaanzishwa (1985) [[Baraza la Kimataifa la Kifransisko]] (IFC-TOR) linaloshirikisha mpaka sasa ¾ za mashirika yote ya Utawa III. Ushirikiano mpya wa Utawa III na Utawa I uliimarishwa kwa kuunda (1995) [[Baraza la Familia ya Kifransisko]], linalojumlisha Wakuu wa OFM, OFMConv, OFMCap, TOR, IFC-TOR na OFS. Utawa II hauna mwakilishi, kutokana na muundo wake wa monasteri zenye ugo. Baraza la Familia ya Kifransisko linawakilishwa katika [[Umoja wa Mataifa]] kwa njia ya [[asasi isiyo ya kiserikali]] inayoitwa [[Franciscans International]]. Watersyari Waregulari 40 wa kipindi hicho wameshatangazwa wenyeheri, k.mf. [[Maria wa Mateso]] (+1904) aliyeanzisha shirika kubwa la [[Wafransisko Wamisionari wa Maria]] (wako 8,000 hivi), ambao 7 kati yao ni watakatifu waliofia dini [[China]] (+1900): [[Maria Ermelina wa Yesu]], [[Maria wa Amani]], [[Maria Klara Nanetti]], [[Maria wa Mt. Natalia]], [[Maria wa Mt. Yusto]], [[Maria Amandina wa Moyo Mtakatifu]] na [[Maria Adolfina Dierk]]. Muda mrefu kabla yao alistawi [[Maria Fransiska wa Madonda Matano]] (+1791), aliyestahimili mateso mengi, na baada yao [[Alberto Chmieliwski]] (+1916), aliyeanzisha mashirika mawili (la kiume na la kike) huko [[Polandi]], [[Mariana wa Molokai|Mariana Cope]] (+1918), bikira kutoka Ujerumani aliyehudumia wakoma wa Molokai ([[Hawaii]], leo jimbo la [[Marekani]]), Maria wa Yesu Santocanale (+1923), mwanzilishi nchini Italia, [[Maria Bernarda Buetler]] (+1924), [[Uswisi|Mswisi]] mmisionari katika Amerika Kusini, [[Maria Alfonsa Matathupadathu]] (+1946), bikira wa mateso nchini [[India]], na [[Dulse Pontes]] (+1992) aliyehudumia maskini nchini [[Brazil]]. [[Picha:0000 Secular Franciscan Order.JPG|250px|thumbnail|Lebo ya jumuia ya Utawa wa Tatu ya [[Petropolis]], [[Brazil]].]] ===Wasekulari kufikia kilele cha ustawi wao (1762-2024)=== Kuna mambo mbalimbali yaliyochangia ustawi mpya wa Utawa III katika matawi yake kuanzia mwisho wa karne XIX: kikomo cha dhuluma za serikali katika nchi nyingi, hali mpya ya Utawa I, mvuto mkubwa wa Fransisko kwa wenye elimu na uenezi wa roho ya Kifransisko kupitia ma[[gazeti]]. Ndiyo sababu Utawa III ulianzishwa hata kati ya [[Waanglikana]] na [[Uprotestanti|Waprotestanti]]! Kwa miaka 115 mfululizo (1848-1963) Mapapa wote walikuwa wa OFS, kuanzia [[Papa Pius IX]] (1846-1878) hadi [[Papa Yohane XXIII]] (1958-1963), wakahamasisha Maaskofu na wengineo kueneza Utawa huo, hasa [[Papa Leo XIII]] (1878-1903) aliyetoa kanuni mpya (1884) yenye sura tatu na namba 24 jumla. Pamoja na kufupisha ile ya zamani ilirahisisha mengi iweze kuwafaa Wakristo wote, ikiwadai tu wavae [[skapulari]] ndogo na [[kamba]], kupata malezi ya mwaka mmoja kabla ya kutoa [[ahadi]], kuvaa na kuishi pasipo makuu, kukwepa tamasha za kilimwengu, kuwa na [[kiasi]] mezani, kuungama na kupokea kila mwezi, kusali [[Zaburi]] au walau Baba Yetu, [[Salamu Maria]] na [[Atukuzwe]] mara 12 kwa siku, kuandika mapema wasia, kujitafiti [[dhamiri]] kila siku, kushiriki Misa kila siku ikiwezekana, kuhudhuria mkutano kila mwezi, kuchangia gharama za Utawa na misaada kwa maskini, kukaguliwa na Ndugu Wadogo kila mwaka. Kwa juhudi hizo, na hasa kwa ma[[kongamano]] mengi makubwa, OFS ilionekana [[mshikamano]] wa kidugu wa kimataifa mbadala wa [[Ukomunisti]] uliotangaza [[chuki]] kwa mabepari. Lakini wengine waliogopa elekeo hilo la kijamii. Basi, [[Papa Pius X]] (1903-1914) aliweka Wasekulari chini zaidi ya Ndugu Wadogo na kudai wawajibike katika siasa binafsi, si kwa pamoja. Hivyo OFS ikarudi kutazamwa kama shule ya kiroho tu, ikachapishiwa vitabu vingi, hasa juu ya masharti yake, namna za kusali na kujinyima, kujipatia fadhili na rehema n.k. Mkusanyo wa Sheria za Kanisa ulipanga aina zote za Utawa III katika nafasi ya kwanza kati ya [[vyama vya waamini]], na kueleza kuwa lengo lake ni [[ukamilifu]] wa Kikristo kadiri ya maisha ya ulimwenguni kwa kufuata kanuni maalumu iliyokubaliwa na Papa na chini ya uongozi na roho ya Utawa I unaohusika. Kwa hamasa za Mapapa, wengi walijiunga na OFS (mwaka 1934 walikaribia kuwa 4,000,000!) lakini muda mfupi kabla ya [[Vita Kuu ya Pili ya Dunia|vita vikuu vya pili]] walianza kupungua kutokana na matapo mengine ya kiroho kuanzishwa na kuhamasishwa na Mapapa, hasa [[Aksyo Katoliki]]; pia kwa sababu wingi si hoja, yaani ongezeko lao lilisababisha ulegevu fulani hata kusawazisha OFS na chama chochote. Kabla na hasa baada ya [[Mtaguso wa pili wa Vatikani]] ilitokea misukosuko na maswali mengi. Ili kuyakabili, ilifanyika mikutano mingi ya matawi yake mbalimbali (1950 n.k.) na kuzidisha ushirikiano kati yake (pia na Utawa III wa michepuo mingine) hata ikatolewa (1957) katiba moja kwa Wasekulari wa matawi yote ya Kifransisko. Miaka hiyohiyo lilianzishwa kundi la [[Vijana Wafransisko]]. Halafu ikaanzishwa halmashauri ya kimataifa ya OFS yote (1973) na [[Papa Paulo VI]] (1963-1978) akathibitisha (1978) kanuni mpya ya OFS kulingana na maelekezo ya [[Mtaguso]] huo. Ina sura tatu na namba 26 jumla kuhusu [[asili]] ya OFS na kanuni yake (1-3), mtindo wa maisha (4-19) na taratibu zake (19-26). Ni kama mwongozo wa [[maisha ya Kiinjili]] unaomkazia [[Yesu Kristo]] kwa kuwa Injili si nadharia, bali ni mwenyewe (namba 12 kati ya 26 zinamzungumzia wazi). Haina tena maagizo ya kinaganaga kuhusu toba, ambayo yaliachwa kwa katiba mpya (1990) iliyounganisha moja kwa moja matawi yote yaliyokuwa chini ya Wakuu 4 wa familia ya Kifransisko. Mwaka huo Wasekulari walikuwa 508,619, wengi wao wakiwa [[Meksiko]] na Italia. Hapo katikati toleo la pili la Mkusanyo wa Sheria za Kanisa lilitaja Utawa III peke yake kati ya vyama vya waamini, kutokana na heshima uliyopewa na [[mapokeo]]. Jambo jipya ni kwamba sasa mashirika yoyote yanaweza kuanzisha aina ya Utawa III, hata yale ya kike. Kuhusu Wasekulari kuishi katika nyumba za Ndugu Wadogo, mtazamo baada ya Mtaguso II wa Vatikani ukawa tofauti: Ndugu Wadogo wanapaswa kutumikia, si kutumikiwa na Wasekulari; watu wakiishi konventini kwa kufanya kazi fulani, basi walipwe kadiri ya sheria za nchi. Hivyo idadi yao ikazidi kupungua haraka: kwa OFM mwaka 1968 walikuwa 536, mwaka 1994 wakabaki 155 tu. Kati ya Wasekulari wa hakika wa karne hizi za mwisho tunakuta wenye heri 11 na watakatifu [[Yosefu Benedikto Cottolengo]] (+1842), [[Maria Magdalena Postel]] (+1846), [[Vinchensya Gerosa]] (+1847), [[Vinchensyo Pallotti]] (+1850), [[Mikaeli Garicoits]] (+1856), [[Emilia wa Vialar]] (+1856), [[Yohane Maria Vianney]] (+1859), [[Zelia Guerin]] (+1877), [[Maria Yosefa Rossello]] (+1880), [[Yohane Bosco]] (+1888), [[Louis Martin]] (+1894), [[Arkanjelo Tadini]] (+1912), Pius X (+1914), [[Luigi Guanella]] (+1915), [[Fransiska Saverio Cabrini]] (+1917), [[Rikardo Pampuri]] (+1930), [[Anjela wa Msalaba]] (+1932), [[Nazaria Ignasya]] (+1943), [[Maria wa Yesu Ekaristi]] (+1959) na [[Papa Yohane XXIII|Yohane XXIII]] (+1963), wengi wao wakiwa waanzilishi wa mashirika yasiyo ya Kifransisko. Pia kuna watakatifu 11 wa China waliofia dini (+1900): [[Yohane Zhang Huan]], [[Patrick Dong Bodi]], [[Yohane Wang Rui]], [[Filipo Zhang Zhihe]], [[Yohane Zhang Jinggwang]], [[Thomas Shen Jihe]], [[Simoni Chen Ximan]], [[Petro Zhang Banniu]], [[Fransisko Zhang Rong]], [[Mathias Feng De]] na [[Petro Wu Anpeng]]. ==Tazama pia== [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] ==Tanbihi== <references /> ==Marejeo== * ''St. Francis and the Third Order: The Franciscan and pre-Franciscan Penitential Movement'', by Raffaele Pazzelli, [[Franciscan Institute Publications]], 1989. ISBN 978-0-8199-0953-4 ==Viungo vya nje== ===Vya [[Kanisa Katoliki]]=== * [http://www.newadvent.org/cathen/14637b.htm "Third Orders"] ''Catholic Encyclopedia'' * [http://www.newadvent.org/cathen/14520b.htm "Tertiaries"] ''Catholic Encyclopedia'' * [http://www.franfed.org/ Federation of the various congregations of men and women in the T.O.R.] * [http://www.nafra-sfo.org/ Secular Franciscan Order in the U.S.A.] * [http://www.franciscanfriarstor.com/ Friars of the Third Order Regular in the U.S.A.] {{Wayback|url=http://www.franciscanfriarstor.com/ |date=20061004041156 }} * [http://www.franciscanbrothers.org/ Franciscan Brothers of Brooklyn] * [http://www.franciscan-brothers.net/index.html/ Brothers of the Poor of St. Francis] {{Wayback|url=http://www.franciscan-brothers.net/index.html/ |date=20130201075009 }} * [http://www.franciscanbrothers.net/ Franciscan Brothers of the Holy Cross] * [http://www.atonementfriars.org/ Franciscan Friars of the Atonement] * [http://www.littlebrothersofstfrancis.org/ Little Brothers of St. Francis, based in Boston] {{Wayback|url=http://www.littlebrothersofstfrancis.org/ |date=20130215003716 }} * [http://www.brothersofpeace.org/ Franciscan Brothers of Peace] * [http://www.franciscanbrothers.us/ Franciscan Brothers of the Eucharist] * [http://www.bspenance.org/ The Brothers and Sisters of Penance] ===Vya Ushirika wa [[Anglikana]]=== * [http://www.tssf.org.au/ Province of Australia, Papua New Guinea and East Asia] {{Wayback|url=http://www.tssf.org.au/ |date=20220310004005 }} * [http://orders.anglican.org/tssf/ European Province] {{Wayback|url=http://orders.anglican.org/tssf/ |date=20090204183419 }} * [http://www.tssf.org/ Province of the Americas] * [http://www.franciscanthirdorder.godzone.net.nz/ New Zealand Province] {{Wayback|url=http://www.franciscanthirdorder.godzone.net.nz/ |date=20180922174647 }} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Category:Ukristo]] [[Category:Mashirika ya kitawa]] [[Jamii:Wafransisko]] 0x4xm4vq53enyrpxylxa0x6wmdwyzbl 0 18166 1608231 1450791 2026-10-14T13:20:36Z Riccardo Riccioni 452 /* Tazama pia */ 1608231 wikitext text/x-wiki [[Image:Santi Buglioni - San Giovanni di Capistrano c1550.jpg|thumb|right|[[Sanamu]] ya Mt. Yohane wa Capistrano katika [[kanzu]] ya [[Wafransisko|Kifransisko]] akishika [[bendera]] yenye [[Jina takatifu la Yesu]].]] [[File:Ilok church.jpg|thumb|right|220px|Picha yake huko [[Ilok]], [[Croatia]], alipozikwa.]] '''Yohane wa Kapestrano''' ([[Capestrano]], [[wilaya]] ya [[L'Aquila]], [[Italia]], [[24 Juni]] [[1386]] - [[Ilok]], katika [[Korasia]] ya leo, [[23 Oktoba]] [[1456]]) alikuwa [[mtawa]] [[padri]] wa [[shirika]] la [[Ndugu Wadogo]] ambalo alichangia [[Urekebisho|kulirekebisha]] kufuatana na [[kanuni]] na nia za [[mwanzilishi]], [[Fransisko wa Asizi]]. Alifanya [[utume]] mkubwa katika [[Ulaya]] karibu nzima ili kuimarisha [[imani]] na [[adili|maadili]] ya [[Kanisa Katoliki]]. Kwa [[ari]] ya maneno yake na ya [[sala]] zake aliwatia moyo [[umati]] wa [[Ukristo|Wakristo]] akapigania [[uhuru]] wao <ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/29800</ref>. Alitangazwa kuwa [[mtakatifu]] na [[Papa Aleksanda VIII]] [[tarehe]] [[16 Oktoba]] [[1690]]. Anaheshimiwa hasa kama [[msimamizi]] wa [[Padri|mapadri]] wanaohudumia [[wanajeshi]]. [[Sikukuu]] yake huadhimishwa tarehe ya [[kifo]] chake<ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>. == Maisha == [[Mtoto]] wa [[baba]] [[Mjerumani]] na [[mama]] [[Mwitalia]], alisomea [[Perugia]] alipopata [[digrii]] za [[sheria]] za nchi na [[Sheria za Kanisa|za Kanisa]]. Baada ya kupata umaarufu kama [[wakili]], alichaguliwa kuwa [[gavana]] wa [[mji]] huo hadi ulipotekwa na [[ukoo]] wa [[Malatesta]] ambao walimfunga. [[Gereza|Gerezani]] aliongoka, akakubaliwa [[ndoa]] yake itangazwe ni batili akaingia [[Utawa|utawani]] kwa [[Wafransisko]]. Kama padri alihubiri katika sehemu kubwa ya [[Ulaya]], hasa upande wa [[Kaskazini]] na [[Mashariki]], na kwa namna ya pekee [[Hungaria]]. Lengo la [[hotuba]] na [[kazi]] zake zote lilikuwa kurekebisha [[maisha]] ya [[Wakatoliki]], kupambana na [[uzushi]] (hasa [[Fraticelli]], [[Wajesuati]] na [[Wahusi]]) pamoja na kuwafanya [[Wayahudi]] wamuamini [[Yesu Kristo]]. Mwaka [[1456]] aliagizwa na [[Papa]], akahubiri pamoja na [[ndugu]] wengine [[Vita vitakatifu]] dhidi ya [[Waturuki]] waliovamia [[Ulaya]] Kusini Mashariki. Akizunguka [[Ulaya Mashariki]] alifaulu kukusanya maelfu ya waamini aliowaongoza kulinda mji wa [[Belgrad]] ([[Serbia]]) mwezi Julai mwaka huo: [[jeshi]] la [[Uturuki]] lilikimbia na [[sultani]] mwenyewe ([[Mehmed II]]) alijeruhiwa. ==Tazama pia== * [[Watakatifu wa Agano la Kale]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakristo]] * [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika]] * [[Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo]] * [[Orodha ya Watakatifu Waaugustino]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabazili]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabenedikto]] * [[Orodha ya Watakatifu Wadominiko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wajesuiti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakarmeli]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakolumbani]] * [[Orodha ya Watakatifu Wamersedari]] * [[Orodha ya Watakatifu Waoratori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapasionisti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapremontree]] * [[Orodha ya Watakatifu Waredentori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wasalesiani]] * [[Orodha ya Watakatifu Waskolopi]] * [[Orodha ya Watakatifu Wateatini]] * [[Orodha ya Watakatifu Watrinitari]] * [[Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria]] * [[Orodha ya Watakatifu Wavinsenti]] ==Tanbihi== {{reflist}} ==Marejeo ya Kiswahili== * Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 393-395 * Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 407-412 * John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 371-372 * Pd. Leandry Kimario, [[Wakapuchini|O.F.M.Cap.]] - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 550-553 == Viungo vya nje == {{Commons category|John of Capistrano}} * [http://www.newadvent.org/cathen/08452a.htm]] Maisha yake katika [[Catholic Encyclopedia]] {{mbegu-Mkristo}} [[Jamii:Waliozaliwa 1386]] [[Jamii:Waliofariki 1456]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:Mapadri]] [[Category:Watakatifu wa Italia]] no2rqtsoxqzoiqd5snhc7jisy0rtir2 0 18436 1608230 772384 2026-10-14T13:19:50Z Riccardo Riccioni 452 1608230 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Yohane wa Kapestrano]] 7ljvk734aq6ry4spd4hswqkb9lp2qe7 0 20634 1608428 1605789 2026-10-15T11:35:46Z Riccardo Riccioni 452 /* Maendeleo */ 1608428 wikitext text/x-wiki {{Infobox Website | jina = [[Picha:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] Wikipedia ya Kiswahili | screenshot = | logo = [[Picha:Wikipedia-logo-v2-sw.svg|140px]] | maelezo ya picha = Logo ya Wikipedia ya Kiswahili | kisara = http://sw.wikipedia.org/ | kibiashara = Hapana | mahala = [[Miami, Florida]] | aina = [[Kamusi elezo|Mradi wa Kamusi Elezo ya Interneti]] | lugha = [[Kiswahili]] | watumiaji = {{NUMBEROFUSERS}} watumiaji, {{NUMBEROFADMINS}} wakabidhi tarehe {{Date}} | kujisajiri = Hiari | mmiliki = [[Wikimedia Foundation]] | mwanzo = {{start date and age|df=yes|2003|3|8}} }} '''Wikipedia ya Kiswahili''' (au '''Wikipedia kwa Kiswahili''') ni toleo la [[kamusi elezo]] ya [[Wikipedia]] kwa [[lugha]] ya [[Kiswahili]]. Ilianzishwa [[tarehe]] [[8 Machi]] [[2003]], na tarehe [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]], imefikia makala zipatazo '''{{NUMBEROFARTICLES}}''', [[idadi]] inayoifanya iwe Wikipedia ya 70 (kati ya 348 zilizo hai) kwa [[hesabu]] ya makala zote. Mwaka [[2019]] Wikipedia ya Kiswahili iliangaliwa mara 65,856 kwa siku, [[mwaka]] [[2020]] mara 73,056 na mwaka 2021 (Januari-Oktoba) 83,595 ambayo inakaribia kuwa sawa na mara 3,500 kwa [[saa]]. Mwaka huo kurasa zilizotazamwa zilikuwa 70,419,110, sawa na 192,929 kwa siku na 8,038 kwa saa. Idadi hiyo imezidi kuongezeka kwa kuwa kwenye mwezi Mei 2022 kurasa zetu zilifunguliwa mara 240,641 kwa siku na mnamo Juni 2024 mara 275,415 kwa siku. Karibu [[nusu]] ya wasomaji wetu wako [[Tanzania]], ingawa [[asilimia]] hucheza [[Mwezi (wakati)|mwezi]] kwa mwezi. Kwa mfano, mnamo Juni 2022 kurasa zetu zilifunguliwa kutoka Tanzania 40%, [[Kenya]] 17%, [[Marekani]] 13%, [[Uhindi]] 5%, [[Urusi]] na [[Nigeria]] 4%, nchi zote nyingine 17%. Wikipedia ya Kiswahili ilikuwa inafunguliwa na 0,01% ya wanaofungua Wikipedia duniani kote mwezi Septemba 2018, ikiwa katika nafasi ya 65 kati ya lugha zote. Takwimu husika zinacheza kirahisi kama, kwa mfano, kutokana na habari zinazotangazwa na [[vyombo vya habari]], watu wengi wanatafuta habari zaidi kwenye [[intaneti]], maana Waswahili walioko Marekani si wengi sana, lakini wana urahisi wa kutumia intaneti, hivyo wanaweza wakawazidi watumiaji wa Tanzania ambako watu wengi bado hawana njia ya kutumia mtandao. Mwezi huohuo, waliofungua Wikipedia nchini Kenya walikuwa 0,10% za wasomaji wote duniani; kumbe nchini Tanzania waliofungua Wikipedia walikuwa 0,04% tu za wasomaji wote duniani. Mnamo Januari mwaka [[2021]] kati ya waliofungua [[Wikipedia]] nchini [[Tanzania]], 14% waliifungua kwa Kiswahili. Kumbe nchini Kenya waliofungua Wikipedia ya Kiswahili walikuwa 4% tu, lakini kuna ongezeko kubwa, kwa sababu mnamo Septemba 2018, waliofungua Wikipedia nchini Kenya walikuwa 0,08% za wasomaji wote duniani; kati yao waliofungua Wikipedia ya Kiswahili walikuwa 1.7%. Kumbe nchini Tanzania waliofungua Wikipedia walikuwa 0,03% za wasomaji wote duniani, lakini kati yao 11.2% waliifungua kwa Kiswahili, asilimia inayozidi kukua kadiri makala zinavyoongezeka na kuwa bora zaidi. == Maendeleo == [[Picha:Mwanzo 1.JPG|thumb|250px|Ukurasa wa "Mwanzo" ulivyokuwa mwaka 2004.]] Mnamo [[Julai]] [[2006]] Wikipedia ya Kiswahili ilifikisha makala 1,000 na tarehe [[14 Septemba]] mwaka huohuo ilifikia makala ya 2,000. Mnamo Julai [[2007]] ilifikisha makala 5,000 na tarehe [[26 Septemba]] 2007, 6,000. Tarehe [[21 Aprili]] [[2008]], Wikipedia ya Kiswahili ilifikisha makala 7,000 na tarehe [[19 Desemba]] 2008 ilifikisha makala 8,000, hasa baada ya kuanzishwa makala nyingi za mbegu za [[kata]] za [[Tanzania]]. Makala za mbegu za kata za Tanzania ziliendelea kuisukuma Wikipedia ya Kiswahili hadi kufikia kiwango cha makala 9,000 tarehe [[2 Februari]] [[2009]] na makala 10,000 tarehe [[21 Februari]] 2009. Ilipofika tarehe [[9 Aprili]] 2009, Wikipedia ya Kiswahili ilifikia kiwango cha makala 11,000 na tarehe [[25 Aprili]] 2009 ilifikia makala 12,000. Mnamo tarehe [[20 Juni]] [[2009]], Wikipedia ya Kiswahili ilibadilisha ukurasa wake wa mwanzo katika sura mpya. Mnamo tarehe [[17 Agosti]] 2009 ilifikia makala zipatazo 13,000, na kuendelea kuifanya iwe Wikipedia ya kwanza kwa ukubwa katika Afrika. Haikushia hapo: tarehe [[11 Septemba]] 2009, Wikipedia hii ilifikia makala 14,000 na tarehe [[25 Desemba]] 2009 makala 15,000. [[Picha:Wikipedia 20000 articles.png|80px|right]] Tarehe [[31 Mei]] [[2010]] ilifikia makala 18,000 na tarehe [[21 Agosti]] mwaka huohuo makala 20,000. Tarehe [[28 Oktoba]] [[2011]] ilifikia makala 22,000. Tarehe [[15 Februari]] [[2014]] ilifikia makala 26,000 na tarehe [[28 Oktoba]] mwaka huohuo makala 27,000. Tarehe [[25 Januari]] [[2015]] ilivuka idadi ya makala 28,000, tarehe [[13 Juni]] 2015 ilifikia makala 29,000, tarehe [[22 Septemba]] mwaka huohuo ilifikia makala 30,000 na kuendelea tena. Upande wa maharirio, tarehe [[10 Oktoba]] 2015 yalifikia idadi ya [[milioni]] 1. Tarehe [[10 Novemba]] mwaka huohuo ilivuka makala 31,000 na kupiku [[Wikipedia ya Kiyoruba]]. Tarehe [[13 Februari]] [[2016]] ilivuka idadi ya makala 32,000 na kusonga mbele kiasi cha kufikia 33,000 tarehe [[18 Aprili]] 2016, halafu 34,000 tarehe [[20 Agosti]] 2016 kwa makala [[Kinung]]. Makala juu ya [[James Tate (mwandishi)|James Tate]] iliifanya itimize idadi ya 35,000 tarehe [[12 Januari]] [[2017]]. Mwaka huohuo, tarehe [[20 Mei]] 2017 idadi ya makala ilifikia 36,000, tarehe [[30 Julai]] ilifikia 37,000 kwa makala juu ya [[Ziwa Ambussel]], tarehe [[12 Oktoba]] 38,000 kwa makala juu ya [[mto Jubba]] na tarehe [[24 Desemba]] ilifikia 39,000. Tarehe [[17 Machi]] [[2018]] mradi wa [[milima]] ulileta makala ya 40,000: [[Nidze]]. Mradi wa [[mito ya Tanzania]] ulisukuma Wikipedia hii kufikia idadi ya makala 41,000 kwa ukurasa juu ya [[Mto Ligunga]] tarehe [[2 Mei]] 2018 na 42,000 kwa ukurasa wa [[mto Jigulu]] tarehe [[21 Mei]]. Mradi wa [[mito ya Kenya]] ulifikisha idadi ya makala kuwa 43,000 kwa ukurasa juu ya [[Mto Kaptarit]] tarehe [[7 Julai]] 2018, kuwa 44,000 tarehe [[30 Julai]] kwa ukurasa juu ya [[mto Nyairoko]], kuwa 45,000 tarehe [[12 Agosti]] kwa ukurasa juu ya [[Mto Ilangi]], kuwa 46,000 tarehe [[15 Oktoba]] kwa ukurasa juu ya [[mto Wakavi]], tena kuwa 47,000 tarehe [[8 Novemba]] kwa ukurasa juu ya [[mto Olkimatare]]. Tarehe [[7 Februari]] [[2019]] mradi wa [[Orodha ya visiwa vya Tanzania|visiwa vya Tanzania]] ulivusha Wikipedia yetu katika elfu ya 48 kwa ukurasa juu ya [[kisiwa cha Musira]]. Tarehe [[23 Machi]] 2019 mradi wa [[Orodha ya mito ya Uganda|Mito ya Uganda]] ulivusha Wikipedia yetu katika elfu ya 49 kwa ukurasa juu ya [[mto Wangodugu]], tarehe [[3 Mei]] 2019 uliifikisha katika idadi ya 50,000 kwa ukurasa juu ya [[mto Ocere]], tarehe [[31 Mei]] uliivusha tena katika elfu ya 51 kwa makala juu ya [[mto Osia]] na tarehe 16 Julai uliifikisha idadi ya 52,000 kwa makala juu ya [[Mto Rwoho]]. Tarehe [[10 Agosti]] 2019 mradi kuhusu ugatuzi nchini [[Cote d'Ivoire]] ulizaa makala ya 53,000 kuhusu [[Tarafa ya Tiémélékro]]. Tunawashukuru wachangiaji wetu kutoka nchi hiyo ya [[Afrika Magharibi]]. Tarehe [[4 Oktoba]] 2019 mradi kuhusu [[watakatifu]] wa [[Afrika]] ulifikisha makala za Wikipedia hii katika idadi ya 54,000 kwa ukurasa juu ya [[wafiadini]] [[Suksesi na wenzake 17]], na tarehe [[13 Desemba]] 2019 [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika|mradi huohuo]] ulifikisha idadi ya makala hadi 55,000 kwa ukurasa juu ya [[Yusto askofu]]. Tarehe [[10 Machi]] [[2020]] mradi wa [[Makabila ya Uganda]] ulifikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 56,000 kwa ukurasa juu ya [[Wakumam]]. Tarehe [[17 Machi]] 2020 mradi wa [[wachezaji]] wa [[mpira wa miguu]] ulifikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 57,000 kwa ukurasa juu ya [[Gilmar Rinaldi]]. Kurasa elfu kwa juma moja tu! Tarehe [[3 Aprili]] 2020 mradi wa [[mito]] ya [[Burundi]] ulifikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 58,000 kwa ukurasa juu ya [[Mto Gihororo (Karuzi)]]. Tarehe [[22 Mei]] 2020 mradi wa [[miji]] ya [[Rwanda]] ulifikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 59,000 kwa ukurasa juu ya [[Mukarange]]. Tarehe [[20 Agosti]] 2020 mradi wa [[mito]] ya [[Burundi]] ulifikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 60,000 kwa ukurasa juu ya [[Mto Rubirizi (Muramvya)]]. Tarehe [[8 Novemba]] 2020 Wikipedia yetu ilitimiza tena idadi hiyo (baada ya makala 907 kufutwa na steward fulani kwa mkupuo mmoja). Ukurasa husika ni juu ya [[mtakatifu]] [[Andrea Avellino]]. Tarehe [[15 Machi]] [[2021]] tulifikia makala 61,000 kwa ukurasa juu ya [[mtakatifu]] [[Agrikola wa Chalon]]. Tarehe [[7 Mei]] 2021 mradi wa [[miji]] ya [[Italia]] ulifikisha Wikipedia yetu kwenye makala ya 62,000 kwa ukurasa juu ya [[San Giovanni Rotondo]]. Tarehe [[8 Juni]] 2021 mradi wa Africa Wiki Challenge Arusha kuhusu viwanja vya michezo ulifikisha Wikipedia yetu hadi kutunga makala ya 63,000 na kusonga mbele haraka. Tarehe [[19 Juni]] 2021 Wikipedia hii ilivuka makala ya 64,000 kutokana na tendo la kurudisha makala 907 lililofanywa na steward aliyekuwa amezifuta kwa mkupuo mmoja mwaka 2020. Tarehe [[5 Julai]] 2021 ilifikia idadi ya 65,000 kwa makala juu ya [[Mwea]] katika mradi wa [[kata]] za [[Kenya]] na tarehe [[14 Agosti]] 2021 ilifikia idadi ya 66,000 kwa makala juu ya [[Makutano]] katika mradi huohuo. Tarehe [[9 Septemba]] 2021 ilifikia idadi ya 67,000 kwa makala juu ya [[Nairagie Ngare]] katika mradi wa vijiji vya Kenya. Tarehe [[29 Oktoba]] 2021 ilifikia idadi ya 68,000 kwa makala juu ya [[Chambishi]] katika mradi wa miji ya [[Zambia]]. Tarehe [[11 Januari]] [[2022]] Wikipedia hii ilifikia idadi ya 69,000 kwa makala juu ya [[Maroua]] katika mradi wa miji ya [[Kamerun]], tarehe [[10 Machi]] 2022 ilifikia idadi ya 70,000 kwa makala juu ya [[Ilesa]] katika mradi wa miji ya [[Nigeria]], tarehe [[23 Aprili]] 2022 ilifikia idadi ya 71,000 kwa makala nyingi za mradi wa [[Jamii:Arusha Editathon Muziki|Arusha Editathon Muziki]]. Kazi kubwa ni kuziweka sawa. Tarehe [[14 Mei]] 2022 ilifikia idadi ya 72,000, tarehe [[6 Juni]] 2022 ilifikia idadi ya 73,000 kwa makala juu ya [[Frenda]], mji wa [[Algeria]], tarehe [[15 Julai]] 2022 idadi ya 74,000 kwa makala juu ya [[Ghuba ya Venezuela]], tarehe [[17 Septemba]] 2022 idadi ya 75,000 kwa makala juu ya [[Kouandé]], [[mji]] wa [[Benin]] na tarehe [[23 Desemba]] 2022 idadi ya 76,000 kwa makala juu ya [[Bouhjar]], [[mji]] wa [[Tunisia]]. Tarehe [[25 Machi]] [[2023]] Wikipedia hii ilifikia idadi ya 77,000 kwa makala juu ya [[Chomutov]], [[mji]] wa [[Ucheki]], tarehe [[15 Juni]] [[2023]] idadi ya 78,000 kwa makala juu ya [[Jamil Adam]] katika mradi wa [[Mchezaji|wachezaji]] wa [[mpira wa miguu]], na tarehe [[9 Desemba]] 2023 idadi ya 79,000 kwa makala juu ya [[Chemchem (Unguja)]] katika mradi wa kata mpya za Tanzania. Mwaka [[2024]] Wikipedia ya Kiswahili imesonga mbele kwa kasi zaidi: tarehe [[21 Aprili]] imekuwa na makala ya 80,000 kuhusu [[mwandamizi]], tarehe [[11 Juni]] imekuwa na makala ya 81,000 kuhusu [[Kufukuzwa kwa Wamoroko kutoka Algeria]], tarehe [[10 Julai]] makala ya 82,000 kuhusu [[pipa]], tarehe [[19 Septemba]] makala ya 83,000 kuhusu [[Riadha|mwanariadha]] [[Jacques Riparelli]], tarehe [[8 Oktoba]] makala ya 84,000 kuhusu mwanariadha [[Jürgen Kühl]], tarehe [[20 Oktoba]] makala ya 85,000 kuhusu [[mtakatifu]] [[Leoniani wa Vienne]], tarehe [[7 Novemba]] makala ya 86,000 kuhusu mwanariadha [[Juma Ndiwa]], tarehe [[22 Novemba]] makala ya 87,000 kuhusu [[Mpira wa miguu|mwanakandanda]] [[Nicholas Lindsay]], tarehe [[1 Desemba]] makala ya 88,000 kuhusu mwanakandanda wa kike [[Stephanie Bukovec]], tarehe 9 Desemba makala ya 89,000 kuhusu jimbo la [[Norwei]] [[Vestland]] na tarehe 11 Desemba makala ya 90,000 kuhusu mchezaji [[Jason Hartill]].‎ Mwaka [[2025]] Wikipedia ya Kiswahili imezidi tena kukua kwa kasi: tarehe [[6 Januari]] imekuwa na makala ya 91,000 kuhusu mwanasiasa [[Saka Isau]], tarehe [[13 Januari]] imekuwa na makala ya 92,000 kuhusu [[mwanamuziki]] [[Terry Tufts]], tarehe 22 Januari imefikia makala ya 93,000 inayomhusu mchezaji [[Grant Needham]], tarehe [[31 Januari]] imekuwa na makala ya 94,000 kuhusu [[askofu]] [[Joseph Mukasa Zuza]], tarehe [[6 Februari]] imekuwa na makala ya 95,000 juu ya [[Uwanja wa Michezo wa Perth Rectangular]], tarehe [[18 Februari]] imefikia makala ya 96,000 kuhusu mwimbaji [[Janie Fricke]], tarehe [[25 Februari]] imefikia makala ya 97,000 kwa ukurasa kuhusu [[kardinali]] [[Giulio Bevilacqua]], tarehe [[9 Machi]] imefikia makala ya 98,000 kwa ukurasa kuhusu mwimbaji [[Kirsten Price]] na tarehe [[4 Juni]] imefikia makala ya 99,000 kwa ukurasa kuhusu [[wilaya ya Luanshya]] nchini [[Zambia]] na hatimaye tarehe [[23 Juni]] makala ya 100,000 kwa makala juu ya [[Barclayville]].‎ Ni Wikipedia ya Afrika ya nne kukamilisha makala laki moja, siku chache baada ya ile ya Malagasy. Kwa kasi hiyohiyo Wikipedia yetu imepiku mapema toleo hilo la [[Madagaska]] na tarehe 23 Agosti kuwahi nakala ya 101,000 kuhusu [[Dada wa Cooney]]. Tarehe 8 Oktoba imetungwa makala ya 102,000 kuhusu [[Irene Charnley]] na tarehe 8 Desemba makala ya 103,000 kuhusu [[Carlentini]], mji wa [[Sisilia|Sicilia]], [[Italia visiwani]]. Mwaka [[2026]] Wikipedia ya Kiswahili imefikia kwanza makala ya 104,000 tarehe [[10 Januari]] kuhusu [[filamu]] [[Miss Fatimah]], halafu makala ya 105,000 tarehe [[31 Januari]] kuhusu [[Eliane Rosa Naika]], [[mwanasiasa]] wa [[Madagaska]], makala ya 106,000 tarehe [[11 Februari]] kuhusu [[Musa Tukur Yakasai]], profesa wa [[Nigeria]], makala ya 107,000 tarehe [[23 Februari]] kuhusu [[Chang Ming-che]], [[mwanataaluma]] wa [[Taiwan]], na makala ya 108,000 tarehe [[18 Machi]] kuhusu [[Wahindi wa Tanzania]]. Tarehe 9 Aprili 2026 limefanyika haririo la 1,500,000 tangu Wikipedia ya Kiswahili kuanzishwa; siku hiyohiyo imepata makala ya 109,000 kuhusu [[Cyprien Mbonimpa]], [[mwanadiplomasia]] wa [[Burundi]]. Halafu tarehe 16 Aprili 2026 imefikia idadi ya makala 110,000 kwa ukurasa juu ya [[Linda Moss]], mwanasiasa wa Afrika Kusini, tarehe 21 Aprili 2026 imewahi kupata makala ya 111,000 kuhusu Janet Nwadiogo Mokelu, mwanasiasa mwingine wa nchi hiyohiyo, na tarehe 28 Aprili 2026 imepata makala ya 112,000 inayohusu [[Silverio Izaguirre]], [[Mpira wa miguu|mwanasoka]] wa [[Hispania]]. Tarehe 7 Mei 2026 Wikipedia ya Kiswahili ilifikisha makala 113,000 inayohusu [[Jan Eliasberg]] mwongozaji na mwandishi wa filamu, maonyesho ya jukwaa, na televisheni kutoka nchini Marekani. Kisha, tarehe 10 Mei 2026, ilifikisha makala 114,000 kwa kupitia makala ya [[Hellen Linkswiler]] (5 Januari 1912 – 24 Juni 1984), mtaalamu wa lishe na mwanasayansi wa lishe kutoka [[Marekani]] aliyefanya utafiti kuhusu mahitaji ya madini katika mwili wa binadamu na asidi amino. Mapema tarehe 13 Mei 2026 makala ya 115,000 ilitungwa kuhusu [[Nadia Ginetti]], mwanasiasa wa Italia; tarehe 16 Mei 2026 makala juu ya [[John Brodie (mwanasoka aliyezaliwa 1862)]] imefanya idadi ifikie 116,000; tarehe 19 Mei 2026 iliandikwa makala juu ya wanamuziki [[Modern Talking]] ambayo imekuwa ya 117,000; tarehe 23 Mei 2026 Wikipedia hii imefikia idadi ya 118,000 kwa makala juu ya [[Tod Lippy]], msanii wa Marekani, na tarehe 26 Mei 2026 imefikia idadi ya 119,000 kwa makala juu ya [[Salih Zaki Bey]], [[Siasa|mwanasiasa]] wa [[Iraki]]. Kabla ya mwezi huo kwisha, tarehe 30 Mei 2026 ulitungwa ukurasa wa 120,000 juu ya [[Valentin Filatov (mkufunzi wa dubu)]], halafu tarehe 14 Julai 2026 ulitungwa ukurasa wa 121,000 juu ya [[Sadako Pointer]], [[mwimbaji]] wa [[Marekani]], tarehe 6 Agosti 2026 umetungwa ukurasa wa 122,000 juu ya [[Bonnaye Mims]], [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]], tarehe 12 Agosti ukurasa wa 123,000 juu ya [[Arne Friedrich]], [[mwanasoka]] wa [[Ujerumani]], tarehe 20 Agosti ukurasa wa 124,000 kuhusu [[historia ya Réunion|historia ya Reunion]], tarehe 25 Agosti ukurasa wa 125,000 kuhusu [[Maddy Foley]], mwigizaji wa [[Kanada]], tarehe 5 Septemba ukurasa wa 126,000 kuhusu [[Mike Lazaridis]], [[mfanyabiashara]] wa Kanada, tarehe 15 Septemba ukurasa wa 127,000 kuhusu [[David Weir]], [[mwanasoka]] wa zamani wa [[Uskoti]], tarehe 23 Septemba ukurasa wa 128,000 kuhusu [[Toryal Himat]], [[mwanakriketi]] wa [[Afghanistan]], tarehe 29 Septemba ukurasa wa 129,000 kuhusu [[Nicole Castrale]], [[Gofu (mchezo)|mwanagofu]] wa Marekani, tarehe 6 Oktoba ukurasa wa 130,000 juu ya [[Ain Bahadur Mahar]], mwanasiasa wa [[Nepal]], na tarehe 15 Oktoba ukurasa wa 131,000 kuhusu [[Wilbur Slabber]], [[mwanakriketi]] wa [[Namibia]]. ==Kati ya Wikipedia za Afrika== Kwa lugha zenye asili ya Afrika na [[visiwa]] vya jirani, Wikipedia kwa Kiswahili ndiyo ya tatu kwa idadi ya makala zote (na ya zile zisizo fupi mno) ikifuatia Wikipedia ya [[Kiarabu cha Misri]] na ile ya [[Kiafrikaans]]. Pia ilikuwa ya kwanza kati ya Wikipedia za [[lugha za Niger-Kongo]] kuvuka kiwango cha makala 1,000. Sasa zilizovuka kiwango hicho zimeongezeka, lakini ya Kiswahili bado inaongoza kisha kuwa ya kwanza kufikia makala 100,000. Wikipedia kwa Kiswahili ilikuwa ya pili katika Afrika nzima kuvuka kiasi cha makala 10,000 baada ya [[Wikipedia ya Kiafrikaans]]. <ref>[https://web.archive.org/web/20060901052536/http://www.iht.com/articles/2006/08/27/business/wiki.php ''Building Wikipedia in African languages''], by Noam Cohen, [[:en:International Herald Tribune|International Herald Tribune]], [[27 Agosti]] [[2006]].</ref> == Tazama pia == * [[Wikipedia ya Kiafrikaans]] * [[Wikipedia ya Kiarabu]] * [[Wikipedia ya Kibulgaria]] * [[Wikipedia ya Kicheki]] * [[Wikipedia ya Kichina]] * [[Wikipedia ya Kidenmark]] * [[Wikipedia ya Kiebrania]] * [[Wikipedia ya Kiesperanto]] * [[Wikipedia ya Kiestonia]] * [[Wikipedia ya Kifaransa]] * [[Wikipedia ya Kifini]] * [[Wikipedia ya Kihaiti]] * [[Wikipedia ya Kihispania]] * [[Wikipedia ya Kiholanzi]] * [[Wikipedia ya Kihungaria]] * [[Wikipedia ya Kiindonesia]] * [[Wikipedia ya Kiitalia]] * [[Wikipedia ya Kijapani]] * [[Wikipedia ya Kijerumani]] * [[Wikipedia ya Kiingereza]] * [[Wikipedia ya Kiingereza Rahisi]] * [[Wikipedia ya Kikatala]] * [[Wikipedia ya Kikorea]] * [[Wikipedia ya Kikroatia]] * [[Wikipedia ya Kilingala]] * [[Wikipedia ya Kilithuania]] * [[Wikipedia ya Kinorwei]] * [[Wikipedia ya Kipoland]] * [[Wikipedia ya Kireno]] * [[Wikipedia ya Kiromania]] * [[Wikipedia ya Kirusi]] * [[Wikipedia ya Kiserbia]] * [[Wikipedia ya Kislovakia]] * [[Wikipedia ya Kislovene]] * [[Wikipedia ya Kiswidi]] * [[Wikipedia ya Kituruki]] * [[Wikipedia ya Kiukraini]] * [[Wikipedia ya Kiwolofu]] * [[Wikipedia ya Kiyoruba]] * [[Wikipedia ya Kizulu]] == Marejeo == {{Marejeo}} ==Viungo vya nje== * [[mwanzo|Wikipedia kwa Kiswahili]] {{Mawikipedia}} {{Wikipedia za Kiafrika}} [[Jamii:Kiswahili]] [[Jamii:Wikipedia kwa lugha tofauti]] 35u3i1hugxhml789uwkkztih6y9bij3 0 23501 1608227 1533070 2026-10-14T13:17:41Z Riccardo Riccioni 452 /* Viungo vya nje */ 1608227 wikitext text/x-wiki [[Picha:Francisco de Zurbarán - The Prayer of St. Bonaventura about the Selection of the New Pope - Google Art Project.jpg|thumb|250px|right|Bonaventura alivyochorwa na [[Francisco de Zurbarán]].]] '''Mtakatifu Bonaventura''' ([[Bagnoregio]], [[Italia]], [[1217]] hivi – [[Lyon]], [[Ufaransa]], [[15 Julai]] [[1274]]) alikuwa [[mtawa]] wa [[shirika]] la [[Ndugu Wadogo]], halafu [[kasisi|padri]], [[askofu]] na [[kardinali]], ambaye aling'aa kwa mafundisho, maisha matakatifu na matendo bora hasa katika kufanikisha [[Mtaguso wa pili wa Lyon]] <ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/23550</ref>. Kwa miaka mingi [[uongozi|aliongoza]] kwa busara shirika lake lote kufuata roho ya mwanzilishi, Fransisko wa Asizi, Mtu wa [[sala]] na utendaji, alitokeza wingi wa ujuzi na moyo wa ibada aliokuwanao hasa katika [[ufundishaji]] na [[uandishi]] akawa mmojawapo kati ya wale waliochangia zaidi ulinganifu wa [[imani]] na [[utamaduni]] katika [[karne XIII]], ambapo [[Ukristo wa magharibi]] ulizaa matunda bora hata upande wa [[elimu]] na [[sanaa]] mbalimbali. Kisha kufa alitangazwa [[mtakatifu]] na [[mwalimu wa Kanisa]]. [[Sikukuu]] yake inaadhimishwa na [[Kanisa Katoliki]] kila mwaka tarehe [[15 Julai]]<ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>. == Maisha yake kabla ya kuwa mtumishi mkuu wa shirika == [[File:Bonaventura - Legenda maior, MCCCCLXXVII adi VI del mese de februario e stata impressa questa opera - 2360911 ib00890000 Scan00008.jpg|thumb|''Legenda maior'', 1477]] Mwaka aliozaliwa haujulikani kwa hakika, bali ni kati ya [[1217]] na [[1221]]. Mahali ni Civita di [[Bagnoregio]], karibu na [[Viterbo]], leo katika [[mkoa]] wa [[Lazio]], [[Italia ya Kati]]. Wazazi wake walikuwa [[mganga]] Yohane Fidanza na Maria wa Ritello; kwanza aliitwa kwa jina la baba yake, lakini alipoingia utawani aliitwa [[Bonaventura]] (yaani Bahati Njema). Inasemekana jina hilo lilikuwa shangilio la [[Fransisko wa Asizi]] alipomuona bado [[mtoto]] kabla hajamponya kimuujiza [[ulemavu]] wake baada ya kufa na kutangazwa mtakatifu. Alizidi kumfahamu Fransisko alipokwenda [[Paris]] (Ufaransa), kwa masomo ([[1235]]) na kukuta huko [[Ndugu Wadogo]] waliokuweko tangu mwaka [[1219]]. Baada ya kupata [[stashahada]] ya [[Arts]], aliamua kujiunga nao, kwa kutambua kazi ya [[Kristo]] ndani ya [[tapo]] lao, akavikwa [[kanzu]] ya shirika mwaka [[1243]]. “Nakiri mbele ya [[Mungu]] kwamba kilichonifanya zaidi nipende [[maisha]] ya [[mwenye heri]] Fransisko ni kuwa yalifanana na [[mwanzo]] na [[ustawi]] wa kwanza wa [[Kanisa]]. Kanisa lilianza na [[wavuvi]] [[sahili]], halafu likatajirika na [[walimu]] maarufu na wenye [[hekima]] sana; [[utawa]] wa mwenye heri Fransisko haukuanzishwa na [[busara]] ya watu bali na Kristo”. Aliendelea kusoma katika [[chuo kikuu]] cha [[Paris]] ([[Ufaransa]]), hadi mwaka [[1253]], akipata [[digrii]] ya [[Biblia]] na [[teolojia]], halafu akafundisha huko (1253-[[1257]]) akifuata [[falsafa]] ya [[Plato]] na [[teolojia]] ya [[Agostino wa Hippo]]. [[Mazingira]] ya [[chuo]] hicho yalimwezesha kufahamiana na walimu na wanafunzi kutoka [[nchi]] mbalimbali za [[Ulaya]] na kustawisha mtazamo wake wa pekee, uliokuwa na Kristo kama [[kiini]]. [[Upinzani]] wa maaskofu na ma[[paroko]] dhidi ya Ndugu Wadogo na ya [[Wadominiko]] ulipoungwa [[mkono]] na chuo hicho hazikupingwa tu [[ruhusa]] kadhaa walizopewa, na [[haki]] yao ya kufundisha chuoni, bali msingi wenyewe wa [[mtindo]] wa maisha wao. [[Upya]] ulioletwa na mashirika hayo mawili haukueleweka kwa [[urahisi]] wakati huo, lakini pia kulikuwa na [[kijicho]] na [[wivu]]. Baada ya Bonaventura na [[Thoma wa Akwino]] kuutetea kwa kuonyesha ulivyolingana na [[Injili]], [[Papa Aleksanda IV]] alilaani upinzani na kusifu sana mtindo huo wa maisha (1257). Mwaka huohuo [[mwalimu]] huyo kuchaguliwa kuwa [[Mtumishi mkuu]] wa shirika lake kukawa [[ushindi]] mwingine mkubwa chuoni. Ni kwamba Mtumishi mkuu aliyemtangulia, [[Yohane wa Parma]] (1247-1257), alipoamua [[kujiuzulu]], ingawa [[mkutano mkuu]] ulitaka aendelee, hakurudi nyuma. Hatimaye walimuomba walau amchague mwandamizi wake, naye akamtaja Bonaventura, mtu wa [[Mungu]] na wa watu, mwema kwa wote na mwenye [[kipawa]] cha [[uongozi]]. Kufuatana na [[tabia]] yake chanya, alikubali hali halisi ya shirika na kujitahidi kuliepusha na [[hatari]] za nje na za ndani alizoziona mapema kabla hajachaguliwa. == Akiwa mtumishi mkuu wa shirika == Kwa miaka 17 (1257-1274) alikuwa Mtumishi mkuu wa shirika, akatembelea na kuwaandikia [[barua]] ndugu zake za kiroho, waliokuwa tayari zaidi ya 30,000 na kuenea Ulaya, [[Afrika Kaskazini]], [[Mashariki ya Kati]] na hata [[China]], akijitahidi kudumisha [[umoja]] kwa kulinganisha misimamo tofauti ya watawa walioelekea zaidi [[sala]] na [[ufukara]] na ya wale walioelekea zaidi [[elimu]] na [[utume]]. Chini yake mkutano mkuu wa [[Narbone]] ([[1260]]) ulitunga [[katiba]] maarufu ambayo ilikusanya na kusawazisha [[taratibu]] za maisha ya kila siku ikawa msingi wa katiba za [[karne]] zilizofuata. Lakini alijua kwamba [[sheria]] haziwezi kutosha zisipoendana na umoja wa vipeo na malengo. [[Mzizi]] wa uongozi wake ulikuwa daima sala na [[tafakuri]]. Muungano na Kristo ulimfanya asiishie kuagiza, bali aangaze watawa na kuwaleta kwa [[Yesu]]. Hivyo vitabu mbalimbali vya [[maisha ya Kiroho]] alivyoviandika vinatokeza namna yake ya kuongoza. Kati yake, maarufu zaidi ni “Itinerarium Mentis in Deum” (yaani “Safari ya Akili kwa Mungu”), kinachoongoza kwa [[hatua]] sita kutoka [[ujuzi]] wa Mungu unaopatikana kwa kuchunguza [[ulimwengu]] na [[vipawa]] vya [[roho]] yetu hadi [[shibe]] ya muungano na [[Utatu]] kumpitia Kristo, kama alivyojaliwa Fransisko. Sawa na huyo, Bonaventura alifurahia [[uzuri]] wa viumbe, alivyoandika mwanzoni mwa kitabu: “Asiyeangazwa na [[mng’ao]] huo wa vitu vilivyoumbwa ni [[kipofu]]; asiyeamshwa na [[kelele]] hiyo ni [[kiziwi]]; asiyemsifu Mungu kwa [[kazi]] hizo zote ni [[bubu]]; asiyegeukia [[Asili Kuu]] kutokana na maelekezo hayo ni [[mpumbavu]]”. Ulimwengu wote unatangaza [[upendo]] wa Mungu mwema, na maisha ya [[binadamu]] ni safari ya kumuendea. Lakini hawawezi kupanda kwake kwa [[nguvu]] zao bila kuvutwa naye. Ndiyo sababu sala ni ya lazima kama [[mama]] na [[chanzo]] cha kwenda juu. Karibu na mwisho aliandika: “Ukitaka kujua jinsi mambo hayo yote yanavyotokea, uiulize [[neema]], si elimu; uiulize [[hamu]], si [[akili]]; uuulize [[mlio]] wa sala, si [[juhudi]] ya kusoma; umuulize bwanaarusi, si mwalimu; umuulize Mungu, si mtu; uuulize [[ukungu]], si [[weupe]]; usiulize [[mwanga]], bali [[moto]] unaowasha [[nafsi]] yote na kuizamisha ndani ya Mungu kwa [[mpako]] wake tamu sana na ma[[pendo]] motomoto zaidi”. Mashambulizi ya kutisha yalitokea pia ndani ya shirika, upande wa ndugu “wa Kiroho” walioelekea kufuata [[uzushi]] wa [[abati]] [[Yohakimu wa Fiore]], aliyefariki mwaka [[1202]], baada ya kutabiri [[umonaki]] mpya utakaoleta hali mpya katika Kanisa na [[jamii]]. Hao walidhani Ndugu Wadogo ndio waliotimiza [[utabiri]] huo wakajiona hawahitaji tena kuwa chini ya miundo ya zamani, wala chini ya uongozi wa shirika na wa Kanisa, kinyume cha [[utiifu]] mnyenyekevu wa Fransisko. Dhidi ya [[upotoshaji]] huo, Bonaventura alisoma kwa makini maandishi yote ya abati huyo, na hatimaye akawafafanulia wanashirika wa Paris [[teolojia ya historia]] kwa usahihi. Mafundisho yake hayakutimia ila yalikusanywa na wasikilizaji katika kitabu “Hexaëmeron”, yaani [[ufafanuzi]] wa [[uumbaji]] kwa [[siku]] sita ambazo toka zamani zilitazamwa kumaanisha vipindi sita vya [[historia]]. Hata hivyo yeye alivitafsiri upya kwa kumuonyesha Kristo kama kiini cha historia, si [[mwisho]] wake. Ndiyo sababu karne XIII ilipiga hatua kubwa upande wa ujuzi, wa utakatifu na wa [[umisionari]] vilevile, hasa kwa njia ya mashirika mapya ya [[Ombaomba]]. [[Karama]] ya Fransisko ilithibitisha kwamba Kristo anaweza kusababisha daima hali mpya kwa njia ya [[Roho Mtakatifu]]. Basi, ndani ya Kanisa lilelile kuna [[maendeleo]], na teolojia yenyewe haiwezi kuishia katika kurudiarudia tu mafundisho ya ma[[babu wa Kanisa]]. Kwake teolojia inalenga hasa hekima, nayo inakumbatia kwanza ujuzi unaopatikana hasa kwa sala, halafu [[wema]] unaotokana na ujuzi huo kupitia matendo. “Imani imo akilini namna ambayo inasababisha mapendo". Kwa mfano, ujuzi wa kwamba Kristo alikufa kwa ajili yetu haubaki ujuzi, bali unakuja kugeuka upendo. Ni upendo huo, si [[kiburi]] cha akili, unaotakiwa kuchochea teolojia kwa lengo la kuzidi kumjua Mpenzi. Hivyo kwa Bonaventura upendo unashika nafasi ya kwanza, kwa kuwa lengo la binadamu ni kuungana na Mungu katika upendo, na humo kupata [[heri]]. Katika msimamo huo na katika teolojia yake yote aliathiriwa sana na Fransisko aliyechanganyikiwa na Yesu na kuwaka moto kama [[Serafi]], aina bora ya [[malaika]] kadiri ya [[Pseudo-Denis]]. Katika maandishi ya Msiria huyo wa [[karne VI]] Bonaventura alichota hasa wazo la kwamba, katika kumuelekea Mungu, mtu anaweza akafikia hatua ambapo akili haioni tena, ila upendo unakwenda mbele na kupenya [[fumbo]] la Mungu. Hilo linalingana kabisa na karama ya Kifransisko inayopita michakato ya akili kwa kumpenda Kristo msulubiwa. Katika uongozi wake Bonaventura alijipangia kulinganisha uaminifu kwa [[kanuni]] na mabadiliko shirikani, akionyesha hayo hayaendi kinyume cha nia ya [[mwanzilishi]]. Kwa ajili hiyo ilimpasa kuziondolea lawama za hao ndugu "wa Kiroho" msingi wowote kwa kupigania uaminifu kwa [[wito]] wa shirika. Mwenyewe alikubali kwa moyo matamko ya Ma[[papa]] juu ya kanuni kama ufafanuzi rasmi wa wachungaji wakuu wa [[Kanisa]] na wa shirika pia. Kielelezo cha [[Fransisko wa Asizi]] kilitakiwa kuzingatiwa na wote kwa [[umoja]], bila kupishana kuhusu namna ya kukitazama. Kwa ajili hiyo alitunga kitabu rasmi cha maisha yake kilichopitishwa na mkutano mkuu hata ukaagiza maandishi yote yaliyotangulia juu ya Fransisko yateketezwe. Ndivyo shirika lilivyopotewa kwa muda mrefu na habari nyingi muhimu juu ya mwanzilishi. Bila kusema [[uongo]], kitabu alichokiandika (“Legenda Maior”, kilichofupishwa katika “Legenda Minor”) kinaleta baadhi tu ya matendo na mafundisho ya Fransisko yaliyochaguliwa kwa makini ili kumchora kama mfano kamili wa [[Yesu]] msulubiwa na kusisitiza mang’amuzi yake bora ya kiroho, lakini kwa kuficha mambo fulanifulani kuhusu kipeo cha [[udogo]]. Aliheshimu [[ufukara]] kama sifa kuu na utukufu wa shirika, ingawa alikubali mabadiliko yaliyotokea, yaani [[konventi]] kubwa mijini n.k. Kwake [[elimu]] pamoja na [[utume]] ni sehemu ya lazima ya utendaji wa Kifransisko. Kwa ajili hiyo alikubali ruhusa lilizopewa shirika, ingawa kwa [[udogo]] alipenda kupatana na Maaskofu na ma[[paroko]]. Basi, chini ya uongozi wake shirika likatulia, kwa jinsi alivyoweza kulinganisha upendo kwa Fransisko na furaha kwa mabadiliko, hamu ya kuishi upwekeni muda mrefu pamoja na ndugu “wa Kiroho” na utetezi wa [[konventi]] za mijini. == Akiwa kardinali askofu == Baada ya kuteuliwa na [[Papa Gregori X]] kuwa [[kardinali]] mnamo Mei [[1273]], akiwa [[askofu]] wa [[Albano Laziale]], kwa [[agizo]] lake aliandaa kwa bidii [[Mtaguso wa pili wa Lyon]] ulioanza mwaka [[1274]] hasa kwa lengo la kurudisha [[umoja]] kati ya Wakatoliki na [[Waorthodoksi]], lakini katikati yake akafa na muungano uliofikiwa ukaja kuvunjika tena. == Kutukuzwa kwake baada ya kifo == Mwaka [[1434]] walipohamisha [[masalia]] yake, walikuta kichwa hakijaoza. Jambo hilo liliharakisha hatua ya kumtangaza [[mtakatifu]] iliyochukuliwa na [[Papa Sixtus IV]] tarehe [[14 Aprili]] [[1482]]. Halafu tarehe [[14 Mei]] [[1588]] akatangazwa na [[Papa Sixtus V]] kuwa [[mwalimu wa Kanisa]] kwa jina la ''Doctor Seraphicus'', yaani ''Mwalimu wa Kiserafi''. Hilo lilitokana na umotomoto wa [[upendo]] uliokuwa tunda la maisha yake ya [[sala]] ya dhati na unaojitokeza katika maandishi yake mengi. ==Sala zake== Lo, uzuri usiosemeka wa Mungu mkuu, lo, mng’ao safi kabisa wa nuru ya milele! Wewe ni uhai unaohuisha kila uhai, mwanga unaoangaza kila mwanga! Bwana Yesu Kristo, unichome mpaka kiini cha moyo wangu kwa donda lile tamu la kuletea wokovu la upendo wako. Unijaze kwa ule upendo motomoto, mnyofu na mtulivu uliomfanya mtume wako mtakatifu Paulo atamani kutengwa na mwili wake awe nawe. Roho yangu ikuonee shauku, ikijaa daima hamu ya makao yako ya milele. == Vitabu alivyoviandika == * ''Breviloquium'' * ''Collationes de decem praeceptis'' * ''Collationes de septem donis Spiritus Sanctis'' * ''Collationes in Hexaemeron'' * ''Commentaria in quattuor libros sententiarum Magistri Petri Lombardi'' * ''De mysterio Trinitatis'' * ''De perfectione vitae ad sorores'' * ''De reductione artium ad theologiam'' * ''De Regno Dei descripto in parabolis evangelicis'' * ''De scientia Christi et mysterio Trinitatis'' * ''De sex alis Seraphin'' * ''De triplici via'' * ''Itineriarium mentis in Deum'' * ''Legenda Sancti Francisci'' * ''Lignum vitae'' * ''Officium de passione Domini'' * ''Quaestiones de perfectione evangelica'' * ''Soliloquium'' * ''Summa theologiae'' * ''Vitis mystica'' ==Tazama pia== *[[Watakatifu wa Agano la Kale]] *[[Orodha ya Watakatifu Wakristo]] *[[Orodha ya Watakatifu wa Afrika]] * [[Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo]] * [[Orodha ya Watakatifu Waaugustino]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabazili]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabenedikto]] * [[Orodha ya Watakatifu Wadominiko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wajesuiti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakarmeli]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakolumbani]] * [[Orodha ya Watakatifu Wamersedari]] * [[Orodha ya Watakatifu Waoratori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapasionisti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapremontree]] * [[Orodha ya Watakatifu Waredentori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wasalesiani]] * [[Orodha ya Watakatifu Waskolopi]] * [[Orodha ya Watakatifu Wateatini]] * [[Orodha ya Watakatifu Watrinitari]] * [[Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria]] * [[Orodha ya Watakatifu Wavinsenti]] ==Tanbihi== {{reflist}} ==Marejeo ya Kiswahili== * Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 232-235 * Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 195-212 * John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 245-246 * Pd. Leandry Kimario, [[Wakapuchini|O.F.M.Cap.]] - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 493-496 * Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 56-57 == Marejeo ya lugha nyingine== * LaNave, Gregory F. "Bonaventure," in Paul L. Gavrilyuk and [[Sarah Coakley]] (eds.), ''The Spiritual Senses: Perceiving God in Western Christianity'', Cambridge: Cambridge, University of Cambridge, 2011, 159-173. * Quinn, John Francis. ''The Historical Constitution of St. Bonaventure's Philosophy'', Toronto: Pontificial Institute of Mediaeval Studies, 1973. * [[George Tavard|Tavard, George Henry]]. ''From Bonaventure to the Reformers'', Milwaukee: Marquette University Press, 2005 (Marquette Studies in Theology). ISBN 0-87462-695-1 ISBN 9780874626957. == Viungo vya nje == {{Commons}} *[http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_50_1221-1274-_Bonaventura_Bagnoregis,_Sanctus.html S Bonaventura: Opera Omnia Peltiero Edente] (Latin original texts). * [http://www.thelatinlibrary.com/bonaventura.itinerarium.html Itinerarium mentis in Deum (kwa [[Kilatini]])] * [http://www.abbaye-saint-benoit.ch/saints/bonaventure/ Maandishi yake ya kiroho katika tafsiri ya [[Kifaransa]]] *[http://www.franciscan-archive.org/bonaventura/index.html ''St Bonaventure''] {{Wayback|url=http://www.abbaye-saint-benoit.ch/saints/bonaventure/ |date=20070430204938 }} from the Franciscan Archive. *[http://www.franciscanpublications.com/?page_id=236 St. Bonaventure Works at Franciscan Institute] {{Walimu wa Kanisa}} [[Jamii:Waliozaliwa 1217]] [[Jamii:Waliofariki 1274]] [[Jamii:Wanafalsafa wa Italia]] [[Jamii:Wanateolojia wa Italia]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:Maaskofu Wakatoliki]] [[Jamii:Makardinali]] [[Jamii:Walimu wa Kanisa]] [[Jamii:Watakatifu wa Italia]] b0riuxqhlvefcoiza2aippaqc3qjb48 0 23542 1608232 1607110 2026-10-14T13:21:17Z Riccardo Riccioni 452 /* Viungo vya nje */ 1608232 wikitext text/x-wiki [[Picha:Simone Martini 048.jpg|thumb|right|200px|Mt. [[Fransisko wa Asizi]] na [[mfuasi]] wake Mt. Antoni wa Padua katika mchoro wa [[Simone Martini]].]] [[Picha:Visione di Sant'Antonio da Padova.jpg|thumb|200px|''[[Njozi]] ya Mt. Antoni wa Padua'' ilivyochorwa na [[Gaetano Lapis]]]] [[Picha:Prato 5 con Santo.JPG|thumb|right|300px|[[Basilika]] la Mt. Antoni wa Padua]] '''Antoni wa Padua''' (kwa jina la kiraia Fernando Martim de Bulhões e Taveira Azevedo; [[Lisbon]], [[Ureno]], [[15 Agosti]] [[1195]] - [[Padova]], [[Italia]], [[13 Juni]] [[1231]]) alikuwa [[padri]] na [[mtawa]] wa shirika la [[Ndugu Wadogo]], maarufu hasa kwa mahubiri yake yaliyomstahilia [[heshima]] ya kutangazwa [[Mwalimu wa Kanisa]] <ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/56900</ref>. Kwa [[vipawa]] vyake vya pekee upande wa [[akili]], [[elimu]], [[busara]], [[kiasi]], [[ari]] ya [[Utume|kitume]] na [[sala hasa]], alichangia sana [[maendeleo]] ya shirika lake. Ni mmojawapo kati ya [[watakatifu]] wanaoheshimiwa zaidi katika [[Kanisa Katoliki]], pia kwa sababu ya [[miujiza]] mingi inayosemekana kupatikana kwa kukimbilia maombezi yake. [[Sikukuu]] yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 13 Juni<ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>. Waamini wengi wanapenda [[picha]] zinazomuonyesha akiwa na ma[[ua]] meupe pe, yakimaanisha [[usafi wa moyo]] wake, na akimshika [[mtoto Yesu]] [[mkono|mikononi]], kadiri ya tukio la [[ajabu]] lililosimuliwa na vyanzo mbalimbali. == Maisha == === Kabla ya kujiunga na Wafransisko === Mtakatifu huyo aliishi katika kipindi cha mageuzi cha [[Karne za kati]]. Maisha yake yaliandikwa kwa mara ya kwanza (''Vita prima au Assidua'') na [[mtawa]] asiyejulikana mwaka [[1232]] kufuatana na taarifa za [[askofu]] wa Lisbon, [[Soeiro II Viegas]] ([[1210]] - [[1232]]). Antoni alizaliwa na [[familia]] ya kisharifu karibu na [[kanisa kuu]] la Lisbon tarehe 15 Agosti 1195: huko alipata [[ubatizo]] kwa jina la Fernando halafu [[elimu]]. Akiwa na miaka 15 alijiunga na shirika la [[Agostino wa Hippo]] kwanza katika [[monasteri]] ya Lisbon, halafu (1212) akahamia [[Coimbra]] ili kutulia zaidi. Katika [[mji]] huo maarufu kwa elimu alijitosa kusoma [[Biblia]] na ma[[babu wa Kanisa]], akijipatia [[ujuzi]] alioushirikisha baadaye kwa kufundisha na kuhubiri. Huko Coimbra lilitokea jambo lililobadili kabisa maisha yake. Akiwa [[padri]] tayari, alihamia kwa [[Ndugu Wadogo]] ([[1220]]) kisha kuona masalia ya [[wafiadini]] 5 wa kwanza wa shirika hilo jipya yakitokea [[Moroko]] walipouawa na [[Waislamu]]. Ndipo alipojibadilishia jina kuwa Antoni. === Jaribio la umisionari === Akitamani yeye pia kuwa [[mmisionari]] na kumfia [[Yesu]], mwaka huohuo alikwenda Moroko pamoja na mwenzake mmoja, lakini baada ya kuugua huko miezi kadhaa alikubali kurudi Ureno. Hata hivyo baharini meli yao ilipatwa na dhoruba iliyowatupa katika kisiwa cha [[Sicilia]], ambapo walisikia kwamba mwezi [[Mei]] huko [[Assisi]] kutakuwa na [[mkutano mkuu]] wa shirika. === Miaka ya kwanza huko Italia === Hivyo mwaka [[1221]] alikwenda huko kushiriki huo mkutano maarufu ulioitwa “wa mikeka”, na ndipo alipokutana na [[mwanzilishi]], [[Fransisko wa Asizi]], pamoja na kujua zaidi hali ya shirika, mipango yake ya kitume na mabishano kuhusu kanuni iliyokuwa inatungwa. Akiwa mnyenyekevu sana, ingawa mwenye [[hekima]] na [[elimu]] kubwa, mkutano ulipokwisha alikuwa hajachaguliwa na mkuu yeyote wa kanda, mpaka ndugu Grasyano alipompeleka [[Montepaolo]], karibu na [[Castrocaro]], walipokuwepo watawa wengine 6, ili awasomee [[Misa]]. Aliishi huko mwaka mmoja akifanya kazi duni, pamoja na kusali na kujinyima. [[Picha:Brivio.Statue.San.Antonio.jpg|thumb|[[Sanamu]] ya Antoni wa Padua.]] Katikati ya mwaka [[1222]], watawa hao walikwenda [[Forlì]] kushiriki [[upadrisho]]. [[Askofu]] alipohitaji mhubiri atoe mawaidha kwa mapadri wapya, hakupatikana. Basi, mkubwa wake akamuagiza Antoni, ambaye akaja hivyo kujulikana kwa ubora wa mahubiri. Ndipo alipoanza kazi hiyo kwa kutembelea mahali mbalimbali pa Italia na [[Ufaransa]], akifundisha [[maadili]] kama ilivyokuwa desturi ya shirika, lakini pia kuponda [[uzushi]] na kurudisha katika Kanisa Katoliki wengi walioliasi. Kutokana na elimu yake alisisitiza umuhimu wa kuandaa ndugu wengine kwa kazi hiyo, lakini hakukubali kufanya hivyo mpaka aliporuhusiwa na Fransisko kufundisha [[teolojia]] huko [[Bologna]] ([[1223]]). Katika [[barua]] fupi aliyomuandikia, mwanzilishi huyo alimuita kwa heshima “[[askofu]] wangu” na kumwekea [[sharti]] la kutozimisha [[roho ya sala]] kwa masomo. Akiwa wa kwanza, au mmojawapo kati ya wale wa kwanza, kufanya kazi hiyo, aliweka misingi ya [[teolojia ya Kifransisko]], iliyofikia kilele chake katika mafundisho na maandishi ya [[Bonaventura wa Bagnoregio]] na [[Yohane Duns Scotus]]. === Miaka miwili Ufaransa === Kutokana na uwezo wake katika kuhubiri, aliagizwa pia ([[1224]]) kwenda kuzuia uenezi wa [[uzushi]] wa [[Wakatari]] huko Ufaransa alipobaki miaka 2. Wakati huo alichaguliwa kuwa mhudumu wa jumuia kadhaa. === Mkuu wa shirika Italia Kaskazini === Baada ya kushiriki mkutano mkuu wa mwaka 1227, [[mtumishi mkuu]] mpya alimchagua Antoni kuwa [[mtumishi wa kanda]] ya Italia Kaskazini. Kwa miaka 3 iliyofuata, pamoja na kutembelea [[konventi]] za eneo hilo kubwa kama [[kiongozi]], aliendelea na kazi ya kuhubiri huko na huko, akiwa amejichagulia Padova kama makao yake. Ndani ya shirika, baada ya kifo cha Fransisko, yalikuwa yamezuka mabishano makali kati ya walioshikilia [[wasia]] wa [[mwanzilishi]] na wale waliotaka shirika liweze kushindana na mashirika mengine. Yeye na Watumishi wengine kutoka kanda mbalimbali wakaona utatuzi unaweza kutokea kwa [[Papa]] tu. Akipokea ombi lao, [[Papa Gregori IX]] ([[1227]]-[[1241]]) alitoa tamko rasmi la kwanza juu ya [[kanuni]] ([[1230]]), akitumia [[mamlaka]] yake ya Kipapa na hasa ujuzi wake wa nia ya Fransisko (akiwa ndiye aliyemsaidia kutunga kanuni alipokuwa bado [[kardinali]], jina lake Ugolino). Kuhusu wasia alitamka si sheria inayowabana Wafransisko wasiweze kufafanua kanuni yao wala kufafanuliwa na Kanisa, wala kuomba wala kupewa hati na fadhili za Papa. Sababu ya msingi ni kuwa Kanisa liko juu kuliko kanuni. Kwa kukabili suala hilo kwa mtazamo wa sheria, Gregori IX alikata hamu ya mwanzilishi ya kuiona kanuni kama kituo cha kuanzia safari tu, si cha mwisho. Kwa namna hiyo aliwaingiza zaidi Ndugu Wadogo ndani ya kawaida ya Kanisa. Upande wa ufukara kwa jumla alitetea msimamo wa mwanzilishi (kwa jinsi alivyomheshimu hata akamtangaza mtakatifu karibu bila kufuata taratibu za kesi), ila aliulegeza kiasi, kwa lengo la kufanikisha zaidi utume wa Ndugu Wadogo na hivyo kurekebisha Kanisa lililokuwa na hali mbaya kiroho. Kwa ajili hiyo Gregori IX aliwapa pia hati na ruhusa nyingi za pekee dhidi ya mamlaka ya Maaskofu na maparoko. Hivyo njia ikawa wazi kuligeuza shirika la wadogo wanaohubiri toba kwa unyenyekevu chini ya padri yeyote, liwe shirika imara lililo chini ya Maaskofu kwa machache tu. Mageuzi hayo, yaliyosababisha kwa muda mrefu upinzani mwingi wa Maaskofu na mapadri wanajimbo, yalichangiwa pia na ustawishaji wa elimu ndani ya shirika uliozidi kuwalinganisha Ndugu Wadogo na watawa wengine na kuongeza idadi ya mapadri kati yao. Katika hayo yote, inasadikika kuwa Antoni alichangia kiasi chake. === Mwisho wa maisha yake === Baada ya kusafiri sana, hatimaye Antoni alirudi Padova kumalizia maisha yake. Huko alihubiri kwa mara ya mwisho [[Kwaresima]] ya mwaka 1231 iliyo kilele cha kazi yake na iliyozingatia sana masuala ya [[jamii]], akafariki ameishiwa nguvu tarehe 13 Juni 1231, akiwa na umri wa miaka 36 tu. == Heshima baada ya kifo == Alitangazwa [[mtakatifu]] na [[Papa Gregori IX]] mapema sana, tarehe 13 Mei 1232, na [[mwalimu wa Kanisa]] na [[Papa Pius XII]] mwaka [[1946]] kwa jina la ''Doctor Evangelicus'' (Mwalimu wa Kiinjili), kutokana na mafundisho yake kujaa roho na maneno ya [[Injili]] ya [[Yesu Kristo]]. ==Mafundisho yake== Antoni ametuachia mifululizo miwili ya hotuba juu ya masomo ya Biblia yalivyopangwa na [[liturujia]], mmoja kwa ajili ya [[Jumapili]], mwingine kwa ajili ya [[sikukuu za watakatifu]]. Humo anaelekeza kwa [[usahili]] na [[uzuri]] wa Kiinjili [[safari ya Kiroho]] ya kumfuata [[Yesu Kristo]]. Akitambua [[ubinadamu]] ulivyo, anahimiza mfululizo kupiga [[vita]] dhidi ya [[kiburi]], [[uroho]] na [[uchafu]] ili kutekeleza [[adili|maadili]] ya [[unyenyekevu]] na [[utiifu]], [[ukarimu]] na [[ufukara]], kiasi na usafi wa moyo. [[Mada]] kuu ya mahubiri yake ni kwamba mtu wa [[sala]] tu anaweza kupiga hatua katika [[maisha ya Kiroho]]. Humo anafundisha juu ya sala kama uhusiano wa mapendo na [[Bwana]] unaohitaji hali ya [[kimya]], si cha nje tu, bali hasa cha [[moyo]]ni. Kwake inahitajika misimamo minne: kwanza, kuweka wazi moyo wetu kwa Mungu; pili, kutambua uwemo wake na kuongea naye kwa [[upendo]]; tatu, kumueleza [[shida]] zetu; nne, kumsifu na kumshukuru. Katika mafundisho kama hayo inajitokeza tayari [[tabia]] maalumu mojawapo ya teolojia ya Kifransisko: kusisitiza upendo, ambao kutoka kwa Mungu unaenea rohoni upande wa [[utashi]] na unakuwa [[chemchemi]] ya ujuzi wa Kiroho unaopita ujuzi mwingine wowote. Kwa sababu ni kwa kupenda kwamba tunakuja kufahamu. “Upendo ndiyo roho ya [[imani]] na kuipa [[uhai]]; bila upendo, imani inakufa”. Tabia nyingine ni kumpa Kristo nafasi yake kama [[kiini]] cha [[mpango]] wa Mungu na cha mambo yote. “Ukimhubiri Yesu, atalainisha mioyo migumu; ukimlilia atapunguza ukali wa vishawishi; ukimfikiria ataangaza uelewa wako; ukisoma habari zake atashibisha akili yako”. Katika kuzingatia kwa [[mshangao]] unyenyekevu wa [[umwilisho]] na upendo wa [[mateso]] yake, Antoni kama Fransisko alitambua zaidi [[wajibu]] wa kumshukuru Mungu na kuheshimu kila [[mtu]]. “Kristo, aliye uhai wako, ametundikwa mbele yako, uweze kuutazama [[msalaba]] kama kwamba ni [[kioo]]. Humo utaweza kujua ma[[jeraha]] yako yalivyokuwa ya kukufisha, kiasi kwamba [[Damu]] ya [[Mwana wa Mungu]] ilikuwa [[dawa]] pekee ya kukuponya. Ukitazama kwa makini zaidi utaweza kutambua ukuu wa [[hadhi]] yako kama mtu na wa [[thamani]] yako… Hakuna mahali ambapo mtu ataweza kuelewa vizuri zaidi ubora wake kuliko kwa kujitazama katika kioo cha msalaba”. Mbele ya [[ustawi]] wa miji na [[biashara]], uliofanya wengi wasijali mahitaji ya ma[[fukara]], alielekeza [[utajiri]] wa kweli, ule wa moyo wenye [[huruma]]: “Enyi matajiri, mwatendee kwa [[wema]]… [[maskini]], mwapokee [[nyumba]]ni mwenu: kesho wenyewe ndio watakawaowapokeeni katika [[maskani]] za [[milele]] palipo uzuri wa [[amani]], hakika ya [[usalama]] na utulivu tajiri wa [[shibe]] ya milele”. ==Maandishi yake== * [http://www.santantonio.org/portale/sermones/indice.asp ''Mahubiri'' yote ya Mt. Antoni yaliyotunwa hadi leo kwa [[Kilatini]] na [[Kiitalia]]] * [http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_50_1195-1231-_Antonius_Patavinus,_Sanctus.html Maandishi yote ya Mt. Antoni] {{Wayback|url=http://www.santantonio.org/portale/sermones/indice.asp |date=20081216103820 }} ==Tazama pia== * [[Watakatifu wa Agano la Kale]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakristo]] * [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika]] * [[Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo]] * [[Orodha ya Watakatifu Waaugustino]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabazili]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabenedikto]] * [[Orodha ya Watakatifu Wadominiko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wajesuiti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakarmeli]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakolumbani]] * [[Orodha ya Watakatifu Wamersedari]] * [[Orodha ya Watakatifu Waoratori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapasionisti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapremontree]] * [[Orodha ya Watakatifu Waredentori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wasalesiani]] * [[Orodha ya Watakatifu Waskolopi]] * [[Orodha ya Watakatifu Wateatini]] * [[Orodha ya Watakatifu Watrinitari]] * [[Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria]] * [[Orodha ya Watakatifu Wavinsenti]] ==Tanbihi== {{reflist}} ==Marejeo ya Kiswahili== * Antoni Mtu wa Ki-injili, Familia za Kifransisko, Roma, 1994 * Masomo ya Breviari - Sikukuu za Bwana, za Bikira Maria na za Watakatifu - Ndanda Mission Press 1978, uk 192-194 * Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 152-169 * John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk. 203-204 * Pd. Leandry Kimario, [[Wakapuchini|O.F.M.Cap.]] - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 466-468 * Maurice Soseleje, Kalendari yetu – Maisha ya Watakatifu – Toleo la pili – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Peramiho 1986 – ISBN 9976-63-112-X, uk. 49 == Marejeo ya lugha nyingine== * {{citation |title=St. Anthony, Doctor of the Church |publisher=Franciscan Institute Publications |year=1973 |isbn=9780819904584}} * {{citation |title=Anthony of Padua, Sermones for the Easter Cycle |publisher=Franciscan Institute Publications |year=1994 |isbn=9781576590416}} * {{citation |last=Attwater |first=Donald |last2=Attwater |first2=John |coauthors=Catherine Rachel and Cooper Headley |title=The Penguin Dictionary of Saints |edition=3rd |location=New York, New York |publisher=Penguin Books |year=1993 |ISBN=0-14-051312-4}} * {{citation |first=José Manuel Azevedo |last=Silva |editor=Câmara Municipal |publisher=Câmara Municipal de Santo António dos Olivais |location=Santo António dos Olivias (Coimbra), Portugal |year=2011 |language=Portuguese |title=A criação da freguesia de Santo António dos Olivais: Visão Histórica e Perspectivas Actuais |url=http://www.jfsao.pt/documentos/Historia.da.Freguesia.pdf |accessdate=5 Septemba 2011 |archive-date=2011-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220023113/http://www.jfsao.pt/documentos/Historia.da.Freguesia.pdf |dead-url=yes }} ==Viungo vya nje== * [http://www.basilicadelsanto.org/ St. Anthony Basilica Official website] {{Wayback|url=http://www.basilicadelsanto.org/ |date=20160130225017 }} {{it icon}} {{en icon}} {{es icon}} {{de icon}} {{fr icon}} * {{CathEncy|wstitle=St. Anthony of Padua|short=yes}} * [http://www.cattoliciromani.com/forum/showthread.php/iconografia_s_antonio_padova-26880.html Representations of Anthony of Padua] {{Wayback|url=http://www.cattoliciromani.com/forum/showthread.php/iconografia_s_antonio_padova-26880.html |date=20130615151028 }} * [http://www.aug.edu/augusta/iconography/anthonyPadua.html St. Anthony of Padua page] {{Wayback|url=http://www.aug.edu/augusta/iconography/anthonyPadua.html |date=20111116014744 }} in ''Christian Iconography'' {{Commons category|Saint Anthony of Padua}} {{Walimu wa Kanisa}} [[Jamii:Waliozaliwa 1195]] [[Jamii:Waliofariki 1231]] [[Jamii:Mapadri]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:Watakatifu wa Ureno]] [[Jamii:Watakatifu wa Italia]] [[Jamii:Walimu wa Kanisa]] 16dyfq8g0ltytyn7nundlidk9hrdi5c 0 30433 1608381 1598950 2026-10-15T08:58:45Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 13 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608381 wikitext text/x-wiki {{tafsiri kompyuta}} [[Picha:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|250px|thumb|Injini ya [[Mvuke ya Watt]], [[Injini ya Mvuke]] iliyoendeshwa hasa kutumia [[makaa]] ambayo ilisukuma Mapinduzi ya Viwanda nchini [[Uingereza]]na Duniani.<ref>[[Watt steam engine]] image: located in the lobby of into the Superior Technical School of Industrial Engineers of a the UPM ([[Madrid]])</ref>]] '''Mapinduzi ya Viwandani''' yalikuwa kipindi kutoka [[karne ya 18]] hadi [[karne ya 19]] ambapo yalitokea mabadiliko makubwa katika [[kilimo]], [[utengenezaji]] wa [[bidhaa]], [[uchimbaji]] wa [[madini]] na [[uchukuzi]] yakiwa na matokeo makubwa kwa hali ya [[kiuchumi]], ya kijamii na ya [[kitamaduni]]. Yalianzia [[Uingereza]] na hatimaye kuenea [[Ulaya]] nzima, [[Amerika ya Kaskazini]] na mwishowe [[duniani]] kote. Mwanzo wa Mapinduzi ya viwanda ulidokeza mabadiliko muhimu katika [[historia]] ya [[binadamu]]; karibu kila kipengele cha maisha ya kila siku hatimaye yaliathirika kwa njia fulani. Mwanzo wa wakati wa mwisho wa karne ya 18 mabadiliko katika baadhi ya sehemu za [[Uingereza]] yalianza na kazi ambazo hapo awali zilikuwa za mkononi na uchumi uliotumia wanyama kuendesha kazi kulibadilishwana uundaji bidhaa uliotegemea [[mashine]]. Ilianza na utumizi wa [[mashine]] katika viwanda vya [[nguo]], uundaji kwa mbinu za kutengeneza chuma na kuzidi kutegemea makaa ya mawe yaliyosafishwa.<ref>{{cite book | last = Beck B. | first = Roger | authorlink = | coauthors = | title = World History: Patterns of Interaction | publisher = McDougal Littell | date = 1999 | location = Evanston, Illinois | pages = | url = | doi = | id = | isbn = }}</ref> Upanuzi wa biashara uliwezeshwa na kuanzishwa kwa [[mifereji]], uboreshaji wa barabara na [[reli]]. Kuvumbuliwa kwa [[nguvu za mvuke]] kuliowezeshwa hasa na makaa ya mawe, utumizi mwingi wa [[gurudumu la maji]] na mashine za nguvu (hasa katika [[kutengeneza nguo]]) kulisisimua kuongezeka kukubwa wa uwezo wa uzalishaji.<ref>Business and Economics. ''Leading Issues in Economic Development'', Oxford University Press US. ISBN 0-19-511589-9 [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0195115899&id=CX9kBaVx4JkC&pg=PA98&lpg=PA98&sig=V0eO27c7koD8rrIV2EKv6-guB5s Read it]</ref> Kuundwa kwa [[vifaa vya mashine]] ambavyo vilikuwa vya chuma pekee katika miongo miwili ya kwanza ya karne ya 19 kuliwezesha kutengenezwa kwa mashine zaidi za kuunda vifaa katika viwanda vingine. Matokeo yalienea kote katika [[Ulaya ya Magharibi]] na [[Marekani ya Kaskazini]] wakati wa karne ya 19, na hatimaye kuathiri karibu Dunia yote, mchakato ambao unaendelea katika [[kuenea kwa viwanda]]. Athari ya matokeo kwa jamii ilikuwa kubwa sana.<ref>Russell Brown, Lester. ''Eco-Economy'', James & James / Earthscan. ISBN 1-85383-904-3 [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN1853839043&id=5aCyfUsHM6kC&pg=PA93&lpg=PA93&sig=1dsUat9P_-9dWWVRMpPt1udT8DQ Read it]</ref> Mapinduzi ya Viwanda ya Kwanza, ambayo yalianza katika karne ya 18, yaliingia katika [[Mapinduzi ya Pili ya Viwanda]] mnamo mwaka wa 1850, ambapo maendeleo ya teknolojia na uchumi yalizidi kwa [[meli]] zinazotumia mvuke, reli, na baadaye katika karne ya 19 [[injini ya mwako ya ndani]] na [[uzalishaji wa nguvu za umeme]]. Urefu wa Mapinduzi ya Viwanda unatofautisha wanahistoria mbalimbali. [[Eric Hobsbawm]] anasisitiza kwamba 'yalianza' nchini [[Uingereza]] katika miaka ya 1780 na hayakuonekana kikamilifu hadi miaka ya 1830 au 1840,<ref>Eric Hobsbawm, ''The Age of Revolution: Europe 1789–1848'', Weidenfeld & Nicolson Ltd. ISBN 0-349-10484-0</ref> ilhali [[T. S. Ashton]] anaamini kwamba ilifanyika, kwa kukadiria, kati ya miaka 1760 na 1830. Baadhi ya wanahistoria wa karne ya 20 kama vile [[John Clapham]] na [[Nicholas Crafts]] wamedokeza kuwa mchakato wa mabadiliko ya kiuchumi na kijamii yalifanyika hatua kwa hatua na kuwa neno ''[[mapinduzi]]'' halifai kuelezea yaliyofanyika. Hii bado ni mada inayojadiliwa na wanahistoria.<ref>{{cite journal |doi=10.2307/2598327 |title=Rehabilitating the Industrial Revolution |url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_1992-02_45_1/page/24 |year=1992 |author=Berg, Maxine |journal=The Economic History Review |volume=45 |pages=24}}</ref><ref>[http://www.julielorenzen.net/berg.html Rehabilitating the Industrial Revolution] {{Wayback|url=http://www.julielorenzen.net/berg.html |date=20061109022755 }} by Julie Lorenzen, Central Michigan University. Retrieved Novemba 2006.</ref> [[Mapato ya Kijumla ya Nchi]] ya kila mtu kwa upana yalikuwa imara kabla ya Mapinduzi ya Viwandani na kuibuka kwa uchumi wa kisasa wa [[ubepari]].<ref>{{Rejea tovuti | publisher = Federal Reserve Bank of Minneapolis | url = http://www.minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | title = The Industrial Revolution | accessdate = 2007-11-14 | author = [[Robert Lucas, Jr.]] | year = 2003 | quote = it is fairly clear that up to 1800 or maybe 1750, no society had experienced sustained growth in per capita income. (Eighteenth century population growth also averaged one-third of 1 percent, the same as production growth.) That is, up to about two centuries ago, per capita [[real income|incomes]] in all societies were stagnated at around $400 to $800 per year. | archivedate = 2008-05-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080516211911/http://minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm }}</ref> Mapinduzi ya viwanda yalianzisha zama za [[ustawi wa kiuchumi]] na kulenga mapato ya kila mtu katika nchi zenye uchumi wa kibepari.<ref>{{Rejea tovuti | url = http://www.minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | title = The Industrial Revolution ''Past and Future'' | first = Robert | last = Lucas | year = 2003 | quote = [consider] annual growth rates of 2.4 percent for the first 60 years of the 20th century, of 1 percent for the entire 19th century, of one-third of 1 percent for the 18th century | accessdate = 2010-01-14 | archivedate = 2008-05-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080516211911/http://minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm }}</ref> Wanahistoria wanakubaliana kwamba Mapinduzi ya Viwandani yalikuwa mojawapo ya matukio muhimu sana kihistoria.<ref>[http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html Industrial Revolution and the Standard of Living: The Concise Encyclopedia of Economics], Library of Economics and Liberty</ref> == Historia ya jina == [[Arnold Toynbee]] ndiye anayetambulika kuyafanya maneno ''Mapinduzi ya Viwandani'' kuwa maarufu, na ambaye hotuba zake zilizotolewa mnamo mwaka wa 1881 zilikuwa na maelezo ya kina. Matumizi ya kwanza kabisa ya maneno "Mapinduzi ya Viwandani", ambayo ushahidi wake bado haujapatikana, kulingana na mwanahistoria [[David Landes]], yalikuwa katika barua ya tarehe 6 Julai 1799 iliyoandikwa na mjumbe wa Ufaransa Louis-Guillaume Otto. Maneno hayo yalitumika kumaanisha mabadiliko ya kiteknolojia yaliyokuwa yanazidi kuwa ya kawaida katika miaka ya mwisho ya 1830, kama katika maelezo ya [[Louis-Auguste Blanqui]] ya 1837 ya ''la révolution industrielle''. [[Friedrich Engels]] katika ''[[Hali ya Daraja la Watu Linalofanya Kazi nchini Uingereza mnamo mwaka wa 1844]]'' alizungumzia "mapinduzi ya viwandani, mapinduzi ambayo katika wakati mmoja yalibadilisha jamii nzima ya kiraia." Katika kitabu chake ''[[Maneno muhimu: Msamiati wa Utamaduni na Jamii]]'', [[Raymond Williams]] anataja katika sehemu ya [[Viwanda]]: ''Wazo la utaratibu mpya wa kijamii wenye msingi katika mabadiliko makubwa ya viwandani yalikuwa wazi katika [[Robert Southey|Southey]] na [[Robert Owen|Owen]], kati ya mwaka wa 1811 na mwaka wa 1818, na ulikuwa wazi pia wakati wa mapema wa malenga [[William Blake|Blake]] katika miaka ya mapema ya 1790 na katika mashairi ya [[William Wordsworth|Wordsworth]] kufikia mwisho wa karne.'' == Vyanzo == [[Picha:World GDP Capita 1-2003 A.D.png|300px|thumb|Mapato ya Kijumla ya kila mtu katika maeneo mbalimbali hayakubadilika sana katika historia ya binadamu kabla ya Mapinduzi ya Viwandani. (sehemu tupu zinamaanisha kuwa hakuna data, si viwango vidogo sana. Kuna data ya miaka 1, 1000, 1500, 1600, 1700, 1820, 1900, and 2003)]] Vyanzo vya Mapinduzi ya Viwandani ni vigumu kuelezea na vinabaki kuwa swala la kujadiliwa, huku baadhi ya wanahistoria wakiamini kuwa Mapinduzi hayo yalikuwa sehemu ya mabadiliko ya kijamii na kitaasisi yaliyosababishwa na kuisha kwa [[Ubwana]] nchini [[Uingereza]] baada ya [[Vita vya wenyewe kwa Wwenyewe vya Uingereza]] katika karne ya 17. Kadiri udhibiti wa mipaka ya kitaifa ulivyozidi kufanikiwa, kuenea kwa magonjwa kulipunguzwa, hivyo basi kuzuia [[pandemia]] zilizokuwa kawaida katika nyakati zilizotangulia.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/history/voices/voices_salisbury.shtml |title=BBC – Plague in Tudor and Stuart Britain |publisher=bbc.co.uk |date= |accessdate=2008-11-03}}</ref> Asilimia ya watoto ambao waliishi kuzidi miaka ya utotoni iliongezeka pakubwa, kupelekea kuwa na wafanyikazi wengi. Harakati ya [[nyumba]] na [[Mapinduzi ya Kilimo ya Uingereza]] yalifanya uzalishaji wa chakula kuwa rahisi zaidi na kutotegemea wafanyakazi wengi, hivyo kulazimisha idadi ya watu ambao hawengeweza kupata kazi katika kilimo wajiunge na [[viwanda vya karakana]],kwa mfano [[ushonaji]], na baada ya kipindi kirefu wakajiunga na miji na [[viwanda]] vilivyokuwa vimejengwa upya wakati huo.<ref>[http://www.historyguide.org/intellect/lecture17a.html The Origins of the Industrial Revolution in England]</ref> [[Upanuzi wa kikoloni]] wa karne ya 17 ulioambatana na maendeleo ya biashara ya kimataifa, kuundwa kwa [[masoko ya kifedha]] na kukusanywa kwa [[mtaji]] pia zinatajwa kama sababu, kama tu [[mapinduzi ya kisanyansi]] ya karne ya 17.<ref>"[http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html Scientific Revolution] {{Wayback|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html |date=20091028110638 }}". Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009. 2009-10-31.</ref> Hadi miaka ya 1980, iliaminika Ulimwenguni kote na wasomi wa kihistoria kuwa uvumbuzi wa kiteknolojia ulikuwa chanzo muhimu cha Mapinduzi ya Viwanda ni kuwa teknolojia msingi iliyowezesha haya ilikuwa uundaji na uboreshaji wa [[injini ya mvuke]].<ref>Hudson, Pat. ''The Industrial Revolution'', Oxford University Press US. ISBN 0-7131-6531-6</ref> Hata hivyo, utafiti wa hivi karibuni kuhusu [[zama ya Masoko]] imeibua changamoto dhidi ya tafsiri ya jadi ya Mapinduzi ya Viwanda inayotegemea usambazaji.<ref>{{cite journal | last = Fullerton | first = Ronald A. | authorlink = | coauthors = | title = How Modern Is Modern Marketing? Marketing's Evolution and the Myth of the "Production Era" | journal = The Journal of Marketing | volume = 52 | issue = 1 | pages = 108–125 | publisher = [[American Marketing Association]] | location = New York City, NY | date = Januari 1988 | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-marketing_1988-01_52_1/page/108 | doi = 10.2307/1251689 | id = | accessdate = }}</ref> [[Lewis Mumford]] amependekeza kuwa Mapinduzi ya Viwanda yana asili yao katika [[Zama za Mapema za Kati]], mapema zaidi kuliko makadirio mengi.<ref>{{cite web |url=http://www.amazon.com/gp/reader/015688254X/ref=sib_fs_top?ie=UTF8&p=S00Q&checkSum=udoW5CVmUdy3Y45ns0wtGk7Wesh6yWx220dcukbd7VE%3D#reader-link |title=Technics & Civilization |publisher=Lewis Mumford |accessdate=2009-01-08}}</ref> Anaelezea kuwa mfano wa mfumo huo wa [[uzalishaji mkubwa]] kwa kawaida ulikuwa [[mashine ya uchapishaji]] na kuwa "dhana ya mfano wa zama za viwanda ulikuwa ni saa". Pia anasisitiza kuhusu msisitizo wa [[kimonastiki]]kuhusu mpangilio mwema na kuweka-wakati, na pia ukweli kwamba katika [[miaka ya karne ya 13]] katikati ya miji kulikuwa na kanisa ambapo kengele kilipigwa baada ya saa chache kama mahitaji muhimu ya mambo kufanyika kwa mpangilio maalum uliohitajika baadaye kwa, vifaa vya kimwili zaidi, vilivyoweza kudhihirika, maka vile injini ya mvuke. Kuwepo kwa soko kubwa la ndani pia unapaswa kutiliwa maanani kama chanzo muhimu cha Mapinduzi ya Viwandani, hasa katika kuelezea mbona yakafanyika nchini Uingereza. Katika mataifa mengine, kama vile Ufaransa, masoko yalipasuliwa na kimkoa, mikoa ambayo mara nyingi ilituza ushuru na [[kodi]] kwa bidhaa zilizouzwa miongoni mwao.<ref>Deane, Phyllis. ''The First Industrial Revolution'', Cambridge University Press. ISBN 0-521-29609-9 [http://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0521296099&id=eMBG_soDdNoC&pg=PA131&lpg=PA131&sig=xzXl17mm0GYiH80TH-V0lR7JVAk Read it]</ref> Serikali kuwapa wavumbuzi [[uwezo wa kipekee wa kuuza]] ambao ulipimwa chini ya mfumo uliokuwa ukiendelezwa wa [[patenti]] ( [[Katiba ya Uwezo wa Kipekee wa Kuuza 1623]]) inatambulika kama sababu muhimu.Matokeo ya patenti, mabaya na mazuri, ya maendeleo ya viwanda yanaonyeshwa wazi katika historia ya injini ya mvuke, teknolojia muhimu ya kuwezesha mapinduzi hayo. Kama malipo ya kuonyesha wazi mbele ya umma jinsi kifaa kilichovumbuliwa kilivyofanya kazi mfumo wa patenti uliwalipa wavumbuzi kama [[James Watt]] kwa kuwaruhusu kuwa na uwezo wa kipekee wa kuunda injini za kwanza za mvuke, hivyo basi kuwalipa wavumbuzi na kuongeza kasi ya maendeleo ya kiteknolojia. Hata hivyo uwezo wa kipekee wa kuuza kawaida husababisha madhara yanayoweza kuondoa, au hata kuzidi kwa umbali, matokeo mazuri ya kufanya uvumbuzi uwe wazi mbele ya umma na kuwalipa wavumbuzi.<ref>Eric Schiff, ''Industrialisation without national patents: the Netherlands, 1869-1912; Switzerland, 1850-1907'', [[Princeton University]] Press, 1971.</ref> Uwezo wa kipekee wa Watt wa kuunda injini za mvuke huenda kulizuia wavumbuzi wengine, kama vile [[Richard Trevithick]], [[William Murdoch]] au [[Jonathan Hornblower]], kuunda injini za mvuke bora zaidi, hivyo basi kuchelewesha maendeleo ya mapinduzi ya viwandani kwa takriban miaka 16.<ref>Michele Boldrin and David K. Levine, [http://www.dklevine.com/general/intellectual/againstfinal.htm Against Intellectual Monopoly], {{PDFlink|[http://www.dklevine.com/papers/imbookfinal01.pdf Chapter 1, final online version January 2, 2008]|55&nbsp;KB}}, page 15. Cambridge University Press, 2008. ISBN-13: 9780521879286</ref> === Sababu za Mapinduzi ya Viwandani kutokea Ulaya === [[Picha:Vereinigte Ostindische Compagnie bond - Middelburg - Amsterdam - 1622.jpg|thumb|A 1623 [[Hundi (Kifedha)|Hundi]] ya [[Kampuni ya Kiholanzi ya Uhindi Mashariki]].<br /> Upanuzi wa kikoloni wa Ulaya wa karne ya 17, biashara ya kimataifa, na kuundwa kwa masoko ya kifedha yalizalisha mazingira mapya ya kisheria na kifedha, ambayo yaliwezesha kuendelea kwa viwanda katika karne ya 18.]] Swali moja linalowasumbua sana wanahistoria ni mbona mapinduzi ya viwanda yakafanyika Barani Ulaya lakini si sehemu zingine za Dunia katika karne ya 18, hasa [[Uchina]], [[Uhindi]], na [[Mashariki ya Kati]], au katika zama zingine kama [[zama za Kale za Kihistoria]]<ref>[http://www.j-bradford-delong.net/movable_type/archives/000891.html Why No Industrial Revolution in Ancient Greece? ] {{Wayback|url=http://www.j-bradford-delong.net/movable_type/archives/000891.html |date=20110927042849 }} J. Bradford DeLong, Professor of Economics, University of California at Berkeley, 20 Septemba 2002. Retrieved Januari 2007.</ref> au [[Zama za Kati]].<ref>[http://www.historyguide.org/intellect/lecture17a.html The Origins of the Industrial Revolution in England] | The History Guide, Steven Kreis, 11 Oktoba 2006 – Accessed Januari 2007</ref> Sababu nyingi zimependekezwa, ikiwemo elimu na mabadiliko ya kiteknolojia<ref>Jackson J. Spielvogel (2009). "''[http://books.google.com/books?id=fwxLkRmd-4QC&printsec=frontcover&dq=&hl=en&cd=1#v=onepage&q=&f=false Western Civilization: Since 1500]''". p.607.</ref> (angalia [[Mapinduzi ya Kisayanis]] barani Ulaya), serikali ya "kisasa", mitazamo ya "kisasa" ya kikazi, kiikolojia, na utamaduni.<ref>{{Rejea tovuti |url=http://industrialrevolution.sea.ca/causes.html |title=The Industrial Revolution – Causes |accessdate=2010-01-14 |archive-date=2010-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202030217/http://industrialrevolution.sea.ca/causes.html |url-status=dead }}</ref> [[Zama za Kutaalamika]] hazikumaanisha tu idadi kubwa zaidi ya watu walioelimika lakini pia mitazamo ya kisasa kuhusu kazi. Hata hivyo, wanahistoria wengi wanakataa madai kuwa Ulaya na Uchina zilikuwa karibu sawa kwa sababu makadirio ya kisasa ya mapato ya wastani ya kila mtu katika Ulaya ya magharibi katika miaka ya mwisho ya karne ya 18 ni takriban dola 1,500 za [[nguvu sawa za ununuzi]] (na Uingereza ilikuwa na [[mapato ya wastani ya kila raia]] ya takriban dola 2,000<ref>{{PDFlink|[http://www.iisg.nl/research/jvz-cobbdouglas.pdf Cobb-Douglas in pre-modern Europe1 – Simulating early modern growth]|254&nbsp;KB}} Jan Luiten van Zanden, International Institute of Social History/University of Utrecht. Mei 2005. Retrieved Januari 2007.</ref>) huku Uchina, kwa kulinganisha, ikiwa na dola 450 pekee. Pia, [[kiwango cha riba]] cha wastani kilikuwa karibu 5% nchini Uingereza na zaidi ya 30% nchini Uchina, jambo linaloonyesha jinsi mtaji ulivyokuwa mwingi zaidi nchini Uingereza.{{Citation needed|date=Oktoba 2009}} Baadhi ya wahistoria kama vile [[David Landes]]<ref name=Landes>{{cite book | last = Landes | first = David | authorlink = David Landes | coauthors = | title = The Wealth and Poverty of Nations | publisher = Abacus | date = 1999 | location = London | pages = [https://archive.org/details/wealthpovertyofn0000davi/page/38 38]–9 | url =https://archive.org/details/wealthpovertyofn0000davi | doi = | id = | isbn = 0349111669}}</ref> na [[Max Weber]] wanaashiria mitazamo mbalimbali nchini Uchina na Ulaya na kuamuru mahali ambapo mapinduzi yalitokea. Dini na imani za Ulaya zilikuwa haswa chanzo cha [[Ukristo wa Kiyudea]], na dhana za Kigiriki. Jamii ya Kichina ilikuwa na msingi wake katika watu kama vile [[Confucius]], [[Mencius]], [[Han Feizi]] ([[Matendo bila Imani]]), [[Lao Tzu]] ([[Utao]]), and [[Gautama Buddha|Buddha]] ([[Ubudha]]). Watu wa Ulaya walipoamini kuwa ulimwengu ulitawaliwa na sheria za kimantiki na za milele, watu wa Mashariki, waliamini kuwa ulimwengu ulibadilika kila uchao na, kwa Wabudha na Watao, haungeweza kueleweka kimantiki. {{Citation needed|tarehe=Oktoba 2009}} Kuhusu Uhindi, mwanahistoria wa Kimaksi [[Rajani Palme Dutt]] alisema: "Mtaji wa kuyawezesha Mapinduzi ya Viwanda nchini Uhindi yalitumika kuwezesha Mapinduzi ya Viwanda nchini Uingereza kifedha."<ref>[https://web.archive.org/web/20121101154852/http://india_resource.tripod.com/colonial.html South Asian History] -Pages from the history of the Indian subcontinent: British rule and the legacy of colonisation. Rajni-Palme Dutt ''India Today'' (Indian Edition published 1947). Retrieved Januari 2007.</ref> Ikitofautishwa na Uchina, nchi ya Uhindi iligawanywa katika milki mbalimbali zilizokuwa zikishindana, huku milki tatu kuu zikiwa [[Marathas]], [[Sikhs]] na [[Mughals]]. Isitoshe, uchumi ulitegemea pakubwa—kilimo cha nyumbani na pamba, na kunaonekana kuwa na uvumbuzi mchache sana wa kiufundi. Inaaminika kuwa idadi kubwa ya mali mara nyingi ilifichwa katika hazina za makasri na wafalme au malkia ambao waliendesha serikali za kiimla kabla ya Uingereza kuchukua mamlaka. Uongozi wa [[Kiimla]] nchini Uchina, Uhindi, na Mashariki ya Kati kulishindwa kusisimua utengenezaji wa bidhaa na uuzaji wa bidhaa nje ya nchi, na kulionyesha nia kidogo ya kuwajali waliotawaliwa. === Sababu ya Mapinduzi ya Viwanda kufanyika nchini Uingereza === [[Picha:graph rel share world manuf 1750 1900 02.png|300px|thumb|Kadiri Mapinduzi ya Viwanda yalivyoendelea ndivyo idadi ya vyombo vilivyoundwa Uingereza ilivyopanda na kushinda vya uchumi wa nchi zingine]] Mjadala kuhusu mwanzo wa Mapinduzi ya Viwanda pia unahusisha jinsi [[Uingereza]] ilivyozitangulia inchi zingine na kuzishinda kwa mbali. Kuna watu ambao wamesisitiza umuhimu wa rasilimali za kiasili au za kifedha ambazo Uingereza ilipokea kutoka nchi nyingi za nje [[ilizozitawala]] au faida kutokana na [[biashara ya utumwa]] ya Uingereza, kati ya Afrika na eneo la Karibiani, iliyosaidia kuendesha uwekezaji wa viwandani. Imedokezwa kuwa, mbali na hayo, kuwa biashara ya Utumwa na mashamba makubwa ya Uhindi ya Magharibi yalitoa 5% pekee ya mapato ya kitaifa ya Uingereza wakati wa miaka ya Mapinduzi ya Viwandani.<ref>{{Rejea tovuti |url=http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm |title=Was slavery the engine of economic growth? Digital History |accessdate=2010-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513025327/http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm |archivedate=2012-05-13 }}</ref> Ingawa utumwa ulikuwa chanzo cha faida cha kiasi kidogo cha kiuchumi nchini Uingereza wakati wa Mapinduzi ya Viwandani, mahitaji kutoka eneo la Karibiani yaliambatana na 12% ya pato la viwanda vya Uingereza.<ref>[http://books.google.com/books?id=Bh7HVl92bVMC&pg=PA194&lpg=PA194&dq=Industrial+Revolution,+slavery&source=bl&ots=zBje8eBxGe&sig=vEZVgz3EL-kzaYWVZAkmRqenBho&hl=en&ei=lTIxSoTdMoOyNP6h1LcH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=12#PPA198,M1 The Industrial Revolution by Pat Hudson, pg. 198]</ref> Kwa upande mwingine, biashara kufanywa huru zaidi kutokana na msingi mkubwa wa wabepari huenda ikawa uliruhusu ncgi ya Uingereza kutengeneza na kutumia maendeleo ya kisayansi na kiteknolojia vizuri zaidi kuliko nchi zilizokuwa na milki zenye nguvu zaidi, hasa Uchina na Urusi. Uingereza iliinuka kutoka [[Vuta vya Kinapolioni]] kama taifa pekee Ulaya ambalo halikuwa limeharibiwa na utumizi mbaya wa fedha na kuharibika kwa uchumi, na ikiwa meli za kibiashara kubwa za kipekee (Meli za kibiashara za Ulaya zilikuwa zimeharibiwa katika kipindi cha vita na [[Jeshi la Uingereza la Wanamaji]]<ref>The Royal Navy itself may have contributed to Britain's industrial growth. Among the first complex industrial manufacturing processes to arise in Britain were those that produced material for British warships. For instance, the average warship of the period used roughly 1000 pulley fittings. With a fleet as large as the Royal Navy, and with these fittings needing to be replaced ever 4 to 5 years, this created a great demand which encouraged industrial expansion. The industrial manufacture of rope can also be see as a similar factor.</ref>). Viwanda vingi vya Uingereza vya kuunda bidhaa ndogo ndogo na kuziuza pia zilihakikisha kuwa masoko yalikuwa tayari kwa aina nyingi ya bidhaa zilizokuwa za kwanza kuundwa.Mgogoro ulisababisha vita vingi vilivyohusisha nchi ya Uingereza kufanywa katika nchi geni, hivyo basi kupunguza madhara mabaya ya utekaji wa maeneo zaidi, jambo lililoaliadhiri inchi nyingi Barani Ulaya. Jambo hili liliwezeshwa zaidi na maumbile ya Kijiografia ya Uingereza—kwani Uingereza ni kisiwa kilichotengwa na nchi zingine Barani Ulaya. Nadharia nyingine ni kuwa Uingereza iliweza kufanikiwa katika Mapinduzi ya Viwandani kwa sababu ya kuwa na rasilimali muhimu. Nchi ya Uingereza Ilikuwa na idadi kubwa ya wakazi katika kila eneo mraba ikilinganishwa na umbo lake ndogo la kijiografia. [[Kupimwa]] kwa ardi iliyotumika na kila mtu na mapinduzi ya kilimo yanayohusiana na hili kulisababisha kupatikana kwa wafanyikazi kuwe rahisi. Kulikuwa na bahati ya kupata maliasili katika maeneo ya [[Kasakazini mwa Uingereza]], [[Maeneo ya Kati ya Uingereza]], [[Wales ya Kusini]] na [[maeneo tambarare ya Scotland]]. Usambazaji wa makaa ya mawe, chuma, risasi, shaba, bati, chokaa mawe na nguvu za maji, kulisababisha mazingira bora ya kuendeleza na kupanua viwanda. Pia, hali za hewa ya unyevunyevu, na hali ya hewa isiyo kali ya eneo la Kaskazini Magharibi mwa Uingereza zilikuwa mazingira bora ya kuzungusha pamba, huku zikiwapatia Waingereza sehemu ya kimaumbile ya kuanza kuanzisha kiwanda cha nguo. Hali tulivu ya kisiasa nchini Uingereza tangu miaka ya 1688, na nia zaidi ya jamii ya Kiingereza kukubali mabadiliko (ikilinganishwa na nchi zingine za Ulaya) inaweza pia kusemwa kuwa sababu iliyowezesha Mapinduzi ya Viwandani. Kwa sehemu kubwa, kwa sababu ya Harakati ya Kufungiwa, watu maskini waliangamizwa kama chanzo kubwa cha upinzani dhidi ya kuenea kwa viwanda, na watu wa madaraja ya juu waliendesha maslahi ya biashara yaliyosababisha watu wa kwanza katika kuondoa vikwazo dhidi ya ukuaji wa ubepari.<ref>[[Barrington Moore, Jr.]], ''Social Origins of Dictatorship and Democracy: Lord and Peasant in the Making of the Modern World'', pp. 29-30, Boston, Beacon Press, 1966.</ref> (Wazo hili pia limedokezwa katika kitabu cha [[Hilaire Belloc]], [[Nchi ya Kitumishi]].) ==== Maadili ya kazi ya Kiprotestanti ==== Nadharia nyingine ni kwamba mafanikio ya Waingereza yalikuwa kwa sababu ya kuwepo kwa daraja la [[Kijasiriamali]] ambalo liliamini kuwa kulikuwa na maendeleo, teknolojia na kazi ngumu.<ref> {{Rejea kitabu|title=Capital and Innovation: How Britain Became the First Industrial Nation|url=https://archive.org/details/capitalinnovatio0000char|last=Foster|first=Charles|publisher=Arley Hall Press|year=2004|isbn=0951838245|location=Northwich}} Argues that capital accumulation and [[wealth concentration]] in an entrepreneurial culture following the [[commercial revolution]] made the industrial revolution possible, for example.</ref> Kuwepo kwa daraja hili mara nyingi huusishwa na maadili ya kazi ya Kiprotestanti (tazama [[Max Weber]]) na hasa hadhi ya [[Wabatizi]] na madhehebu yanayopingana nao ya Kiprotestanti, kama vile [[Jamii ya Kidini ya Marafiki|Wakweka]] na [[Wapresbiteri]] ambazo zilikuwa zimenawiri wakati wa [[Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Uingereza]]. Kuimarishwa kwa imani ya watu katika utawala wa sheria, ambao ulifuata kuundwa kwa mfano wa Milki ya Kikatiba nchini Uingereza katika [[Mapinduzi ya Kitukufu]] ya 1688, na kuibuka kwa soko dhabiti la kifedha nchini Uingereza lililokuwa na msingi katika usimamizi wa [[deni la kitaifa]] na [[Benki ya Uingereza]], kulichangia katika uwezo wa, na hamu ya, uwekezaji wa kibinafsi wa kifedha katika biashara za viwanda. [[Wapingamizi wa Kiingereza|Wapingamizi]] walijipata wakiwa wamekatzwa au kukatishwa tamaa kutoka ofisi karibu zote za umma, au elimu katika [[Oxbridge|vyuo vikuu viwili vywa kipekee]] nchini Uingereza wakati huo (ingawa wapingamizi bado walikuwa huru kusoma katika [[Vyuo Vikuu vya Jadi vya Scotland|vyuo vinne vikuu]]) vya Scotland. Marejesho ya milki yalipofanyika na uanachama katika [[Kanisa la rasmi la Kianglikana]] ulipofanywa lazima kwa sababu ya [[Sheria ya Jaribio]], wao baada ya hapo walijibidiisha na shughuli za kibenki, viwanda na elimu. [[Wanaumoja]], haswa, walihusika sana katika elimu, kwa kuwa na Mashule ya Wapingamizi, ambapo, ikitofautishwa na vyuo vya Oxford na Cambridge na mashule kama Eton na Harrow, kipaumbele kilipewa kwa masomo ya hisabati na sayansi—taaluma muhimu kwa maendeleo ya teknolojia ya utengenezaji bidhaa. Wanahistoria wakati mwingine hutazama kipengele hiki cha kijamii kuwa muhimu sana, pamoja na hali ya uchumi wa mataifa yanayohusika. Ingawa wanachama wa madhehebu haya walitengwa mbali na duru fulani za kiserikali, walitazamwa na Waprotestanti wenzao kama, kwa kiwango kidogo, na wengi katika [[daraja la kati]], wakopaji pesa wa jadi au wanabiashara wengine. Kutokana na kuvumilia huku, kiasi na usambazaji wa mtaji, njia ya kimaumbile ya watu wenye nia ya ujasirimali ya haya madhehebu ingekuwa kutafuta nafasi mpya katika teknolojia zilizoundwa wakati wa mapinduzi ya kisayansi ya karne ya 17. == Maendeleo ya uvumbuzi == [[Picha:Mule-jenny.jpg|thumb|Mfano wa kipekee ambao bado unaweza kupatikana wa kifaa cha Farasi mdogo cha kushona kilichojengwa na mvumbuzi Samuel Crompton]] Mwanzo wa Mapinduzi ya Viwandani kunahusishwa kwa karibu na idadi ndogo ya maendeleo ya uvumbuzi<ref>{{Rejea tovuti |url=http://industrialrevolution.sea.ca/innovations.html |title=The Industrial Revolution – Innovations |accessdate=2010-01-14 |archive-date=2011-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906051618/http://industrialrevolution.sea.ca/innovations.html |url-status=dead }}</ref> yaliyofanywa katika nusu ya pili ya karne ya 18: * '''Vitambaa''' – [[Uzungushaji]] wa [[pamba]] kwa kutumia [[mashine ya maji]] ya [[Richard Arkwright]], mashine ya [[Punda Mdogo wa Kuzungusha]] ya James Hargreaves, na mashine ya [[Farasi Mdogo wa Kuzungusha]] ya Samuel Crompton (machanganyiko wa mashine za Farasi Mdogo wa Kuzungusha na Mashine ya Maji). Hii ilisajiliwa chini ya patenti mnamo mwaka wa 1769 na kwa hivyo patenti hiyo iliisha mnamo mwaka wa 1783. Mwisho wa patenti ulifuatwa kwa haraka na ujenzi wa viwanda vingi vya [[Kutengeneza pamba]]. Teknolojia sawa mwishowe ilitumika kwa kushona [[nyuzi]] za [[worsted]] kwa nguo mbalimbali na [[lin]] badala ya [[sanda]]. * '''Nguvu za Mvuke''' – [[Injini ya mvuke]] iliyoboreshwa na kuvumbuliwa na [[James Watt]] hapo awali ilitumika kwa kusukumia nje [[migodi]], lakini tangu miaka ya 1780 ilitumika kwa mashine za nguvu. Jambo hili liliwezesha maendeleo ya haraka ya viwanda vilivyofanya kazi vizuri na vilivyotumia mashine kufanya baadhi ya kazi katika kiwango ambacho hapo awali hakingewezekana katika mahala ambapo [[nguvu za maji]] hazikuwepo. * '''Kutengeneza Chuma''' – katika [[kiwanda cha Chuma]], [[koki]] mwishowe ilitumika kwa hatua zote za [[kufua chuma]], huku zikikomesha utumizi wa [[makaa]]. Hili lilikuwa limefanywa mapema zaidi kwa [[risasi]] na [[shaba]] na pia kwa kutengeneza [[chuma ya nguruwe]] ndani ya [[tanuri]], lakini hatua ya pili ya uzalishaji [[kipande-chuma]] ilitegemea matumizi ya [[kuweka ndani ya chungu na kufinyilia]] (ambayo [[patenti]] yake ilikuwa imekwisha mnamo mwaka wa 1786) au [[Kupudulu]] (Kulipatentiwa na [[Henry Cort]] mnamo mwaka wa 1783 na 1784). Haya yanawakilisha maeneo ''matatu ya mbele'', yaliyokuwa na maendeleo muhimu ya uvumbuzi, na ambayo yaliruhusu kuinuka kiuchumu ambao ndio sehemu maalum ya Mapinduzi ya Viwanda. Huku si kupuuza uvumbuzi mwingine mwingi, hasa katika kiwanda cha [[nguo]]. Bidhaa zingine za mapema, kama vile [[punda mdogo wa kuzungusha]] na [[kifaa cha kupaa]] katika kiwanda cha nguo na kuyeyushwa kwa chuma ya nguruwe na koki, mafanikio haya yote hayangewezekana. Uvumbuzi wa baadaye kama vile [[mashine ya ushonaji]] ya nguvu na [[injini ya mvuke]] wenye shinikizo ya [[Richard Trevithick]] pia yalikuwa muhimu katika kuenea kwa viwanda nchini Uingereza. Kutumika kwa injini za mvuke katika uendeshaji wa [[viwanda vya kutengeneza pamba]] na katika [[kazi za kuunda vifaa vya chuma]] kuliwezesha vifaa hivi kujengwa katika maeneo yaliyofaa zaidi kwa sababu rasilimali zingine zilipatikana hapo kwa urahisi, badala ya mahali ambapo ingelazimika maji yapatikane ili kuwezesha [[mashine ya kusaga maji]] ifanye kazi. Katika sekta ya viwanda ya nguo, mashine kama hizo zilikuwa mfano wa mpangilio wa ajira ya binadamu katika viwanda, iliyoonyeshwa bayana na [[“Cottonopolis”]], jina lilopewa idadi kubwa ya [[viwanda vya pamba]], [[viwanda vya kawaida]] na ofisi za usimamizi zilizopatikana mjini [[Manchester]]. Pia mfumo wa kuunda vifaa vilivyosonga mstarini uliboresha sana kazi, katika kiwanda hiki na viwanda vinginevyo. Huku wanaume wengi wakipewa mafunzo ya kufanya huduma moja bidhaa Fulani, halafu kufanya bidhaa hiyo isongeshwe mbele hadi kwa mfanyikazi mwingine, idadi ya bidhaa zilizomalizika iliongezeka pakubwa. Jambo lingine muhimu lilikuwa uvumbuzi wa [[kokoto]] mnamo mwaka wa 1756 (iliyoundwa kwa kutumia [[Chokaa ya kujenga iliyofinyiliwa]]) na mhandisi Mwingereza [[John Smeaton]], ambayo ilikuwa imepotea kwa muda wa karne 13.<ref>''Encyclopædia Britannica'' (2008) "Building construction: the reintroduction of modern concrete"</ref> === Uhamishaji wa maarifa === [[Picha:Wright of Derby, The Orrery.jpg|thumb|left|[[Mwanafalsafa akitoa hotuba katika eneo la Orrery]] (ca. 1766)<br />iJamii za kifalsafa ambazo hazikuwa na muundo maalum ziliendeza uvumbuzi wa kisayansy]] Maarifa kuhusu undelezaji wa uvumbuzi ulienezwa kwa kutumia mbinu mbalimbali. Wafanyikazi ambao walipewa mafunzo katika mbinu fulani huenda walisonga kwenda kwa mwajiri mwingine au wakachukuliwa na mwajiri fulani kumfanyia kazi. Mbinu ya kawaida ilikuwa mtu kutembea na kujifunza, huku akikusanya taarifa kila mahali lipoweza. Wakati wa Mapinduzi yote ya Viwanda na kwa karne ya awali, nchi zote za Ulaya na Marekani zilitumia mbinu ya masomo ya kutembea; nchi fulani, kama [[Uswidi]] na Ufaransa, ziliweza hata kuwapa watumishi wa umma au mafundi kufanya masomo hayo kama sera ya kiserikali. Katika nchi zingine, hasa Uingereza na Marekani, mwenendo huu ulifanywa na watengenezaji bidhaa wa kibinafsi waliokuwa na wasiwasi na kwa hivyo waliotaka kuboresha mbinu zao. Kusafiri ili kuyapata masomo kulikuwa maarufu wakati huo, kama ilivyo maarufu siku za leo kwa watu kuandika kumbukumbu za safari zao mbalimbali. Kumbukumbu zilizoandikwa na waanzishaji viwanda na mafundi wa wakati huo ni chanzo kisichoweza kulinganishwa na chochote kingine kuhusu mbinu zao. Njia nyingine ya kueneza uendelezaji wa uvumbuzi ilikuwa mtandao wa jamii za kifalsafa ambazo hazikuwa rasmi, kama vile [[Jamii ya Kimwezi]] ya [[Birmingham]], ambapo wanachama walikutana kuzijadili 'falsafa za kimaumbile' (''yaani sayansi'') na mara kwa mara jinsi ingeweza kutumika katika utengenezaji wa bidhaa. Jamii ya Kimwezi ilinawiri kutoka mnamo mwaka wa 1765 hadi mwaka wa 1809, na imesemekana hivi kuhusu wanachama wa jamii hiyo, "Walikuwa, ukipenda, kamati ya kimapinduzi ya mapinduzi makubwa zaidi ya karne ya 18, ambayo ni Mapinduzi ya Viwandani".<ref>[https://web.archive.org/web/20080207075746/http://jquarter.members.beeb.net/morelunar.htm The Lunar Society] at Moreabout, the website of the ''Birmingham Jewellery Quarter'' guide, Bob Miles.</ref> Jamii zingine kama hii zilivichapisha vitabu vingi vya mikutano yao na biashara. Kwa mfano, [[Jamii ya Kimilki ya Sanaa]] iliyokuwa na makao yake mjini London, ilichapisha kitabu chenye picha za vifaa vipya vilivyovumbuliwa, na majarida kuhusu vifaa hivyo katika mikutano yao ya kila mwaka ya ''Kibiashara''. Kulikuwa na vitabu walivyovichapisha vilivyoelezea kuhusu teknolojia. [[Kamusi elezo]] kama vile ''[[Lexicon Technicum]]'' (1704) ya Harris na ''[[Cyclopaedia]]'' ya Daktari Abraham Rees (1802-1819) zina vitu vingi vya maana. ''Cyclopaedia'' inayo idadi kubwa ya taarifa kuhusu sayansi na teknolojia ya nusu ya kwanza ya Mapinduzi ya Viwandani, zinazoambatana na picha nzuri za kuchongwa. Vyanzo toka nchi geni kama vile ''[[Descriptions des Arts et Métiers]]'' na ''[[Encyclopédie]]'' ya Diderot zilielezea mbinu za kigeni zikitumia picha kwenye vijisahani vya kuchongwa. Kulikuwa na machapisho mengi ya mara kwa mara kuhusu utengenezaji wa bidhaa na teknolojia yaliyoanza katika muongo wa mwisho wa karne ya 18, na mara kwa mara yalihusisha taarifa kuzihusu patenti mpya. Machapisho ya nchi geni, kama vile [[Annales des Mines]], zilizichapisha taarifa kuhusu safari zilizofanywa na wahandisi wa Kifaransa ambao walitazama mbinu za Kiingereza walipokuwa katika safari zao za kujifunza. === Maendeleo ya kiteknolojia nchini Uingereza === ==== Utengenezaji wa nguo ==== [[Picha:Spinning jenny.jpg|thumb|right|Mfano wa mashine ya [[punda mdogo wa kuzungusha]] katika makavazi mjini [[Wuppertal]],Ujerumani. Mashine ya punda mdogo wa kuzungusha ilikuwa mojawapo ya uvumbuzi ulioanzisha Mapinduzi ya Viwanda]] Mapema katika karne ya 18, utengenezaji nguo wa Kiingereza ulitegemea [[sufu]] ambayo ilitengenezwa na [[mafundi]] wa kibinafsi, [[waliozungusha]] na [[kushona]] nyumbani mwao. Mfumo huu unajulikana kama [[karakana ndogo]]. [[Lin]] na [[pamba]] pia zilitumika kutengeneza vitambaa laini, lakini njia ya kuunda ilikuwa gumu, kwa sababu ya shughuli iliyohitajika kufanyika kabla ya kuunda, na kwa sababu hiyo bidhaa zilizotengenezwa na vifaa hivi zilichangia sehemu ndogo tu ya pato. Utumizi wa [[gurudumu la kuzungusha]] na [[mashine ya mkono ya kushona]] uliweka vikwazo dhidi ya uwezo wa uzalishaji wa kiwanda hicho cha nguo, lakini maendeleo yaliyozidi kufanyika yaliongeza uzalishaji hadi kufikia kiwango ambapo bidhaa za kutengenezwa zikawa bidhaa zenye umuhimu zaidi zilizouzwa katika nchi geni kufikia miongo ya mapema ya karne ya 19. Uhindi iling’olewa kama muuzaji mkuu wa bidhaa za pamba. [[Lewis Paul]] aliandikisha patenti ya mashine ya kuzungusha ya kubingiria na mashine ya mfumo wa [[“flyer and bobbin”]] ya kutengeneza sufu iwe na umbo laini, iliyoundwa na usaidizi wa John Wyatt mjini [[Birmingham]]. Paul and Wyatt walifungua kiwanda cha nguo mjini Birmingham ambacho kilitumia mashine yao mpya ya kubingiria iliyoendeshwa na [[punda]]. Mnamo mwaka wa 1743, kiwanda kilifunguliwa mjini [[Northampton]] kikiwa na mbao za kushona hamsini katika kila moja kati ya mashine tano za Paul na Wyatt. Upanuzi huu uliendelea hadi mwaka wa 1764. Kiwanda sawa cha nguo kilijengwa na [[Daniel Bourn]] katika mji wa [[Leominster]], lakini kilichomeka. Lewis Paul na Daniel Bourn wote walipatenti mashine za [[kadi]] mnamo mwaka wa 1748, zIkitumia mipangilio miwili ya mibingirio ambayo ilizunguka kwa mbio tofauti, baadaye zilitumika katika kiwanda cha kwanza cha pamba kuzungushia pamba. Uvumbuzi wa Lewis baadaye uliendelezwa na kuboreshwa na [[Richard Arkwright]] katika [[fremu ya maji]] na [[Samuel Crompton]] katika mashine yake ya [[farasi mdogo wa kuzungushia]]. Wavumbuzi wengine waliboresha kila hatua ya uzungushaji (hatua ya kadi, kusuka and kuzungusha, na kubingirisha) na kuwezesha ugavi wa [[uzi]] kuongezeka vilivyo, jambo lililowezesha kiwanda cha ushonaji kilichokuwa kikizidi kuendelea kuboresha [[mashine ya kushona ya shato]] na lumu au 'fremu'. Uzalishaji bidhaa wa kila mfanyikazi mmoja uliongezeka vilivyo, na kusababisha mashine hizo mpya kuonekana kama tisho kwa ajira, na wavumbuzi wa awali walivamiwa na vifaa walivyokuwa wamevumbua kuharibiwa. Ili kuchukua fursa ya kupata faida kutokana na maendeleo haya, ilikuwa ni zamu ya daraja la [[wajasiriamali]], maarufu kwa wote akiwa ni [[Richard Arkwright]]. Arkwright anatambulika kwa orodha kubwa ya uvumbuzi, lakini vifaa hivyo si yeye aliyevivumbua bali ni watu kama [[Thomas Highs]] na [[John Kay]]; Arkwright aliwakuza wavumbuzi hawa, akasajili patenti za mawazo yao, akawapa usaidizi wa kifedha kwa wale waliojitolea kuvumbua vifaa, na akalinda mashine. Aliunda [[kiwanda cha pamba]] ambacho kilileta hatua za untengenezaji hadi viwandani kutoka manyumbani, na alitengeneza utumizi wa nguvu—kwanza [[nguvu za farasi]] kisha [[nguvu za maji]]— uliofanya utengenezaji wa pamba uambatane na utumizi wa mashine viwandani. Baada ya kipindi kifupi [[nguvu za mvuke]] zilitumika kuendesha mashine za viwanda vya nguo. ==== Ufuaji wa Chuma ==== [[Picha:Philipp Jakob Loutherbourg d. J. 002.jpg|left|thumb|[[mji wa Coalbrookdale wakati wa usiku]], 1801, [[Philip James de Loutherbourg|Philipp Jakob Loutherbourg mdogo]]<br />Tanuri kubwa zinawasha mji wa kufua chuma wa [[Coalbrookdale]]]] [[Picha:Reverberatory furnace diagram.png|thumb|right|Tanuri hii ya kirevaberatori ingeweza kuunda [[chuma nzito]] ikitumia makaa ya mawe yaliyochimbwa kutoka ardhini. Makaa ya mawe yalibaki kando na chuma iliyofuliwa ma kwa hivyo hayakuchafua chuma na uchafu kama vile madini ya kiberiti. Jambo hili liliwezesha ufuaji mwingi zaidi wa chuma.]] Mabadiliko makuu katika viwanda vya chuma wakati wa zama za Mapinduzi ya Viwanda yalikuwa kukoma kutumia kuni ya vitu vilivyokuwa hai hapo awali kama vile [[mbao]] na badala yake kutumia [[kuni za kifosili]] zilizopatikana kutoka makaa ya mawe. Mengi kati ya haya yalifanyika kabla ya Mapinduzi ya Viwandani, yakitumia maendeleo ya kiuvumbuzi ya [[Clement Clerke]] na wengine tangu mwaka wa 1678, kwa kutumia [[tanuri za kireveberatori]] za makaa ya mawe zilizojulikana kama kupola. Hizi ziliendeshwa kwa kutumia mioto, ambayo ilikuwa na [[kaboni monoksaidi]], ikiingia ndani ya [[mawe ya madini]] na [[kupunguza]] [[oksaidi]] ili iwe chuma. Hii ina faida ya kutohamisha uchafu (kama vile madini ya kiberiti) yanayopatikana ndani ya makaa ya mawe hadi yaiingie ndani ya chuma. Teknolojia hii ilitumika na [[risasi]] kuanzia mwaka wa 1678 na [[shaba]] kuanzia mwaka wa 1687. Pia ilitumika katika kazi ya kuunganisha vifaa vya chuma katika miaka ya 1690, lakini tanuri ya kireveberatori ilijulikana kama tanuri ya hewa. Kupola la kuunganisha chuma ni maendeleo ya uvumbuzi (ya baadaye) na tofauti. [[Abraham Darby]] alifuata na kufanya maendeleo makubwa kwa kutumia koki kama kuni ya [[tanuri za kulipua]] katika mji wa [[Coalbrookdale]] mnamo mwaka wa 1709. Hata hivyo, [[chuma ya nguruwe]] aliyotengeneza na koki ilitumika hasa kwa utengenezaji wa vifaa vigumu vya chuma kama vile masufuria na mabirika. Alikuwa amewashinda washirika wake kwani sufuria zake, zilizoundwa na mchakato wa patenti, zilikuwa konde zaidi na za bei rahisi kuliko zingine. Chuma ya nguruwe ya koki ilitumika nadra sana kutengeneza vipande vya chuma kwa kuchomelea hadi miaka ya kati ya 1750, mwanawe [[Abraham Darby II]] alipojenga tanuri za [[“Horsehay”]] na [[Ketley]] (karibu na Coalbrookdale). Kufikia wakati huo, chuma ya koki ya nguruwe ilikuwa ikiuzwa kwa bei rahisi kuliko chuma ya nguruwe ya makaa. [[Chuma ya Kipande]] iliyotumiwa na wafua chuma ili kutengeneza bidhaa za kutumika bado iliundwa katika [[viwanda vya kuchoma]], kama ilivyokuwa ikifanyika tangu jadi. Hata hivyo, mbinu mpya zilianza kutumika katika miaka iliyofuata. Ya kwanza hivi leo inajulikana kama [[kuweka ndani ya chungu na kukanyaga]], lakini mbinu hii ilipitwa na wakati na baadaye mbinu ya [[Henry Cort]] ya [[“kupudulu”]] ikawa maarufu. Kuanzia mwaka wa 1785, labda kwa sababu mchakato huu ulioboreshwa wa kuweka ndani ya chungu na kukanyaga ulikuwa karibu kuachwa kulindwa chini ya patenti, upanuzi mkubwa katika pato la kiwanda cha chuma cha Uingereza ulianza. Mchakato mpya haukutegemea [[makaa]] na kwa hivyo watu hawakudhibitiwa na kutoweza kupata makaa. Hadi wakati huo, watengenezaji chuma wa Uingereza walikuwa wametumia idadi kubwa ya chuma kutoka nchi geni kuongozea ile iliyopatikana nchini. Chuma hii hasa ilitoka [[Uswdi]] kutoka miaka ya kati ya karne ya 17 na baadayeilitoka hata Urusi kuanzia mwisho wa miaka ya 1720. Hata hivyo, kuanzia mwaka wa 1785, idadi ya bidhaa za kuagizwa ilipungua kwa sababu ya teknolojia mpya ya kutengeneza chuma, na Uingereza ikawa muuzaji nje wa chuma ya vipande vipande na pia mtengenezaji wa [[vifaa vya matumizi vya nyumbani]] vya [[chuma nyepesi]]. Kwa sababu chuma ilikuwa inazidi kuuzwa kwa bei nafuu and kuongezeka zaidi, pia iliifanya kuwa nyenzo muhimu ya ujenzi kufuatia ujenzi wa kibunifu wa [[daraja la chuma]] [[Abraham Darby III]]mnamo mwaka wa 1778. [[Picha:Ironbridge 6.jpg|thumb|[[Daraja la Chuma]], [[Shropshire]], Uingereza]] Uboreshaji ulifanywa katika uzalishaji wa [[stili]], ambayo ilikuwa kifaa cha bei ghali kilichotumika tu ambapo chuma haingefaa, kama vile makali ya vifaa na spring’i. [[Benjamin Huntsman]] alitengeneza mbinu yake ya [[chungu cha stili]] katika miaka ya 1740. Mali ghafi kwa ajili ya kufanya hivi yalikuwa stili ya kijipu, iliyoundwa kwa [[machakato wa kuongeza simiti]]. Usambazaji wa chuma ya bei nafuu zaidi na stili kulisaidia mapipa ya kuchemsha na injini za mvuke yatengenezwe vizuri zaidi, na hatimaye kukawezesha kuundwa kwa barabara za reli. Kuboreshwa kwa [[vyombo vya mashinel]] kuliruhusu chuma na stili kutumika kufanyiwa kazi vizuri na kuliongeza zaidi ukuaji wa viwanda wa Uingereza. ==== Uchimbuzi wa madini ==== [[Uchimbuzi wa makaa ya mawe]] nchini uingereza, hasa katika eneo la [[Wales ya Kusini]] ulianza mapema. Kabla ya injini ya mvuke, [[mashimo]] yalikuwa mafupi na yalifuata maeneo lenye makaa ya mawe juu ya ardhi, ambayo yaliwacha kutumika kadiri makaa ya mawe yalivyochimbwa. Wakati mwingine, ikiwa jiolojia ilikuwa nzuri, makaa ya mawe yalichimbuliwa kwa kutumia [[mgodi wa kiaditi]] au [[mgodi wa kusonga]] uliochimbwa katika upnde wa mlima. [[uchimbuzi wa madini kutoka mashimo yaliyochimbwa]] ulifanywa katika maeneo kadhaa, lakini kikwazo kilukuwa kuyatoa maji. Ingefanywa kwa kutumia ndoo kuyachota maji kutoka mashimo hayo au kwa [[“sough”]] (shimo lililochimbwa katika upande wa mlima ili kutoa mawe yenye madini kutoka kwa mgodi). Kwa kutumia mbinu yoyote ile, maji lazima yangeelekezwa kwa mkondo au chimbuko ambapo yangeweza kutiririka yakitumia mvuto. Kuanzishwa kwa utumizi wa injini ya mvuke kuliwezesha pakubwa kuondoa maji na kuliwezesha mashimo kuchimbwa kwa undani zaidi, na pia kuwezesha makaa ya mawe zaidi kutolewa. Haya yalikuwa maendeleo ambayo yalikuwa yameanza kabla ya Mapinduzi ya Viwandani, lakini yalitumika kwa injini ya mvuke ya James Watt iliyokuwa bora zaidi kuanzia miaka ya 1770 ambapo yalipunguza bei ya kuni ya injini, na kufanya migodi iwe yenye faida zaidi. Uchimbuzi wa makaa ya mawe ulikuwa wa kihatari sana kwa sababu ya kuwepo kwa [[motonyevunyevu]] katika maeneo mengi yenye makaa ya mawe ardhini. Usalama kidogo ulipatikana kwa kutumia [[taa ya usalama]] iliyovumbuliwa mnamo mwaka wa 1816 na [[Humphry Davy]] na kuvumbuliwa na [[George Stephenson]] akiwa peke yake. Hata hivyo, taa hizo hazikusaidia sana kwani zilisababisha hatari kwa haraka sana na pia zilitoa mwanga dhaifu. Milipuko ya Motonyevunyevu iliendelea, na kuwezesha wakati mwingine [[milipuko]] ya [[vumbi ya makaa ya mawe]], kwa hivyo idadi majeruhi ilizidi kupanda katika kipindi chote cha karne ya kumi na nane. Mazingira ya kikazi yalikuwa mabaya sana, huku kukiwa na visa vingi vya majeruhi kutokana na mawe kuanguka. ==== Nguvu za mvuke ==== [[Picha:Savery-engine.jpg|upright|thumb|left|''Injini ya Savery'' ya mwaka wa 1698– [[Injini]] ya kwanza iliyojengwa na [[Thomas Savery]] kwa mujibu wa picha za [[Denis Papin]].]] Utengenezaji wa [[injini ya mvuke isiyosonga]] ilikuwa kipengele muhimu cha wakati wa mapema cha Mapinduzi ya Viwanda; hata hivyo, kwa muda wa kipindi kirefu wa Mapinduzi ya Viwandani, viwanda vingi bado vilitegemea nguvu za upepo na maji na hata nguvu za farasi na binadamu ili kuendesha mashine ndogo. Jaribio halisi la kwanza la kutumia nguvu za mvuke lilifanywa na [[Thomas Savery]] mnamo mwaka wa 1698. Alijenga na kupatenti mjini London pampu ya kuinua maji kwa kiwango kidogo iliyojumuisha utupu na shinikizo, na iliyoweza kutoa karibu [[nguvu za farasi]] (HP kwa Kiingereza) moja na iliyotumika katika kazi nyingi zilizohusisha maji na katika migodi michache (ambapo ilipata "jina la kimaarufu", ''Rafiki wa mchimba mgodi''), lakini haikufanikiwa kwa sababu haikuweza kuyapeleka maji juu zaidi ya urefu fulani na sehemu yake ya kuchemshia maji ililipuka kwa urahisi. [[Picha:Newcomens Dampfmaschine aus Meyers 1890.png|thumb|upright|[[Injini ya mvuke ya Newcomen]] ilikuwa injini ya kwanza iliyoweza kufanya kazi vyema. Injini zilizofuata za mvuke ndizo ambazo zingeendesha Mapinduzi ya Viwandani]] Kituo cha kwanza salama ambacho kilizalisha nguvu kutokana na mvuke kilianzishwa na [[Thomas Newcomen]] kabla ya mwaka wa 1712. Newcomen inaonekana aliunda [[Injini ya mvuke ya Newcomen]] bila kumtegemea Savery, lakini kwa sababu Savery alikuwa na patenti pana sana, ilimbidi Newcomen na na washirika wake kufanya mpango naye, wakiitafutia soko injini hiyo pamoja hadi mwaka wa 1733 chini ya patenti moja.<ref>Hulse, David H: The Early Development of the Steam Engine; TEE Publishing, Leamington Spa, U.K., 1999 ISBN 1-85761-107-1</ref><ref>L.T.C. Rolt and J. S. Allen, ''The Steam engine of Thomas Newcomen'' (Landmark, Ashbourne, 1997), 44.</ref> Injini ya Newcomen inaonekana ni kana kwamba iliundwa kwa kuyafuata majaribio ya [[Denis Papin|Papin]] yaliyokuwa yamefanywa miaka 30 hapo awali, na ilitumia pistoni na mtungi, sehemu moja ya mwisho ikiwa imewachwa wazi na anga juu ya pistoni. Mvuke ambao ulikuwa juu ya shinikizo la anga (ambalo ndilo kiasi pekee ambacho mtungi wa kuchemshia maji ungeweza kuhimili) uliingizwa chini nusu ndani ya mtungi ikilaliwa na pistoni wakati wa kusonga kwenda juu kuliowezeshwa na mvuto; mvuke hapo ulikuwa baridi na maji baridi yaliyoingizwa katika nafasi ya mvuke ili kutengeneza nafasi tupi; tofauti ya shinikizo kati ya anga na nafasi tupu katika pande mbili za pistoni ziliifanya pistoni kusonga chini na kuingia katika mtungi, hivyo basi kuinua sehemu ya mwisho ya kifaa kilichokuwa kikisonga juu na chini ambacho kilikuwa kimeunganishwa na pampu nyingi za nguvu zilizotumia mvuto zilizokuwa ndani ya kifaa maalum. Kusonga chini kwa kifaa fulani cha nguvu ndani ya injini, kuliilanisha na kuitayarisha kwa hatua ya kutengeneza shinikizo. Mwanzoni hatua hizo zilifanywa kwa kutumia mkono, lakini baada ya miaka mikumi eneo la kutorosha lilikuwa limetengezwa na lilitumia ''mti wa kuziba'' uliosimama wima ukishikiliwa kichuma fulani ambacho kilifanya injini kufanya kazi peke yake. Injini nyingi za Newcomen zilifanikiwa kutumika nchini Uingereza kwa kutoa maji katika migodi ambayo hapo awali haingeweza kuchimbwa, huku injini ikiwa juu; hizi zilikuwa mashine kubwa, zilihitaji mtaji mengi kujenga na zilizalisha takriban nguvu 5 za farasi (kilowati 3.7). Zilikuwa zinapoteza nguvu nyingi zikilinganishwa na mashine za kisasa, lakini katika maeneo ambapo makaa ya mawe yalikuwa yanapatikana kwa virahisi katika sehemu za mwisho za mashimo, ziliwezesha upanuzi wa uchimbaji wa makaa ya mawe kwa kuruhusu migodi kuenda chini zaidi. Ijapokuwa ya hasara zao, injini za Newcomen zilikuwa za kutegemewa na rahisi kudumisha na ziliendelea kutumika katika migodi ya makaa ya mawe hadi miaka ya mwanzo ya karne ya kumi na tisa. Kufikia mwaka wa 1729, Newcomen alipokufa, injini zake kwanza zilikuwa zimeenea (kwanza) hadi nchini [[Hungary]] mnamo mwaka wa 1722 , Ujerumani, [[Austria]], na [[Uswidi]]. Jumla ya mashine hizo 110 zinajulikana kujengwa kufikia mwaka 1733 ambapo patenti ya pamoja ilipokwisha, 14 kati ya mashine hizo zote zilikuwa katika nchi geni. Katika miaka ya 1770, mhandisi [[John Smeaton]] alijenga mifano mikubwa sana na kuanzisha maboresho. Jumla ya injini 1,454 zilikuwa zimejengwa kufikia mwaka wa 1800.<ref>Rolt and Allen, 145</ref> [[Picha:Watt James von Breda.jpg|thumb|upright|James Watt]] Mabadiliko makubwa katika kanuni za kufanya kazi yalifanywa na [[James Watt]]. Akishirikiana kwa karibu na [[Matthew Boulton]], kufikia mwaka wa 1778 alikuwa amefanikiwa kuboresha [[injini ya Watt ya mvuke|injini yake ya mvuke]], iliyokuwa na mabadiliko mengi makubwa, hasa kufungwa kwa sehemu ya juu ya mtungi hivyo basi kufanya kiendeshaji mvuke kiwe juu ya pistoni badala ya anga, matumizi ya kifungo cha mvuke na chumba maarufu cha kupoesha mvuke. Haya yote yalimaanisha kuwa kiwango cha joto sawa zaidi kingeweza kudumishwa ndani ya mtungi na kuwa kufanya kazi kwa injini kuliwacha kutegemea hali ya anga. Maboresho haya yaliongeza ufanisi wa injini kwa karibu mara tatu, na hivyo kuokoa 75% ya gharama ya makaa ya mawe. Injini ya kianga haingeweza kutumika kwa urahisi kuendesha gurudumu lizunguke, ingawa Wasborough na Pickard walifanikiwa kufanya hivyo kufikia mwaka wa 1780. Hata hivyo, kufikia mwaka wa 1783 injini ya mvuke ya Watt yenye kuokoa pesa zaidi ilikuwa imetengenezwa kikamilifu kuwa aina ya kuzungusha katika sehemu mbili, jambo ambalo lilimaanisha kuwa ingeweza kutumika kuendesha moja kwa moja mashine za kuzunguka za viwanda. Aina zote mbili za injini msingi za Watt zilifanikiwa kununuliwa kwa wingi, na kufikia mwaka wa 1800, kampuni ya [[Boulton na Watt]] ilikuwa imejenga injini 496, zikiwa na pampu 164 za kubadilishana, [[tanuri za kulipuka]] 24 , na mashine 308 za kuwezesha viwanda vya nguo; injini nyingi zilitoa kati ya nguvu za farasi 5 na 10 (kilowati 7.5) Utengenezaji wa [[vifaa vya mashine]], kama vile mashine za lethi, randa na kutengeneza maumbo ziliwezeshwa na injini hizi, zilifanya sehemu zote za chuma za injini kukatwa kwa urahisi na umakini na hivyo basi zikafanya kujenga injini kubwa na zenye uwezo mkubwa kuwezekane. Hadi mwaka wa 1800, muundo wa kawaida sana wa injini ya mvuke ulikuwa [[injini ya boriti]], iliyojengwa kama sehemu muhimu ya nyumba ya mawe au matofari injini, lakini baada ya muda mfupi miundo mbalimbali ya injini ambazo zilizokuwa za kijitegemea za kusongezwa (zilizoweza kutolewa kwa urahisi lakini ambazo hazikuwa na magurudumu) ziliundwa, kama vile [[injini ya meza]]. Kuelekea mwisho wa karne ya 19, mhandishi wa Kikorni [[Richard Trevithick]], na Mumarekani, [[Oliver Evans]] walianza kujenga injini zenye shinikizo nyingi ambazo hazikubadilisha maji kuwa mvuke, na kutoa mvuke kinyume na anga. Kufanya hivi kuliruhusu injini na mtungi wa kuchemsha kujumuishwa pamoja katika kitengo kimoja kilichokuwa kidogo kiasi cha kutumika katika [[garimoshi]] zilizotumia reli na barabara na [[meli za mvuke]]. Katika karne ya mapema ya 19 baada ya patenti ya Watt kumalizika, injini ya mvuke ilipitia mabadiliko mengi yaliyofanywa na wavumbuzi wengi na wahandisi. ==== Kemikali ==== [[Picha:Thamestunnel.jpg|right|thumb| [[Shimo la Thames]] (lililofunguliwa mnamo mwaka wa 1843)<br />Simiti ilitumika katika shimo la kwanza Duniani la chini ya maji]] Uzalishaji mkubwa wa kemikali ulikuwa mojawapo ya maendelo muhimu wakati wa Mapinduzi ya Viwandani. Ya kwanza kati yao ikiwemo uzalishaji wa [[asidi sulfuriki]] kupitia [[mchakato wa chumba cha risasi]] iliyovumbuliwa na Muingereza [[John Roebuck]] (mwenziwe wa kwanza wa James Watt) mnamo mwaka wa 1746. Aliweza kuongeza pakubwa kiwango cha utengenezaji kwa kuondoa mitungi ghali ya vioo iliyotumika hapo awali na vyumba vikubwa, na ambavyo havikuwa ghali vilivyoundwa na vipande vya [[risasi]]. Badala ya kutengeneza kiasi kidogo kila wakati, aliweza kutengeneza karibu paundi 100 (kilo 50) katika kila chumba, ongezeko la angalau mara kumi. Uzalishaji wa [[alkali]] kwa kiasi kikubwa ulikuwa lengo muhimu pia, na [[Nicolas Leblanc]] alifanikiwa mnamo waka wa 1791 kuanzisha njia ya kuzalisha [[sodiamu kabonati]]. [[Machakato wa Leblanc]] ulikuwa mmenyuko wa asidi sulfiriki na sodiamu kloridi ili kupata sodiamu salfeti na [[asidi haidrokloriki]]. [[Sodiamu salfeti]] ilichomwa na [[chokaa mawe]] ([[kalsiamu kaboneti]]) na makaa ya mawe ili kupata mchanganyiko wa [[sodiamu kaboneti]] na [[kalsiamu salfaidi]]. Kuongeza maji kulitenganisha sodiamu kaboneti mmunyifu kutoka kwa kalsiamu salfaidi. Mchakato ulisababisha idadi kubwa ya mchafuko wa mazingira (asidi kloriki wakati wa kwanza ilitolewa hewani, na kalsiamu salfaidi ilikuwa bidhaa taka ya bure). Hata hivyo, hii, [[jivu ya kisoda]] ilionekana kuwa yenye gharama ndogo ya kiuchumi ikilinganishwa na kuchomwa kwa mimea maalum ([[barilla]]) au kutoka kwa [[kelp]], ambazo zilikuwa vyanzo vikuu vya hapo awali vya jivu ya kisoda,<ref name="Clow52">{{cite |last1=Clow|first1=Archibald |last2=Clow|first2=Nan L. |date=Juni 1952 |title=Chemical Revolution |publisher=Ayer Co |pages=65–90 |isbn=0-8369-1909-2}}</ref> Na pia kwa [[potashi]] ([[potasiamu kaboneti]]) iliyotolewa kwa majivu ya miti migumu. Kemikali hizi mbili zilikuwa muhimu sana kwa sababu ziliwezesha kuanzishwa kwa uvumbuzi mwingi zaidi, zikichukua mahala pa oparesheni nyingi zilizofanywa kwa maeneo madogo na michakato yenye kuokoa pesa na kudhibitiwa kwa urahisi zaidi. Sodiamu kaboneti ilikuwa na matumizi mengi katika viwanda vya vioo, nguo, sabuni na karatasi. Matumizi ya mapema ya asidi sulfuriki ni kama vile usafishaji wa chuma na stili, na [[kufanya vitambaa kwa vieupe zaidi]]. Kutengenezwa kwa poda ya kufanya vifaa view vieupe zaidi ([[kalsiamu haipoklorati]]) na mwanakemia wa Kiskoti [[Charles Tennant]] karibu mwaka wa 1800, ulikuwa na msingi katika uvumbuzi wa mwanakemia wa Kifaransa [[Claude Louis Berthollet]], na ulisababisha mapinduzi katika mchakato wa kufanya vifaa kuwa viupe zaidi kwa kuupunguza muda uliohitajika (kutoka miezi hadi masiku) ikilinganishwa na mbinu ya kijadi iliyokuwa ikitumika wakati huo, iliyohitaji mfiduo unaorudiwa kwa jua katika mashamba maalum baada ya kulowesha nguo na alkali pamoja na maziwa yaliyoganda. Kiwanda cha Tennant kilichokuwa katika mji wa St Rollox, [[Glasgow]] ya kaskazini, kikawa kiwanda kikubwa zaidi cha kemikali duniani kote. Mnamo mwaka wa 1824 [[Joseph Aspdin]], muwekaji matofari katika nyumba aliyebadilika kuwa mjenzi, alipatenti mchakato wa kikemikali wa kutengeneza [[simiti ya aina ya “Portland”]] ambayo ilikuwa muhimu katika ujenzi. Mchakato huu unahusisha [[kuchoma]] mchanganyiko wa matope na makaa ya chokaa hadi kipimo joto cha 1400&nbsp;°C, alafu kusaga hadi kutengeza vumbi laini inayochanganishwa na maji, mchanga na changarawe ili kuzalisha [[konkreta]]. Simiti ya Portland ilitumika na mhandisi mashuhuri wa Kiingereza [[Marc Isambard Brunel]] miaka mingi baadaye alipokuwa akiunda [[Shimo la Thames]].<ref>[http://www.ce.memphis.edu/1101/notes/concrete/concrete_properties_slides.pdf ''Properties of Concrete''] {{Wayback|url=http://www.ce.memphis.edu/1101/notes/concrete/concrete_properties_slides.pdf |date=20100628235936 }} Published lecture notes from University of Memphis Department of Civil Engineering. Retrieved 2007-10-17.</ref> Simiti pia ilitumika vilivyo katika katika ujenzi wa [[mfumo wa kupitishia maji machafu wa London]] kizazi baadaye. ==== Vifaa vya mashine ==== [[Picha:Joseph whitworth.jpg|thumb|left|upright| Joseph Whitworth]] Mapinduzi ya viwanda hayangewezekana bila [[vifaa vya mashine]], kwani viliwezesha vifaa vya utengenezaji bidhaa kuundwa. Vina asili katika vifaa vilivyoundwa katika karne ya 18 na waundaji saa na waundaji wa vyombo vya kisayansi kuwawezesha kuzalisha mashine ndogo ndogo. Sehemu za ufundi za mashine za mwanzo za nguo wakati mwingine ziliitwa “kazi ya saa” kwa sababu ya vyuma na vijigurudumu vilivyokuwa ndani. Uundaji wa mashine za nguo ulitumia mafundi wa kazi za saa na ndiyo asili ya viwanda vya kihandisi vya kisasa. Mashine zilijengwa na mafundi mbalimbali—[[maseremala]] walitengeneza vizingiti vya mbao, na wafua vyuma na wapindushaji walitengeneza sehemu za vyuma. Mfano mzuri kuhusu jinsi vifaa vya mashine vilivyobadilisha utengenezaji bidhaa ulifanyika mjini Birmingham, Uingereza, mnamo mwaka wa 1830. Uvumbuzi wa mashine mpya na [[Joseph Gillott]], [[William Mitchell]] na [[James Stephen Perry]] uliwezesha kuunda kwa wingi kwa sehemu za mbele za kalamu dhabiti kwa bei nafuu; mchakato huo hapo awali ulikuwa mgumu na ghali. Kwa sababu ya ugumu wa kufanya kazi na chuma na ukosefu wa vifaa vya mashine, utumizi wa chuma ulikuwa mdogo. Vizingiti vya mbao vilikuwa na hasara ya kubadilisha vipimo kulingana na kiwango cha kipimo joto na unyevunyevu, na viungo mbalimbali mara nyingi viliharibika. Kadiri Mapinduzi ya Viwandani yalivyoendelea, mashine zenye vizingiti vya chuma vilikuwa nyingi zaidi, lakini vifaa vya mashine vilihitajika ili kuvinda kwa njia ambayo ingeokoa pesa. Kabla ya ujio wa zana za chuma, chuma ilitumika kazini na mikono na vifaa vya kimsingi kama vile nyundo, faili, vigwaruzo, misumeno na vifaa vya kuchonga. Sehemu ndogo za chuma zilitengenezwa kwa urahisi kwa kutumia mbinu hii, lakini si sehemu kubwa za mashine, uzalishaji ulikuwa mgumu sana na ghali. [[Picha:Lathe.PNG|thumb|right|Lethi ya mwaka wa 1911. Hii ni zana ya mashine inayoweza kutumika kuunda mashine zingine]] Mbali na [[lethi]] za maduka ya kiufundi zilizotumika na mafundi, zana ya kwanza ya mashine ilikuwa [[mashine ya mtungi ya kutoboa mashimo]] iliyotumika kutoboa mashimo makubwa katika mitungi ya awali ya injini za mvuke. [[Mashine ya randa]], [[mashine ya kutoboa mashimo]] na mashine ya [[kutengeneza maumbo]] zilivumbuliwa katika miongo ya kwanza ya karne ya 19. Ingawa [[mashine ya kusaga]] ilivumbuliwa wakati huu, haikutengenezwa kama zana ya maana Katika maduka ya kiufundi hadi Mapinduzi ya Pili ya Viwandani. Uzalishaji wa kijeshi ulikuwa muhimu katika maendeleo ya zana za mashine. [[Henry Maudslay]], ambaye aliipa mafunzo shule ya watengenezaji wa zana za mashine mapema katika karne ya 19, aliajiriwa katika eneo la [[Royal Arsenal]], [[Woolwich]], kama kijana ambapo aliona mashine kubwa za mbao zilizoendeshwa na farasi za kutoboa [[kanoni]] zikitengenezwa na [[Waverbruggans]]. Baadaye alifanya kazi kwa [[Joseph Bramah]] kuunda vifuli vya chuma, na baadaye alianza kufanya kazi peke yake. Alikuwa akijibidiisha kuunda mashine za kujenga vifaa vya meli vya kuvutia vitu vya [[Wajeshi Wanamaji]] katika kiwanda cha ufundi cha [[Portsmouth]]. Hizi zote zilikuwa chuma na zilikuwa mashine za kwanza [[kutengenezwa kwa wingi]] na za kutengeza sehemu zenye uwezo wa [[kubadilika]]. Maudslay aliyatumia mafunzo aliyoyapata kuhusu haja ya kuwa na utulivu na umakini kwa kutengeneza zana za mashine, na katika maduka yake ya kiufundi alikipa mafunzo kizazi cha watu wengi kuendeleza kazi yake, kama vile [[Richard Roberts (mhandisi)|Richard Roberts]], [[Joseph Clement]] na [[Joseph Whitworth]]. [[James Fox (mhandisi)|James Fox]] wa [[Derby]] alikuwa na biashara nzuri ya kuuza nje bidhaa za zana za mashine katika theluthi ya kwanza ya karne, kama tu [[Matthew Murray]] wa Leeds. Roberts alikuwa muundaji wa zana za mashine za hali ya juu na mwanzilishi wa kutumia jigi na vipimaji kwa mapimo ya ufasaha katika maduka ya ufundi. ==== Taa ya gesi ==== Kiwanda kingine kikubwa cha kipindi cha baadaye cha Mapinduzi ya Viwandani kilikuwa cha [[taa ya gesi]]. Ingawa wengine waliweza kubuni vifaa sawa kwingeneko, kuanzishwa kwa kazi hii katika eneo kubwa kulifanywa na [[William Murdoch]], mfanyikazi wa [[Boulton na Watt]], waanzilishaji wa [[injini ya mvuke ya Watt|injini za mvuke]] za [[Birmingham]]. Mchakato ulihusu kupitisha gesi kwa tanuri kubwa zenye makaa ya mawe, kuisafisha gesi (kutoa kiberiti, amonia na haidrokaboni nzito), kisha uhifadhi na usambazaji wake. Vifaa vya kwanza vilivyowashwa na gesI vilianzishwa mjini London kati ya miaka ya 1812 na 1820. Baadaye vilikuwa mojawapo ya watumiaji wakubwa wa makaa ya mawe nchini Uingereza. Taa ya gesi ilisababisha mabadiliko makubwa katika mipango ya kijamii na ya viwanda kwa sababu iliviruhusu viwanda na maghala kubaki wazi kwa muda mrefu zaidi kuliko kupitia mishumaa na mafuta taa. Kutumika kwake kuliwezesha maisha ya usiku kunawiri mijini kwa sababu miji na maeneo ya ndani ya manyumba yaliweza kumulikwa kwa njia kubwa sana ambayo haikuwezekana miaka ya awali. ==== Kuunda Vioo ==== [[Picha:Crystal Palace interior.jpg|thumb|Kasri la Vioo lilikuwa na [[Maonyesho Makuu]] ya mwaka wa 1851]] Mbinu pmya ya kuzalisha vioo, iliyojulikana kama mchakato wa mtungi, ilitengenezwa Barani Ulaya katika karne ya 19. Mnamo mwaka wa 1832, mchakato huu ulitumika na [[Mandugu wa Chance]] kutengeneza vioo vyembaba. Walikuwa wwazalishaji wakuu wa vioo vya dirisha na kijisahani. Maendeleo haya yaliruhusu vioo vikubwa kutengenezwa bila usumbufu, hivyo basi kukomboa nafasi ya kupanga ndani na pia kuundwa kwa majengo yenye vioo vingi. [[Kasri ya Vioo]] ndioyo mfamo mkuu wa utumiaji wa vioo vyembamba katika njia mpya na ujenzi wa kibunifu. ==== Mapinduzi yalivyoathiri kilimo ==== [[Picha:JohnFowlerTractionEngine.JPG|thumb| Injini ya kulima ya [[John Fowler na Kampuni yake.]]]] Uvumbuzi wa mitambo kulisaidia pakubwa katika kuendesha mbele Mapinduzi ya Kilimo ya Kiingereza. Uboreshaji wa kilimo ulianza katika karne chache kabla ya Mapinduzi ya Viwanda yalipoanza na huenda ilisaidia kwa kukomboa ajira kutoka ardhi ili ifanye kazi katika viwanda vipya vya karne ya kumi na nane. Kadiri mapinduzi katika viwanda yalipoendelea mfululizo wa mitambo ulipatikana na kuongeza uzalishaji wa chakula kwa kutumia wafanyikazi wachache kuliko hapo awali. [[Kitoboaji mbegu]] cha [[Jethro Tull]] kilichovumbuliwa mnamo mwaka wa 1731 kilikuwa kifaa cha kupanda mbegu ambacho kilizisambaza mbegu vizuri katika ardhi. Jembe ya Rotherham ya [[Joseph Foljambe]] ya mnamo mwaka wa 1730, ndiyo iliyokuwa jembe ya chuma ya kwanza kufanikiwa kibiashara. [[mashine ya kupura]] ya [[Andrew Meikle]] ya 1784 ilikuwa ndiyo mwisho kwa wafanyikazi wengi wa mashamba, na ilisababisha uasi wa kilimo wa [[Maandamano ya Swing]] ya mnamo mwaka 1830. Katika miaka ya 1850 na 1860 [[John Fowler (mhandisi wa kilimo)|John Fowler]], aliyekuwa mhandisi na mvumbuzi, alianza kutafuta uwezekano wa kutumia injini za mvuke kwa kulima na kuchimba mifereji ya kupitishia maji. Mfumo aliovumbua ulihusisha injini moja ambayo haikusonga katika sehemu moja ya shamba ikivuta majembe kwa kutumia kamba au injini mbili ziliwekwa katika pande mbili za mwisho za shamba zinazovuta jembe mbele na nyuma. Mfumo wa kulima wa Fowler ulipunguza gharama ya kulima mashamba pakubwa ikilinganishwa na majembe yaliyovutwa na farasi. Pia, mbinu yake ya kilimo, ilipotumika kuchimba mifereji ya kupitishia maji, ilifanya ardhi yenye maji mengi ambayo haingeweza kutumika hapo awali iweze kutumika. [[Injini ya kuvutwa]] baadaye ilikuwa inaonekana kwa wingi ikitumika pamoja na [[mashine za kupura]] wakati wa kutengeneza nyasi ya mifugo na wakati wa kuyalima mashamba. === Uchukuzi nchini Uingereza === Katika mwanzo wa Mapinduzi ya Kilimo, mapinduzi ndani ya nchi yalitumia mito na barabara za kuoitika, huku vyombo vya pwani vikitumika kusafirisha bidhaa nzito baharini. Reli ilitumika kusafirisha makaa ya mawe hadi mitoni ili yasafirishwe tena, lakini mifereji bado haikuwa imejengwa. Wanyama ndio walisaidia katika kusafiri ardhini, na mashua zikisaidia katika usafiri majini. Mapinduzi ya Viwandani yaliboresha miundombinu ya usafiri huku ikewezesha kuwepo kwa mtandao wa mabarabara, mfereji na mtandao wa majini na hata mtandao wa reli. Malighafi na bidhaa zilizokamilika zingewezwa kusongeshwa haraka na kwa bei nafuu kuliko hapo awali. Kuboreshwa kwa uchukuzi pia kuliruhusu mawazo mapya kuenea haraka. ==== Coastal sail ==== Vyombo vya majini kwa muda mrefu vilikuwa vimetumika kwa kusafirisha bidhaa katika eneo la pwani ya Uingereza. Biashara ya kusafirisha makaa ya mawe kutoka London hadi Newcastle ilikuwa imenaza katika [[Zama za Kati]]. Usafirishaji wa biashara katika pwani kwa kutumia bahari nchini Uingereza ulikuwa jambo la kawaida wakati wa Mapinduzi ya Viwandani, kama ilivyokuwa karne nyingi za awali. Hili lilizidi kuwa jambo la maana reli zilipokuwa katika mwisho wa kipindi. ==== Mito inayoweza kupitika ==== Mito yote mikubwa nchini Uingereza iliweza kupitika wakati wa Mapinduzi ya Viwandani. Mingine iliweza kupitika katika zama za kale, hasa mto wa [[Severn]], [[Thames]], and [[Trent]]. Mito mingine iliboreshwa, au urambazaji uliweza kufanyika katika maeneo fulani, lakini katika kipindi kabla ya Mapinduzi ya Viwandani, bali si wakati wa kipindi hicho. Mto Severn, haswa, ulitumika kwa usafirishaji wa bidhaa hadi maeneo ya kati ambazo zilikuwa zimeagizwa hadi Bristol kutoka nje, na kwa uuzaji wa bidhaa nje kutoka vituo vya uzalishaji mjini [[Shropshire]] (kama vile bidhaa za chuma kutoka [[Coalbrookdale]]) na [[Nchi Nyeusi]]. Uchukuzi ulitumia [[trowi]]—vyombo vidogo vya maji ambavyo vingeweza kupita katika katika maeneo mbalimbali ambayo na madaraja katika mito. Trowi zingeweza kupita Mto wa Bristol na kuingia katika bandari za Wales na Somerset Kusini, kama vile [[Bridgwater]] na hata maeneo ya mbali kama vile Ufaransa. ==== Mifereji ==== [[Picha:WalesC0047.jpg|thumbnail|[[Daraja la Pontcysyllte]], [[Llangollen]], [[Wales]]]] Mifereji ilianza kujengwa mwishoni mwa karne ya kumi na nane kuunganisha maeneo makubwa ya utengenezaji bidhaa katika Maeneo ya kati na kaskazini na bandari za bahari na mji wa London, amabyo wakati kuo ilikuwa kituo kikubwa zaidi cha utengenezaji bidhaa nchini. Mkifereji ndiyo iliyokuwa teknoljia ya kwanza kuruhusu vifaa vikubwa kusafirishwa kwa urahisi kote nchini. Farasi mmoja wa mfereji angeweza kuvuta mzigo mkubwa mara nyingi kuliko mkokoteni haraka zaidi. Kufikia miaka ya 1820, mtandao wa kitaifa ulikuwepo. Ujenzi wa mifereji ulikuwa kama mfano wa mipango na mbinu ambazo baadaye zilitumika katika ujenzi wa reli. Hatimaye mifereji ilipitwa kama biashara yenye faida na ujenzi wa reli kuanzia miaka ya 1840 na kuendelea. Mtandao wa mifereji wa Uingereza, pamoja na majengo yaliyobaki ya viwanda vya kinu vilivyobaki, ndiyo mojawapo ya dhihirisho bayana la zama za mapema za Mapinduzi ya Viwandani yanayoweza kuonekana nchini Uingereza. ==== Barabara ==== Barabara nyingi za awali za mfumo wa barabara za Uingereza zilitunzwa vibaya na maelfu ya maparokia ya mitaa, lakini kuanzia miaka ya 1720 (na mara chache mapema zaidi) mashirika ya kifedha ya [[turnpike]] yaliundwa kutozwa kodi ili na kudumisha baadhi ya barabara. Kuongezeka kwa idadi ya barabara kuu ziliwekewa vituo vywa “turnpike” kuanzika miaka ya 1750 hadi kiwango ambacho kila barabra kuu ya Uingereza na Wales ilikuwa jukumu la [[shirika la kifedha la “turnpike”]]. Barabara mpya zilizotengenezwa na wahandisi zilijengwa na [[John Metcalf (mhandisi wa kiraia)|John Metcalf]], [[Thomas Telford]] na [[John Loudon McAdam|John Macadam]]. “Turnpike” zilitoka katika katika eneo la mji wa London na zilikuwa mbinu iliyotumika na huduma za Kimiliki za posta kufikia nchi yote. Usafirishaji wa bidhaa nzito katika barabara hizi ulitumia mikokoteni iliyoenda polepole, na yenye miguu pana iliyovutwa na farasi. Bidhaa nyepesi zilisafirishwa kwa kutumia mikokoteni midogo zaidi au kwa kutumia [[farasi]] wengi. Farasi zenye kuvuta majigari madogo yalibeba matajiri, na wale ambao hawakuwa matajiri wangeweza kulipa kuendeshwa katika [[kikokoteni ya kubebewa]]. ==== Njia za reli ==== Njia za reli za mikokoteni za kubeba makaa ya mawe katika maeneo ya uchimbuzi wa madini ulikuwa umenaza kaika karne ya 17 na mara kwa mara yalihusishwa na mifumo ya mifereji au mito kwa usafirishaji zaidi wa makaa ya mawe. Hizi zote zilivutwa na farasi au zilitegemea mvuto, huku zikiwa na injini ya mvuke ambayo haikusonga ya kuivuta mkokoteni maalum juu hadi kilele cha mlima. Matumizi ya kwanza ya [[garimoshi]] ya mvuke yalikuwa katika mkokoteni maalum au njia za sahani (zilivyoitwa mara kwa mara wakati huo kwani ziliundwa na mfano wa vijisahani vya chuma nzito). Reli za umma zilizovutwa na farasi hazikuanza hadi miaka ya mapema ya karne ya 19. Reli za umma zilizovutwa na mvuke zilianza na Reli ya [[Stockton na Darlington]] na mnamo mwaka wa 1825 na reli za [[Liverpool na Manchester]] mnamo mwaka wa 1830. Ujenzi wa reli kuu ukiunganisha miji mikubwa ulianza katika miaka ya 1830 lakini ilizidi kwa kasi katika mwisho kabisa wa Mapinduzi ya Viwandani. Baada ya wafanyikazi wengi kumaliza reli, hawakurudi katika maisha yao ya vijijini lakini badala yake walibaki katika miji, wakitoa nyongeza zaidi ya wafinyikazi katika viwanda vya uundaji wa bidhaa. Barabara za reli ziliusaidia uchumi wa nchi ya Uingereza pakubwa, kwa kutoa njia rahisi nay a haraka ya uchukuzi na niia rahisi ya kusafirisha barua na habarii. == Athari za kijamii == Kwa mujibu wa muundo wa kijamii, Mapinduzi ya Viwandani yalishuhudia ushindi wa watu wa [[daraja la kati]] ya wanaviwanda na wafanyabiashara ambao waliwashinda daraja la watu lenye ardhi ya mabwana wakubwa. Watu wa kawaida walipata fursa nyingi zaidi za kufanya kazi katika viwanda vipya vya kutengeneza bidhaa, lakini hizi zilikuwa chini ya mazingira magumu ya kikazi yakiwa na masaa marefu ya kazi yaliyotawaliwa na mbio za kufanya kazi za mashine. Hata hivyo, hali ngumu za kikazi yalikuwa miaka mingi kabla ya ujio wa Mapinduzi ya Viwandani kufanyika. Jamii ya kabla ya viwanda haikuwa na mabadiliko mengi na mara nyingi ilikuwa na uhasama mwingi—[[watoto kufanya kazi]], hali hafu za maisha, na masaa marefu yalikuwa kwa wingi hata kabla ya Mapinduzi ya Viwandani.<ref>R.M. Hartwell, ''The Industrial Revolution and Economic Growth'', Methuen and Co., 1971, page 339-341 ISBN 0-416-19500-8</ref> === Viwanda na upanuzi wa miji === [[Picha:Cottonopolis1.jpg|thumb|left|Manchester, Uingereza ("[[Cottonopolis]]"), katika picha ya mwaka wa 1840, ikionyesha idai kubwa ya vifaa vya kutoa moshi katika viwanda vya untegenezaji wa bidhaa]] Ueneaji wa viwanda ulisababisha kuanzishwa kwa [[kiwanda cha kuuza bidhaa]]. Cha kwanza ilikuwa ya [[John Lombe]] ya [[Makavazi ya Derby Viwanda|kiwanda cha kuunda nduo kwa kutumia maji]] mjini [[Derby]], kilichoanza mnamo mwaka wa 1721. Hata hivyo, kuibuka kwa kiwanda cha kuunda bidhaa ulifanyika baadaye kidogo wakati uzungushaji wa pama ulipoanza kutumia mitambo maalum. Mfumo wa viwandani uliwajibika pakubwa katika kuibuka kwa [[mji]] wa kisasa, kwani idadi kubwa ya wafanyikazi walihamia miji wakitafuta ajira katika viwanda vya kuunda bidhaa. Hili halikuwa dhahiri popote pengine kama ilivyokuwa katika viwanda vya kinu na viwanda vilivyohusika na kiwanda cha aina hii mjini [[Manchester]], ikipewa jina "[[Cottonopolis]]", na kuwa mji wa kwanza wa viwanda duniani. Kwa kipidindi kikubwa cha karne ya 19, uzalishaji ulifanywa katika viwanda vidogo vya kinu, ambavyo kwa kawaida, vilitumia [[maji]] kufanya kazi na ambavyo vilijengwa kutumikia mahitaji ya mitaa. Baadaye kila kiwanda cha utengenezaji wa bidhaa kilikuwa na injini yake ya mvuke na kifaa cha kupitishia moshi kuiufanya mtungi wa kuchemshia maji uweze kufanya kazi bora zaidi. Mpito wa kuingia zama za upanuzi wa viwanda haukukosa shida. Kwa mfani, kikundi cha wafayikazi wa Kiingereza kilichojulikana kama [[Waludaiti]] kiliundwa ili kuandamana dhidi ya upanuzi wa viwanda na wakati mwingine [[kuharibu]] viwanda. Katika viwanda vingine mpito wa kuingia katika zama ya viwanda haukuibua mgawanyiko. Baadhi ya wanaviwanda wenyewe walijaribu kuboresha maish katika viwanda vya utengenezaji bidhaa na hali ya maisha ya wafanyikazi wao. Mmmoja wa watu aliyeanazisha mabadiliko viwandani alikuwa [[Robert Owen]], aliyejulikana kwa jitihada zake za kwanza za kuboresha maisha ya wafanyikazai katika [[Viwanda vya kinu vya New Lanark]], na mara kwa mara yeye hutazamwa kama mmoja wa wanafalsafa wa [[Uyutopia wa Kisosholista|harakati ya mapema ya kisosholista]]. Kufikia mwaka wa 1746, kiwanda cha kujumuishwa cha kinu cha brasi kilikuwa kikifanya kazi katika mji wa [[Warmley]] karibu na [[Bristol]]. Malighafi yaliingia katika upande mmoja, yakafuliwa kuwa brasi na kubadilishwa kuwa pani, oinim waya na bidhaa nyingenezo. Makazi yalipewa kwa wafanyikazi katika kiwanda. [[Josiah Wedgwood]] na [[Matthew Boulton]] walikuwa wanaviwanda wengine maarufu, amaboa waliotumia mfumo wa viwanda vya utengenezaji bidhaa. === Ajira ya watoto === [[Picha:coaltub.png|right|frame|"Mvutaji"mwenye umri mdogo anavuta sanduku la makaa ya mawe katika shimo la kuchimba madini]] Mapinduzi ya Viwandani yalisababisha ongezeko la idadi ya watu, lakini uwezekano wa kuishi kupita miaka ya utotoni haukuboreshwa kupitia kipindi chote cha Mapinduzi ya Viwandani (ingawa vifo vya ''watoto wachanga'' vilipungua sana).<ref name = "Buer"/><ref>{{cite web|title=Demographic Transition and Industrial Revolution: A Macroeconomic Investigation|year=2007|accessdate=2007-11-05|url=http://www.unc.edu/~oksana/Paper1.pdf|first1=Michael last1 = Bar|first2=Oksana|format=PDF|last2=Leukhina|quote=The decrease [in mortality] beginning in the second half of the 18th century was due mainly to declining adult mortality. Sustained decline of the mortality rates for the age groups 5-10, 10-15, and 15-25 began in the mid 19th century, while that for the age group 0-5 began three decades later|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071127160733/http://www.unc.edu/~oksana/Paper1.pdf|archivedate=2007-11-27}}. Although the survival rates for infants and children were static over this period, the birth rate & overall life expectancy increased. Thus the population grew, but the [[Demographics|average Briton was about as old]] in 1850 as in 1750 (see figures 5 & 6, page 28). Population size statistics from [http://www.mortality.org/ mortality.org] {{Wayback|url=http://www.mortality.org/ |date=20110228152143 }} put the mean age at about 26.</ref> Bado kulikuwa na nafasi ndogo ya elimu, na watoto walitarajiwa kufanya kazi. Waajiri waliweza kumplipa motto kiasi kidogo kuliko mtu mzima ingawa uzalishaji wao ulikawa sawa; hakukuwa na haja ya nguvu katika utumizi wa mashine za viwandani, na kwa sababu mfumo wa viwandani ulikuwa mpya kabisa vibarua waliokuwa watu wazima wenye uzoefu hawakuwepo. Jambo hili lilifanya ajira ya watoto kupendwa katika awamu za kwanza za Mapinduzi ya Viwandani kati ya karne za 18 na 19. [[Ajira ya watoto]] ilikuwa kabla ya miaka ya Mapinduzi ya Viwandani, lakini kufuatia ongezeko la idadi ya watu na elimu iliweza kuwa dhahiri zaidi. Watoto wengi walilazimishwa kufanya kazi katika mazingira mabaya na kulipwa kiasi kidogo kuliko watu wazima.<ref>"[http://www.usp.nus.edu.sg/victorian/history/workers1.html The Life of the Industrial Worker in Ninteenth-Century England]".</ref> Ripoti ziliandikwa zikielezea kuhusu dhuluma iliyofanywa, hasa katika migodi ya mawe ya makaa<ref>{{cite web | title = Testimony Gathered by Ashley's Mines Commission | year = 2008 | accessdate = 2008-03-22 | url=http://www.victorianweb.org/history/ashley.html}}</ref> na viwanda vya nguo <ref>{{cite web | title = The Life of the Industrial Worker in Nineteenth-Century England | year = 2008 | accessdate = 2008-03-22 | url=http://www.victorianweb.org/history/workers1.html}}</ref> na ripoti kama hizi zilisaidia watu kujua zaidi kuhusu mateso waliyofanyiwa watoto. Malalamiko ya umma, hasa katika watu wa daraja la kati na daraja la juu, kulisaidia kufanya mabadiliko katika ustwai wa wafanyikazi. Wanasiasa na serikali zilijaribu kukomesha ajira ya watoto kisheria, lakini wamiliki wa viwanda walikataa; wengi walihisi kuwa walikuwa wakiwasaidia watoto maskini kwa kuwapa pesa za kununua chakula ili kujiepusha na [[kufa njaa]], na wengine walikaribisha tu wafanyikazi wa bei nafuu. Mnamo mwaka wa 1833 na 1844, sheria za kwanza za jumla dhidi ya ajira ya watoto, [[Sheria za viwanda vya Utengenezaji wa Bidhaa]], zilipitishwa nchini Uingereza: Watoto wenye umri mdogo kuliko miaka tisa hawakuruhusiwa kufanya kufanya kazi, watoto hawakuruhusiwa kufanya kazi usiku, na siku ya kazi kwa kijana mwenye umri wa chini ya miaka 18 ulikuwa usizidi masaa kumi na mawili.Wasimamizi wa viwanda vya utengenezaji bidhaa walihakikisha sheria hiyo imetekelezwa. Miaka kumi baadaye, utumiaji wa watoto na wanawake ulipigwamarufuku. Sheria hizi zilipunguza idadi ya vibarua waliokuwa watoto; hata hivyo, ajira ya watoto ilibaki Barani Ulaya na nchini Marekani hadi karne ya 20.<ref>"[http://www.archives.gov/education/lessons/hine-photos/ Photographs of Lewis Hine: Documentation of Child Labor]". The U.S. National Archives and Records Administration.</ref> Kufikia mwaka wa 1900, kulikuwa na watoto milioni 1.7 walioripotiwa katika viwanda vywa Marekani chini ya umri wa miaka kumi na mitano.<ref>"[http://webinstituteforteachers.org/%7Ebobfinn/2003/industrialrevolution.htm The Industrial Revolution]". The Web Institute for Teachers.</ref> === Makazi === [[Picha:YCBA London a Pilgrimage 06 (cropped).jpg|thumb|right|''Juu ya mji wa London kwa Reli''. Picha iliyochorwa na [[Gustave Doré]] katika miaka ya 1870. Inaonyesha mazingira yenye watu wengi na yaliyochafuliwa yaliyoibuka katika miji mipya ya viwanda]] Hali ya maisha wakati wa Mapinduzi ya Viwandani yalitofautiana kutoka kwa mapambo ya manyumba ya wenye viwanda hadi ufukara wa maisha ya wafanyikazi. [[Cliffe Castle]], [[Keighley]], ni mfano mzuri wa jinsi walikuwa wametajirika wakati huo walichagua kuishi. Hii ni nyumba kubwa inayofanana na kasri ikiwa na minara na nyuta za bustani. Nyumba yenyewe ni kubwa sana na imezingirwa na bustani kubwa, Kasri la sasa limefunguliwa kwa umma kama makavazi. Watu masikini waliishi katika nyumba ndogo sana katika vitongji vilivyosongamana. Makazi haya yangetumia vyoo kwa kushiriki, kuwa na mitaro ya uchafu na iliyokuwa wazi na iliyokuwa katika hatari ya [[unyevunyevu]]. Magonjwa yalienezwa kupitia mfumo wa kusambaza maji uliochafuliwa. Hali hii iliboreshwa katika kipindi cha karne ya 19 kadiri sheria za umma za afya zilivyoanzishwa kushughulikia mambo kama vile mitaro ya maji machafu, usafi na kutengeneza kwa vizuizi fulani kuhusu ujenzi wa nyumba. Si watu wote walioishi katika nyumba kama hizi. Mapinduzi ya Viwandani yalitengeneza idadi kubwa zaidi ya watu wa daraja la kati katika kazi kama vile mawakili na madakitari. Hali ya maisha za watu masikni ziliboreshwa katika kipindi cha karne ya 19 kwa sababu ya mipango ya serikali nay a mitaa iliyosababisha miji kuwa maeneo masafi zaidi, lakini maisha ya maskini hayakuwa rahisi kwa watu masikkini kabla ya kuenea kwa viwanda. Hata hivyo, kama chanzo cha Mapinduzi ya viwandani, watu wengi wa daraja la kufanya kazi walikufa kwa sababu ya magonjwa yaliyoenea kupitia hali ya maisha ya msongamano. Magonjwa ya kifua, [[kipi ndupindu]] kutoka maji machafu na homa ya kuharisha yalikuwa kawaida, kama tu ugonjwa wa “smallpox”. Ajali katika viwanda vya kutengeneza bidhaa zilizohusisha wafanyikazi watoo na wanawake yalikuwa mengi. Riwaya za [[Charles Dickens|Dickens]] zinaashiria hili; hata baadhi ya vongozi wa kiserikali walistaajabishwa na kile walichokiona{{Citation needed|date=Oktoba 2008}}. Migomo na maandamano ya wafanyikazi yalikuwa pia yalikuwa kawaida. === Waludaiti === {{Main|Uludaiti}} [[Picha:Luddite.jpg|thumb|right|''Kiongozi wa Waludaiti'', picha ya kuchongwa ya mnamo mwaka wa 1812]] Kukuwa kwa haraka kwa uchumi wa Uingereza kuliwagharimu wafanyikazi wengi wa rejareja kazi zao. Harakati ilianza kwanza na wafanyikazi wa [[lesi]] and [[kofia]] karibu na mji wa [[Nottingham]] na kuenea hadi pande zingine za viwanda vya nguo kwa sababu ya kuibuka kwa viwanda mapema. Washonaji wengi pia walijipata kighafla bila ajira kwa sababu hawangeweza kushindana na mashine ambazo zilihitaji tu kuhudumiwa kidogo ( na bila kuhitaji uzoefu) ili kuzalisha nguo zaidi kuliko mshonaji mmoja. Wafanyikazi wengi wa aina hiyo waliokuwa wamepoteza kazi zao, waligeuza hasira yao kwa mashine ambazo zilikuwa zimnyakua kazi zao na wakaanza viwanda vywa utengenezaji bidhaa na mitambo. Washambuliaji hawa walijulikana kama Waludaiti, wafuasi wa aliyesemekana kuitwa [[Ned Ludd]], ambaye alikuwa mtu wa kihadithi tu. Mshambulizi ya kwanza ya harakati ya Waludaiti yalianza mnamo mwaka wa 1811. Waludaiti walipata umaarufu haraka, na serikali ya Uingereza ilichukua hatua kubwa kwa kutumia [[wanamigambo]] au [[majeshi]] kuvilinda viwanda. Waandamanaji waliokamatwa walifikishwa kotini na kuyongwa, au [[hukumu ya kusafirishwa|kusafirishwa]] kwa maisha. Migogoro iliendelea katika sekta myingi kadiri zilivyozidi kuongeza viwanda, kama vile vibarua wa kilimo katika miaka ya 1830, ambapo idadi kubwa ya Uingereza ya kusini iliadhiriwa na usumbufu wa [[Kapteni Swing]]. Mashine za upuraji ndizo zilizolengwa haswa, na kuchoma riki za mashine kulikuwa maarufu. Maandamano hayo hata hivyo, yalisababisha kuundwa kwa mara ya kwanza kwa [[vyama vya wafanyikazi]], na shinikizo zaidi la kufanya mabadiliko. === Mpangilio wa ajira === {{See also|Vyama vya wafanyakazi}} [[Picha:Chartist meeting, Kennington Common.jpg|thumb|Mkutano Mkuu wa Wachatisti iliyofanywa katika eneo la Kennington Common, mnamo mwaka wa 1848]] Mapinduzi ya viwandani yalifanya ajira kukolea katika viwanda vya vinu, viwanda vya utengenezaji wa bidhaa na migodi, hivyo basi kuwezesha mipango ya ''mchanganyiko'' au [[vyama vya wafanyikaz]] ili kusaidia kuendeleza maslahi ya watu waliokuwa wakifanya kazi. Nguvu za vyama vya wafanyikazi ungeweza kudai msharti bora kwa kuondoa ajira yote na kusababisha kukomeshwa kwa uzalishaji. Iliwabidi waajiri kuamua kati ya kukubali matakwa ya vyama vya wafanyikazi ambapo wangelipa gharama au kupitia gharama ya uzalishaji uliopotea. Ilikuwa vigumu kupata wafanyikazi wengine wenye ujuzi wa kufanya kazi ya wale ambao walikuwa wamekataa kufanya kazi, na hivi vilikuwa vikundi vya kwanza kufanikiwa kutetea haki zao kupitia mbinu hii. Njia kuu iliyotumika na vyama vya wafanyikazi kufanya mabadiliko zilikuwa [[hatua za migomo]]. Migomo mingi ilikuwa chanzo cha uchungu mwingi kwa pande zote mbili, vyama vywa wafanyikazi na wasimamizi. Nchini Uingereza, [[Sheria ya Pamoja]] iliwazuia wafanyikazi wasitengeneza aina yoyote ile ya chama cha wafanyikazi kuanzia mwaka wa 1799 hadi ilipofutiliwa mbali mnamo mwaka wa 1824. Hata baada ya hili, vyama vya wafanyikazi bado viliwekewa vikwazo vingi. Mnamo mwaka wa 1832, mwaka wa [[Sheria ya Mageuzi]] ambayo iliendeleza kura nchini Uingereza lakini haikuwezesha upigaji kura kwa wote, wanaume sita kutoka mtaa wa [[Tolpuddle]] mjini Dorset walianzisha Jamii ya Kirafiki ya Vibarua wa Kilimo kupinga kupungua kwa kiwango cha mishahara katika miaka ya 1830. Walikataa kufanya kazi kwa kiasi kilichopungua shilingi 10 kila wiki, ingawa kufikia wakati huu mishahara ilikuwa imepunguzwa hadi shilingi saba na zilikuwa zimepangwa kupungzwa zaidi hadi shilingi sita. Mnamo mwaka wa 1834 James Frampton, mwenye ardhi wa mtaa, alimandikia Waziri mkuu, [[Bwana Melbourne]], kulalamika kuhusu chama cha wafanyikazi, na kusababisha kutumika kwa sheria ya zamani ya 1797 iliyowakataza watu kula viapo kati yao, jambo ambalo wanachama wa Jamii ya Kirafiki ya Vibarua wa Kilimo walikuwa wamefanya. James Brine, James Hammett, George Loveless, James Loveless ndugu yake George, ndugu yake George kisheria Thomas Standfield, na John Standfield mwanawe Thomas walikamatwa, wakapatikana na hatia, na kusafirishwa hadi nchini Australia. Walikuja kujulikana kama [[Mameta wa Tolpuddle]]. Katika miaka ya 1830 na 1840 harakati ya [[Kimkataba]] ilikuwa mkutano wa kwanza mkubwa wa kupangwa wa wafanyikazi wa kisiasa uliofanya kampeni za kutetea usawa wa kisiasa na haki ya kijamii. Mkataba wake wa mageuzi ulipokea zaidi ya saini milioni tatu lakini ilikatiliwa na Bunge bila kuzingatiwa. Watu waliokuwa wakifanya kazi pia waliunda [[Jamii ya Kirafiki|jamii za kirafiki]] na [[Shirika|mashirika ya kijamii]] kama vikundi vya kutoa usaidizi dhidi ya wakati mgumu wa kiuchumi. Wanaviwanda waliotaalamika, kama vile [[Robert Owen]] pia waliunga mkono mashirika haya ili kuboresha hali za watu wa daraja la kufanya kazi. Vyama vya wafanyikazi polepole vilishinda vikwazo vya kisheria dhidi ya haki ya kugoma. Mnamo mwaka wa 1842, [[Mgomo wa Kijumla]] uliohusisha wafanyikazi wa pamba na wafanyikazi wa kuchimba mawe ya makaa ulipangwa kupitia harakati ya [[Kimkataba]] ambayo ilikomesha uzalishaji wa bidhaa kote nchini Uingereza.<ref>[https://web.archive.org/web/20070609204531/http://www.chartists.net/General-Strike-1842 General Strike 1842] From chartists.net. Retrieved 13 Novemba 2006.</ref> Hatimaye mpango wa kisiasa wneye unfanisi kwa watu wenye kufanya kazi ulifikiwa kupitia vyama vya wafanyikazi ambavyo, baada ya upanuzi wa kibiashara mnamo mwaka wa 1867 na mwaka wa 1885, ulianza kuunga mkono vyama vya kisiasa vya kisosholista ambavyo viliibuka baadaye ili kuwa [[Chama cha Kavi (Uingereza)|Chama cha Kazi]] cha Uingereza. === Athari nyingine === Utumizi wa nguvu za mvuke katika michakato ya viwandani ya [[uchapashaji]] uliwezesha upanuzi mkubwa wa uchapishaji wa magazeti na vitabu maarufu, jambo ambalo liliwezesha kuongezeka kwa idadi ya watu wenye uwezo wa kusoma na mahitaji ya kushiriki kukubwa kwa watu kisiasa. Wakati wa Upanuzi wa Viwandani, [[urefu wa maisha]] wa watoto uliongezeka pakubwa. Asilimia ya watoto waliozaliwa mjini London waliokufa kabla ya kutimiza umri wa miaka ilipunguka kutoka 74.5% mnamo mwaka wa 1730–1749 hadi 31.8% mnamo mwaka wa 1810–1829.<ref name="Buer">Mabel C. Buer, ''Health, Wealth and Population in the Early Days of the Industrial Revolution'', London: George Routledge & Sons, 1926, page 30 ISBN 0-415-38218-1</ref> Pia, kulikuwa na ongezeko kubwa la mishahara ya wafanyikzai wakati wa kipindi cha mwaka 1813 hadi mwaka 1913.<ref>{{cite journal |doi=10.1006/exeh.1994.1007 |title=Trends in Real Wages in Britain, 1750-1913 |year=1994 |author=Crafts, N |journal=Explorations in Economic History |volume=31 |pages=176}}</ref><ref>[http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html Industrial Revolution and the Standard of Living] From www.econlib.org, downloaded 17 Julai 2006.</ref><ref>R.M. Hartwell, ''The Rising Standard of Living in England, 1800-1850'', Economic History Review, 1963, page 398 ISBN 0-631-18071-0</ref> Kulingana na Robert Hughes katika kitabu chake ''The Fatal Shore'', [[idadi ya wakazi wa Uingereza]] na Wales, ambayo ilikuwa imebaki katika kiwango bila kusonga cha milioni 6 kutoka mwaka wa 1700 hadi mwaka wa 1740, kiliongezeka pakubwa baada ya mwaka wa 1740. Idadi ya watu wa Uingereza ilikuwa imeongezeka kwa zaidi ya mara mbili kutoka milioni 8.3 mnamo mwaka wa 1801 hadi milioni 16.8 mnamo mwaka wa 1851 na, kufikia mwaka wa 1901, ilikuwa imeongezeka karibu mara mbili hadi milioni 30.5.<ref>"[https://web.archive.org/web/20060215211500/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/01_FOPM_Population.pdf The UK population: past, present and future]" (PDF). Statistics.gov.uk</ref> Kadiri hali ya maisha na huduma za kiafya zilivyoboreka wakati wa karne ya 19, ndivyo idadi ya watu nchini Uingereza ilivyoongezeka maradufu kila miaka 50.<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/a-portrait-of-britain-in-2031-395231.html A portrait of Britain in 2031]". The Independent. 24 Oktoba 2007.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/victorian_medicine_01.shtml BBC - History - Victorian Medicine - From Fluke to Theory]. Published: 2002-02-01.</ref> Idadi ya watu ya Bara [[Ulaya]] iliongezeka maradufu wakati wa kipindi cha karne ya 18, kutoka takriban milioni 100 hadi karibu milioni 200, na kuongezeka maradufu tena wakati wa kipindi cha karne ya 19, hadi karibu milioni 400.<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/387301/modernization/12022/Population-change Modernization - Population Change]". Encyclopædia Britannica.</ref> Ukuaji wa sekta ya kisasa ya viwanda tangu kipindi cha mwisho cha karne ya 18 kuendelea kulisababisha [[kukuwa kwa miji mikubwa]] na kuibuka kwa [[mji|miji]] mipya mikubwa, kwanza Barani Ulaya na baadaye katika maeneo mengine, kwani fursa mpya zilileta idadi kubwa ya wahamiaji kutoka jamii za mashambani hadi maeneo mjini. Mnamo mwaka wa 1800, 3% tu ya idadi ya watu duniani iliishi katika miji,<ref>"[http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/Urbanization.aspx Human Population: Urbanization] {{Wayback|url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/Urbanization.aspx |date=20091026040409 }}". Population Reference Bureau.</ref> takwimu ambayo imeongezeka hadi 50% kufikia kipidindi cha mwanzo cha karne ya 21.<ref>"[http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx Human Population: Population Growth: Question and Answer] {{Wayback|url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx |date=20130406023303 }}". Population Reference Bureau.</ref> Mnamo mwaka wa 1717 [[Manchester]] ilikuwa mji mdogo wa kibiashara tu wa takriban watu 10,000, lakini kufikia mwaka wa 1911 mji wa Manchester ulikuwa na idadi ya watu milioni 2.3.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/361363/Manchester Manchester (England, United Kingdom)]. Encyclopædia Britannica.</ref> Sababu ya vifo vingi zaidi katika miji ilikuwa ni [[kifua kikuu]].<ref>"[http://www.historylearningsite.co.uk/diseases_industrial_revolution.htm Diseases in industrial cities in the Industrial Revolution] {{Wayback|url=http://www.historylearningsite.co.uk/diseases_industrial_revolution.htm |date=20100106010412 }}". Historylearningsite.co.uk.</ref> Kufikia kipindi cha mwisho cha karne ya 19, kati ya 70 hadi 90% ya wakazi wa miji wa Ulaya na Amerika ya Kaskazini walikuwa wameambukizwa ugonjwa wa ''M. tuberculosis'', na karibu 40% ya vifo vya watu wa daraja la kufanya kazi katika maeneo ya mijini yalisababishwa na kifua kikuu.<ref>"[http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/tuberculosis.html Tuberculosis in Europe and North America, 1800–1922]". ''The Harvard University Library, Open Collections Program: Contagion.''</ref> == Bara la Ulaya == Mapinduzi ya Viwandani katika maeneo yanayopatikana katika Bara la [[Ulaya]] yalifanyika muda mchache baada ya kufanyika nchini [[Uingereza]]. Katika viwanda vingi, jambo hili lilihusisha matumizi ya teknolojia iliyokuwa na asili yake nchini Uingereza ambapo iliendelezwa katika maeneo mapya. Mara nyingi teknoljia hiyo ilinunuliwa kutoka nchini Uingereza au wahandisi wa Uingereza na wajasiriamali walihamia nchi za ng’ambo wakitafuta fursa mpya. Kufikia mwaka wa 1809 sehemu ya [[Eneo la Ruhr|Bonde la Ruhr]] katika jimbo la Westphalia liliitwa 'Uingereza Ndogo' kwa sababu ya kufanana na maeneo ya viwanda nchini Uingereza. Serikali za Kijerumani, Kirusi na Kibegiji zote zilitoa fedha ili kukuza viwanda vipya. Kwa baadhi ya bidhaa (kama vile [[chuma]]), upatikanaji tofauti wa rasilimali nchini kulimaanisha kuwa nit u baadhi ya vipengele vya teknolojia ya Uingereza vilivyotumika. === Wallonia, Ubelgiji === [[Picha:Houding1.jpg|thumb| [[Vifaa vya kuinua meli katika Mfereji mzee wa Canal du Centre]]mwaka wa 1900 [[Eneo la Kitamaduni la Dunia]]]] [[Picha:Bois-du-Luc CM3JPG.jpg|thumb|Nyumba ya wafanyikazi katika eneo la Bois-du-Luc (1838-1853) katika [[La Louvière]]]] Maarufu kwa makaa yake ya mawe na chuma yake ya aina ya stili, [[Wallonia]] imekuwa na uzoefu mkubwa wa viwanda tangu Zama za Kati. Kwa miaka mingi, viwanda vya kuunda bidhaa nzito nzito ndivyo vilivyokuwa kiendeshaji cha uchumi wa kanda hiyo. Hakika, mji wa Wallonia ndio uliokuwa eneo la kuzaliwa kwa Mapinduzi ya Viwandani katika Bara la Ulaya: <blockquote>Kabla ya ujenzi wa reli katika Bara Ulaya lilihitaji idadi kubwa ya chuma iliyoweza kuchomwa na kufanywa kuwa umbo lolote kwa urahisi ili kuunda chuma za reli, ambapo chuma dhaifu za bei ya rejareja zilitumika, Wallonia ilikuwa eneo la kipekee Barani Ulaya kufanikiwa katika kuufuata mfano wa Uingereza. Tangu miaka ya kati ya 1820, vifaa vingi vilivyojumuisha tanuri za kulipua za koki na hata viwanda vya vinu vya “puddling” na kubingirisha zilijengwa katika maeneo ya kuchimba makaa ya mawe karibu na miji ya [[Liège]] na [[Charleroi]]. Ikishinda vingine vyote, viwanda vya [[John Cockerill]] katika mji wa [[Seraing]] vilijumisha hatua zote za uzalishaji, kuanzia uhandisi hadi utoaji wa malighafi, kufikia mwaka wa 1825.<ref>Chris Evans, Göran Rydén, ''The Industrial Revolution in Iron; The impact of British Coal Technology in Ninenteenth-Century Europe'' Published by Ashgate Publishing, Ltd., Farnham2005, pp. 37-38 ISBN 0-7546-3390-X.</ref></blockquote> Mji wa Wallonia ulikuja kutazamwa kama mfano wa mabadiliko makuu ya upanuzi wa viwandani. Kwa sababu ya makaa ya mawe (jina la Kifaransa "houille" lilibuniwa mjini Wallonia),<ref>a word from [[Walloon language|Walloon]] origin</ref> kanda hiyo ilijitayarisha kuwa nguvu ya pili katika eneo la kiwandani baada ya Uingereza. Lakini pia inadokezwa na watafiti wengi kuwa, pamoja na ''[[Sillon industriel]]'' yake, haswa katika maeneo la [[Haine]], [[Sambre]] na Bonde la [[Mto Meuse|Meuse]], kati ya [[Borinage]] na [[Liège (mji)|Liège]], (...) kulikuwa na maendeleo makubwa ya viwandani yaliyotegemea uchimbaji wa makaa ya mawe na utengenezaji wa chuma...'<ref>Muriel Beven and Isabelle Devos, 'Breaking stereotypes', in M.Beyen and I.Devos (editors), 'Recent work in Belgian Historical Demography', in ''Revue belge d'histoire contemporaine'', XXXI, 2001, 3-4, pages 347-359 [https://web.archive.org/web/20070610160338/http://www.flwi.ugent.be/btng-rbhc/pdf/BTNG-RBHC,%2031,%202001,%203-4,%20inhoud.pdf]</ref>. Philippe Raxhon aliandika kuhusu kipindi hicho baada ya mwaka wa 1830: "Haikuwa propaganda lakini ukweli kuwa maeneo ya Walloon yalikuwa yakielekea kuwa nguvu za pili za viwandandani nchini kote baada ya Uingereza."<ref>Philippe Raxhon, ''Le siècle des forges ou la Wallonie dans le creuset belge (1794-1914)'', in B.Demoulin and JL Kupper (editors), ''Histoire de la Wallonie'', Privat, Toulouse, 2004, pages 233-276, p. 246 ISBN 2-7089-4779-6</ref> "Kituo cha pekee cha viwandani nje ya migodi ya mawe ya makaa na tanuri za kulipuka za Walloon yalikuwa kijiji cha zamani za kutengeneza nguo cha [[Ghent]]."<ref>[European Route of Industrial Heritage http://en.erih.net/index.php?pageId=114 {{Wayback|url=http://en.erih.net/index.php?pageId=114 |date=20130731024244 }}]</ref> Michel De Coster, Profesa katika [[Chuo Kikuu cha Liège]] pia aliandika: "Wanahistoria na wanauchumi wanasema kuwa Ubelgiji ilikuwa nchi ya pili duniani ya nguvu viwandani, kulingana na na wakazi wake na wilaya yake(…) Lakini safu hii ni ile ya Wallonia ambapo migodi ya mawe ya makaa, tanuri za kulipua, viwanda vya utengenezaji wa chuma na zinki. Kiwanda cha sufu, kiwanda cha vioo, kiwanda cha silaha ... vyote vilikolea " <ref>Michel De Coster, ''Les enjeux des conflits linguistiques'', L'Harmattan, Paris, 2007, ISBN 978-2-296-0339-8 , pages 122-123</ref> ==== Matokeo ya Kidemografia ==== [[Picha:Belgium resources 1968.jpg|thumb| [[Sillon industriel]] ya mji wa [[Wallonia]] tilia maanani eneo la buluu katika pande ya kaskazini]] [[Picha:Chassis à molette de Crachet à Frameries vue large.JPG|thumb| ''Gallow frame'' ya ''Crachet'' katika [[Frameries]] katika lugha ya Kifaransa ya Wallonia ''Châssis à molettes''au ''Belfleur'' (Kifaransa ''Chevalement'' ]] [[Picha:Affiche 1905.jpg|thumb|Picha rasmi ya maonyesho ya Dunia ya [[Liège]] ya mwaka wa 1905]] Wallonia ilikuwa eneo la kuzaliwa kwa chama chenye nguvu cha Kisosholista na vyama vyenye nguvu vya wafanyikazi katika mandhari fulani ya kijamii. Kushoto, kuna ''Sillon industriel'', ambayo inapatikana kutoka eneo la [[Mons]] katika eneo la Magharibi, hadi [[Verviers]] katika eneo la mashariki (isipokuwa sehemu ya Flanders ya Kaskazini, katika kipindi kingine cha Mapinduzi ya Viwandani, baada ya mwaka wa 1920). Hata kama Wallonia ndiyo nchi ya pili ya viwandani baada ya Uingereza, athari ya mapinduzi ya Viwandani yalikuwa tofauti. Katika kitabu cha 'Kuvunja dhana za Kiakili', Muriel Beven na Isabelle Devos wanasema: <blockquote>Mapinduzi ya Viwandani yalibadilisha jamii iliyokuwa ya mashambani kuwa jamii ya mjini, lakini kukiwa na tofauti kubwa kati ya [[Ubelgiji]] ya kaskazini nay a kusini. Wakati wa [[Zama za Kati]] na Kipindi cha Mapema cha Kisasa, eneo la Flanders lilikuwa na sifa ya kuwa na vituo vikubwa vya mji (...) katika kipindi cha mwanzo cha karne ya kumi na tisa eneo hili (Flanders), likiwa na kiwango cha muwa mji cha asilimia 30, kilibaki kuwa mojawapo ya maeneo yenye miji mikubwa zaidi duniani. Kwa kulinganisha, uwiano huu ulifikia asilimia 17 katika eneo la Wallonia, na chini ya asilimia 10 katika maeneo mengi ya Ulaya ya Magharibi, 16 nchini Ufaransa na asilimia 25 nchini Uingereza. Kuenea kwa viwanda katika karne miundomsingi ya kijadi ya miji, isipokuwa katika mji wa [[Ghent]] (...) Pia, katika mji wa [[Wallonia]] mtandao wa mji wa kijadi haukuathiriwa pakubwa na mchakato wa upanuzi wa viwanda, hata ingawa uwiano wa wakazi wa miji ulipanda kutoka asilimia 17 hadi asilimia 45 kati ya mwaka wa 1831 na mwaka wa 1910. Hasa katika maeneo ya [[Haine]], [[Sambre]] na mabonde ya [[Mto Meuse|Meuse]], kati ya [[Borinage]] na [[Liège (mji)|Liège]], ambapo palikuwa na maendleo mengi ya viwandani yaliyotegemea uchimbuzi wa migodi ya makaa na uundaji wa chuma, kuenea kwa miji kulikuwa haraka. Katika miaka hii themanini idadi ya manisipaa zenye zaidi ya wakazi 5,000 ilipanda kutoka 21 tu hadi zaidi ya mia, huku zikijaza zaidi ya nusu ya idadi ya watu wa Kiwaluni katika eneo hili. Hata hivyo, kuenea kwa viwanda ulibaki kuwa wa aina ya kijadi hakukusababisha kukuwa kwa miji mikubwa ya kisasa, lakini kuishi kwa watu wengi katika vijiji vyenye viwanda na miji kulifanyika karibu na mgodi wa makaa ya mawe au kiwanda cha utengenezaji wa bidhaa. Njia za mawasiliano kati ya vito hivi vidogo zilikuja tu kuwa na watu wengi baadaye na ziliunda umbo dogo zaidi la mji, kwa mfano, eneo linalozingira Liège ambapo mji mzee ulikuwa kuelekeza mitiririko ya wahamiaji.<ref>Muriel Beven and Isabelle Devos, ''Breaking stereotypes'', art. cit., pages 315-316</ref></blockquote> ==== Matokeo ya kisiasa na kijamii ==== Wallonia ilikuwa nchi ya [[mgomo wa kijumla]]. Mgomo wwa kijumla ni wakati ambapo wafanyikzi wengi wanawacha kufanya kazi katika viwanda vyote katika eneo fulani au nchi fulani. Kuwacha kufanya kazi kwa namna hii ni wa kiuchumi ikiwa lengo lake ni kurekebisha shida fulani au kumsukuma mwajiri mfululizo wa madai ya kiuchumi. Ni wa kisiasa ikiwa umeitwa kwa lengo kuilazimisha serikali kufanya jambo fulani au ikiwa lengo ni kuipindua serikali iliyopo. Mgomo wa aina ya kisiasa umeungwa mkono na wasindiketi na kwa kiwango fulani na harakati za kianakisti".<ref>[http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-generals.html The Columbia Encyclopedia, 2008]</ref> Migomo ya kijumla ilifanyika katika eneo la Wallonia mnamo mwaka wa 1885 (mgomo huu ulianza kusherehekea [[Commune de Paris]]), 1902, 1913 (ili kuweza kupata haki ya kupiga kura kwa wote), 1932, 1936 (ili kupata likizo ambapo wafanyikazi wanalipwa), 1950 (dhidi ya [[Leopold III wa Ubelgiji|Leopold III]]), katika majira ya baridi ya 1960-1961 ili kupata uhuru wa eneo la Wallonia, wakati kushuka kwa uchumi wa Walloon ulipokuwa wazi na wkati ilipokuwa (au wakati ilipoonekana) wazi kwa baadhi ya viongozi wa vyama vya wafanyikazi, kuwa serikali uya Ubelgiji haingeweza kufanya chochote kusaidia uchumi wa Wallonia usaidike. === Ufaransa === [[Picha:Barricade18March1871.jpg|thumb|Kufungwa kwa barabara katika Commune de Paris—ilifanywa mnamo mwezi Machi mwaka wa 1885 katika eneo la Wallonia kupitia mgomo wa kijumla wa tarehe 18 Machi, mwaka wa 1871.]] Mapinduzi ya viwandani nchini Ufaransa ulikuwa mchakato fulani kwani haukufuata mtindo mkuu uliofuatwa na nchi nchi zingine.Haswa, wahistoria wengi wa Kifaransa huwa na mtazamo kuwa Ufaransa haikupitia enzi ''ya kupanda''<ref>Jean Marczewski, « Y a-t-il eu un "''take-off''" en France ? », 1961, dans les ''Cahiers de l'ISEA''</ref>.Badala yake, kukuwa kwa uchumi wa Ufaransa na mchakato wa upanuzi wa viwanda ulikuwa polepole na wa makini katika karne za kumi na nane na kumi na tisa. Hata hivvyo, hatua fulani zilitambuliwa na Maurice Lévy-Leboyer : * Mapinduzi ya Ufaransa na Vita vya Napolia (1789-1815), * Upanuzi wa viwanda, pamoja na Uingereza (1815-1860), * Uchumi kukuwa polepole (1860-1905), * marekebisho ya ukuaji baada ya 1905. == Marekani == [[Picha:SlaterMill.JPG|thumb|left|Kiwanda cha kinu cha Slater]] Awali, Marekani ilitumia mashine zilizotumia farasi kwa mahitaji ya nguvu katika viwanda vyake, lakini mwishowe ilianza kutumia nguvu za maji, na matokeo yakasababisha upanuzi wa viwandani kimsingi ulibaki katika eneo la [[Uingereza Mpya]] na upande uliosalia wa [[Kaskazini-mashariki mwa Marekani]], ambapo mito yenye maji yaliyosonga kwa kasi yanapatikana. Uzalishaji unaotegemea farasi kuvuta vitu ilionekana kuwa yenye changamoto nyingi na mbinu ya mbadala iliyokuwa gumu zaidi kuliko mbinu mpya ya kuunda bidhaa viwandani iliyotumia maji. Hata hivyo, malighafi (pamba) ilitoka eneo la [[Marekani Kusini]]. Haikuwa hadi baada ya [[Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe vya Marekani|Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe]] katika miaka ya 1860 ambapo utengenezaji bidhaa uliotumia mvuke ulipita utengenezaji bidhaa uliotumia maji, hivyo basi kuruhusu kiwanda kuenea nchini kote. [[Samuel Slater]] (1768–1835) ni maarufu kama mwanzilishi wa sekta ya pamba nchini Marekani. Kama kijana mwanafunzi katika mji wa [[Derbyshire]], Uingereza, alijifunza mbinu mpya za kiwanda cha nguo na alizipuuza sheria dhidi ya uhamiaji wa wafanyikazi wenye ujuzi kwa kuelekea mji wa New York mnamo mwaka wa 1789, akitumaini kupata pesa na maarifa yake. Slater, alijiunga na [[Mandugu wa Cabot]] na wawekezaji, ma kuanzisha [[Kiwanda cha Utengenezaji Pamba cha Beverly]] mjini [[Beverly, Massachusetts]]. Hiki kilikuwa kiwanda cha kinu cha kwanza cha pamba nchini Marekani. Kiwanda hichi cha kinu kiliundwa kutumia nguvu za farasi. Wafanyikzai wa kinu walijifunza haraka kuwa utulivu wa kiuchumi wa kifaa chao kilichovutwa na farasi haukuwa dhabiti, na walikuwa na maswala ya kifedha miaka mingi baada ya ujenzi. Ijapokuwa ya hasara, kiwanda hicho kilikuwa kama eneo la kukuza ubunifu, kwa kutengeneza idadi kubwa ya pamba na pia kwa kutengeneza muundo wa kinu wa kutengeneza pamba uliotumika katika kinu cha pili cha Slater<ref>"Made In Beverly-A History of Beverly Industry", by Daniel J. Hoisington. A publication of the Beverly Historic District Commission. 1989.</ref>, [[Kinu cha Slater]] katika eneo la [[Pawtucket, Kisiwa cha Rhode]], mnamo mwaka wa 1793. Alizidi na kuendelea ambapo alikuwa na vinu kumi na vitatu vya nguo.<ref>Encyclopædia Britannica (1998): ''Samuel Slater''</ref> [[Daniel Day]] alianzisha kinu cha kukadi katika [[Bonde la Blackstone]] mjini [[Uxbridge, Massachusetts]] mnamo mwaka wa 1810, kinu cha sufi cha tatu kilichoanzishwa nchini Marekani (Cha kwanza kilikuwa katika mji wa [[Hartford, Connecticut]], na cha pili katika mji wa [[Watertown, Massachusetts]].) makavazi ya [[John H. Chafee]] ya [[Bonde la Mto Blackstone la Kitamaduni]] inafuata historia ya "Mto wa Marekani uliofanya Kazi Nyingi Zaidi', Mto Blackstone. [[Mto Blackstone]] na vijito vyake, vinavyopita katika eneo la zaidi ya maili 45 (kilomita 72) kutoka [[Worcester, Massachusetts|Worcester]] hadi [[Providence, Kisiwa cha Rhode|Providence]], ilikuwa eneo ambapo Mapinduzi ya Viwandani ya Amerika yalifanyika. Katika kilele chake cha vuwanda vya vinu 1100 vilivyofanya kazi katika bonde hilo, ikiwemo kiwanda cha kinu cha Slater, na pamoja nayo mwanzo wa mapema kabisa wa Maendeleo ya Kiteknolojia na Viwanda ya Amerika. Wakati aliposafiri kwenda Uingereza mnamo mwaka wa 1810, Mfanyibiashara [[Francis Cabot Lowell (mfanyibiashara)|Francis Cabot Lowell]] wa [[Newburyport, Massachusetts|Newburyport]] aliruhusiwa kutembelea viwanda vya [[nguo]] vya Uingereza, lakini bila ya kuandika chochcote. Alipogundua kuwa [[Vita vya mwaka 1812]] vilkuwa vimeharibu biashara yake ya uagizaji bidhaa kuttoka nchi geni lakini soko la vitambaa vilivyokamilika vya nyumbani lilikuwa likiibuka nchini Marekani, alikumbuka muundo wa mashine za nguo, na aliporudi nchini Marekani, alianzisha [[Kampuni ya Utengenezaji]] bidhaa. Lowell na wenziwe walijenga kiwanda cha pili cha kinu cha Marekani cha kubadilisha pamaba iwe kitambaa katika eneo la [[Waltham, Massachusetts]], ikija nafasi ya pili baada ya [[Kiwanda cha Utengenezaji Pamba cha Beverly]]. Baada ya kifo chake mnamo mwaka wa 1817, wenzake wa kibiashara walijenga mji wa kwanza Marekani wa viwanda vya utengenezaji bidhaa vua kupangwa, ambao waliupa jina lake. Biashara hii ilipata mtaji wake kutoka [[Utoaji Hisa kwa Umma]], mojawapo ya matumizi yake ya awali nchini Marekani. [[Lowell, Massachusetts]], ikitumia maili 5.6 (kilomita 9) za mifereji na nguvu za farasi elfu kumi iliyosafirishwa na [[Mto Merrimack]], hutazamwa kuwa kama is considered the 'Mwanzo wa Mapinduzi ya Viwandani nchini Marekani'. [[Mfumo wa Lowell]] uliofanana Yutopia na uliokaa kwa kipindi muda mchache ulitengeneza, kama jibu la moja kwa moja la hali duni za kikazi za Uingereza. Hata hivyo, kufikia mwaka wa 1850, hasa kufuatia [[Ukame wa Viazi wa nchi ya Ireland]], mfumo huo ulikuwa umebadilishwa na ajira ya wahamiaji maskini. Kuundwa katika viwanda kwa saa pia kulianza katika mwaka wa 1854 pia katika eneo la Waltham, Massachusetts, katika [[Kampuni ya Saa ya Waltham]], pamoja na maendeleo ya zana za mashine, zana, vipimaji, na mbinu za kuunda bidhaa zilizotumiwa katika ufasaha mdogo unaohitajika kuunda saa. == Ujapani == {{Main|Matengenezo ya Meiji}} Mnamo mwaka wa 1871 kikundi cha wanasiasa wa Kijapani waliojulikana kama [[Mishoni ya Iwakura]] walitembelea nchi ya Ulaya na Marelani kujifunza mbinu za magharibi. Chanzo kilikuwa sera uundaji wa viwanda za kimakusudi zilizoanzishwa na serikali zilizonuiwa kuzuia Ujapani isachwe nyuma. [[Benki ya Ujapani]], iliyoanzishwa mnamo mwaka wa 1877, ilitumia kodi kulipia mifano ya viwanda vya utengenezaji wa stili na nguo. Elimu ilipanuliwa na wanafunzi wa Kijapani walitumwa magharibi kusoma. == Mapinduzi ya Pili ya Viwandani na mabadiliko ya baadaye == [[Picha:ConverterB.jpg|thumb|Kibadilishaji cha Bessemer]] Mahitaji makubwa ya barabara za reli ya reli ambayo ingeweza kudumu zaidi ilisababisha kuvumbuliwa kwa mbinu za kuzalisha kwa bei nafuu idadi kubwa ya stili. Stili mara nyingi hutajwa kama eneo ya kwanza kati ya maeneo mengi ya uzalishaji wa kiasi kikubwa viwandani, ambazo zinasemekana kuwa sifa ya "Mapinduzi ya Viwandani ya Pili ", kuanzia mwaka wa 1850, ingawa mbinu ya kutengeneza [[stili]] kwa kiwango kikubwa haikuvumbuliwa hadi mnamo miaka ya 1860, wakati ambapo [[Henry Bessemer]] aliundwa tanuri mpya ambayo ingeweza kutengeneza [[chuma nzito]] na stili kwa kiwango kikubwa. Hata hivyo, iliweza tu kupatikana kwa wingi katika miaka ya 1870. Mapinduzi haya ya pili ya Viwandani yalikua ya polepole na ya kujumuisha [[kiwanda cha kemikali|viwanda vywa kemikali]], usafishaji na usambazaji wa [[mafuta]], [[viwanda vya umeme]], na, katika karne ya ishirini, [[kiwanda cha magari|viwanda vya magari]], na ilikuwa na mpito ya uongozi wa kiteknolojia kutoka nchi ya Uingereza hadi nchi Mrekani na Ujerumani. Kuanzishwa kwa kizazi cha [[nguvu za umeme za maji]] katika milima ya [[Alps]] kuliwezesha kuenea kukubwa kwa eneo la kaskazini la Italy ambalo halikuwa na viwanda, kuanzia miaka ya 1890. Kuzidi kongezeka kwa bidhaa za mafuta za bei nafuu pia kulipunguza umuhimu wa makaa ya mawe na kulipanua zaidi uwezo wa kuwa na viwanda zaidi. [[Marshall McLuhan]] aliyachambua matokeo ya kijamii na kitamaduni ya [[zama za umeme]]. Ingawa zama ya awali ya [[mashine]] ilikuwa imeeneza wazo la kugawa kila mchakato uwe mtiririko, hili lilimalizwa na kuanzishwa kwa kasi ya mara moja ya umeme ambayo iliwezesha mambo kufanyika mara moja. Jambo hili lilileta mabadiliko ya kitamaduni kutoka kwa mtazamo wa kuangalia "maeneo maalum " (kushikilia mtazamo maalum), hadi kwa dhana ya "kujua mara moja kwa kuhisi kuhusu yote", na umakini kwa "eneo jumla", "hisia ya muundo mzima". Ilifanya iwe dhahiri na dhana ya "umbo na umoja", an "dhana muhimu ya muundo na kufanya kazi". Hii ilikuwa na athari kubwa katika masomo ya uchoraji (na [[ukiubi]]), fizikia, ushairi, mawasiliamo na [[nadharia ya elimu]].<ref>[[Marshall McLuhan]] (1964) ''[[Understanding Media]]'', p.13 [https://web.archive.org/web/20071218071224/http://www9.georgetown.edu/faculty/irvinem/theory/McLuhan-Understanding_Media-I-1-7.html]</ref> Kufikia miaka ya 1890, kuenea kwa viwanda katika maeneo haya ulikuwa umeunda mashirika ya kwanza makubwa yaliyokuwa na maslahi ya kimataifa, kama vile kampuni kama vile [[Shrika la Marekani la Stili|U.S. Steel]], [[General Electric]],na [[Bayer|Bayer AG]] yaliyojiunga kampuni za njia za reli katika [[masoko ya hisa]] ya Dunia. == Dhana za kielimu na ukosoaji == === Ubepari === {{Main|Ubepari}} Ujio wa [[Enzi ya Kutaalamika]] ulitoa miundomsingi ya kitaaluma ambayo iliambayo ilikaribisha kutumika bayana kwa mwili wa maarifa ya kisayansi—chanzo kinachothibitika wazi maendeleo ya kimfumo ya injini ya mvuke, iliyoongzwa kwa kutumia uchunguzi wa kisayansi, na maendeleo katika uchunguzi wa kisiasa na katika [[elimu ya kijamii]], iliyofikia upeo wake katika kitabu cha [[Adam Smith]] kilichoitwa ''[[Utajiri wa Mataifa]]''. Mojawapo ya hoja za kuunga mkono ubepari, iliyoandikwa katika kitabu ''[[Kuboresha Hali ya Dunia]]'', ni kuwa kuenea kwa viwanda kunaongezea kila mtu utajiri, kama inavyothibitishwa na kuongezeka kwa urefu wa maisha ya watu, kupunguka kwa masaa ya kazi, na watoto na watu wazee kutofanya kazi. === Umaksi === {{Main|Umaksi}} Umaksi ulianza kimsingi kama mmenyuko wa Mapinduzi ya Viwandani.<ref>{{PDFlink|[http://www.mises.org/journals/rae/pdf/rae4_1_5.pdf Karl Marx: Communist as Religious Eschatologist]|3.68&nbsp;MB}}</ref> Kulingana na [[Karl Marx]], kuenea kwa viwanda kulifanya jamii kutengana na kuwa [[“bourgeoisie”]] (wale ambao wanamiliki [[mbinu za uzalishaji]], viwanda vya utengenezaji bidhaa na ardhi) na kundi la [[“proletariat”]] lenye watu zaidi (watu wanaofanya kazi na amabo hufanya kazi [[ajira (uchumi)|ajira]] inayotakikana kutoa kitu cha thamani kutoka kwa mbinu za uzalishaji). Aliona mchakato wa kuenea kwa viwanda kama umantiki wa [[dialectics|dialectical]] progression of feudal economic modes, necessary for the full development of capitalism, which he saw as in itself a necessary precursor to the development of [[socialism]] and eventually [[communism]]. ===Uromantiki===<!-- This section is linked from [[And did those feet in ancient time]] --> {{Main|Uromantiki}} Wakati wa Mapinduzi ya Viwandanu uadui dhidi wa kitaaluma na kisanii dhidi ya kuenea kwa viwanda kulitokea. Jambo hili lilijulikana kama harakati ya Kiromantiki. Baadhi ya Wafuasi wake nchini Uingereza walikuwa msanii na malenga [[William Blake]] na malenga [[William Wordsworth]], [[Samuel Taylor Coleridge]], [[John Keats]], [[Byron]] na [[Percy Bysshe Shelley]]. Harakati ilizisitiza umuhimu wa "maumbile" katika sanaa na lugha, ikitofautishwa na mashine na viwanda vya "kizimwi"; "Viwanda vyenye giza" katika shairi la Blake "[[Na hiyo miguu ilifanya katika muda wa kale]]". Riwaya ya [[Mary Shelley]] ya ''[[Frankenstein]]'' iliangazia wasiwasi kuwa maendeleo ya kisayansi yanaweza kuwa mwenye pande mbili za kukata. == Tazama pia == * [[Karatasi]] * [[Viwanda]] * [[Historia]] == Marejeo == {{Marejeo}} == Soma zaidi == * {{cite |title=An Introduction to the Industrial History of England |date=1920 |url=http://books.google.com/books?vid=OCLC00224415&id=WiQEAAAAMAAJ&pg=RA1 |accessdate=2009-07-26}} * {{cite |last=Ashton |first=Thomas S. |authorlink=T. S. Ashton |title=The Industrial Revolution (1760-1830) |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1948 |isbn10=0195002520 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=77198082 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |archivedate=2010-02-10 }} * {{cite |editor-last=Berlanstein |editor-first=Lenard R. |title=The Industrial Revolution and work in nineteenth-century Europe |publisher=[[Routledge]] |publication-place=London and New York |date=1992 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606062924/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |archivedate=2009-06-06 }} * {{cite |first=J. H. |last=Clapham |title=An Economic History of Modern Britain: The Early Railway Age, 1820-1850 |publisher=[[Cambridge University Press]] |date=1926 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=83597738 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |archivedate=2010-02-10 }} * {{cite |last=Clark|first=Gregory |title=A Farewell to Alms: A Brief Economic History of the World |publisher=[[Princeton University Press]] |date=2007 |isbn10=0691121354 }} * {{cite |first=M. J. |last=Daunton |title=Progress and Poverty: An Economic and Social History of Britain, 1700-1850 |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1995 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100599398 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |archivedate=2010-02-10 }} * {{cite |last=Dunham |first=Arthur Louis |title=The Industrial Revolution in France, 1815-1848 |publisher=[[Exposition Press]] |publication-place=New York |date=1955 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14880719 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |archivedate=2010-02-10 }} * {{cite journal |doi=10.1111/j.1468-0289.2004.00295_21.x |title=Farm to factory: a reinterpretation of the Soviet industrial revolution |url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_2004-11_57_4/page/794 |year=2004 |author=Gatrell, PETER |journal=The Economic History Review |volume=57 |pages=794 }} * {{cite |first=Margaret C.|last=Jacob |title=Scientific Culture and the Making of the Industrial West |publisher=[[Oxford University Press]] |publication-place=Oxford, UK |date=1997 }} * {{cite |first=Herbert |last=Kisch |title=From Domestic Manufacture to Industrial Revolution The Case of the Rhineland Textile Districts |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1989 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=78932320 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |archivedate=2010-02-10 }} * {{cite |first=Paul |last=Mantoux |authorlink=Paul Mantoux |title=The Industrial Revolution in the Eighteenth Century |date=First English translation 1928, revised 1961 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414155421/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856 |archivedate=2009-04-14 }} * {{cite |first=Constance |last=McLaughlin Green |title=''[[Holyoke, Massachusetts]]: A Case History of the Industrial Revolution in America |publisher=[[Yale University Press]] |publication-place=New Haven, CT |date=1939 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=8893044 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |archivedate=2010-02-10 }} * {{cite |last=Mokyr |first=Joel |authorlink=Joel Mokyr |title=The British Industrial Revolution: An Economic Perspective |date=1999 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090526200327/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232 |archivedate=2009-05-26 }} * {{cite |last=More |first=Charles |title=Understanding the Industrial Revolution |publisher=[[Routledge]] |publication-place=London |date=2000 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 online edition |accessdate=2009-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814041034/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |archivedate=2011-08-14 }} * {{cite |first=Sidney |last=Pollard |title=Peaceful Conquest: The Industrialization of Europe, 1760-1970 |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1981 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100413094623/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |archivedate=2010-04-13 }} * {{cite |authorlink=Neil Smelser |last=Smelser |first=Neil J. |title=Social Change in the Industrial Revolution: An Application of Theory to the British Cotton Industry |publisher=[[University of Chicago Press]] |date=1959 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55370383 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414194228/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55370383 |archivedate=2009-04-14 }} * {{cite |last=Stearns |first=Peter N. |title=The Industrial Revolution in World History |publisher=[[Westview Press]] |date=1998 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |accessdate=2009-07-26 |archivedate=2010-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100413094115/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 }} * {{cite |first=Vaclav |last=Smil |title=Energy in World History |publisher=[[Westview Press]] |date=1994 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |accessdate=2009-07-26 |archivedate=2007-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070718112416/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 }} * {{cite |last=Snooks|first=G.D. |title=Was the Industrial Revolution Necessary? |publication-place=London & New York |publisher=[[Routledge]] |date=2000 }} * {{cite |last=Szostak |first=Rick |title=The Role of Transportation in the Industrial Revolution: A Comparison of England and France |publisher=[[McGill-Queen's University Press]] |publication-place=[[Montréal]] |date=1991 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 online edition |accessdate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070718105023/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |archivedate=2007-07-18 }} * {{cite |last=Toynbee |first=Arnold |authorlink=Arnold Toynbee |title=Lectures on the Industrial Revolution of the Eighteenth Century in England |url=http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev |year=1884 |publication-place=[[Whitefish, Montana]] |publisher=[[Kessinger Publishing]] |9=edition-paperback edition 2004 |isbn10=1-4191-2952-X |accessdate=2009-07-26 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303182004/http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev }} * {{cite |last=Uglow|first=Jenny |authorlink=Jenny Uglow |title=The Lunar Men: The Friends who made the Future 1730-1810 |publisher=[[Faber and Faber]] |publication-place=London |date=2002 }} * {{cite |last=Usher|first=Abbott Payson |title=An Introduction to the Industrial History of England |date=1920 |publisher=[[University of Michigan]] |pages=529 |accessdate=2009-04-17 |url=http://books.google.com/books?vid=OCLC00224415&id=WiQEAAAAMAAJ&pg=RA1- online edition |accessdate=2009-07-26 }} * Chambliss, William J. (editor), ''Problems of Industrial Society'', Reading, Massachusetts : Addison-Wesley Publishing Co, Desemba 1973. ISBN 978-0-201-00958-3 == Viungo vya nje == {{Commons category|Industrial revolution|{{PAGENAME}}}} * {{dmoz|Society/History/By_Time_Period/Eighteenth_Century/Industrial_Revolution/}} * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html Internet Modern History Sourcebook: Industrial Revolution] {{Wayback|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html |date=20090831051624 }} * [http://www.dspace.cam.ac.uk/handle/1810/270 "The Day the World Took Off" Six part video series from the University of Cambridge tracing the question "Why did the Industrial Revolution begin when and where it did."] {{Wayback|url=http://www.dspace.cam.ac.uk/handle/1810/270 |date=20130118112031 }} * [http://www.bbc.co.uk/history/scottishhistory/enlightenment/features_enlightenment_industry.shtml BBC History Home Page: Industrial Revolution] * [http://www.makingthemodernworld.org.uk/ National Museum of Science and Industry website: machines and personalities] {{Wayback|url=http://www.makingthemodernworld.org.uk/ |date=20091012185400 }} * [http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html ''Industrial Revolution and the Standard of Living''] by Clark Nardinelli – the debate over whether standards of living rose or fell. * [http://www.galbithink.org/fw.htm Factory Workers in the Industrial Revolution] * [http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm Revolutionary Players website] {{Wayback|url=http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm |date=20060308154827 }} [[Jamii:Teknolojia]] [[Jamii:Mapinduzi]] [[Jamii:Historia]] 5o2k9xkedfmrn64e7134ycmqwcgolne 0 56389 1608229 1456655 2026-10-14T13:18:44Z Riccardo Riccioni 452 1608229 wikitext text/x-wiki [[File:20090730 Church of San Francesco (Cortona).JPG|thumb|180px|Kanisa la Mt. Fransisko huko (Cortona), lililojengwa na Elia.]] '''Elia Bombarone wa Cortona''' (labda [[Bevilia]] karibu [[Assisi]], [[1180]] hivi - [[Cortona]], [[22 Aprili]] [[1253]]) alikuwa mfuasi wa [[Fransisko wa Asizi]] ambaye alimteua kuwa makamu wake. Baada ya uongozi wa [[Yohane Parenti]], Elia alichaguliwa kuongoza tena [[utawa]] wa [[Ndugu Wadogo]]. ==Maisha== Elia alijiunga na Fransisko baada ya masomo ya [[sheria]], akapewa naye kazi mbalimbali alizozitimiza kwa nguvu kubwa. Fransisko alimteua kushika nafasi yake baada ya kuona jamaa ya kwanza imegeuka shirika halisi, hivyo alihitajika kiongozi mwenye msimamo na pengine ukali pia. Fransisko alijieleza kwamba hapendi kutesa wenzake, ingawa anaweza. Basi, akamuachia Elia ambaye, [[mwanzilishi]] akiwa bado hai, alifuata maelekezo yake, ingawa alimueleza maoni yake pia kuhusu utungaji wa kanuni, hasa kwa lengo la kufanya iwezekane kwa kiongozi yeyote kudai watawa utekelezaji wake. Katikati ya vipindi viwili vya uongozi wake ([[1221]]-[[1227]], halafu [[1232]]-[[1239]]) alimjengea Fransisko [[kanisa]] zuri sana, halafu jirani nalo [[konventi]] kubwa mno, ili kushindana na [[abasia]] za [[Wabenedikto]]. Pia alionyesha ushindani fulani na Yohane Parenti, hata akahamisha [[masalia]] ya Fransisko bila ya kibali chake, akasababisha vurugu kutoka kwa watu wa [[Assisi]]. Ulijitokeza hivyo mvutano kati ya asili ya utawa huko mjini na hali yake mpya ya kimataifa. Kwa kumchagua tena [[bradha]] huyo, shirika lililenga kuleta usuluhisho kati ya pande hizo mbili: si kurudia maisha ya awali, bali kuokoa usawa kati ya [[makleri]] na mabradha. Elia alimgeuza mwanzilishi kuwa fahari ya shirika kuliko kielelezo cha kufuatwa. Mwenye vipawa na elimu, aliathiri sana viongozi wa [[dini]] ([[Papa Gregori IX]]) na wa [[siasa]] ([[kaisari]] [[Federiko II]]), alistawisha [[misheni]] huko Mashariki na kukuza nyumba za masomo, lakini pia alidhulumu vikali watetezi wa kanuni, kama [[Kaisari wa Speyer]]. Bila ya kuweza kutembelea kanda za shirika, alishika uongozi wote mikononi mwake, akichagua Watumishi na walinzi, akihamisha ndugu, akituma wawakilishi wake huko na huko wasimamie (pengine bila ya [[busara]]) kazi ya Watumishi, na akikataa kuwasikiliza na kuitisha mkutano mkuu. Pamoja na hayo, fahari zake binafsi, [[ushuru]] aliowatoza mfululizo Watumishi (kwa ajili ya [[ujenzi]] n.k.), msisitizo wa kwamba kila ndugu ajishughulikie badala ya kusaidiwa na mabradha, vilisababisha hatimaye [[njama]] dhidi yake, hadi Gregori IX akaitisha na kuendesha mkutano mkuu ambao ulimuondoa madarakani na kutunga sheria za kupunguza mamlaka ya Mtumishi mkuu. Badala yake alichaguliwa [[Alberto wa Pisa]] ([[1239]]-[[1240]]), Mtumishi wa [[Uingereza]], kanda ambayo kuliko zote ilikua mbali na Fransisko na kujali [[elimu]]. Ingawa alikufa baada ya miezi michache tu, uchaguzi wake ulionyesha kwamba maendeleo ya shirika, yaliyotakiwa na viongozi wa Kanisa na ndugu walio wengi, yataanza tena kusonga mbele moja kwa moja. Kwamba maendeleo hayo yalikuwa kinyume cha nia asili ya mwanzilishi (walivyosisitiza wenzake na wengineo waliomfahamu vizuri) haikuwa kizuio kwa umati walioridhika kutekeleza amri za kanuni, kuwa mafukara kuliko watawa wengine na kuheshimiwa na waamini pia kwa niaba ya mzee wao aliyezidi kutazamwa mkuu ajabu. Elia, baada ya kuacha uongozi, aliingia siasa akijitahidi kupatanisha [[Papa]] na [[Kaisari]], ambao wote wawili walikuwa wanamheshimu sana. Mwaka 1239 alitengwa na [[Kanisa Katoliki]] akahamia kwenye ikulu ya Federiko II kama mshauri wake. Baada ya kifo cha Kaisari huyo ([[1250]]) alipatana tena na Kanisa akafariki huko [[Cortona]]. {{mbegu-Mkristo}} [[Category:Waliozaliwa 1180]] [[Category:Waliofariki 1253]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Category:Wafransisko]] [[Category:Wanasiasa wa Italia]] b9lwp6nnos4f8vi7zv3cugwu6ijbu30 0 56443 1608228 1450846 2026-10-14T13:18:13Z Riccardo Riccioni 452 /* Semi */ 1608228 wikitext text/x-wiki [[Picha:Retro gonfalone beato egidio.jpg|thumb|Mwenye heri Egidi alivyochorwa, [[Deruta]].]] '''Egidi wa Asizi''' ([[1190]] hivi - [[1262]]), alikuwa wa tatu kati ya wenzi wa kwanza wa [[Fransisko wa Asizi]], [[mwanzilishi]] wa [[Ndugu Wadogo]]. ==Maisha== Hakuna habari za hakika kuhusu maisha yake kabla ya kujiunga na Fransisko mnamo Aprili [[1209]]. Muda mfupi baadaye aliongozana naye kuelekea [[mkoa]] wa [[Marche]] kwa mahubiri. Halafu alifuata naye na wenzao kwenda [[Roma]] ili kukubaliwa na [[Papa Inosenti III]]. Mwaka [[1212]] alihiji [[Compostella]], huko [[Hispania]], halafu [[Yerusalemu]], akipitia [[patakatifu]] pengine. Baadaye alikuwa Roma, tena [[Tunisi]], akijitahidi kupata riziki zake kwa kazi mbalimbali za mikono kama vile kutengeneza vikapu huko [[Ancona]] au kuuza maji na kuzika wafu huko [[Brindisi]]. Baada ya kushika maisha ya upwekeni huko [[Fabriano]], alizidi kuzama katika maisha ya sala. Ingawa hakuwa msomi, katika [[sala]], safari na mang'amuzi yake alijipatia hekima aliyowashirikisha wengine kwa semi zake zenye ari. Ndiyo sababu watu wengi, wakiwa pamoja na [[Papa]], walimkimbilia ili kusikia anasema nini kuhusu masuala mbalimbali. Ndiyo asili ya kitabu maarufu cha ''Dicta'' (''Semi'' zake), ambacho kiliandikwa kwa [[Kilatini]], kilitafsiriwa katika [[lugha]] mbalimbali na kilitumika kwa madondoo katika vitabu vya watu wengine. Alifariki mwaka 1262, akiheshimiwa kama [[mtakatifu]]. Uhalali wa heshima yake ulithibitishwa na [[Papa Pius VI]]. [[Sikukuu]] yake ni tarehe [[23 Aprili]]. ==Semi== *Toleo bora la "Dicta" ni lile la [[Quaracchi]] la mwaka [[1905]]. Tafsiri ya [[Kiingereza]] ni: **"The Golden Words of the Blessed Brother Giles", together with a sketch of his life, by the writer of this article (Philadelphia, 1906). ** Chache zimetafsiriwa kwa [[Kiswahili]] katika Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 63-66 {{mbegu-Mkristo}} [[Jamii:Waliozaliwa 1190]] [[Category:Waliofariki 1262]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Category:Wenye heri wa Italia]] iaf4cg52rng16gngtudo99i7vfltkt9 0 56505 1608223 1534455 2026-10-14T13:15:14Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo ya lugha nyingine */ 1608223 wikitext text/x-wiki [[File:SDamiano-Clara og søstre.jpg|thumb|250px|Klara na wafuasi wake walivyochorwa ukutani mwa kanisa la [[San Damiano]], [[Assisi]] ([[Italia]]).]] [[Image:Santa-chiara.jpg|thumb|250px|[[Basilika la Mt. Klara]], [[Assisi]].]] '''Agnes wa Asizi''' ([[Assisi]], [[1197]] au [[1198]] - Assisi, [[16 Novemba]] [[1253]]) alikuwa mdogo wa kwanza wa [[Klara wa Asizi]]. Tangu kale anaheshimiwa na [[Kanisa Katoliki]] kama [[mtakatifu]] [[bikira]]. [[Papa Benedikto XIV]] alithibitisha [[heshima]] hiyo [[tarehe]] [[6 Novemba]] [[1751]], akiruhusu [[Wafransisko]] kuadhimisha [[sikukuu]] yake kila tarehe 16 Novemba <ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>. ==Maisha== Alikuwa [[binti]] wa pili kati ya watatu wa [[Favarone wa Offreduccio]] Scifi; [[mama]] yake [[Ortolana]] alikuwa wa [[ukoo]] wa kisharifu wa Fiumi na [[binamu]] yake [[Rufino]] ni mmojawapo kati ya [[wenzi watatu]] wa [[Fransisko wa Asizi]]. Akiwa na umri wa miaka 15 tu, alimfuata [[dada]] yake Klara [[wiki]] mbili tu baada ya huyo kukimbia [[nyumba|nyumbani]] ([[18 Machi]] [[1212]]) ili [[utawa|atawe]] nyuma ya Fransisko, [[mwanzilishi]] wa [[Ndugu Wadogo]]. Pamoja, walishinda upinzani mkali wa [[baba]] yao na [[ndugu]] wengine ili kushika kwa [[moyo]] wote [[Ufukara wa hiari|ufukara mkuu]] walivyoelekezwa na Fransisko <ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/90359</ref>. Ndipo Fransisko alipowahamishia kwenye [[Chapeli|kikanisa]] cha [[San Damiano]] nje kidogo ya Assisi ambacho alikuwa amekarabati kwa [[Mkono|mikono]] yake. Baada ya [[wanawake]] wengine kujiunga, [[monasteri]] yao ikawa [[asili]] ya [[Waklara|Utawa wa Mt. Klara]]. [[Mwaka]] [[1219]] Agnes aliteuliwa na Fransisko kuwa [[abesi]] wa monasteri ya [[Monticelli]], karibu na [[Firenze]], ambayo ikazaa monasteri nyingine [[Italia kaskazini]], kama vile [[Mantova]], [[Venezia]] na [[Padova]]. Mwaka [[1253]] Agnes alirudishwa San Damiano wakati wa kihoro cha dada yake, akamtumikia hadi mwisho. Mwaka huohuo, mwenyewe alifariki, tarehe 16 Novemba. Kwa wakati huo mama yao Ortolana, na mdogo wao Beatrice, walikuwa wameshafariki katika monasteri hiyohiyo. [[Masalia]] ya Agnes yanatunzwa katika [[Basilika la Mt. Klara]] mjini [[Assisi]], yalipohamishiwa pamoja na yale ya Waklara wote wa kwanza. ==Tazama pia== * [[Watakatifu wa Agano la Kale]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakristo]] * [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika]] * [[Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo]] * [[Orodha ya Watakatifu Waaugustino]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabazili]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabenedikto]] * [[Orodha ya Watakatifu Wadominiko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wajesuiti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakarmeli]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakolumbani]] * [[Orodha ya Watakatifu Wamersedari]] * [[Orodha ya Watakatifu Waoratori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapasionisti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapremontree]] * [[Orodha ya Watakatifu Waredentori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wasalesiani]] * [[Orodha ya Watakatifu Waskolopi]] * [[Orodha ya Watakatifu Wateatini]] * [[Orodha ya Watakatifu Watrinitari]] * [[Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria]] * [[Orodha ya Watakatifu Wavinsenti]] ==Tanbihi== {{reflist}} ==Marejeo ya Kiswahili== * Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk. 442-446 * Pd. Leandry Kimario, [[Wakapuchini|O.F.M.Cap.]] - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 564 == Marejeo ya lugha nyingine== * Bartoli, Marco. ''Chiara d'Assisi''. Rome 1989: Instituto Storico dei Cappuccini. {{mbegu-Mkristo}} [[Category:Waliozaliwa 1197]] [[Category:Waliofariki 1253]] [[Category:Mabikira]] [[Category:Wamonaki]] [[Category:Waklara]] [[Category:Wafransisko]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Watakatifu wa Italia]] 0djl2whfmexq439hbzh31njfwhzrwa3 0 64881 1608226 1535252 2026-10-14T13:17:05Z Riccardo Riccioni 452 /* Viungo vya nje */ 1608226 wikitext text/x-wiki [[Image:LicinioMartiri.JPG|300px|thumb|right|Berardo na wenzake.]] '''Berardo''' (alizaliwa [[Carbio]], [[Umbria]], [[Italia]], [[karne ya 12]]) akafia [[dini]] ya [[Ukristo]] kwa kuchomwa kwa [[upanga]] huko [[Marakesh]], leo nchini [[Morocco]] pamoja na [[Ndugu Wadogo]] wenzake [[Petro wa San Gemini]], [[Oto mfiadini|Oto]], mapadri kama yeye, [[Akursius]] na [[Adiutus]], [[bradha|mabradha]]. Ndio [[Wafransisko]] [[wafiadini]] wa kwanza. Aliposikia habari zao, [[Fransisko wa Asizi]] alishangilia, "Sasa kweli naweza kusema nina Ndugu Wadogo watano". Ndiye aliyekuwa amewatuma kumhubiri [[Masiya|Kristo]] kwa [[Uislamu|Waislamu]], nao wakafanya hivyo kwanza [[Sevilla|Sevilia]], [[Hispania]], hadi walipofukuzwa kwenda Moroko. Wote wanaheshimiwa na [[Kanisa Katoliki]] kama [[watakatifu]], hasa tangu mwaka [[1481]] walipotangazwa na [[Papa Sixtus IV]]. [[Sikukuu]] yao ni [[tarehe]] [[16 Januari]]<ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>, siku ya [[kifodini]] chao mwaka [[1220]]. ==Tazama pia== * [[Watakatifu wa Agano la Kale]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakristo]] * [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika]] * [[Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo]] * [[Orodha ya Watakatifu Waaugustino]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabazili]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabenedikto]] * [[Orodha ya Watakatifu Wadominiko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wajesuiti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakarmeli]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakolumbani]] * [[Orodha ya Watakatifu Wamersedari]] * [[Orodha ya Watakatifu Waoratori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapasionisti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapremontree]] * [[Orodha ya Watakatifu Waredentori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wasalesiani]] * [[Orodha ya Watakatifu Waskolopi]] * [[Orodha ya Watakatifu Wateatini]] * [[Orodha ya Watakatifu Watrinitari]] * [[Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria]] * [[Orodha ya Watakatifu Wavinsenti]] ==Tanbihi== {{reflist}} ==Marejeo ya Kiswahili== * Sala ya Kanisa ya Ki-fransisko - Benedictine Publications Ndanda - Peramiho, 1996, uk 27-30 * John Kabeya na wengine - Maisha ya Watakatifu – ed. T.M.P. Book Department – Tabora 1965, 1989, uk 21 * Pd. Leandry Kimario, [[Wakapuchini|O.F.M.Cap.]] - Mfahamu Mtakatifu Somo Wako - Maisha ya Watakatifu wa Kila Siku pamoja na Watakatifu Wafransisko - Toleo la pili - Dar es Salaam 2021, uk. 419-421 ==Viungo vya nje== *{{it icon}} [http://www.santiebeati.it/dettaglio/90365 Santi Berardo, Otone, Pietro, Accursio e Adiuto Protomartiri dell’Ordine dei Frati Minori] *{{de icon}} [http://www.franziskanische-werkstatt.at/wartung/Spiritualitaet_HTMLSeiten/heilige.html Antonius von Padua] {{Wayback|url=http://www.franziskanische-werkstatt.at/wartung/Spiritualitaet_HTMLSeiten/heilige.html |date=20030509005802 }} - mentioned in the entry for [[Anthony of Padua|Saint Anthony]] *[http://www.newadvent.org/cathen/02485b.htm Catholic Encyclopedia article] {{DEFAULTSORT:Berardo}} [[Jamii:Waliozaliwa karne ya 12]] [[Category:Waliofariki 1220]] [[Category:Wafransisko]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Mapadri]] [[Category:Wafiadini Wakristo]] [[Category:Watakatifu wa Italia]] [[Jamii:Watakatifu wa Moroko]] r4s8plfs7rqclylqhkz07wrt63xom5r 0 76311 1608380 1124411 2026-10-15T08:27:13Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608380 wikitext text/x-wiki [[Picha:Malgrat_de_Mar_03.JPG|thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Malgrat de Mar]] {{Infobox Settlement |jina_rasmi = Malgrat de Mar |picha_ya_satelite = Malgrat_de_Mar_03.JPG |maelezo_ya_picha = Malgrat de Mar |pushpin_map = |pushpin_map_caption = |settlement_type = Jiji |subdivision_type = [[Madola|Nchi]] |subdivision_name = [[Hispania]] |subdivision_type1 = Provincia |subdivision_name1 = [[Barcelona]] |subdivision_type2 = Comarca |subdivision_name2 = [[Maresme]] |idadi_ya_wakazi_kwa_mwaka_wa = 2013 |wakazi_kwa_ujumla = 18 429 |latd=41 |latm=38|lats=44|latNS=N |longd=2|longm=44|longs=34|longEW=E |website = http://www.ajmalgrat.cat }} '''Malgrat de Mar''' ni [[mji]] wa kihistoria katika [[jimbo]] la [[Catalonia]] nchini [[Hispania]] wenye wakazi 18,429. == Viungo vya nje == {{commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20160928225848/http://www.ajmalgrat.cat/ Malgrat de Mar Website] {{Mbegu-jio-Hispania}} [[Jamii:Miji ya Hispania]] [[Jamii:Miji ya pwani ya Mediteranea]] [[Jamii:Catalonia]] azfpxi2a0mkqu7pqozrnz8i795sdo38 0 94001 1608308 1516650 2026-10-15T00:47:18Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608308 wikitext text/x-wiki [[Picha:Kisii location map.png|thumb|Picha ya ramani ikionesha eneo la Kaunti ya Kisii, nchini Kenya]] [[Picha:Activity down a main street in Kisii.jpg|thumb|Mojawapo ya mitaa ya Kisii, Kenya]] '''Kaunti ya Kisii''' ni mojawapo ya [[kaunti za Kenya]] zilizopo baada ya [[katiba ya Kenya|katiba mpya]] ya [[Jamhuri ya Kenya]] kupatikana [[mwaka]] [[2010]]. Wakati wa [[sensa]] ya [[mwaka]] [[2019]] wakazi walikuwa 1,266,860 katika eneo la [[km2]] 1,323, [[msongamano]] ukiwa hivyo wa [[watu]] 958 kwa [[kilometa mraba]]<ref>{{Rejea tovuti |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-i-population-by-county-and-sub-county |title=Nakala iliyohifadhiwa |accessdate=2021-05-30 |archivedate=2019-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113191208/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-i-population-by-county-and-sub-county }}</ref>. [[Makao makuu]] yako [[Kisii]]. == Utawala == Kaunti ya Kisii ina [[Maeneo bunge ya Kenya|maeneo bunge]] yafuatayo: {| class="wikitable" |+ !Eneo bunge !Kata |- |[[Eneo bunge la Bobasi|Bobasi]] |[[Masige West]], [[Masige East]], [[Bassi Central]], [[Nyacheki]], [[Bassi Bogetaorio]], [[Bobasi Chache]], [[Sameta/Mokwerero]], [[Bobasi/Boitangare]] |- |[[Eneo bunge la Bomachoge Borabu|Bomachoge Borabu]] |[[Borabu Masaba]], [[Boochi Borabu]], [[Bokimonge]], [[Magenche]] |- |[[Eneo bunge la Bomachoge Chache|Bomachoge Chache]] |[[Machoge Basi]], [[Boochi/Tendere]], [[Bosoti/Sengera]] |- |[[eneo bunge la Bonchari|Bonchari]] |[[Bomariba]], [[Bogiakumu]], [[Bokeira]], [[Riana]] |- |[[Eneo bunge la Kitutu Chache Kaskazini|Kitutu Chache Kaskazini]] |[[Monyerero]], [[Sensi]], [[Mwamonari]], [[Marani]] |- |[[Eneo bunge la Kitutu Chache Kusini|Kitutu Chache Kusini]] |[[Bogusero]], [[Bogeka]], [[Nyakoe]], [[Kitutu Central]], [[Nyatieko]] |- |[[Eneo bunge la Mugirango Kusini|Mugirango Kusini]] |[[Bogetenga]], [[Borabu/Chitago]], [[Moticho]], [[Getenga]], [[Tabaka (Kisii)|Tabaka]], [[Boikanga]] |- |[[Eneo bunge la Nyaribari Chache|Nyaribari Chache]] |[[Bobaracho]], [[Kisii Central]], [[Keumbu]], [[Kiogoro]], [[Birongo]], [[Ibeno]] |- |[[Eneo bunge la Nyaribari Masaba|Nyaribari Masaba]] |[[Ichuni]], [[Nyamasibi]], [[Masimba]], [[Gesusu]], [[Kiamokana]] |} ==Idadi ya wakazi katika kaunti ndogo (2019) <ref>{{Rejea tovuti |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-i-population-by-county-and-sub-county |title=Nakala iliyohifadhiwa |accessdate=2021-05-30 |archivedate=2019-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113191208/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-i-population-by-county-and-sub-county }}</ref>== *Etago 83,787 *Gucha 83,740 *Gucha South 83,623 *Kenyenya 131,740 *Kisii Central 166,906 *Kisii South 135,134 *Kitutu Central 154,175 *Marani 107,464 *Masaba South 122,396 *Nyamache 130,898 *Sameta 66,99 ==Uchumi== Wakazi wengi wa kaunti hii wanategemea [[kilimo]] kwa [[chakula]] na mapato ya kifedha. Baadhi ya [[mimea]] inayokuzwa ni [[mahindi]], [[ndizi]] na [[chai]].<ref>Ripoti ya Ufugaji wilayani Kisii: [http://www.smallholderdairy.org/publications/Collaborative%20R&D%20reports/Oj/Pages%20from%20Ojowi%20et%20al-2001-Dairy%20prod%20&%20marketing%20Kisii%20Nyamira%20Rachuonyo6-10.pdf www.smallholderdairy.org] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Pia kuna [[biashara]], hasa [[uuzaji]] wa [[mazao]] ya kilimo. ==Tazama pia== *[[Kisii, Kenya|Mji wa Kisii]] *[[Orodha ya mito ya kaunti ya Kisii]] *[[Wilaya ya Gucha]] (Kisii Kusini) *[[Wilaya ya Nyamira]] (Kisii Kaskazini) *[[Wilaya ya Kisii Kati]] ==Marejeo== {{reflist}} ==Viungo vya Nje== *[http://www.kisii.com// Tovuti ya Kisii.com] *[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5371609 NPR Masimulizi kuhusu Lugha ya Kikisii] *[http://www.fulda-mosocho-project.com/ Mradi wa Fulda-Mosocho] {{Wayback|url=http://www.fulda-mosocho-project.com/ |date=20150722235105 }} {{Kaunti za Kenya}} {{mbegu-jio-Kenya}} [[Jamii:Kaunti ya Kisii]] [[Jamii:Kaunti za Kenya]] 50ndm1b5qafmdtgdz4i2g34r8ow65dm 0 120776 1608255 1368461 2026-10-14T16:24:56Z Ddjingjing 61579 /* Mshindi */ 1608255 wikitext text/x-wiki {{Infobox |titlestyle = |abovestyle = background:#CD9B1D; |above = Miss Grand International Organisation | title = <big>Miss Grand International</big> | subheaderstyle = background-color:#CDAD00; | labelstyle = background-color:#CDAD00; | subheader= {{th}} มิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล | subheader2 = | image1 = | caption1 = ''Taji ya Miss Grand International'' | image2 = |headerstyle = background:Goldenrod; |labelstyle = background:#EEE685; |datastyle = | header2 = Habari za jumla | label3 = Ufupisho | data3 = MGI | label4 = Aina | data4 = Kampuni | label5 = Motto | data5 = {{en}} Stop the wars and violence | header6 = Historia | label7 = Imara | data7 = {{start date and age|2013|11|06}} | label8 = Mwanzilishi | data8 = {{flagicon|Thailand}} Nawat Itsaragrisil | header9 = Muundo | label10 = Rais | data10 = {{flagicon|Thailand}} Nawat Itsaragrisil | label11 = Makamu wa Rais | data11 = {{flagicon|Thailand}} Teresa Chaivisut | label12 = Sasa Miss Grand international | data12 = {{flagicon|Venezuela}} Valentina Figuera | label13 = Sehemu ya kufanya kazi | data13 = Ulimwenguni kote | label14 = Ofisi ya mkuu | data14 = {{flagicon|Thailand}} [[Bangkok]], [[Thailand]] | label15 = Mahali | data15 = 1213/414, Soi Lat Phrao 94 (Pancha Mit), Lat Phrao Road, Phapphla, Wang Thonglang, [[Bangkok]], [[Thailand]] | label16 = Idadi ya wanachama | data16 = Zaidi ya nchi 70 | header17 = Mashirika yanayohusiana | label18 = Mmiliki | data18 = Miss Grand International Co, Ltd. | label19 = Vyombo tanzu | data19 = Miss Grand Thailand | header20 = [[Vyombo vya habari]] | label21 = Tovuti | data21 = {{url|http://www.missgrandinternational.com/|Tovuti rasmi}} | belowstyle = | below = [[File:Facebook Logo (2019).png|25px|link=https://www.facebook.com/MISSGRANDINTERNATIONAL]]&nbsp;[[File:Instagram logo 2016.svg|25px|link=https://www.instagram.com/missgrandinternational/]]&nbsp;[[File:Twitter Logo.png|25px|link=https://twitter.com/MissGrandInter]]&nbsp;[[File:Youtube logo.png|25px|link=https://www.youtube.com/user/missgrandinter]]</br>[[File:Gnome globe current event.svg|25px]] ''[[:pt:Miss Grand International 2020|Miss Grand International 2020]]'' }} [[File:Valentina visited Rafael Tobías Guevara children's hospital in Barcelona, Anzoátegui, Venezuela 2.jpg|250px|thumb|'''Valentina Figuera''', ''Miss Grand International 2019'' pamoja na Ni Una Sonrisam Menos Foundation walitembelea hospitali ya watoto ya Rafael Tobías Guevara huko Barcelona, jimbo la Anzoátegui, [[Venezuela]] kutoa michango.]] '''Miss Grand International''' ni mashindano ya urembo wa kike,<ref>{{cite web|url=https://sashesandscripts.wordpress.com/2019/05/18/age-requirements-for-major-international-pageants/|title=Age Requirements for Major International Pageants|date=2019-05-18|accessdate=201-11-12|language=en|author=Sashes&Scripts Official|archivedate=2019-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191111222703/https://sashesandscripts.wordpress.com/2019/05/18/age-requirements-for-major-international-pageants/}}</ref> uliofanyika kila mwaka tangu 2013.<ref name=tayang>{{cite web|url=https://www.rappler.com/life-and-style/specials/185963-miss-grand-international-primer-2017-elizabeth-clenci-stop-the-war-advocacy|title=Miss Grand International: A Pageant for Peace|author=Voltaire E. Tayag|date=2017-10-21|accessdate=2019-11-11|language=en|work=The Rappler|archivedate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180715010955/https://www.rappler.com/life-and-style/specials/185963-miss-grand-international-primer-2017-elizabeth-clenci-stop-the-war-advocacy}}</ref> Ilianzishwa nchini [[Thailand]] na ''Nawat Itsaragrisil''<ref name=tayang/><ref name=villano>{{cite web|url=https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/243115-things-to-know-about-miss-grand-international-pageant|title=What you need to know about the Miss Grand International pageant|author=Alexa Villano|language=en|work=The Rappler|date=2019-10-23|accessdate=2019-11-11|archivedate=2019-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191024003443/https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/243115-things-to-know-about-miss-grand-international-pageant}}</ref> na ilionekana kuwa moja ya mashindano maarufu ya urembo ulimwenguni.<ref name=grand>{{cite web|url=https://f-magazine.online/miss-grand-australia/|title=Miss Grand Australia Beauty Pageant|language=en|author=Brigitte Ferguson|work= F Magazine Online|date=2019-07-07|accessdate=2019-11-11|archivedate=2019-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191111172130/https://f-magazine.online/miss-grand-australia/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalbeauties.com/news/2019/2/12/meenakshi-chaudhary-miss-india-grand-is-miss-grand-slam-2018|title=Meenakshi Chaudhary, Miss India Grand, is Miss Grand Slam 2018!|date=2019-02-12|accessdate=2019-11-12|author=Global Beauties|archivedate=2019-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190713163525/https://www.globalbeauties.com/news/2019/2/12/meenakshi-chaudhary-miss-india-grand-is-miss-grand-slam-2018|lamguage=en}}</ref> Miss Grand International ya sasa ni ''Valentina Figuera'' kutoka [[Venezuela]].<ref name=metro/> Wawakilishi kutoka nchi zinazozungumza [[Kiswahili]] kama [[Kenya]], [[Tanzania]], [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]], [[Rwanda]], na [[Uganda]] hawajawahi kushinda mashindano haya. ==Mshindi== {| class="wikitable sortable" |+ ! Mwaka ! Miss Grand International ! Nchi ! Mji mwenyeji ! Nchi mwenyeji ! Idadi ya wagombea |- |2013 |Janelee Chaparro<ref name=tayang/> |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|23px|link=https://sw.wikipedia.org/wiki/Puerto_Rico]] [[Puerto Rico]] |rowspan=4|[[Bangkok]] |rowspan=4|{{flag|Uthai}} |71 |- |2014 |Lees Garcia<ref name=leesg>{{cite web|url=https://hotinjuba.com/miss-grand-international-daryanne-lees-garcia-is-in-juba/|title=Miss Grand International Lees Garcia is in Juba|author=Hot in Juba|language=Kiingereza|archivedate=2017-09-27|date=2014|accessdate=2019-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927070901/http://hotinjuba.com/miss-grand-international-daryanne-lees-garcia-is-in-juba}}</ref><ref name=lees>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rqfdBdjS09Y|title=Lees Garcia - Miss Grand International 2014 Inside The Refugee Camp|author=Miss Grand International|date=2015-05-23|accessdate=2019-11-11|language=Kiingereza}}</ref> |{{flag|Cuba}} |85 |- |rowspan=2|2015 |Anea Garcia<ref name=anea>{{cite web|language=Kiingereza|url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/sexual-assault-allegations-engulf-miss-grand-international-as-claire-parker-adopts-crown-20160401-gnvkz3.html|title=Sexual assault allegations engulf Miss Grand International as Claire Parker adopts crown|date=2016-03-02|accessdate=2019-11-11|author=Jenna Clarke|work=The Sydney Morning Herald|archivedate=2019-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191111164238/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/sexual-assault-allegations-engulf-miss-grand-international-as-claire-parker-adopts-crown-20160401-gnvkz3.html?js-chunk-not-found-refresh=true}}</ref> |{{flag|Dominican Republic}} |rowspan=2|77 |- |Claire Elizabeth Parker<ref name=anea/> |{{flag|Australia}} |- |2016 |Ariska Putri Pertiwi<ref name=tayang/><ref name=brazil>{{cite web|url=http://www.concursonacionaldebeleza.com.br/internacionais/2017/4/21/conhea-detalhes-sobre-o-miss-grand-international-2017|title=Conheça os detalhes sobre o Miss Grand International 2017!|author=Concurso Nacionalde Beleza|date=2017-04-21|accessdate=2018-04-27|language=Kireno|archive-date=2019-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508071430/http://www.concursonacionaldebeleza.com.br/internacionais/2017/4/21/conhea-detalhes-sobre-o-miss-grand-international-2017|url-status=dead}}</ref> |{{flag|Indonesia}} |[[Las Vegas]] |{{flag|Marekani}} |74 |- |2017 |María José Lora<ref name=winner>{{cite web|url=https://www.globalbeauties.com/news/2017/10/25/miss-grand-international-2017-is-miss-xxx|title=Miss Grand International 2017 is Miss Peru!|author=Global Beauties|date=2017-10-25|accessdate=2018-04-27|language=Kiingereza|archive-date=2019-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508071430/https://www.globalbeauties.com/news/2017/10/25/miss-grand-international-2017-is-miss-xxx|url-status=dead}}</ref> |{{flag|Peru}} |Phú Quốc |{{flag|Vietnam}} |77 |- |2018 |Clara Sosa<ref name=clara>{{cite web|url=https://www.rappler.com/life-and-style/specials/215210-miss-grand-international-2018-winner-clara-sosa-faints-on-stage|title=Miss Grand International 2018 Clara Sosa faints on stage after winning title|author=Rappler.com|date=2018-10-26|accessdate=2018-11-12|language=Kiingereza|archivedate=2018-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181123064856/https://www.rappler.com/life-and-style/specials/215210-miss-grand-international-2018-winner-clara-sosa-faints-on-stage}}</ref><ref name=india>{{cite book|url=https://books.google.co.th/books?id=JdqZDwAAQBAJ&pg=PA28&lpg=PA28&dq=Miss+Grand+International+Asia+America&source=bl&ots=fgthRK-HAX&sig=ACfU3U2wXTs1b7TR9mFWrQAjk0Hp6E0zPw&hl=th&sa=X&ved=2ahUKEwif36TflePlAhXbiHAKHXv1At84ChDoATAPegQICRAB#v=onepage&q=Miss%20Grand%20International%20Asia%20America&f=false|title=Current Affairs Capsule October 2018|page=28|volume=October 2018|year=2018|author=Testbook.com|publisher=Testbook.com|language=Kiingereza}}</ref> |{{flag|Paraguay}} |[[Yangon]] |{{flag|Myanmar}} |75 |- |2019 |Valentina Figuera<ref name=metro>{{cite web|url=https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2019/10/28/valentina-figuera-conquista-miss-grand-international-tierra.html|title=Valentina Figuera conquista Miss Grand International en su tierra|author=Metro Puerto Rico|date=2019-10-28|accessdate=2019-10-30|language=Kireno|archivedate=2019-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105070631/https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2019/10/28/valentina-figuera-conquista-miss-grand-international-tierra.html|}}</ref> |{{flag|Venezuela}} |[[Caracas]] |{{flag|Venezuela}} |60 |- |2020 |Abena Appiah |{{flag|Marekani}} |rowspan=2|[[Bangkok]] |rowspan=2|{{flag|Uthai}} |63 |- |2021 |Nguyễn Thúc Thùy Tiên |{{flag|Vietnam}} |59 |- |2022 |Isabella Menin |{{flag|Brazil}} |[[Jakarta]] |{{flag|Indonesia}} |68 |- |2023 |Luciana Fuster |{{flag|Peru}} |[[Mji wa Ho Chi Minh]] |{{flag|Vietnam}} |69 |- |rowspan=2|2024 |Rachel Gupta |{{flag|Uhindi}} |rowspan=4|[[Bangkok]] |rowspan=4|{{flag|Uthai}} |rowspan=2|68 |- |Christine Juliane Opiaza |rowspan=2|{{flag|Ufilipino}} |- |2025 |Emma Tiglao |77 |- |2026 |[[Jihan Dimack]] |{{flag|Tanzania}} |77 |} ===Gallery=== <gallery> File:Emma Mary Tiglao.jpg|<center>'''Miss Grand International 2025'''</center><center>Emma Tiglao<br/>[[Ufilipino]]</center> File:CJ Opiaza during Miss Iligan 2025.jpg|<center>'''Miss Grand International 2024'''</center><center>Christine Juliane Opiaza<br/>[[Ufilipino]]</center> File:Luciana Fuster 2023.png|<center>'''Miss Grand International 2023'''</center><center>Luciana Fuster<br/>[[Peru]]</center> File:Isabella Menin.png|<center>'''Miss Grand International 2022'''</center><center>Isabella Menin<br/>[[Brazil]]</center> File:Nguyễn Thúc Thùy Tiên 2021.png|<center>'''Miss Grand International 2021'''</center><center>Nguyễn Thúc Thùy Tiên<br/>[[Vietnam]]</center> File:Abena Akuaba Appiah.png|<center>'''Miss Grand International 2020'''</center><center>Abena Appiah<br/>[[Marekani]]</center> File:Valentina Figuera Morales.png|<center>'''Miss Grand International 2019'''</center><center>Valentina Figuera<br/>[[Venezuela]]</center> File:Clara Sosa on FarangDay.jpg|<center>'''Miss Grand International 2018'''</center><center>Clara Sosa<br/>[[Paraguay]]</center> File:Miss Grand International 2017 visited Embassy of Peru in Bangkok 01 (cropped).jpg|<center>'''Miss Grand International 2017'''</center><center>María José Lora<br/>[[Peru]]</center> File:Ariska Putri Pertiwi in Ministry of Tourism and Creative Economy of The Republic of Indonesia Press Conference (1) (cropped).jpg|<center>'''Miss Grand International 2016'''</center><center>Ariska Putri Pertiwi<br/>[[Indonesia]]</center> File:Claire Parker.png|<center>'''Miss Grand International 2015''' </center><center>Claire Elizabeth Parker<br/>[[Australia]]</center> File:Daryanne Lees.png|<center>'''Miss Grand International 2014''' </center><center>Lees Garcia<br/>[[Cuba]]</center> File:Janelee Chaparro.png|<center>'''Miss Grand International 2013''' </center><center>Janelee Chaparro<br/>[[Puerto Rico]]</center> </gallery> ==Wawakilishi kutoka nchi zinazozungumza Kiswahili== {{ multiple image| perrow= 1/2/2/2/2 | total_width=260 | align=right | header = Wawakilishi kutoka nchi zinazozungumza Kiswahili | header_background = gold | header_align = center | background color = pink | direction = horizontal | | image1 =| caption1=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Tanzania 2018'''<br/>Queen Mugesi Ainory Gesase</div> | image2 =| caption2=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Tanzania 2017'''<br/>Batuli Mohamed</div> | image3 =| caption3=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Tanzania 2014'''<br/>Lorraine Clement Marriot</div> | image4 =| caption4=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Kenya 2015'''<br/>Elaine Wairimu Mwangi</div> | image5 =| caption5=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Kenya 2013'''<br/>Pauline Akwacha</div> | image6 =| caption6=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Rwanda 2016'''<br/>Sonia Gisa</div> | image7 =| caption7=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Uganda 2017'''<br/>Priscilla Achieng</div> | image8 =| caption8=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Uganda 2015'''<br/>Lilian Gashumba</div> | image9 =| caption9=<div style="text-align:center">'''Miss Grand Uganda 2013'''<br/>Pierra Akwero</div> | image10= | caption10= }} '''Kitufe cha rangi''' {{plainlist| * {{color box|gold}} Mshindi * {{color box|#FFFF66}} Finalist * {{color box|#FFFACD}} Semifinalist }} ===Miss Grand Tanzania=== Mashindano ya ''Miss Grand Tanzania'' yalifanyika mara moja mnamo 2017, ambayo ''Batuli Mohamed'' ndiye mshindi. Mkurugenzi wa kwanza wa kitaifa wa Miss Grand International nchini Tanzania ni ''Paula David'' (2014-2015), na kufuatiwa na ''Samantha O'Shea Maina'' mnamo 2017-2019. {| class="wikitable" style= "text-align:left" |- !Mwaka!!Miss Grand Tanzania!!Mashindano ya kitaifa!!Umri!!Urefu!!Jiji!!Placement!!Tuzo maalum |- | {{flagicon|Thailand}} 2013|| colspan=7 {{n/a|Hakuna mmiliki wa haki nchini}} |- | {{flagicon|Thailand}} 2014||Lorraine Clement Marriot<ref>{{cite web|url=http://www.missgrandinternational.com/?page=contestant_detail&cont=194|title=Miss Grand Tanzania 2013|author=Miss Grand International Organization|date=2013|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|archivedate=2019-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190521084115/http://www.missgrandinternational.com/?page=contestant_detail&cont=194}}</ref>|| align=center|Miss Grand Tanzania 2014 ||align=center|20||align=center|176 cm||align=center|[[Dar es Salaam]] ||align=center|—||align=center| * Top 20 – Mavazi bora ya Kitaifa |- | {{flagicon|Thailand}} 2015||Jinah Dameckh<ref>{{cite web|url=https://www.angelopedia.com/news/Jinah-Dameckh-is-Miss-Grand-Tanzania-2015/1194|title=Jinah Dameckh to represent Tanzania at the Miss Grand International 2015|date=2015-09-19|accessdate=2020-01-22|author=Angelopedia|language=Kiingereza|archivedate=2015-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022224645/https://www.angelopedia.com/news/Jinah-Dameckh-is-Miss-Grand-Tanzania-2015/1194}}</ref>||align=center|Nafasi ya 3 – Miss Grand Tanzania 2014||align=center| ||align=center| ||align=center|[[Dar es Salaam]]|| colspan=2 {{n/a|Hakujiunga na shindano}} |- | {{flagicon|USA}} 2016|| colspan=7 {{n/a|Hakuna mmiliki wa haki nchini}} |- | {{flagicon|Vietnam}} 2017||Batuli Mohamed<ref>{{cite web|url=https://www.globalbeauties.com/news/2017/8/13/miss-grand-tanzania-2017|author=Global Beauties|language=Kiingereza|date=2017-08-12|accessdate=2020-01-21|title=Miss Grand Tanzania 2017|archivedate=2017-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170925035333/https://www.globalbeauties.com/news/2017/8/13/miss-grand-tanzania-2017}}</ref>||align=center|Miss Grand Tanzania 2017||align=center|20|| align=center| ||align=center|[[Dar es Salaam]]||align=center|—||align=center| * Top 25 – Mavazi bora ya Kitaifa |- | {{flagicon|Myanmar}} 2018||Queen Mugesi Ainory Gesase<ref>{{cite web|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Tanzania-2018-Queen-Mugesi-Ainory-Gesase-Winner-Delegate-Official-Confirmation-Date-Time-Venue-Miss-Grand-International-2018/47645|title=Queen Mugesi Ainory Gesase crowned Miss Grand Tanzania 2018|date=2018-08-27|author=Irina Silva|accessdate=2020-01-21|publisher=Angelopedia|language=Kiingereza|archivedate=2018-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180830174158/https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Tanzania-2018-Queen-Mugesi-Ainory-Gesase-Winner-Delegate-Official-Confirmation-Date-Time-Venue-Miss-Grand-International-2018/47645}}</ref>||{{n/a|—}}||align=center|18||align=center|178 cm||align=center|[[Dar es Salaam]]||align=center|—|| * Top 20 – Mavazi bora ya Kitaifa |- | {{flagicon|Venezuela}} 2019|| colspan=7 {{n/a|Hakuna mwakilishi}} |} ===Miss Grand Kenya=== Mnamo 2013, mmiliki wa dhamana ya Miss Grand International nchini Kenya alikuwa ''Beauties of Africa Organia'' na ''Andy Abulime''<ref name=kenya13>{{cite web|url=https://www.standardmedia.co.ke/lifestyle/article/2000103184/beauty-beyond-skin|title=Beauty beyond skin|author= Maureen Odiwour|date=2014-01-26|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|publisher=Standard Media|archivedate=2014-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140326112259/https://www.standardmedia.co.ke/lifestyle/article/2000103184/beauty-beyond-skin}}</ref> na 2015, ilikuwa shirika la Miss Kenya.<ref name=kenya15/><ref name=kenya2015>{{cite web|url=https://www.angelopedia.com/news/Elaine-Wairimu-Mwangi-will-represent-Kenya-at-the-Miss-Grand-International-2015-pageant/1036|title=Elaine Wairimu Mwangi crowned Miss Grand Kenya 2015|author=Angelopedia|date=2015-08-12|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|publisher=Angelopedia|archivedate=2016-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329151928/https://www.angelopedia.com/news/Elaine-Wairimu-Mwangi-will-represent-Kenya-at-the-Miss-Grand-International-2015-pageant/1036}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/are-you-the-next-miss-kenya-here-is-what-organisers-are-looking-for/|title=Are you the next Miss Kenya? here is what organisers are looking for|date=2015-06-09|accessdate=2020-01-22|author=Capital campus|publisher=Capital FM|language=Kiingereza|archivedate=2020-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200121215943/https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/are-you-the-next-miss-kenya-here-is-what-organisers-are-looking-for/}}</ref> {| class="wikitable" style= "text-align:left" |- !Mwaka!!Miss Grand Kenya!!Mashindano ya kitaifa!!Umri!!Urefu!!Jiji!!Placement!!Tuzo maalum |- | {{flagicon|Thailand}} 2013||Pauline Akwacha<ref name=kenya13/>||align=center|Top 10 – Miss World Kenya 2012||align=center|22|| align=center| ||align=center|[[Kisumu]]||align=center|—||align=center|— |- | {{flagicon|Thailand}} 2014|| colspan=7 {{n/a|Hakuna mwakilishi}} |- | {{flagicon|Thailand}} 2015||Elaine Wairimu Mwangi<ref name=kenya15>{{cite web|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2015/08/12/linda-gatere-is-miss-earth-kenya-2015-photos/|title=Linda Gatere is Miss Earth Kenya 2015 [Photos]|author=Thegreatpageantcommunity|date=2015-08-12|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|archivedate=2016-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610012623/https://thegreatpageantcommunity.com/2015/08/12/linda-gatere-is-miss-earth-kenya-2015-photos/}}</ref><ref name=kenya2015/>||align=center|Miss Grand Kenya 2015</br>(katika shindano la Miss Kenya 2015)||align=center|22||align=center| ||align=center|[[Nairobi]]||align=center|—||align=center|— |- | colspan=8 {{n/a|2016 – 2019: Hakuna mmiliki wa haki nchini}} |} ===Miss Grand Kongo=== Kuna mwakilishi mmoja tu wa [[Kongo]] kwa Miss Grand International mnamo [[2014]], ''Naise Gumanda'',<ref name=kongo2014>{{cite web|url=http://pageantlovely.blogspot.com/2014/08/miss-grand-congo-2014.html|title=Miss Grand Congo 2014|author=Pageantlovely|date=2014-08-01|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|archivedate=2016-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011043147/http://pageantlovely.blogspot.com/2014/08/miss-grand-congo-2014.html}}</ref><ref name=congo2014>{{cite web|url=http://officialmisssierraleoneusa.blogspot.com/2014/09/miss-sierra-leone-usa-talks-miss-grand.html|title=Miss Sierra Leone USA Talks Miss Grand International 2014 - Queens of Africa|date=2014-09-16|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|author=Officialmisssierraleoneusa|archivedate=2016-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160208221743/http://officialmisssierraleoneusa.blogspot.com/2014/09/miss-sierra-leone-usa-talks-miss-grand.html}}</ref> lakini hakujiunga na shindano hilo. {| class="wikitable" style= "text-align:left" |- !Mwaka!!Miss Grand Congo!!Mashindano ya kitaifa!!Umri!!Urefu!!Jiji!!Placement!!Tuzo maalum |- | {{flagicon|Thailand}} 2013|| colspan=7 {{n/a|Hakuna mwakilishi}} |- | {{flagicon|Thailand}} 2014||Naise Gumanda<ref name=kongo2014/><ref name=congo2014/>||align=center {{n/a|—}}||align=center| || align=center| ||align=center| || colspan=2 {{n/a|Hakujiunga na shindano}} |- | colspan=8 {{n/a|2017 – 2019: Hakuna mmiliki wa haki nchini}} |} ===Miss Grand Rwanda=== [[Rwanda]] ilijiunga na Miss Grand International mara moja mnamo [[2016]] na ''Sonia Gisa''.<ref name=rwanda2015>{{cite web|url=http://www.missgrandinternational.com/?page=contestant_detail&cont=1372|title=Miss Grand Rwanda 2015|author=Miss Grand International Organisation|date=2015|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|archivedate=2019-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326112654/http://www.missgrandinternational.com/?page=contestant_detail&cont=1372}}</ref> {| class="wikitable" style= "text-align:left" |- !Mwaka!!Miss Grand Rwanda!!Mashindano ya kitaifa!!Umri!!Urefu!!Jiji!!Placement!!Tuzo maalum |- | colspan=8 {{n/a|2014 – 2015: Hakuna mmiliki wa haki nchini}} |- | {{flagicon|USA}} 2016||Sonia Gisa<ref name=rwanda2015/>||align=center {{n/a|—}}||align=center|25|| align=center|169 cm||align=center|[[:en:Karongi District|Karongi]]|| align=center|—||align=center|— |- | colspan=8 {{n/a|2017 – 2019: Hakuna mmiliki wa haki nchini}} |} ===Miss Grand Uganda=== Mkurugenzi wa mwisho wa kitaifa wa Miss Grand International nchini [[Uganda]] ni ''Nsubuga Ronnie'' katika toleo la [[2017]]. Tangu wakati huo, hakuna wawakilishi wa Uganda kwenye mashindano haya. {| class="wikitable" style= "text-align:left" |- !Mwaka!!Miss Grand Uganda!!Mashindano ya kitaifa!!Umri!!Urefu!!Jiji!!Placement!!Tuzo maalum |- | {{flagicon|Thailand}} 2013||Pierra Akwero<ref>{{cite web|url=http://www.missgrandinternational.com/?page=contestant_detail&cont=251|title=Miss Grand Uganda 2013|author=Miss Grand International Organisation|date=2013|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|archivedate=2019-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190529045544/http://www.missgrandinternational.com/?page=contestant_detail&cont=251}}</ref>||align=center|Miss International Uganda 2009||align=center|26||align=center| ||align=center|[[Entebbe]]||align=center|—||align=center|— |- | {{flagicon|Thailand}} 2014|| colspan=8 {{n/a|Hakuna mwakilishi}} |- | {{flagicon|Thailand}} 2015||Lilian Gashumba<ref>{{cite web|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1410469/ugandan-girl-hard-miss-grand-international|title=Ugandan girl finds it hard going in miss grand international|author=Stella Nassuna|date=2015-10-14|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|publisher=New Vision: Uganda's Leading Daily|archivedate=2018-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727084741/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1410469/ugandan-girl-hard-miss-grand-international}}</ref>||{{n/a|—}} ||align=center|26||align=center|180 cm||align=center|[[Kampala]]||align=center|—||align=center|— |- | {{flagicon|USA}} 2016|| colspan=8 {{n/a|Hakuna mwakilishi}} |- | {{flagicon|Vietnam}} 2017||Priscilla Achieng<ref>{{cite web|url=https://www.showbizuganda.com/tag/achieng-priscilla/?pr=82066&lang=en|title=Former Miss Earth needs 3M to fly to Vietnam to represent Uganda at Miss Grande Internationale|author=Denzel Shantel|date=2017-09-23|accessdate=2020-01-22|publisher=Showbiz Uganda|language=Kiingereza|archivedate=2020-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200121234654/https://www.showbizuganda.com/tag/achieng-priscilla/?pr=82066&lang=en}}</ref>||align=center|Miss Earth Uganda 2016<ref>{{cite web|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1434681/tororo-priscilla-achieng-crowned-miss-earth-uganda|title=Tororo’s Priscilla Achieng crowned Miss Earth Uganda|author=Musa Ssemwanga|date=2016-09-06|accessdate=2020-01-22|language=Kiingereza|publisher=New Vision: Uganda's Leading Daily|archivedate=2017-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170725124659/http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1434681/tororo-priscilla-achieng-crowned-miss-earth-uganda}}</ref>||align=center|24 ||align=center|175 cm||align=center|[[Tororo]]||align=center|—||align=center|— |- | colspan=8 {{n/a|2018 – 2019: Hakuna mmiliki wa haki nchini}} |} ==Marejeo== {{reflist|2}} ==Viungo vya nje== {{commonscat|Miss Grand International|Miss Grand International}} * [http://www.missgrandinternational.com/ Tovuti rasmi] ya Miss Grand International * [https://www.facebook.com/MISSGRANDINTERNATIONAL Ukurasa rasmi] wa [[Facebook]] wa Miss Grand International * [https://www.instagram.com/missgrandinternational/ Rasmi] [[Instagram]] ya Miss Grand International * [https://twitter.com/MissGrandInter Rasmi] [[Twitter]] ya Miss Grand International * [https://www.youtube.com/user/missgrandinter Idhaa rasmi] ya [[Youtube]] ya Miss Grand International [[category:Mashindano ya urembo]] pp0i58anx212pnbvig6afezzsepdduf 0 147582 1608379 1519005 2026-10-15T08:17:49Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608379 wikitext text/x-wiki [[Picha:Museu da Escravatura (Luanda, Angola).jpg|thumb|'''Makumbusho ya Kitaifa ya Utumwa''']] '''Makumbusho ya Kitaifa ya Utumwa''' (kwa [[Kireno]]: Museu Nacional da Escravatura) yanapatikana [[Morro da Cruz]], [[Luanda]], [[Angola]].<ref>{{Rejea tovuti|title=Angola's museum sheds light on dark history of slavery|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/angolas-museum-sheds-light-on-dark-history-of-slavery/2397734|work=www.aa.com.tr|accessdate=2022-03-16}}</ref> == Historia == Jumba hilo la makumbusho lilianzishwa mwaka wa [[1977]] na Taasisi ya Kitaifa ya Uzalendo wa Kitamaduni, kwa madhumuni ya kuonyesha [[historia]] ya [[utumwa]] [[Angola|nchini Angola]].<ref>{{Rejea tovuti|title=National Museum of Slavery · Antislavery Usable Past|url=http://www.antislavery.ac.uk/items/show/1759|work=www.antislavery.ac.uk|accessdate=2022-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230703233953/http://www.antislavery.ac.uk/items/show/1759|archivedate=2023-07-03|url-status=dead}}</ref> Jumba hilo la makumbusho linapakana na [[Capela da Casa Grande]], lenye muundo wa [[karne ya 17]] ambapo [[watumwa]] walibatizwa kabla ya kuwekwa kwenye [[meli]] za watumwa na kusafirishwa hadi [[Amerika]]. Jumba hilo la [[makumbusho]] linaonyesha mamia ya vitu vilivyotumika katika [[biashara]] ya [[utumwa]] na liko katika mali ya zamani ya [[Álvaro de Carvalho Matoso]], [[nahodha]] wa ofisi kuu ya [[Forte de Ambaca]], [[Fortaleza da Muxima]], na [[Forte de Massangano]] [[Angola|nchini Angola]], na [[wafanyabiashara]] wakubwa wa watumwa kwenye [[pwani]] ya [[Afrika]] katika nusu ya kwanza ya [[Karne ya 18]]. Matoso alifariki mwaka wa [[1798]], na [[familia]] yake na warithi waliendelea na biashara ya watumwa hadi [[1836]] wakati [[amri]] ya [[Maria II]] wa [[Ureno]] ilipiga marufuku usafirishaji wa watumwa kutoka milki ya [[Ureno]].<ref>{{Rejea tovuti|title=AngolaDigital Arte e Cultura - Offline|url=http://www.angoladigital.net/artecultura/index.php?option=com_content&task=view&id=40&Itemid=42|work=web.archive.org|date=2016-10-03|accessdate=2022-03-16|archivedate=2016-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003234410/http://www.angoladigital.net/artecultura/index.php?option=com_content&task=view&id=40&Itemid=42}}</ref> == Marejeo == <references /> [[Jamii:Makumbusho ya Angola]] [[Jamii:Historia ya Angola]] [[Jamii:Historia ya Afrika]] [[Jamii:Utumwa]] [[Jamii:Sanaa ya Afrika]] [[Jamii:Luanda]] [[Jamii:Wiki4uni]] [[Jamii:Afrocuration Project 2022 Tanzania]] 8mojelgalqlqf3gtdxdnhgkcqaguwnu 0 153396 1608243 1606525 2026-10-14T13:30:20Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo */ 1608243 wikitext text/x-wiki [[Picha:S.Verdiana, Museo di Santa Verdiana.jpg|thumb|250px|Mt. Verdiana alivyochorwa.]] '''Verdiana wa Castelfiorentino''' (pia: '''Viridiana Attavanti'''; [[Castelfiorentino]], [[Italia]], [[1182]] - Castelfiorentino, 1 Februari [[1242]]) alikuwa [[bikira]] aliyepokewa na [[Fransisko wa Asizi]] katika [[Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko]] ambaye tangu [[ujana|ujanani]] hadi [[uzee|uzeeni]] aliishi kama [[mkaapweke]] akiwa amejifungia ndani<ref>http://www.santiebeati.it/dettaglio/39250 {{it}}</ref>. Tangu kale anaheshimiwa na [[Wakatoliki]] kama [[mtakatifu]]. [[Heshima]] hiyo ilithibitishwa na [[Papa Klementi VII]] [[mwaka]] [[1533]]. [[Sikukuu]] yake huadhimishwa [[tarehe]] [[1 Februari]]<ref>[[Martyrologium Romanum]]</ref>. ==Tazama pia== * [[Watakatifu wa Agano la Kale]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakristo]] * [[Orodha ya Watakatifu wa Afrika]] * [[Orodha ya Watakatifu Mabradha wa Shule za Kikristo]] * [[Orodha ya Watakatifu Waaugustino]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabazili]] * [[Orodha ya Watakatifu Wabenedikto]] * [[Orodha ya Watakatifu Wadominiko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wafransisko]] * [[Orodha ya Watakatifu Wajesuiti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakarmeli]] * [[Orodha ya Watakatifu Wakolumbani]] * [[Orodha ya Watakatifu Wamersedari]] * [[Orodha ya Watakatifu Waoratori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapasionisti]] * [[Orodha ya Watakatifu Wapremontree]] * [[Orodha ya Watakatifu Waredentori]] * [[Orodha ya Watakatifu Wasalesiani]] * [[Orodha ya Watakatifu Waskolopi]] * [[Orodha ya Watakatifu Wateatini]] * [[Orodha ya Watakatifu Watrinitari]] * [[Orodha ya Watakatifu Watumishi wa Maria]] * [[Orodha ya Watakatifu Wavinsenti]] ==Tanbihi== {{reflist}} ==Marejeo== *Allegri, Francesca. Sante donne prime libere, Carmignani editrice, 2021 *Biagio. Biblioteca Medicea Laurenziana. Plut. 20.6, 41v-44r. “Vita sanctae viridianae” (c. 1340) *Giacomini, Lorenzo. Acta Sanctorum. Feb. I, pp. 257–61. “Verdiana.” (c. 1420) *Benvenuti, Anna. “Capi d’aglio e serpenti: Aspetti civici del culto di santa Verdiana di Castelfiorentino,” La Toscane et les Toscans autour de la Renaissance: cadres de vie, société, croyances: mélanges offerts à Charles-M. de La Roncière. Aix-en-Provence: Publications de l'Université de Provence, 1999. pp. 313–349. *Benvenuti, Anna. “Mendicant Friars and Female Pinzochere in Tuscany: From Social Marginality to Models of Sanctity.” Women and Religion in Medieval and Renaissance Italy. Ed. *Daniel Bornstein and Roberto Rusconi. Trans. Margery J. Schneider. Chicago: University of Chicago Press, 1996. pp. 84–103. *Del Re, Niccolò. “Verdiana.” Bibliotheca sanctorum. 12 vols., Rome: 1961-9., XIII, col. 1023-1027. *Improta, Maria Cristina. La Chiesa di Santa Verdiana a Castelfiorentino. Castelfiorentino: Comune di Castelfiorentino, 1986. *Wieben, Corinne. "Foster-Mother of Vipers: Episcopal Conflict and the Cult of Verdiana da Castelfiorentino." Languages of Power in Italy (1300–1600). Ed. Daniel Bornstein, Laura *Gaffuri, and Brian J. Maxson. Turnhout, Belgium: Brepols, 2017. pp. 143–160. {{mbegu-Mkristo}} [[Jamii:waliozaliwa 1182]] [[Category:Waliofariki 1242]] [[Category:Mabikira]] [[Jamii:wakaapweke]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Category:Wafransisko]] [[Jamii:Watakatifu wa Italia]] 0f2k44briqqg82ttc7kgnzwvh6yw3yo 0 182410 1608321 1338832 2026-10-15T02:16:52Z MoneyComtte 93189 1608321 wikitext text/x-wiki '''Faranga ya Algeria''' (kwa Kifaransa: *franc*) ilikuwa sarafu halali katika eneo la [[Algeria ya Kifaransa|Algeria lililokuwa chini ya Ufaransa]] kati ya mwaka 1848 na 1962, na nchini Algeria kati ya mwaka 1962 na 1964. Iligawanywa katika *centime* 100. Iligawanywa katika senti 100<ref>https://currency-history.info/history-of-algerian-currency/</ref>. ==Historia== Boudjou, au "piastre ya Algeria," ilikuwa sarafu iliyotumika katika Regency ya Algiers—dola ambayo kwa vitendo ilikuwa huru—na ambayo eneo lake liliunganishwa rasmi na Ufaransa mnamo mwaka 1848. Kukamilika kwa uvamizi wa Algeria kulisababisha eneo hilo kuunganishwa na Ufaransa kupitia uanzishwaji wa wilaya tatu za Kifaransa (departments) nchini Algeria mnamo mwaka 1848, mwaka ambao sarafu ya faranga ilichukua nafasi ya boudjou. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka [[1960]] kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka [[1962]]. Mnamo mwaka wa 1851, benki binafsi ya Kifaransa-Algeria iliyoitwa *Banque d'Algérie* (Benki ya Algeria) ilianzishwa na kupewa haki ya kutoa faranga. Faranga ya Algeria iliunganishwa na thamani ya faranga ya Ufaransa. Noti na sarafu zilitolewa mahususi kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria. Nyingi ya noti zilizotolewa na Benki ya Algeria kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria ziliingizwa pia katika mzunguko—katika toleo lililorekebishwa kidogo (kwa kuongezwa neno "TUNISIA")—ndani ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Kuanzia mwaka wa 1907 hadi 1925, faranga ya Algeria ilitumika katika eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Moroko. Kuanzia mwaka wa 1904 hadi 1945, faranga ya Algeria ilitumika kama sarafu ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, *Banque de l'Algérie* ilitaifishwa chini ya sheria iliyotungwa tarehe 17 Mei, 1946. Mnamo Januari 1949, ilibadilishwa jina na kuitwa *Banque de l'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia), lakini mabadiliko haya yalibatilishwa tarehe 1 Agosti, 1958. Sarafu hiyo ilitumika pia katika eneo la Fezzan-Ghadames. === Sarafu ya dharura (1915–1923, 1944) === Wakati wa mgogoro mkubwa wa ndani uliosababishwa na Vita vya Kwanza vya Dunia, vyumba vya biashara vya Algiers, Bône, Constantine, na Oran vilitoa sarafu ya dharura—noti na sarafu—badala ya Benki ya Algeria. Tena mnamo mwaka wa 1944, wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, sarafu ya dharura iliingizwa katika mzunguko nchini Algeria; katika tukio hili, mtoaji alikuwa eneo la kiuchumi la Algeria. === Franc mpya (1960–1964) === Marekebisho ya kifedha yanayojulikana kama Mpango wa Pinay-Rueff yalianzisha "franc" mpya nchini Ufaransa na katika eneo la kiuchumi la Algeria. Neno "franc" limeendelea kutumika sana kwa ajili ya vitengo vidogo vya sarafu (centimes). ==Noti/Tiketi== * Noti za mwaka 1852: faranga 100, 500, 1000; Banque d'Algérie ilitoa noti zake za kwanza mnamo mwaka 1861. * Noti za mwaka 1861: faranga 100, 500. * Noti za mwaka 1861 (tawi la Oran): faranga 50, 100, 1000. * Noti za miaka 1868–1877: faranga 5, 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Bône): faranga 50, 100. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Constantine): faranga 50, 500, 1000. Baadaye, mnamo mwaka 1873, noti za thamani ya faranga 10, 50, 100, 500, na 1,000 zilitolewa, ingawa noti ya faranga 10 ilikuwa tayari imechapishwa mwaka 1871. * Noti za miaka 1903–1912: faranga 5, 20, 50, 100, 500, 1000. * Noti ya dharura ya faranga 1, ya tarehe 1 Mei 1915 (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya dharura ya faranga 1, toleo la 1920 (ya tarehe 31 Desemba 1923) (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya sentimu 50, toleo la 18 Mei 1915, iliyochapishwa na Moullot wa Marseille, 88 × 53 mm (Chamber of Commerce of Bône) – noti za dharura. * Franci 1, toleo la tarehe 5 Januari 1921, lililochapishwa na Moullot wa Marseille, 98 × 60 mm (Chumba cha Biashara cha Bône) – noti za dharura. * Noti za miaka 1913–1926: Franci 5, 20, 50, 100, 500, na 1000. * Noti za miaka 1938–1939: Franci 50 na 100. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="2"| Picha!!rowspan="2"| Thamani!!rowspan="2"| Vipimo !!rowspan="2"| Rangi kuu !!colspan="2"| Maelezo !!colspan="4"| Tarehe |- ! Upande wa mbele !! Upande wa nyuma!! Upande wa mbele!! Upande wa nyuma!! Kuchapishwa!! Kutolewa!! Kuondolewa!! |- |align="center" | [[File:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|109px]] |align="center" | [[File:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1911 | | |- |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 R.jpg|109px]] | 20 francs | | kijani | | | 1939 | | | |- |align="center" | [[File:50 Algerian francs 1940 A.jpg|109px]] |align="center" | | 50 francs | | rangi mbalimbali | | | 1940 | | | |- |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 R.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1936 | | |- |colspan="11"| |} * Noti za mwaka 1941: faranga 1,000. * Noti za mwaka 1942: faranga 50, 100, 1,000, na 5,000. * Noti za miaka 1942–1943: faranga 5, 20, na 500 (noti kutoka toleo hili zilizokuwa na chapa ya ziada ya neno “Tesoro” zilitumika wakati wa [[kutua huko Corsica]] na kusini mwa Ufaransa). Mnamo mwaka 1944, matoleo mawili ya noti yalitolewa, yakiwa na maandishi “Région économique d'Algérie,” katika thamani za sentimu 50, faranga 1, na faranga 2. Kati ya mwaka 1945 na 1946, noti zenye thamani ya faranga 5,000 na 10,000 ziliongezwa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Senti 50''' | Nyekundu | align="left" |[[File:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 1''' | Bluu | align="left" |[[File:1 Algerian franc 1943 A.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 2''' | Nyeusi | align="left" |[[File:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Kijani | align="left" |[[File:AlgeriaP91-5Francs-1942_b.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Rangi ya machungwa | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 20''' | Bluu | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 50''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 500''' | Zambarau | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 1,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za benki 1946–1948: faranga 20, 1,000, na 5,000. Mnamo mwaka wa 1949, benki mpya ya *Banque d'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia) ilianza kutoa noti (1949–1955) zenye thamani ya faranga 500, 1,000, 5,000, na 10,000. Noti hizi zilitumika kuandaa mfululizo mpya wa "faranga mpya" mnamo mwaka wa 1960. Baadaye, kati ya mwaka wa 1956 na 1958, noti za faranga 100, 500, 1,000, na 5,000 zilitolewa. Noti za Benki ya Algeria na Tunisia zenye maandishi ya ziada yaliyochapishwa juu yake: Faranga 500/faranga mpya 5, faranga 1,000/faranga mpya 10, faranga 5,000/faranga mpya 50, faranga 10,000/faranga mpya 100. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga 500''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 5,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 10,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:F ALG 10 NF E.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za mwaka 1959: Faranga mpya 5, 10, 50, na 100. Mnamo mwaka 1961, kufuatia kuanzishwa kwa faranga mpya, noti za faranga mpya 5, 10, 50, na 100 zilitolewa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga Mpya 5''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 10''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |} == Sarafu == Chumba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. [[File:Caduceus.svg|thumb|150px|Caduceus, alama ya biashara, inaonekana upande wa mbele wa sarafu zilizotolewa na Chumba cha Biashara cha Algiers.]] <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Toleo ! Chuma ! Kipenyo (mm) ! Uzito (g) ! Maandishi ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>5 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />[[tawi la mzeituni]]</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10'''<br />'''(sampuli/mfano)''' | 1919 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | shaba ya manjano (brass) | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHAMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Alama ya Caduceus pamoja na<br />miti miwili ya [[Arecaceae|mitende]]<br />Mwaka wa kutengenezwa kwa sarafu</small> | |- |} </center> [[Archivo:Grandes armes de la ville d'Oran (av. 1967).svg|thumb|150px|[[Nembo]] ya jiji la [[Oran]] inaonekana kwenye sarafu zilizotolewa na Chamba cha Biashara cha Oran.]] Chamba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa Toleo ! Chuma ! Kipenyo<br />(mm) ! Uzito<br />(g) ! Muundo ! Upande wa Mbele ! Upande wa Nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 5<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />[[Nembo|Nembo]] ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 25''' | 1922 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 25<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />Mnyororo<br />Nembo ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> |} </center> Chamber of Commerce ya Constantine ilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. Chamber of Commerce ya Bône ilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. Sarafu za faranga ya Algeria zenye thamani ya 20, 50, na 100 zilitengenezwa kati ya mwaka 1949 na 1956; hata hivyo, ilikuwa kawaida zaidi kutumia faranga iliyokuwa ikitumika nchini Ufaransa yenyewe. Sarafu za aloi ya shaba na nikeli (cupronickel) zilitolewa mahususi kwa ajili ya Algeria: faranga 20 (1949, 1956), faranga 50 (1949), na faranga 100 (1950, 1952). *Sentimu 10, bila tarehe, [[alumini]], mm 30 *Sentimu 10, aina ya 1915, alumini, mm 30 *Sentimu 50, bila tarehe, shaba, mm 19 *Faranga 1, aina ya 1915, bila tarehe, mm 23 {| class="wikitable center" |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa kutolewa ! Chuma ! Kipenyo<br>(mm) ! Uzito<br>(g) ! Ukingo ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Faranga 20''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 22.30 | 5.40 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 20<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 50''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 27.20 | 8.20 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 50<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 100''' | 1950 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 30.00 | 11.70 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na <br>taji la matawi ya [[mzeituni]]<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 100<br>Mashuke ya [[ngano]]<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |} Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka [[1949]] na [[1956]], Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa. == Tazama pia == * [[Algeria ya Kifaransa]] * [[Franc ya Ufaransa]] ==Tanbihi== {{reflist}} {{mbegu-uchumi}} [[Jamii:pesa ya kihistoria]] [[Jamii:Historia ya Algeria]] 2zpk1b1q5od0mbmvzvpgc9ohxcmrbns 1608323 1608321 2026-10-15T02:17:29Z MoneyComtte 93189 1608323 wikitext text/x-wiki '''Faranga ya Algeria''' (kwa Kifaransa: *franc*) ilikuwa sarafu halali katika eneo la [[Algeria ya Kifaransa|Algeria lililokuwa chini ya Ufaransa]] kati ya mwaka 1848 na 1962, na nchini Algeria kati ya mwaka 1962 na 1964. Iligawanywa katika *centime* 100. Iligawanywa katika senti 100<ref>https://currency-history.info/history-of-algerian-currency/</ref>. ==Historia== Boudjou, au "piastre ya Algeria," ilikuwa sarafu iliyotumika katika Regency ya Algiers—dola ambayo kwa vitendo ilikuwa huru—na ambayo eneo lake liliunganishwa rasmi na Ufaransa mnamo mwaka 1848. Kukamilika kwa uvamizi wa Algeria kulisababisha eneo hilo kuunganishwa na Ufaransa kupitia uanzishwaji wa wilaya tatu za Kifaransa (departments) nchini Algeria mnamo mwaka 1848, mwaka ambao sarafu ya faranga ilichukua nafasi ya boudjou. Mnamo mwaka wa 1851, benki binafsi ya Kifaransa-Algeria iliyoitwa *Banque d'Algérie* (Benki ya Algeria) ilianzishwa na kupewa haki ya kutoa faranga. Faranga ya Algeria iliunganishwa na thamani ya faranga ya Ufaransa. Noti na sarafu zilitolewa mahususi kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria. Nyingi ya noti zilizotolewa na Benki ya Algeria kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria ziliingizwa pia katika mzunguko—katika toleo lililorekebishwa kidogo (kwa kuongezwa neno "TUNISIA")—ndani ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Kuanzia mwaka wa 1907 hadi 1925, faranga ya Algeria ilitumika katika eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Moroko. Kuanzia mwaka wa 1904 hadi 1945, faranga ya Algeria ilitumika kama sarafu ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, *Banque de l'Algérie* ilitaifishwa chini ya sheria iliyotungwa tarehe 17 Mei, 1946. Mnamo Januari 1949, ilibadilishwa jina na kuitwa *Banque de l'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia), lakini mabadiliko haya yalibatilishwa tarehe 1 Agosti, 1958. Sarafu hiyo ilitumika pia katika eneo la Fezzan-Ghadames. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka [[1960]] kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka 1962. === Sarafu ya dharura (1915–1923, 1944) === Wakati wa mgogoro mkubwa wa ndani uliosababishwa na Vita vya Kwanza vya Dunia, vyumba vya biashara vya Algiers, Bône, Constantine, na Oran vilitoa sarafu ya dharura—noti na sarafu—badala ya Benki ya Algeria. Tena mnamo mwaka wa 1944, wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, sarafu ya dharura iliingizwa katika mzunguko nchini Algeria; katika tukio hili, mtoaji alikuwa eneo la kiuchumi la Algeria. === Franc mpya (1960–1964) === Marekebisho ya kifedha yanayojulikana kama Mpango wa Pinay-Rueff yalianzisha "franc" mpya nchini Ufaransa na katika eneo la kiuchumi la Algeria. Neno "franc" limeendelea kutumika sana kwa ajili ya vitengo vidogo vya sarafu (centimes). ==Noti/Tiketi== * Noti za mwaka 1852: faranga 100, 500, 1000; Banque d'Algérie ilitoa noti zake za kwanza mnamo mwaka 1861. * Noti za mwaka 1861: faranga 100, 500. * Noti za mwaka 1861 (tawi la Oran): faranga 50, 100, 1000. * Noti za miaka 1868–1877: faranga 5, 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Bône): faranga 50, 100. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Constantine): faranga 50, 500, 1000. Baadaye, mnamo mwaka 1873, noti za thamani ya faranga 10, 50, 100, 500, na 1,000 zilitolewa, ingawa noti ya faranga 10 ilikuwa tayari imechapishwa mwaka 1871. * Noti za miaka 1903–1912: faranga 5, 20, 50, 100, 500, 1000. * Noti ya dharura ya faranga 1, ya tarehe 1 Mei 1915 (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya dharura ya faranga 1, toleo la 1920 (ya tarehe 31 Desemba 1923) (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya sentimu 50, toleo la 18 Mei 1915, iliyochapishwa na Moullot wa Marseille, 88 × 53 mm (Chamber of Commerce of Bône) – noti za dharura. * Franci 1, toleo la tarehe 5 Januari 1921, lililochapishwa na Moullot wa Marseille, 98 × 60 mm (Chumba cha Biashara cha Bône) – noti za dharura. * Noti za miaka 1913–1926: Franci 5, 20, 50, 100, 500, na 1000. * Noti za miaka 1938–1939: Franci 50 na 100. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="2"| Picha!!rowspan="2"| Thamani!!rowspan="2"| Vipimo !!rowspan="2"| Rangi kuu !!colspan="2"| Maelezo !!colspan="4"| Tarehe |- ! Upande wa mbele !! Upande wa nyuma!! Upande wa mbele!! Upande wa nyuma!! Kuchapishwa!! Kutolewa!! Kuondolewa!! |- |align="center" | [[File:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|109px]] |align="center" | [[File:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1911 | | |- |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 R.jpg|109px]] | 20 francs | | kijani | | | 1939 | | | |- |align="center" | [[File:50 Algerian francs 1940 A.jpg|109px]] |align="center" | | 50 francs | | rangi mbalimbali | | | 1940 | | | |- |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 R.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1936 | | |- |colspan="11"| |} * Noti za mwaka 1941: faranga 1,000. * Noti za mwaka 1942: faranga 50, 100, 1,000, na 5,000. * Noti za miaka 1942–1943: faranga 5, 20, na 500 (noti kutoka toleo hili zilizokuwa na chapa ya ziada ya neno “Tesoro” zilitumika wakati wa [[kutua huko Corsica]] na kusini mwa Ufaransa). Mnamo mwaka 1944, matoleo mawili ya noti yalitolewa, yakiwa na maandishi “Région économique d'Algérie,” katika thamani za sentimu 50, faranga 1, na faranga 2. Kati ya mwaka 1945 na 1946, noti zenye thamani ya faranga 5,000 na 10,000 ziliongezwa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Senti 50''' | Nyekundu | align="left" |[[File:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 1''' | Bluu | align="left" |[[File:1 Algerian franc 1943 A.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 2''' | Nyeusi | align="left" |[[File:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Kijani | align="left" |[[File:AlgeriaP91-5Francs-1942_b.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Rangi ya machungwa | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 20''' | Bluu | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 50''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 500''' | Zambarau | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 1,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za benki 1946–1948: faranga 20, 1,000, na 5,000. Mnamo mwaka wa 1949, benki mpya ya *Banque d'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia) ilianza kutoa noti (1949–1955) zenye thamani ya faranga 500, 1,000, 5,000, na 10,000. Noti hizi zilitumika kuandaa mfululizo mpya wa "faranga mpya" mnamo mwaka wa 1960. Baadaye, kati ya mwaka wa 1956 na 1958, noti za faranga 100, 500, 1,000, na 5,000 zilitolewa. Noti za Benki ya Algeria na Tunisia zenye maandishi ya ziada yaliyochapishwa juu yake: Faranga 500/faranga mpya 5, faranga 1,000/faranga mpya 10, faranga 5,000/faranga mpya 50, faranga 10,000/faranga mpya 100. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga 500''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 5,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 10,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:F ALG 10 NF E.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za mwaka 1959: Faranga mpya 5, 10, 50, na 100. Mnamo mwaka 1961, kufuatia kuanzishwa kwa faranga mpya, noti za faranga mpya 5, 10, 50, na 100 zilitolewa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga Mpya 5''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 10''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |} == Sarafu == Chumba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. [[File:Caduceus.svg|thumb|150px|Caduceus, alama ya biashara, inaonekana upande wa mbele wa sarafu zilizotolewa na Chumba cha Biashara cha Algiers.]] <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Toleo ! Chuma ! Kipenyo (mm) ! Uzito (g) ! Maandishi ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>5 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />[[tawi la mzeituni]]</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10'''<br />'''(sampuli/mfano)''' | 1919 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | shaba ya manjano (brass) | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHAMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Alama ya Caduceus pamoja na<br />miti miwili ya [[Arecaceae|mitende]]<br />Mwaka wa kutengenezwa kwa sarafu</small> | |- |} </center> [[Archivo:Grandes armes de la ville d'Oran (av. 1967).svg|thumb|150px|[[Nembo]] ya jiji la [[Oran]] inaonekana kwenye sarafu zilizotolewa na Chamba cha Biashara cha Oran.]] Chamba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa Toleo ! Chuma ! Kipenyo<br />(mm) ! Uzito<br />(g) ! Muundo ! Upande wa Mbele ! Upande wa Nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 5<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />[[Nembo|Nembo]] ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 25''' | 1922 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 25<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />Mnyororo<br />Nembo ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> |} </center> Chamber of Commerce ya Constantine ilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. Chamber of Commerce ya Bône ilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. Sarafu za faranga ya Algeria zenye thamani ya 20, 50, na 100 zilitengenezwa kati ya mwaka 1949 na 1956; hata hivyo, ilikuwa kawaida zaidi kutumia faranga iliyokuwa ikitumika nchini Ufaransa yenyewe. Sarafu za aloi ya shaba na nikeli (cupronickel) zilitolewa mahususi kwa ajili ya Algeria: faranga 20 (1949, 1956), faranga 50 (1949), na faranga 100 (1950, 1952). *Sentimu 10, bila tarehe, [[alumini]], mm 30 *Sentimu 10, aina ya 1915, alumini, mm 30 *Sentimu 50, bila tarehe, shaba, mm 19 *Faranga 1, aina ya 1915, bila tarehe, mm 23 {| class="wikitable center" |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa kutolewa ! Chuma ! Kipenyo<br>(mm) ! Uzito<br>(g) ! Ukingo ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Faranga 20''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 22.30 | 5.40 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 20<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 50''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 27.20 | 8.20 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 50<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 100''' | 1950 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 30.00 | 11.70 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na <br>taji la matawi ya [[mzeituni]]<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 100<br>Mashuke ya [[ngano]]<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |} Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka [[1949]] na [[1956]], Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa. == Tazama pia == * [[Algeria ya Kifaransa]] * [[Franc ya Ufaransa]] ==Tanbihi== {{reflist}} {{mbegu-uchumi}} [[Jamii:pesa ya kihistoria]] [[Jamii:Historia ya Algeria]] 6ufjsrv45ieduqaldxw4rab1ft0y14y 1608325 1608323 2026-10-15T02:19:13Z MoneyComtte 93189 /* Sarafu */ 1608325 wikitext text/x-wiki '''Faranga ya Algeria''' (kwa Kifaransa: *franc*) ilikuwa sarafu halali katika eneo la [[Algeria ya Kifaransa|Algeria lililokuwa chini ya Ufaransa]] kati ya mwaka 1848 na 1962, na nchini Algeria kati ya mwaka 1962 na 1964. Iligawanywa katika *centime* 100. Iligawanywa katika senti 100<ref>https://currency-history.info/history-of-algerian-currency/</ref>. ==Historia== Boudjou, au "piastre ya Algeria," ilikuwa sarafu iliyotumika katika Regency ya Algiers—dola ambayo kwa vitendo ilikuwa huru—na ambayo eneo lake liliunganishwa rasmi na Ufaransa mnamo mwaka 1848. Kukamilika kwa uvamizi wa Algeria kulisababisha eneo hilo kuunganishwa na Ufaransa kupitia uanzishwaji wa wilaya tatu za Kifaransa (departments) nchini Algeria mnamo mwaka 1848, mwaka ambao sarafu ya faranga ilichukua nafasi ya boudjou. Mnamo mwaka wa 1851, benki binafsi ya Kifaransa-Algeria iliyoitwa *Banque d'Algérie* (Benki ya Algeria) ilianzishwa na kupewa haki ya kutoa faranga. Faranga ya Algeria iliunganishwa na thamani ya faranga ya Ufaransa. Noti na sarafu zilitolewa mahususi kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria. Nyingi ya noti zilizotolewa na Benki ya Algeria kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria ziliingizwa pia katika mzunguko—katika toleo lililorekebishwa kidogo (kwa kuongezwa neno "TUNISIA")—ndani ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Kuanzia mwaka wa 1907 hadi 1925, faranga ya Algeria ilitumika katika eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Moroko. Kuanzia mwaka wa 1904 hadi 1945, faranga ya Algeria ilitumika kama sarafu ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, *Banque de l'Algérie* ilitaifishwa chini ya sheria iliyotungwa tarehe 17 Mei, 1946. Mnamo Januari 1949, ilibadilishwa jina na kuitwa *Banque de l'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia), lakini mabadiliko haya yalibatilishwa tarehe 1 Agosti, 1958. Sarafu hiyo ilitumika pia katika eneo la Fezzan-Ghadames. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka [[1960]] kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka 1962. === Sarafu ya dharura (1915–1923, 1944) === Wakati wa mgogoro mkubwa wa ndani uliosababishwa na Vita vya Kwanza vya Dunia, vyumba vya biashara vya Algiers, Bône, Constantine, na Oran vilitoa sarafu ya dharura—noti na sarafu—badala ya Benki ya Algeria. Tena mnamo mwaka wa 1944, wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, sarafu ya dharura iliingizwa katika mzunguko nchini Algeria; katika tukio hili, mtoaji alikuwa eneo la kiuchumi la Algeria. === Franc mpya (1960–1964) === Marekebisho ya kifedha yanayojulikana kama Mpango wa Pinay-Rueff yalianzisha "franc" mpya nchini Ufaransa na katika eneo la kiuchumi la Algeria. Neno "franc" limeendelea kutumika sana kwa ajili ya vitengo vidogo vya sarafu (centimes). ==Noti/Tiketi== * Noti za mwaka 1852: faranga 100, 500, 1000; Banque d'Algérie ilitoa noti zake za kwanza mnamo mwaka 1861. * Noti za mwaka 1861: faranga 100, 500. * Noti za mwaka 1861 (tawi la Oran): faranga 50, 100, 1000. * Noti za miaka 1868–1877: faranga 5, 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Bône): faranga 50, 100. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Constantine): faranga 50, 500, 1000. Baadaye, mnamo mwaka 1873, noti za thamani ya faranga 10, 50, 100, 500, na 1,000 zilitolewa, ingawa noti ya faranga 10 ilikuwa tayari imechapishwa mwaka 1871. * Noti za miaka 1903–1912: faranga 5, 20, 50, 100, 500, 1000. * Noti ya dharura ya faranga 1, ya tarehe 1 Mei 1915 (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya dharura ya faranga 1, toleo la 1920 (ya tarehe 31 Desemba 1923) (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya sentimu 50, toleo la 18 Mei 1915, iliyochapishwa na Moullot wa Marseille, 88 × 53 mm (Chamber of Commerce of Bône) – noti za dharura. * Franci 1, toleo la tarehe 5 Januari 1921, lililochapishwa na Moullot wa Marseille, 98 × 60 mm (Chumba cha Biashara cha Bône) – noti za dharura. * Noti za miaka 1913–1926: Franci 5, 20, 50, 100, 500, na 1000. * Noti za miaka 1938–1939: Franci 50 na 100. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="2"| Picha!!rowspan="2"| Thamani!!rowspan="2"| Vipimo !!rowspan="2"| Rangi kuu !!colspan="2"| Maelezo !!colspan="4"| Tarehe |- ! Upande wa mbele !! Upande wa nyuma!! Upande wa mbele!! Upande wa nyuma!! Kuchapishwa!! Kutolewa!! Kuondolewa!! |- |align="center" | [[File:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|109px]] |align="center" | [[File:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1911 | | |- |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 R.jpg|109px]] | 20 francs | | kijani | | | 1939 | | | |- |align="center" | [[File:50 Algerian francs 1940 A.jpg|109px]] |align="center" | | 50 francs | | rangi mbalimbali | | | 1940 | | | |- |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 R.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1936 | | |- |colspan="11"| |} * Noti za mwaka 1941: faranga 1,000. * Noti za mwaka 1942: faranga 50, 100, 1,000, na 5,000. * Noti za miaka 1942–1943: faranga 5, 20, na 500 (noti kutoka toleo hili zilizokuwa na chapa ya ziada ya neno “Tesoro” zilitumika wakati wa [[kutua huko Corsica]] na kusini mwa Ufaransa). Mnamo mwaka 1944, matoleo mawili ya noti yalitolewa, yakiwa na maandishi “Région économique d'Algérie,” katika thamani za sentimu 50, faranga 1, na faranga 2. Kati ya mwaka 1945 na 1946, noti zenye thamani ya faranga 5,000 na 10,000 ziliongezwa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Senti 50''' | Nyekundu | align="left" |[[File:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 1''' | Bluu | align="left" |[[File:1 Algerian franc 1943 A.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 2''' | Nyeusi | align="left" |[[File:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Kijani | align="left" |[[File:AlgeriaP91-5Francs-1942_b.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Rangi ya machungwa | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 20''' | Bluu | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 50''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 500''' | Zambarau | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 1,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za benki 1946–1948: faranga 20, 1,000, na 5,000. Mnamo mwaka wa 1949, benki mpya ya *Banque d'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia) ilianza kutoa noti (1949–1955) zenye thamani ya faranga 500, 1,000, 5,000, na 10,000. Noti hizi zilitumika kuandaa mfululizo mpya wa "faranga mpya" mnamo mwaka wa 1960. Baadaye, kati ya mwaka wa 1956 na 1958, noti za faranga 100, 500, 1,000, na 5,000 zilitolewa. Noti za Benki ya Algeria na Tunisia zenye maandishi ya ziada yaliyochapishwa juu yake: Faranga 500/faranga mpya 5, faranga 1,000/faranga mpya 10, faranga 5,000/faranga mpya 50, faranga 10,000/faranga mpya 100. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga 500''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 5,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 10,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:F ALG 10 NF E.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za mwaka 1959: Faranga mpya 5, 10, 50, na 100. Mnamo mwaka 1961, kufuatia kuanzishwa kwa faranga mpya, noti za faranga mpya 5, 10, 50, na 100 zilitolewa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga Mpya 5''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 10''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |} == Sarafu == Chumba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. [[File:Caduceus.svg|thumb|150px|Caduceus, alama ya biashara, inaonekana upande wa mbele wa sarafu zilizotolewa na Chumba cha Biashara cha Algiers.]] <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Toleo ! Chuma ! Kipenyo (mm) ! Uzito (g) ! Maandishi ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>5 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />[[tawi la mzeituni]]</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10'''<br />'''(sampuli/mfano)''' | 1919 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | shaba ya manjano (brass) | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHAMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Alama ya Caduceus pamoja na<br />miti miwili ya [[Arecaceae|mitende]]<br />Mwaka wa kutengenezwa kwa sarafu</small> | |- |} </center> [[File:Grandes armes de la ville d'Oran (av. 1967).svg|thumb|150px|[[Nembo]] ya jiji la [[Oran]] inaonekana kwenye sarafu zilizotolewa na Chamba cha Biashara cha Oran.]] Chamba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa Toleo ! Chuma ! Kipenyo<br />(mm) ! Uzito<br />(g) ! Muundo ! Upande wa Mbele ! Upande wa Nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 5<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />[[Nembo|Nembo]] ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 25''' | 1922 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 25<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />Mnyororo<br />Nembo ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> |} </center> Chamber of Commerce ya Constantine ilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. Chamber of Commerce ya Bône ilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. Sarafu za faranga ya Algeria zenye thamani ya 20, 50, na 100 zilitengenezwa kati ya mwaka 1949 na 1956; hata hivyo, ilikuwa kawaida zaidi kutumia faranga iliyokuwa ikitumika nchini Ufaransa yenyewe. Sarafu za aloi ya shaba na nikeli (cupronickel) zilitolewa mahususi kwa ajili ya Algeria: faranga 20 (1949, 1956), faranga 50 (1949), na faranga 100 (1950, 1952). *Sentimu 10, bila tarehe, [[alumini]], mm 30 *Sentimu 10, aina ya 1915, alumini, mm 30 *Sentimu 50, bila tarehe, shaba, mm 19 *Faranga 1, aina ya 1915, bila tarehe, mm 23 {| class="wikitable center" |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa kutolewa ! Chuma ! Kipenyo<br>(mm) ! Uzito<br>(g) ! Ukingo ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Faranga 20''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 22.30 | 5.40 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 20<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 50''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 27.20 | 8.20 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 50<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 100''' | 1950 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 30.00 | 11.70 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na <br>taji la matawi ya [[mzeituni]]<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 100<br>Mashuke ya [[ngano]]<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |} Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka [[1949]] na [[1956]], Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa. == Tazama pia == * [[Algeria ya Kifaransa]] * [[Franc ya Ufaransa]] ==Tanbihi== {{reflist}} {{mbegu-uchumi}} [[Jamii:pesa ya kihistoria]] [[Jamii:Historia ya Algeria]] 89j8vjs55oq0woatd7haqa4lau4o9tb 1608326 1608325 2026-10-15T02:19:30Z MoneyComtte 93189 /* Sarafu */ 1608326 wikitext text/x-wiki '''Faranga ya Algeria''' (kwa Kifaransa: *franc*) ilikuwa sarafu halali katika eneo la [[Algeria ya Kifaransa|Algeria lililokuwa chini ya Ufaransa]] kati ya mwaka 1848 na 1962, na nchini Algeria kati ya mwaka 1962 na 1964. Iligawanywa katika *centime* 100. Iligawanywa katika senti 100<ref>https://currency-history.info/history-of-algerian-currency/</ref>. ==Historia== Boudjou, au "piastre ya Algeria," ilikuwa sarafu iliyotumika katika Regency ya Algiers—dola ambayo kwa vitendo ilikuwa huru—na ambayo eneo lake liliunganishwa rasmi na Ufaransa mnamo mwaka 1848. Kukamilika kwa uvamizi wa Algeria kulisababisha eneo hilo kuunganishwa na Ufaransa kupitia uanzishwaji wa wilaya tatu za Kifaransa (departments) nchini Algeria mnamo mwaka 1848, mwaka ambao sarafu ya faranga ilichukua nafasi ya boudjou. Mnamo mwaka wa 1851, benki binafsi ya Kifaransa-Algeria iliyoitwa *Banque d'Algérie* (Benki ya Algeria) ilianzishwa na kupewa haki ya kutoa faranga. Faranga ya Algeria iliunganishwa na thamani ya faranga ya Ufaransa. Noti na sarafu zilitolewa mahususi kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria. Nyingi ya noti zilizotolewa na Benki ya Algeria kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria ziliingizwa pia katika mzunguko—katika toleo lililorekebishwa kidogo (kwa kuongezwa neno "TUNISIA")—ndani ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Kuanzia mwaka wa 1907 hadi 1925, faranga ya Algeria ilitumika katika eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Moroko. Kuanzia mwaka wa 1904 hadi 1945, faranga ya Algeria ilitumika kama sarafu ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, *Banque de l'Algérie* ilitaifishwa chini ya sheria iliyotungwa tarehe 17 Mei, 1946. Mnamo Januari 1949, ilibadilishwa jina na kuitwa *Banque de l'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia), lakini mabadiliko haya yalibatilishwa tarehe 1 Agosti, 1958. Sarafu hiyo ilitumika pia katika eneo la Fezzan-Ghadames. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka [[1960]] kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka 1962. === Sarafu ya dharura (1915–1923, 1944) === Wakati wa mgogoro mkubwa wa ndani uliosababishwa na Vita vya Kwanza vya Dunia, vyumba vya biashara vya Algiers, Bône, Constantine, na Oran vilitoa sarafu ya dharura—noti na sarafu—badala ya Benki ya Algeria. Tena mnamo mwaka wa 1944, wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, sarafu ya dharura iliingizwa katika mzunguko nchini Algeria; katika tukio hili, mtoaji alikuwa eneo la kiuchumi la Algeria. === Franc mpya (1960–1964) === Marekebisho ya kifedha yanayojulikana kama Mpango wa Pinay-Rueff yalianzisha "franc" mpya nchini Ufaransa na katika eneo la kiuchumi la Algeria. Neno "franc" limeendelea kutumika sana kwa ajili ya vitengo vidogo vya sarafu (centimes). ==Noti/Tiketi== * Noti za mwaka 1852: faranga 100, 500, 1000; Banque d'Algérie ilitoa noti zake za kwanza mnamo mwaka 1861. * Noti za mwaka 1861: faranga 100, 500. * Noti za mwaka 1861 (tawi la Oran): faranga 50, 100, 1000. * Noti za miaka 1868–1877: faranga 5, 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Bône): faranga 50, 100. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Constantine): faranga 50, 500, 1000. Baadaye, mnamo mwaka 1873, noti za thamani ya faranga 10, 50, 100, 500, na 1,000 zilitolewa, ingawa noti ya faranga 10 ilikuwa tayari imechapishwa mwaka 1871. * Noti za miaka 1903–1912: faranga 5, 20, 50, 100, 500, 1000. * Noti ya dharura ya faranga 1, ya tarehe 1 Mei 1915 (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya dharura ya faranga 1, toleo la 1920 (ya tarehe 31 Desemba 1923) (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya sentimu 50, toleo la 18 Mei 1915, iliyochapishwa na Moullot wa Marseille, 88 × 53 mm (Chamber of Commerce of Bône) – noti za dharura. * Franci 1, toleo la tarehe 5 Januari 1921, lililochapishwa na Moullot wa Marseille, 98 × 60 mm (Chumba cha Biashara cha Bône) – noti za dharura. * Noti za miaka 1913–1926: Franci 5, 20, 50, 100, 500, na 1000. * Noti za miaka 1938–1939: Franci 50 na 100. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="2"| Picha!!rowspan="2"| Thamani!!rowspan="2"| Vipimo !!rowspan="2"| Rangi kuu !!colspan="2"| Maelezo !!colspan="4"| Tarehe |- ! Upande wa mbele !! Upande wa nyuma!! Upande wa mbele!! Upande wa nyuma!! Kuchapishwa!! Kutolewa!! Kuondolewa!! |- |align="center" | [[File:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|109px]] |align="center" | [[File:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1911 | | |- |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 R.jpg|109px]] | 20 francs | | kijani | | | 1939 | | | |- |align="center" | [[File:50 Algerian francs 1940 A.jpg|109px]] |align="center" | | 50 francs | | rangi mbalimbali | | | 1940 | | | |- |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 R.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1936 | | |- |colspan="11"| |} * Noti za mwaka 1941: faranga 1,000. * Noti za mwaka 1942: faranga 50, 100, 1,000, na 5,000. * Noti za miaka 1942–1943: faranga 5, 20, na 500 (noti kutoka toleo hili zilizokuwa na chapa ya ziada ya neno “Tesoro” zilitumika wakati wa [[kutua huko Corsica]] na kusini mwa Ufaransa). Mnamo mwaka 1944, matoleo mawili ya noti yalitolewa, yakiwa na maandishi “Région économique d'Algérie,” katika thamani za sentimu 50, faranga 1, na faranga 2. Kati ya mwaka 1945 na 1946, noti zenye thamani ya faranga 5,000 na 10,000 ziliongezwa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Senti 50''' | Nyekundu | align="left" |[[File:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 1''' | Bluu | align="left" |[[File:1 Algerian franc 1943 A.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 2''' | Nyeusi | align="left" |[[File:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Kijani | align="left" |[[File:AlgeriaP91-5Francs-1942_b.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Rangi ya machungwa | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 20''' | Bluu | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 50''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 500''' | Zambarau | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 1,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za benki 1946–1948: faranga 20, 1,000, na 5,000. Mnamo mwaka wa 1949, benki mpya ya *Banque d'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia) ilianza kutoa noti (1949–1955) zenye thamani ya faranga 500, 1,000, 5,000, na 10,000. Noti hizi zilitumika kuandaa mfululizo mpya wa "faranga mpya" mnamo mwaka wa 1960. Baadaye, kati ya mwaka wa 1956 na 1958, noti za faranga 100, 500, 1,000, na 5,000 zilitolewa. Noti za Benki ya Algeria na Tunisia zenye maandishi ya ziada yaliyochapishwa juu yake: Faranga 500/faranga mpya 5, faranga 1,000/faranga mpya 10, faranga 5,000/faranga mpya 50, faranga 10,000/faranga mpya 100. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga 500''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 5,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 10,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:F ALG 10 NF E.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za mwaka 1959: Faranga mpya 5, 10, 50, na 100. Mnamo mwaka 1961, kufuatia kuanzishwa kwa faranga mpya, noti za faranga mpya 5, 10, 50, na 100 zilitolewa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga Mpya 5''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 10''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |} == Sarafu == Chumba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. [[File:Caduceus.svg|thumb|150px|Caduceus, alama ya biashara, inaonekana upande wa mbele wa sarafu zilizotolewa na Chumba cha Biashara cha Algiers.]] <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Toleo ! Chuma ! Kipenyo (mm) ! Uzito (g) ! Maandishi ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>5 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />[[tawi la mzeituni]]</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10'''<br />'''(sampuli/mfano)''' | 1919 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | shaba ya manjano (brass) | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHAMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Alama ya Caduceus pamoja na<br />miti miwili ya [[Arecaceae|mitende]]<br />Mwaka wa kutengenezwa kwa sarafu</small> | |- |} </center> [[File:Grandes armes de la ville d'Oran (av. 1967).svg|thumb|150px|[[Nembo]] ya jiji la Oran inaonekana kwenye sarafu zilizotolewa na Chamba cha Biashara cha Oran.]] Chamba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa Toleo ! Chuma ! Kipenyo<br />(mm) ! Uzito<br />(g) ! Muundo ! Upande wa Mbele ! Upande wa Nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 5<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />[[Nembo|Nembo]] ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 25''' | 1922 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 25<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />Mnyororo<br />Nembo ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> |} </center> Chamber of Commerce ya Constantine ilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. Chamber of Commerce ya Bône ilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. Sarafu za faranga ya Algeria zenye thamani ya 20, 50, na 100 zilitengenezwa kati ya mwaka 1949 na 1956; hata hivyo, ilikuwa kawaida zaidi kutumia faranga iliyokuwa ikitumika nchini Ufaransa yenyewe. Sarafu za aloi ya shaba na nikeli (cupronickel) zilitolewa mahususi kwa ajili ya Algeria: faranga 20 (1949, 1956), faranga 50 (1949), na faranga 100 (1950, 1952). *Sentimu 10, bila tarehe, [[alumini]], mm 30 *Sentimu 10, aina ya 1915, alumini, mm 30 *Sentimu 50, bila tarehe, shaba, mm 19 *Faranga 1, aina ya 1915, bila tarehe, mm 23 {| class="wikitable center" |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa kutolewa ! Chuma ! Kipenyo<br>(mm) ! Uzito<br>(g) ! Ukingo ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Faranga 20''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 22.30 | 5.40 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 20<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 50''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 27.20 | 8.20 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 50<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 100''' | 1950 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 30.00 | 11.70 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na <br>taji la matawi ya [[mzeituni]]<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 100<br>Mashuke ya [[ngano]]<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |} Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka [[1949]] na [[1956]], Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa. == Tazama pia == * [[Algeria ya Kifaransa]] * [[Franc ya Ufaransa]] ==Tanbihi== {{reflist}} {{mbegu-uchumi}} [[Jamii:pesa ya kihistoria]] [[Jamii:Historia ya Algeria]] r0qqgi4gpoicbv1pfhcragqkepm7oop 1608328 1608326 2026-10-15T02:21:40Z MoneyComtte 93189 /* Sarafu */ 1608328 wikitext text/x-wiki '''Faranga ya Algeria''' (kwa Kifaransa: *franc*) ilikuwa sarafu halali katika eneo la [[Algeria ya Kifaransa|Algeria lililokuwa chini ya Ufaransa]] kati ya mwaka 1848 na 1962, na nchini Algeria kati ya mwaka 1962 na 1964. Iligawanywa katika *centime* 100. Iligawanywa katika senti 100<ref>https://currency-history.info/history-of-algerian-currency/</ref>. ==Historia== Boudjou, au "piastre ya Algeria," ilikuwa sarafu iliyotumika katika Regency ya Algiers—dola ambayo kwa vitendo ilikuwa huru—na ambayo eneo lake liliunganishwa rasmi na Ufaransa mnamo mwaka 1848. Kukamilika kwa uvamizi wa Algeria kulisababisha eneo hilo kuunganishwa na Ufaransa kupitia uanzishwaji wa wilaya tatu za Kifaransa (departments) nchini Algeria mnamo mwaka 1848, mwaka ambao sarafu ya faranga ilichukua nafasi ya boudjou. Mnamo mwaka wa 1851, benki binafsi ya Kifaransa-Algeria iliyoitwa *Banque d'Algérie* (Benki ya Algeria) ilianzishwa na kupewa haki ya kutoa faranga. Faranga ya Algeria iliunganishwa na thamani ya faranga ya Ufaransa. Noti na sarafu zilitolewa mahususi kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria. Nyingi ya noti zilizotolewa na Benki ya Algeria kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria ziliingizwa pia katika mzunguko—katika toleo lililorekebishwa kidogo (kwa kuongezwa neno "TUNISIA")—ndani ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Kuanzia mwaka wa 1907 hadi 1925, faranga ya Algeria ilitumika katika eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Moroko. Kuanzia mwaka wa 1904 hadi 1945, faranga ya Algeria ilitumika kama sarafu ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, *Banque de l'Algérie* ilitaifishwa chini ya sheria iliyotungwa tarehe 17 Mei, 1946. Mnamo Januari 1949, ilibadilishwa jina na kuitwa *Banque de l'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia), lakini mabadiliko haya yalibatilishwa tarehe 1 Agosti, 1958. Sarafu hiyo ilitumika pia katika eneo la Fezzan-Ghadames. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka [[1960]] kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka 1962. === Sarafu ya dharura (1915–1923, 1944) === Wakati wa mgogoro mkubwa wa ndani uliosababishwa na Vita vya Kwanza vya Dunia, vyumba vya biashara vya Algiers, Bône, Constantine, na Oran vilitoa sarafu ya dharura—noti na sarafu—badala ya Benki ya Algeria. Tena mnamo mwaka wa 1944, wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, sarafu ya dharura iliingizwa katika mzunguko nchini Algeria; katika tukio hili, mtoaji alikuwa eneo la kiuchumi la Algeria. === Franc mpya (1960–1964) === Marekebisho ya kifedha yanayojulikana kama Mpango wa Pinay-Rueff yalianzisha "franc" mpya nchini Ufaransa na katika eneo la kiuchumi la Algeria. Neno "franc" limeendelea kutumika sana kwa ajili ya vitengo vidogo vya sarafu (centimes). ==Noti/Tiketi== * Noti za mwaka 1852: faranga 100, 500, 1000; Banque d'Algérie ilitoa noti zake za kwanza mnamo mwaka 1861. * Noti za mwaka 1861: faranga 100, 500. * Noti za mwaka 1861 (tawi la Oran): faranga 50, 100, 1000. * Noti za miaka 1868–1877: faranga 5, 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Bône): faranga 50, 100. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Constantine): faranga 50, 500, 1000. Baadaye, mnamo mwaka 1873, noti za thamani ya faranga 10, 50, 100, 500, na 1,000 zilitolewa, ingawa noti ya faranga 10 ilikuwa tayari imechapishwa mwaka 1871. * Noti za miaka 1903–1912: faranga 5, 20, 50, 100, 500, 1000. * Noti ya dharura ya faranga 1, ya tarehe 1 Mei 1915 (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya dharura ya faranga 1, toleo la 1920 (ya tarehe 31 Desemba 1923) (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya sentimu 50, toleo la 18 Mei 1915, iliyochapishwa na Moullot wa Marseille, 88 × 53 mm (Chamber of Commerce of Bône) – noti za dharura. * Franci 1, toleo la tarehe 5 Januari 1921, lililochapishwa na Moullot wa Marseille, 98 × 60 mm (Chumba cha Biashara cha Bône) – noti za dharura. * Noti za miaka 1913–1926: Franci 5, 20, 50, 100, 500, na 1000. * Noti za miaka 1938–1939: Franci 50 na 100. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="2"| Picha!!rowspan="2"| Thamani!!rowspan="2"| Vipimo !!rowspan="2"| Rangi kuu !!colspan="2"| Maelezo !!colspan="4"| Tarehe |- ! Upande wa mbele !! Upande wa nyuma!! Upande wa mbele!! Upande wa nyuma!! Kuchapishwa!! Kutolewa!! Kuondolewa!! |- |align="center" | [[File:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|109px]] |align="center" | [[File:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1911 | | |- |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 R.jpg|109px]] | 20 francs | | kijani | | | 1939 | | | |- |align="center" | [[File:50 Algerian francs 1940 A.jpg|109px]] |align="center" | | 50 francs | | rangi mbalimbali | | | 1940 | | | |- |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 R.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1936 | | |- |colspan="11"| |} * Noti za mwaka 1941: faranga 1,000. * Noti za mwaka 1942: faranga 50, 100, 1,000, na 5,000. * Noti za miaka 1942–1943: faranga 5, 20, na 500 (noti kutoka toleo hili zilizokuwa na chapa ya ziada ya neno “Tesoro” zilitumika wakati wa [[kutua huko Corsica]] na kusini mwa Ufaransa). Mnamo mwaka 1944, matoleo mawili ya noti yalitolewa, yakiwa na maandishi “Région économique d'Algérie,” katika thamani za sentimu 50, faranga 1, na faranga 2. Kati ya mwaka 1945 na 1946, noti zenye thamani ya faranga 5,000 na 10,000 ziliongezwa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Senti 50''' | Nyekundu | align="left" |[[File:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 1''' | Bluu | align="left" |[[File:1 Algerian franc 1943 A.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 2''' | Nyeusi | align="left" |[[File:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Kijani | align="left" |[[File:AlgeriaP91-5Francs-1942_b.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Rangi ya machungwa | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 20''' | Bluu | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 50''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 500''' | Zambarau | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 1,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za benki 1946–1948: faranga 20, 1,000, na 5,000. Mnamo mwaka wa 1949, benki mpya ya *Banque d'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia) ilianza kutoa noti (1949–1955) zenye thamani ya faranga 500, 1,000, 5,000, na 10,000. Noti hizi zilitumika kuandaa mfululizo mpya wa "faranga mpya" mnamo mwaka wa 1960. Baadaye, kati ya mwaka wa 1956 na 1958, noti za faranga 100, 500, 1,000, na 5,000 zilitolewa. Noti za Benki ya Algeria na Tunisia zenye maandishi ya ziada yaliyochapishwa juu yake: Faranga 500/faranga mpya 5, faranga 1,000/faranga mpya 10, faranga 5,000/faranga mpya 50, faranga 10,000/faranga mpya 100. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga 500''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 5,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 10,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:F ALG 10 NF E.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za mwaka 1959: Faranga mpya 5, 10, 50, na 100. Mnamo mwaka 1961, kufuatia kuanzishwa kwa faranga mpya, noti za faranga mpya 5, 10, 50, na 100 zilitolewa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga Mpya 5''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 10''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |} == Sarafu == Chumba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. [[File:Caduceus.svg|thumb|150px|Caduceus, alama ya biashara, inaonekana upande wa mbele wa sarafu zilizotolewa na Chumba cha Biashara cha Algiers.]] <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Toleo ! Chuma ! Kipenyo (mm) ! Uzito (g) ! Maandishi ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>5 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />[[tawi la mzeituni]]</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10'''<br />'''(sampuli/mfano)''' | 1919 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | shaba ya manjano (brass) | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHAMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Alama ya Caduceus pamoja na<br />miti miwili ya [[Arecaceae|mitende]]<br />Mwaka wa kutengenezwa kwa sarafu</small> | |- |} </center> [[File:Grandes armes de la ville d'Oran (av. 1967).svg|thumb|150px|Nembo ya Oran inaonekana kwenye sarafu zilizotolewa na Chama cha Biashara cha Oran.]] Chamba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa Toleo ! Chuma ! Kipenyo<br />(mm) ! Uzito<br />(g) ! Muundo ! Upande wa Mbele ! Upande wa Nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 5<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />[[Nembo|Nembo]] ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 25''' | 1922 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 25<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />Mnyororo<br />Nembo ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> |} </center> Chamber of Commerce ya Constantine ilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. Chamber of Commerce ya Bône ilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. Sarafu za faranga ya Algeria zenye thamani ya 20, 50, na 100 zilitengenezwa kati ya mwaka 1949 na 1956; hata hivyo, ilikuwa kawaida zaidi kutumia faranga iliyokuwa ikitumika nchini Ufaransa yenyewe. Sarafu za aloi ya shaba na nikeli (cupronickel) zilitolewa mahususi kwa ajili ya Algeria: faranga 20 (1949, 1956), faranga 50 (1949), na faranga 100 (1950, 1952). *Sentimu 10, bila tarehe, [[alumini]], mm 30 *Sentimu 10, aina ya 1915, alumini, mm 30 *Sentimu 50, bila tarehe, shaba, mm 19 *Faranga 1, aina ya 1915, bila tarehe, mm 23 {| class="wikitable center" |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa kutolewa ! Chuma ! Kipenyo<br>(mm) ! Uzito<br>(g) ! Ukingo ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Faranga 20''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 22.30 | 5.40 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 20<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 50''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 27.20 | 8.20 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 50<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 100''' | 1950 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 30.00 | 11.70 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na <br>taji la matawi ya [[mzeituni]]<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 100<br>Mashuke ya [[ngano]]<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |} Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka [[1949]] na [[1956]], Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa. == Tazama pia == * [[Algeria ya Kifaransa]] * [[Franc ya Ufaransa]] ==Tanbihi== {{reflist}} {{mbegu-uchumi}} [[Jamii:pesa ya kihistoria]] [[Jamii:Historia ya Algeria]] aigrx5g6tfqwcbmti26y6oys94p4khc 1608333 1608328 2026-10-15T02:31:27Z MoneyComtte 93189 1608333 wikitext text/x-wiki '''Faranga ya Algeria''' (kwa Kifaransa: *franc*) ilikuwa sarafu halali katika eneo la [[Algeria ya Kifaransa|Algeria lililokuwa chini ya Ufaransa]] kati ya mwaka 1848 na 1962, na nchini Algeria kati ya mwaka 1962 na 1964. Iligawanywa katika *centime* 100. Iligawanywa katika senti 100<ref>https://currency-history.info/history-of-algerian-currency/</ref>. ==Historia== Boudjou, au "piastre ya Algeria," ilikuwa sarafu iliyotumika katika Regency ya Algiers—dola ambayo kwa vitendo ilikuwa huru—na ambayo eneo lake liliunganishwa rasmi na Ufaransa mnamo mwaka 1848. Kukamilika kwa uvamizi wa Algeria kulisababisha eneo hilo kuunganishwa na Ufaransa kupitia uanzishwaji wa wilaya tatu za Kifaransa (departments) nchini Algeria mnamo mwaka 1848, mwaka ambao sarafu ya faranga ilichukua nafasi ya boudjou. Mnamo mwaka wa 1851, benki binafsi ya Kifaransa-Algeria iliyoitwa *Banque d'Algérie* (Benki ya Algeria) ilianzishwa na kupewa haki ya kutoa faranga. Faranga ya Algeria iliunganishwa na thamani ya faranga ya Ufaransa. Noti na sarafu zilitolewa mahususi kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria. Nyingi ya noti zilizotolewa na Benki ya Algeria kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria ziliingizwa pia katika mzunguko—katika toleo lililorekebishwa kidogo (kwa kuongezwa neno "TUNISIA")—ndani ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Kuanzia mwaka wa 1907 hadi 1925, faranga ya Algeria ilitumika katika eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Moroko. Kuanzia mwaka wa 1904 hadi 1945, faranga ya Algeria ilitumika kama sarafu ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, *Banque de l'Algérie* ilitaifishwa chini ya sheria iliyotungwa tarehe 17 Mei, 1946. Mnamo Januari 1949, ilibadilishwa jina na kuitwa *Banque de l'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia), lakini mabadiliko haya yalibatilishwa tarehe 1 Agosti, 1958. Sarafu hiyo ilitumika pia katika eneo la Fezzan-Ghadames. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka [[1960]] kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka 1962. === Sarafu ya dharura (1915–1923, 1944) === Wakati wa mgogoro mkubwa wa ndani uliosababishwa na Vita vya Kwanza vya Dunia, vyumba vya biashara vya Algiers, Bône, Constantine, na Oran vilitoa sarafu ya dharura—noti na sarafu—badala ya Benki ya Algeria. Tena mnamo mwaka wa 1944, wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, sarafu ya dharura iliingizwa katika mzunguko nchini Algeria; katika tukio hili, mtoaji alikuwa eneo la kiuchumi la Algeria. === Franc mpya (1960–1964) === Marekebisho ya kifedha yanayojulikana kama Mpango wa Pinay-Rueff yalianzisha "franc" mpya nchini Ufaransa na katika eneo la kiuchumi la Algeria. Neno "franc" limeendelea kutumika sana kwa ajili ya vitengo vidogo vya sarafu (centimes).<ref name="BoninValério2015">{{cite book|author1=Hubert Bonin|author2=Nuno Valério|title=Colonial and Imperial Banking History|url=http://books.google.com/books?id=e5M0CwAAQBAJ&pg=PA137|date=December 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-21892-0|pages=115–140|chapter=Colonial banking in French North Africa}}</ref> ==Noti/Tiketi== * Noti za mwaka 1852: faranga 100, 500, 1000; Banque d'Algérie ilitoa noti zake za kwanza mnamo mwaka 1861. * Noti za mwaka 1861: faranga 100, 500. * Noti za mwaka 1861 (tawi la Oran): faranga 50, 100, 1000. * Noti za miaka 1868–1877: faranga 5, 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Bône): faranga 50, 100. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Constantine): faranga 50, 500, 1000. Baadaye, mnamo mwaka 1873, noti za thamani ya faranga 10, 50, 100, 500, na 1,000 zilitolewa, ingawa noti ya faranga 10 ilikuwa tayari imechapishwa mwaka 1871. * Noti za miaka 1903–1912: faranga 5, 20, 50, 100, 500, 1000. * Noti ya dharura ya faranga 1, ya tarehe 1 Mei 1915 (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya dharura ya faranga 1, toleo la 1920 (ya tarehe 31 Desemba 1923) (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya sentimu 50, toleo la 18 Mei 1915, iliyochapishwa na Moullot wa Marseille, 88 × 53 mm (Chamber of Commerce of Bône) – noti za dharura. * Franci 1, toleo la tarehe 5 Januari 1921, lililochapishwa na Moullot wa Marseille, 98 × 60 mm (Chumba cha Biashara cha Bône) – noti za dharura. * Noti za miaka 1913–1926: Franci 5, 20, 50, 100, 500, na 1000. * Noti za miaka 1938–1939: Franci 50 na 100. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="2"| Picha!!rowspan="2"| Thamani!!rowspan="2"| Vipimo !!rowspan="2"| Rangi kuu !!colspan="2"| Maelezo !!colspan="4"| Tarehe |- ! Upande wa mbele !! Upande wa nyuma!! Upande wa mbele!! Upande wa nyuma!! Kuchapishwa!! Kutolewa!! Kuondolewa!! |- |align="center" | [[File:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|109px]] |align="center" | [[File:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1911 | | |- |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 R.jpg|109px]] | 20 francs | | kijani | | | 1939 | | | |- |align="center" | [[File:50 Algerian francs 1940 A.jpg|109px]] |align="center" | | 50 francs | | rangi mbalimbali | | | 1940 | | | |- |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 R.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1936 | | |- |colspan="11"| |} * Noti za mwaka 1941: faranga 1,000. * Noti za mwaka 1942: faranga 50, 100, 1,000, na 5,000. * Noti za miaka 1942–1943: faranga 5, 20, na 500 (noti kutoka toleo hili zilizokuwa na chapa ya ziada ya neno “Tesoro” zilitumika wakati wa [[kutua huko Corsica]] na kusini mwa Ufaransa). Mnamo mwaka 1944, matoleo mawili ya noti yalitolewa, yakiwa na maandishi “Région économique d'Algérie,” katika thamani za sentimu 50, faranga 1, na faranga 2. Kati ya mwaka 1945 na 1946, noti zenye thamani ya faranga 5,000 na 10,000 ziliongezwa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Senti 50''' | Nyekundu | align="left" |[[File:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 1''' | Bluu | align="left" |[[File:1 Algerian franc 1943 A.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 2''' | Nyeusi | align="left" |[[File:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Kijani | align="left" |[[File:AlgeriaP91-5Francs-1942_b.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Rangi ya machungwa | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 20''' | Bluu | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 50''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 500''' | Zambarau | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 1,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za benki 1946–1948: faranga 20, 1,000, na 5,000. Mnamo mwaka wa 1949, benki mpya ya *Banque d'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia) ilianza kutoa noti (1949–1955) zenye thamani ya faranga 500, 1,000, 5,000, na 10,000. Noti hizi zilitumika kuandaa mfululizo mpya wa "faranga mpya" mnamo mwaka wa 1960. Baadaye, kati ya mwaka wa 1956 na 1958, noti za faranga 100, 500, 1,000, na 5,000 zilitolewa. Noti za Benki ya Algeria na Tunisia zenye maandishi ya ziada yaliyochapishwa juu yake: Faranga 500/faranga mpya 5, faranga 1,000/faranga mpya 10, faranga 5,000/faranga mpya 50, faranga 10,000/faranga mpya 100. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga 500''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 5,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 10,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:F ALG 10 NF E.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za mwaka 1959: Faranga mpya 5, 10, 50, na 100. Mnamo mwaka 1961, kufuatia kuanzishwa kwa faranga mpya, noti za faranga mpya 5, 10, 50, na 100 zilitolewa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga Mpya 5''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 10''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |} == Sarafu == Chumba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. [[File:Caduceus.svg|thumb|150px|Caduceus, alama ya biashara, inaonekana upande wa mbele wa sarafu zilizotolewa na Chumba cha Biashara cha Algiers.]] <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Toleo ! Chuma ! Kipenyo (mm) ! Uzito (g) ! Maandishi ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>5 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />[[tawi la mzeituni]]</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10'''<br />'''(sampuli/mfano)''' | 1919 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | shaba ya manjano (brass) | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHAMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Alama ya Caduceus pamoja na<br />miti miwili ya [[Arecaceae|mitende]]<br />Mwaka wa kutengenezwa kwa sarafu</small> | |- |} </center> [[File:Grandes armes de la ville d'Oran (av. 1967).svg|thumb|150px|Nembo ya Oran inaonekana kwenye sarafu zilizotolewa na Chama cha Biashara cha Oran.]] Chamba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa Toleo ! Chuma ! Kipenyo<br />(mm) ! Uzito<br />(g) ! Muundo ! Upande wa Mbele ! Upande wa Nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 5<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />[[Nembo|Nembo]] ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 25''' | 1922 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 25<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />Mnyororo<br />Nembo ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> |} </center> Chamber of Commerce ya Constantine ilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. Chamber of Commerce ya Bône ilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. Sarafu za faranga ya Algeria zenye thamani ya 20, 50, na 100 zilitengenezwa kati ya mwaka 1949 na 1956; hata hivyo, ilikuwa kawaida zaidi kutumia faranga iliyokuwa ikitumika nchini Ufaransa yenyewe. Sarafu za aloi ya shaba na nikeli (cupronickel) zilitolewa mahususi kwa ajili ya Algeria: faranga 20 (1949, 1956), faranga 50 (1949), na faranga 100 (1950, 1952). *Sentimu 10, bila tarehe, [[alumini]], mm 30 *Sentimu 10, aina ya 1915, alumini, mm 30 *Sentimu 50, bila tarehe, shaba, mm 19 *Faranga 1, aina ya 1915, bila tarehe, mm 23 {| class="wikitable center" |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa kutolewa ! Chuma ! Kipenyo<br>(mm) ! Uzito<br>(g) ! Ukingo ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Faranga 20''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 22.30 | 5.40 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 20<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 50''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 27.20 | 8.20 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 50<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 100''' | 1950 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 30.00 | 11.70 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na <br>taji la matawi ya [[mzeituni]]<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 100<br>Mashuke ya [[ngano]]<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |} Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka [[1949]] na [[1956]], Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa. == Tazama pia == * [[Algeria ya Kifaransa]] * [[Franc ya Ufaransa]] ==Tanbihi== {{reflist}} {{mbegu-uchumi}} [[Jamii:pesa ya kihistoria]] [[Jamii:Historia ya Algeria]] 7xq7gh8i1m7nwt03lkb0yfq78g1ay6x 1608338 1608333 2026-10-15T02:42:33Z MoneyComtte 93189 1608338 wikitext text/x-wiki '''Faranga ya Algeria''' (kwa [[Kifaransa]]: *franc*) ilikuwa sarafu halali katika eneo la [[Algeria ya Kifaransa|Algeria lililokuwa chini ya Ufaransa]] kati ya mwaka 1848 na 1962, na nchini Algeria kati ya mwaka 1962 na 1964. Iligawanywa katika *centime* 100. Iligawanywa katika senti 100<ref>https://currency-history.info/history-of-algerian-currency/</ref>. ==Historia== Boudjou, au "piastre ya Algeria," ilikuwa sarafu iliyotumika katika Regency ya Algiers—dola ambayo kwa vitendo ilikuwa huru—na ambayo eneo lake liliunganishwa rasmi na Ufaransa mnamo mwaka 1848. Kukamilika kwa uvamizi wa Algeria kulisababisha eneo hilo kuunganishwa na Ufaransa kupitia uanzishwaji wa wilaya tatu za Kifaransa (departments) nchini Algeria mnamo mwaka 1848, mwaka ambao sarafu ya faranga ilichukua nafasi ya boudjou. Mnamo mwaka wa 1851, benki binafsi ya Kifaransa-Algeria iliyoitwa *Banque d'Algérie* (Benki ya Algeria) ilianzishwa na kupewa haki ya kutoa faranga. Faranga ya Algeria iliunganishwa na thamani ya faranga ya Ufaransa. Noti na sarafu zilitolewa mahususi kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria. Nyingi ya noti zilizotolewa na Benki ya Algeria kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria ziliingizwa pia katika mzunguko—katika toleo lililorekebishwa kidogo (kwa kuongezwa neno "TUNISIA")—ndani ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Kuanzia mwaka wa 1907 hadi 1925, faranga ya Algeria ilitumika katika eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Moroko. Kuanzia mwaka wa 1904 hadi 1945, faranga ya Algeria ilitumika kama sarafu ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, *Banque de l'Algérie* ilitaifishwa chini ya sheria iliyotungwa tarehe 17 Mei, 1946. Mnamo Januari 1949, ilibadilishwa jina na kuitwa *Banque de l'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia), lakini mabadiliko haya yalibatilishwa tarehe 1 Agosti, 1958. Sarafu hiyo ilitumika pia katika eneo la Fezzan-Ghadames. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka [[1960]] kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka 1962. === Sarafu ya dharura (1915–1923, 1944) === Wakati wa mgogoro mkubwa wa ndani uliosababishwa na Vita vya Kwanza vya Dunia, vyumba vya biashara vya Algiers, Bône, Constantine, na Oran vilitoa sarafu ya dharura—noti na sarafu—badala ya Benki ya Algeria. Tena mnamo mwaka wa 1944, wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, sarafu ya dharura iliingizwa katika mzunguko nchini Algeria; katika tukio hili, mtoaji alikuwa eneo la kiuchumi la Algeria. === Franc mpya (1960–1964) === Marekebisho ya kifedha yanayojulikana kama Mpango wa Pinay-Rueff yalianzisha "franc" mpya nchini Ufaransa na katika eneo la kiuchumi la Algeria. Neno "franc" limeendelea kutumika sana kwa ajili ya vitengo vidogo vya sarafu (centimes).<ref name="BoninValério2015">{{cite book|author1=Hubert Bonin|author2=Nuno Valério|title=Colonial and Imperial Banking History|url=http://books.google.com/books?id=e5M0CwAAQBAJ&pg=PA137|date=December 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-21892-0|pages=115–140|chapter=Colonial banking in French North Africa}}</ref> ==Noti/Tiketi== * Noti za mwaka 1852: faranga 100, 500, 1000; Banque d'Algérie ilitoa noti zake za kwanza mnamo mwaka 1861. * Noti za mwaka 1861: faranga 100, 500. * Noti za mwaka 1861 (tawi la Oran): faranga 50, 100, 1000. * Noti za miaka 1868–1877: faranga 5, 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Bône): faranga 50, 100. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Constantine): faranga 50, 500, 1000. Baadaye, mnamo mwaka 1873, noti za thamani ya faranga 10, 50, 100, 500, na 1,000 zilitolewa, ingawa noti ya faranga 10 ilikuwa tayari imechapishwa mwaka 1871. * Noti za miaka 1903–1912: faranga 5, 20, 50, 100, 500, 1000. * Noti ya dharura ya faranga 1, ya tarehe 1 Mei 1915 (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya dharura ya faranga 1, toleo la 1920 (ya tarehe 31 Desemba 1923) (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya sentimu 50, toleo la 18 Mei 1915, iliyochapishwa na Moullot wa Marseille, 88 × 53 mm (Chamber of Commerce of Bône) – noti za dharura. * Franci 1, toleo la tarehe 5 Januari 1921, lililochapishwa na Moullot wa Marseille, 98 × 60 mm (Chumba cha Biashara cha Bône) – noti za dharura. * Noti za miaka 1913–1926: Franci 5, 20, 50, 100, 500, na 1000. * Noti za miaka 1938–1939: Franci 50 na 100. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="2"| Picha!!rowspan="2"| Thamani!!rowspan="2"| Vipimo !!rowspan="2"| Rangi kuu !!colspan="2"| Maelezo !!colspan="4"| Tarehe |- ! Upande wa mbele !! Upande wa nyuma!! Upande wa mbele!! Upande wa nyuma!! Kuchapishwa!! Kutolewa!! Kuondolewa!! |- |align="center" | [[File:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|109px]] |align="center" | [[File:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1911 | | |- |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 R.jpg|109px]] | 20 francs | | kijani | | | 1939 | | | |- |align="center" | [[File:50 Algerian francs 1940 A.jpg|109px]] |align="center" | | 50 francs | | rangi mbalimbali | | | 1940 | | | |- |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 R.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1936 | | |- |colspan="11"| |} * Noti za mwaka 1941: faranga 1,000. * Noti za mwaka 1942: faranga 50, 100, 1,000, na 5,000. * Noti za miaka 1942–1943: faranga 5, 20, na 500 (noti kutoka toleo hili zilizokuwa na chapa ya ziada ya neno “Tesoro” zilitumika wakati wa [[kutua huko Corsica]] na kusini mwa Ufaransa). Mnamo mwaka 1944, matoleo mawili ya noti yalitolewa, yakiwa na maandishi “Région économique d'Algérie,” katika thamani za sentimu 50, faranga 1, na faranga 2. Kati ya mwaka 1945 na 1946, noti zenye thamani ya faranga 5,000 na 10,000 ziliongezwa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Senti 50''' | Nyekundu | align="left" |[[File:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 1''' | Bluu | align="left" |[[File:1 Algerian franc 1943 A.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 2''' | Nyeusi | align="left" |[[File:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Kijani | align="left" |[[File:AlgeriaP91-5Francs-1942_b.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Rangi ya machungwa | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 20''' | Bluu | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 50''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 500''' | Zambarau | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 1,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za benki 1946–1948: faranga 20, 1,000, na 5,000. Mnamo mwaka wa 1949, benki mpya ya *Banque d'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia) ilianza kutoa noti (1949–1955) zenye thamani ya faranga 500, 1,000, 5,000, na 10,000. Noti hizi zilitumika kuandaa mfululizo mpya wa "faranga mpya" mnamo mwaka wa 1960. Baadaye, kati ya mwaka wa 1956 na 1958, noti za faranga 100, 500, 1,000, na 5,000 zilitolewa. Noti za Benki ya Algeria na Tunisia zenye maandishi ya ziada yaliyochapishwa juu yake: Faranga 500/faranga mpya 5, faranga 1,000/faranga mpya 10, faranga 5,000/faranga mpya 50, faranga 10,000/faranga mpya 100. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga 500''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 5,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 10,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:F ALG 10 NF E.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za mwaka 1959: Faranga mpya 5, 10, 50, na 100. Mnamo mwaka 1961, kufuatia kuanzishwa kwa faranga mpya, noti za faranga mpya 5, 10, 50, na 100 zilitolewa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga Mpya 5''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 10''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |} == Sarafu == Chumba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. [[File:Caduceus.svg|thumb|150px|Caduceus, alama ya biashara, inaonekana upande wa mbele wa sarafu zilizotolewa na Chumba cha Biashara cha Algiers.]] <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Toleo ! Chuma ! Kipenyo (mm) ! Uzito (g) ! Maandishi ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>5 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />[[tawi la mzeituni]]</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10'''<br />'''(sampuli/mfano)''' | 1919 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | shaba ya manjano (brass) | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHAMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Alama ya Caduceus pamoja na<br />miti miwili ya [[Arecaceae|mitende]]<br />Mwaka wa kutengenezwa kwa sarafu</small> | |- |} </center> [[File:Grandes armes de la ville d'Oran (av. 1967).svg|thumb|150px|Nembo ya Oran inaonekana kwenye sarafu zilizotolewa na Chama cha Biashara cha Oran.]] Chamba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa Toleo ! Chuma ! Kipenyo<br />(mm) ! Uzito<br />(g) ! Muundo ! Upande wa Mbele ! Upande wa Nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 5<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />[[Nembo|Nembo]] ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 25''' | 1922 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 25<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />Mnyororo<br />Nembo ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> |} </center> Chamber of Commerce ya Constantine ilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. Chamber of Commerce ya Bône ilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. Sarafu za faranga ya Algeria zenye thamani ya 20, 50, na 100 zilitengenezwa kati ya mwaka 1949 na 1956; hata hivyo, ilikuwa kawaida zaidi kutumia faranga iliyokuwa ikitumika nchini Ufaransa yenyewe. Sarafu za aloi ya shaba na nikeli (cupronickel) zilitolewa mahususi kwa ajili ya Algeria: faranga 20 (1949, 1956), faranga 50 (1949), na faranga 100 (1950, 1952). *Sentimu 10, bila tarehe, [[alumini]], mm 30 *Sentimu 10, aina ya 1915, alumini, mm 30 *Sentimu 50, bila tarehe, shaba, mm 19 *Faranga 1, aina ya 1915, bila tarehe, mm 23 {| class="wikitable center" |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa kutolewa ! Chuma ! Kipenyo<br>(mm) ! Uzito<br>(g) ! Ukingo ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Faranga 20''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 22.30 | 5.40 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 20<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 50''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 27.20 | 8.20 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 50<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 100''' | 1950 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 30.00 | 11.70 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na <br>taji la matawi ya [[mzeituni]]<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 100<br>Mashuke ya [[ngano]]<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |} Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka [[1949]] na [[1956]], Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa. == Tazama pia == * [[Algeria ya Kifaransa]] * [[Franc ya Ufaransa]] ==Tanbihi== {{reflist}} {{mbegu-uchumi}} [[Jamii:pesa ya kihistoria]] [[Jamii:Historia ya Algeria]] tq63df1yzhq2ch3cuq2sj254w6wkn4z 1608435 1608338 2026-10-15T11:49:39Z Riccardo Riccioni 452 1608435 wikitext text/x-wiki '''Faranga ya Algeria''' (kwa [[Kifaransa]]: *franc*) ilikuwa [[sarafu]] halali katika eneo la [[Algeria ya Kifaransa]] kati ya mwaka 1848 na 1962, halafu nchini [[Algeria]] kati ya mwaka 1962 na 1964. Iligawanywa katika senti (*centime*) 100<ref>https://currency-history.info/history-of-algerian-currency/</ref>. ==Historia== Boudjou, au "piastre ya Algeria," ilikuwa sarafu iliyotumika katika Regency ya Algiers — dola ambalo kwa vitendo lilikuwa huru — na ambayo eneo lake liliunganishwa rasmi na [[Ufaransa]] mnamo mwaka 1848. Kukamilika kwa [[uvamizi]] wa Algeria kulisababisha eneo hilo kuunganishwa na Ufaransa kupitia uanzishwaji wa [[wilaya]] (departments) tatu za Ufaransa nchini Algeria mnamo mwaka 1848, mwaka ambao sarafu ya faranga ilichukua nafasi ya boudjou. Mnamo 1851, [[benki]] binafsi ya Kifaransa-Algeria iliyoitwa *Banque d'Algérie* (Benki ya Algeria) ilianzishwa na kupewa haki ya kutoa faranga. Faranga ya Algeria iliunganishwa na thamani ya faranga ya Ufaransa. Noti na sarafu zilitolewa mahususi kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria. Nyingi ya noti zilizotolewa na Benki ya Algeria kwa ajili ya eneo la kiuchumi la Algeria ziliingizwa pia katika mzunguko—katika toleo lililorekebishwa kidogo (kwa kuongezwa neno "TUNISIA")—ndani ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Kuanzia mwaka wa 1907 hadi 1925, faranga ya Algeria ilitumika katika eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Moroko. Kuanzia mwaka wa 1904 hadi 1945, faranga ya Algeria ilitumika kama sarafu ya eneo lililokuwa chini ya ulinzi wa Ufaransa la Tunisia. Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, *Banque de l'Algérie* ilitaifishwa chini ya sheria iliyotungwa tarehe 17 Mei, 1946. Mnamo Januari 1949, ilibadilishwa jina na kuitwa *Banque de l'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia), lakini mabadiliko haya yalibatilishwa tarehe 1 Agosti, 1958. Sarafu hiyo ilitumika pia katika eneo la Fezzan-Ghadames. Ilikuwa sawa na faranga ya Kifaransa na ilirekebishwa thamani mwaka [[1960]] kwa kiwango cha faranga 100 za zamani = faranga 1 mpya ili kudumisha usawa. Hivyo, faranga 1 ya zamani = senti 1 mpya, na bei zilizotajwa kwa kawaida katika senti ni sawa na faranga za zamani. Faranga mpya ilibadilishwa na dinar mwaka 1964 baada ya Algeria kupata uhuru mwaka 1962. === Sarafu ya dharura (1915–1923, 1944) === Wakati wa mgogoro mkubwa wa ndani uliosababishwa na Vita vya Kwanza vya Dunia, vyumba vya biashara vya Algiers, Bône, Constantine, na Oran vilitoa sarafu ya dharura—noti na sarafu—badala ya Benki ya Algeria. Tena mnamo mwaka wa 1944, wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, sarafu ya dharura iliingizwa katika mzunguko nchini Algeria; katika tukio hili, mtoaji alikuwa eneo la kiuchumi la Algeria. === Franc mpya (1960–1964) === Marekebisho ya kifedha yanayojulikana kama Mpango wa Pinay-Rueff yalianzisha "franc" mpya nchini Ufaransa na katika eneo la kiuchumi la Algeria. Neno "franc" limeendelea kutumika sana kwa ajili ya vitengo vidogo vya sarafu (centimes).<ref name="BoninValério2015">{{cite book|author1=Hubert Bonin|author2=Nuno Valério|title=Colonial and Imperial Banking History|url=http://books.google.com/books?id=e5M0CwAAQBAJ&pg=PA137|date=December 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-21892-0|pages=115–140|chapter=Colonial banking in French North Africa}}</ref> ==Noti/Tiketi== * Noti za mwaka 1852: faranga 100, 500, 1000; Banque d'Algérie ilitoa noti zake za kwanza mnamo mwaka 1861. * Noti za mwaka 1861: faranga 100, 500. * Noti za mwaka 1861 (tawi la Oran): faranga 50, 100, 1000. * Noti za miaka 1868–1877: faranga 5, 10, 20, 25, 50, 100, 500, 1000. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Bône): faranga 50, 100. * Noti za miaka 1868–1877 (tawi la Constantine): faranga 50, 500, 1000. Baadaye, mnamo mwaka 1873, noti za thamani ya faranga 10, 50, 100, 500, na 1,000 zilitolewa, ingawa noti ya faranga 10 ilikuwa tayari imechapishwa mwaka 1871. * Noti za miaka 1903–1912: faranga 5, 20, 50, 100, 500, 1000. * Noti ya dharura ya faranga 1, ya tarehe 1 Mei 1915 (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya dharura ya faranga 1, toleo la 1920 (ya tarehe 31 Desemba 1923) (Chamber of Commerce of Constantine). * Noti ya sentimu 50, toleo la 18 Mei 1915, iliyochapishwa na Moullot wa Marseille, 88 × 53 mm (Chamber of Commerce of Bône) – noti za dharura. * Franci 1, toleo la tarehe 5 Januari 1921, lililochapishwa na Moullot wa Marseille, 98 × 60 mm (Chumba cha Biashara cha Bône) – noti za dharura. * Noti za miaka 1913–1926: Franci 5, 20, 50, 100, 500, na 1000. * Noti za miaka 1938–1939: Franci 50 na 100. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" |- !colspan="2"| Picha!!rowspan="2"| Thamani!!rowspan="2"| Vipimo !!rowspan="2"| Rangi kuu !!colspan="2"| Maelezo !!colspan="4"| Tarehe |- ! Upande wa mbele !! Upande wa nyuma!! Upande wa mbele!! Upande wa nyuma!! Kuchapishwa!! Kutolewa!! Kuondolewa!! |- |align="center" | [[File:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|109px]] |align="center" | [[File:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1911 | | |- |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:20 Algerian francs 1939 R.jpg|109px]] | 20 francs | | kijani | | | 1939 | | | |- |align="center" | [[File:50 Algerian francs 1940 A.jpg|109px]] |align="center" | | 50 francs | | rangi mbalimbali | | | 1940 | | | |- |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 A.jpg|109px]] |align="center" | [[File:100 Algerian francs 1936 R.jpg|109px]] | 100 francs | | bluu | | | 1936 | | |- |colspan="11"| |} * Noti za mwaka 1941: faranga 1,000. * Noti za mwaka 1942: faranga 50, 100, 1,000, na 5,000. * Noti za miaka 1942–1943: faranga 5, 20, na 500 (noti kutoka toleo hili zilizokuwa na chapa ya ziada ya neno “Tesoro” zilitumika wakati wa [[kutua huko Corsica]] na kusini mwa Ufaransa). Mnamo mwaka 1944, matoleo mawili ya noti yalitolewa, yakiwa na maandishi “Région économique d'Algérie,” katika thamani za sentimu 50, faranga 1, na faranga 2. Kati ya mwaka 1945 na 1946, noti zenye thamani ya faranga 5,000 na 10,000 ziliongezwa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Senti 50''' | Nyekundu | align="left" |[[File:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 1''' | Bluu | align="left" |[[File:1 Algerian franc 1943 A.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 2''' | Nyeusi | align="left" |[[File:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Kijani | align="left" |[[File:AlgeriaP91-5Francs-1942_b.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 5''' | Rangi ya machungwa | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 20''' | Bluu | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 50''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 500''' | Zambarau | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 1,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za benki 1946–1948: faranga 20, 1,000, na 5,000. Mnamo mwaka wa 1949, benki mpya ya *Banque d'Algérie et de la Tunisie* (Benki ya Algeria na Tunisia) ilianza kutoa noti (1949–1955) zenye thamani ya faranga 500, 1,000, 5,000, na 10,000. Noti hizi zilitumika kuandaa mfululizo mpya wa "faranga mpya" mnamo mwaka wa 1960. Baadaye, kati ya mwaka wa 1956 na 1958, noti za faranga 100, 500, 1,000, na 5,000 zilitolewa. Noti za Benki ya Algeria na Tunisia zenye maandishi ya ziada yaliyochapishwa juu yake: Faranga 500/faranga mpya 5, faranga 1,000/faranga mpya 10, faranga 5,000/faranga mpya 50, faranga 10,000/faranga mpya 100. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga 500''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga 5,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|129px]] | align="left" | |- | '''Faranga 10,000''' | Rangi mbalimbali | align="left" |[[File:F ALG 10 NF E.jpg|129px]] | align="left" | |} Noti za mwaka 1959: Faranga mpya 5, 10, 50, na 100. Mnamo mwaka 1961, kufuatia kuanzishwa kwa faranga mpya, noti za faranga mpya 5, 10, 50, na 100 zilitolewa. {| class="wikitable center" |+ |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Rangi kuu ! Picha ya upande wa mbele ! Picha ya upande wa nyuma |- | '''Faranga Mpya 5''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 10''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |- | '''Faranga Mpya 100''' | Rangi mbalimbali | align="left" | | align="left" | |} == Sarafu == Chumba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. [[File:Caduceus.svg|thumb|150px|Caduceus, alama ya biashara, inaonekana upande wa mbele wa sarafu zilizotolewa na Chumba cha Biashara cha Algiers.]] <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Toleo ! Chuma ! Kipenyo (mm) ! Uzito (g) ! Maandishi ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>5 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />[[tawi la mzeituni]]</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10''' | 1916-1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHUMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Caduceus pamoja na<br />[[mitende]] miwili<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 10'''<br />'''(sampuli/mfano)''' | 1919 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | shaba ya manjano (brass) | | | | <small>10 C.<br />Tawi la ? pamoja na<br />tawi la mzeituni</small> | <small>CHAMBA CHA BIASHARA CHA ALGIERS<br />Alama ya Caduceus pamoja na<br />miti miwili ya [[Arecaceae|mitende]]<br />Mwaka wa kutengenezwa kwa sarafu</small> | |- |} </center> [[File:Grandes armes de la ville d'Oran (av. 1967).svg|thumb|150px|Nembo ya Oran inaonekana kwenye sarafu zilizotolewa na Chama cha Biashara cha Oran.]] Chamba cha Biashara cha Algiers kilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. <center> {| |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa Toleo ! Chuma ! Kipenyo<br />(mm) ! Uzito<br />(g) ! Muundo ! Upande wa Mbele ! Upande wa Nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Sentimu 5''' | 1921 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 5<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />[[Nembo|Nembo]] ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Sentimu 25''' | 1922 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | | | | <small>Sentimu 25<br />Mashina ya ngano</small> | <small>CHAMBER OF COMMERCE. ORAN.<br />Mnyororo<br />Nembo ya jiji la Oran<br />Mwaka wa kutengenezwa</small> |} </center> Chamber of Commerce ya Constantine ilitoa sarafu za dharura wakati wa miaka ya [[1920]]. Chamber of Commerce ya Bône ilitoa sarafu za dharura wakati wa [[Vita vya Kwanza vya Dunia]]. Sarafu za faranga ya Algeria zenye thamani ya 20, 50, na 100 zilitengenezwa kati ya mwaka 1949 na 1956; hata hivyo, ilikuwa kawaida zaidi kutumia faranga iliyokuwa ikitumika nchini Ufaransa yenyewe. Sarafu za aloi ya shaba na nikeli (cupronickel) zilitolewa mahususi kwa ajili ya Algeria: faranga 20 (1949, 1956), faranga 50 (1949), na faranga 100 (1950, 1952). *Sentimu 10, bila tarehe, [[alumini]], mm 30 *Sentimu 10, aina ya 1915, alumini, mm 30 *Sentimu 50, bila tarehe, shaba, mm 19 *Faranga 1, aina ya 1915, bila tarehe, mm 23 {| class="wikitable center" |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" ! Thamani ! Mwaka wa kutolewa ! Chuma ! Kipenyo<br>(mm) ! Uzito<br>(g) ! Ukingo ! Upande wa mbele ! Upande wa nyuma ! Picha |- style="text-align:center; border-bottom:2px solid gray;" bgcolor="lightsteelblue" |- | '''Faranga 20''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 22.30 | 5.40 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 20<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 50''' | 1949 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 27.20 | 8.20 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na<br>taji la mzeituni<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 50<br>Mashuke ya ngano<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |- | '''Faranga 100''' | 1950 | align="center" bgcolor="#CCCCCC" | Cu+Ni | 30.00 | 11.70 | | <small>''[[Marianne]]'' akiwa na <br>taji la matawi ya [[mzeituni]]<br>REPUBLIQUE FRANÇAISE</small> | <small>Faranga 100<br>Mashuke ya [[ngano]]<br>ALGERIE<br>mwaka wa kutengenezwa</small> | |} Isipokuwa sarafu za faranga 20, 50 na 100 zilizotolewa kati ya mwaka [[1949]] na [[1956]], Algeria ilitumia sarafu zile zile kama Ufaransa. ==Tanbihi== {{reflist}} {{mbegu-uchumi}} [[Jamii:pesa ya kihistoria]] [[Jamii:Historia ya Algeria]] c40kij9gbfcd4uy8anklj7h58yxtkj6 0 186075 1608233 1464339 2026-10-14T13:21:35Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo */ 1608233 wikitext text/x-wiki [[picha:Bartolomé Esteban Murillo- Brother Juniper and the Beggar.JPG|thumb|Juniper na mwombaji.]] '''Juniper''' ([[1190]] - [[1258]]), aliyeitwa "mchekeshaji maarufu wa [[Bwana]]," alikuwa mmoja wa wafuasi wa awali wa [[Fransisko wa Asizi]]. Haijulikani sana kuhusu maisha ya Juniper kabla ya kujiunga na [[shirika]] la [[Ndugu Wadogo]]. Mnamo mwaka wa [[1210]], alipokewa na Fransisko mwenyewe. Fransisko alifurahia kusema kwa utani: "Laiti Mungu, ndugu zangu, ningekuwa na msitu mzima wa Junipers kama huyu." Fransisko alimpeleka Juniper kuanzisha vituo vya kitawa kwa ajili ya ndugu hao huko [[Gualdo Tadino]] na [[Viterbo]]. Wakati [[Klara wa Asizi]] alipokuwa akikaribia kufa, Juniper alimfariji. Juniper amezikwa katika [[Kanisa (jengo)|Kanisa]] la Ara Coeli huko [[Roma]]. [[Faili:San_francisco_columpiandose.jpg|alt=|thumb|292x292px|Akaanza kugeuza ...]] [[Junipero Serra]] (1713–1784), aliyezaliwa kama Miquel Josep Serra i Ferrer, alichukua [[jina la kitawa]] kwa [[heshima]] ya Ndugu Juniper alipokaribishwa katika shirika.<ref name="Arnald">[[Arnald of Sarrant]], ''[[Chronicle of the Twenty-Four Generals of the Order of Friars Minor]]'', [https://www.academia.edu/41595097 trans. Noel Muscat, OFM] (TAU Franciscan Communications, 2010).</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-Mkristo}} [[Jamii:Waliozaliwa 1190]] [[Jamii:Waliofariki 1258]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:Wanaume wa Italia]] 0tw2kw8roi1rf2al5tbvkud5zxzd1rl 0 201751 1608225 1580378 2026-10-14T13:16:28Z Riccardo Riccioni 452 1608225 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ([[Rieti]], [[1195]] - [[Assisi]], [[13 Februari]] [[1258]]) alikuwa mmojawapo kati ya wafuasi wa kwanza wa [[Fransisko wa Asizi]] <ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/90708</ref>. [[Kumbukumbu]] zake zilizoandikwa zimechangia sana [[Kitabu|vitabu]] mbalimbali juu ya Fransisko kama vile [[Ngano za Wenzi Watatu]]. ==Tanbihi== {{marejeo}} ==Marejeo== * Riccardo Pratesi, ANGELO da Rieti, in Dizionario biografico degli italiani, vol. 3, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1961. {{BD|1195|1258}} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:wanaume wa Italia]] gpi0cb1wd8qwk46lxtisdaeom4086xs 0 201753 1608238 1580420 2026-10-14T13:27:53Z Riccardo Riccioni 452 /* Tanbihi */ 1608238 wikitext text/x-wiki [[File:Detail - Brother Leo - Franziskanerkirche - Rothenburg ob der Tauber - Germany 2017.jpg|thumb|''Ndugu Leo'', kazi ya [[Rothenburg ob der Tauber]].]] [[File:Saint Francis of Assisi Receiving the Stigmata.jpg|thumb|[[Jan van Eyck]], ''Madonda matakatifu ya Mt. Fransisko'' (Jan van Eyck, 1430-32; [[Philadelphia Museum of Art]]). Ndugu Leo yupo kulia mwambani.]] [[Picha:Manuscrito_de_s_francisco.jpg|thumb|left|[[Ngozi]] iliyoandikwa na Mt. Fransisko mwenyewe masifu ya [[Mungu]] na [[baraka]] kwa ajili ya nd. Leo.]] '''{{PAGENAME}}''' (alifariki [[Assisi]], [[Italia]], [[15 Novemba]] [[1271]]) alikuwa mmojawapo kati ya wafuasi wa [[Fransisko wa Asizi]] walioongozana naye zaidi <ref>{{Rejea tovuti |url=https://blog.franciscanmedia.org/franciscan-spirit/helping-brother-leo |title=McCloskey ofm, Pat. "Helping Brother Leo", Franciscan Media |accessdate=2025-02-17 |archive-date=2020-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814204023/https://blog.franciscanmedia.org/franciscan-spirit/helping-brother-leo |url-status=dead }}</ref><ref name=Robinson>[http://www.newadvent.org/cathen/09173a.htm Robinson, Paschal. "Brother Leo." The Catholic Encyclopedia] Vol. 9. New York: Robert Appleton Company, 1910. 28 December 2019 </ref> kama [[karani]] na [[kitubio|muungamishi]] wake <ref>[[Arnald of Sarrant]], ''[[Chronicle of the Twenty-Four Generals of the Order of Friars Minor]]'', [https://www.academia.edu/41595097 trans. Noel Muscat, OFM] (TAU Franciscan Communications, 2010).</ref> . Kati ya [[sala]] za Fransisko tunaweza kutia maanani ''Sifa za Mungu'' alizoziandika kwa [[Mkono|mikono]] yake kwa faida ya ndugu Leo, huko mlimani Alverna, mara baada ya kung’amua [[Msalaba wa Yesu|mateso]] na [[upendo]] wa [[Yesu]] msalabani. Ni [[tunda]] la [[moto]] la kumtazama [[Mungu]] na kumuitia kwa majina na sifa mbalimbali kutokana na [[Biblia]], [[Liturgia|liturujia]] au [[moyo]] wenyewe wa Mt. Fransisko: ndivyo alivyozama ndani ya Mungu akirudia kumuelekea na kusema, “Wewe…” Mwishoni aliongeza baraka maalumu kwa ajili ya ndugu Leo. Kwa [[msingi]] wa [[Rafiki|urafiki]] huo mkubwa [[kaburi]] la ndugu Leo linakabiliana na lile la Fransisko chini ya [[altare]] ya [[Basilika la Mt. Fransisko|Basilika lake]]. [[Kumbukumbu]] zilizoandikwa za [[Upadri|padri]] huyo zimechangia sana [[Kitabu|vitabu]] mbalimbali kama vile [[Ngano za Wenzi Watatu]]<ref name="Goff2004">{{cite book|last=Goff|first=Jacques Le|author-link=Jacques Le Goff|title=Saint Francis of Assisi|url=https://books.google.com/books?id=LGeb6bgokkwC&pg=PA22|year=2004|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-28473-8|pages=22–24}}</ref> na [[Mtungo wa Asizi]]. ==Tanbihi== {{marejeo}} {{BD||1271}} [[Jamii:mapadri]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:wanaume wa Italia]] b9034jmigo1qdunpptn5l511ozyznxh 4 208508 1608259 1608205 2026-10-14T16:57:16Z Gayle-Bot 78697 Sasisha Takwimu za mradi 1608259 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157^2.0</i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-10-14) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 64 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 71 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-10-14)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 451 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#228B22; color:white" | 716 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2939 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 109 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 631 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 460 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 408 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Ethiopia]] | 7.76 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 332 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 195 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 394 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 396 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 178 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 202 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 198 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 101 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 205 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 6.52 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 338 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 164 |- | [[Uingereza]] | 6.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 379 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 154 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Norwei]] | 5.77 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 155 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 214 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 92 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 673 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 285 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 158 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 240 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 244 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 294 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 155 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 250 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Kamerun]] | 4.48 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 118 |- | [[Uturuki]] | 4.42 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 322 |- | [[Vatikani]] | 4.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 145 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 101 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 115 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 169 |- | [[Uhindi]] | 4.07 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 356 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 195 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 231 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 136 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Vietnam]] | 3.81 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 93 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 141 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 245 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 65 |- | [[Vanuatu]] | 3.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 115 |- | [[Nepal]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 93 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 171 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 166 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 109 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 177 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Komori]] | 3.21 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 488 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 136 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 88 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 138 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.91 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 150 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 91 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 116 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 177 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bhutan]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 94 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 88 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 216 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Nchi iliyoendelea]] | 2.27 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 170 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 132 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Jiko la ardhini]] | 1.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 11 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 18 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 20 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 8 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 174 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 35096 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 22502 || ↑ +18.1% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 201.7 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 129.3 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Tanzania]] || 2939 || ↓ -14.4% |- | 2 || [[Kenya]] || 716 || ↑ +31.4% |- | 3 || [[Korea Kusini]] || 673 || ↑ +331.4% |- | 4 || [[Marekani]] || 631 || ↓ -5.7% |- | 5 || [[Komori]] || 488 || ↑ +339.6% |- | 6 || [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] || 451 || ↑ +7.1% |- | 7 || [[Afrika Kusini]] || 408 || ↑ +26.7% |- | 8 || [[Burundi]] || 396 || ↑ +7.3% |- | 9 || [[Uingereza]] || 379 || ↑ +15.2% |- | 10 || [[Uhindi]] || 356 || ↑ +56.8% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 485 || 38.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 363 || 29.1% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 159 || 12.8% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 94 || 7.5% |- | 5 || [[User:Iepsep43|Iepsep43]] || 12 || 1.0% |- | 6 || [[User:Pristome|Pristome]] || 10 || 0.8% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 9 || 0.7% |- | 8 || [[User:Score Beethoven|Score Beethoven]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 10 || [[User:Àncilu|Àncilu]] || 7 || 0.6% |- |} 6kjpjkvb0hpyabg2iqymvkz7cxr7fqv 1608307 1608259 2026-10-14T21:29:35Z Gayle-Bot 78697 Sasisha Takwimu za mradi 1608307 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157^2.0</i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-10-14) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 64 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 71 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-10-14)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 451 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#228B22; color:white" | 716 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2939 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 109 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 631 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 460 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 408 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Ethiopia]] | 7.76 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 332 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 195 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 394 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 396 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 178 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 202 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 198 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 101 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 205 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 6.52 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 338 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 164 |- | [[Uingereza]] | 6.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 379 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 154 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Norwei]] | 5.77 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 155 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 214 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 92 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 673 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 285 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 158 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 240 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 244 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 294 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 155 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 250 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Kamerun]] | 4.48 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 118 |- | [[Uturuki]] | 4.42 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 322 |- | [[Vatikani]] | 4.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 145 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 101 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 115 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 169 |- | [[Uhindi]] | 4.07 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 356 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 195 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 231 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 136 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Vietnam]] | 3.81 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 93 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 141 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 245 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 65 |- | [[Vanuatu]] | 3.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 115 |- | [[Nepal]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 93 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 171 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 166 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 109 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 80 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 177 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 112 |- | [[Komori]] | 3.21 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 488 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 136 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 88 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 138 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.91 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 150 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 91 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 144 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 116 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 177 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bhutan]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 94 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 123 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 88 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 77 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 216 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Nchi iliyoendelea]] | 2.27 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 170 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 87 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 72 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 132 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Jiko la ardhini]] | 1.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 11 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 76 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 59 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 18 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 20 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 44 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 19 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 8 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 174 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 35096 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 24307 || ↑ +18.7% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 201.7 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 139.7 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Tanzania]] || 2939 || ↓ -14.4% |- | 2 || [[Kenya]] || 716 || ↑ +31.4% |- | 3 || [[Korea Kusini]] || 673 || ↑ +331.4% |- | 4 || [[Marekani]] || 631 || ↓ -5.7% |- | 5 || [[Komori]] || 488 || ↑ +339.6% |- | 6 || [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] || 451 || ↑ +7.1% |- | 7 || [[Afrika Kusini]] || 408 || ↑ +26.7% |- | 8 || [[Burundi]] || 396 || ↑ +7.3% |- | 9 || [[Urusi]] || 394 || ↑ +35.9% |- | 10 || [[Uingereza]] || 379 || ↑ +15.2% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 485 || 38.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 363 || 29.1% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 159 || 12.8% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 94 || 7.5% |- | 5 || [[User:Iepsep43|Iepsep43]] || 12 || 1.0% |- | 6 || [[User:Pristome|Pristome]] || 10 || 0.8% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 9 || 0.7% |- | 8 || [[User:Score Beethoven|Score Beethoven]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 10 || [[User:Àncilu|Àncilu]] || 7 || 0.6% |- |} bah0s3e1m4igcxx79ciq6ozd2ltbsd9 1608354 1608307 2026-10-15T03:56:39Z Gayle-Bot 78697 #2.0 CAQI Bot updated with page views column 1608354 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157^2.0</i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-10-15) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 64 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 71 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-10-15)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 453 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#228B22; color:white" | 712 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2906 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 626 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 445 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 408 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Ethiopia]] | 7.76 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 327 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 388 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 395 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 205 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 203 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 6.52 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 338 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Uingereza]] | 6.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 374 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 157 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Norwei]] | 5.77 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 159 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 217 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 94 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 690 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 102 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 287 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 159 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 233 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 238 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 290 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 150 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 251 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Kamerun]] | 4.48 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Uturuki]] | 4.42 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 317 |- | [[Vatikani]] | 4.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 67 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 105 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 185 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Uhindi]] | 4.07 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 346 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 133 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 226 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 137 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 93 |- | [[Vietnam]] | 3.81 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 246 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Vanuatu]] | 3.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 116 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Nepal]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 168 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 163 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 106 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 173 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Komori]] | 3.21 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 494 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 157 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 96 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 133 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.91 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 150 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 154 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 183 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bhutan]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 70 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 134 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 210 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Nchi iliyoendelea]] | 2.27 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 129 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Jiko la ardhini]] | 1.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 14 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 21 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 20 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 8 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 174 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 35096 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 24307 || ↑ +18.7% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 201.7 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 139.7 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Tanzania]] || 2939 || ↓ -14.4% |- | 2 || [[Kenya]] || 716 || ↑ +31.4% |- | 3 || [[Korea Kusini]] || 673 || ↑ +331.4% |- | 4 || [[Marekani]] || 631 || ↓ -5.7% |- | 5 || [[Komori]] || 488 || ↑ +339.6% |- | 6 || [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] || 451 || ↑ +7.1% |- | 7 || [[Afrika Kusini]] || 408 || ↑ +26.7% |- | 8 || [[Burundi]] || 396 || ↑ +7.3% |- | 9 || [[Urusi]] || 394 || ↑ +35.9% |- | 10 || [[Uingereza]] || 379 || ↑ +15.2% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 485 || 38.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 363 || 29.1% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 159 || 12.8% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 94 || 7.5% |- | 5 || [[User:Iepsep43|Iepsep43]] || 12 || 1.0% |- | 6 || [[User:Pristome|Pristome]] || 10 || 0.8% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 9 || 0.7% |- | 8 || [[User:Score Beethoven|Score Beethoven]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 10 || [[User:Àncilu|Àncilu]] || 7 || 0.6% |- |} o8ildtkkk40cwctrhjpwwlos3unn449 1608355 1608354 2026-10-15T04:08:21Z Gayle-Bot 78697 Sasisha Takwimu za mradi 1608355 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157^2.0</i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-10-15) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 64 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 71 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-10-15)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 453 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#228B22; color:white" | 712 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2906 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 626 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 445 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 408 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Ethiopia]] | 7.76 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 327 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 388 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 395 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 205 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 203 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 6.52 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 338 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Uingereza]] | 6.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 374 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 157 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Norwei]] | 5.77 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 159 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 217 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 94 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 690 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 102 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 287 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 159 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 233 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 238 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 290 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 150 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 251 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Kamerun]] | 4.48 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Uturuki]] | 4.42 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 317 |- | [[Vatikani]] | 4.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 67 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 105 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 185 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Uhindi]] | 4.07 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 346 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 133 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 226 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 137 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 93 |- | [[Vietnam]] | 3.81 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 246 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Vanuatu]] | 3.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 116 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Nepal]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 168 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 163 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 106 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 173 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Komori]] | 3.21 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 494 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 157 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 96 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 133 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.91 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 150 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 154 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 183 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bhutan]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 70 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 134 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 210 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Nchi iliyoendelea]] | 2.27 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 129 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Jiko la ardhini]] | 1.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 14 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 21 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 20 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 8 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 174 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 35096 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 8745 || ↑ +27.6% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 201.7 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 50.3 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Kenya]] || 712 || ↑ +31.1% |- | 2 || [[Korea Kusini]] || 671 || ↑ +327.4% |- | 3 || [[Komori]] || 485 || ↑ +340.9% |- | 4 || [[Afrika Kusini]] || 408 || ↑ +24.0% |- | 5 || [[Burundi]] || 381 || ↑ +2.4% |- | 6 || [[Uturuki]] || 317 || ↓ -6.2% |- | 7 || [[Madagaska]] || 226 || ↑ +121.6% |- | 8 || [[Nigeria]] || 205 || ↑ +16.5% |- | 9 || [[Australia]] || 193 || ↑ +33.1% |- | 10 || [[Malawi]] || 187 || ↑ +24.7% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 485 || 38.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 363 || 29.1% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 159 || 12.8% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 94 || 7.5% |- | 5 || [[User:Iepsep43|Iepsep43]] || 12 || 1.0% |- | 6 || [[User:Pristome|Pristome]] || 10 || 0.8% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 9 || 0.7% |- | 8 || [[User:Score Beethoven|Score Beethoven]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 10 || [[User:Àncilu|Àncilu]] || 7 || 0.6% |- |} tai7qbjsvima7kfbma7x8yn4vmt4ri8 1608422 1608355 2026-10-15T11:12:29Z Gayle-Bot 78697 Sasisha Takwimu za mradi 1608422 wikitext text/x-wiki {{Redirect|WP:Mradi/Nchi|maelezo kuhusu nchi|nchi}} {{Kigezo:Mradi/Nchi}} == Yaliyomo == <div style="margin: 1em 0; background-color:#E0F8E0; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 12px 16px; border-radius: 2px; border-left: 5px solid #a2a9b1; line-height: 1.6;"> Kuna mradi mpya wa kujadili majina ya makala za nchi katika Kiswahili. Ili kushiriki, angalia [[WP:Mradi wa Nchi/Majina ya Nchi]]. [[Mtumiaji:Gayle157|<div style="display: inline; font-family: 'Georgia', serif; color: #4A90E2;">'''<i>Gayle157^2.0</i>'''</div>]] ([[Mtumiaji:Gayle157|Mtumiaji]]) 13:46, 14 Mei 2026 (UTC) </div> == Mwongozo == ===Sanduku/Jedwali la taarifa=== '''Sanduku la taarifa''' kwa kawaida huonekana kando ya makala katika mwonekano wa [[kompyuta]], ilhali katika mwonekano wa simu huenda likaonekana baada ya aya ya kwanza ya utangulizi. Hutoa muhtasari mfupi wa mambo muhimu kuhusu nchi na husaidia wasomaji kuelewa kwa haraka taarifa muhimu zaidi. Katika [[Wikipedia ya Kiswahili]], sanduku la taarifa la kawaida linalotumiwa kwa makala za nchi ni '''<nowiki>{{Jedwali la nchi}}</nowiki>'''. Ni muhimu kujumuisha [[tarehe]] na marejeo kwa data zote za kihalisi ili masasisho yaweze kufanywa kwa urahisi na kwa usahihi. Sanduku la taarifa linapaswa kuwa na angalau vigezo 20 pale inapowezekana. ===Utangulizi=== {{Main|Wikipedia:Sehemu ya Utangulizi}} Sehemu hii hutoa muhtasari wa jumla wa nchi na kufupisha mambo makuu yanayoshughulikiwa katika makala. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu zifuatazo: ====Aya ya Utangulizi==== Hii ndiyo aya ya kwanza ya makala. Inapaswa kuwa na maelezo muhimu zaidi, kama vile [[jina rasmi]], nchi jirani, idadi ya watu, ukubwa wa eneo la [[jiografia|kijiografia]], jiji kubwa zaidi, [[mji mkuu]], na [[lugha rasmi]]. Huenda pia ikajumuisha maelezo mafupi kuhusu kile ambacho nchi hiyo inajulikana nacho. Aya ya mwanzo inapaswa kuwa wazi, rahisi, na iliyoandikwa vizuri, na kwa kawaida inapaswa kuwa na ukubwa wa takribani baiti 500 hadi 800. Mfano: </br> {{Blockquote| '''Kanada''', ni [[nchi]] iliyoko katika [[Amerika ya Kaskazini]]. Inapakana na [[Bahari ya Atlantiki]] mashariki, [[Bahari ya Pasifiki]] magharibi, [[Bahari ya Aktiki]] kaskazini, na [[Marekani]] bara kusini. Kanada ina idadi ya wakazi takriban milioni 41 mwaka 2025 na kuwa ya 37 duniani kwa idadi ya watu, huku ikiwa na eneo la pili kubwa zaidi duniani baada ya [[Urusi]]. Mji mkuu ni [[Ottawa]], na jiji kubwa zaidi ni [[Toronto]], likifuatiwa na [[Montreal]] na [[Vancouver]]. Lugha rasmi ni [[Kiingereza]] na [[Kifaransa]], na Kanada inajulikana kwa msitu na maziwa yake mengi, mfumo wa [[siasa|kisiasa]] wa [[demokrasia|kidemokrasia]] wa kifederali, utofauti wa [[Utamaduni|kitamaduni]], viwango vya juu vya maisha, na kuwa miongoni mwa mataifa tajiri na yenye ushawishi mkubwa duniani.}} ====Aya zinazofuata==== Aya hizi zinapaswa kuendelea kufupisha nchi kwa kuzungumzia kwa ufupi mada kama [[historia]], [[jiografia]], [[uchumi]], [[siasa]], na maendeleo ya sasa. Zinapaswa kubaki fupi na zenye taarifa muhimu, bila kuwa ndefu kupita kiasi. Kwa hakika, kunapaswa kuwa na angalau aya mbili na zisizozidi nne katika sehemu ya utangulizi ili kudumisha usomaji rahisi na kuboresha urambazaji. Hakuna picha zinazopaswa kuwekwa katika sehemu hii. ===Mwili=== Hii ndiyo sehemu kuu ya makala na ina taarifa za kina kuhusu nchi. Kwa kawaida hugawanywa katika sehemu kuu zilizopangwa kwa mpangilio wa kimantiki. Mwili unapaswa kuwa na maudhui ya kutosha ili kuwa na manufaa, lakini haupaswi kuwa mrefu kupita kiasi au kumchosha msomaji. Picha zinazohusiana zinaweza kuongezwa katika kila sehemu ili kuboresha uwazi na uwasilishaji. ====Asili ya jina==== Sehemu hii inaeleza chanzo na maana ya jina la nchi. ====Historia==== Hii kwa kawaida ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya mwili na inashughulikia matukio makuu ya kihistoria ya nchi. Inaweza kugawanywa katika sehemu ndogo kama vile historia ya awali, historia ya mwanzo, kipindi cha ukoloni, uhuru, na kuundwa kwa taifa la kisasa. ====Jiografia==== Sehemu hii ina taarifa kuhusu sifa za kijiografia za nchi, ikiwa ni pamoja na [[topografia]], [[hali ya hewa]], mifumo ya maji, maeneo asilia, na sifa nyingine za kijiografia. Husaidia wasomaji kuelewa mahali nchi ilipo na mazingira yake ya asili. ====Demografia==== Sehemu hii inawasilisha taarifa za kitakwimu kuhusu idadi ya watu. Huenda ikajumuisha [[Kabila]], [[dini]], [[lugha]], usambazaji wa watu, miji, na data nyingine zinazohusiana. ====Uchumi==== Sehemu hii inaeleza hali ya kiuchumi ya nchi, katika historia na wakati wa sasa. Huenda ikahusu [[Pato la taifa]] (GDP), ukuaji wa uchumi, ajira, [[umaskini]], [[viwanda]], [[biashara]], na vyanzo vikuu vya mapato. ====Serikali na siasa==== Sehemu hii inaeleza mfumo wa sasa wa kisiasa na muundo wa serikali ya nchi. Huenda pia ikajadili aina za awali za serikali, historia ya kisiasa, na changamoto kuu za kisiasa. ====Utamaduni==== Sehemu hii inashughulikia maisha ya kitamaduni ya nchi, ikijumuisha [[mila]], [[chakula|vyakula]], [[muziki]], [[fasihi]], [[sanaa]], [[dini]], na alama za kitaifa. ====Tazama pia==== Sehemu hii ina viungo vya makala zinazohusiana na mada husika. ====Marejeo==== Sehemu hii inaorodhesha vyanzo vilivyotumiwa katika makala. Huenda ikajumuisha nukuu za marejeo, bibliografia, na usomaji zaidi inapofaa. ====Viungo vya nje==== Sehemu hii hutoa viungo vya tovuti rasmi na nyenzo nyingine za nje zilizoaminika zinazohusiana na nchi hiyo. == Makala == {{Chati ya duara | caption= CAQI (2026-10-15) | label1 = Makala Bora | value1 = 7 | color1= green | label2 = Makala Nzuri | value2 = 9 | color2= yellow | label3 = Makala Msingi | value3 = 64 | color3= orange | label4 = Makala ya Chini | value4 = 71 | color4= lightblue | label5 = Mbegu | value5 = 26 | color5= red }} {| class="wikitable sortable" ! Nchi ! CAQI (2026-10-15)<br /> ! Mitazamo (siku 30)<br /> |- | colspan="3" style="background-color:green" | Makala Bora |- | [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] | 9.56 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 453 |- | [[Kenya]] | 9.44 | style="background-color:#228B22; color:white" | 712 |- | [[Tanzania]] | 9.17 | style="background-color:#006400; color:white" | 2906 |- | [[Ghana]] | 8.93 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Marekani]] | 8.76 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 626 |- | [[Jumuiya ya Afrika Mashariki|EAC]] | 8.25 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 445 |- | [[Afrika Kusini]] | 8.10 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 408 |- | colspan="3" style="background-color:yellow" | Makala Nzuri |- | [[Hispania]] | 7.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 182 |- | [[Ethiopia]] | 7.76 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 327 |- | [[Irani]] | 7.62 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Urusi]] | 7.54 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 388 |- | [[Burundi]] | 7.36 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 395 |- | [[Sudan Kusini]] | 7.28 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 186 |- | [[Nigeria]] | 7.26 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 205 |- | [[Australia]] | 7.15 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 193 |- | [[Somalia]] | 7.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 122 |- | colspan="3" style="background-color:orange" | Makala Msingi |- | [[Senegal]] | 6.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Ufaransa]] | 6.68 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 203 |- | [[Jamhuri ya Watu wa China]] | 6.52 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 338 |- | [[Italia]] | 6.23 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 152 |- | [[Uingereza]] | 6.15 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 374 |- | [[Falme za Kiarabu]] | 6.08 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 157 |- | [[Laos]] | 5.95 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 49 |- | [[Norwei]] | 5.77 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 159 |- | [[Rwanda]] | 5.49 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 217 |- | [[Korea Kaskazini]] | 5.44 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Mali]] | 5.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 94 |- | [[Korea Kusini]] | 5.34 | style="background-color:#3CB371; color:white" | 690 |- | [[Ufini]] | 5.20 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | [[Uswisi]] | 5.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 102 |- | [[Israeli]] | 5.15 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 287 |- | [[Ufalme wa Muungano]] | 5.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 159 |- | [[Cabo Verde]] | 4.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 75 |- | [[Zambia]] | 4.89 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Ujerumani]] | 4.83 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 233 |- | [[Niger]] | 4.79 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Misri]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 238 |- | [[Uganda]] | 4.78 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 290 |- | [[Afghanistan]] | 4.70 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 107 |- | [[Shelisheli]] | 4.68 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 150 |- | [[Japani]] | 4.66 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 251 |- | [[San Marino]] | 4.63 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Chad]] | 4.59 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 69 |- | [[Austria]] | 4.49 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Kamerun]] | 4.48 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Uturuki]] | 4.42 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 317 |- | [[Vatikani]] | 4.42 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Gine Bisau]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Ukraini]] | 4.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 67 |- | [[Sudan]] | 4.39 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Uswidi]] | 4.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 105 |- | [[Uholanzi]] | 4.26 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Kanada]] | 4.17 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 185 |- | [[Kamboja]] | 4.14 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Moroko]] | 4.13 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Uhindi]] | 4.07 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 346 |- | [[Malawi]] | 4.05 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 187 |- | [[Pakistani]] | 3.98 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 66 |- | [[Ubelgiji]] | 3.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 103 |- | [[Udeni]] | 3.88 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Burkina Faso]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 133 |- | [[Madagaska]] | 3.84 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 226 |- | [[Ugiriki]] | 3.84 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 137 |- | [[Bulgaria]] | 3.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 93 |- | [[Vietnam]] | 3.81 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Ureno]] | 3.79 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 143 |- | [[Isilandi]] | 3.77 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Msumbiji]] | 3.76 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 246 |- | [[Aljeria]] | 3.73 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Vanuatu]] | 3.72 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 47 |- | [[Kazakhstan]] | 3.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 116 |- | [[Malta]] | 3.65 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Indonesia]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Nepal]] | 3.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Singapuri]] | 3.63 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Papua Guinea Mpya]] | 3.61 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 168 |- | [[Eritrea]] | 3.60 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 163 |- | [[Uthai]] | 3.58 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 68 |- | [[Angola]] | 3.52 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 106 |- | [[Hong Kong]] | 3.52 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 83 |- | colspan="3" style="background-color:lightblue" | Makala ya Chini |- | [[Fiji]] | 3.46 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 82 |- | [[Ufalme wa Udeni]] | 3.44 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Palestina]] | 3.43 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 173 |- | [[Jamhuri ya Afrika ya Kati]] | 3.38 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Syria]] | 3.35 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 104 |- | [[Latvia]] | 3.30 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 119 |- | [[Myanmar]] | 3.23 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Botswana]] | 3.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 111 |- | [[Komori]] | 3.21 | style="background-color:#90EE90; color:black" | 494 |- | [[Liberia]] | 3.16 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 54 |- | [[Eswatini]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Morisi]] | 3.11 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 157 |- | [[Jibuti]] | 3.09 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 117 |- | [[Omani]] | 3.04 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 96 |- | [[Polandi]] | 3.03 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Zimbabwe]] | 3.02 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 133 |- | [[Kosovo]] | 2.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 84 |- | [[Benin]] | 2.93 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Brunei]] | 2.92 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 120 |- | [[Jamhuri ya Kongo]] | 2.91 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 150 |- | [[Qatar]] | 2.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Saudia]] | 2.90 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 154 |- | [[Gine ya Ikweta]] | 2.89 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 60 |- | [[Lesotho]] | 2.88 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 113 |- | [[Nyuzilandi]] | 2.86 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Hungaria]] | 2.84 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Sierra Leone]] | 2.82 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 183 |- | [[Eire]] | 2.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Liechtenstein]] | 2.78 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 32 |- | [[Bhutan]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Gabon]] | 2.74 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 95 |- | [[Azerbaijan]] | 2.69 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 70 |- | [[Kroatia]] | 2.68 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Slovenia]] | 2.66 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 40 |- | [[Namibia]] | 2.65 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 134 |- | [[Tunisia]] | 2.64 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Ufilipino]] | 2.64 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 125 |- | [[Kodivaa]] | 2.60 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Jamhuri ya China]] | 2.54 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Moldova]] | 2.52 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 30 |- | [[Bahrain]] | 2.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Luxemburg]] | 2.49 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 43 |- | [[Masedonia Kaskazini]] | 2.48 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Yordani]] | 2.48 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 99 |- | [[Mongolia]] | 2.42 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Belarus]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | [[Serbia]] | 2.41 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 51 |- | [[Turkmenistan]] | 2.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 45 |- | [[Gambia]] | 2.39 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 64 |- | [[Iraki]] | 2.37 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 85 |- | [[Timor ya Mashariki]] | 2.34 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 29 |- | [[Tuvalu]] | 2.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 31 |- | [[Sri Lanka]] | 2.32 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 79 |- | [[Yemen]] | 2.32 | style="background-color:#C8E6C9; color:black" | 210 |- | [[Andorra]] | 2.30 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Nchi iliyoendelea]] | 2.27 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 9 |- | [[Kirgizia]] | 2.26 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Romania]] | 2.25 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Sao Tome na Principe]] | 2.23 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 41 |- | [[Bangladesh]] | 2.22 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 176 |- | [[Bosnia na Herzegovina]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 90 |- | [[Libya]] | 2.22 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 98 |- | [[Armenia]] | 2.19 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Welisi]] | 2.14 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Ucheki]] | 2.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 38 |- | [[Sahara ya Magharibi]] | 2.10 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 52 |- | [[Uzbekistan]] | 2.09 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 50 |- | [[Kuwait]] | 2.07 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 73 |- | [[Malaysia]] | 2.06 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 129 |- | [[Kupro]] | 2.04 | style="background-color:#FFA500; color:black" | 126 |- | [[Maldivi]] | 2.02 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 46 |- | colspan="3" style="background-color:red" | Mbegu |- | [[Visiwa vya Cook]] | 1.99 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Montenegro]] | 1.99 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 63 |- | [[Nauru]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 35 |- | [[Ossetia Kusini]] | 1.98 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 10 |- | [[Togo]] | 1.95 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 86 |- | [[Albania]] | 1.92 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 55 |- | [[Mauritania]] | 1.91 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 56 |- | [[Samoa]] | 1.82 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Jiko la ardhini]] | 1.80 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 7 |- | [[Georgia]] | 1.72 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 57 |- | [[Polynesia ya Kifaransa]] | 1.71 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 12 |- | [[Lituanya]] | 1.69 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Gine]] | 1.67 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 74 |- | [[Niue]] | 1.66 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 61 |- | [[Abkhazia]] | 1.58 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 14 |- | [[Tajikistan]] | 1.55 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 71 |- | [[Palau]] | 1.53 | style="background-color:#FF4444; color:white" | 62 |- | [[Visiwa vya Solomon]] | 1.51 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 21 |- | [[Gibraltar]] | 1.41 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 39 |- | [[Estonia]] | 1.40 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 42 |- | [[Kiribati]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 25 |- | [[Visiwa vya Mariana ya Kaskazini]] | 1.38 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 20 |- | [[Samoa ya Marekani]] | 1.36 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 16 |- | [[Slovakia]] | 1.33 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 37 |- | [[Visiwa vya Mariana]] | 1.25 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 8 |- | [[Tonga]] | 1.11 | style="background-color:#8B0000; color:white" | 28 |} ==Takwimu== ===Takwimu za Jumla=== {| class="wikitable" ! Vipimo !! Jumla !! Mabadiliko |- | Jumla ya Makala || 174 || — |- | Jumla ya Hariri (siku zote) || 35096 || — |- | Jumla ya Mitazamo (siku 30) || 14544 || ↑ +23.4% |- | Wastani wa Hariri kwa Makala || 201.7 || — |- | Wastani wa Mitazamo kwa Makala || 83.6 || — |} ===Makala 10 Zilizotazamwa Zaidi (siku 30)=== {| class="wikitable sortable" ! Nafasi !! Makala !! Mitazamo !! Mabadiliko |- | 1 || [[Kenya]] || 712 || ↑ +31.1% |- | 2 || [[Korea Kusini]] || 671 || ↑ +327.4% |- | 3 || [[Marekani]] || 626 || ↓ -7.5% |- | 4 || [[Komori]] || 485 || ↑ +340.9% |- | 5 || [[Afrika Kusini]] || 408 || ↑ +24.0% |- | 6 || [[Burundi]] || 381 || ↑ +2.4% |- | 7 || [[Ethiopia]] || 322 || ↑ +12.6% |- | 8 || [[Uturuki]] || 317 || ↓ -6.2% |- | 9 || [[Uganda]] || 290 || ↑ +14.6% |- | 10 || [[Israeli]] || 280 || ↑ +29.6% |- |} ====Wahariri==== Wahariri kuu wa Mradi wa Nchi wa Wikipedia (siku 365) {| class="wikitable sortable" ! Namba !! Jina !! Hariri !! Asilimia |- | 1 || [[User:Gayle157|Gayle157]] || 485 || 38.9% |- | 2 || [[User:Gayle-Bot|Gayle-Bot]] || 363 || 29.1% |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || 159 || 12.8% |- | 4 || [[User:Riccardo Riccioni|Riccardo Riccioni]] || 94 || 7.5% |- | 5 || [[User:Iepsep43|Iepsep43]] || 12 || 1.0% |- | 6 || [[User:Pristome|Pristome]] || 10 || 0.8% |- | 7 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || 9 || 0.7% |- | 8 || [[User:Score Beethoven|Score Beethoven]] || 8 || 0.6% |- | 9 || [[User:That Js Not Dead|That Js Not Dead]] || 8 || 0.6% |- | 10 || [[User:Àncilu|Àncilu]] || 7 || 0.6% |- |} sdulk50qcl5mrrztkxq1vcrgl8rwnli 0 214060 1608235 1454647 2026-10-14T13:22:14Z Riccardo Riccioni 452 /* Viungo vya nje */ 1608235 wikitext text/x-wiki [[Faili:Regra_bulada.jpg|thumb|Kanuni iliyothibitishwa na Papa Honori III tarehe 29 Novemba 1223.]] '''Kanuni ya Ndugu Wadogo''' ni [[kanuni]] [[mtawa|ya kitawa]] iliyotungwa na [[Fransisko wa Asizi]] na wenzake chini ya [[usimamizi]] wa [[Kiongozi|viongozi]] wa [[Kanisa Katoliki]] kuanzia [[mwaka]] [[1209]] hadi [[tarehe]] [[29 Novemba]] [[1223]], ilipothibitishwa na [[Papa Honorius III|Papa Honori III]]. Hadi leo inafuatwa na [[tawi|matawi]] mbalimbali ya [[Ndugu Wadogo]]. == Uandishi wa Kanuni == [[Image:Giotto - Legend of St Francis - -07- - Confirmation of the Rule.jpg|thumb|left|''Inosenti III anakubali kanuni ya Kifransisko'', [[mchoro wa ukutani]] wa [[Giotto]] ([[1290]]-[[1295]]) katika [[Basilika la Mt. Fransisko]] la [[Assisi]].]] Kama alivyokubali jamaa yake igeuke kuwa [[shirika]], tena kubwa, Fransisko alipaswa kukubali linahitaji miundo ya kufaa, kama vile mwaka wa [[unovisi]] (ulioagizwa na Papa Honori III mwaka 1220) na hasa kanuni. Ni vigumu leo kutambua mabadiliko yote yaliyofanyika katika yale maneno machache ya [[Injili]] yaliyokubaliwa na [[Papa Inosenti III]] kwa [[sauti]] tu (1209) mpaka ikathibitishwa kanuni ya kudumu ([[1223]]). Miaka hiyo yote Fransisko alishughulikia [[ufumbuzi]] wa [[suala]] hilo zito, akisaidiwa au kupingwa na watu wengine, hasa wanashirika. Kama kumbukumbu ya kazi hiyo inabaki sanasana [[kanuni isiyothibitishwa]], ambayo inashuhudia hatua iliyofikiwa mwaka [[1221]], na ambayo iliongoza utungaji wa kanuni ya kudumu. Kwa jumla katika ile isiyothibitishwa, [[sura]] 17 za kwanza ni za zamani kuliko zile zinazofuata. Sura ya mwisho (24) ni [[sala]] tu ambayo ilitungwa na Fransisko na kubandikwa kama nyongeza. Kwa nini kanuni hiyo haikuthibitishwa? Nani hakuridhika nayo? Mwenyewe au wafuasi wake au viongozi wa Kanisa? Hakika yeye alipendezwa nayo sana kwa jinsi inavyohimiza kuishi Kiinjili: ndiyo sababu mwishoni aliandika ndugu hawaruhusiwi kuongeza wala kupunguza wala kubadili hiyo kanuni. Kumbe [[Kanisa]] lilidai kanuni iwe na sura ya [[sheria|kisheria]] zaidi. Hivyo kazi ya Fransisko ikaendelea, alivyoshuhudia hasa [[ndugu Leo]] ambaye alikuwa [[karani]] wake na kufuatana naye na [[ndugu Bonisyo]] kwenye [[mlima]] wa [[Fonte Colombo]] ili kukamilisha kanuni [[majira ya baridi]] kali kati ya mwaka [[1222]] na 1223. Leo ametueleza upinzani wa akina [[Elia Bombarone|Elia]] na uchungu wa Fransisko aliokuwa anautoa katika sala, hasa kutokana na hakika aliyokuwanayo juu ya matakwa ya [[Mungu]] kwa shirika lake: alikuwa akitulia tu katika nia yake ya kuzidi kuonyesha kwa matendo yake yale ambayo [[Yesu]] alimfunulia. Hata hivyo, ndugu wengi hawakukubali kuyapokea kama sheria kwao. Ilimbidi akubali baadhi ya madai yao, pamoja na mashauri mbalimbali ya [[Kardinali mlinzi]] na labda ya [[Papa]] mwenyewe. Lakini, pamoja na kutimiza hivyo udogo wake, hakukubali kuacha yaangushwe mambo makuu ya [[wito]] wake. Hivyo kanuni ya kudumu kwa jumla inafuata ile isiyothibitishwa, tena inaonyesha wazi kuwa [[mwandishi]] mkuu ni Fransisko, pia mengine yamesisitizwa naye hata kuliko alivyofanya katika kanuni ya muda. Pamoja na hayo, shida kubwa aliyoiona ni kwamba kanuni ya kudumu kwa mtindo wake wa kisheria inaeleweka zaidi, lakini pia inawaruhusu [[mwanasheria|wanasheria]] kuitafsiri kwa namna inayoiondolea [[ari|umotomoto]] wake. Ingawa hakuweza kukwepa [[maendeleo]] hayo, mpaka mwisho wa [[maisha]] yake alitafuta [[mbinu]] nyingine, kama vile kufanya [[Porsyunkula]] iwe kielelezo cha kudumu, [[ndugu Bernardo]] awe mfano bora wa ndugu mdogo baada ya [[mwanzilishi]] kufa, na hasa [[wasia]] wake [[wasia wa Siena|mfupi]] na [[Wasia wa Fransisko wa Asizi|mrefu]] ambao [[karne]] zilizofuata ukazidi kuchochea [[uaminifu]] wa wafuasi wake na kusababisha [[Urekebisho|marekebisho]] mengi ya shirika. Tarehe 29 Novemba 1223 kanuni ilithibitishwa na Honori III ikawa [[sheria za Kanisa|sheria ya Kanisa]] ambayo Fransisko mwenyewe hakuweza kuibadilisha tena. Kwake na kwa Kanisa haukuwepo wasiwasi kuhusu kanuni kuwa ileile ingawa imerekebishwarekebishwa. Kama vile tangu mwaka 1209 hadi 1223, hata baadaye alidai kuwa ndiyo Injili yenyewe, yaani [[kiini]] chake. Kwa njia ya kanuni hiyo Kanisa lilipokea aina mpya ya utawa isiyofuata sheria za kawaida. Katika kanuni zimeingia kwa pamoja [[karama]] ya Fransisko na [[mamlaka]] ya Kanisa linalopokea toka kwa [[Bwana]] wake [[zawadi]] ya [[Maisha ya wakfu|maisha yaliyowekwa wakfu]] likiifafanua na kuiratibu na kuipa miundo ya kudumu. Fransisko aliufurahia [[uthibitisho]] wa Kanisa akazidi kuwahimiza ndugu zake waifuate hiyo kanuni [[baraka|akiwabariki]] kwa kila namna. Lakini katika kuielewa ni lazima kuzingatia pia msimamo wa Kanisa lililoithibitisha. Lenyewe linadai mpaka leo [[ufafanuzi]] wake rasmi ubaki [[Mkono|mikononi]] mwake, kama ulivyotolewa na [[Papa Gregori IX]] ([[1230]]), [[Papa Nikolasi III|Papa Nikola III]] ([[1279]]), [[Papa Klementi V]] ([[1312]]) na [[Papa Inosenti XI]] ([[1679]]). Upande wa Fransisko tukumbuke hakika yake ya kuwa ameangazwa na Mungu aonyeshe upya mtindo wa Injili takatifu kama [[njia]] bora ya [[Ukamilifu wa Kikristo|ukamilifu]]. Kwa [[msingi]] huo aliita kanuni [[kitabu]] cha [[uzima]], [[tumaini]] la [[wokovu]], [[uti]] wa Injili, njia ya ukamilifu, [[ufunguo]] wa [[paradiso]], [[sharti]] la [[agano la milele]]. Kwa njia yake ndugu wanaweza kupata utulivu wa kweli na kuonja [[utamu]] na wepesi wa [[nira]] ya [[Masiya|Kristo]]. Kwa wokovu wao alitaka wajifunze maneno ya kanuni na maana yake, na kuitafakari ili washinde [[ulegevu]] na kutimiza [[ahadi]] zao. Alitaka watumishi wajitahidi kufanya itekelezwe kikamilifu kama alivyojitahidi mwenyewe aliyeandika kuwa wanaoivunja hawahesabu tena kama [[Kanisa Katoliki|Wakatoliki]] wala ndugu zake wala hataki kuwaona mpaka [[watubu]]. Mwishowe alitaka kila ndugu mdogo afe akishika kanuni mikononi. Katika wasia aliwakataza pia ndugu wote wasifafanue kanuni wasije wakaipotosha katika [[unyofu]] na [[usafi]] wake. Bila shaka hakuweza kumkataza Papa asitoe ufafanuzi, wala hakuwa na nia ya kuzuia maelezo manyofu yenye kulenga [[utekelezaji]] wake mtakatifu. [[Historia]] ya shirika ikaja kushuhudia kuwa unyofu huo mbele ya kanuni ndio uliostawisha [[utakatifu]] wa ndugu na [[utume]] wao: marekebisho ya mfululizo ya shirika ni [[kazi]] ya [[Roho Mtakatifu]] anayehuisha shirika la Ndugu Wadogo katika njia ya Injili wasipoachana na unyofu huo. ==Vyanzo== ===Vyanzo vikuu=== The original of the Bull "Solet annuere" is preserved as a relic in the sacristy of S. Francesco at Assisi. The text is also found in the registers of Honorius III, in the Vatican Archives. Facsimiles of both and also of "Exiit" and "Exivi" are published in "Seraphicae Legislationis Textus Originales" (Rome, 1901). The texts alone "Seraphicae Legislationis Textus Originales" (Quaracchi, 1897). Critical editions of the rules, with introductions on their origin: * Opuscula S.P. Francisci (Quaracchi, 1904) * Boehemer, Analekten zur Geschichte des Franciscus von Assisi (Tuebingen, Leipzig, 1904). The papal decretals on the rule: * Sbaralea, Bullarium Franciscanum, I-III (Rome, 1759–1765) * V-VII (Rome, 1898–1904). English translations of the second and third rule: * Works of...St. Francis of Assisi (London, 1882), 25-63 * Critical edition: Paschal Robinson, The Writings of St. Francis of Assisi (Philadelphia, 1906), 25-74 * De La Warr, The Writings of St. Francis of Assisi (London, 1907), 1-36. ===Vyanzo vingine=== *Carmichael, "The Origin of the Rule of St. Francis" in ''Dublin Review'', CXXXIV, n. 269 (April, 1904), 357-395 *Mueller, {{lang|de|Die Anfaenge des Minoritenordens und der Bussbruderschaften}} (Freiburg im Br., 1895). A good corrective of Mueller is Ehrle, {{lang|de|Controversen ueber die Anfaenge des Minoritenordens in Zeitschrift für kath. Theologie}} (1887), XI, 725-746. *Mueller, {{lang|de|Die Spaltung des Franciscanerordens in die Communitaet und die Spiritualen in Archiv für Litteratur- und Kirchengeschichte}} (Berlin, 1887), III, 554 sq. *Schnuerer, {{lang|de|Franz von Assisi}} (Munich, 1905), 81-109. *Fischer, {{lang|se|Der heilige Franziskus von Assisi waehrend der Jahre 1219-1221}} (Fribourg, 1907) *Hilarius Parisiensis, {{lang|la|Regula Fratrum Minorum juxta Rom. Pontificum decreta et documenta Ordinis explanata}} (Lyons, Paris, 1870), X-XXX. *Sbarlea, {{lang|la|Supplementum ad Scriptores Ord. Min}}. (Rome, 1806), LXIX. ==Viungo vya nje== * https://www.newadvent.org/cathen/06208a.htm [[Catholic Encyclopedia]] {{mbegu-katoliki}} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] 2m8jeib34h60i7gx0r7wi9vc7s7pz6r 0 214311 1608237 1464343 2026-10-14T13:27:32Z Riccardo Riccioni 452 /* Viungo vya nje */ 1608237 wikitext text/x-wiki [[File:Bernard_of_Quintavalle.jpg|thumb|Ndugu Bernardo alivyochorwa.]] '''{{PAGENAME}}''' ([[karne ya 12]] - [[Assisi]], [[1245]] hivi<ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/91729</ref>) alikuwa wa kwanza kati ya wafuasi wa [[Fransisko wa Asizi]] akaheshimiwa naye kwa jinsi alivyotekeleza [[Injili]] kwa kuwagawia [[maskini]] [[Mali (uchumi)|mali]] zake zote ambazo zilikuwa nyingi<ref name=fiorelli>[https://www.sacred-texts.com/chr/lff/lff005.htm ''The Little Flowers of St. Francis'', Chapter II, (tr. by W. Heywood), 1906]</ref> mpaka mwisho akamuachia [[baraka]] ya pekee. ==Maisha== Bernardo, [[Mtoto|mwana]] wa Quintavalle wa Berardello, msomi<ref name=proj>[https://assisiproject.com/2019/07/07/the-first-follower-2/ "The First Follower", The Assisi Project]</ref> maarufu tena [[tajiri]], halafu [[Petro Cattani]], [[Upadri|padri]] ndio mwanzo wa jamaa ya [[Ndugu Wadogo]] iliyokuja kumhangaisha sana Fransisko, kwa sababu hakuwa na wazo la kuanzisha chochote wala hakupata mtu wa kumuelekeza. Tena wakati huo haikuwa rahisi kukubali padri aongozwe na [[mlei]] kama yeye. Katika [[wasia]] [[Wasia wa Fransisko wa Asizi|wake]] Fransisko akikumbuka hatua hiyo muhimu alisisitiza kuwa ndipo Mungu mwenyewe alipomfunulia afuate mtindo wa Injili takatifu, yaani hasa madondoo yale aliyoyakuta katika kufungua mara tatu [[kitabu]] cha [[Misale]] kilichokuwa juu ya [[altare]]: 1) “Ukitaka kuwa mkamilifu, nenda ukauze…” 2) “Msichukue chochote kwa safari…” 3) “Anayetaka kunifuata, ajikane…” Baada ya kusoma hayo, aliwaambia wenzake hao wawili ndiyo kanuni na maisha ya wale wote watakaowafuata. [[Ufukara wa hiari|Ufukara]] wa Kifransisko ukifuata madondoo hayo ya Injili ni wa moja kwa moja kwa [[mtawa]] binafsi na kwa [[shirika]] zima. Kwa kuchagua mtindo huo wa Injili takatifu alitofautiana na watawa wale waliofuata tangu [[karne]] nyingi mtindo wa [[Kanisa]] la mwanzoni wa kuwa na mali zote shirika. Ndivyo walivyofanya [[Mmonaki|wamonaki]] ambao hawakuwa na chochote chao binafsi, lakini [[monasteri]] zao zilikuwa tajiri, kiasi kwamba wakaanza kushambuliwa kama [[unafiki|wanafiki]] wanaokula [[jasho]] la wengine na kukosa ufukara halisi. Waamini wengi kama Bernardo na padri Petro walitamani mtindo mwingine, pamoja na [[uadilifu]] wa [[Kleri|makleri]], [[uchungaji]] wenye [[bidii]] na ujirani na watu, hasa wenye shida. [[Mungu]] aliwachagua [[Mtakatifu|watakatifu]] Fransisko na [[Dominiko Guzman]] ili kuridhisha [[Ukristo|Wakristo]] hao. Wote wawili walishika ufukara wa kijumuia pia, ingawa Mt. Fransisko aliusisitiza zaidi akiudai pia kama msimamo katika jamii ili kupigania [[ujamaa]] na [[usawa]] wa [[binadamu]]. Hata baada ya wengine kujiunga naye hakushughulikia suala la [[nyumba]]: waliishi kwenye [[pagale]] za [[Kanisa (jengo)|makanisa]], huku wakizungumziwa sana [[mji|mjini]] kwao. Halafu wakaanza kusafiri wakihubiri huko na huko, si kama kawaida ya mapadri, bali kwa kutoa mfano wa ufukara na [[unyenyekevu]], halafu kwa kujibu maswali ya watu waliowashangaa. Polepole waliweza pia kuhimiza toba na [[msamaha]] ili kueneza [[amani]]: muhtasari wa [[mawaidha]] yao ni [[salamu]] ile ambayo Fransisko alidai kufunuliwa na Mungu, “Bwana akujalie amani”. Baada ya jaribio la kwanza la namna hiyo wakaongezeka, naye akawatuma tena wawiliwawili sehemu mbalimbali kisha kuwashirikisha [[mang’amuzi]] yake, kwamba wasikate tamaa kwa kuona ugumu wa baadhi ya watu, wamtegemee Mungu, wahubiri [[toba]] kwa [[Nguvu (adili)|nguvu]] ili kuokoa watu, wadumu watulivu katika [[dharau]]. Walipoulizwa waitwaje walijibu tu kuwa ni watu wa toba kutoka Asizi, yaani hawakujiona kuwa shirika maalumu, bali [[kundi]] mojawapo la wale wengi ambao toka zamani walijifunga kufanya toba kwa namna maalumu hadharani. Mwaka huohuo ([[1209]]) walipofikia [[idadi]] ya 12 walichukua hatua ya kuelekea [[Roma]] ili kuthibitishwa na [[Papa]] katika [[maisha]] yao na kuruhusiwa naye katika [[utume]] wao, ili kushinda [[upinzani]] uliojitokeza na hasa kujihakikishia njia yao ni njema. Kwa ajili hiyo walipaswa kupanga kikamilifu zaidi wanataka kufanya nini. Kisha kukubaliwa, walirudi kwa [[furaha]] Asizi walibanana katika kibanda fulani huko [[Rivotorto]], halafu wakahamia [[Porsyunkula]]. Mahali penyewe panasaidia sana kuelewa [[karama]] ya Kifransisko: si maisha ya kimonaki yanayohitaji kujitegemea kwa [[shamba|mashamba]] makubwa na [[mifugo]], wala ya [[wakaapweke]] wanaohitaji kuishi mbali na watu, bali ni utawa unaohitaji [[utulivu]] na upweke kwa ajili ya [[sala]], lakini pia unadai uhusiano mkubwa na watu wa nje ili kupata [[riziki]] na hasa kuwajenga kwa mifano na maneno. Hivyo si kati ya watu, wala si mbali nao. [[Mchana]] ndugu walikuwa wakienda mjini kufanya [[kazi]] mbalimbali ndogondogo na kuwahimiza watu waishi kwa [[uadilifu]]. Muda uliobaki, hasa [[usiku]], ulikuwa kwa ajili ya [[sala]] upwekeni. Maelezo mengine kuhusu maisha ya wakati huo tunayapata tena katika [[wasia]] ambamo Fransisko ametuachia ukumbusho wa kudumu. Baadaye Bernardo alipelekwa [[Bologna]], ila alipoanza kuheshimiwa na wananchi aliomba kuhama asije akapatwa na [[kiburi]]<ref>[https://books.google.com/books?id=1x8Y_hgV5TQC&dq=Bernard+of+Quintavalle&pg=PA111 Spoto, Donald. ''Reluctant Saint: The Life of Francis of Assisi'', Penguin, 2003, p. 111]{{ISBN|9780142196250}}</ref>, akaenda [[Lombardia]]<ref>[https://books.google.com/books?id=uPIDAAAAQAAJ Blessed Bernard da Quintavalle, ''The Franciscan Annals''], vol. 2, London. R. Washbourn. 1878, pp. 225 et seq.</ref>. Mwaka [[1212]] alitumwa kumhamisha [[Klara wa Asizi|Klara]] kutoka [[monasteri]] moja hadi nyingine ya [[Wabenedikto]] wa kike ili apate [[ulinzi]] kamili zaidi dhidi ya [[familia]] iliyotaka kumrudisha [[nyumba|nyumbani]]. Kati ya miaka [[1213]] na [[1214]] aliongozana na Fransisko hadi [[Hispania]] katika jaribio la kwenda kuwahubiria [[Waislamu]] wa [[Moroko]]. Baadaye akawa mtumishi wa kanda Hispania hadi mwaka [[1219]]<ref name=Arnald/>. Ndipo aliporudi [[Italia]] akawa jirani na Fransisko katika miaka yake ya [[Ugonjwa|maradhi]] na mateso makali zaidi. Siku za mwisho za Fransisko zilijaa [[ishara]] za [[upendo]] kwa [[Rafiki|marafiki]] wake: njiani alibariki Asizi na kuuombea, akamtabiria [[Klara wa Asizi|Klara]] kuwa atamuona na kufarijika, akawaita ndugu waliokuwa mbali (hata “kaka” [[Yakopa wa Settesoli]] kutoka Roma), akawagawia vipande vya [[mkate]] akifuata mfano wa Yesu. Katika yote alilenga [[ustawi]] wa [[roho]] zao na wa shirika, tunavyoona hasa katika baraka zake za mwisho alizozitoa kwa kufuata mfano wa [[babu|mababu]] wa [[Israeli]] na [[Musa]]. Aliwabariki waliokuwepo na kwa njia yao alikusudia kuwabariki wale wote watakaoingia shirikani mpaka mwisho wa [[dunia]]. Kati ya wote ndugu Bernardo alipata baraka ya pekee akaandikiwa maneno yafuatayo yawe kumbukumbu kwa wote siku za mbele: “Ndugu wa kwanza aliyenipa [[Bwana]] ni ndugu Bernardo, naye ndiye wa kwanza kutekeleza kikamilifu kabisa Injili takatifu akiwagawia maskini mali zake zote. Kwa hiyo na kwa [[sifa]] nyingine nyingi napaswa kumpendelea kuliko ndugu mwingine yeyote katika shirika zima. Ndiyo sababu nataka na kuagiza kadiri ninavyoweza kwamba yeyote atakayekuwa mtumishi mkuu ampende na kumheshimu kama [[nafsi]] yangu, na vilevile watumishi wengine wa kanda na ndugu wa shirika lote wamjali kama ni mimi mwenyewe”. Ndiyo mbinu ya mwisho ya Fransisko ili kuzuia utawa wake usipotoke: kumuacha mtu ambaye awe kielelezo kwa viongozi na kwa ndugu wengine badala ya [[mwanzilishi]]. Kisha kumuacha huyo mwandamizi (si katika uongozi bali katika kazi muhimu zaidi ya kuwa kielelezo), Fransisko hatimaye aliweza kuaga dunia amemaliza kazi yake na kulazwa [[uchi]] ardhini, [[usiku]] kati ya [[tarehe]] [[3 Oktoba|3]] na [[4 Oktoba]] [[1226]]. Akitegemea agizo hilo la Fransisko, Bernardo alithubutu kumlaumu Elia, mtumishi mkuu, kwa jinsi alivyoishi kwa [[fahari]] kinyume cha [[kanuni ya Ndugu Wadogo]]<ref name=Arnald>[[Arnald of Sarrant]]. ''[[Chronicle of the Twenty-Four Generals of the Order of Friars Minor]]'', (Noel Muscat ofm, trans.) Ordo Fratrum Minorum. Malta, 2010</ref>. Mbali ya tukio hilo, Bernardo aliishi miaka yake ya mwisho [[Mkaapweke|upwekeni]] hadi alipofariki dunia. [[Kaburi]] lake linakabiliana na lile la Fransisko chini ya [[altare]] ya [[Basilika la Mt. Fransisko|Basilika lake]]<ref>{{cite web|url=http://www.cirps.it/risorse/divinacommedia/paradiso/citati/c_bernar.htm|title=Bernardo di Quintavalle|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927215425/http://www.cirps.it/risorse/divinacommedia/paradiso/citati/c_bernar.htm|archivedate=2007-09-27}}</ref>. ==Tanbihi== {{marejeo}} == Marejeo == * [[Ludovico Jacobilli]], ''Vita de' Santi e Beati dell'Umbria'', Foligno 1656. {{it}} * ''Vita di frate Bernardo da Quintavalle, il primo che entrò nell'Ordine'', in ''[[Analecta Franciscana]]'', Quaracchi 1907 {{it}} * W. Block, ''Vivere il vangelo con Francesco d'Assisi. Temi e figure della fraternità minoritica'', Bologna 2012. {{it}} ==Viungo vya nje== * https://www.treccani.it/enciclopedia/bernardo-da-quintavalle_(Dizionario-Biografico)/ {{it}} {{mbegu-Mkristo}} {{BD|karne ya 12|1245}} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:wanaume wa Italia]] 1rbcrwcroop787xiqe7kwoih6pge33z 0 214336 1608240 1471295 2026-10-14T13:28:51Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo */ 1608240 wikitext text/x-wiki [[File:Giotto - Legend of St Francis - -07- - Confirmation of the Rule.jpg|thumb|Papa Inosenti III akiidhinisha kanuni ya Ndugu Wadogo.]] '''{{PAGENAME}}''' ([[Assisi]], [[1180]] hivi - Assisi, [[10 Machi]] [[1221]]) alikuwa wa pili kati ya wafuasi wa [[Fransisko wa Asizi]] akawa kwa miezi michache [[mwandamizi]] wa kwanza wa [[mwanzilishi]] kama mtumishi mkuu wa [[Ndugu Wadogo]] ([[1220]]-1221). ==Maisha== Pamoja na Fransisko na [[ndugu Bernardo|Bernardo]], [[Mtoto|mwana]] wa Quintavalle wa Berardello, msomi<ref name=proj>[https://assisiproject.com/2019/07/07/the-first-follower-2/ "The First Follower", The Assisi Project]</ref> maarufu tena [[tajiri]], Petro Cattani, [[Upadri|padri]], alikuwa mwanzo wa jamaa ya [[Ndugu Wadogo]] iliyokuja kumhangaisha sana Fransisko, kwa sababu hakuwa na wazo la kuanzisha chochote wala hakupata mtu wa kumuelekeza. Tena wakati huo haikuwa rahisi kukubali padri aongozwe na [[mlei]] kama yeye. Katika [[wasia]] [[Wasia wa Fransisko wa Asizi|wake]] Fransisko akikumbuka hatua hiyo muhimu alisisitiza kuwa ndipo Mungu mwenyewe alipomfunulia afuate mtindo wa Injili takatifu, yaani hasa madondoo yale aliyoyakuta katika kufungua mara tatu [[kitabu]] cha [[Misale]] kilichokuwa juu ya [[altare]]: 1) “Ukitaka kuwa mkamilifu, nenda ukauze…” 2) “Msichukue chochote kwa safari…” 3) “Anayetaka kunifuata, ajikane…” Baada ya kusoma hayo, aliwaambia wenzake hao wawili ndiyo kanuni na maisha ya wale wote watakaowafuata. [[Ufukara wa hiari|Ufukara]] wa Kifransisko ukifuata madondoo hayo ya Injili ni wa moja kwa moja kwa [[mtawa]] binafsi na kwa [[shirika]] zima. Kwa kuchagua mtindo huo wa Injili takatifu alitofautiana na watawa wale waliofuata tangu [[karne]] nyingi mtindo wa [[Kanisa]] la mwanzoni wa kuwa na mali zote shirika. Ndivyo walivyofanya [[Mmonaki|wamonaki]] ambao hawakuwa na chochote chao binafsi, lakini [[monasteri]] zao zilikuwa tajiri, kiasi kwamba wakaanza kushambuliwa kama [[unafiki|wanafiki]] wanaokula [[jasho]] la wengine na kukosa ufukara halisi. Waamini wengi kama Bernardo na padri Petro walitamani mtindo mwingine, pamoja na [[uadilifu]] wa [[Kleri|makleri]], [[uchungaji]] wenye [[bidii]] na ujirani na watu, hasa wenye shida. [[Mungu]] aliwachagua [[Mtakatifu|watakatifu]] Fransisko na [[Dominiko Guzman]] ili kuridhisha [[Ukristo|Wakristo]] hao. Wote wawili walishika ufukara wa kijumuia pia, ingawa Mt. Fransisko aliusisitiza zaidi akiudai pia kama msimamo katika jamii ili kupigania [[ujamaa]] na [[usawa]] wa [[binadamu]]. Hata baada ya wengine kujiunga naye hakushughulikia suala la [[nyumba]]: waliishi kwenye [[pagale]] za [[Kanisa (jengo)|makanisa]], huku wakizungumziwa sana [[mji|mjini]] kwao. Halafu wakaanza kusafiri wakihubiri huko na huko, si kama kawaida ya mapadri, bali kwa kutoa mfano wa ufukara na [[unyenyekevu]], halafu kwa kujibu maswali ya watu waliowashangaa. Polepole waliweza pia kuhimiza toba na [[msamaha]] ili kueneza [[amani]]: muhtasari wa [[mawaidha]] yao ni [[salamu]] ile ambayo Fransisko alidai kufunuliwa na Mungu, “Bwana akujalie amani”. Baada ya jaribio la kwanza la namna hiyo wakaongezeka, naye akawatuma tena wawiliwawili sehemu mbalimbali kisha kuwashirikisha [[mang’amuzi]] yake, kwamba wasikate tamaa kwa kuona ugumu wa baadhi ya watu, wamtegemee Mungu, wahubiri [[toba]] kwa [[Nguvu (adili)|nguvu]] ili kuokoa watu, wadumu watulivu katika [[dharau]]. Walipoulizwa waitwaje walijibu tu kuwa ni watu wa toba kutoka Asizi, yaani hawakujiona kuwa shirika maalumu, bali [[kundi]] mojawapo la wale wengi ambao toka zamani walijifunga kufanya toba kwa namna maalumu hadharani. Mwaka huohuo ([[1209]]) walipofikia [[idadi]] ya 12 walichukua hatua ya kuelekea [[Roma]] ili kuthibitishwa na [[Papa]] katika [[maisha]] yao na kuruhusiwa naye katika [[utume]] wao, ili kushinda [[upinzani]] uliojitokeza na hasa kujihakikishia njia yao ni njema. Kwa ajili hiyo walipaswa kupanga kikamilifu zaidi wanataka kufanya nini. Kisha kukubaliwa, walirudi kwa [[furaha]] Asizi walibanana katika kibanda fulani huko [[Rivotorto]], halafu wakahamia [[Porsyunkula]]. Mahali penyewe panasaidia sana kuelewa [[karama]] ya Kifransisko: si maisha ya kimonaki yanayohitaji kujitegemea kwa [[shamba|mashamba]] makubwa na [[mifugo]], wala ya [[wakaapweke]] wanaohitaji kuishi mbali na watu, bali ni utawa unaohitaji [[utulivu]] na upweke kwa ajili ya [[sala]], lakini pia unadai uhusiano mkubwa na watu wa nje ili kupata [[riziki]] na hasa kuwajenga kwa mifano na maneno. Hivyo si kati ya watu, wala si mbali nao. [[Mchana]] ndugu walikuwa wakienda mjini kufanya [[kazi]] mbalimbali ndogondogo na kuwahimiza watu waishi kwa [[uadilifu]]. Muda uliobaki, hasa [[usiku]], ulikuwa kwa ajili ya [[sala]] upwekeni. Maelezo mengine kuhusu maisha ya wakati huo tunayapata tena katika [[wasia]] ambamo Fransisko ametuachia ukumbusho wa kudumu. Kati ya miaka [[1219]] na [[1220]] aliongozana na Fransisko hadi [[Mashariki ya Kati]] katika jaribio la kuwahubiria [[Waislamu]] wa huko. Waliporudi [[Italia]] Fransisko aling'atuka na kumchagua Petro kama mkuu mpya wa shirika lake kubwa, lakini huyo akafariki baada ya miezi michache akazikwa huko Porsyunkula. ==Tanbihi== {{marejeo}} == Marejeo == * W. Block, ''Vivere il vangelo con Francesco d'Assisi. Temi e figure della fraternità minoritica'', Bologna 2012. {{it}} {{BD|1180|1221}} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:mapadri]] [[Jamii:wanaume wa Italia]] ay6z94pxk0v75s1fo9ar44dlt1o70ma 0 214342 1608234 1456652 2026-10-14T13:21:52Z Riccardo Riccioni 452 /* Viungo vya nje */ 1608234 wikitext text/x-wiki '''Kaisari wa Speyer''' ([[Speyer]], [[Ujerumani]], mwishoni mwa [[karne ya 12]] - [[Italia]], [[1239]]) alikuwa [[mtaalamu]] wa [[Biblia ya Kikristo|Biblia]], maarufu kwa mahubiri yake, ambaye [[mwaka]] [[1217]] alijiunga na [[Mtawa|utawa]] wa [[Ndugu Wadogo]] akamsaidia [[Fransisko wa Asizi]] alipokabili moja kwa moja kazi ya kutunga [[Kanuni ya Ndugu Wadogo|kanuni]] kwa [[shirika]] lake. Kwa ajili hiyo Fransisko alimuomba apambe maagizo ya Kanuni kwa maneno hasa ya [[Injili]] ili [[sheria]] zisizimishe [[hamu]] ya [[Ukamilifu wa Kikristo|ukamilifu]]: madondoo hayo yanachukua [[Theluthi|thuluthi]] moja ya [[Kanuni ya mwaka 1221]]. Mwaka huohuo, kisha kutokea [[Nchi takatifu]] pamoja na Fransisko <ref name=Donovan>[http://www.newadvent.org/cathen/03139a.htm Donovan, Stephen. "Caesar of Speyer (or Spires)." The Catholic Encyclopedia] Vol. 3. New York: Robert Appleton Company, 1908. 7 January 2020</ref>, alichaguliwa kuongoza watawa 25 kwenda Ujerumani kufanya [[utume]] na kueneza shirika huko<ref>[https://www.deutsche-biographie.de/pnd102425906.html#ndbcontent Forster, Wilhelm, "Caesarius von Speyer", ''Neue Deutsche Biographie'' 3 (1957), p. 89]</ref>. Mwaka [[1223]] alirudi [[Italia]] na hadi [[Mauti|kifo]] chake akawa kati ya [[viongozi]] wa [[kundi]] la ndugu wasiokubali kulegeza masharti ya kanuni. Kwa ajili hiyo alidhulumiwa hata kufungwa [[gereza|gerezani]] na mtumishi mkuu, [[Elia Bombarone]]. Inasemekana aliuawa wakati anajaribu kutoroka. ==Tanbihi== {{marejeo}} ==Marejeo== * Friedrich Wilhelm Bautz, "CAESARIUS von Speyer" in Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon vol. 1 (Hammonae, 1975; reimpr. 1990. ISBN 3-88309-013-1) , columnae 844–845 {{de}} * A. Weiß: Caesarius von Speyer. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 3, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, S. 683–685. {{de}} * Justin Lang: Caesarius v. Speyer. In: Walter Kasper (Hrsg.): Lexikon für Theologie und Kirche. 3. Auflage. Band 2. Herder, Freiburg im Breisgau 1994, Sp. 880 f. {{de}} * Friedrich Wilhelm Bautz: Caesarius von Speyer. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 1, Bautz, Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1, Sp. 844–845. {{de}} ==Viungo vya nje== * [https://www.bavarikon.de/object/bav:HKO-ADB-000000000SFZ7724 Art. Cäsarius von Speyer] in der ''Allgemeinen Deutschen Biographie'' (1876) {{de}} {{mbegu-Mkristo}} {{BD|karne ya 12|1239}} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:watu wa Ujerumani]] qixot73xemnrp5xhsoqtf4wchdux2pt 0 230708 1608339 1510505 2026-10-15T02:43:11Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608339 wikitext text/x-wiki '''''Kinshasa Makambo''''' ni filamu ya hali halisi kutoka [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]], iliyoongozwa na [[Dieudo Hamadi]] na iliyotolewa mwaka wa 2018. Filamu hii inahusu vijana watatu wanaharakati wa [[demokrasia]] wa Kongo ambao walihusika katika [[maandamano]] ya mwaka 2016 dhidi ya rais [[Joseph Kabila|Joseph Kabila.]] <ref>[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/kinshasa-makambo-film-review-1092997/ ‘Kinshasa Makambo’: Film Review]</ref> Filamu ilionyeshwa kwa mara ya kwanza tarehe 18 Februari 2018, katika Tamasha la 68 la Kimataifa la Filamu la Berlin. <ref>[https://deadline.com/2018/01/berlin-film-festival-panorama-lineup-2018-full-list-1202268927/ Berlin Completes Panorama Lineup With Films From Kim Ki-Duk, Idris Elba]</ref> Filamu hii ilishinda Tuzo ya ''Tim Hetherington'' ''Award'' katika ''Sheffield DocFest'' ya mwaka 2018, <ref>[https://www.screendaily.com/news/the-silence-of-others-takes-top-sheffield-doc/fest-prize/5130113.article 'The Silence Of Others' takes top Sheffield Doc/Fest prize | News | Screen]</ref> na Tuzo ya ''True Vision'' katika Tamasha la Filamu la ''True/False'' la mwaka 2018. <ref>{{Cite web |url=https://www.columbiamissourian.com/news/local/congolese-filmmaker-to-receive-true-vision-award/article_79339c1e-0b7b-11e8-9dc8-737d92256898.html |title=Congolese filmmaker to receive True Vision Award {{!}} Local {{!}} columbiamissourian.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260428144558/https://www.columbiamissourian.com/news/local/congolese-filmmaker-to-receive-true-vision-award/article_79339c1e-0b7b-11e8-9dc8-737d92256898.html |archivedate=2026-04-28 |accessdate=2026-04-27 |url-status=dead}}</ref> == Marejeo == <references /> [[Jamii:Filamu za 2018]] [[Jamii:filamu za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] [[Jamii:Africa Film Cinema Tanzania 2026]] mwxjxq7y6d5pf8vzwt2gwzm7e83rghz 1608359 1608339 2026-10-15T05:33:50Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 1 template(s) replaced. 1608359 wikitext text/x-wiki '''''Kinshasa Makambo''''' ni filamu ya hali halisi kutoka [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]], iliyoongozwa na [[Dieudo Hamadi]] na iliyotolewa mwaka wa 2018. Filamu hii inahusu vijana watatu wanaharakati wa [[demokrasia]] wa Kongo ambao walihusika katika [[maandamano]] ya mwaka 2016 dhidi ya rais [[Joseph Kabila|Joseph Kabila.]] <ref>[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/kinshasa-makambo-film-review-1092997/ ‘Kinshasa Makambo’: Film Review]</ref> Filamu ilionyeshwa kwa mara ya kwanza tarehe 18 Februari 2018, katika Tamasha la 68 la Kimataifa la Filamu la Berlin. <ref>[https://deadline.com/2018/01/berlin-film-festival-panorama-lineup-2018-full-list-1202268927/ Berlin Completes Panorama Lineup With Films From Kim Ki-Duk, Idris Elba]</ref> Filamu hii ilishinda Tuzo ya ''Tim Hetherington'' ''Award'' katika ''Sheffield DocFest'' ya mwaka 2018, <ref>[https://www.screendaily.com/news/the-silence-of-others-takes-top-sheffield-doc/fest-prize/5130113.article 'The Silence Of Others' takes top Sheffield Doc/Fest prize | News | Screen]</ref> na Tuzo ya ''True Vision'' katika Tamasha la Filamu la ''True/False'' la mwaka 2018. <ref>{{Rejea tovuti |url=https://www.columbiamissourian.com/news/local/congolese-filmmaker-to-receive-true-vision-award/article_79339c1e-0b7b-11e8-9dc8-737d92256898.html |title=Congolese filmmaker to receive True Vision Award {{!}} Local {{!}} columbiamissourian.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260428144558/https://www.columbiamissourian.com/news/local/congolese-filmmaker-to-receive-true-vision-award/article_79339c1e-0b7b-11e8-9dc8-737d92256898.html |archivedate=2026-04-28 |accessdate=2026-04-27 |url-status=dead}}</ref> == Marejeo == <references /> [[Jamii:Filamu za 2018]] [[Jamii:filamu za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] [[Jamii:Africa Film Cinema Tanzania 2026]] in1uopxcrt7e78eqpx2c1wr0gn4log3 0 242335 1608239 1580383 2026-10-14T13:28:10Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo ya lugha nyingine */ 1608239 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ([[Assisi]], [[1190]] hivi - Assisi, [[13 Novemba]] [[1270]]) alikuwa [[kaka]] wa [[Klara wa Asizi]] ([[baba]] zao walikuwa mamoja) na mmojawapo kati ya wafuasi muhimu zaidi wa [[Fransisko wa Asizi]] kuanzia [[mwaka]] [[1210]] <ref>https://www.santiebeati.it/dettaglio/99338</ref>. Alisifiwa kwa [[usafi wa moyo]], [[Sala ya kumiminiwa|sala hasa]] na [[unyenyekevu]] . Kutokana na uhusiano wake mkubwa na [[mwanzilishi]], alizikwa katika [[basilika la Mt. Fransisko]], karibu na [[maiti]] yake <ref>https://www.diquipassofrancesco.it/CompagniDiFrancesco/EN/rufinoEN.html (inataja vyanzo vingi)</ref>. [[Kumbukumbu]] zake zilizoandikwa zimechangia sana [[Kitabu|vitabu]] mbalimbali juu ya Fransisko kama vile [[Ngano za Wenzi Watatu]]. ==Tanbihi== {{marejeo}} ==Marejeo ya Kiswahili== * [[Fioretti]] – Visimulizi Kuhusu Mtakatifu Fransisko wa Asizi – tafsiri ya Rikardo Maria, U.N.W.A. n.k. – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1996 – ISBN 9976-63-468-4 ==Marejeo ya lugha nyingine== *{{fr}} Clément Schmitt, « Rufin d'Assise », dans collectif, Dictionnaire de spiritualité, vol. 13, Paris, Beauchesne, 1967, p. 1117-1118 *{{fr}} Luc de Wadding (trad. Silvestre Castet), Annales des Frères mineurs, Toulouse, G.-L. Colomiez et J. Posüel, 1683, p. 45 *{{en}} Jacques Le Goff, Saint Francis of Assisi, Psychology Press, 2004, 159 p. *{{en}} Anne Macdonell, Sons of Francis, Londres, Dent, 1902, 436 p., p. 43-50 {{mbegu-Mkristo}} {{BD|1190|1270}} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:wanaume wa Italia]] oj7xyay64byqe0y2twczh3o0stzocy3 0 242338 1608245 1580392 2026-10-14T13:31:20Z Riccardo Riccioni 452 1608245 wikitext text/x-wiki '''Wenzi Watatu''' wa [[Fransisko wa Asizi]] ni [[ndugu]] [[Anjelo Tancredi]], [[ndugu Leo|Leo]], [[ndugu Rufino|Rufino]] ambao, pamoja na [[Yohane wa Masifu]], walimuuguza mfululizo miaka yake ya mwisho wakawa hivyo [[Ushahidi|mashahidi]] wa pekee wa [[utakatifu]] wake. Baadaye wakaja kuandika kwa [[utiifu]] mambo waliyoyaona na kuyasikia. Ingawa [[Mtaalamu|wataalamu]] wa siku hizi hawakubali kwamba [[kitabu]] "[[Ngano za Wenzi Watatu]]" ndicho [[tunda]] la kazi yao, hata hivyo kwa njia yake tunaweza kufuata hatua kwa hatua maendeleo ya [[malaria]], iliyomsumbua Fransisko miaka sita mfululizo hata mwisho ikamuua, tena ya [[trakoma]], iliyosababisha [[upofu]] karibu kamili, pamoja na [[maumivu]] ya mfululizo yanayofanana na yale ya [[Jicho|macho]] kuwekwa juu ya [[mwiba|miiba]] na kutokwa [[machozi]]. Inawezekana zaidi [[maandishi]] yao yamekuwa msingi wa [[Mtungo wa Asizi]] maarufu pia kwa [[jina|majina]] ya [[Kilatini]] ''Legenda Perusina'' au ''Legenda Antiqua Sancti Francisci''. {{mbegu-Mkristo}} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:wanaume wa Italia]] [[Jamii:waliofariki karne ya 13]] c3z8dgqv3b3qle2x1361lm4ke2sic5v 0 242341 1608246 1581171 2026-10-14T13:31:38Z Riccardo Riccioni 452 1608246 wikitext text/x-wiki {{Kigezo:Vyanzo}} '''Yohane wa Masifu''' alikuwa [[Bradha|bruda]] wa [[shirika]] la [[Ndugu Wadogo]] ambaye [[Fransisko wa Asizi]] alimchagua kuwa naye katika [[Ugonjwa|maradhi]] ya miaka yake ya mwisho ([[1Cel]] 102), akimsifu kwa [[nguvu]] yake ya kimwili na ya kiroho ([[Kioo cha Ukamilifu]], 85) hata akaitwa "[[bondia]] wa [[Firenze]]" akatumika kuadhibu [[Mtawa|watawa]] wasumbufu ([[Salimbene wa Parma|Salimbene]], Cronica 28). Pamoja na hilo, aliitwa "wa Masifu" kwa sababu alikuwa akiimba daima [[sifa|masifu]] ya [[Mwenyezi Mungu]] kama alivyopenda [[mwanzilishi]], kwamba wafuasi wake wawe "[[wasanii]] wa [[Mungu]]", wenye kipaji cha kuhubiri kwa kuimba na kufurahisha watu. Katika miezi ya mwisho ya [[maisha]] ya Fransisko, ambapo Yohane alimhudumia, [[muziki]] na [[Wimbo|nyimbo]] za [[muziki wa Kikristo|Kikristo]] vikawa kwake dawa ya kiroho, hivyo wenzake walikuwa wanamuimbia ili kumfariji. {{mbegu-Mkristo}} [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:waliofariki karne ya 13]] ai03vnhnlp1tcprovvy6l0y6ei7kr3t 0 244497 1608310 1586478 2026-10-15T01:08:52Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608310 wikitext text/x-wiki '''Kem Smith''' ni [[mwanasiasa]] wa Marekani ambaye ni mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Missouri kutoka Wilaya ya 68, akihudumu tangu [[Januari]] 2025. Alichaguliwa mwaka 2024.<ref>{{Rejea tovuti|title=Kem Smith|url=https://ballotpedia.org/Kem_Smith|work=Ballotpedia|accessdate=2026-08-09|language=en}}</ref> Smith ni mwalimu. Alihitimu kutoka [[Shule]] ya Sekondari ya Hazelwood Central, Chuo Kikuu cha Fontbonne, na Chuo Kikuu cha Lindenwood. Smith na mume wake wana watoto watano. Pia ni nyanya.<ref>{{Rejea tovuti|title=Redirecting...|url=https://www.mohousedemcaucus.com/team-1/kem-smith|work=www.mohousedemcaucus.com|accessdate=2026-08-09|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260810002221/https://www.mohousedemcaucus.com/team-1/kem-smith|archivedate=2026-08-10|url-status=dead}}</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] h669tcbxbrwmnpur458o10fbk0o4kwr 0 248681 1608405 1596065 2026-10-15T10:07:53Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608405 wikitext text/x-wiki [[Faili:Chamakh Emirates Cup cropped.jpg|thumb|Marouane Chamakh]] '''Marouane Chamakh''' (matamshi ya Kifaransa: [maʁwan ʃamak]; lugha za Kiberiberi: ⵎⴰⵔⵓⴰⵏ ⵙⴰⵎⴰⵅ; Kiarabu: مروان الشماخ; alizaliwa [[10 Januari]] [[1984]]) ni [[mchezaji]] wa zamani wa [[soka]] wa kulipwa aliyekuwa akicheza nafasi ya [[mshambuliaji]]. Anaelezwa kuwa mshambuliaji wa aina ya target man, na anajulikana kwa "uchezaji mzuri wa kushirikiana na wenzake", "urefu wake" na "uwezo bora wa kucheza mipira ya kichwa". Chamakh pia ni mfungaji wa 11 kwa mabao mengi zaidi katika [[historia]] ya Bordeaux. Chamakh alianza taaluma yake kwa kufanya mazoezi katika [[klabu]] mbalimbali katika [[eneo]] la Aquitaine. Mwaka [[2000]], alisaini na Bordeaux. Chamakh alicheza mechi yake ya kwanza ya kitaaluma akiwa na klabu hiyo katika msimu wa [[2002]]–03. Alitumia miaka tisa katika klabu hiyo na kuisaidia Bordeaux kutwaa Coupe de la Ligue mwaka [[2007]]. Katika msimu wa 2008–09, Chamakh alitwaa ubingwa wa ligi baada ya Bordeaux kutawazwa kuwa mabingwa kwa mara ya kwanza tangu msimu wa [[1998]]–99. == Kazi ya klabu == === Mwanzo wa taaluma === Chamakh alianza kucheza soka akiwa na umri wa miaka minne katika klabu ya eneo lake, Nérac FC, iliyokuwa katika eneo jirani la Nérac. Baada ya [[miaka]] sita akiwa Nérac, Chamakh alijiunga na FC Marmandais. Akiwa Marmande, alikuza uwezo na sifa zake za kimwili, akifikia urefu wa futi 6 (mita 1.83), na pia alipata nafasi yake ya kwanza ya kuchaguliwa katika ngazi ya mkoa ili kuichezea [[timu]] ya mkoa wa Aquitaine katika Coupe Nationale. == Kazi ya kimataifa == Chamakh ni mchezaji wa kimataifa wa [[Moroko]] katika ngazi ya [[timu ya taifa]] ya wakubwa. Kabla ya kuiwakilisha Moroko, aliichezea timu ya [[Ufaransa]] ya chini ya miaka 19 na alicheza mechi yake ya kwanza tarehe [[12 Februari]] [[2003]] katika mchezo wa kirafiki dhidi ya [[Ucheki]]. Hiyo ilikuwa mechi yake pekee akiwa na timu hiyo. Chamakh baadaye alichaguliwa katika kikosi cha Ufaransa kwa ajili ya Mashindano ya UEFA ya U-19 ya 2003, lakini alikataa ofa hiyo baada ya kuitwa na [[kocha]] wa timu ya taifa ya Morocco, Badou Zaki, kwa ajili ya mechi za kufuzu kwa [[Kombe la Mataifa ya Afrika]] 2004 dhidi ya [[Sierra Leone]] na [[Gabon]]. Tarehe [[7 Juni]] 2003, alicheza mechi yake ya kwanza akiwa na timu ya taifa ya Morocco katika mchezo dhidi ya Sierra Leone. Tarehe [[10 Septemba]] 2003, Chamakh alifunga mabao yote mawili, likiwemo bao lake la kwanza la kimataifa, katika ushindi wa 2–0 dhidi ya Trinidad na Tobago. == Mafanikio == Bordeaux * Ligue 1: 2008–09 * Coupe de la Ligue: 2006–07, 2008–09; Mshindi wa pili: 2009–10 * Trophée des Champions: 2008, 2009 Arsenal * Football League Cup: Mshindi wa pili, 2010–11 Moroko * Kombe la Mataifa ya Afrika: Mshindi wa pili, 2004 Binafsi * Tuzo ya Marc-Vivien Foé: 2008–09 * Kikosi Bora cha Mwaka cha UNFP Ligue 1: 2009–10 * Mchezaji Bora wa Mwaka wa Bordeaux: 2010 <ref>https://www.premierleague.com/en/players/15675/marouane-chamakh/overview</ref><ref>https://www.lequipe.fr/fiche/marouane-chamakh/228114</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bladi.net/marouane-chamakh.html |title=Nakala iliyohifadhiwa |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260907174805/https://www.bladi.net/marouane-chamakh.html |archivedate=2026-09-07 |accessdate=2026-09-07 |url-status=dead}}</ref><ref>https://www.westhamstats.info/westham.php?west=2&ham=1455&united=Marouane_Chamakh</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-mpira}} [[Jamii:Waliozaliwa 1984]] [[Jamii:Wachezaji mpira wa Moroko]] [[Jamii:Watu walio hai]] 42skenpywn8hktnvl0v74tmwqmytb8k 0 251758 1608309 1602379 2026-10-15T01:06:25Z Xqbot 1852 Bot: Fixing double redirect from [[Hans Meyer (mwigizaji filamu)]] to [[Hans Meyer (mwigizaji)]] 1608309 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hans Meyer (mwigizaji)]] 4mvtq1srq6h6gvorueq6up6whl2uni6 0 252966 1608357 1604749 2026-10-15T04:51:49Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608357 wikitext text/x-wiki '''Laurel Johannesson''' ni [[msanii]] wa [[Kanada]] aliyesoma katika University of Calgary huko [[Alberta]] (MFA, 1999).<ref>{{Rejea tovuti|date=2017-03-08|title=Laurel Johannesson "Afterwords 3" Silent Auction Lot# 119|url=https://www.koartscentre.org/laurel-johannesson/|access-date=2020-06-22|website=Kiyooka Ohe Arts Centre|language=en-CA}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Rejea tovuti|last=Walters|first=J.|title=Laurel Johannesson|url=https://canadianartjunkie.com/tag/laurel-johannesson/|access-date=2020-06-22|website=Canadian Art Junkie|language=en}}</ref> ==Marejeo== <references /> {{mbegu-mtu}} {{BD||}} [[Jamii:Wasanii wa Kanada]] [[Jamii:Wanawake wa Kanada]] p2yk30wywcmxzblzv672e0taska1432 0 253009 1608404 1605169 2026-10-15T10:03:02Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608404 wikitext text/x-wiki '''Leon Mark Dudenhefer''' (amezaliwa [[25 Septemba]] [[1952]]) ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]]. Akiwa mwanachama wa Chama cha Republican, alichaguliwa kuwa mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la [[Virginia]] [[mwaka]] [[2011]]. Aliwakilisha [[wilaya]] ya 2, iliyojumuisha maeneo ya kaunti za Prince William na Stafford katika eneo la Northern Virginia. Kabla ya hapo, alihudumu kuanzia mwaka [[2005]] hadi [[2011]] katika Bodi ya Wasimamizi ya Kaunti ya Stafford, akiwakilisha wilaya ya Garrisonville<ref>{{Rejea tovuti|title=PC28|url=https://www.va02.com/|work=va02.com|accessdate=2026-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911031858/https://www.va02.com/|archivedate=2024-09-11|url-status=dead}}</ref>. Baada ya kuamua kutogombea tena uchaguzi wa Baraza la Wawakilishi la Virginia mwaka [[2017]], aliamua kugombea tena nafasi katika Bodi ya Wasimamizi ya Kaunti ya Stafford.[3] Alichaguliwa kwa tofauti ya kura 12<ref>{{Rejea tovuti|title=Dudenhefer seeks to reclaim Stafford Board of Supervisors seat|url=https://www.potomaclocal.com/2017/02/14/dudenhefer-seeks-to-reclaim-stafford-board-of-supervisors-seat/|work=Potomac Local News|date=2017-02-14|accessdate=2026-10-05|language=en-US|author=Potomac Local News}}</ref>. == Marejeo == {{Marejeo}} {{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Waliozaliwa 1952]] [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] 63vz6z7cl7ir9raekw9nx6ehabcbsx7 0 253032 1608356 1604728 2026-10-15T04:22:29Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608356 wikitext text/x-wiki '''Lady Eveline Marie Alexander''' ([[16 Aprili]], [[1821]] – [[1906]]) alikuwa [[msanii]] wa [[Uingereza]]/[[Kanada]] aliyejifundisha mwenyewe. [[File:Lady Eveline Marie Alexander-painting of a man in the snow.jpg|thumb|250px|''Mchoro wa Mwanamume Katika Theluji'' wa Lady Eveline Marie Alexander]] ==Wasifu== Alexander, aliyezaliwa Michell, alizaliwa tarehe 16 Aprili 1821.<ref name="Devon Mitchells " >{{cite web |title=Lady Eveline Marie Mitchell |url=http://www.devon-mitchells.co.uk/getperson.php?personID=I384&tree=Bruton |website=Devon Mitchells |accessdate=22 March 2019}}</ref><ref name="AskArt " >{{cite web |title=Lady Eveline Marie Alexander |url=http://www.askart.com/artist_keywords/Lady_Eveline_Marie_Alexander/11085161/Lady_Eveline_Marie_Alexander.aspx |website=AskArt |accessdate=17 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250221043559/https://www.askart.com/artist_keywords/Lady_Eveline_Marie_Alexander/11085161/Lady_Eveline_Marie_Alexander.aspx |archivedate=2025-02-21 |url-status=dead}}</ref> ==Marejeo== <references /> {{mbegu-mtu}} {{BD|1821|1906}} [[Jamii:Wasanii wa Kanada]] [[Jamii:Wanawake wa Kanada]] 5i5u01rs9t3lzm9zkomohqbsp2uu5ue 0 253570 1608425 1605865 2026-10-15T11:18:52Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608425 wikitext text/x-wiki '''Melanie Gilligan''' (amezaliwa [[1979]])<ref name="dutchartinstitute">{{cite web|website=Dutch Art Institute|title=Melanie Gilligan|url=http://dutchartinstitute.eu/page/1304/melanie-gilligan|accessdate=30 March 2017}}</ref><ref name="tate">{{cite journal|first1=Acatia|last1=Finbow|title=Melanie Gilligan, Untitled 2011|url=http://www.tate.org.uk/research/publications/performance-at-tate/case-studies/melanie-gilligan}}</ref>ni [[msanii]] wa [[Kanada]] anayeishi [[New York City]], anayefanya kazi katika [[video]], [[sanaa ya maonyesho]], [[maandishi]], usakinishaji na [[muziki]].<ref>{{cite web |last=Bernes |first=Jasper |date=June 23, 2015 |title=Capital and Community: On Melanie Gilligan's Trilogy |url=http://www.metamute.org/editorial/articles/capital-and-community-melanie-gilligan’s-trilogy |work=Mute |accessdate=30 March 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181031135632/http://www.metamute.org/editorial/articles/capital-and-community-melanie-gilligan%E2%80%99s-trilogy |archivedate=2018-10-31 |url-status=dead}}</ref> ==Marejeo== <references /> {{mbegu-mtu}} {{BD|1979|}} [[Jamii:Wasanii wa Kanada]] [[Jamii:Wanawake wa Kanada]] qnbj45h951r29puzwox8zyc2hjf1w4h 0 253582 1608358 1605882 2026-10-15T05:11:59Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608358 wikitext text/x-wiki '''Leonardo Carol Madelón''' (alizaliwa [[25 Januari]] [[1963]]) ni meneja na mchezaji wa zamani aliyewahi kucheza kama kiungo wa [[mpira wa miguu]] kutoka [[Argentina]]. Alizaliwa Argentina. Amekuwa meneja wa klabu kadhaa nchini Argentina, ikiwa ni pamoja na Unión mwaka [[2026]]<ref>[https://www.rsssf.org/players/arg-coach2-champ.html Argentine 2nd level championship winning managers] at [[rsssf]]</ref><ref>[http://www.gimnasia.org.ar/futbol.php?id=2685&sec=2&fecha=2009-12-02 “AGRADEZCO EL APOYO”] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Marejeo == {{reflist}} {{mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1963]] [[Jamii:Wachezaji mpira wa Argentina]] [[Jamii:Wanaume wa Argentina]] [[Jamii:Watu walio hai]] glqjrbm82s3os6wnvbfehodwha887om 0 254075 1608426 1606845 2026-10-15T11:21:17Z InternetArchiveBot 41439 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1608426 wikitext text/x-wiki '''Melisa Matheus''' (alizaliwa 14 Juni 1998) ni [[mchezaji]] wa mpira wa miguu kutoka Namibia, anayecheza nafasi ya kipa katika [[klabu]] ya Beauties, inayoshiriki Ligi Kuu ya Wanawake ya Namibia, pamoja na timu ya taifa ya wanawake ya Namibia.<ref>{{Cite web |url=https://confidentenamibia.com/matheus-ready-to-fight-for-number-1-jersey/ |title="Matheus ready to fight for number 1 jersey". |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705230241/https://confidentenamibia.com/matheus-ready-to-fight-for-number-1-jersey/ |archivedate=2023-07-05 |accessdate=2026-10-11 |url-status=dead}}</ref> Matheus alitunukiwa tuzo ya kipa bora wa [[Mashindano]] ya COSAFA ya Wanawake ya 2025. == Kazi ya kimataifa == Matheus aliichezea timu ya taifa ya wanawake ya Namibia katika ngazi ya wakubwa wakati wa mechi za kufuzu kwa [[Kombe]] la Mataifa ya Afrika kwa Wanawake la 2018. Mwaka 2025, alitunukiwa tena tuzo ya kipa bora wa Mashindano ya COSAFA ya Wanawake baada ya kusaidia Namibia kutwaa ubingwa huo kwa mara ya kwanza.<ref>[https://www.panafricafootball.com/post/cosafa-women-namibia-upset-sa/ "Namibia Shock COSAFA Champions: 3 Stunning Moments in Historic Win".] www.panafricafootball.com. 1 March 2026. Retrieved 2 March 2026.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-mpira}} [[Jamii:Waliozaliwa 1998]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wachezaji mpira wa Namibia]] flnhwa46qdfe092d426fra28b7c4w7d 0 254517 1608254 1608206 2026-10-14T15:04:35Z Gayle-Bot 78697 #2.0 Boti Replaced Cite web->Rejea tovuti, Cite journal->Rejea jarida, Cite book->Rejea kitabu, Cite news->Rejea habari; 8 template(s) replaced. 1608254 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;" ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de; padding: 8px;" | Stromae |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;" | [[File:Le chanteur Stromae.jpg|250px|Stromae akitumbuiza mwaka 2014]]<br /><small>Stromae akitumbuiza mwaka 2014</small> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #b0c4de; font-weight: bold; padding: 4px;" | Taarifa za jumla |- ! scope="row" style="padding: 3px; vertical-align: top;" | Jina la kuzaliwa: | style="padding: 3px;" | Paul Van Haver |- ! scope="row" style="padding: 3px; vertical-align: top;" | Kuzaliwa: | style="padding: 3px;" | 12 Machi 1985 <br /> [[Brussels]], Ubelgiji |- ! scope="row" style="padding: 3px; vertical-align: top;" | Kazi: | style="padding: 3px;" | Mwimbaji, rapa, mtunzi wa nyimbo, mtayarishaji wa rekodi |- ! scope="row" style="padding: 3px; vertical-align: top;" | Aina ya muziki: | style="padding: 3px;" | [[Hip hop music|Hip-hop]], [[electronic music|muziki wa kielektroniki]], dance-pop |- ! scope="row" style="padding: 3px; vertical-align: top;" | Miaka ya utendaji: | style="padding: 3px;" | 2000–hadi leo |} '''Paul Van Haver''' (alizaliwa 12 Machi 1985), anajulikana zaidi kwa jina lake la kisanii kama '''Stromae'''<ref>{{cite journal|first=Véronique|last=Mortaigne|url=https://www.lemonde.fr/a-la-une/article/2013/08/28/stromae-melting-pot-belge_3467830_3208.html|title=Stromae : melting-pot belge|work=[[Le Monde]]|date=28 August 2013}}</ref>, ni mwimbaji, rapa, mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji wa rekodi kutoka nchini [[Ubelgiji]]. Anajulikana sana kwa kuchanganya mitindo ya [[Hip hop music|hip-hop]] na muziki wa kielektroniki. Stromae alipata umaarufu mkubwa duniani mwaka 2009 kupitia wimbo wake "[[Alors on danse]]" (kutoka kwenye albamu yake ya ''[[Cheese (albamu)|Cheese]]''), ulioshika nafasi ya kwanza kwenye chati katika nchi kadhaa za Ulaya. Mwaka 2013, albamu yake ya pili ''[[Racine carrée]]'' ilipata mafanikio makubwa ya kibiashara, huku ikitoa nyimbo zilizovuma kama vile "[[Papaoutai]]" na "[[Formidable (wimbo)|Formidable]]".<ref>{{Rejea tovuti |title=Stromae : "Racine carrée" franchit le cap des 2 millions de ventes |url=https://www.chartsinfrance.net/Stromae/news-100849.html |access-date=30 December 2017 |website=chartsinfrance.net}}</ref> == Maisha ya awali == Paul Van Haver alizaliwa mjini [[Brussels]] na kukulia katika wilaya ya [[Laeken|Laken]], akiwa mtoto wa baba Mnyarwanda wa kabila la [[Watutsi]], Pierre Rutare, na mama M-Flemish, Miranda Van Haver.<ref name="rw-tu-father">{{Rejea tovuti|url=https://www.newtimes.co.rw/section/read/193313|title=Tracing Stromae's Rwandan roots|website=www.newtimes.co.rw|first=Stephen|last=Kalimba|date=9 October 2015}}</ref><ref name="lesoir">{{cite web | url=http://www.lesoir.be/archives?url=/culture/musiques/2010-12-24/ma-journee-avec-stromae-de-laeken-a-vilvorde-810646.php | title=Ma journée avec Stromae, de Laeken à Vilvorde | date=24 December 2010 | last=Coljon|first=Thierry |language=fr}}</ref> Katika mahojiano fulani, alieleza kuwa pia ana asili ya mbali ya [[Wasomali|Kisomali]] kupitia upande wa baba yake.<ref>{{Rejea tovuti |date=2010-05-22 |title=Stromae in de Top 40 Hitlist |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ytu2vlmqpdg |website=[[YouTube]] |publisher=[[Qmusic (Belgium)|Qmusic]] |language=nl}}</ref> Yeye na ndugu zake walilelewa na mama yao, kwani baba yao, ambaye alikuwa mhandisi ujenzi (architect), aliuawa wakati wa [[mauaji ya kimbari ya Rwanda]] alipokuwa amekwenda kuwatembelea jamaa zake.<ref name="rw-tu-father" /><ref name="Sayare">{{cite news|first=Sayare|last=Scott|title=Stromae: Disillusion With a Dance Beat|url=https://www.nytimes.com/2013/10/15/arts/15iht-stromae15.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=14 October 2013}}</ref> Kuhusu baba yake ambaye hakuwa naye karibu, alisema mnamo 2019: "Baba yangu hakuwepo kwangu kamwe. Aliondoka mara moja. Nilikuja kujua baadaye sana kuwa nina ndugu wengine upande wa baba. Alikuwa mhandisi ujenzi aliyekuwa akienda na kurudi kati ya Ubelgiji na Rwanda. Lazima nilimuona mara ishirini katika maisha yangu, na alifariki wakati wa mauaji ya kimbari ya Rwanda."<ref>{{Cite AV media |url=https://www.nrj.fr/artistes/stromae/actus/stromae-papa-le-jour-ou-il-a-decouvert-la-paternite-71326811 |title=Stromae papa: le jour où il a découvert la paternité |date=2019-11-26 |language=fr}}</ref> Katika ujana wake, alisoma katika shule ya Jesuit huko [[Jette]], na baadaye katika Collège Saint-Paul huko Godinne, baada ya kupata changamoto katika mfumo wa shule za serikali akiwa na umri wa miaka 16.<ref name="Sayare" /> Alianza kuunda kundi dogo la rap na marafiki zake akiwa bado shuleni. Uvuvio wake wa mapema ulijumuisha mwimbaji wa Ubelgiji [[Jacques Brel]], ''son cubano'', na rumba ya Kikongo.<ref>{{cite news|last1=Hoby, H, Fox, K & Woodcraft, M|title=Stars In Our Eyes: This Season's New Music Talent|url=https://www.theguardian.com/music/2010/sep/05/hurts-lauren-pritchard-clare-maguire-stromae-devlin|newspaper=The Guardian|date=5 September 2010}}</ref> == Kazi ya muziki == === 2000–2008: Mwanzo wa kazi yake === Mnamo mwaka 2000, Stromae alianza kazi yake ya muziki kama rapa akiitwa Opsmaestro.<ref name="TV5Monde">{{cite web |title=Culture : infos, vidéos et actualités en direct sur TV5MONDE – Informations |url=http://www.tv5.org/cms/chaine-francophone/Musique/p-14237-Stromae.htm?artiste=1071 |website=information.tv5monde.com |language=fr}}</ref> Baadaye alibadilisha jina lake la kisanii na kuwa "Stromae", ambalo ni fumbo la herfiti (anagram) la neno "[[Maestro]]".<ref>{{cite magazine|url=https://www.elle.com/culture/music/news/a15416/stromae-interview/|title=The Rest of the World Loves Stromae...and Soon You Will, Too|magazine=Elle|first=Sergio|last=Kletnoy|date=25 June 2014}}</ref> Geuza jina hili ni aina ya lugha ya mtaani ya Kifaransa inayoitwa ''[[verlan]]''.<ref name="Sayare"/><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2014/06/19/322933388/stromae-global-star-in-the-making-set-to-touch-down-in-the-u-s|title=Stromae, Global Star In The Making, Set To Touch Down In The U.S.|publisher=NPR|first=Eleanor|last=Beardsley|date=19 June 2014}}</ref> Akiwa na umri wa miaka 18, alianzisha kundi la rap lililoitwa "Suspicion" akiwa na rapa "J.E.D.I.".<ref name="TV5Monde" /> Baada ya kundi hilo kusambaratika, Stromae alianza safari yake ya kujitegemea na kutoa EP yake ya kwanza huku akisoma katika shule ya filamu ya Brussels, INRACI.<ref name="TV5Monde" /><ref name="GQ-France-Feb-2014">{{cite web |last1=Sagnard |first1=Arnaud |title=La formidable histoire de Stromae |url=https://www.gqmagazine.fr/pop-culture/sorties/articles/la-formidable-histoire-de-stromae |website=GQ France |language=fr-FR |date=15 February 2014}}</ref> === 2008–2013: Mafanikio ya kimataifa === Mnamo 2008, Stromae alisaini mkataba wa miaka minne na kampuni ya [[Because Music]].<ref name="TV5Monde" /> Mwaka 2009, alitoa wimbo wake "[[Alors on danse]]", uliopata mafanikio ya papo hapo barani Ulaya. Albamu yake ya kwanza, ''[[Cheese (album)|Cheese]]'', ilitolewa tarehe 14 Juni 2010. Tarehe 2 Septemba 2010, alishirikiana na [[Kanye West]] na Gilbere Forte katika remix ya wimbo wake huo.<ref>{{YouTube|-QTGh9SeNxs|Stromae feat. Kanye West – Alors on danse}} (2 September 2010).</ref> Mnamo 9 Februari 2011, albamu ya *Cheese* ilishinda tuzo ya Best Dance Album katika hafla ya [[Victoires de la Musique]].<ref>{{cite web |title=Stromae remporte une Victoire de la musique |url=https://www.lesoir.be/culture/musiques/2011-02-09/stromae-remporte-une-victoire-de-la-musique-821017.php |website=[[Le Soir]] |date=10 February 2011}}</ref> === 2013–2017: Kipindi cha ''Racine carrée'' === [[File:Stromae, Rock en Seine Festival 2022, Paris (52391597894).jpg|thumb|Stromae kwenye Tamasha la Rock en Seine mwaka 2022]] Single ya kwanza "[[Papaoutai]]" kutoka kwenye albamu yake ya pili ''[[Racine carrée]]'' (ikimaanisha "mizizi ya mraba" - square root) ilitolewa Mei 2013 na kushika nafasi ya kwanza nchini Ubelgiji na Ufaransa. Mnamo Mei 2013, video zilizoonekana kama za mtu mlevi zilisambaa mtandaoni zikimuonyesha akizurura kwenye kituo cha tramu mjini Brussels.<ref>{{YouTube|4iyNRBEbvTM|Stromae bourré à Bruxelles}} (23 May 2013)</ref> Baadaye ilibainika kuwa ilikuwa ni sehemu ya utengenezaji wa video ya wimbo wake mpya, "[[Formidable (song)|Formidable]]", unaoeleza kisa cha mwanamume mlevi aliyetengana na mpenzi wake.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S_xH7noaqTA |title=Stromae – Formidable (ceci n'est pas une leçon)|website=YouTube |date=27 May 2013}}</ref> Mnamo Machi 2014, wimbo wake "[[Ta fête]]" uliteuliwa kuwa wimbo rasmi wa timu ya taifa ya mpira wa miguu ya Ubelgiji ([[Belgium national football team|Rode Duivels]]) kwenye [[Kombe la Dunia la FIFA la 2014|Kombe la Dunia la 2014]].<ref>{{cite news |title=Het officiële Rode Duivels-lied is er! |newspaper=[[De Standaard]] |language=nl |date=17 March 2014 |url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20140317_056}}</ref> Aidha, alishirikiana na nyota kama [[Lorde]] kwenye wimbo "[[Meltdown (Stromae song)|Meltdown]]" kwa ajili ya filamu ya ''[[The Hunger Games: Mockingjay – Part 1]]''.<ref>{{cite web|last1=Minsker|first1=Evan|title=Kanye West, Chvrches, Bat For Lashes, Haim, Pusha T, Charli XCX Appear on Lorde's The Hunger Games: Mockingjay, Pt. 1 Soundtrack|url=https://pitchfork.com/news/56191-kanye-west-chvrches-bat-for-lashes-haim-pusha-t-charli-xcx-appear-on-lordes-the-hunger-games-mockingjay-pt-1-soundtrack/|website=[[Pitchfork Media|Pitchfork]]|date=21 October 2014}}</ref> Mnamo Oktoba 2015, alijaza ukumbi maarufu wa [[Madison Square Garden]] mara mbili, na kuwa msanii wa kwanza anayeimba kwa Kifaransa pekee kuuza tiketi zote katika ukumbi huo.<ref>{{cite magazine|last1=Spanos|first1=Brittany|title=Stromae Plots East Coast Dance Party With New Tour Dates|url=https://www.rollingstone.com/music/news/stromae-plots-east-coast-dance-party-with-new-tour-dates-20150309|magazine=[[Rolling Stone]]|date=9 March 2015}}</ref> Hata hivyo, katika kipindi hicho alipitia changamoto kubwa za kiafya zilizosababishwa na dawa ya kuzuia malaria ya *mefloquine* aliyoitumia wakati wa ziara yake Barani Afrika, jambo lililomfanya apate msongo wa mawazo na hisia za kujiua ambazo alizishinda kwa msaada wa ndugu yake.<ref name="stromae_nearly_committed">{{cite web|last1=Bradshaw|first1=Lisa|title=Stromae nearly committed suicide after taking malaria drug|url=https://www.thebulletin.be/stromae-nearly-committed-suicide-after-taking-malaria-drug|website=The Bulletin|date=13 November 2017}}</ref> === 2018–hadi sasa: Kurudi kwenye muziki na albamu ya ''Multitude'' === Baada ya mapumziko ya miaka kadhaa, mnamo Aprili 2018 alitoa wimbo "Défiler" kuashiria uzinduzi wa mkusanyiko wake wa mavitende wa "Capsule 5".<ref>{{cite magazine|last1=Ryan Reed|title=Hear Stromae's Electronic Journey on First Song in Five Years, 'Defiler'|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/hear-stromaes-electronic-journey-on-first-song-in-five-years-defiler-627886/|magazine=[[Rolling Stone]]|date=27 April 2018}}</ref> Mwaka 2019, alishirikiana na kundi la [[Coldplay]] kuimba na kutayarisha wimbo wao "[[Arabesque (Coldplay song)|Arabesque]]" kwenye albamu yao ya ''[[Everyday Life (Coldplay album)|Everyday Life]]''.<ref>{{Rejea tovuti|date=24 October 2019|title=Coldplay – "Orphans" & "Arabesque"|url=https://www.stereogum.com/2062609/coldplay-orphans-arabesque/music/|website=Stereogum|language=en}}</ref> Mnamo 15 Oktoba 2021, alitoa single yake mpya "[[Santé (song)|Santé]]", ikifuatiwa na kutangazwa kwa albamu yake ya tatu iliyosubiriwa kwa hamu, ''[[Multitude (album)|Multitude]]'', iliyotoka mnamo 4 Machi 2022.<ref>{{Rejea tovuti|date=8 December 2021|title=Stromae Announces ''Multitude'', First New Album Since 2013|url=https://pitchfork.com/news/stromae-announces-multitude-first-new-album-since-2013/|first=Matthew|last=Strauss|website=Pitchfork|language=en-US}}</ref> Albamu hiyo iliongozwa na nyimbo kama "[[L'enfer (song)|L'enfer]]", ambayo aliitumbuiza moja kwa moja kupitia kituo cha televisheni cha [[TF1]].<ref>{{cite web |language=fr |title=VIDÉO – Stromae chante "L'Enfer" dans le 20H de TF1, titre inédit de son nouvel album |url=https://www.lci.fr/culture/video-stromae-chante-l-enfer-dans-le-20h-de-tf1-titre-inedit-de-son-nouvel-album-2206733.html |website=www.lci.fr |date=10 January 2022}}</ref> Ingawa alipanga ziara kubwa ya kimataifa, mnamo Aprili na Mei 2023 alilazimika kufuta tamasha zilizobaki kutokana na sababu za kiafya ili apumzike na kupona.<ref>{{Rejea habari |date=2023-04-04 |title=Alors On Danse singer Stromae cancels tour dates over health |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65180121}}</ref><ref>{{cite web |last1=Glynn |first1=Paul |title=Stromae: Alors On Danse singer cancels tour to 'rest and heal' |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-65530657 |website=BBC News |date=9 May 2023}}</ref> Mnamo 2024, alishirikiana na mwimbaji wa Ufaransa [[Pomme (singer)|Pomme]] kwenye wimbo "[[Ma meilleure ennemie]]" kwa ajili ya wimbo wa sauti wa msimu wa pili wa mfululizo wa vibonzo wa ''[[Arcane (TV series)|Arcane]]''.<ref>{{cite web |last1=Ciocchetti |first1=Cecilia |title=Stray Kids, Twenty One Pilots, Stromae among 20 artists featured in Arcane season 2 |url=https://dotesports.com/league-of-legends/news/stray-kids-twenty-one-pilots-stromae-among-20-artists-featured-in-arcane-season-2 |website=Dot Esports |date=12 September 2024}}</ref> == Ushirikiano na Miradi Mingine == * Kery James & J-mi Sissoko: Mwaka 2009 alishirikiana nao kwenye wimbo "Ghetto".<ref>{{Rejea tovuti |title=Stromae rappeur, le passé du maestro ! |url=https://www.melty.fr/stromae-rappeur-le-passe-du-maestro-a299464.html |last=Kwarteng |first=Rachel |date=20 June 2014 |website=melty |language=fr}}</ref> * Dua Lipa: Alishirikiana na mkurugenzi Henry Scholfield kuongoza video ya muziki ya wimbo wa Dua Lipa "[[IDGAF (Dua Lipa song)|IDGAF]]" uliotolewa Januari 2018.<ref>{{Rejea habari|url=https://www.nme.com/news/music/dua-lipa-idgaf-video-2218731|title=Dua Lipa's new 'IDGAF' video is all about self love and took 22 hours to shoot|date=12 January 2018|newspaper=NME|first=Luke Morgan|last=Britton}}</ref> * Orelsan: Alishirikiana naye kwenye wimbo maarufu "[[La pluie]]". == Marejeo == {{marejeo}} {{Mbegu-mwanamuziki}} {{BD|1985}} [[Jamii:Wanamuziki wa Ubelgiji]] p5r9lk7xv85iafeuyb0jg716e1fefmb 0 254522 1608219 1608216 2026-10-14T12:21:33Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo */ 1608219 wikitext text/x-wiki '''Andrew Hero Jr.''' (13 Desemba [[1868]] – 7 Februari [[1942]]) alikuwa [[jenerali]] mkuu katika [[Jeshi]] la [[Marekani]], aliyejulikana hasa kwa kuhudumu kama Mkuu wa Kikosi cha [[Silaha]] za Ulinzi wa [[Pwani]]. == Maisha ya awali == Andrew Hero Jr. alizaliwa [[New Orleans, Louisiana]], tarehe 13 Desemba 1868. Baba yake, Andrew Hero, alikuwa mwanajeshi katika Jeshi la Muungano wa Mataifa ya Muungano wa Kusini wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani, na alihudumu katika Kikosi cha Silaha cha Washington. Andrew Hero Jr. alipata elimu yake mjini New Orleans. Alihudhuria Chuo Kikuu cha Tulane na Shule ya Migodi katika Chuo Kikuu cha Columbia kabla ya kujiunga na Chuo cha Kijeshi cha Marekani. Alihitimu mwaka 1891, akiwa wa nane kati ya wanafunzi 65, na akapewa cheo cha luteni wa pili katika Kikosi cha Wanajeshi wa Miguu. == Mwanzo wa kazi ya kijeshi == Kazi yake ya kwanza ilihusisha kuhudumu katika Kikosi cha 12 cha Wanajeshi wa Miguu katika Ngome ya Fort Yates, North Dakota. Mwishoni mwa mwaka 1891, alihamishiwa Kikosi cha Silaha za Kivita na kupangiwa kuhudumu katika Kikosi cha 4 cha Silaha za Kivita katika Ngome ya Fort McPherson, Georgia. Mwaka 1894, alihudhuria Shule ya Silaha za Kivita katika Ngome ya Fort Monroe, Virginia. Baada ya kuhitimu mwaka 1896, alipangiwa kuwa mwalimu katika shule hiyo na aliendelea na kazi hiyo hadi mwaka 1898. == Vita vya Marekani na Hispania == Vita vya Marekani na Hispania vilipoanza, Hero aliteuliwa kuwa msaidizi wa Brigedia Jenerali Joseph P. Sanger, kamanda wa Divisheni ya 3 ya Kikosi cha Kwanza cha Jeshi. Alihudumu nchini Kuba hadi Juni 1899. == Baada ya Vita vya Marekani na Hispania == Baada ya kuondoka Kuba, Hero alipangiwa katika Kikosi cha 5 cha Silaha za Kivita, akiwa na jukumu la kufundisha katika Chuo cha Kijeshi cha West Point. Mwaka 1902, alipelekwa katika Shule ya Silaha za Kivita ya Fort Monroe na kuteuliwa kuwa mjumbe wa Bodi ya Silaha za Kivita. Bodi hiyo ilichunguza mabadiliko yaliyohitajika katika vifaa, mafundisho ya kijeshi na mafunzo ya silaha za kivita. Pia alikuwa mhariri msaidizi na baadaye mhariri wa jarida la Journal of the United States Artillery. == Kazi ya baadaye == Mwaka 1907, Hero alipelekwa Fort Casey, Washington, ambako alihudumu kama kamanda wa Kikosi cha 85 cha Silaha za Ulinzi wa Pwani hadi mwaka 1908. Mwaka huo alipandishwa cheo na kuwa meja na kupewa jukumu la kuwa kamanda wa Fort Flagler, Washington. Mwaka 1909, aliamriwa kwenda Washington, D.C., kufanya kazi kama msaidizi wa Mkuu wa Kikosi cha Silaha za Ulinzi wa Pwani. Mwaka 1911, alipangiwa kuwa adjutanti wa Brigedi Huru ya Kwanza huko Galveston, Texas. Mwaka 1913, Jeshi lilianzisha wilaya kadhaa za Silaha za Ulinzi wa Pwani, na Hero akateuliwa kuwa adjutanti wa Wilaya ya Atlantiki Kusini iliyokuwa Charleston, South Carolina. Mwaka 1915, Hero alipandishwa cheo na kuwa luteni kanali na kupewa amri ya Fort Terry, New York. Akiwa hapo, alipanga Kambi ya Mafunzo ya Kijeshi kwa Vijana, iliyofanyika katika majira ya kiangazi ya mwaka 1916. Kambi hiyo ilikuwa sehemu ya upanuzi wa Kambi za Mafunzo ya Kijeshi kwa Raia, zilizotoa mafunzo ya kijeshi na nafasi za kupata kamisheni za maafisa wa akiba kabla ya Marekani kuingia katika Vita vya Kwanza vya Dunia. == Vita vya Kwanza vya Dunia == Mwishoni mwa mwaka 1916, Hero alipandishwa cheo na kuwa kanali na kupewa amri ya Fort Kamehameha, kisha Fort Ruger, zote zikiwa Hawaii. Septemba 1917, alipandishwa kwa muda hadi cheo cha brigedia jenerali na kupelekwa Fort Meade, Maryland, kuwa kamanda wa Brigedi ya 154 ya Silaha za Kivita za Uwanjani, iliyokuwa sehemu ya Divisheni ya 79. Brigedi yake ilipata mafunzo ya ziada baada ya kuwasili Ufaransa. Hata hivyo, kutokana na kusainiwa kwa Mkataba wa Kusitisha Vita, brigedi hiyo haikushiriki katika mapigano kama kikosi kizima. Hero aliunganishwa na Brigedi ya 153 ya Silaha za Kivita za Uwanjani wakati wa Mashambulizi ya Meuse-Argonne. Desemba 1918, alipangiwa kufanya kazi chini ya Mkuu wa Silaha za Kivita katika makao makuu ya Kikosi cha Wanajeshi wa Marekani Kilichopelekwa Ulaya. Majukumu yake yalijumuisha kuongoza bodi iliyojulikana kama Bodi ya Hero, iliyochunguza ripoti za tathmini baada ya mapigano kuhusu silaha za kivita za uwanjani na mbinu zilizotumika wakati wa vita. Bodi hiyo ilitoa mapendekezo ya kuboresha mafundisho ya kijeshi na maendeleo ya silaha. Hero alikamilisha mafunzo katika Kituo cha Jeshi cha Masomo ya Silaha za Kivita mjini Trier, kisha akarudi Marekani Mei 1919. == Baada ya Vita vya Kwanza vya Dunia == Baada ya vita, Hero alirejea katika cheo chake cha kudumu cha kanali. Aliongoza Brigedi ya 39 ya Silaha za Ulinzi wa Pwani, kwanza katika Fort Hamilton, New York, na baadaye Fort Jackson, South Carolina. Kisha alipangiwa kuwa kamanda wa Wilaya ya Silaha za Ulinzi wa Pwani ya Panama. Mwaka 1923, Hero alipelekwa Ufilipino, ambako aliongoza kikosi cha Silaha za Ulinzi wa Pwani katika Fort Mills, kwenye Kisiwa cha Corregidor, kuanzia mwaka 1923 hadi 1925. Mwaka 1925, alipangiwa kuwa kamanda wa Wilaya ya 4 ya Silaha za Ulinzi wa Pwani katika Fort McPherson, Georgia. == Mkuu wa Kikosi cha Silaha za Ulinzi wa Pwani == Desemba 1925, Hero alichaguliwa kuwa Mkuu wa Kikosi cha Silaha za Ulinzi wa Pwani. Alianza rasmi majukumu yake Machi 1926 na kupandishwa cheo hadi jenerali mkuu. Hero aliongoza kikosi hicho hadi alipostaafu kutoka Jeshi la Marekani mwaka 1930. Alirithiwa na John W. Gulick. == Kifo na mazishi == Baada ya kustaafu, Hero aliishi Washington, D.C. Alifariki mjini humo tarehe 7 Februari 1942 na kuzikwa katika Makaburi ya Kitaifa ya Arlington. == Familia == Mwaka 1897, Hero alimuoa Fanny Caroline Davis (1871–1932), binti wa Brigedia Jenerali John M. K. Davis. Walipata watoto watatu: Jacklyn (1899–1963), Elinor (1901–2000) na Andrew Hero III (1910–1943). == Urithi == Kambi ya Hero (Camp Hero), iliyokuwa kituo cha ulinzi wa pwani wakati wa Vita vya Pili vya Dunia huko Montauk, New York, ilipewa jina lake baada ya kifo chake mwaka 1942. Eneo hilo sasa ni sehemu ya Hifadhi ya Jimbo ya Camp Hero. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1868]] [[Jamii:Waliofariki 1942]] [[Jamii:wanajeshi wa Marekani]] bilt896lbp2f7sbq640w0n5rnqtdyc0 0 254523 1608221 2026-10-14T13:02:14Z Riccardo Riccioni 452 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[File:Assisi_Chiesa_Nuova_BW_4.JPG|thumb|[[Sanamu]] ya Petro na Pica huko Assisi.]] '''Petro Bernardone''' ([[karne ya 12]] - [[karne ya 13]]) alikuwa [[mfanyabiashara]] wa [[Assisi]], [[Italia]], maarufu kwa kumzaa [[Fransisko wa Asizi]]. Habari zote zilizopo juu yake zinategemea zile tulizonazo juu ya [[Mtoto|mwanae]] huyo aliyempata kwa [[mke]] wake Pica de Bourlemont pamoja na watoto wengine. Alitajirika kwa [[biashara]] ya [[Kitambaa|vitambaa]] kuto...' 1608221 wikitext text/x-wiki [[File:Assisi_Chiesa_Nuova_BW_4.JPG|thumb|[[Sanamu]] ya Petro na Pica huko Assisi.]] '''Petro Bernardone''' ([[karne ya 12]] - [[karne ya 13]]) alikuwa [[mfanyabiashara]] wa [[Assisi]], [[Italia]], maarufu kwa kumzaa [[Fransisko wa Asizi]]. Habari zote zilizopo juu yake zinategemea zile tulizonazo juu ya [[Mtoto|mwanae]] huyo aliyempata kwa [[mke]] wake Pica de Bourlemont pamoja na watoto wengine. Alitajirika kwa [[biashara]] ya [[Kitambaa|vitambaa]] kutoka [[Ufaransa]] na ndiyo sababu alimuita "Francesco" (Mfaransa) mwanae aliyekwisha pewa [[jina la ubatizo]] "[[Yohane Mbatizaji]]" alipokuwa [[safari|safarini]]. Alimlea kwa kutarajia ataendeleza shughuli zake, hivyo alipinga sana [[wito]] wake wa pekee hata kwa kunfunga na kumburuza [[mahakama|mahakamani]]. Alichoambulia mbele ya [[askofu]] na ya [[umati]] ni kurudishiwa na mwanae [[nguo]] na [[jina]], aliposema, "Tangu sasa sitasema tena, 'Baba yangu Petro Bernardone', bali, 'Baba yetu uliye mbinguni'". ==Marejeo== *Paul Sabatier, Vie de saint François d'Assise, Parigi, Fischbacher, 1894. *Arnaldo Fortini, Nova vita di san Francesco d'Assisi, Milano, Alpes, 1926. *Maria Sticco, San Francesco d'Assisi, Milano, Vita e pensiero, 1938. *Pietro Messa, Francesco e l’orgoglio ferito del padre. *Riccardo Bacchelli, Non ti chiamerò più padre. Il romanzo di San Francesco, Mondadori, Milano 1959. ==Viungo vya nje== * http://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-bernardone_%28Enciclopedia-Dantesca%29/ {{mbegu-mtu}} {{BD|karne ya 12|karne ya 13}} [[Jamii:wanaume wa Italia]] [[Jamii:wafanyabiashara wa Italia]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] r2bpzkr29opskr5rlzlp37uim57zihl 0 254524 1608222 2026-10-14T13:11:16Z Riccardo Riccioni 452 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Ndugu Bonisyo''' ([[karne ya 12]] - [[karne ya 13]]) alikuwa [[mwanasheria]] na [[mtawa]] wa [[shirika]] la [[Ndugu Wadogo]] kutoka [[Bologna]], [[Italia Kaskazini]]. Ni maarufu hasa kwa kumsaidia [[Fransisko wa Asizi]] kukamilisha [[kanuni ya Ndugu Wadogo]] katika [[majira ya baridi]] kati ya [[mwaka]] [[1222]] na [[1223]] huko [[Fonte Colombo]], [[patakatifu]] karibu na [[Rieti]], [[Italia ya Kati]]. {{mbegu-Mkristo}} {{BD|karne ya 12|karne ya 13}} ...' 1608222 wikitext text/x-wiki '''Ndugu Bonisyo''' ([[karne ya 12]] - [[karne ya 13]]) alikuwa [[mwanasheria]] na [[mtawa]] wa [[shirika]] la [[Ndugu Wadogo]] kutoka [[Bologna]], [[Italia Kaskazini]]. Ni maarufu hasa kwa kumsaidia [[Fransisko wa Asizi]] kukamilisha [[kanuni ya Ndugu Wadogo]] katika [[majira ya baridi]] kati ya [[mwaka]] [[1222]] na [[1223]] huko [[Fonte Colombo]], [[patakatifu]] karibu na [[Rieti]], [[Italia ya Kati]]. {{mbegu-Mkristo}} {{BD|karne ya 12|karne ya 13}} [[Jamii:Wafransisko]] [[Jamii:wanasheria wa Italia]] [[Jamii:Fransisko wa Asizi]] cclcqy23jkdsfv9oy2f6yzzn5ihwupz 0 254525 1608236 2026-10-14T13:23:59Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608236 wikitext text/x-wiki [[Faili:Sergei Bondarchuk, Sarajevo, 29. november 1969. Movie premier Battle of Neretva by Stevan Kragujevic.JPG|thumb|Sergei Bondarchuk]] '''Sergei Fyodorovich Bondarchuk''' ([[25 Septemba]] [[1920]] – [[20 Oktoba]] [[1994]]) alikuwa [[mwigizaji]] na mtengenezaji wa [[filamu]] kutoka Umoja wa Kisovieti na [[Urusi]], aliyezaliwa nchini [[Ukraini|Ukraine]]. Alikuwa miongoni mwa watu mashuhuri waliochangia sana maendeleo ya sinema ya Kisovieti katika miaka ya 1950, 1960 na 1970. Anajulikana kwa kutengeneza filamu kubwa za kihistoria, zikiwemo War and Peace (1966–1967), filamu iliyogawanywa katika sehemu nne na kusifiwa kimataifa, iliyotokana na riwaya ya Leo Tolstoy yenye jina hilohilo. Pia anajulikana kwa filamu ya Waterloo (1970), inayosimulia matukio makubwa ya kihistoria wakati wa Vita vya Napoleon. Kazi za Bondarchuk zilimletea [[tuzo]] na heshima nyingi za kimataifa. Filamu ya War and Peace, ambayo aliiongoza na pia kuigiza nafasi kuu ya Pierre Bezukhov, ilimshindia Tuzo ya Golden Globe ya Filamu Bora ya Lugha ya Kigeni mwaka 1968. Mwaka huohuo, filamu hiyo ilishinda Tuzo ya Oscar ya Filamu Bora ya Kimataifa ya Lugha ya Kigeni. Bondarchuk alitunukiwa pia vyeo vya Shujaa wa Kazi ya Kisoshalisti na Msanii wa Watu wa Umoja wa Kisovieti.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0094083/</ref><ref>https://www.findagrave.com/memorial/2500/sergei-bondarchuk</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1920]] [[Jamii:Waliofariki 1994]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Urusi]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} mo0zo4tsje122zglwgy2wx3nk981efs 0 254526 1608241 2026-10-14T13:29:05Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608241 wikitext text/x-wiki [[Faili:Yura Borisov at the 2024 Toronto International Film Festival (Cropped).jpg|thumb|Yura Borisov]] '''Yuri Alexandrovich Borisov''' (kwa Kirusi: Юрий Александрович Борисов; alizaliwa [[8 Desemba]] [[1992]]) ni [[mwigizaji]] kutoka [[Urusi]]. Alianza kazi yake ya uigizaji katika [[filamu]] ya drama ya uhalifu Elena (2011), kisha akashinda [[Tuzo]] ya Golden Eagle kwa kuigiza nafasi ya Mikhail Kalashnikov katika filamu ya wasifu AK-47 (2020). Pia aliigiza katika filamu zifuatazo: The Bull (2019), The Silver Skates (2020), Compartment No. 6 (2021) na Captain Volkonogov Escaped (2021). Borisov alipata umaarufu mkubwa kimataifa kutokana na uigizaji wake katika filamu ya [[Marekani]] ya Anora (2024). Uigizaji wake katika filamu hiyo ulimwezesha kuteuliwa kwa tuzo mbalimbali, zikiwemo Tuzo ya Oscar ya Mwigizaji Bora Msaidizi.<ref>https://www.imdb.com/name/nm5426973/</ref><ref>https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/ros/263295/works/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1992]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Urusi]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} fpvuv9vd0wjoxww91j0rv1mmx4dyxt1 0 254527 1608247 2026-10-14T13:34:59Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608247 wikitext text/x-wiki [[Faili:Никита Михалков портрет (cropped).jpg|thumb|Nikita Mikhalkov]] '''Nikita Sergeyevich Mikhalkov''' (kwa Kirusi: Никита Сергеевич Михалков; alizaliwa [[21 Oktoba]] [[1945]]) ni mtengenezaji wa [[filamu]] na [[mwigizaji]] kutoka [[Urusi]]. Alianza kazi yake ya uongozaji wa filamu mwaka [[1974]] kupitia filamu ya aina ya Red Western iitwayo At Home Among Strangers. Kabla ya hapo, alikuwa ameshiriki katika filamu mbalimbali, zikiwemo filamu ya [[vichekesho]] na mapenzi Walking the Streets of Moscow (1964), filamu ya vita The Red and the White (1967), filamu ya mapenzi A Nest of Gentry (1969) na filamu ya matukio ya kusisimua The Red Tent (1969). Filamu nyingine alizoongoza baadaye ni pamoja na filamu ya vichekesho na mapenzi A Slave of Love (1976), filamu ya drama An Unfinished Piece for Mechanical Piano (1977), filamu ya mapenzi Five Evenings (1978), filamu ya drama Without Witness (1983) na filamu ya vichekesho na mapenzi Dark Eyes (1987).<ref>https://www.imdb.com/name/nm0586482/</ref><ref>https://www.trite.ru/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1945]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Urusi]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} dsg21ihjxikrspeqyzymn4twi97x2fn 0 254528 1608248 2026-10-14T13:41:08Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608248 wikitext text/x-wiki [[Faili:Фёдор Бондарчук (29-01-2026) (cropped).jpg|thumb|Fyodor Bondarchuk]] '''Fyodor Sergeyevich Bondarchuk''' (kwa Kirusi: Фёдор Сергеевич Бондарчук; alizaliwa [[9 Mei]] [[1967]]) ni mkurugenzi wa [[filamu]], [[mwigizaji]], mtayarishaji wa filamu na mtangazaji wa [[televisheni]] kutoka [[Urusi]]. Pia ndiye mwanzilishi wa kampuni ya utayarishaji wa filamu ya Art Pictures Studio. Anajikita zaidi katika utengenezaji wa filamu za mapigano, vita na sayansi ya kubuni. Baadhi ya filamu zake zinazojulikana zaidi ni The 9th Company ([[2005]]), Dark Planet (2008–2009), Stalingrad (2013) na Attraction ([[2017]]). Kama mwigizaji, Bondarchuk anajulikana zaidi kwa kushiriki katika filamu za 8 ½ $ (1999), Down House ([[2001]]), Two Days (2011), The PyraMMMid (2011) na Ghost (2015). Mwaka 2003, alishinda tuzo ya TEFI katika kipengele cha mtangazaji bora wa kipindi cha burudani cha televisheni. Pia ameshinda [[Tuzo]] ya Golden Eagle mara mbili katika kipengele cha mwigizaji bora: kwa uigizaji wake katika filamu ya Two Days iliyoongozwa na Avdotya Smirnova mwaka 2011, na kwa uigizaji wake katika filamu ya [[vichekesho]] Ghost, iliyotayarishwa na Aleksandr Voytinskiy mwaka [[2015]].<ref>https://www.imdb.com/name/nm0094080/</ref><ref>https://lifeactor.ru/635-fedor-bondarchuk.html</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1967]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Urusi]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} gigma4zukl1za4zutlvpzay925z65sq 0 254529 1608249 2026-10-14T13:47:29Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608249 wikitext text/x-wiki [[Faili:Михаил Боярский 2017.jpg|thumb|'''Mikhail Boyarsky''']] '''Mikhail Sergeyevich Boyarsky''' (kwa Kirusi: Михаи́л Серге́евич Боя́рский; alizaliwa [[26 Desemba]] [[1949]]) ni [[mwigizaji]] na mwimbaji kutoka [[Urusi]]. Anajulikana zaidi kwa kuigiza wahusika wapiganaji mahiri wenye upanga katika [[filamu]] za matukio ya kusisimua zinazohusu historia. Uigizaji wake wa nafasi ya d’Artagnan katika filamu ya Kisovieti ya mwaka [[1978]], iliyotokana na riwaya ya The Three Musketeers ya Alexandre Dumas, ulimletea umaarufu mkubwa nchini kote. == Wasifu == Mikhail Sergeyevich Boyarsky alizaliwa tarehe 26 Desemba 1949 katika jiji la Leningrad, ambalo kwa sasa linaitwa [[Sankt Peterburg|Saint Petersburg]], nchini Urusi. Alizaliwa katika [[familia]] ya Sergey Aleksandrovich Boyarsky na Yekaterina Mikhailovna Melentyeva. Wazazi wake wote wawili walikuwa waigizaji katika Ukumbi wa Michezo wa Komissarzhevskaya.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0101614/</ref><ref>https://mboyarskiy.ru/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1949]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Urusi]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} k9zdt1dyc8sw0drz3zjm5n0psh3i4m5 0 254530 1608250 2026-10-14T14:06:54Z Riccardo Riccioni 452 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Mafukara wa Lombardia''' (kwa [[Kiitalia]]: ''Poveri Lombardi''; kwa [[Kilatini]]: ''Pauperes Lombardi'') walikuwa tapo la kidini la [[karne ya 13]] lililoanzia [[Italia Kaskazini]] kwa kutengana na [[Wavaldo]] wa [[Ufaransa]] [[mwaka]] [[1205]] hivi chini ya [[Yohane wa Ronco]] ([[Piacenza]]). Wavaldo kutoka Ufaransa, wakiongozwa na [[mfanyabiashara]] wa zamani [[Valdo]], katika mahubiri yao walikazia [[ufukara wa hiari]] na [[utume]] wa [[Mlei|walei]...' 1608250 wikitext text/x-wiki '''Mafukara wa Lombardia''' (kwa [[Kiitalia]]: ''Poveri Lombardi''; kwa [[Kilatini]]: ''Pauperes Lombardi'') walikuwa tapo la kidini la [[karne ya 13]] lililoanzia [[Italia Kaskazini]] kwa kutengana na [[Wavaldo]] wa [[Ufaransa]] [[mwaka]] [[1205]] hivi chini ya [[Yohane wa Ronco]] ([[Piacenza]]). Wavaldo kutoka Ufaransa, wakiongozwa na [[mfanyabiashara]] wa zamani [[Valdo]], katika mahubiri yao walikazia [[ufukara wa hiari]] na [[utume]] wa [[Mlei|walei]]. Mafukara wa Lombardia walitofautiana nao kwa kusisitiza umuhimu wa [[kazi]] za [[Mkono|mikono]] za pamoja badala ya kutegemea misaada kama [[Mashirika ya ombaomba|ombaomba]]. Pia walipinga zaidi [[utajiri]] wa [[Kanisa Katoliki]] na [[Kiongozi|viongozi]] wake, wakidhani [[Mkristo]] [[Adili|mwadilifu]] yeyote anaweza kuadhimisha [[ekaristi]]. Hatimaye walikataa uongozi wa Valdo, wakiuona ni wa [[Udikteta|kiimla]], wajipatia [[muundo]] wa uongozi wa kudumu lakini kwa njia ya [[uchaguzi]]. Kwa sababu ya mtandao imara wa warsha zao, Mafukara wa Lombardia walienea haraka hadi [[Austria]] na [[Ujerumani]], walipojulikana zaidi kama Runcarii au Runcaroli (kutokana na jina la Yohane wa Ronco). Mwaka [[1210]], [[Papa Innocent III|Papa Inosenti III]] alijaribu kupunguza kazi ya uenezi huo kwa kurudisha baadhi yao katika [[Sifa nne za Kanisa|umoja wa Kanisa]]. Hao Mafukara Waliopatanishwa (''Pauperes Reconciliati'') waliruhusiwa kuendelea na nadhiri zao za ufukara na kazi za mikono kwa sharti la kuhubiri dhidi ya [[Uzushi|wazushi]]. Ndani ya [[karne]] hiyo [[kundi]] hilo liliungana na mashirika ya [[Mtawa|kitawa]]. {{mbegu-Ukristo}} [[Jamii:Historia ya Kanisa]] [[Jamii:mashirika ya kitawa]] [[Jamii:Lombardia]] [[Jamii:karne ya 13]] k1rr2c57x4i2fht0kn075jhmm3rcwhm 0 254531 1608251 2026-10-14T14:13:41Z Riccardo Riccioni 452 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[File:Labor-Pearce-Highsmith-detail-1.jpeg|thumb|Kazi ya pamoja [[shamba|shambani]].]] '''Kazi za mikono''' ni aina za [[kazi]] zinazofanywa na [[binadamu]], si [[mnyama]] wala [[mashine]], tena kwa kawaida kwa kutumia [[nguvu]] za [[mwili]] wake zinazowakilishwa na [[mkono]]. ==Tanbihi== {{Reflist}} ==Marejeo== * {{Citation | last = Khan | first = Ali | date = 2006-10-12 | orig-year = 2001 | title = The dignity of manual labor | journal = Columbia Huma...' 1608251 wikitext text/x-wiki [[File:Labor-Pearce-Highsmith-detail-1.jpeg|thumb|Kazi ya pamoja [[shamba|shambani]].]] '''Kazi za mikono''' ni aina za [[kazi]] zinazofanywa na [[binadamu]], si [[mnyama]] wala [[mashine]], tena kwa kawaida kwa kutumia [[nguvu]] za [[mwili]] wake zinazowakilishwa na [[mkono]]. ==Tanbihi== {{Reflist}} ==Marejeo== * {{Citation | last = Khan | first = Ali | date = 2006-10-12 | orig-year = 2001 | title = The dignity of manual labor | journal = Columbia Human Rights Law Review | publisher = Social Science Research Network | ssrn = 936890 | postscript =.}} * {{Citation | last = Taylor | first = Frederick Winslow | author-link = Frederick Winslow Taylor | year = 1911 | title = The Principles of Scientific Management | publisher = Harper & Brothers | location = New York, NY, USA and London, UK | url = https://books.google.com/books?id=HoJMAAAAYAAJ&pg=PA3 | oclc = 233134 | postscript = | lccn = 11010339}} ''[https://gutenberg.org/ebooks/6435 Also available from Project Gutenberg].'' * {{Citation | last = Marx | title = Capital: A Critique of Political Economy, Volume 1 | publisher = Penguin Group | isbn = 0140445684 | pages = 1152}} * {{Citation | last = Cockshott | title = Towards a New Socialism | publisher = Bertrand Russell Press | isbn = 0851245455 | pages = 209}} * {{Citation | last = Mises | title = Socialism | date = 2009 | publisher = Liberty Fund | isbn = 978-1933550510 | pages = 569}} ==Viungo vya nje== *[http://osha.europa.eu/topics/msds Musculoskeletal Disorders] *[http://laborfair.com/resources.php LaborFair Resources] (Fair Labor Practices) * [https://www.google.co.uk/books/edition/Labor_in_Europe_and_America/DgI26qroBX4C?hl=en&gbpv=1&dq=LABOR+IN+EUROPE+AND+AMERICA+A+SPECIAL+REPORT&pg=PA332&printsec=frontcover Labor in Europe and America A Special Report on the Rates of Wages, the Cost of Subsistence, and the Condition of the Working Classes in Great Britain, Germany, France, Belgium and Other Countries of Europe, Also in the United States and British America By Edward Young, United States, Department of the Treasury, Bureau of Statistics, 1875] (Includes information on the living and working conditions of working class people in various countries during and before the 19th Century) {{mbegu-utamaduni}} [[Jamii:utamaduni]] [[Jamii:uchumi]] [[Jamii:kazi]] 90qkiurdzk0hdxyjtoaoeg8pi3h6vc5 0 254532 1608252 2026-10-14T14:27:16Z Riccardo Riccioni 452 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika '[[File:Belts.jpg|thumb|Mishipi mbalimbali.]] '''Mshipi''' ni [[mkanda]] unaovaliwa na [[binadamu]] [[kiuno|kiunoni]] ili kushikiza [[vazi]] (kama [[suruali]] au [[sketi]]) lisipwaye au kuanguka. Unaundwa hususan wa [[ngozi]] ya [[mnyama]], lakini unaweza kuwa pia aina ya [[uzi]] uliofumwa. {{mbegu-utamaduni}} [[Jamii:mavazi]]' 1608252 wikitext text/x-wiki [[File:Belts.jpg|thumb|Mishipi mbalimbali.]] '''Mshipi''' ni [[mkanda]] unaovaliwa na [[binadamu]] [[kiuno|kiunoni]] ili kushikiza [[vazi]] (kama [[suruali]] au [[sketi]]) lisipwaye au kuanguka. Unaundwa hususan wa [[ngozi]] ya [[mnyama]], lakini unaweza kuwa pia aina ya [[uzi]] uliofumwa. {{mbegu-utamaduni}} [[Jamii:mavazi]] 1ggo0mgmm1h5qh2mu4v0x6q1lp6re6e 1608253 1608252 2026-10-14T14:35:42Z Riccardo Riccioni 452 1608253 wikitext text/x-wiki [[File:Belts.jpg|thumb|Mishipi mbalimbali.]] [[File:Banded_Cincture.jpg|thumb|left|[[Wamethodisti|Mmethodisti]] akiwa amevaa kanzu [[nyeupe]] na mshipi.]] [[File:Bonaventura_Berlinghieri,_San_Francesco_e_storie_della_sua_vita,_1235,_01b.jpg|thumb|[[Fransisko wa Asizi|Mt. Fransisko]] alivyochorwa [[mwaka]] [[1235]].]] '''Mshipi''' ni [[mkanda]] unaovaliwa na [[binadamu]] [[kiuno|kiunoni]] ili kushikiza [[vazi]] (kama [[suruali]] au [[sketi]]) lisipwaye au kuanguka. Unaundwa hususan wa [[ngozi]] ya [[mnyama]], lakini unaweza kuwa pia aina ya [[uzi]] uliofumwa kama wanavyotumia [[Wakristo]] wa [[madhehebu]] mbalimbali wakivaa [[kanzu]] ya [[mtawa|kitawa]] au ya [[ibada]]. {{mbegu-utamaduni}} [[Jamii:mavazi]] fqa3hd44cupjsvy8q0xudefhrk66ajv 0 254533 1608256 2026-10-14T16:36:49Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Jurriene Arrasta Diergaardt''' (alizaliwa tarehe 16 Julai 2000) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiiwakilisha timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018, dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa [[Michezo]] ya WT20I ya Wanawake wa Chama cha Kriketi cha Botswana wa 2018. Huu ulikuwa mchezo wa kwanza wa WT20I kuwahi kuchezwa na Namibia.<ref>[http...' 1608256 wikitext text/x-wiki '''Jurriene Arrasta Diergaardt''' (alizaliwa tarehe 16 Julai 2000) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiiwakilisha timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018, dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa [[Michezo]] ya WT20I ya Wanawake wa Chama cha Kriketi cha Botswana wa 2018. Huu ulikuwa mchezo wa kwanza wa WT20I kuwahi kuchezwa na Namibia.<ref>[https://web.archive.org/web/20190104110756/https://www.womenscriczone.com/report/botswana-7s-tournament-a-complete-round-up/ "Botswana 7s tournament: A complete round-up"]. Women's Criczone. Archived from the original on 4 January 2019. Retrieved 27 August 2019.</ref> Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya Kufuzu kwa Kombe la Dunia la Twenty20 la Wanawake la ICC la 2019, yaliyofanyika Scotland. Alishiriki katika mchezo wa pili wa Namibia kwenye mashindano hayo, tarehe 1 Septemba 2019, dhidi ya [[Thailand]]. Mnamo Mei 2021, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya Twenty20 ya Wanawake ya Kwibuka ya 2021, yaliyofanyika Rwanda.<ref>[https://web.archive.org/web/20231002104214/https://www.womenscriczone.com/irene-van-zyl-backs-namibia-batting-to-come-good-in-kwibuka-t20-tournament "Irene van Zyl backs Namibia batting to come good in Kwibuka T20 Tournament"]. Women's CricZone. Archived from the original on 2 October 2023. Retrieved 2 June 2021.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 2000]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] fjiiiwdfxfi2ozvybpdrnjhplrct9qg 0 254534 1608257 2026-10-14T16:46:13Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Michael Durant''' (alizaliwa tarehe 12 Februari 1983) ni [[mchezaji]] wa kriketi wa Namibia aliyezaliwa Afrika Kusini. Alikuwa mpigaji wa mpira wa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa mtindo wa ''offbreak'' kwa mkono wa kulia. Alikuwa sehemu ya timu ya kriketi ya Namibia iliyoshiriki [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2002.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/231/231359/231359.html Michael Durant] at C...' 1608257 wikitext text/x-wiki '''Michael Durant''' (alizaliwa tarehe 12 Februari 1983) ni [[mchezaji]] wa kriketi wa Namibia aliyezaliwa Afrika Kusini. Alikuwa mpigaji wa mpira wa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa mtindo wa ''offbreak'' kwa mkono wa kulia. Alikuwa sehemu ya timu ya kriketi ya Namibia iliyoshiriki [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2002.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/231/231359/231359.html Michael Durant] at CricketArchive (subscription required)</ref> Baadaye, aliiwakilisha Namibia katika ziara ya Zimbabwe mwaka 2004, akicheza kama mpigaji wa [[mpira]] wa nafasi za mwisho katika orodha ya wapigaji. Durant alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza dhidi ya North West mnamo Oktoba 2007. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1983]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 0wn84le0v3qlutfrm0en28q1fyktuo7 0 254535 1608258 2026-10-14T16:50:33Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Morné Engelbrecht''' (alizaliwa tarehe 13 Agosti 1988) ni [[mchezaji]] wa kriketi wa Namibia aliyezaliwa Afrika Kusini. Ni mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa kasi ya wastani kwa kutumia mkono wa kulia. Alianza kuichezea timu ya kriketi ya [[Namibia]] ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 mnamo Januari 2006, aliposhiriki katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19. Kwa kawaida, alicheza kama mch...' 1608258 wikitext text/x-wiki '''Morné Engelbrecht''' (alizaliwa tarehe 13 Agosti 1988) ni [[mchezaji]] wa kriketi wa Namibia aliyezaliwa Afrika Kusini. Ni mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa kasi ya wastani kwa kutumia mkono wa kulia. Alianza kuichezea timu ya kriketi ya [[Namibia]] ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 mnamo Januari 2006, aliposhiriki katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19. Kwa kawaida, alicheza kama mchezaji wa akiba akichukua nafasi ya Jason Bandlow.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/97/97737/97737.html Morne Engelbrecht] at Cricket Archive</ref> Engelbrecht alikuwa sehemu ya timu ya Namibia ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 iliyoshinda [[Mashindano]] ya Afrika ya Kriketi ya Wachezaji Chini ya Miaka 19 ya mwaka 2007. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] gui6njy5zisguiphfencsazqvxwgm66 0 254536 1608260 2026-10-14T17:01:26Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608260 wikitext text/x-wiki [[Faili:Константин Хабенский 2022 crop.jpg|thumb|Konstantin Khabensky]] '''Konstantin Yurievich Khabensky''' (alizaliwa [[11 Januari]] [[1972]]), ni [[mwigizaji]] wa maigizo ya jukwaani na filamu kutoka [[Urusi]], mkurugenzi wa filamu na mfadhili wa shughuli za kijamii. Kuanzia mwaka [[1997]] hadi [[2000]], alikuwa miongoni mwa waigizaji wa Ukumbi wa Michezo wa Lensoviet jijini Saint Petersburg. Mwaka [[2002]], alihamia katika Ukumbi wa Michezo wa Sanaa wa Moscow, ambako anaendelea kufanya kazi hadi sasa. Khabensky alipata nafasi zake za kwanza za uongozi katika filamu kupitia Women's Property ([[1999]]) na In Motion (2002). Alipata kutambulika zaidi miongoni mwa watazamaji wa Urusi kupitia mfululizo wa [[televisheni]] wa Deadly Force (2002–2005). Umaarufu wake wa kimataifa uliongezeka kupitia filamu za Night Watch (2004) na Day Watch (2006), ambamo aliigiza mhusika mkuu Anton Gorodetsky. [[Filamu]] na vipindi vingine mashuhuri alivyoshiriki katika nafasi za uongozi ni pamoja na Poor Relatives (2005), The Irony of Fate 2 (2007), Collector ([[2016]]), mfululizo wa televisheni Pyotr Leschenko. Everything That Was... ([[2013]]), The Method (2015) na Trotsky ([[2017]]).<ref>https://www.imdb.com/name/nm0450975/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180104013913/https://www.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/akter-konstantin-habenskiy-edva-ne-utonul-na-semkah-filma-511994.html</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1972]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Urusi]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} g3bohw0ml5gthwif9f337ll2fd00b6f 0 254537 1608261 2026-10-14T17:05:28Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Maria Petronella “Petro” Enright''' (alizaliwa tarehe 15 Februari 1983) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119570.html "Petro Enright".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha [[Namibia]] kwa ajili ya Mashindano ya Kufuzu kwa Kombe la Dunia la Twenty20 la [[Wanawake]] la ICC la 2019, yaliyofanyika Scotland. Alifanya mchezo wake wa...' 1608261 wikitext text/x-wiki '''Maria Petronella “Petro” Enright''' (alizaliwa tarehe 15 Februari 1983) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119570.html "Petro Enright".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha [[Namibia]] kwa ajili ya Mashindano ya Kufuzu kwa Kombe la Dunia la Twenty20 la [[Wanawake]] la ICC la 2019, yaliyofanyika Scotland. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichezea timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 31 Agosti 2019, dhidi ya Ireland, wakati wa mashindano hayo.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197050.html "4th Match, ICC Women's T20 World Cup Qualifier at Arbroath, Aug 31 2019".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1983]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] ge9zgr6snamjylgxqh4cojfxlijtjse 0 254538 1608262 2026-10-14T17:08:32Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608262 wikitext text/x-wiki [[Faili:Jean Reno Cannes 2016.jpg|thumb|Jean Reno]] '''Juan Moreno y Herrera-Jiménez''' (alizaliwa [[30 Julai]] [[1948]]), anayejulikana zaidi kwa jina la Jean Reno, ni [[mwigizaji]] mwenye uraia wa [[Ufaransa]] na [[Hispania]]. Alijijengea umaarufu mkubwa katika sinema ya Ufaransa kupitia ushirikiano wake na mkurugenzi wa filamu Luc Besson, na ameshiriki katika utayarishaji wa filamu nyingi za kimataifa. Reno ameteuliwa mara tatu kuwania [[Tuzo]] za César. Aliteuliwa katika kipengele cha Mwigizaji Bora kwa uigizaji wake katika filamu za Les Visiteurs (1993) na Léon: The Professional (1994), na katika kipengele cha Mwigizaji Bora Msaidizi kwa filamu ya The Big Blue (1988). [[Filamu]] nyingine mashuhuri alizoshiriki ni Le Dernier Combat (1983), La Femme Nikita (1990), Mission: Impossible (1996), Ronin (1998), Godzilla (1998), Crimson Rivers (2000), Wasabi (2001), The Pink Panther (2006), The Da Vinci Code (2006), Flushed Away (2006), Hector and the Search for Happiness (2014), The Promise (2016) na Da 5 Bloods (2020).<ref>https://www.imdb.com/name/nm0000606/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070928094558/http://www.movingpicturesmagazine.com/Default.aspx?DN=50d6a83b-b8c8-416a-beaf-4f64bcc864b1</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1948]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} plfcglsg7n7xpwp4a5q9yzgs47diccv 0 254539 1608263 2026-10-14T17:15:33Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608263 wikitext text/x-wiki [[Faili:Gérard Depardieu (Berlin Film Festival 2010).jpg|thumb|Gérard Depardieu]] '''Gérard Xavier Marcel Depardieu''' (alizaliwa [[27 Desemba]] [[1948]]) ni [[mwigizaji]] wa [[Ufaransa]]. Anachukuliwa kuwa mmoja wa watu mashuhuri katika tasnia ya sinema ya Ufaransa, sawa na Jean Gabin na Alain Delon. Tangu mwaka 1967, ameigiza katika filamu zaidi ya 200, nyingi akiwa katika nafasi za wahusika wakuu. Depardieu amefanya kazi na wakurugenzi wa [[filamu]] zaidi ya 150, wakiwemo watengenezaji mashuhuri wa filamu kama François Truffaut, Ridley Scott, Peter Weir na Bernardo Bertolucci. Yeye ndiye mwigizaji wa pili kwa mapato makubwa katika historia ya sinema ya Ufaransa, akifuatiwa kwa nafasi hiyo na Louis de Funès. Takribani filamu 60 alizoigiza zimevutia watazamaji zaidi ya milioni moja kila moja nchini Ufaransa.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0000367/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210514082015/https://www.lexico.com/definition/depardieu,_gerard</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1948]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} a7v2r6841uwyj8coxgp52meowo78en1 0 254540 1608264 2026-10-14T17:22:31Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608264 wikitext text/x-wiki [[Faili:Belmondo 1960.jpg|thumb|Jean-Paul Belmondo]] '''Jean-Paul Charles Belmondo''' ([[9 Aprili]] [[1933]] – [[6 Septemba]] [[2021]]) alikuwa [[mwigizaji]], mtayarishaji na msambazaji wa filamu kutoka [[Ufaransa]]. Mwanzoni alihusishwa na wimbi jipya la sinema ya Ufaransa la miaka ya 1960 kutokana na mafanikio ya filamu ya Breathless (1960). Pia aliigiza katika [[filamu]] nyingine zilizochangia kuifanya sinema kuwa ya kisasa, zikiwemo Two Women (1960), Le Doulos (1962), That Man from Rio (1964), Greed in the Sun (1964) na Weekend at Dunkirk (1964). Kupitia filamu ya That Man from Rio, alianza pia kufanya kazi kama mwigizaji wa matukio hatari (stuntman). Mwaka 1971, alianza kufanya kazi kama mtayarishaji na msambazaji wa filamu.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0000901/</ref><ref>https://www.discogs.com/artist/715244-Jean-Paul-Belmondo</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1933]] [[Jamii:Waliofariki 2021]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} aai38ye4m7tozh3yuiapg76d0v69yhj 0 254541 1608265 2026-10-14T17:28:53Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Dietlind Foerster''' (alizaliwa tarehe 18 Machi 1981) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. <ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119576.html "Dietlind Foerster"]. ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref>Anacheza nafasi ya mlinzi wa wiketi, hupiga mpira kwa kutumia mkono wa kulia na kurusha mpira kwa kasi ya wastani kwa kutumia mkono wa kulia. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichez...' 1608265 wikitext text/x-wiki '''Dietlind Foerster''' (alizaliwa tarehe 18 Machi 1981) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. <ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119576.html "Dietlind Foerster"]. ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref>Anacheza nafasi ya mlinzi wa wiketi, hupiga mpira kwa kutumia mkono wa kulia na kurusha mpira kwa kasi ya wastani kwa kutumia mkono wa kulia. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichezea [[timu]] ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018, dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa Michezo ya WT20I ya Wanawake wa Chama cha Kriketi cha Botswana wa 2018. Huo ulikuwa mchezo wa kwanza wa WT20I kuwahi kuchezwa na Namibia. Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya Kufuzu kwa [[Kombe]] la Dunia la Twenty20 la Wanawake la ICC la 2019, yaliyofanyika Scotland. Alishiriki katika mchezo wa [[ufunguzi]] wa Namibia kwenye mashindano hayo, tarehe 31 Agosti 2019, dhidi ya Ireland. Mnamo Mei 2021, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya Twenty20 ya Wanawake ya Kwibuka ya 2021, yaliyofanyika Rwanda.<ref>[https://www.womenscriczone.com/irene-van-zyl-backs-namibia-batting-to-come-good-in-kwibuka-t20-tournament "Irene van Zyl backs Namibia batting to come good in Kwibuka T20 Tournament".] Women's CricZone. Retrieved 2 June 2021.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1981]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] lhl8k7h4dd1i3qp1iuzmfjih0mcj6wm 0 254542 1608266 2026-10-14T17:29:19Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608266 wikitext text/x-wiki [[Faili:Louis de Funès 1970.jpg|thumb|Louis de Funès]] '''Louis Germain David de Funès de Galarza''' ([[31 Julai]] [[1914]] – [[27 Januari]] [[1983]]) alikuwa [[mwigizaji]] na mchekeshaji kutoka [[Ufaransa]]. Anakumbukwa kwa mtindo wake wa uigizaji wenye nguvu nyingi, pamoja na uwezo wake wa kutumia aina mbalimbali za mionekano ya uso na mienendo midogo ya mwili kuleta ucheshi. Sehemu kubwa ya [[filamu]] zake zilizompa umaarufu ziliongozwa na Jean Girault. Aliigiza wahusika waliokuwa na tabia zilizotiwa chumvi, wahafidhina wa tabaka la kati la chini, ambao mara nyingi walijipendekeza kwa wenye mamlaka huku wakiwatesa watu waliokuwa chini yao. Wahusika hao waliendana sana na mabadiliko yaliyokuwa yakitokea katika jamii za Magharibi katika miaka ya [[1960]], na jambo hilo lilichangia mafanikio yake.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0000086/</ref><ref>https://www.senscritique.com/liste/box_office_france_louis_de_funes/1547055</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1914]] [[Jamii:Waliofariki 1983]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} hjg9y0p6cs46sl6tcly060pt2yz4drz 0 254543 1608267 2026-10-14T17:32:34Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Jacques Fourie''' (alizaliwa tarehe 20 Desemba 1996) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/696277.html "Jacques Fourie".] ESPN Cricinfo. Retrieved 17 November 2016.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa [[kriketi]] ya daraja la kwanza akiiwakilisha Namibia tarehe 17 Novemba 2016, katika Kombe la Sunfoil la Siku Tatu la msimu wa 2016–17. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha...' 1608267 wikitext text/x-wiki '''Jacques Fourie''' (alizaliwa tarehe 20 Desemba 1996) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/696277.html "Jacques Fourie".] ESPN Cricinfo. Retrieved 17 November 2016.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa [[kriketi]] ya daraja la kwanza akiiwakilisha Namibia tarehe 17 Novemba 2016, katika Kombe la Sunfoil la Siku Tatu la msimu wa 2016–17. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A akiiwakilisha Namibia tarehe 15 Januari 2017, katika [[Mashindano]] ya Siku Moja ya Mikoa ya CSA ya msimu wa 2016–17.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1024993.html "CSA Provincial One-Day Challenge, Pool B: Namibia v Easterns at Windhoek, Jan 15, 2017".] ESPN Cricinfo. Retrieved 15 January 2017.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1996]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] gi9jf09qpqu339eoz25ug19zl6v9lac 0 254544 1608268 2026-10-14T17:35:03Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608268 wikitext text/x-wiki [[Faili:Omar Sy (2020).jpg|thumb|Omar Sy]] '''Omar Sy''' (alizaliwa [[20 Januari]] [[1978]]) ni [[mwigizaji]] kutoka [[Ufaransa]]. Hapo awali, alijulikana zaidi nchini Ufaransa kutokana na vipande vyake vya [[vichekesho]] alivyoviigiza pamoja na Fred Testot katika kipindi cha [[televisheni]] cha Service après-vente des émissions, kilichorushwa na kituo cha Canal+ kuanzia mwaka 2005 hadi 2012. Alipata umaarufu mkubwa zaidi kimataifa kupitia nafasi yake katika filamu ya vichekesho na drama ya The Intouchables (2011). Filamu hiyo ilimpatia [[tuzo]] ya César ya Mwigizaji Bora wa Kiume, na kumfanya kuwa mtu wa kwanza mweusi kushinda tuzo hiyo. Baadaye, alishiriki katika filamu na kazi kubwa za kimataifa, zikiwemo X-Men: Days of Future Past (2014), Jurassic World (2015), Two Is a Family (2016), Chocolat (2016), Inferno (2016), Transformers: The Last Knight (2017) na Arctic Dogs (2019). Pia aliigiza katika mfululizo wa televisheni wa Lupin, uliotayarishwa na Netflix na kuanza mwaka 2021, pamoja na filamu Jurassic World Dominion na The Takedown (2022).<ref>https://www.imdb.com/name/nm1082477/</ref><ref>https://www.express.co.uk/celebrity-news/1382545/Omar-Sy-wife-Lupin-is-Omar-Sy-married-helene-sy-evg</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1978]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} ni9vkczc15qpqc8ae32ywscfnemxu0k 0 254545 1608269 2026-10-14T17:35:30Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Henno Prinsloo''' (alizaliwa tarehe 5 Machi 1987) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Ni mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa kasi ya wastani kuelekea kasi ya juu kwa kutumia mkono wa kulia. Amekuwa akiichezea timu ya wakubwa ya kriketi ya Namibia katika mashindano ya kriketi ya daraja la kwanza tangu mwaka 2006, baada ya kuanza kuichezea timu ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 mwaka uliotangulia. Aliiwakil...' 1608269 wikitext text/x-wiki '''Henno Prinsloo''' (alizaliwa tarehe 5 Machi 1987) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Ni mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa kasi ya wastani kuelekea kasi ya juu kwa kutumia mkono wa kulia. Amekuwa akiichezea timu ya wakubwa ya kriketi ya Namibia katika mashindano ya kriketi ya daraja la kwanza tangu mwaka 2006, baada ya kuanza kuichezea timu ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 mwaka uliotangulia. Aliiwakilisha Namibia katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2006. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza tarehe 11 Mei 2006, akiichezea Namibia dhidi ya Scotland katika [[Kombe]] la Mabara la ICC la msimu wa 2006–07.<ref>[https://www.espncricinfo.com/series/icc-intercontinental-cup-2005-06-2007-234441/scotland-vs-namibia-246834/full-scorecard "Aberdeen, May 11 - 13 2006, ICC Intercontinental Cup".] ESPN Cricinfo. Retrieved 17 April 2021.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1987]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] ivy8r3s2s8zaq0khds2a0cyumlz8iqy 0 254546 1608270 2026-10-14T17:39:47Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Colin Peake''' (alizaliwa tarehe 11 Septemba 1989) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiichezea Namibia dhidi ya Western Province tarehe 6 Oktoba 2016. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Twenty20 (T20) akiichezea Namibia tarehe 15 Januari 2017, dhidi ya Falme za Kiarabu, katika Mashindano ya Desert T20 ya 2017.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074960.html "Deser...' 1608270 wikitext text/x-wiki '''Colin Peake''' (alizaliwa tarehe 11 Septemba 1989) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiichezea Namibia dhidi ya Western Province tarehe 6 Oktoba 2016. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Twenty20 (T20) akiichezea Namibia tarehe 15 Januari 2017, dhidi ya Falme za Kiarabu, katika Mashindano ya Desert T20 ya 2017.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074960.html "Desert T20 Challenge, 4th Match, Group A: United Arab Emirates v Namibia at Abu Dhabi, Jan 15, 2017".] ESPN Cricinfo. Retrieved 15 January 2017.</ref> Mnamo Agosti 2018, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya [[Kombe]] la Afrika la T20 la 2018. Mnamo Oktoba 2018, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kilichoshiriki kundi la ukanda wa kusini katika [[Mashindano]] ya Kufuzu kwa Kombe la Dunia la Twenty20 la ICC Afrika ya msimu wa 2018–19, yaliyofanyika Botswana.<ref>[https://www.namibian.com.na/72468/read/Namibian-squad-for-World-T20-Qualifier "Namibian squad for World T20 Qualifier".] The Namibian. Retrieved 28 October 2018.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Waliozaliwa 1989]] [[Jamii:Wanamichezo]] mfcbll1bfflfosbb7oyc719py6r1n75 0 254547 1608271 2026-10-14T17:42:53Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Wessel Myburgh''' (alizaliwa tarehe 31 Mei 1990) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mlinzi wa wiketi. Alizaliwa Windhoek, Namibia. Myburgh alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A katika [[msimu]] wa 2009–10, dhidi ya Griqualand West. Akiwa katika nafasi za mwisho za orodha ya wapigaji, alifunga mikimbio mitano. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja l...' 1608271 wikitext text/x-wiki '''Wessel Myburgh''' (alizaliwa tarehe 31 Mei 1990) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mlinzi wa wiketi. Alizaliwa Windhoek, Namibia. Myburgh alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A katika [[msimu]] wa 2009–10, dhidi ya Griqualand West. Akiwa katika nafasi za mwisho za orodha ya wapigaji, alifunga mikimbio mitano. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza mwezi uliofuata, katika [[Kombe]] la Ngao la Mabara la ICC, dhidi ya Falme za Kiarabu. Mnamo Oktoba 2018, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kilichoshiriki kundi la ukanda wa kusini katika [[Mashindano]] ya Kufuzu kwa Kombe la Dunia la Twenty20 la ICC Afrika ya msimu wa 2018–19, yaliyofanyika Botswana.<ref>[https://www.namibian.com.na/72468/read/Namibian-squad-for-World-T20-Qualifier "Namibian squad for World T20 Qualifier".] The Namibian. Retrieved 28 October 2018.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1990]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] p71tnmq4fcxx24yf3p7m52yd3g986rj 0 254548 1608272 2026-10-14T17:45:50Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Mika Mutumbe''' (alizaliwa tarehe 23 Agosti 1989) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/536336.html "Mika Mutumbe".] ESPN Cricinfo. Retrieved 1 September 2016.</ref> Alijumuishwa katika kikosi cha [[timu]] ya taifa ya kriketi ya Namibia kilichoshiriki Kombe la Afrika la T20 la 2016. Mnamo Oktoba 2018, aliteuliwa katika kikosi cha Namibia kilichoshiriki kundi la ukanda wa kusini katika Mashi...' 1608272 wikitext text/x-wiki '''Mika Mutumbe''' (alizaliwa tarehe 23 Agosti 1989) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/536336.html "Mika Mutumbe".] ESPN Cricinfo. Retrieved 1 September 2016.</ref> Alijumuishwa katika kikosi cha [[timu]] ya taifa ya kriketi ya Namibia kilichoshiriki Kombe la Afrika la T20 la 2016. Mnamo Oktoba 2018, aliteuliwa katika kikosi cha Namibia kilichoshiriki kundi la ukanda wa kusini katika [[Mashindano]] ya Kufuzu kwa Kombe la Dunia la Twenty20 la ICC Afrika ya msimu wa 2018–19, yaliyofanyika Botswana.<ref>[https://www.namibian.com.na/72468/read/Namibian-squad-for-World-T20-Qualifier "Namibian squad for World T20 Qualifier".] The Namibian. Retrieved 28 October 2018.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1989]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] pp0wl0bqbrj29cmloujv3qku75exxm6 0 254549 1608273 2026-10-14T18:06:55Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Hendrik Jacobus Marx''' (14 Novemba 1989 – 15 Julai 2010) alikuwa [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa kasi ya wastani kuelekea kasi ya juu kwa kutumia mkono wa kulia. Alianza kuichezea timu ya kriketi ya Namibia ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 mwaka 2006, aliposhiriki katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19. Pia alicheza kriketi katika Shule...' 1608273 wikitext text/x-wiki '''Hendrik Jacobus Marx''' (14 Novemba 1989 – 15 Julai 2010) alikuwa [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa kasi ya wastani kuelekea kasi ya juu kwa kutumia mkono wa kulia. Alianza kuichezea timu ya kriketi ya Namibia ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 mwaka 2006, aliposhiriki katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19. Pia alicheza kriketi katika Shule ya Upili ya Windhoek (WHS). Alicheza pia raga katika shule hiyo na, mwaka 2008 alipokuwa akimaliza masomo yake ya sekondari, alipiga mpira wa adhabu ulioiwezesha timu yake kushinda ubingwa wa taifa. Marx alijiunga na Chuo Kikuu cha Stellenbosch na kuendelea kucheza kriketi katika timu ya Maties na makazi ya wanafunzi ya Huis Visser. Alikuwa akisomea shahada ya biashara, akibobea katika uhasibu wa kifedha.<ref>[https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-qualifiers-2009-384067/namibia-vs-united-arab-emirates-7th-place-play-off-390254/full-scorecard "NAM vs UAE Cricket Scorecard, 7th Place Play-off at Krugersdorp, April 19, 2009".] ESPNcricinfo. Retrieved 13 September 2024.</ref> Alikuwa sehemu ya timu ya Namibia ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 iliyoshinda [[Mashindano]] ya Afrika ya Kriketi ya Wachezaji Chini ya Miaka 19 ya mwaka 2007. Marx alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza mnamo Februari 2009, dhidi ya Border. Tarehe 19 Aprili 2009, alishiriki katika mchezo wa mwisho wa Namibia wa kufuzu kwa Kombe la Dunia, dhidi ya Falme za Kiarabu, katika mchezo wa kuwania nafasi ya saba. Falme za Kiarabu zilishinda kwa wiketi nne. Marx alicheza kama mpigaji na mrushaji wa mpira, akifunga mikimbio 16 bila kutolewa. Tarehe 15 Julai 2010, Marx alifariki katika ajali ya [[gari]] huko Windhoek, Namibia. Inaripotiwa kwamba aliendesha gari lake aina ya Ford Fiesta kwa kasi juu ya kizuizi cha kupunguza mwendo, na gari hilo likapinduka. Hakuwa amefunga mkanda wa usalama na alitupwa nje ya gari. Shingo yake ilivunjika na alifariki papo hapo. Usiku uliotangulia ajali hiyo, alikuwa ametumia muda katika [[mgahawa]] wa eneo hilo uitwao Luigi and the Fish, akinywa pombe. Alikuwa akielekea nyumbani kwa rafiki yake ili kuendelea na sherehe. Alikuwa mtu aliyependwa sana, na hivyo ibada mbili za mazishi zilihudhuriwa na watu wengi: moja huko Windhoek, katika N.G. Kerk Windhoek-Oos, na nyingine huko Stellenbosch, katika Kruiskerk. Aliwaacha wazazi wake, ndugu zake na mchumba wake.<ref>[https://www.republikein.com.na/nuus/boufoute-aan-loopbrug-dalk-rede-vir-tragedie2019-02-04 "Boufoute aan loopbrug dalk rede vir tragedie".] Republikein (in Afrikaans). 4 February 2019. Retrieved 18 February 2025.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1989]] [[Jamii:Waliozaliwa 2010]] [[Jamii:Wanamichezo]] 61jv8s2tdkqzpvoa2948tf4ok2y19m1 0 254550 1608274 2026-10-14T18:15:46Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Hugo Ludik''' (alizaliwa tarehe 25 Septemba 1983 nchini Afrika Kusini) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia na pia ni mwanamuziki. Alishiriki kwa mara ya kwanza katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2002. Baadaye, Ludik alishiriki katika mashindano mawili yaliyohusisha timu ya kriketi ya Zimbabwe. Mashindano ya kwanza yalifanyika katika nchi aliyokuwa akiishi, Namibia, mnamo Agosti 2003. Kabla ya kujiunga na...' 1608274 wikitext text/x-wiki '''Hugo Ludik''' (alizaliwa tarehe 25 Septemba 1983 nchini Afrika Kusini) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia na pia ni mwanamuziki. Alishiriki kwa mara ya kwanza katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2002. Baadaye, Ludik alishiriki katika mashindano mawili yaliyohusisha timu ya kriketi ya Zimbabwe. Mashindano ya kwanza yalifanyika katika nchi aliyokuwa akiishi, Namibia, mnamo Agosti 2003. Kabla ya kujiunga na timu ya wakubwa, alikuwa ameshiriki katika michezo saba ya Kimataifa ya Siku Moja ya Vijana. Ludik aliiwakilisha Namibia katika Kombe la ICC la 2005. Aliichezea timu ya taifa ya Namibia kuanzia mwaka 2003 hadi 2007. Ludik pia ni msanii wa kurekodi [[muziki]] na mtunzi wa nyimbo aliyefanikiwa. Mnamo mwaka 2008, alishinda shindano la utunzi wa nyimbo la Huisgenoot Tempo kwa kushirikiana katika kutunga wimbo wa Kurt Darren uitwao ''Papsopwinterwaternat''. Mnamo mwaka 2010, Ludik alianzisha bendi ya ADAM, kikundi cha wanamuziki watatu wanaotumbuiza muziki wa pop-rock kwa lugha ya Kiafrikana. Mnamo mwaka 2011, bendi hiyo ilitoa albamu yake ya kwanza iliyokuwa na jina la bendi yenyewe. Wimbo wao wa kwanza, ''Liefde Soldaat'', ulifikia nafasi ya kwanza katika vituo vinne tofauti vya redio. Pia, [[bendi]] hiyo ilikuwa miongoni mwa wauzaji kumi bora wa muziki katika soko la Kiafrikana mwaka 2011. Familia ya Ludik inajumuisha baba yake, Paul, ambaye ni mtaalamu wa [[sayansi]] ya uchunguzi wa kisayansi; mama yake, Susan, ambaye ni wakala wa bima; na kaka yake, Stefan Ludik, ambaye pia ni mwanamuziki na mwigizaji.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/45/45612/45612.html Hugo Ludik] at Cricket Archive (subscription required)</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1983]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] epind0n6wcwjl5i5tpssvl6isvy56n4 0 254551 1608275 2026-10-14T18:18:32Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608275 wikitext text/x-wiki [[Faili:Christophe Lambert et Jean Dujardin (Cropped).jpg|thumb|Jean Dujardin]] '''Jean Edmond Dujardin''' (alizaliwa [[19 Juni]] [[1972]]) ni [[mwigizaji]] na mchekeshaji kutoka [[Ufaransa]]. Alianza kazi yake kama [[mchekeshaji]] wa maonyesho ya moja kwa moja mjini [[Paris]], kabla ya kupata nafasi za kuonekana katika vipindi vya [[televisheni]] vya vichekesho na filamu. Alianza kupata umaarufu kupitia kipindi maarufu cha televisheni cha Un gars, une fille (1999–2003), ambacho aliigiza pamoja na mwenzi wake wa wakati huo, Alexandra Lamy. Baadaye, alijipatia umaarufu mkubwa kama mwigizaji wa [[filamu]] za vichekesho, zikiwemo Brice de Nice (2005), OSS 117: Cairo, Nest of Spies (2006), OSS 117: Lost in Rio (2009), 99 Francs (2007) na OSS 117: From Africa with Love (2021). Dujardin alipata umaarufu mkubwa kimataifa na kusifiwa sana kutokana na uigizaji wake wa mhusika George Valentin katika filamu isiyo na mazungumzo iitwayo The Artist (2011), iliyoongozwa na Michel Hazanavicius na kushinda [[tuzo]] mbalimbali.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0241121/</ref><ref>https://www.rfi.fr/en/france/20120202-oscar-contender-dujardin-ad-campaign-controversy-new-film</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1972]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} aiuwr6sugw8s7vq48pmd8esqs6goyib 0 254552 1608276 2026-10-14T18:19:38Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Tiaan Louw''' (alizaliwa tarehe 10 Juni 1988) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia.<ref>[https://www.espncricinfo.com/player/tiaan-louw-308407 "Tiaan Louw profile and biography, stats, records, averages, photos and videos".] ESPNcricinfo. Retrieved 2022-09-28.</ref> Ni mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa kasi ya wastani kwa kutumia mkono wa kulia. Louw alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya Namibia ya wachezaji...' 1608276 wikitext text/x-wiki '''Tiaan Louw''' (alizaliwa tarehe 10 Juni 1988) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia.<ref>[https://www.espncricinfo.com/player/tiaan-louw-308407 "Tiaan Louw profile and biography, stats, records, averages, photos and videos".] ESPNcricinfo. Retrieved 2022-09-28.</ref> Ni mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na mrushaji wa mpira wa kasi ya wastani kwa kutumia mkono wa kulia. Louw alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya Namibia ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 katika [[Mashindano]] ya Afrika, Asia Mashariki na Pasifiki ya mwaka 2005. Alishiriki katika michezo mitatu, lakini hakupata nafasi ya kupiga mpira katika mashindano hayo. Namibia ilishinda mashindano hayo baada ya kuifunga timu ya Uganda ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19 katika fainali. Miaka miwili baadaye, aliiwakilisha Namibia katika Mashindano ya Afrika ya Kriketi ya Wachezaji Chini ya Miaka 19, akishiriki katika michezo mitano kwa timu ya Namibia iliyotwaa ubingwa. Alishiriki katika michezo minne ya [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la [[msimu]] wa 2007–08, ambapo Namibia ilimaliza katika nafasi ya kumi. Louw alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A katika msimu wa 2009–10, dhidi ya Falme za Kiarabu. Alifunga mikimbio 12 katika mchezo huo, ambao Falme za Kiarabu zilishinda kwa tofauti ya wiketi mbili. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 5zeqsjl3isqvquzb01m7tzmz9ahrxfa 0 254553 1608277 2026-10-14T18:24:19Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Jan Leonardus Louw''' (alizaliwa tarehe 19 Juni 1959), anayejulikana kama Lennie Louw, ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia aliyezaliwa Afrika Kusini. Louw alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Siku Moja (ODI) akiichezea Namibia katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la 2003, akiwa na umri wa miaka 43. Kabla ya hapo, alikuwa ametumia miaka 27 akicheza kriketi ya daraja la kwanza nchini Afrika Kusini. Pia alishiriki katika Kombe l...' 1608277 wikitext text/x-wiki '''Jan Leonardus Louw''' (alizaliwa tarehe 19 Juni 1959), anayejulikana kama Lennie Louw, ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia aliyezaliwa Afrika Kusini. Louw alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Siku Moja (ODI) akiichezea Namibia katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la 2003, akiwa na umri wa miaka 43. Kabla ya hapo, alikuwa ametumia miaka 27 akicheza kriketi ya daraja la kwanza nchini Afrika Kusini. Pia alishiriki katika Kombe la ICC kati ya mwaka 1994 na 2001. Katika mashindano ya Kombe la ICC ya mwaka 2001, alifanya pia kazi ya ukocha wa timu ya Namibia.<ref>[https://web.archive.org/web/20220920163511/https://www.over50scricket.com/world-cup-scores-squads-news "2020 over-50s world cup squads".] Over-50s Cricket World Cup. Archived from the original on 20 September 2022. Retrieved 15 March 2020.</ref> Mnamo Februari 2020, alijumuishwa katika kikosi cha [[Namibia]] kwa ajili ya Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Wenye [[Umri]] Zaidi ya Miaka 50, lililopangwa kufanyika Afrika Kusini. Hata hivyo, mashindano hayo yalifutwa wakati wa raundi ya tatu ya michezo kutokana na janga la ugonjwa wa COVID-19.<ref>[https://www.cricketworld.com/over-50s-world-cup-in-south-africa-cancelled-due-to-covid-19-outbreak/62521.htm "Over-50s World Cup in South Africa cancelled due to COVID-19 outbreak".] Cricket World. Retrieved 15 March 2020.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1959]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] drek9t9tn3ohpwaja0g121z1wvibh4q 0 254554 1608278 2026-10-14T18:27:28Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608278 wikitext text/x-wiki '''Vincent Cassel''' (jina lake la kuzaliwa ni Vincent Crochon; alizaliwa [[23 Novemba]] [[1966]]) ni [[mwigizaji]] kutoka [[Ufaransa]]. Amepokea [[tuzo]] ya César na Tuzo ya Canadian Screen, pamoja na kuteuliwa kwa tuzo za European Film Award na Screen Actors Guild Award. Cassel alianza kupata umaarufu kutokana na uigizaji wake kama kijana Myahudi mwenye matatizo katika [[filamu]] ya La Haine (Hate) ya mwaka 1995, iliyoongozwa na Mathieu Kassovitz. Uigizaji huo ulimfanya ateuliwe mara mbili kuwania tuzo ya César. Pia alivutia umakini kupitia filamu ya Irréversible (2002), iliyoongozwa na Gaspar Noé, ambayo aliigiza na kushiriki katika utayarishaji wake. Alipokea tuzo ya César ya Mwigizaji Bora wa Kiume kwa nafasi yake ya kumcheza mhalifu Jacques Mesrine katika filamu ya Mesrine (2008). Filamu nyingine zilizomfanya ateuliwe kuwania tuzo ya César ni Read My Lips (2001), Mon Roi (2015), It's Only the End of the World (2016) na The Specials (2019).<ref>https://www.imdb.com/name/nm0001993/</ref><ref>https://www.nytimes.com/2007/04/21/obituaries/21cassel.html</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Waliozaliwa 1966]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} dsqmxzj4u3m2jshbsql7zqsumsfjczx 0 254555 1608279 2026-10-14T18:32:23Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608279 wikitext text/x-wiki '''Romain Duris''' (alizaliwa [[28 Mei]] [[1974]]) ni [[mwigizaji]] kutoka [[Ufaransa]]. == Maisha binafsi na elimu == Duris alizaliwa mjini [[Paris]]. Baba yake ni mhandisi na mbunifu wa majengo, huku mama yake akiwa dansa. Baba yake ana uhusiano wa kifamilia na Armand-Gaston Camus, mtunza nyaraka aliyeanzisha Archives nationales za Ufaransa. Mama yake anatokana na ukoo wa [[mchoraji]] wa [[Uswidi]] wa karne ya 18, Alexander Roslin, pamoja na mke wake. Duris ana dada anayeitwa Caroline Duris, ambaye ni mpiga kinanda. Caroline alishiriki kupiga kinanda katika [[muziki]] wa filamu The Beat That My Heart Skipped (2005), ambayo Romain Duris pia aliigiza.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0244151/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1974]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 22dae5n5j7hjzq2by3rjvzt3x0xzlgp 0 254556 1608280 2026-10-14T18:32:26Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Sybrand Jacobus “SJ” Loftie-Eaton''' (alizaliwa tarehe 11 Oktoba 1996) ni [[mchezaji]] wa [[kriketi]] kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/596667.html "SJ Loftie-Eaton".] ESPN Cricinfo. Retrieved 9 January 2016.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza tarehe 6 Februari 2014, katika Mashindano ya Kriketi ya Mikoa ya CSA ya Siku Tatu. Mnamo Januari 2016, alijumuishwa katika kikosi cha Namib...' 1608280 wikitext text/x-wiki '''Sybrand Jacobus “SJ” Loftie-Eaton''' (alizaliwa tarehe 11 Oktoba 1996) ni [[mchezaji]] wa [[kriketi]] kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/596667.html "SJ Loftie-Eaton".] ESPN Cricinfo. Retrieved 9 January 2016.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza tarehe 6 Februari 2014, katika Mashindano ya Kriketi ya Mikoa ya CSA ya Siku Tatu. Mnamo Januari 2016, alijumuishwa katika kikosi cha [[Namibia]] kwa ajili ya Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2016.<ref>[https://web.archive.org/web/20160128180224/http://www.icc-cricket.com/news/2016/media-releases/91398/all-16-squads-confirmed-for-icc-u19-cricket-world-cup-2016 "All 16 squads confirmed for ICC U19 Cricket World Cup 2016".] International Cricket Council. Archived from the original on 28 January 2016. Retrieved 9 January 2016.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1996]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 5oof4xrceq5s4nwup9llntxkjtgszs0 0 254557 1608281 2026-10-14T18:36:00Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Divan la Cock''' (alizaliwa tarehe 23 Februari 2003) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]]. <ref>[https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1178065.html "Divan la Cock".] ESPN Cricinfo. Retrieved 11 July 2022.</ref>Ni mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na ameichezea timu ya taifa ya Namibia ya kriketi ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19. Pia aliwahi kuwa nahodha wa timu hiyo katika mashindano ya kufuzu kwa Kombe la Dunia la Krik...' 1608281 wikitext text/x-wiki '''Divan la Cock''' (alizaliwa tarehe 23 Februari 2003) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]]. <ref>[https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1178065.html "Divan la Cock".] ESPN Cricinfo. Retrieved 11 July 2022.</ref>Ni mpigaji wa mpira kwa kutumia mkono wa kulia na ameichezea timu ya taifa ya Namibia ya kriketi ya wachezaji chini ya umri wa miaka 19. Pia aliwahi kuwa nahodha wa timu hiyo katika mashindano ya kufuzu kwa Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2020 kwa ukanda wa Afrika. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A tarehe 29 Machi 2022, akiichezea Namibia A dhidi ya Ireland Wolves jijini Windhoek. Mnamo Mei 2022, alijumuishwa katika kikosi cha [[Namibia]] cha Kimataifa ya Twenty20 (T20I) kwa ajili ya mfululizo wa michezo dhidi ya Zimbabwe. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa T20I tarehe 17 Mei 2022, dhidi ya Zimbabwe. Mnamo Julai 2022, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia cha Kimataifa ya Siku Moja (ODI) kwa ajili ya raundi ya 14 ya [[Ligi]] ya Pili ya Kombe la Dunia la Kriketi la ICC ya 2019–2023, iliyofanyika Scotland. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa ODI tarehe 10 Julai 2022, dhidi ya Scotland.<ref>[https://www.namibian.com.na/114117/read/Scotland-beat-Namibia-by-77-runs "Scotland beat Namibia by 77 runs".] The Namibian. Retrieved 11 July 2022.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 2003]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] suv3uzyt859try89j9yfawyfybu2ef3 0 254558 1608282 2026-10-14T18:37:19Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608282 wikitext text/x-wiki [[Faili:Daniel Auteuil-8755.jpg|thumb|Daniel Auteuil]] '''Daniel Auteuil''' (alizaliwa [[24 Januari]] [[1950]]) ni [[mwigizaji]] na mkurugenzi wa [[filamu]] kutoka [[Ufaransa]]. Ameigiza katika filamu za aina mbalimbali, zikiwemo drama za kihistoria, [[vichekesho]] vya kimapenzi na filamu za kusisimua zinazohusu uhalifu. Mwaka 1996, alishinda [[tuzo]] ya Mwigizaji Bora katika Tamasha la Filamu la Cannes pamoja na mwigizaji wa [[Ubelgiji]] Pascal Duquenne, kutokana na kazi yao katika filamu ya The Eighth Day. Pia ameshinda tuzo mbili za César za Mwigizaji Bora wa Kiume. Tuzo ya kwanza aliipata mwaka [[1987]] kwa uigizaji wake wa mhusika Ugolin Soubeyran katika filamu za Jean de Florette na Manon des Sources. Tuzo ya pili aliipata kwa nafasi yake katika filamu ya Girl on the Bridge. Kwa uigizaji wake katika filamu ya Jean de Florette, pia alishinda tuzo ya BAFTA ya Mwigizaji Bora Msaidizi. Auteuil anachukuliwa kuwa mmoja wa waigizaji wanaoheshimika zaidi nchini Ufaransa.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0000809/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140814080039/http://www.nytimes.com/movies/person/2912/Daniel-Auteuil/biography</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1950]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} d2hl85rpg4edys7w1zx3b4w1mfjbmxr 0 254559 1608283 2026-10-14T18:38:36Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Malan Binneman Kruger''' (alizaliwa 12 Aprili 1995) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Ni mpigaji wa [[mpira]] kwa mkono wa kulia na alishiriki katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2014.<ref>[https://www.espncricinfo.com/story/gerhard-erasmus-to-captain-namibia-at-u-19-world-cup-710269 "Gerhard Erasmus to captain Namibia at U-19 World Cup".] ESPNcricinfo. Retrieved 23 February 2024.</ref> == Kazi ya ndani == Kruger...' 1608283 wikitext text/x-wiki '''Malan Binneman Kruger''' (alizaliwa 12 Aprili 1995) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Ni mpigaji wa [[mpira]] kwa mkono wa kulia na alishiriki katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2014.<ref>[https://www.espncricinfo.com/story/gerhard-erasmus-to-captain-namibia-at-u-19-world-cup-710269 "Gerhard Erasmus to captain Namibia at U-19 World Cup".] ESPNcricinfo. Retrieved 23 February 2024.</ref> == Kazi ya ndani == Kruger alicheza mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiwakilisha timu ya taifa ya Namibia dhidi ya South Western Districts tarehe 30 Oktoba 2014. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Twenty20 akiwakilisha [[Namibia]] dhidi ya timu hiyo hiyo tarehe 2 Novemba 2014. Tarehe 29 Machi 2022, alicheza mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A akiwakilisha [[Namibia]] A dhidi ya Ireland Wolves mjini Windhoek. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1995]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 1pf8457gqptqxmyprtwhqvrxj4dpz2i 0 254560 1608284 2026-10-14T18:42:44Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Deon Bosman Kotzé''' (alizaliwa 12 Septemba 1973) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia, ambaye aliichezea na kuwa nahodha wa timu ya taifa ya kriketi ya Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mpira kwa mkono wa kulia kwa mtindo wa ''off-break''.<ref>[https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/24841.html "Deon Kotze".] Cricinfo. Retrieved 1 March 2021.</ref> Kotzé alicheza michezo sita ya Kimatai...' 1608284 wikitext text/x-wiki '''Deon Bosman Kotzé''' (alizaliwa 12 Septemba 1973) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia, ambaye aliichezea na kuwa nahodha wa timu ya taifa ya kriketi ya Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mpira kwa mkono wa kulia kwa mtindo wa ''off-break''.<ref>[https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/24841.html "Deon Kotze".] Cricinfo. Retrieved 1 March 2021.</ref> Kotzé alicheza michezo sita ya Kimataifa ya Siku Moja (ODI) katika [[Kombe]] la Dunia la [[Kriketi]] la 2003, wakati alipokuwa nahodha wa [[Namibia]]. Kuanzia mwaka 1994, alipocheza mchezo wake wa kwanza dhidi ya Israel, hadi mwaka 2009, aliposhiriki katika mechi za kufuzu Kombe la Dunia, alishiriki katika Kombe la ICC na mashindano mengine ya kriketi ya Orodha A yaliyoandaliwa na Baraza la Kimataifa la Kriketi (ICC).<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/5/5506/ICC_Trophy_Matches.html "ICC Trophy Matches played by Deon Kotze".] CricketArchive. Retrieved 1 March 2021.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1973]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] fwx9n6y97gagnaitzbudiw3ig77k2kl 0 254561 1608285 2026-10-14T18:43:09Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608285 wikitext text/x-wiki [[Faili:Pierre Richard-0800.jpg|thumb|Pierre Richard]] '''Pierre Richard''' (jina lake la kuzaliwa ni Pierre-Richard Maurice Charles Léopold Defays; alizaliwa [[16 Agosti]] [[1934]]) ni [[mwigizaji]], mkurugenzi wa [[filamu]] na [[mwandishi]] wa miswada ya filamu kutoka [[Ufaransa]]. Anajulikana zaidi kwa kucheza wahusika wa watu wazembe na wanaopenda kuota ndoto za mchana katika filamu za vichekesho. Baadhi ya watu, wakiwemo Louis de Funès na Gérard Depardieu, wanamchukulia Richard kuwa mmoja wa wachekeshaji wakubwa zaidi wa Ufaransa katika kipindi cha miaka 50 iliyopita. Pia ni mkurugenzi wa filamu na mwimbaji wa mara chache. == Maisha ya awali == Pierre Richard alizaliwa katika [[familia]] ya tabaka la juu la jamii mjini Valenciennes, Ufaransa. Yeye ni mjukuu wa Léopold Defays, aliyekuwa mkurugenzi wa kampuni ya Escaut-et-Meuse. Jina lake la kisanii lilitokana na Pierre Richard-Willm, mwigizaji aliyekuwa kipenzi cha mama yake. Richard alitumia utoto wake na sehemu ya miaka yake ya ujana katika mji alikozaliwa, ambako alisoma katika shule ya sekondari ya Henri-Wallon.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0007069/</ref><ref>https://www.pierre-richard.fr/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1934]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 3t17kntlagenf8oqi5lm1h4k67bamky 0 254562 1608286 2026-10-14T18:47:31Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608286 wikitext text/x-wiki '''Dany Boon''' (jina lake la kuzaliwa ni Daniel Farid Hamidou; alizaliwa [[26 Juni]] [[1966]]) ni [[mwigizaji]], mkurugenzi wa [[filamu]], mwandishi wa miswada ya filamu na mtayarishaji kutoka [[Ufaransa]]. Alianza kazi yake kama [[mchekeshaji]] katika miaka ya 1990. Mwaka 2008, alipata mafanikio makubwa kama mwigizaji na mkurugenzi kupitia filamu ya vichekesho Welcome to the Sticks. Tangu wakati huo, ameshiriki katika uandishi wa miswada na uongozaji wa filamu mbalimbali, zikiwemo Nothing to Declare (2011), Supercondriaque (2014), Raid dingue (2017), La Ch'tite famille (2018), Stuck Together (2021) na Life for Real (2023). == Maisha ya awali == Dany Boon alizaliwa kwa jina la Daniel Farid Hamidou katika [[familia]] ya tabaka la kati kaskazini mwa Ufaransa. Baba yake alizaliwa mwaka 1930 mjini Issers, [[Aljeria|Algeria]]. Alikuwa [[Mwislamu]] na alifariki mjini Lille, Ufaransa, mwaka 1992. Baba yake alikuwa bondia na dereva wa magari. Mama yake, Danièle Ducatel, anatoka kaskazini mwa Ufaransa. Alikuwa Mkatoliki na mama wa nyumbani, akijishughulisha na malezi ya familia yake.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0200702/</ref><ref>https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/daniele-hamidou-ducatel-mother-of-french-comedian-dany-boon-news-photo/461672313</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1966]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} i117gpe3vkdn1miduydj0vp40sjkc2s 0 254563 1608287 2026-10-14T18:49:16Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Björn Leo Kotzé''' (alizaliwa 11 Desemba 1978) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mpira kwa mkono wa kulia kwa mtindo wa kasi ya wastani. Ameshiriki katika '''Kombe la ICC''' tangu mwaka 1997 na kucheza michezo mitano ya Kimataifa ya Siku Moja (ODI) katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la 2003.<ref>ESPN Cricket Namibia fight back after Al Sahariar hits 177 2003 [http://www.espncric...' 1608287 wikitext text/x-wiki '''Björn Leo Kotzé''' (alizaliwa 11 Desemba 1978) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mpira kwa mkono wa kulia kwa mtindo wa kasi ya wastani. Ameshiriki katika '''Kombe la ICC''' tangu mwaka 1997 na kucheza michezo mitano ya Kimataifa ya Siku Moja (ODI) katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la 2003.<ref>ESPN Cricket Namibia fight back after Al Sahariar hits 177 2003 [http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/128231.html "Fast bowler Björn Kotzé took the wickets of five of the top seven Bangladesh batsmen to finish with 5/38 off 10 overs."]</ref> Mwaka 2007, Kotzé alifunga runs 163 bila kutolewa katika [[mchezo]] dhidi ya Canada kwenye Kombe la ICC. Matokeo hayo yalizidi kwa zaidi ya runs 100 rekodi yake ya awali ya kiwango cha juu cha runs alizowahi kufunga katika mchezo wowote akiichezea timu ya taifa ya kriketi ya Namibia.<ref>Republikein.com.na [http://www.republikein.com.na/sport/tien-goue-jare-vir-bjrn-kotz.35008.php "Tien goue jare vir Björn Kotzé"] 2007</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1978]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 2dxdrvjmdye2s46ki630u7yjq80krsb 0 254564 1608288 2026-10-14T18:53:31Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Louis Klazinga''' (alizaliwa 4 Desemba 1985) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Baada ya kuichezea timu ya Shule ya Sekondari ya Eldoraigne iliyopo Centurion, Gauteng, Afrika Kusini, alianza kuichezea Namibia mwezi Oktoba 2006 kama mchezaji wa kurusha mipira ya kasi na mpigaji wa mpira wa mwisho katika mpangilio wa upigaji. Alianza kucheza katika mashindano ya South African Airways Three-Day Challenge dhidi ya Limpopo. Katika mchezo h...' 1608288 wikitext text/x-wiki '''Louis Klazinga''' (alizaliwa 4 Desemba 1985) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Baada ya kuichezea timu ya Shule ya Sekondari ya Eldoraigne iliyopo Centurion, Gauteng, Afrika Kusini, alianza kuichezea Namibia mwezi Oktoba 2006 kama mchezaji wa kurusha mipira ya kasi na mpigaji wa mpira wa mwisho katika mpangilio wa upigaji. Alianza kucheza katika mashindano ya South African Airways Three-Day Challenge dhidi ya Limpopo. Katika mchezo huo, alifanikiwa kuwatoa Sammy Letsoalo, Jacques Pretorius na Sipho Mashele, lakini hakupata nafasi ya kupiga kwa sababu nahodha Louis Burger alitangaza kumaliza upigaji baada ya kufunga runs 100. Katika mchezo wake wa pili kwa Namibia, Klazinga alitoa wachezaji wanne wa [[timu]] pinzani. Tangu wakati huo, alikuwa mchezaji wa kawaida wa kuanza kurusha mipira kwa timu ya Namibia. Baada ya Namibia kushindwa kufuzu kwa Kombe la Dunia la Twenty20 la ICC la 2016, Klazinga alitangaza kustaafu [[kriketi]] akiwa na umri wa miaka 29. Kustaafu kwake kuliacha pengo katika timu ya taifa ya kriketi ya [[Namibia]], ambayo ilikuwa na uzoefu mdogo.<ref>[https://allafrica.com/stories/201509181127.html "Namibia: A New Era Dawns for Namibian Cricket".] All Africa. 18 September 2015. Retrieved 19 November 2022.</ref> Alichaguliwa kuwa miongoni mwa wachezaji wa timu bora ya mashindano baada ya Kombe la Mabara la ICC la 2007–2008.<ref>[http://www.espncricinfo.com/icccont2007/content/story/375700.html Ireland and Namibia dominate Associate dream team.] Retrieved 26 January 2013</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1985]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 1gghb82oyavrf5b9iq96abbxtmcmrk1 0 254565 1608289 2026-10-14T18:55:16Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608289 wikitext text/x-wiki [[Faili:Gad Elmaleh Cannes 2019.jpg|thumb|Gad Elmaleh]] '''Gad Elmaleh''' (kwa [[Kiarabu]]: جاد المالح, Gād el-Māleḥ; kwa lugha za [[Lugha za Kiberiberi|Kiberber]]: ⴳⴰⴷ ⵍⵎⴰⵍⵃ; alizaliwa [[19 Aprili]] [[1971]]) ni [[mchekeshaji]] wa [[vichekesho]] vya jukwaani na [[mwigizaji]] mwenye uraia wa [[Moroko]] na [[Kanada]]. Anajulikana sana katika ulimwengu unaozungumza Kiingereza na ulimwengu unaozungumza Kifaransa. Amepata umaarufu mkubwa nchini [[Ufaransa]], Moroko na [[Marekani]]. Ameigiza katika [[filamu]] kadhaa, zikiwemo Coco, Priceless, La Doublure na Midnight in Paris. Baada ya kupigiwa kura kuwa mtu mcheshi zaidi nchini Ufaransa, alitunukiwa cheo cha Shujaa wa Agizo la Sanaa na Fasihi na Waziri wa Utamaduni wa Ufaransa. Pia alitunukiwa cheo cha Shujaa wa Agizo la Kitaifa la Quebec. Mwaka [[2015]] na [[2018]], Elmaleh alifanya ziara za maonyesho ya vichekesho katika maeneo mbalimbali nchini Marekani. Mwaka [[2019]], aliigiza katika mfululizo wa televisheni wa Netflix uitwao Huge in France.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0255362/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150722041534/http://www.quoteszing.com/quotes/author/gad-elmaleh/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1971]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} jt412nfglckrf6hew0xiqmzzar3n15s 1608299 1608289 2026-10-14T19:13:20Z Kelvin kevoo 48194 1608299 wikitext text/x-wiki [[Faili:Gad Elmaleh Cannes 2019.jpg|thumb|Gad Elmaleh]] '''Gad Elmaleh''' (kwa [[Kiarabu]]: جاد المالح, Gād el-Māleḥ; kwa lugha za [[Lugha za Kiberiberi|Kiberber]]: ⴳⴰⴷ ⵍⵎⴰⵍⵃ; alizaliwa [[19 Aprili]] [[1971]]) ni [[mchekeshaji]] wa [[vichekesho]] vya jukwaani na [[mwigizaji]] mwenye uraia wa [[Moroko]] na [[Kanada]]. Anajulikana sana katika ulimwengu unaozungumza Kiingereza na ulimwengu unaozungumza Kifaransa. Amepata umaarufu mkubwa nchini [[Ufaransa]], Moroko na [[Marekani]]. Ameigiza katika [[filamu]] kadhaa, zikiwemo Coco, Priceless, La Doublure na Midnight in Paris. Baada ya kupigiwa kura kuwa mtu mcheshi zaidi nchini Ufaransa, alitunukiwa cheo cha Shujaa wa Agizo la Sanaa na Fasihi na Waziri wa Utamaduni wa Ufaransa. Pia alitunukiwa cheo cha Shujaa wa Agizo la Kitaifa la Quebec. Mwaka [[2015]] na [[2018]], Elmaleh alifanya ziara za maonyesho ya vichekesho katika maeneo mbalimbali nchini Marekani. Mwaka [[2019]], aliigiza katika mfululizo wa televisheni wa Netflix uitwao Huge in France.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0255362/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150722041534/http://www.quoteszing.com/quotes/author/gad-elmaleh/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1971]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} [[Jamii:Waigizaji filamu wa Moroko]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Kanada]] lovuwba6svibzsmic7avc2g0qjw9b39 0 254566 1608290 2026-10-14T18:57:57Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Reehana Khan''' (alizaliwa 7 Januari 1999) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119579.html "Reehana Khan".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichezea timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018, dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa Michezo ya Twenty20 ya Wanawake wa Chama ch...' 1608290 wikitext text/x-wiki '''Reehana Khan''' (alizaliwa 7 Januari 1999) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119579.html "Reehana Khan".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichezea timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018, dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa Michezo ya Twenty20 ya Wanawake wa Chama cha Kriketi cha Botswana wa 2018. Huo ulikuwa mchezo wa kwanza wa WT20I katika historia ya timu ya taifa ya [[wanawake]] ya Namibia. Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya [[Mashindano]] ya Kufuzu Kombe la Dunia la Twenty20 la Wanawake la ICC ya 2019, yaliyofanyika nchini Scotland. Alishiriki katika mchezo wa ufunguzi wa Namibia dhidi ya Ireland tarehe 31 Agosti 2019. Mnamo Mei 2021, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya Twenty20 ya Wanawake ya Kwibuka ya 2021, yaliyofanyika nchini Rwanda.<ref>[https://web.archive.org/web/20231002104214/https://www.womenscriczone.com/irene-van-zyl-backs-namibia-batting-to-come-good-in-kwibuka-t20-tournament "Irene van Zyl backs Namibia batting to come good in Kwibuka T20 Tournament".] Women's CricZone. Archived from the original on 2 October 2023. Retrieved 2 June 2021.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1999]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 9h0ktlcou6c2bsd8dkgomc6pt7ouvkk 0 254567 1608291 2026-10-14T19:00:35Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608291 wikitext text/x-wiki [[Faili:François Cluzet à la cérémonie des César 2014-02-28.jpg|thumb|François Cluzet]] '''François Cluzet''' (matamshi ya Kifaransa: [fʁɑ̃swa klyzɛ]; alizaliwa [[21 Septemba]] [[1955]]) ni [[mwigizaji]] wa [[filamu]] na maigizo ya jukwaani kutoka [[Ufaransa]]. Cluzet ameshirikiana na wakurugenzi wengi mashuhuri wa Ulaya na [[Marekani]], wakiwemo Claude Chabrol, Bertrand Tavernier, Claire Denis, Agnieszka Holland, Robert Altman na Olivier Assayas. Mwaka [[2007]], alishinda [[tuzo]] ya filamu ya Ufaransa ya César Award baada ya kuigiza nafasi ya daktari aliyeshukiwa kuhusika na mauaji ya watu wawili katika filamu ya kusisimua Tell No One (jina la awali la Kifaransa: Ne le dis à personne). Cluzet anajulikana zaidi kwa nafasi yake ya Philippe katika filamu The Intouchables ([[2011]]).<ref>https://www.imdb.com/name/nm0167388/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230704141624/https://www.lexpress.fr/styles/people/francois-cluzet-a-propos-de-sa-femme-narjiss-pour-elle-j-aurais-fait-n-importe-quoi_1693455.html</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1955]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 8qa2ej8ie07sdjt0cxpwn2g25izq6le 0 254568 1608292 2026-10-14T19:01:06Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Danie Keulder''' (alizaliwa 2 Agosti 1973) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia, aliyeichezea timu ya taifa ya kriketi ya Namibia kuanzia mwaka 1994 hadi 2005. Alianza kuichezea Namibia katika Kombe la ICC la 1994, kwenye mchezo dhidi ya Canada ambao [[timu]] yake ilipoteza kwa wiketi nane baada ya kufunga runs 51 pekee. Pia alishiriki katika mchezo dhidi ya Uholanzi ambao [[Namibia]] ilipoteza kwa tofauti kubwa. Katika mchezo huo, Klaa...' 1608292 wikitext text/x-wiki '''Danie Keulder''' (alizaliwa 2 Agosti 1973) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia, aliyeichezea timu ya taifa ya kriketi ya Namibia kuanzia mwaka 1994 hadi 2005. Alianza kuichezea Namibia katika Kombe la ICC la 1994, kwenye mchezo dhidi ya Canada ambao [[timu]] yake ilipoteza kwa wiketi nane baada ya kufunga runs 51 pekee. Pia alishiriki katika mchezo dhidi ya Uholanzi ambao [[Namibia]] ilipoteza kwa tofauti kubwa. Katika mchezo huo, Klaas-Jan van Noortwijk na Feiko Kloppenburg walifunga runs 255 kati ya runs 314 zilizofungwa na wapigaji sita wa Uholanzi katika overs 50. Wachezaji hao wawili pia waliweka rekodi ya [[ushirikiano]] wa runs 228 kwa wiketi ya pili. Keulder alistaafu kucheza kriketi mwaka 2005 baada ya kupata jeraha la mgongo.<ref>[https://web.archive.org/web/20070312045445/http://www.cricketnamibia.com/tributes_aug.htm Retirement]</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1973]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 9qrjeixlvnzassh0pdt7wcw1p0aikxp 0 254569 1608293 2026-10-14T19:03:53Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Marcia Alice Herndon''' (1 Oktoba [[1941]] – 19 Mei [[1997]]) alikuwa [[mtaalamu]] wa ethnomuzikolojia na [[mwanaanthropolojia]] kutoka [[Marekani]]. Alibobea katika kuchunguza jinsi utamaduni na muziki vinavyoakisi kila kimoja. Herndon alikulia katika familia ya wanamuziki wa muziki wa country katika jimbo la [[North Carolina]]. Baada ya kukamilisha shahada yake ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1964, alitumbuiza muziki wa kitamaduni wa k...' 1608293 wikitext text/x-wiki '''Marcia Alice Herndon''' (1 Oktoba [[1941]] – 19 Mei [[1997]]) alikuwa [[mtaalamu]] wa ethnomuzikolojia na [[mwanaanthropolojia]] kutoka [[Marekani]]. Alibobea katika kuchunguza jinsi utamaduni na muziki vinavyoakisi kila kimoja. Herndon alikulia katika familia ya wanamuziki wa muziki wa country katika jimbo la [[North Carolina]]. Baada ya kukamilisha shahada yake ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1964, alitumbuiza muziki wa kitamaduni wa kimagharibi kwa miaka kadhaa. Alipata shahada ya uzamivu katika anthropolojia na ethnomuzikolojia mwaka 1971, kisha akafundisha katika Chuo Kikuu cha Texas huko Austin, Chuo Kikuu cha California, [[Berkeley, California|Berkeley]], na Chuo Kikuu cha [[Maryland]]. Anajulikana sana kwa mchango wake katika tafiti za muziki wa Wenyeji wa Marekani, kupitia vitabu kama Native American Music, pamoja na kushirikiana kuandika Music as Culture na Music, Gender, and Culture. Vitabu hivyo vinachunguza uhusiano na mwingiliano kati ya mitindo ya muziki na miundo ya kitamaduni. Kazi za Herndon zimetumika kama vitabu vya kiada katika vyuo vikuu. Mchango wake katika fani ya ethnomuzikolojia ulitambuliwa na Jumuiya ya Ethnomuzikolojia, iliyoanzisha tuzo kwa jina lake. Tuzo ya Marcia Herndon hutolewa kwa watu wanaofanya utafiti kuhusu jamii za wasagaji, mashoga, watu wenye jinsia mbili, watu waliobadili jinsia na jamii za two-spirit miongoni mwa Wenyeji wa Amerika Kaskazini. == Maisha ya awali na elimu == Marcia Alice Herndon alizaliwa tarehe 1 Oktoba 1941, katika mji wa Canton, North Carolina, karibu na mahali walipoishi babu na bibi yake. Alitumia miaka yake ya utotoni katika maeneo ya vilima vya Tennessee na North Carolina, ambako alitumbuiza muziki wa country pamoja na familia yake. Alipoanza mafunzo rasmi ya muziki, aliacha kujikita katika muziki wa country na kuelekeza nguvu zake kwenye muziki wa kitamaduni wa kimagharibi na utumbuizaji. Alipiga ala mbalimbali za muziki, zikiwemo ogani. Mwaka 1962, Herndon alihitimu katika Chuo cha Kumbukumbu cha H. Sophie Newcomb kilichopo New Orleans, ambacho sasa kinahusishwa na Chuo Kikuu cha Tulane, akiwa na shahada ya kwanza katika lugha ya Kijerumani. Ingawa pia alisomea muziki, ikiwemo piano, uimbaji na ogani, alikamilisha shahada yake ya uzamili katika lugha ya Kijerumani katika Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1964. Mbali na Kijerumani, alizungumza Kiingereza, Kifaransa, Kimalagasi na Kihispania. Baada ya kufanya utumbuizaji wa muziki wa kitamaduni wa kimagharibi kwa miaka kadhaa, alirejea masomoni na kupata shahada ya uzamivu katika anthropolojia na ethnomuzikolojia kutoka Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1971. Tasnifu yake ya uzamivu, chini ya usimamizi wa Norma McLeod, ilichunguza athari za muziki wa Malta kwa dini na siasa za nchi hiyo. Tasnifu hiyo baadaye ikawa msingi wa makala yake iliyoitwa Analysis: The Herding of Sacred Cows?. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1941]] [[Jamii:Waliofariki 1997]] [[Jamii:Wataalamu]] rga6o0l39cis7tsckg307cdcz073wsf 1608431 1608293 2026-10-15T11:42:26Z Riccardo Riccioni 452 1608431 wikitext text/x-wiki '''Marcia Alice Herndon''' (1 Oktoba [[1941]] – 19 Mei [[1997]]) alikuwa [[mtaalamu]] wa ethnomuzikolojia na [[mwanaanthropolojia]] kutoka [[Marekani]]. Alibobea katika kuchunguza jinsi utamaduni na muziki vinavyoakisi kila kimoja. Herndon alikulia katika familia ya wanamuziki wa muziki wa country katika jimbo la [[North Carolina]]. Baada ya kukamilisha shahada yake ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1964, alitumbuiza muziki wa kitamaduni wa kimagharibi kwa miaka kadhaa. Alipata shahada ya uzamivu katika anthropolojia na ethnomuzikolojia mwaka 1971, kisha akafundisha katika Chuo Kikuu cha Texas huko Austin, Chuo Kikuu cha California, [[Berkeley, California|Berkeley]], na Chuo Kikuu cha [[Maryland]]. Anajulikana sana kwa mchango wake katika tafiti za muziki wa Wenyeji wa Marekani, kupitia vitabu kama Native American Music, pamoja na kushirikiana kuandika Music as Culture na Music, Gender, and Culture. Vitabu hivyo vinachunguza uhusiano na mwingiliano kati ya mitindo ya muziki na miundo ya kitamaduni. Kazi za Herndon zimetumika kama vitabu vya kiada katika vyuo vikuu. Mchango wake katika fani ya ethnomuzikolojia ulitambuliwa na Jumuiya ya Ethnomuzikolojia, iliyoanzisha tuzo kwa jina lake. Tuzo ya Marcia Herndon hutolewa kwa watu wanaofanya utafiti kuhusu jamii za wasagaji, mashoga, watu wenye jinsia mbili, watu waliobadili jinsia na jamii za two-spirit miongoni mwa Wenyeji wa Amerika Kaskazini. == Maisha ya awali na elimu == Marcia Alice Herndon alizaliwa tarehe 1 Oktoba 1941, katika mji wa Canton, North Carolina, karibu na mahali walipoishi babu na bibi yake. Alitumia miaka yake ya utotoni katika maeneo ya vilima vya Tennessee na North Carolina, ambako alitumbuiza muziki wa country pamoja na familia yake. Alipoanza mafunzo rasmi ya muziki, aliacha kujikita katika muziki wa country na kuelekeza nguvu zake kwenye muziki wa kitamaduni wa kimagharibi na utumbuizaji. Alipiga ala mbalimbali za muziki, zikiwemo ogani. Mwaka 1962, Herndon alihitimu katika Chuo cha Kumbukumbu cha H. Sophie Newcomb kilichopo New Orleans, ambacho sasa kinahusishwa na Chuo Kikuu cha Tulane, akiwa na shahada ya kwanza katika lugha ya Kijerumani. Ingawa pia alisomea muziki, ikiwemo piano, uimbaji na ogani, alikamilisha shahada yake ya uzamili katika lugha ya Kijerumani katika Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1964. Mbali na Kijerumani, alizungumza Kiingereza, Kifaransa, Kimalagasi na Kihispania. Baada ya kufanya utumbuizaji wa muziki wa kitamaduni wa kimagharibi kwa miaka kadhaa, alirejea masomoni na kupata shahada ya uzamivu katika anthropolojia na ethnomuzikolojia kutoka Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1971. Tasnifu yake ya uzamivu, chini ya usimamizi wa Norma McLeod, ilichunguza athari za muziki wa Malta kwa dini na siasa za nchi hiyo. Tasnifu hiyo baadaye ikawa msingi wa makala yake iliyoitwa Analysis: The Herding of Sacred Cows?. == Marejeo == {{Mbegu-mwanasayansi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1941]] [[Jamii:Waliofariki 1997]] [[Jamii:Wanaanthropolojia wa Marekani]] 4pmt7bmzw2i8wngevul0kkj23foqm86 0 254570 1608294 2026-10-14T19:04:05Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Eveleen Kejarukua''' (alizaliwa 16 Septemba 1993) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1158416.html "Eveleen Kejarukua".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichezea timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 23 Agosti 2018, dhidi ya Lesotho, katika Mfululizo wa [[Michezo]] ya Twenty20 ya Wan...' 1608294 wikitext text/x-wiki '''Eveleen Kejarukua''' (alizaliwa 16 Septemba 1993) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]].<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1158416.html "Eveleen Kejarukua".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichezea timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 23 Agosti 2018, dhidi ya Lesotho, katika Mfululizo wa [[Michezo]] ya Twenty20 ya Wanawake wa Chama cha Kriketi cha Botswana wa 2018. Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya Kufuzu [[Kombe]] la Dunia la Twenty20 la Wanawake la ICC ya 2019, yaliyofanyika nchini Scotland.<ref>[https://web.archive.org/web/20190822080340/http://www.xinhuanet.com/english/2019-08/21/c_138326975.htm "Namibia announces women's cricket World Cup qualifier squad".] Xinhua News. Archived from the original on 22 August 2019. Retrieved 22 August 2019.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1993]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 9lk9g9g1z5hir19wqliddbv4axm9cln 0 254571 1608295 2026-10-14T19:07:39Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Morné Karg''' (alizaliwa 12 Julai 1977 mjini Windhoek) ni mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na pia ni mlinda wiketi.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/5/5503/5503.html Morné Karg] at CricketArchive (subscription required)</ref> Amesh参加 [[katika]] Kombe la ICC tangu mwaka 1994 na alicheza kriketi ya Orodha A kati ya mwaka 2001 na 2003. Pia alicheza [[michezo]] mitatu ya Kimataifa ya Siku M...' 1608295 wikitext text/x-wiki '''Morné Karg''' (alizaliwa 12 Julai 1977 mjini Windhoek) ni mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na pia ni mlinda wiketi.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/5/5503/5503.html Morné Karg] at CricketArchive (subscription required)</ref> Amesh参加 [[katika]] Kombe la ICC tangu mwaka 1994 na alicheza kriketi ya Orodha A kati ya mwaka 2001 na 2003. Pia alicheza [[michezo]] mitatu ya Kimataifa ya Siku Moja (ODI) katika Kombe la Dunia la Kriketi la 2003.<ref>[https://www.cricinfo.com/ci/content/player/24794.html Morné Karg] at Cricinfo</ref> Kwa kawaida, Karg huanza kupiga katika mpangilio wa wapigaji wa [[timu]], akishirikiana na mwenzake Jan-Berrie Burger. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1977]] [[Jamii:Wanamichezo]] [[Jamii:Watu walio hai]] a3jpqee4o5dze8gmulx5orm59mm5p5j 0 254572 1608296 2026-10-14T19:08:12Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''John Cameron Henry Jr'''. ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] anayehudumu kama seneta katika Seneti ya Jimbo la [[Louisiana]], akiwakilisha wilaya ya 9. Alianza kushika wadhifa huo tarehe 13 Januari 2020. Hapo awali, aliwakilisha wilaya ya 82 katika Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Louisiana kuanzia mwaka 2008 hadi 2020. == Elimu == Henry alihitimu kutoka Shule ya Upili ya Jesuit iliyoko [[New Orleans]]. Alipata shahada ya Sayansi katika sayansi ya sias...' 1608296 wikitext text/x-wiki '''John Cameron Henry Jr'''. ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] anayehudumu kama seneta katika Seneti ya Jimbo la [[Louisiana]], akiwakilisha wilaya ya 9. Alianza kushika wadhifa huo tarehe 13 Januari 2020. Hapo awali, aliwakilisha wilaya ya 82 katika Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Louisiana kuanzia mwaka 2008 hadi 2020. == Elimu == Henry alihitimu kutoka Shule ya Upili ya Jesuit iliyoko [[New Orleans]]. Alipata shahada ya Sayansi katika sayansi ya siasa kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la Louisiana na shahada ya uzamili ya usimamizi wa biashara, akibobea katika masuala ya fedha, kutoka Shule ya Biashara ya Freeman katika Chuo Kikuu cha Tulane. == Kazi ya kisiasa == Akiwa mwanafunzi wa uzamili, Henry alifanya kazi kama msaidizi wa masuala ya sheria kwa mbunge Steve Scalise. Alichaguliwa kuwa mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Louisiana mwaka 2007 na kuhudumu hadi mwaka 2020. Baadaye, alichaguliwa kuwa seneta katika Seneti ya Jimbo la Louisiana. Henry aliandika mswada uliolenga kuhalalisha kamari ya michezo nchini Louisiana. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] [[Jamii:Biashara]] f1ybvfkm534k3aqmm5i8u6wraledsl1 1608432 1608296 2026-10-15T11:42:56Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo */ 1608432 wikitext text/x-wiki '''John Cameron Henry Jr'''. ni [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] anayehudumu kama seneta katika Seneti ya Jimbo la [[Louisiana]], akiwakilisha wilaya ya 9. Alianza kushika wadhifa huo tarehe 13 Januari 2020. Hapo awali, aliwakilisha wilaya ya 82 katika Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Louisiana kuanzia mwaka 2008 hadi 2020. == Elimu == Henry alihitimu kutoka Shule ya Upili ya Jesuit iliyoko [[New Orleans]]. Alipata shahada ya Sayansi katika sayansi ya siasa kutoka Chuo Kikuu cha Jimbo la Louisiana na shahada ya uzamili ya usimamizi wa biashara, akibobea katika masuala ya fedha, kutoka Shule ya Biashara ya Freeman katika Chuo Kikuu cha Tulane. == Kazi ya kisiasa == Akiwa mwanafunzi wa uzamili, Henry alifanya kazi kama msaidizi wa masuala ya sheria kwa mbunge Steve Scalise. Alichaguliwa kuwa mjumbe wa Baraza la Wawakilishi la Jimbo la Louisiana mwaka 2007 na kuhudumu hadi mwaka 2020. Baadaye, alichaguliwa kuwa seneta katika Seneti ya Jimbo la Louisiana. Henry aliandika mswada uliolenga kuhalalisha kamari ya michezo nchini Louisiana. == Marejeo == {{Mbegu-mwanasiasa}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] i5tk6te5ij86u41wkx95q1abq0xdy1e 0 254573 1608297 2026-10-14T19:10:48Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608297 wikitext text/x-wiki [[Faili:Mathieu Kassovitz Cannes 2017.jpg|thumb|Mathieu Kassovitz]] '''Mathieu Kassovitz''' (alizaliwa [[3 Agosti]] [[1967]]) ni [[mwigizaji]], mkurugenzi wa filamu, mtayarishaji wa [[filamu]] na mwandishi wa miswada ya filamu kutoka [[Ufaransa]]. Amewahi kushinda [[tuzo]] tatu za César: tuzo ya [[Mwigizaji]] Chipukizi Anayeahidi Zaidi kupitia filamu See How They Fall (1994), pamoja na tuzo za Filamu Bora na Uhariri Bora kupitia filamu La Haine (1995). Pia aliwahi kuteuliwa kuwania tuzo za Mkurugenzi Bora na Mwandishi Bora wa Muswada Asilia au Urekebishaji. == Maisha ya awali == Mathieu Kassovitz ni mtoto wa Peter Kassovitz, mtayarishaji, mkurugenzi na mwandishi wa filamu, na Chantal Rémy, mhariri wa filamu. Mama yake ni Mfaransa na [[Mkatoliki]], huku baba yake akiwa Myahudi mwenye asili ya [[Hungaria]] ambaye alikimbia nchini humo wakati wa Mapinduzi ya Hungaria ya mwaka 1956. Mathieu amewahi kujieleza kwa kusema: “Mimi si Myahudi, lakini nililelewa katika mazingira ya ucheshi wa Kiyahudi.”<ref>https://www.imdb.com/name/nm0440913/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130202213750/http://www.mathieukassovitz.com/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1967]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} rhbrrpkcrbaabzmcm6ith4qkudlhh7b 0 254574 1608298 2026-10-14T19:11:25Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Pieter Grove''' (alizaliwa 20 Machi 1986) ni mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia. Mnamo Februari 2006, alicheza [[michezo]] mitano katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19. Kwa kawaida, Grove alikuwa mpigaji wa nafasi za juu za katikati katika mpangilio wa upigaji, akicheza nafasi ya tatu katika michezo yote ya mashindano hayo. Alisoma katika [[Shule]] ya Bishop Strachan. Grove alicheza...' 1608298 wikitext text/x-wiki '''Pieter Grove''' (alizaliwa 20 Machi 1986) ni mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia. Mnamo Februari 2006, alicheza [[michezo]] mitano katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19. Kwa kawaida, Grove alikuwa mpigaji wa nafasi za juu za katikati katika mpangilio wa upigaji, akicheza nafasi ya tatu katika michezo yote ya mashindano hayo. Alisoma katika [[Shule]] ya Bishop Strachan. Grove alicheza kwa mara ya kwanza nje ya kikosi cha wachezaji chini ya miaka 19 aliposhiriki katika [[timu]] ya Namibia A iliyocheza dhidi ya Canada mwezi Oktoba 2007. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A mwezi Februari 2008.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/97/97738/97738.html Pieter Grove] at Cricket Archive</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1986]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] grkkvkkvplyenuxroitru7s5ifaz8ur 0 254575 1608300 2026-10-14T19:19:23Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Willem Groeneveld''' (alizaliwa 27 Juni 1990) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa [[mpira]] kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mpira kwa mkono wa kulia kwa mtindo wa ''off-break''. Groeneveld alicheza mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza katika [[Mashindano]] ya Siku Tatu ya Mikoa ya CSA ya 2009–2010, dhidi ya Griqualand West, mwezi Oktoba 2009. Katika kipindi cha kwanza alichopata nafasi ya...' 1608300 wikitext text/x-wiki '''Willem Groeneveld''' (alizaliwa 27 Juni 1990) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa [[mpira]] kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mpira kwa mkono wa kulia kwa mtindo wa ''off-break''. Groeneveld alicheza mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza katika [[Mashindano]] ya Siku Tatu ya Mikoa ya CSA ya 2009–2010, dhidi ya Griqualand West, mwezi Oktoba 2009. Katika kipindi cha kwanza alichopata nafasi ya kupiga, alifunga runs 5<ref>[http://www.cricinfo.com/rsadomestic-09/engine/current/match/423116.html Griqualand West v. Namibia at Kimberley, October 2009]</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Wanamichezo]] [[Jamii:Waliozaliwa 1990]] [[Jamii:Watu walio hai]] o4upgv3wny6etf2p959zdwf497pexeu 0 254576 1608301 2026-10-14T19:23:41Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608301 wikitext text/x-wiki '''Guillaume Arthur Jean-Louis Canet''' (alizaliwa [[10 Aprili]] [[1973]]) ni [[mwigizaji]], mkurugenzi wa [[filamu]] na mwandishi wa miswada ya filamu kutoka [[Ufaransa]], pamoja na kuwa [[mwanariadha]] wa mashindano ya kuruka vizuizi akiwa amepanda farasi. Canet alianza kazi yake katika maigizo ya jukwaani na [[televisheni]] kabla ya kuhamia katika filamu. Ameigiza katika filamu kadhaa, zikiwemo Joyeux Noël, Love Me If You Dare na The Beach. Mwaka 2006, alianza pia kuandika na kuelekeza filamu kupitia Tell No One, na akashinda [[tuzo]] ya César ya Mkurugenzi Bora. == Maisha ya awali na kazi == Guillaume Canet alizaliwa tarehe 10 Aprili 1973 huko Boulogne-Billancourt, katika familia iliyojihusisha na ufugaji wa farasi. Canet alikusudia kuwa mwanariadha wa mashindano ya kuruka vizuizi akiwa amepanda farasi, na alikuwa mwanachama wa [[timu ya taifa]] ya vijana ya Ufaransa ya michezo ya farasi.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0133899/</ref><ref>https://www.guillaumecanet.net/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1973]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 350fe0gblk20y0yxbf717wj2mvy93pr 0 254577 1608302 2026-10-14T19:29:37Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608302 wikitext text/x-wiki [[Faili:Gaspard Ulliel César 2018.jpg|thumb|Gaspard Ulliel]] '''Gaspard Thomas Ulliel''' ( [[25 Novemba]] [[1984]] – [[19 Januari]] [[2022]]) alikuwa [[mwigizaji]] na [[mwanamitindo]] kutoka [[Ufaransa]]. Alijulikana kwa kuigiza nafasi ya Hannibal Lecter akiwa kijana katika filamu Hannibal Rising (2007), mbunifu wa mitindo Yves Saint Laurent katika filamu ya wasifu Saint Laurent (2014), na kuwa sura iliyotangaza manukato ya wanaume ya Bleu de Chanel kwa muda wa miaka kumi na miwili. Pia alitoa sauti ya Jack Frost katika toleo la Kifaransa la filamu Rise of the Guardians (2012), na aliigiza nafasi ya Anton Mogart katika mfululizo mfupi wa [[televisheni]] wa Disney+ uitwao Moon Knight (2022). Ulliel alianza kuigiza katika filamu ndefu kupitia Brotherhood of the Wolf (2001), na alipata mafanikio makubwa kupitia filamu Strayed (2003).<ref>https://www.imdb.com/name/nm0880484/</ref><ref>https://www.rottentomatoes.com/celebrity/gaspard_ulliel</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1984]] [[Jamii:Waliofariki 2022]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Wanamitindo wa Ufaransa]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} gc8euu3oqaj6l3wdxefaxhqs9yuchz4 0 254578 1608303 2026-10-14T19:35:47Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608303 wikitext text/x-wiki '''Pierre François Lazare Niney''' (alizaliwa [[13 Machi]] [[1989]]) ni [[mwigizaji]] kutoka [[Ufaransa]]. Anachukuliwa kuwa mmoja wa watu mashuhuri wa kitamaduni katika tasnia ya [[filamu]] ya Ufaransa. Niney amepokea [[tuzo]] nyingi, zikiwemo tuzo ya César ya Mwigizaji Bora kwa kuigiza mhusika mkuu Yves Saint Laurent katika filamu ya wasifu Yves Saint Laurent ya mwaka 2014. Pia ameteuliwa mara nyingine tano kuwania tuzo za César. Akiwa mmoja wa waigizaji wenye uwezo mkubwa wa kuvutia watazamaji na kuingiza mapato makubwa katika tasnia ya filamu ya Ufaransa, aliigiza nafasi ya Edmond Dantès katika toleo la filamu la The Count of Monte Cristo la mwaka 2024. Filamu hiyo ikawa miongoni mwa filamu zilizopata mafanikio makubwa zaidi ya kibiashara katika historia ya Ufaransa, ikiwa na watazamaji milioni 9.4 nchini humo. Mafanikio ya filamu hiyo yaliimarisha zaidi nafasi ya Niney kama mmoja wa watu mashuhuri zaidi wa umma nchini Ufaransa katika kizazi chake.<ref>https://www.imdb.com/name/nm2582755/</ref><ref>https://www.premiere.fr/Star/Pierre-Niney</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1989]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} ovte318e1dwypkk30of9tnbyqxbri8e 0 254579 1608304 2026-10-14T19:44:57Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608304 wikitext text/x-wiki [[Faili:Tahar Rahim Samba avp 2014 2.jpg|thumb|Tahar Rahim ]] '''Tahar Rahim''' (alizaliwa [[4 Julai]] [[1981]]) ni [[mwigizaji]] kutoka [[Ufaransa]], anayejulikana zaidi kwa uigizaji wake katika [[filamu]] A Prophet ([[2009]]). Kupitia filamu hiyo, alishinda [[tuzo]] ya César ya Mwigizaji Bora na tuzo ya César ya Mwigizaji Bora Chipukizi wa Kiume. Pia aliteuliwa kuwania tuzo ya BAFTA Rising Star. Katika tasnia ya [[filamu]] ya Hollywood, Rahim alianza kuigiza kwa kucheza nafasi ya Ali Soufan, wakala wa Shirika la Upelelezi la Marekani (FBI), katika mfululizo mfupi wa [[televisheni]] The Looming Tower (2018). Kwa uigizaji wake kama Mohamedou Ould Slahi katika filamu The Mauritanian ([[2021]]), alipata uteuzi wa kuwania tuzo ya Golden Globe ya Mwigizaji Bora katika Filamu ya Drama na tuzo ya BAFTA ya Mwigizaji Bora katika Nafasi Kuu. Kwa kuigiza nafasi ya Charles Sobhraj, muuaji wa mfululizo kutoka Ufaransa, katika mfululizo mfupi wa televisheni The Serpent ([[2021]]), Rahim alipata uteuzi wake wa pili wa tuzo ya Golden Globe, katika kipengele cha Mwigizaji Bora katika Mfululizo Mfupi wa Televisheni au Filamu ya Televisheni. <ref>https://www.imdb.com/name/nm2588665/</ref><ref>https://www.lexpress.fr/culture/cinema/tahar-rahim-je-m-etais-donne-dix-ans-pour-y-arriver_852587.html</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1981]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} fccsk3cxt4f38livojnawkfi9w25d6z 0 254580 1608305 2026-10-14T20:39:25Z OtikolenoiL 71204 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/240373950|Mélissa Amisi Sharufa]]" 1608305 wikitext text/x-wiki '''Melissa Amisi Sharufa''' Melissa Amisi Sharufa ni mshauri wa mawasiliano wa Kongo na mjasiriamali kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Yeye ndiye mwanzilishi wa MAS Consulting, kampuni inayobobea katika mawasiliano na shirika la matukio, na Wakfu wa Bomoko, shirika lililojitolea kuongeza uelewa na kuzuia saratani. Pia anajulikana kwa kazi yake katika mawasiliano ya taasisi na harakati zake za kijamii. == Wasifu == === Elimu === Melissa Amisi Sharufa alisoma uchumi wa maendeleo, akizingatia fedha, katika Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Kongo. Kisha akaendelea na masomo zaidi katika mawasiliano katika Shule ya Mawasiliano ya Ulaya nchini Ubelgiji, ambapo alipata shahada ya uzamili katika mawasiliano, kulingana na wasifu wake wa kitaaluma na mahojiano aliyofanyiwa naye. == Kazi == === Usuli wa Kitaaluma === Alianza kazi yake katika Ubalozi wa Ufalme wa Ubelgiji huko Kinshasa, katika idara ya sheria inayohusika na masuala ya uchaguzi. Kisha alifanya kazi katika sekta kadhaa, ikiwa ni pamoja na mafuta, ukarimu, na benki, kabla ya kubobea katika mahusiano ya makampuni na umma. === MAS Consulting === Mnamo 2014, alizindua MAS Consulting, kampuni ya ushauri inayotoa huduma katika mawasiliano, upangaji wa matukio, na usaidizi wa kiutawala. Huduma za kampuni hiyo ni pamoja na mawasiliano ya ndani na nje, uratibu wa matukio, na kuwezesha michakato ya kiutawala na mahusiano ya kitaaluma. Kazi yake ya kitaaluma inahusisha kazi na makampuni na watu mashuhuri wa umma au kisiasa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. == Wakfu wa Bomoko = == Mwaka wa 2017, Mélissa Amisi Sharufa alianzisha Wakfu wa Bomoko, shirika lililojitolea kuongeza uelewa kuhusu kuzuia saratani katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kulingana na taarifa zake kwa vyombo vya habari, uundaji wa wakfu huu ulitokana na kufiwa na wapendwa na kutambua ugumu wa kugundua na kutibu wagonjwa. Wakfu huu hufanya kampeni za uhamasishaji katika vyuo vikuu, shule, biashara, na mazingira mengine ya jamii. Kampeni zake zinalenga saratani ya matiti, shingo ya kizazi, kibofu, na utumbo mpana, pamoja na leukemia. Katika mahojiano ya mwaka wa 2019, wakfu huo ulisema kwamba ulikuwa umewafikia zaidi ya watu 20,000, ikiwa ni pamoja na hadhira yake mtandaoni, na kwamba unawasaidia baadhi ya wagonjwa katika michakato yao ya uchunguzi na matibabu. Takwimu hizi zinaonyesha data iliyoripotiwa wakati huo na hazijasasishwa. Mwaka wa 2022, jarida la *Heshima* lilichapisha mahojiano kuhusu kampeni zake za uhamasishaji na usaidizi kwa watu wenye saratani. p885f19hw1xank3uv513oyxlscly8g7 1608306 1608305 2026-10-14T20:40:05Z OtikolenoiL 71204 1608306 wikitext text/x-wiki '''Melissa Amisi Sharufa''' ni mshauri wa mawasiliano wa Kongo na mjasiriamali kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Yeye ndiye mwanzilishi wa MAS Consulting, kampuni inayobobea katika mawasiliano na shirika la matukio, na Wakfu wa Bomoko, shirika lililojitolea kuongeza uelewa na kuzuia saratani. Pia anajulikana kwa kazi yake katika mawasiliano ya taasisi na harakati zake za kijamii. == Wasifu == === Elimu === Melissa Amisi Sharufa alisoma uchumi wa maendeleo, akizingatia fedha, katika Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Kongo. Kisha akaendelea na masomo zaidi katika mawasiliano katika Shule ya Mawasiliano ya Ulaya nchini Ubelgiji, ambapo alipata shahada ya uzamili katika mawasiliano, kulingana na wasifu wake wa kitaaluma na mahojiano aliyofanyiwa naye. == Kazi == === Usuli wa Kitaaluma === Alianza kazi yake katika Ubalozi wa Ufalme wa Ubelgiji huko Kinshasa, katika idara ya sheria inayohusika na masuala ya uchaguzi. Kisha alifanya kazi katika sekta kadhaa, ikiwa ni pamoja na mafuta, ukarimu, na benki, kabla ya kubobea katika mahusiano ya makampuni na umma. === MAS Consulting === Mnamo 2014, alizindua MAS Consulting, kampuni ya ushauri inayotoa huduma katika mawasiliano, upangaji wa matukio, na usaidizi wa kiutawala. Huduma za kampuni hiyo ni pamoja na mawasiliano ya ndani na nje, uratibu wa matukio, na kuwezesha michakato ya kiutawala na mahusiano ya kitaaluma. Kazi yake ya kitaaluma inahusisha kazi na makampuni na watu mashuhuri wa umma au kisiasa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. === Wakfu wa Bomoko === Mwaka wa 2017, Mélissa Amisi Sharufa alianzisha Wakfu wa Bomoko, shirika lililojitolea kuongeza uelewa kuhusu kuzuia saratani katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kulingana na taarifa zake kwa vyombo vya habari, uundaji wa wakfu huu ulitokana na kufiwa na wapendwa na kutambua ugumu wa kugundua na kutibu wagonjwa. Wakfu huu hufanya kampeni za uhamasishaji katika vyuo vikuu, shule, biashara, na mazingira mengine ya jamii. Kampeni zake zinalenga saratani ya matiti, shingo ya kizazi, kibofu, na utumbo mpana, pamoja na leukemia. Katika mahojiano ya mwaka wa 2019, wakfu huo ulisema kwamba ulikuwa umewafikia zaidi ya watu 20,000, ikiwa ni pamoja na hadhira yake mtandaoni, na kwamba unawasaidia baadhi ya wagonjwa katika michakato yao ya uchunguzi na matibabu. Takwimu hizi zinaonyesha data iliyoripotiwa wakati huo na hazijasasishwa. Mwaka wa 2022, jarida la *Heshima* lilichapisha mahojiano kuhusu kampeni zake za uhamasishaji na usaidizi kwa watu wenye saratani. ev8fqwsg1crofsi62xh7310xqzcxe5j 1608433 1608306 2026-10-15T11:44:01Z Riccardo Riccioni 452 1608433 wikitext text/x-wiki {{umaarufu}} '''Melissa Amisi Sharufa''' ni mshauri wa mawasiliano wa Kongo na mjasiriamali kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Yeye ndiye mwanzilishi wa MAS Consulting, kampuni inayobobea katika mawasiliano na shirika la matukio, na Wakfu wa Bomoko, shirika lililojitolea kuongeza uelewa na kuzuia saratani. Pia anajulikana kwa kazi yake katika mawasiliano ya taasisi na harakati zake za kijamii. == Wasifu == === Elimu === Melissa Amisi Sharufa alisoma uchumi wa maendeleo, akizingatia fedha, katika Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Kongo. Kisha akaendelea na masomo zaidi katika mawasiliano katika Shule ya Mawasiliano ya Ulaya nchini Ubelgiji, ambapo alipata shahada ya uzamili katika mawasiliano, kulingana na wasifu wake wa kitaaluma na mahojiano aliyofanyiwa naye. == Kazi == === Usuli wa Kitaaluma === Alianza kazi yake katika Ubalozi wa Ufalme wa Ubelgiji huko Kinshasa, katika idara ya sheria inayohusika na masuala ya uchaguzi. Kisha alifanya kazi katika sekta kadhaa, ikiwa ni pamoja na mafuta, ukarimu, na benki, kabla ya kubobea katika mahusiano ya makampuni na umma. === MAS Consulting === Mnamo 2014, alizindua MAS Consulting, kampuni ya ushauri inayotoa huduma katika mawasiliano, upangaji wa matukio, na usaidizi wa kiutawala. Huduma za kampuni hiyo ni pamoja na mawasiliano ya ndani na nje, uratibu wa matukio, na kuwezesha michakato ya kiutawala na mahusiano ya kitaaluma. Kazi yake ya kitaaluma inahusisha kazi na makampuni na watu mashuhuri wa umma au kisiasa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. === Wakfu wa Bomoko === Mwaka wa 2017, Mélissa Amisi Sharufa alianzisha Wakfu wa Bomoko, shirika lililojitolea kuongeza uelewa kuhusu kuzuia saratani katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kulingana na taarifa zake kwa vyombo vya habari, uundaji wa wakfu huu ulitokana na kufiwa na wapendwa na kutambua ugumu wa kugundua na kutibu wagonjwa. Wakfu huu hufanya kampeni za uhamasishaji katika vyuo vikuu, shule, biashara, na mazingira mengine ya jamii. Kampeni zake zinalenga saratani ya matiti, shingo ya kizazi, kibofu, na utumbo mpana, pamoja na leukemia. Katika mahojiano ya mwaka wa 2019, wakfu huo ulisema kwamba ulikuwa umewafikia zaidi ya watu 20,000, ikiwa ni pamoja na hadhira yake mtandaoni, na kwamba unawasaidia baadhi ya wagonjwa katika michakato yao ya uchunguzi na matibabu. Takwimu hizi zinaonyesha data iliyoripotiwa wakati huo na hazijasasishwa. Mwaka wa 2022, jarida la *Heshima* lilichapisha mahojiano kuhusu kampeni zake za uhamasishaji na usaidizi kwa watu wenye saratani. sbskxkxx4mewvhe805twrfj9w1f3ajc 0 254581 1608311 2026-10-15T01:20:56Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Hendrik Geldenhuys''' (alizaliwa 21 Machi 1983) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Geldenhuys alikuwa sehemu ya kikosi cha Namibia cha wachezaji chini ya miaka 19 kilichoshiriki Kombe la [[Dunia]] la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la Januari 2002, chini ya unahodha wa mchezaji mkongwe Stephan Swanepoel. Alicheza [[michezo]] mitano katika mashindano hayo, na alifunga runs nyingi zaidi katika mchezo wa mwisho aliouchezea timu hiyo, ambapo...' 1608311 wikitext text/x-wiki '''Hendrik Geldenhuys''' (alizaliwa 21 Machi 1983) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Geldenhuys alikuwa sehemu ya kikosi cha Namibia cha wachezaji chini ya miaka 19 kilichoshiriki Kombe la [[Dunia]] la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la Januari 2002, chini ya unahodha wa mchezaji mkongwe Stephan Swanepoel. Alicheza [[michezo]] mitano katika mashindano hayo, na alifunga runs nyingi zaidi katika mchezo wa mwisho aliouchezea timu hiyo, ambapo alipata runs 17. Geldenhuys alikuwa mpigaji wa mwisho katika mpangilio wa upigaji na hakurusha mipira mara nyingi kwa timu hiyo ya vijana. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiichezea Namibia dhidi ya Free State mwezi [[Februari]] 2008, ambapo alitoa runs 31 na kuchukua wiketi moja.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/321902.html Hendrik Geldenhuys]</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 3wcdew63ve9v6gz8tdsqh1iiekjw0ek 0 254582 1608312 2026-10-15T01:23:00Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Wayne Raw''' (alizaliwa 2 Novemba 1994) ni [[mchezaji]] wa kriketi wa daraja la kwanza kutoka [[Namibia]]. Alishiriki katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2014.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/596668.html "Wayne Raw".] ESPN Cricinfo. Retrieved 26 June 2015.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1994]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]]' 1608312 wikitext text/x-wiki '''Wayne Raw''' (alizaliwa 2 Novemba 1994) ni [[mchezaji]] wa kriketi wa daraja la kwanza kutoka [[Namibia]]. Alishiriki katika [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2014.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/596668.html "Wayne Raw".] ESPN Cricinfo. Retrieved 26 June 2015.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1994]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 6dl6d9mjrw9w0phlfu8j4n63769ycr8 0 254583 1608313 2026-10-15T01:25:38Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Neil Rossouw''' (alizaliwa 25 Septemba 1976) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya kasi ya wastani kwa mkono wa kulia. Alicheza kriketi ya daraja la kwanza na kuiwakilisha [[timu]] ya Namibia wakati timu za Pakistan A na New Zealand A zilipotembelea nchi hiyo. Hata hivyo, alicheza mchezo wake wa kwanza karibu miaka kumi kabla ya hapo, akiwa na timu ya Easter...' 1608313 wikitext text/x-wiki '''Neil Rossouw''' (alizaliwa 25 Septemba 1976) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya kasi ya wastani kwa mkono wa kulia. Alicheza kriketi ya daraja la kwanza na kuiwakilisha [[timu]] ya Namibia wakati timu za Pakistan A na New Zealand A zilipotembelea nchi hiyo. Hata hivyo, alicheza mchezo wake wa kwanza karibu miaka kumi kabla ya hapo, akiwa na timu ya Eastern Province XI, wakati Durham County Cricket Club ilipotembelea Afrika Kusini.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/68/68259/68259.html Neil Rossouw,] CricketArchive. Retrieved 27 January 2025. (subscription required)</ref> Pia alishiriki katika Mashindano ya Faithwear ya Mikoa mbalimbali ya 2004. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1976]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] t85771zpc6h58mjn7tquxd1cvj6dhra 0 254584 1608314 2026-10-15T01:28:18Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Pieter Rossouw''' (alizaliwa 19 Juni 1980) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Akiwa mlinda wiketi, aliwakilisha timu ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19 katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 1998, akicheza kama mpigaji wa nafasi za juu za katikati. Takriban miaka saba baadaye, aliwakilisha tena [[Namibia]] katika ziara ya Zimbabwe, akicheza [[mchezo]] mmoja mjini Windhoek. Rossouw alicheza mchezo wake wa kwan...' 1608314 wikitext text/x-wiki '''Pieter Rossouw''' (alizaliwa 19 Juni 1980) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Akiwa mlinda wiketi, aliwakilisha timu ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19 katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 1998, akicheza kama mpigaji wa nafasi za juu za katikati. Takriban miaka saba baadaye, aliwakilisha tena [[Namibia]] katika ziara ya Zimbabwe, akicheza [[mchezo]] mmoja mjini Windhoek. Rossouw alicheza mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A akiichezea Namibia mwezi Desemba 2009, dhidi ya Falme za Kiarabu, ambapo alifunga runs 11 bila kutolewa.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/48/48456/48456.html Pieter Rossouw] at Cricket Archive</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1980]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] i7frqbbu83w1gvo1ai18ym5jyj89ill 0 254585 1608315 2026-10-15T01:31:38Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Gerhardus Johannes Rudolph''' (alizaliwa 2 Machi 1988) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi aliyezaliwa Afrika Kusini na aliyeichezea timu ya taifa ya kriketi ya Namibia. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiichezea Limpopo katika [[msimu]] wa kriketi wa Afrika Kusini wa 2006–2007, kabla ya kuhamia [[Namibia]] na kuanza kuichezea katika msimu uliofuata. Ndugu yake ni mchezaji wa [[kriketi]] wa majaribio wa Afrika Kusini,...' 1608315 wikitext text/x-wiki '''Gerhardus Johannes Rudolph''' (alizaliwa 2 Machi 1988) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi aliyezaliwa Afrika Kusini na aliyeichezea timu ya taifa ya kriketi ya Namibia. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiichezea Limpopo katika [[msimu]] wa kriketi wa Afrika Kusini wa 2006–2007, kabla ya kuhamia [[Namibia]] na kuanza kuichezea katika msimu uliofuata. Ndugu yake ni mchezaji wa [[kriketi]] wa majaribio wa Afrika Kusini, Jacques Rudolph.<ref>[https://www.espncricinfo.com/cricketers/gerhard-rudolph-261753 "Gerhard Rudolph".] ESPN Cricinfo. Retrieved 26 December 2023.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] j1kzeq066nb3jistw0r35qtzyv11s67 0 254586 1608316 2026-10-15T01:34:34Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Nicolaas Reimert Petrus Scholtz''' (alizaliwa 5 Novemba 1986) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia.<ref>[https://www.wisden.com/players/nicolaas-scholtz-4027 "Nicolaas Scholtz | Cricket Career Stats, Records, ICC Rankings".] Wisden. Retrieved 2026-05-01.</ref> Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kushoto na mchezaji wa kurusha mpira kwa mtindo wa ''leg-break''.<ref>[http://www.crictotal.com/namibia/profile/nicolaas-scholtz.php "Nicolaas Scholtz Profile...' 1608316 wikitext text/x-wiki '''Nicolaas Reimert Petrus Scholtz''' (alizaliwa 5 Novemba 1986) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia.<ref>[https://www.wisden.com/players/nicolaas-scholtz-4027 "Nicolaas Scholtz | Cricket Career Stats, Records, ICC Rankings".] Wisden. Retrieved 2026-05-01.</ref> Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kushoto na mchezaji wa kurusha mpira kwa mtindo wa ''leg-break''.<ref>[http://www.crictotal.com/namibia/profile/nicolaas-scholtz.php "Nicolaas Scholtz Profile and Biography".] www.crictotal.com. Retrieved 2026-05-01.</ref> Aliwakilisha timu ya kriketi ya Namibia katika michezo mitano ya Kimataifa ya Siku Moja ya Vijana (Youth ODI) wakati wa [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2006. Scholtz kwa kawaida hupiga katika nafasi za katikati ya mpangilio wa wapigaji. Mwaka 2007, alifunga runs 64, rekodi yake bora zaidi ya kikazi, katika [[Kombe]] la Bara la ICC, kwenye mchezo dhidi ya Canada. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1986]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] tpruijekcuuq2ylbyzt34sndor5a79g 0 254587 1608317 2026-10-15T01:37:34Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Rudi Scholtz''' (alizaliwa 23 Februari 1979) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia, aliyezaliwa nchini Afrika Kusini. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya kasi ya wastani kwa mkono wa kulia.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/36/36099/36099.html Rudi Scholtz,] CricketArchive. Retrieved 7 May 2025. (subscription required)</ref> Akiwa katika timu ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19,...' 1608317 wikitext text/x-wiki '''Rudi Scholtz''' (alizaliwa 23 Februari 1979) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia, aliyezaliwa nchini Afrika Kusini. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya kasi ya wastani kwa mkono wa kulia.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/36/36099/36099.html Rudi Scholtz,] CricketArchive. Retrieved 7 May 2025. (subscription required)</ref> Akiwa katika timu ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19, alishiriki katika michezo mitano ya [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 1998. Katika mashindano hayo, alifanya mojawapo ya maonyesho bora ya urushaji mipira katika historia ya timu ya vijana ya Namibia, akichukua wiketi tano huku akiruhusu runs 29 katika overs 10 dhidi ya Uingereza, ambayo baadaye ilishinda Kombe hilo la [[Dunia]]. Miaka mitatu baadaye, alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya wakubwa, alipoiwakilisha nchi yake mpya, Namibia, katika Kombe la ICC la 2001, lililofanyika nchini Kanada. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1979]] [[Jamii:Wanamichezo]] 6rjq0jcjdvaney3k3zl2ejjzrblshsg 0 254588 1608318 2026-10-15T01:40:03Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Sylvia Shihepo''' (alizaliwa 21 Novemba 2000) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119577.html "Sylvia Shihepo".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiwakilisha [[timu]] ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018 dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa Michezo ya WT20I ya Wanawake wa Chama...' 1608318 wikitext text/x-wiki '''Sylvia Shihepo''' (alizaliwa 21 Novemba 2000) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119577.html "Sylvia Shihepo".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiwakilisha [[timu]] ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018 dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa Michezo ya WT20I ya Wanawake wa Chama cha Kriketi cha Botswana wa 2018. Huo ulikuwa mchezo wa kwanza wa WT20I kuwahi kuchezwa na Namibia. Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha [[Namibia]] kwa ajili ya mashindano ya Kufuzu Kombe la Dunia la Twenty20 la Wanawake la ICC la 2019, yaliyofanyika nchini Scotland. Alicheza katika mchezo wa ufunguzi wa Namibia wa mashindano hayo tarehe 31 Agosti 2019 dhidi ya Ireland. Mnamo Mei 2021, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya Twenty20 ya Wanawake ya Kwibuka ya 2021, yaliyofanyika nchini Rwanda.<ref>[https://www.womenscriczone.com/irene-van-zyl-backs-namibia-batting-to-come-good-in-kwibuka-t20-tournament "Irene van Zyl backs Namibia batting to come good in Kwibuka T20 Tournament".] Women's CricZone. Retrieved 2 June 2021.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 2000]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] nekncgmgpwofv2n6sny84zs3eqvn0dh 0 254589 1608319 2026-10-15T01:42:50Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Ben Shikongo''' (alizaliwa 8 Mei 2000) ni mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. <ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1069820.html "Ben Shikongo".] ESPN Cricinfo. Retrieved 8 February 2018.</ref>Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiwakilisha Namibia katika Kombe la Sunfoil la Siku Tatu la 2017–18, tarehe 8 Februari 2018. == Kazi ya kriketi == Hapo awali, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya K...' 1608319 wikitext text/x-wiki '''Ben Shikongo''' (alizaliwa 8 Mei 2000) ni mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. <ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1069820.html "Ben Shikongo".] ESPN Cricinfo. Retrieved 8 February 2018.</ref>Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiwakilisha Namibia katika Kombe la Sunfoil la Siku Tatu la 2017–18, tarehe 8 Februari 2018. == Kazi ya kriketi == Hapo awali, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2018. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A akiwakilisha Namibia katika Mashindano ya Siku Moja ya Mikoa ya CSA ya 2017–18, tarehe 11 Februari 2018. Mnamo Juni 2019, alikuwa mmoja kati ya wachezaji 25 wa kriketi waliochaguliwa katika kikosi cha wasomi cha [[wanaume]] cha Cricket Namibia, kuelekea msimu wa kimataifa wa 2019–20. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 (T20I) akiwakilisha Namibia dhidi ya Botswana, tarehe 19 Agosti 2019, wakati wa ziara ya Botswana nchini Namibia. Baadaye mwezi huo, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia cha Kimataifa ya Siku Moja (ODI) kwa ajili ya Mfululizo wa Timu Tatu wa Marekani wa 2019. Mnamo Septemba 2019, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya [[Mashindano]] ya Kufuzu Kombe la Dunia la T20 la ICC la 2019, yaliyofanyika katika Falme za Kiarabu. Mnamo Desemba 2019, alijumuishwa tena katika kikosi cha Namibia cha ODI kwa ajili ya Mfululizo wa Timu Tatu wa Oman wa 2020. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa ODI akiwakilisha Namibia dhidi ya Falme za Kiarabu, tarehe 6 Januari 2020. Mnamo Septemba 2021, Shikongo alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya [[Kombe]] la Dunia la T20 la Wanaume la ICC la 2021. Mnamo Mei 2024, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Kombe la Dunia la T20 la Wanaume la ICC la 2024. Mnamo Januari 2026, Shikongo alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Kombe la Dunia la T20 la 2026.<ref>[https://www.icc-cricket.com/tournaments/mens-t20-world-cup-2026/news/erasmus-leads-namibia-for-icc-men-s-t20-world-cup-2026 "Erasmus leads Namibia for ICC Men's T20 World Cup 2026".] International Cricket Council. 3 January 2026. Retrieved 2 February 2026.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 2000]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 44cniowk11i1gmqr22wjemxpdc9s8ub 0 254590 1608320 2026-10-15T02:14:50Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Sean Silver''' (alizaliwa 29 Machi 1990) ni mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Silver alianza kucheza kriketi kwa mara ya kwanza katika timu ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19 mwaka 2007, alipocheza dhidi ya Kenya katika Mashindano ya Afrika ya Kriketi ya Wachezaji Chini ya Miaka 19. Katika mchezo wake wa kwanza, alifungua upigaji akiwa pamoja na Raymond van Schoor, aliyekuwa nahodha wa zamani wa timu za Namibia za wachezaji chini ya miaka...' 1608320 wikitext text/x-wiki '''Sean Silver''' (alizaliwa 29 Machi 1990) ni mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Silver alianza kucheza kriketi kwa mara ya kwanza katika timu ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19 mwaka 2007, alipocheza dhidi ya Kenya katika Mashindano ya Afrika ya Kriketi ya Wachezaji Chini ya Miaka 19. Katika mchezo wake wa kwanza, alifungua upigaji akiwa pamoja na Raymond van Schoor, aliyekuwa nahodha wa zamani wa timu za Namibia za wachezaji chini ya miaka 15 na chini ya miaka 17. Hata hivyo, Silver aliondolewa kwa kurushiwa [[mpira]] na mchezaji chipukizi wa Kenya, Elijah Otieno. Timu ya Namibia iliboresha kiwango chake katika michezo iliyofuata na kushinda dhidi ya timu nyingine mbili zilizokuwa katika kundi lao. Silver alifunga karne katika mchezo wa mwisho wa awali dhidi ya Ghana, na hivyo kusaidia Namibia kufuzu kwa hatua ya nusu fainali. Silver aliendelea kuonyesha kiwango kizuri katika nusu fainali, ambapo alifunga karne nyingine dhidi ya Uganda. Pia alishirikiana na van Schoor kuweka rekodi ya ushirikiano wa runs 168 katika ufunguzi wa upigaji. [[Baba]] yake van Schoor, Melt van Schoor, alikuwa amestaafu kucheza kriketi mwaka 2005. Silver alifunga runs 50 au zaidi katika fainali, na kusaidia Namibia kushinda mashindano hayo. Baada ya kuonyesha kiwango kizuri katika mashindano ya vijana, Silver alipandishwa kucheza katika timu ya wakubwa. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza tarehe 18 Oktoba 2007, katika mchezo wa siku tatu.<ref>[https://web.archive.org/web/20071022054242/http://content-www.cricinfo.com/southafrica/engine/match/299102.html "Namibia vs. North West".] Archived from the original on 2007-10-22. Retrieved 2007-10-19.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1990]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] m3wxo670q97nj4azdozsiadg860jclw 0 254591 1608322 2026-10-15T02:17:01Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Wilbur Slabber''' (alizaliwa 2 Desemba 1980) alikuwa mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya ''off-break'' kwa mkono wa kulia. Aliiwakilisha timu ya kriketi ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19 katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la mwaka 1998 na lile la mwaka 2000. Katika mchezo wake wa kwanza dhidi ya Denmark, Januari 1998, alimaliza innings...' 1608322 wikitext text/x-wiki '''Wilbur Slabber''' (alizaliwa 2 Desemba 1980) alikuwa mchezaji wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya ''off-break'' kwa mkono wa kulia. Aliiwakilisha timu ya kriketi ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19 katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la mwaka 1998 na lile la mwaka 2000. Katika mchezo wake wa kwanza dhidi ya Denmark, Januari 1998, alimaliza innings bila kuondolewa. Katika [[Kombe]] la Dunia lililofuata, mwaka 2000, alicheza katika nafasi tofauti za mpangilio wa upigaji, hasa nafasi za chini na za katikati kuelekea chini. Alipokutana na wapinzani wenye nguvu zaidi, alipangiwa nafasi za juu zaidi katika mpangilio huo. Slabber aliichezea tena Namibia baada ya zaidi ya miaka miwili, aliposhiriki [[mchezo]] wa Orodha A dhidi ya Kanada mwaka 2007, ambapo alirusha overs tano.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/10/10252/10252.html Wilbur Slabber] at Cricket Archive (subscription required)</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza katika mashindano ya South African Airways Provincial Challenge, dhidi ya Griqualand West, mnamo Novemba 2007. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1980]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 1k66937hb2bcz9skbpf1nx739qw1q7e 0 254592 1608324 2026-10-15T02:18:56Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Ewald Steenkamp''' (alizaliwa 18 Aprili 1988) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na alicheza nafasi ya mlinda wiketi. Steenkamp alicheza michezo mitano katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la Februari 2006, ambapo alifunga runs nyingi zaidi katika timu yake, jumla ya runs 17. Mnamo Agosti 2007, Steenkamp alikuwa sehemu ya kikosi cha Namibia cha wachezaji chini ya...' 1608324 wikitext text/x-wiki '''Ewald Steenkamp''' (alizaliwa 18 Aprili 1988) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na alicheza nafasi ya mlinda wiketi. Steenkamp alicheza michezo mitano katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la Februari 2006, ambapo alifunga runs nyingi zaidi katika timu yake, jumla ya runs 17. Mnamo Agosti 2007, Steenkamp alikuwa sehemu ya kikosi cha Namibia cha wachezaji chini ya miaka 19 kilichoshinda [[Mashindano]] ya Afrika ya Kriketi ya Wachezaji Chini ya Miaka 19. Katika mashindano hayo, alifunga runs 82 bila kuondolewa dhidi ya Kenya, na kuweka rekodi yake bora ya wakati huo katika taaluma yake. Steenkamp alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza katika mashindano ya South African Airways Provincial Challenge, dhidi ya Griqualand West, mnamo Novemba 2007. Ingawa hakushiriki [[mchezo]] wowote wa kriketi ya daraja la kwanza katika msimu wa 2008–09, alifunga kwa mara ya kwanza runs 50 au zaidi katika kriketi ya daraja la kwanza wakati wa msimu wa 2009–10. <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/97/97744/97744.html Ewald Steenkamp,] CricketArchive. Retrieved 27 January 2025. (subscription required)</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 3joctadrp87zz6eh4rakmmjn2ayysfg 0 254593 1608327 2026-10-15T02:21:22Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Claude Thorburn''' (alizaliwa 23 Februari 1987) ni mwamuzi wa [[kriketi]] kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/319435.html "Claude Thorburn".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 April 2019.</ref> Amesimamia michezo ya ndani ya kriketi ya daraja la kwanza na Orodha A nchini Namibia na Afrika Kusini. Alisimamia mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Siku Moja (ODI) kati ya Papua Guinea Mpya na Marekani, katika [[mchezo]] wa kuwania...' 1608327 wikitext text/x-wiki '''Claude Thorburn''' (alizaliwa 23 Februari 1987) ni mwamuzi wa [[kriketi]] kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/319435.html "Claude Thorburn".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 April 2019.</ref> Amesimamia michezo ya ndani ya kriketi ya daraja la kwanza na Orodha A nchini Namibia na Afrika Kusini. Alisimamia mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Siku Moja (ODI) kati ya Papua Guinea Mpya na Marekani, katika [[mchezo]] wa kuwania nafasi ya tatu wa mashindano ya Ligi ya Dunia ya Kriketi ya ICC, Daraja la Pili, ya 2019, yaliyofanyika nchini [[Namibia]]. Thorburn alifanya mchezo wake wa kwanza kama mwamuzi wa Kimataifa ya Twenty20 (T20I) katika mechi kati ya Namibia na Botswana, tarehe 20 Agosti 2019.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197507.html "1st T20I, Botswana tour of Namibia at Windhoek, Aug 19 2019".] ESPN Cricinfo. Retrieved 20 August 2019.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1987]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] qv4byyiok54fulnrl0rklmedlaznota 0 254594 1608329 2026-10-15T02:23:53Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Adri van der Merwe''' (alizaliwa 6 Juni 2002) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119572.html "Adri van der Merwe".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiwakilisha timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018, dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa Michezo ya WT20I ya Wanawake wa Cham...' 1608329 wikitext text/x-wiki '''Adri van der Merwe''' (alizaliwa 6 Juni 2002) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119572.html "Adri van der Merwe".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiwakilisha timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia tarehe 20 Agosti 2018, dhidi ya Malawi, katika Mfululizo wa Michezo ya WT20I ya Wanawake wa Chama cha Kriketi cha Botswana wa 2018. Huo ulikuwa mchezo wa kwanza wa WT20I kuwahi kuchezwa na Namibia. Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya Kufuzu [[Kombe]] la Dunia la Twenty20 la Wanawake la ICC la 2019, yaliyofanyika nchini Scotland. Alicheza katika mchezo wa ufunguzi wa Namibia wa mashindano hayo tarehe 31 Agosti 2019 dhidi ya Ireland. Mnamo Mei 2021, alijumuishwa katika kikosi cha [[Namibia]] kwa ajili ya Mashindano ya Twenty20 ya Wanawake ya Kwibuka ya 2021, yaliyofanyika nchini Rwanda. Baada ya mashindano hayo kumalizika, alichaguliwa kuwa sehemu ya timu bora ya mashindano, iliyoteuliwa na Chama cha Kriketi cha Rwanda.<ref>[https://www.icc-cricket.com/news/2171251 "Global Game: Kenya win the Kwibuka T20 Women Tournament, beat Namibia in Finals".] International Cricket Council. Retrieved 14 June 2021.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 2002]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] opbifopkgbaj7krahpktt9svad6fn0r 0 254595 1608330 2026-10-15T02:25:59Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Hannes van der Merwe''' (alizaliwa 5 Februari 1980) alikuwa [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya ''off-break'' kwa mkono wa kulia. Alizaliwa Windhoek. Akiwa mpigaji chipukizi, alishiriki katika michezo kadhaa ya Kimataifa ya Siku Moja ya vijana wakati wa [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 1997–98 na 1999–2000. Mchezo wake wa kwanza ulikuwa d...' 1608330 wikitext text/x-wiki '''Hannes van der Merwe''' (alizaliwa 5 Februari 1980) alikuwa [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya ''off-break'' kwa mkono wa kulia. Alizaliwa Windhoek. Akiwa mpigaji chipukizi, alishiriki katika michezo kadhaa ya Kimataifa ya Siku Moja ya vijana wakati wa [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 1997–98 na 1999–2000. Mchezo wake wa kwanza ulikuwa dhidi ya Bangladesh ya Wachezaji Chini ya Miaka 19, tarehe 12 Januari 1998, ambapo aliondolewa bila kufunga runs yoyote (''duck'') na Shabbir Khan. Miaka miwili baadaye, katika Kombe la Dunia la [[Wachezaji]] Chini ya Miaka 19 la 1999–2000, alishuhudia Australia ya Wachezaji Chini ya Miaka 19 ikiishinda timu yake kwa tofauti ya runs 266 katika mchezo uliotawaliwa na mashambulizi ya urushaji mipira ya Australia. Mwaka 2004, alishiriki katika Kombe la Mabara, ambapo timu ya Namibia ilishindwa na Uganda kwa tofauti ya wiketi tano.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/10/10256/10256.html Hannes van der Merwe] at Cricket Archive (subscription required)</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1980]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] sfgjhfyots6th240v7d6b69zvsda4x6 0 254596 1608331 2026-10-15T02:28:08Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Lowaldo van der Merwe''' <ref>[http://www.cricinfo.com/ci/content/player/430792.html Lowaldo van der Merwe] at ESPNcricinfo</ref>(alizaliwa 24 Desemba 1986) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya kasi ya wastani kwa mkono wa kulia. Alizaliwa Paarl, Afrika Kusini. Van der Merwe alifanya mchezo wake wa kwanza wa [[kriketi]] ya daraja la kwanza dhidi ya Easterns mnamo Oktoba 2009....' 1608331 wikitext text/x-wiki '''Lowaldo van der Merwe''' <ref>[http://www.cricinfo.com/ci/content/player/430792.html Lowaldo van der Merwe] at ESPNcricinfo</ref>(alizaliwa 24 Desemba 1986) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya kasi ya wastani kwa mkono wa kulia. Alizaliwa Paarl, Afrika Kusini. Van der Merwe alifanya mchezo wake wa kwanza wa [[kriketi]] ya daraja la kwanza dhidi ya Easterns mnamo Oktoba 2009. Alifunga runs 20 katika innings pekee aliyopiga. Baadaye mwezi huo, alifanya [[mchezo]] wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A, pia dhidi ya Easterns. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1986]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] ep4u0pd189yzvoz4jq3ln6yw7jzasvy 0 254597 1608332 2026-10-15T02:30:53Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Louis van der Westhuizen''' (alizaliwa 31 Machi 1988) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kushoto na mchezaji wa kurusha mipira ya taratibu kwa mkono wa kushoto.<ref>[https://www.espncricinfo.com/series/icc-intercontinental-cup-2005-06-2007-234441/scotland-vs-namibia-246834/full-scorecard "Aberdeen, May 11 - 13 2006, ICC Intercontinental Cup".] ESPN Cricinfo. Retrieved 17 April 2021.</ref> Amecheza kriketi ya dar...' 1608332 wikitext text/x-wiki '''Louis van der Westhuizen''' (alizaliwa 31 Machi 1988) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kushoto na mchezaji wa kurusha mipira ya taratibu kwa mkono wa kushoto.<ref>[https://www.espncricinfo.com/series/icc-intercontinental-cup-2005-06-2007-234441/scotland-vs-namibia-246834/full-scorecard "Aberdeen, May 11 - 13 2006, ICC Intercontinental Cup".] ESPN Cricinfo. Retrieved 17 April 2021.</ref> Amecheza kriketi ya daraja la kwanza katika timu ya wakubwa ya kriketi ya Namibia tangu mwaka 2006, baada ya awali kucheza katika timu ya wachezaji chini ya miaka 19. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza tarehe 11 Mei 2006, akiichezea Namibia dhidi ya Scotland katika Kombe la Mabara la ICC la 2006–07. Van der Westhuizen aliiwakilisha Namibia katika Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2006. Kwa kawaida, hucheza nafasi ya mpigaji wa ufunguzi katika michezo ya Namibia ya kriketi yenye idadi maalumu ya overs. Pia alikuwa sehemu ya timu ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19 iliyoshinda Mashindano ya Afrika ya Wachezaji Chini ya Miaka 19 mwaka 2007. Van der Westhuizen amefanikiwa katika muundo wa mchezo wa Twenty20. Katika mchezo dhidi ya Kenya, alifunga runs 145 kwa mipira 50, matokeo ambayo wakati huo yalikuwa ya tatu kwa ukubwa katika historia ya [[alama]] binafsi katika kriketi ya kiwango cha juu ya Twenty20. Pia alifunga runs 159 bila kuondolewa, zikiwemo sita 16, dhidi ya Kenya mjini Kampala, wakati wa mashindano ya Ligi ya Dunia ya Kriketi ya ICC, Kanda ya Afrika, Daraja la Kwanza la Twenty20 la 2011. Hata hivyo, mashindano hayo hayahesabiwi kuwa ya kiwango cha juu cha Twenty20. Mnamo Januari 2018, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Mashindano ya [[Ligi]] ya Dunia ya Kriketi ya ICC, Daraja la Pili, ya 2018.<ref>[https://www.icc-cricket.com/media-releases/604943 "Six teams vying for the final two spots in ICC Cricket World Cup Qualifier 2018".] International Cricket Council. Retrieved 29 January 2018.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] to5vzp7ivg4h3jagdjrk3879bhjgtv8 0 254598 1608334 2026-10-15T02:32:45Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Martin van Niekerk''' (jina lake kamili la kuzaliwa ni Izak Marthinus van Niekerk, alizaliwa 29 Mei 1989) ni [[mchezaji]] wa kriketi aliyezaliwa Afrika Kusini na kuichezea Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya kasi ya wastani hadi ya haraka kwa mkono wa kulia. Alizaliwa Pretoria. Van Niekerk alianza kucheza katika timu ya wachezaji chini ya miaka 19 wakati wa [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya...' 1608334 wikitext text/x-wiki '''Martin van Niekerk''' (jina lake kamili la kuzaliwa ni Izak Marthinus van Niekerk, alizaliwa 29 Mei 1989) ni [[mchezaji]] wa kriketi aliyezaliwa Afrika Kusini na kuichezea Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mchezaji wa kurusha mipira ya kasi ya wastani hadi ya haraka kwa mkono wa kulia. Alizaliwa Pretoria. Van Niekerk alianza kucheza katika timu ya wachezaji chini ya miaka 19 wakati wa [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2007–08, mwezi Februari 2008. Alicheza michezo mitatu, lakini ni mchezo mmoja tu katika mashindano yenyewe. Katika mchezo huo hakupiga mpira, lakini alirusha overs nne na kuchukua wiketi moja huku akiruhusu runs 18. Van Niekerk alifanya mchezo wake wa kwanza wa [[kriketi]] ya daraja la kwanza mnamo Februari 2009, dhidi ya Border. Akiwa katika nafasi za mwisho za mpangilio wa upigaji, alifunga runs nne bila kuondolewa katika innings yake ya kwanza.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/217/217080/217080.html Martin van Niekerk] at CricketArchive (subscription required)</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} 85sl8dbcwp3wqz1r0fz769rfhg6lncg 0 254599 1608335 2026-10-15T02:36:04Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Ashley van Rooi''' (alizaliwa 6 Aprili 1988) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia. Alifanya mchezo wake wa kwanza katika timu ya taifa ya kriketi ya Namibia kwenye Mashindano ya Afrika ya Kriketi ya Wachezaji Chini ya Miaka 19 ya 2007, ambapo alicheza michezo yote mitano ya timu hiyo. Van Rooi alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A kwa timu ya Namibia wakati Kanada ilipotembelea nchi hiyo mwaka 2007. Hata hivyo, katika mchezo wake w...' 1608335 wikitext text/x-wiki '''Ashley van Rooi''' (alizaliwa 6 Aprili 1988) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia. Alifanya mchezo wake wa kwanza katika timu ya taifa ya kriketi ya Namibia kwenye Mashindano ya Afrika ya Kriketi ya Wachezaji Chini ya Miaka 19 ya 2007, ambapo alicheza michezo yote mitano ya timu hiyo. Van Rooi alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya Orodha A kwa timu ya Namibia wakati Kanada ilipotembelea nchi hiyo mwaka 2007. Hata hivyo, katika mchezo wake wa kwanza aliruhusu runs nyingi kwa kila over aliyorusha, akiwa na kiwango cha uchumi cha runs 7 kwa over. Mjomba wake, Burton van Rooi, ameichezea [[timu]] ya [[Namibia]] tangu mwaka 2000 na anacheza nafasi inayofanana na ya Ashley katika sehemu ya mwisho ya mpangilio wa upigaji wa timu hiyo. Van Rooi alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza mnamo Oktoba 2009, dhidi ya Free State.<ref>[https://www.cricinfo.com/cricketers/ashley-van-rooi-308411 Ashley van Rooi]</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] 00quxu31rlhsoa2d8xz83mtgef1rme0 0 254600 1608336 2026-10-15T02:38:46Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Melt van Schoor''' (alizaliwa 8 Desemba 1967) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia aliyezaliwa Afrika Kusini. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mlinda wiketi. Alishiriki katika Kombe la ICC kati ya mwaka 1994 na 2001, na baadaye akaendelea kucheza kriketi ya Orodha A. Pia alicheza [[michezo]] mitano ya Kimataifa ya Siku Moja (ODI) katika Kombe la Dunia la Kriketi la 2003. Van Schoor kwa kawaida hucheza katika nafasi za chini za mpangilio w...' 1608336 wikitext text/x-wiki '''Melt van Schoor''' (alizaliwa 8 Desemba 1967) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia aliyezaliwa Afrika Kusini. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mlinda wiketi. Alishiriki katika Kombe la ICC kati ya mwaka 1994 na 2001, na baadaye akaendelea kucheza kriketi ya Orodha A. Pia alicheza [[michezo]] mitano ya Kimataifa ya Siku Moja (ODI) katika Kombe la Dunia la Kriketi la 2003. Van Schoor kwa kawaida hucheza katika nafasi za chini za mpangilio wa upigaji, lakini hufanya vizuri katika nafasi hiyo. Melt van Schoor ni ndugu wa mchezaji mwenzake wa [[kriketi]], Ian van Schoor.<ref>[https://web.archive.org/web/20220920163511/https://www.over50scricket.com/world-cup-scores-squads-news "2020 over-50s world cup squads".] Over-50s Cricket World Cup. Archived from the original on 20 September 2022. Retrieved 15 March 2020.</ref> Mnamo Februari 2020, alijumuishwa katika kikosi cha Namibia kwa ajili ya Kombe la Dunia la Kriketi la Wachezaji Wenye Umri Zaidi ya Miaka 50, lililopangwa kufanyika nchini Afrika Kusini. Hata hivyo, mashindano hayo yalifutwa wakati wa raundi ya tatu ya michezo kutokana na janga la COVID-19.<ref>[https://www.cricketworld.com/over-50s-world-cup-in-south-africa-cancelled-due-to-covid-19-outbreak/62521.htm "Over-50s World Cup in South Africa cancelled due to COVID-19 outbreak".] Cricket World. Retrieved 15 March 2020.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1967]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] tn21usp4axkheh8vk8k5rknl9e4m7wm 0 254601 1608337 2026-10-15T02:41:47Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Raymond van Schoor''' (23 Mei 1990 – 20 Novemba 2015) alikuwa [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na wakati mwingine alicheza nafasi ya mlinda wiketi. Alikuwa mchezaji wa kriketi wa Namibia aliyeshiriki katika michezo mingi zaidi, akiwa na zaidi ya mechi 200.<ref>[http://content.cricinfo.com/other/content/player/308405.html "Raymond van Schoor | Namibia Cricket | Cricket Players and Officials | ESPN Cric...' 1608337 wikitext text/x-wiki '''Raymond van Schoor''' (23 Mei 1990 – 20 Novemba 2015) alikuwa [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na wakati mwingine alicheza nafasi ya mlinda wiketi. Alikuwa mchezaji wa kriketi wa Namibia aliyeshiriki katika michezo mingi zaidi, akiwa na zaidi ya mechi 200.<ref>[http://content.cricinfo.com/other/content/player/308405.html "Raymond van Schoor | Namibia Cricket | Cricket Players and Officials | ESPN Cricinfo".] Content.cricinfo.com. Retrieved 21 November 2015.</ref> Van Schoor alifanya michezo yake ya kwanza ya kriketi ya daraja la kwanza na Orodha A akiwakilisha Namibia mnamo Oktoba 2007, akiwa na umri wa miaka 17. Akiwa mchezaji wa kimataifa, aliwakilisha Namibia katika Kombe la Mabara la ICC, Ligi ya Dunia ya Kriketi na Mashindano ya Kufuzu [[Kombe]] la Dunia la Twenty20 la ICC. Pia alicheza katika timu za Namibia zilizoshiriki Mashindano ya Mikoa ya CSA nchini Afrika Kusini na Mfululizo wa Stanbic Bank 20 nchini Zimbabwe. Alicheza michezo mitano katika timu ya Namibia ya wachezaji chini ya miaka 19 kwenye Kombe la [[Dunia]] la Kriketi la ICC la Wachezaji Chini ya Miaka 19 la 2008. Van Schoor aliiongoza timu ya Namibia kama nahodha mara 40. Mwaka 2012, alitunukiwa tuzo ya Mchezaji Bora wa [[Kriketi]] wa Mwaka wa Cricket Namibia. Pia aliiongoza timu katika mashindano ya kimataifa ya wachezaji chini ya miaka 15. Alikuwa mwana wa Melt van Schoor, aliyekuwa mlinda wiketi wa zamani wa timu ya taifa ya Namibia. Tarehe 15 Novemba 2015, Van Schoor alianguka alipokuwa akipiga katika mchezo wa Mashindano ya Mikoa ya CSA ya Overs 50, dhidi ya Free State, katika Uwanja wa Kriketi wa Wanderers. Alikimbizwa hospitalini baada ya kupata kiharusi. Alifariki tarehe 20 Novemba 2015 akiwa na umri wa miaka 25.<ref>[http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/90656/raymond-van-schoor-passes-away-aged-25 "Raymond Van Schoor passes away aged 25".] ICC Cricket. Retrieved 21 November 2015.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1990]] [[Jamii:Waliofariki 2015]] [[Jamii:Wanamichezo]] 4hlpwzxx9h8aci05p1x8kfjs2vf0fb3 0 254602 1608340 2026-10-15T02:44:37Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Matheus Christiaan van Zyl''', anayejulikana kama Ian van Zyl (alizaliwa tarehe 6 Aprili 1980 huko Grootfontein, katika Mkoa wa Otjozondjupa), ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiwakilisha timu ya taifa ya [[Namibia]] dhidi ya Uganda katika Kombe la ICC Intercontinental la 2005.<ref>[https://www.cricinfo.com/namibia/content/player/209293.html Ian van Zyl] at Cricinfo</ref> Katika...' 1608340 wikitext text/x-wiki '''Matheus Christiaan van Zyl''', anayejulikana kama Ian van Zyl (alizaliwa tarehe 6 Aprili 1980 huko Grootfontein, katika Mkoa wa Otjozondjupa), ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Alifanya mchezo wake wa kwanza wa kriketi ya daraja la kwanza akiwakilisha timu ya taifa ya [[Namibia]] dhidi ya Uganda katika Kombe la ICC Intercontinental la 2005.<ref>[https://www.cricinfo.com/namibia/content/player/209293.html Ian van Zyl] at Cricinfo</ref> Katika mashindano hayo hayo mwaka uliofuata, alichukua wiketi 8 kwa kuruhusu runs 34 dhidi ya Ireland, ingawa [[timu]] yake ilishindwa katika mchezo huo. Van Zyl pia alishiriki katika Kombe la ICC la 2005. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1980]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] dc1gt2lh8ypinowm4vv39x2ab67m0mp 0 254603 1608341 2026-10-15T02:47:23Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Irene van Zyl''' (alizaliwa tarehe 27 Novemba 1984) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia na nahodha wa sasa wa timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/546085.html "Irene van Zyl".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichezea Namibia dhidi ya Botswana tarehe 1 Aprili 2019, wakati wa ziara ya timu ya w...' 1608341 wikitext text/x-wiki '''Irene van Zyl''' (alizaliwa tarehe 27 Novemba 1984) ni mchezaji wa [[kriketi]] kutoka Namibia na nahodha wa sasa wa timu ya taifa ya kriketi ya wanawake ya Namibia.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/546085.html "Irene van Zyl".] ESPN Cricinfo. Retrieved 27 August 2019.</ref> Alifanya mchezo wake wa kwanza wa Kimataifa ya Twenty20 ya Wanawake (WT20I) akiichezea Namibia dhidi ya Botswana tarehe 1 Aprili 2019, wakati wa ziara ya timu ya wanawake ya Botswana nchini Namibia. Mnamo Agosti 2019, alijumuishwa katika kikosi cha [[Namibia]] kwa ajili ya Mashindano ya Kufuzu Kombe la Dunia la Twenty20 la [[Wanawake]] la ICC la 2019, yaliyofanyika Scotland. Alishiriki katika mchezo wa kwanza wa Namibia kwenye mashindano hayo dhidi ya Ireland tarehe 31 Agosti 2019. Mnamo Mei 2021, aliteuliwa kuwa nahodha wa timu ya Namibia iliyoshiriki Mashindano ya Twenty20 ya Wanawake ya Kwibuka ya 2021, yaliyofanyika Rwanda.<ref>[https://web.archive.org/web/20231002104214/https://www.womenscriczone.com/irene-van-zyl-backs-namibia-batting-to-come-good-in-kwibuka-t20-tournament "Irene van Zyl backs Namibia batting to come good in Kwibuka T20 Tournament".] Women's CricZone. Archived from the original on 2 October 2023. Retrieved 2 June 2021.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1984]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] f44789wfqpa6f4jsp2mk7vqs27qesid 0 254604 1608342 2026-10-15T02:49:39Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Gilliam Vermeulen''' (alizaliwa tarehe 12 Novemba 1966) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Alicheza mechi 12 za kriketi ya daraja la kwanza na [[mechi]] tatu za Orodha A akiwa na timu ya Boland nchini Afrika Kusini, kuanzia [[msimu]] wa 1985/86 hadi msimu wa 1988/89.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/47841.html "Gilliam Vermeulen".] ESPN Cricinfo. Retrieved 1 December 2020.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-...' 1608342 wikitext text/x-wiki '''Gilliam Vermeulen''' (alizaliwa tarehe 12 Novemba 1966) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka [[Namibia]]. Alicheza mechi 12 za kriketi ya daraja la kwanza na [[mechi]] tatu za Orodha A akiwa na timu ya Boland nchini Afrika Kusini, kuanzia [[msimu]] wa 1985/86 hadi msimu wa 1988/89.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/47841.html "Gilliam Vermeulen".] ESPN Cricinfo. Retrieved 1 December 2020.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1966]] [[Jamii:Wanamichezo]] [[Jamii:Watu walio hai]] eslrg2148sgme42q4wvq3ggwsz4xnxx 0 254605 1608343 2026-10-15T02:52:03Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Tobias Verwey''' (alizaliwa tarehe 2 Novemba 1981) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mlinda wiketi. Alicheza kriketi ya daraja la kwanza akiwa na timu ya kriketi ya Namibia kuanzia mwaka 2005 hadi msimu wa 2010–11 wa Afrika Kusini. Kati ya mwaka 2000 na 2002, aliwakilisha Namibia katika mechi 12 za Kimataifa za Siku Moja za [[Vijana]]. Verwey alishiriki katika vikosi vya Namibia vya K...' 1608343 wikitext text/x-wiki '''Tobias Verwey''' (alizaliwa tarehe 2 Novemba 1981) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kriketi kutoka Namibia. Alikuwa mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia na mlinda wiketi. Alicheza kriketi ya daraja la kwanza akiwa na timu ya kriketi ya Namibia kuanzia mwaka 2005 hadi msimu wa 2010–11 wa Afrika Kusini. Kati ya mwaka 2000 na 2002, aliwakilisha Namibia katika mechi 12 za Kimataifa za Siku Moja za [[Vijana]]. Verwey alishiriki katika vikosi vya Namibia vya Kombe la [[Dunia]] la Kriketi la Vijana chini ya umri wa miaka 19 vya mwaka 2000 na 2002 kabla ya kupandishwa kwenye kikosi cha timu ya wakubwa. Baadaye, alishiriki katika ziara za timu za kriketi za Pakistan na Bermuda nchini Namibia. Mnamo Desemba 2006, Verwey alifunga karne yake ya kwanza akiwa na timu ya Namibia, katika mchezo dhidi ya Falme za Kiarabu.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/10/10257/10257.html Tobias Verwey,] CricketArchive. Retrieved 27 January 2025. (subscription required)</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} [[Jamii:Waliozaliwa 1981]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wanamichezo]] d7iho89j2145urdthr9gai0dent3nbx 0 254606 1608344 2026-10-15T02:54:53Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Riaan Walters''' (alizaliwa tarehe 10 Agosti 1980) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia ambaye mara nyingi hucheza kama mpigaji wa ufunguzi katika timu ya Namibia. Alishiriki katika mechi mbili za Kimataifa ya Siku Moja (ODI) kwenye [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la 2003, ingawa hakufunga runs yoyote katika mechi hizo mbili. Pia alishiriki katika Kombe la ICC kuanzia mwaka 2001 hadi 2005. Katika mashindano...' 1608344 wikitext text/x-wiki '''Riaan Walters''' (alizaliwa tarehe 10 Agosti 1980) ni [[mchezaji]] wa kriketi kutoka Namibia. Ni mpigaji wa mpira kwa mkono wa kulia ambaye mara nyingi hucheza kama mpigaji wa ufunguzi katika timu ya Namibia. Alishiriki katika mechi mbili za Kimataifa ya Siku Moja (ODI) kwenye [[Kombe]] la Dunia la Kriketi la 2003, ingawa hakufunga runs yoyote katika mechi hizo mbili. Pia alishiriki katika Kombe la ICC kuanzia mwaka 2001 hadi 2005. Katika [[mashindano]] ya mwaka 2001, alishindwa kuzuia mpira uliopigwa kwenye mchezo wa mwisho wa fainali, kosa lililoigharimu timu yake ushindi wa kombe hilo.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/36/36100/36100.html Riaan Walters] at CricketArchive (subscription required)</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-kriketi}} l82od3eh42l32n3xc94771fh68gkzet 0 254607 1608345 2026-10-15T02:59:03Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Abenab''' (kwa lugha ya Khoekhoe: ''mto unaopanda'') ni makazi yaliyopo katika [[Mkoa]] wa Otjozondjupa, katikati mwa Namibia, takriban [[kilomita]] 32 kaskazini mwa Grootfontein. Makazi hayo yalianzishwa mwaka 1921 kama makazi ya wachimbaji wa [[mgodi]] wa karibu uliokuwa ukizalisha risasi, vanadium na zinki. Mgodi huo ulifungwa mwaka 1958.<ref>Raper, Peter E. (1987). [https://archive.org/stream/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/SaPlaceNames#page/...' 1608345 wikitext text/x-wiki '''Abenab''' (kwa lugha ya Khoekhoe: ''mto unaopanda'') ni makazi yaliyopo katika [[Mkoa]] wa Otjozondjupa, katikati mwa Namibia, takriban [[kilomita]] 32 kaskazini mwa Grootfontein. Makazi hayo yalianzishwa mwaka 1921 kama makazi ya wachimbaji wa [[mgodi]] wa karibu uliokuwa ukizalisha risasi, vanadium na zinki. Mgodi huo ulifungwa mwaka 1958.<ref>Raper, Peter E. (1987). [https://archive.org/stream/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/SaPlaceNames#page/n52/mode/2up Dictionary of Southern African Place Names.] Internet Archive. p. 52. Retrieved 31 October 2018.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-jio-Namibia}} [[Jamii:Jiografia ya Namibia]] 6rbwixqjx8bc6ot0vnycxgpgjns5ghc 0 254608 1608346 2026-10-15T03:01:16Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Anamulenge''' ni makazi na kituo cha zamani cha umisionari wa [[Kanisa]] Katoliki kilichopo katika Mkoa wa Omusati, [[kaskazini]] mwa Namibia, ndani ya eneo la kikabila la Ombalantu. Makazi hayo ni kitovu cha Jimbo la Uchaguzi la Anamulenge. Anamulenge ilianzishwa mwaka 1927, umbali wa [[kilomita]] 4 kutoka kituo cha umisionari cha Nakayale, kilichoanzishwa mwaka 1925 na Jumuiya ya Wamisionari wa Finland.<ref>[https://www.mindat.org/feature-3358704.htm...' 1608346 wikitext text/x-wiki '''Anamulenge''' ni makazi na kituo cha zamani cha umisionari wa [[Kanisa]] Katoliki kilichopo katika Mkoa wa Omusati, [[kaskazini]] mwa Namibia, ndani ya eneo la kikabila la Ombalantu. Makazi hayo ni kitovu cha Jimbo la Uchaguzi la Anamulenge. Anamulenge ilianzishwa mwaka 1927, umbali wa [[kilomita]] 4 kutoka kituo cha umisionari cha Nakayale, kilichoanzishwa mwaka 1925 na Jumuiya ya Wamisionari wa Finland.<ref>[https://www.mindat.org/feature-3358704.html Anamulenge]</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-jio-Namibia}} [[Jamii:Jiografia ya Namibia]] [[Jamii:Makazi]] jzqmbbydnjscvr25l8b948z6fsdkdjr 0 254609 1608347 2026-10-15T03:03:50Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Andara''' ni [[kijiji]] kilichopo katika Jimbo la Uchaguzi la Mukwe, katika [[Mkoa]] wa Kavango Mashariki, kaskazini-mashariki mwa Namibia. Kijiji hicho kiko takriban [[kilomita]] 200 mashariki mwa Rundu na kinakaliwa hasa na watu wa jamii ya Hambukushu.<ref>Shiremo, Shampapi (22 July 2011). [https://web.archive.org/web/20120509214401/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=39801 "Bishop Joseph Gotthardt: A determined missionary along the Kavang...' 1608347 wikitext text/x-wiki '''Andara''' ni [[kijiji]] kilichopo katika Jimbo la Uchaguzi la Mukwe, katika [[Mkoa]] wa Kavango Mashariki, kaskazini-mashariki mwa Namibia. Kijiji hicho kiko takriban [[kilomita]] 200 mashariki mwa Rundu na kinakaliwa hasa na watu wa jamii ya Hambukushu.<ref>Shiremo, Shampapi (22 July 2011). [https://web.archive.org/web/20120509214401/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=39801 "Bishop Joseph Gotthardt: A determined missionary along the Kavango River (1880-1963)".] New Era. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-jio-Namibia}} [[Jamii:Jiografia ya Namibia]] [[Jamii:Makazi]] t8he99rnt5h5xwki7daammly7nonwxm 0 254610 1608348 2026-10-15T03:07:04Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Ariamsvlei''' ni makazi yenye wakazi takriban 500 katika [[Mkoa]] wa ǁKaras, kusini mwa Namibia, na ni kituo cha mpakani kati ya Namibia na Afrika Kusini. Yapo kilomita 110 mashariki mwa Karasburg, kando ya barabara kuu ya kitaifa ya B3. Makazi hayo yako kwenye mwinuko wa mita 804 juu ya usawa wa bahari. Kituo cha mpakani na Afrika Kusini kiko kilomita 1.2 mashariki mwa makazi hayo. Hata hivyo, mpaka halisi wa nchi hizo, unaofuata meridiani ya 20 ya m...' 1608348 wikitext text/x-wiki '''Ariamsvlei''' ni makazi yenye wakazi takriban 500 katika [[Mkoa]] wa ǁKaras, kusini mwa Namibia, na ni kituo cha mpakani kati ya Namibia na Afrika Kusini. Yapo kilomita 110 mashariki mwa Karasburg, kando ya barabara kuu ya kitaifa ya B3. Makazi hayo yako kwenye mwinuko wa mita 804 juu ya usawa wa bahari. Kituo cha mpakani na Afrika Kusini kiko kilomita 1.2 mashariki mwa makazi hayo. Hata hivyo, mpaka halisi wa nchi hizo, unaofuata meridiani ya 20 ya mashariki, uko kilomita 15.3 zaidi mashariki kando ya barabara ya B3, karibu na makazi ya Nakop nchini [[Afrika Kusini]]. Kituo cha mpakani cha Afrika Kusini, ambacho pia kinaitwa Nakop, kiko kilomita 1.3 zaidi kutoka hapo. Ariamsvlei ni kituo muhimu cha mapumziko kwa malori yanayosafiri masafa marefu. Pia kina kituo cha reli kwenye njia inayounganisha [[Windhoek]] na Upington. Makazi hayo yako ndani ya Jimbo la Uchaguzi la Karasburg. Huduma zilizopo ni pamoja na kituo cha mafuta, duka na mgahawa.<ref>Sasman, Catherine (10 November 2010). [https://web.archive.org/web/20120515225921/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=36146 "Karas profile".] New Era. Archived from the original on 15 May 2012.</ref> Wakati Namibia ilipopata uhuru, Ariamsvlei ilikuwa kijiji kilichosimamiwa na baraza la kijiji lenye wajumbe saba. Katika uchaguzi wa kwanza wa serikali za mitaa nchini Namibia, uliofanyika mwaka 1992, SWAPO ilishinda kura 70 na kupata viti vinne. Chama cha upinzani cha Democratic Turnhalle Alliance (DTA) kilifuata kwa kura 48 na viti vitatu. Hadhi ya Ariamsvlei kama kijiji iliondolewa kabla ya uchaguzi wa serikali za mitaa wa mwaka 1998, na hivyo makazi hayo yakawa chini ya usimamizi wa Baraza la Mkoa wa ǁKaras.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/WA/31/Ariamsvlei.html Ariamsvlei, Namibia Page.] Falling Rain Genomics. Retrieved on 2008-04-21.</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-jio-Namibia}} [[Jamii:Jiografia ya Namibia]] [[Jamii:Makazi]] plioosdj7xnn19xztpsv48fik02qduw 0 254611 1608349 2026-10-15T03:09:56Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Asab''' (kwa lugha ya Nama: ''mwanaume mpya'') ni makazi yaliyopo katika [[Mkoa]] wa Hardap, kusini mwa Namibia. Yako kando ya barabara kuu ya kitaifa ya B1, takriban katikati ya Mariental na Keetmanshoop. Kilomita 23 mashariki mwa Asab kuna mwamba wa Mukurob, uliokuwa kivutio cha watalii kabla ya kuporomoka tarehe 7 Desemba 1988. Asab iko ndani ya Jimbo la Uchaguzi la Berseba. [[Makazi]] hayo yana kituo cha mafuta, duka na hoteli ndogo. Hata hivyo, bi...' 1608349 wikitext text/x-wiki '''Asab''' (kwa lugha ya Nama: ''mwanaume mpya'') ni makazi yaliyopo katika [[Mkoa]] wa Hardap, kusini mwa Namibia. Yako kando ya barabara kuu ya kitaifa ya B1, takriban katikati ya Mariental na Keetmanshoop. Kilomita 23 mashariki mwa Asab kuna mwamba wa Mukurob, uliokuwa kivutio cha watalii kabla ya kuporomoka tarehe 7 Desemba 1988. Asab iko ndani ya Jimbo la Uchaguzi la Berseba. [[Makazi]] hayo yana kituo cha mafuta, duka na hoteli ndogo. Hata hivyo, biashara hizo hazifanyi kazi kwa sasa, jambo lililosababisha eneo hilo kuelezwa kama ''kijiji cha mizimu''.<ref>Shigwedha, Absalom (6 April 2004). [http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4689&no_cache=1 "Storm damages Asab Hotel".] The Namibian.</ref><ref>[http://www.republikein.com.na/politiek-en-nasionale/asab-spookdorp-bied-nie-eens-brandstof.59765.php "Asab: spookdorp bied nie eens brandstof"] [Asab: ghost village does not even offer petrol]. Die Republikein (in Afrikaans). 22 November 2007.</ref> Kituo cha Reli cha Asab ni kituo cha kusimama kwenye njia ya reli ya TransNamib, inayounganisha [[Windhoek]] na Keetmanshoop. Kilomita 3 nje ya Asab kuna jamii ya Gründoring. Jina hilo kwa Kijerumani linamaanisha ''mwiba wa kijani'', likirejelea mmea wa aina ya ''Balanites maughamii'' katika jenasi ya ''Balanites''. Eneo hilo lina kanisa lililojengwa kwa fedha binafsi na shule ya awali ambayo haifanyi kazi tena. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-jio-Namibia}} [[Jamii:Jiografia ya Namibia]] [[Jamii:Makazi]] ts7xqerwh9oyddl7y20qyvffkw05k11 0 254612 1608350 2026-10-15T03:48:15Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Aee Soe''' (kwa Kiburma: အီစိုး; alizaliwa tarehe 15 Novemba 1996) ni mchezaji wa kulipwa wa [[mpira]] wa miguu kutoka Myanmar, anayecheza nafasi ya winga au mshambuliaji. == Kazi ya klabu == === Miaka ya mwanzo === Mwaka 2015, Aee Soe alicheza katika timu ya [[vijana]] ya Manaw Myay, ambako alionyesha uwezo wake binafsi. Mwaka 2016, alichaguliwa kujiunga na timu ya wakubwa ya Manaw Myay. Hata hivyo, klabu ya Manaw Myay FC ilijiondoa katik...' 1608350 wikitext text/x-wiki '''Aee Soe''' (kwa Kiburma: အီစိုး; alizaliwa tarehe 15 Novemba 1996) ni mchezaji wa kulipwa wa [[mpira]] wa miguu kutoka Myanmar, anayecheza nafasi ya winga au mshambuliaji. == Kazi ya klabu == === Miaka ya mwanzo === Mwaka 2015, Aee Soe alicheza katika timu ya [[vijana]] ya Manaw Myay, ambako alionyesha uwezo wake binafsi. Mwaka 2016, alichaguliwa kujiunga na timu ya wakubwa ya Manaw Myay. Hata hivyo, klabu ya Manaw Myay FC ilijiondoa katika msimu wa Ligi Kuu ya Myanmar (MNL) wa mwaka 2016. Baadaye, makocha wa Yangon United walimwita kujiunga na [[timu]] ya vijana ya klabu hiyo. Mwaka 2017, aliitwa katika timu ya taifa ya Myanmar chini ya umri wa miaka 21 ili kushiriki Kombe la Kimataifa la Thanh Niên la Wachezaji Chini ya Miaka 21 la 2017. Katika mashindano hayo, alionyesha kiwango kizuri na kufunga mabao mawili. === Yangon United === Mwaka 2018, Yangon United ilimjumuisha Aee Soe katika orodha ya kikosi chake kwa ajili ya Ligi Kuu ya Myanmar ya 2018.<ref>[https://themnl.com/team/yangon-united-fc/ "2018 Ygn Utd squad list".]</ref> Tarehe 28 Januari 2018, alicheza mechi yake ya kwanza ya kulipwa dhidi ya Sagaing United FC, ugenini. Alifunga bao lake la kwanza la kulipwa dhidi ya GFA FC. Pia alifunga bao lake la kwanza katika mashindano ya kimataifa, lililosaidia timu yake kushinda kwa mabao 2–1 dhidi ya FLC Thanh Hóa.<ref>[http://www.the-afc.com/competitions/afc-cup/matches/2018/964092 "first international goal".]</ref> === Young Elephants FC === Mnamo Mei 2022, Aee Soe alivunja mkataba wake na Yangon United na kuhamia klabu ya Young Elephants. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-mpira}} [[Jamii:Waliozaliwa 1996]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wachezaji mpira]] kz3kp1kkq1hxir1amaot7dhoq7o0tue 0 254613 1608351 2026-10-15T03:50:11Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Naw Ar Lo Wer Phaw''' (kwa Kiburma: နော်အားလိုဝါးဖော်) ni [[mchezaji]] wa [[mpira]] wa miguu kutoka Myanmar, anayecheza nafasi ya [[mshambuliaji]]. Neno Naw ni cheo cha [[heshima]] kinachotumiwa katika lugha ya Kiburma.<ref>[https://int.soccerway.com/players/naw-ar-lo-wer-phaw-wer-phaw/131856/ Naw Ar Lo Wer Phaw] at Soccerway</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-mpira}} [[Jamii:Watu walio hai]] Jamii:Wali...' 1608351 wikitext text/x-wiki '''Naw Ar Lo Wer Phaw''' (kwa Kiburma: နော်အားလိုဝါးဖော်) ni [[mchezaji]] wa [[mpira]] wa miguu kutoka Myanmar, anayecheza nafasi ya [[mshambuliaji]]. Neno Naw ni cheo cha [[heshima]] kinachotumiwa katika lugha ya Kiburma.<ref>[https://int.soccerway.com/players/naw-ar-lo-wer-phaw-wer-phaw/131856/ Naw Ar Lo Wer Phaw] at Soccerway</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-mpira}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Waliozaliwa 1988]] [[Jamii:Wachezaji mpira]] pl787o1hej65xn97rlgaisszqlc3yqa 0 254614 1608352 2026-10-15T03:52:07Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Aung Aung Oo''' (alizaliwa tarehe 8 Juni 1980) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kulipwa wa [[mpira]] wa miguu kutoka Myanmar, aliyekuwa akicheza nafasi ya mlinda lango. Alifanya [[mchezo]] wake wa kwanza akiwa na timu ya taifa ya mpira wa miguu ya Myanmar mwaka 1999.<ref>[https://www.national-football-teams.com/player/9599.html Aung Aung Oo] at National-Football-Teams.com</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-mpira}} [[Jamii:Waliozaliwa 1980]]...' 1608352 wikitext text/x-wiki '''Aung Aung Oo''' (alizaliwa tarehe 8 Juni 1980) ni [[mchezaji]] wa zamani wa kulipwa wa [[mpira]] wa miguu kutoka Myanmar, aliyekuwa akicheza nafasi ya mlinda lango. Alifanya [[mchezo]] wake wa kwanza akiwa na timu ya taifa ya mpira wa miguu ya Myanmar mwaka 1999.<ref>[https://www.national-football-teams.com/player/9599.html Aung Aung Oo] at National-Football-Teams.com</ref> == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-mpira}} [[Jamii:Waliozaliwa 1980]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wachezaji mpira]] 166zlauzqzhiaiaw3tswlpkyaofiiv2 0 254615 1608353 2026-10-15T03:54:52Z Don Malya 61486 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Aung Hein Kyaw''' (Kiburma: အောင်ဟိန်းကျော်; alizaliwa 19 Julai 1991) ni [[mchezaji]] wa mpira wa miguu kutoka Myanmar anayecheza nafasi ya beki katika timu ya taifa ya Myanmar na timu ya taifa ya Myanmar chini ya umri wa miaka 22.<ref>[https://web.archive.org/web/20180630080734/http://www.the-afc.com/en/u22ac-schedule-results?type=Stage&id=132 "Myanmar national football team".] Archived from the original on 30 June 2018.</...' 1608353 wikitext text/x-wiki '''Aung Hein Kyaw''' (Kiburma: အောင်ဟိန်းကျော်; alizaliwa 19 Julai 1991) ni [[mchezaji]] wa mpira wa miguu kutoka Myanmar anayecheza nafasi ya beki katika timu ya taifa ya Myanmar na timu ya taifa ya Myanmar chini ya umri wa miaka 22.<ref>[https://web.archive.org/web/20180630080734/http://www.the-afc.com/en/u22ac-schedule-results?type=Stage&id=132 "Myanmar national football team".] Archived from the original on 30 June 2018.</ref> Alishiriki katika [[mechi]] za kufuzu kwa Kombe la Asia la AFC kwa wachezaji chini ya umri wa miaka 22 la mwaka 2013.<ref>[https://www.national-football-teams.com/player/43762.html Aung Hein Kyaw] at National-Football-Teams.com</ref> == Kazi ya klabu == Aung Hein Kyaw aliichezea klabu ya Zeyar Shwe Myay katika [[Ligi]] Kuu ya Myanmar. Mnamo Desemba 2015, alihamia klabu ya Ayeyawady United FC. == Marejeo == <references /> {{Mbegu-cheza-mpira}} [[Jamii:Waliozaliwa 1991]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wachezaji mpira]] fi7ykhbnwgqh44rigkv69y1taif6oyl 0 254616 1608360 2026-10-15T06:46:07Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608360 wikitext text/x-wiki [[Faili:Lambert Wilson Cannes 2017.jpg|thumb|Lambert Wilson]] '''Lambert Nicolas Wilson''' (alizaliwa kwa jina la Willson [[3 Agosti]] [[1958]]) ni [[mwigizaji]] kutoka [[Ufaransa]]. Ameteuliwa mara saba kuwania [[tuzo]] za César, mara nne katika kipengele cha Mwigizaji Bora na mara tatu katika kipengele cha Mwigizaji Bora Msaidizi. Kimataifa, anajulikana kwa kuigiza mhusika The Merovingian katika mfululizo wa [[filamu]] za The Matrix, akianza na filamu The Matrix Reloaded. == Wasifu == === Maisha ya awali === Wilson ni mtoto wa Georges Wilson, aliyekuwa mwigizaji, msimamizi wa shughuli za ukumbi wa maigizo na mkurugenzi wa Théâtre National Populaire. Alipokuwa kijana, hakuwa na shauku kubwa na maigizo ya Kifaransa, bali alitamani kuwa “mwigizaji wa [[Marekani]]” na kushiriki katika filamu za Hollywood. Alisomea uigizaji katika chuo cha Drama Centre [[London]] ili kujifunza Kiingereza. Alipata nafasi yake ya kwanza katika filamu kupitia filamu ya [[Marekani]] ya Julia ya mwaka 1977, iliyoongozwa na Fred Zinnemann.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0933727/</ref><ref>https://www.telerama.fr/cinema/lambert-wilson-c-est-douloureux-d-accepter-ses-limites,62069.php</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1958]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} iumq7l7gde3s4fuygd0g6hyjiqjhl45 0 254617 1608361 2026-10-15T06:51:00Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608361 wikitext text/x-wiki '''Charles Berling''' (alizaliwa [[30 Aprili]] [[1958]]) ni [[mwigizaji]], mkurugenzi na [[mwandishi]] wa miswada ya [[filamu]] kutoka [[Ufaransa]]. == Maisha na kazi == Charles Berling ni mtoto wa [[daktari]] wa jeshi la wanamaji na pia ni mpwa wa mkosoaji wa fasihi Raymond Picard. Mama yake, Nadia, alikuwa binti pekee wa walowezi wa Kifaransa nchini [[Moroko]]. Alizaliwa mjini Meknes, Moroko, na alifariki mwaka 2004. Alipokuwa na umri wa [[miaka]] miwili, aliondoka [[Paris]] na kuhamia Brest, kisha Toulon. Alipokuwa na umri wa miaka saba, alihamia Tahiti. Akiwa na umri wa miaka 15, alivutiwa na maigizo kupitia warsha ya uigizaji iliyoanzishwa na kaka yake mkubwa katika shule ya Lycée Dumont-d’Urville mjini Toulon. Baadaye, alisomea uigizaji katika shule ya INSAS nchini [[Ubelgiji]], iliyoko Brussels, kabla ya kuanza kazi yake katika maigizo ya jukwaani na filamu. Charles Berling ni baba wa mwigizaji Émile Berling.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0075650/</ref><ref>https://www.lefigaro.fr/livres/2011/10/11/03005-20111011ARTFIG00836-charles-berling-les-secrets-de-ma-mere.php</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1958]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} i5v1pjp9dnimfkxqxq7eonjkgbdwucn 0 254618 1608362 2026-10-15T06:56:28Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608362 wikitext text/x-wiki [[Faili:BERLEAND François-24x30-2006b.jpg|thumb|BERLEAND François]] '''François Berléand''' (alizaliwa [[22 Aprili]] [[1952]]) ni [[mwigizaji]] wa [[Ufaransa]]. Anaigiza nafasi ya Gilles Triquet, meneja wa ofisi na mhusika anayelingana na David Brent katika Le Bureau, toleo la Kifaransa la The Office, lililotayarishwa na Canal+. Pia alionekana katika filamu ya mwaka [[2002]] ya The Transporter akicheza nafasi ya Tarconi, kamishna wa polisi wa Ufaransa, ambaye ni afisa wa polisi mwenye bidii na mwaminifu, na anayefahamiana na Frank Martin (Jason Statham). Alirudia nafasi hiyo katika filamu zilizofuata, Transporter 2 na Transporter 3, pamoja na mfululizo wa [[televisheni]]. == Maisha ya awali == Berléand alizaliwa jijini [[Paris]], Ufaransa. Baba yake alikuwa na asili ya [[Urusi]] na [[Armenia]], huku mama yake akiwa Mfaransa. Hadi alipofikisha umri wa miaka kumi na moja, aliona utoto wake kuwa wa kiwewe baada ya baba yake kumwambia kwamba Berléand alikuwa mwana wa Invisible Man (Mtu Asiyeonekana).<ref>https://www.imdb.com/name/nm0075710/</ref><ref>https://www.lemonde.fr/scenes/article/2016/09/11/francois-berleand-etre-invisible-cela-m-a-faconne_4995794_1654999.html</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1952]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} lusrgqd0d424i2t1kw39xa8x8w3usx5 0 254619 1608363 2026-10-15T07:02:19Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608363 wikitext text/x-wiki [[Faili:Benoit Magimel from "The Pot-au-Feu" at Red Carpet of the Tokyo International Film Festival 2023 (53348083601).jpg|thumb|Benoit Magimel]] '''Benoît Magimel''' (alizaliwa [[11 Mei]] [[1974]]) ni [[mwigizaji]] wa [[Ufaransa]]. Alikuwa na umri wa [[miaka]] 14 alipoigiza katika [[filamu]] yake ya kwanza, na tangu wakati huo ameshiriki katika nafasi mbalimbali katika sinema ya Ufaransa. Akiwa na umri wa miaka 16, Magimel aliacha shule ili kujikita katika uigizaji kama taaluma. Mwaka [[2001]], alishinda [[tuzo]] ya Mwigizaji Bora katika Tamasha la Filamu la Cannes kutokana na nafasi yake katika filamu ya The Piano Teacher, iliyoongozwa na Michael Haneke. Pia aliigiza katika filamu ya La Demoiselle d'honneur, iliyoongozwa na Claude Chabrol. Alishinda tuzo mbili mfululizo za César za Mwigizaji Bora kwa kuigiza nafasi ya mwalimu wa uigizaji aliyegundulika kuwa na [[saratani]] katika hatua ya mwisho katika filamu ya Peaceful ([[2021]]), na nafasi ya De Roller, Kamishna Mkuu wa Ufaransa katika Polynesia ya Ufaransa, katika filamu ya Pacifiction ([[2022]]). Mwaka [[2006]], Magimel alitunukiwa cheo cha Chevalier katika Tuzo ya Ufaransa ya Sanaa na Fasihi (Ordre des Arts et des Lettres). Mwaka [[2013]], alipandishwa cheo na kuwa Officier katika tuzo hiyo.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0536095/</ref><ref>https://www.elle.fr/Personnalites/Benoit-Magimel</ref><ref>https://deadline.com/2022/02/cesar-awards-winners-2022-full-list-1234960297/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1974]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 55idz4n41qlivlmuh5t93h7g03k2nef 0 254620 1608364 2026-10-15T07:08:31Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608364 wikitext text/x-wiki [[Faili:Albert Dupontel (c) Chistophe Brachet.JPG|thumb|Albert Dupontel]] '''Albert Dupontel''' (alizaliwa [[11 Januari]] [[1964]]) ni [[mwigizaji]], mkurugenzi wa [[filamu]] na [[mwandishi]] wa miswada ya filamu kutoka [[Ufaransa]]. Akifuata nyayo za baba yake, alisomea [[Daktari|udaktari]], lakini baadaye alihamia katika fani ya maigizo baada ya kukatishwa tamaa na maisha ya hospitalini. Alianza kazi yake kama [[mchekeshaji]] wa jukwaani. Mnamo Februari [[1998]], filamu yake ya Bernie ilishinda [[Tuzo]] Kuu katika Tamasha la 9 la Kimataifa la Filamu za Kifantasia la Yubari, nchini [[Japani]]. Dupontel mwenyewe alihudhuria tamasha hilo.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0243355/</ref><ref>https://www.albertdupontel.com/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1964]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} czcye9abvryt3t909308dcckwjqhas2 0 254621 1608365 2026-10-15T07:14:44Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608365 wikitext text/x-wiki '''Kad Merad''' (jina lake la kuzaliwa ni Kaddour Merad; alizaliwa [[27 Machi]] [[1964]]) ni [[mwandishi]] na [[mwigizaji]] mwenye asili ya [[Ufaransa]] na [[Aljeria|Algeria]]. == Maisha na kazi == Kad Merad alizaliwa mjini Sidi Bel Abbès, Algeria, tarehe 27 Machi 1964. Baba yake alikuwa Mualgeria na mama yake alikuwa Mfaransa. Alipokuwa kijana, alipiga ngoma na kuimba katika bendi mbalimbali za [[muziki]] wa roki. Baadaye, alianza kuigiza katika maonyesho ya Club Med akiwa pamoja na kikundi cha Gigolo Brothers. Mwaka [[1990]], aliajiriwa na Ouï FM, kituo cha redio cha muziki wa roki kilichopo Paris, ambako alikutana na Olivier Baroux. Wawili hao, waliofahamika zaidi kama Kad & Olivier, walianza kufanya kazi pamoja na kuanzisha kipindi chao kilichoitwa Rock'n Roll Circus. Katika kipindi hicho, waliwasilisha baadhi ya [[vichekesho]] vyao vilivyopata umaarufu, vikiwemo Pamela Rose na Teddy Porc Fidèle. Mafanikio ya awali ya kipindi hicho yaliwawezesha kukutana na Jean-Luc Delarue, ambaye aliwasaidia kupeleka maonyesho yao kwenye [[televisheni]].<ref>https://www.imdb.com/name/nm0580101/</ref><ref>https://www.tvinsider.com/people/kad-merad/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1964]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 6p5sxpqje74opf3kvby5eb94h7qpqcu 0 254622 1608366 2026-10-15T07:20:24Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608366 wikitext text/x-wiki [[Faili:François Civil at TIFF 2025 02.jpg|thumb|François Civil]] '''François Civil''' (alizaliwa [[29 Januari]] [[1990]]) ni [[mwigizaji]] wa [[Ufaransa]]. Ameigiza katika [[filamu]] na vipindi vilivyotayarishwa kwa lugha ya Kifaransa na Kiingereza. Anajulikana kwa nafasi zake katika filamu mbalimbali, zikiwemo Frank (2014), As Above, So Below (2014), Five (2016), Burn Out ([[2017]]), Love at Second Sight (2019), The Wolf's Call (2019), Who You Think I Am (2019), Someone, Somewhere (2019) na BAC Nord ([[2021]]). Mwaka [[2022]], alitoa sauti ya mhusika Buzz Lightyear katika toleo la Kifaransa la filamu ya uhuishaji Lightyear. Mwaka [[2023]], aliigiza nafasi ya D'Artagnan katika filamu za The Three Musketeers: D'Artagnan na The Three Musketeers: Milady. Katika [[televisheni]], ameigiza katika mfululizo wa [[vichekesho]] vya vijana wa Disney Channel uitwao Trop la Classe! ([[2006]]), mfululizo wa vichekesho na drama wa France 2 uitwao Call My Agent! (2015–2017), na mfululizo mfupi wa vichekesho wa Netflix uitwao Fiasco ([[2024]]).<ref>https://www.imdb.com/name/nm2476624/</ref><ref>https://www.tvguide.com/celebrities/-/3000552101/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1990]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 9sunyb9z2k8r0o6utxwy130qhjarqvu 0 254623 1608367 2026-10-15T07:25:01Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608367 wikitext text/x-wiki [[Faili:Pio Marmaï at 2025 Cannes Photocall.jpg|thumb|Pio Marmaï]] '''Pio Marmaï''' (alizaliwa [[13 Julai]] [[1984]]) ni [[mwigizaji]] wa [[Ufaransa]]. Tangu mwaka [[2008]], ameshiriki katika zaidi ya [[filamu]] ishirini. Mwaka [[2025]], aliigiza nafasi kuu katika mfululizo wa Netflix uitwao Néro the Assassin. == Maisha ya awali na elimu == Marmaï alizaliwa tarehe 13 Julai 1984. Mama yake aliwahi kuwa mbunifu wa mavazi katika Jumba la Opera la Strasbourg, huku baba yake akiwa mbunifu wa mandhari ya jukwaani. Marmaï alisomea katika shule ya Scuola Commedia dell'Arte na katika Chuo cha [[Muziki]] na Sanaa cha Créteil, kilicho karibu na Paris. Pia alisomea uigizaji katika shule ya maigizo iliyopo Saint-Étienne.<ref>https://www.imdb.com/name/nm2847812/</ref><ref>https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne-194479/biographie/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1984]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} nuv3z07aavy2yv4szgs4jfkgpugi3dk 0 254624 1608368 2026-10-15T07:30:15Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608368 wikitext text/x-wiki [[Faili:Reda Kateb-3271.jpg|thumb|Reda Kateb]] '''Reda Kateb''' (alizaliwa [[27 Julai]] [[1977]]) ni [[mwigizaji]] wa [[Ufaransa]]. == Maisha na kazi == Kateb alizaliwa mjini Ivry-sur-Seine, Ufaransa. Baba yake alikuwa mwigizaji kutoka [[Algeria]], aliyeitwa Malek-Eddine Kateb, na mama yake alikuwa muuguzi Mfaransa mwenye asili ya Kicheki na [[Kiitalia]]. Yeye ni mpwa wa kizazi cha pili wa mwandishi wa Algeria, Kateb Yacine. Kateb alikulia mjini Ivry-sur-Seine, katika eneo la [[Paris]], ambako aliishi hadi mwaka [[2011]] kabla ya kuhamia Montreuil. Filamu yake fupi iitwayo Pitchoune ilionyeshwa katika sehemu ya Directors' Fortnight kwenye Tamasha la Filamu la Cannes la mwaka [[2015]].<ref>https://www.imdb.com/name/nm3024530/</ref><ref>https://www.liberation.fr/cinema/2013/09/02/r-tchoutchouka_928923/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1977]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 8ghbgvm84eq7kjo69lvuhlvuqd87lqb 0 254625 1608369 2026-10-15T07:35:02Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608369 wikitext text/x-wiki '''Roschdy Zem''' (alizaliwa [[27 Septemba]] [[1965]]) ni [[mwigizaji]] na mtengenezaji wa [[filamu]] kutoka [[Ufaransa]] mwenye asili ya [[Moroko|Morocco]]. Alishiriki [[tuzo]] ya Mwigizaji Bora kutokana na nafasi yake katika [[filamu]] ya Days of Glory kwenye Tamasha la Filamu la Cannes la mwaka 2006. == Kazi == Roschdy Zem ni mwigizaji mwenye uwezo wa kucheza nafasi mbalimbali, na amejitahidi kuepuka kuwekewa mipaka ya kuigiza wahusika wenye asili ya Kiarabu na Afrika Kaskazini pekee. Ameendeleza uwezo wake wa uigizaji kwa kucheza nafasi tofauti, zikiwemo za jenerali katika jeshi la Napoléon katika filamu ya Monsieur N. ([[2003]]), baba Myahudi katika filamu ya Va, vis et deviens (Live and Become, [[2005]]), na mwanaume anayevaa mavazi yanayohusishwa na jinsia nyingine katika filamu ya Change moi ma vie (Change My Life, [[2001]]), akiwa pamoja na Fanny Ardant. Pia ameshiriki katika filamu zinazoangazia masuala mbalimbali katika jamii ya kawaida ya Ufaransa, pamoja na filamu zinazohamasisha uelewa wa historia ya Ufaransa na Afrika Kaskazini. Filamu hizo ni pamoja na Indigènes (Days of Glory, 2006) na Camping à la ferme (2005), ambayo ilitokana na mswada ulioandikwa na Azouz Begag.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0954704/</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1965]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} 9ctbl0lxti5lac26tmay0omsnlmm969 0 254626 1608370 2026-10-15T07:36:44Z Mandago8 92940 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Fan Lu''' ni profesa wa [[Uchina]] na Makamu wa Rais wa optometria katika chuo cha Wenzhou Medical College ambako alihitimu mwaka 1986. Baada ya kuhitimu alikuwa daktari mkazi katika fani ya ophtalmolojia katika Hospitali tanzu ya macho ambayo baadaye alikuja kuwa Makamu Mkurugenzi wake pia.Wakati huo huo alikuwa Makamu Mkurugenzi wa China National Optometry Research Center na mnamo mwaka 2002 alipata shahada yake ya optometria kutoka chuo cha New Engla...' 1608370 wikitext text/x-wiki '''Fan Lu''' ni profesa wa [[Uchina]] na Makamu wa Rais wa optometria katika chuo cha Wenzhou Medical College ambako alihitimu mwaka 1986. Baada ya kuhitimu alikuwa daktari mkazi katika fani ya ophtalmolojia katika Hospitali tanzu ya macho ambayo baadaye alikuja kuwa Makamu Mkurugenzi wake pia.Wakati huo huo alikuwa Makamu Mkurugenzi wa China National Optometry Research Center na mnamo mwaka 2002 alipata shahada yake ya optometria kutoka chuo cha New England College of Optometry. Hivi sasa anafanya kazi kama daktari bingwa wa upasuaji wa macho na ana machapisho angalau matano yanayohusiana na lenzi za jicho. ==Marejeo== {{marejeo}} {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wataalamu wa macho wa China]] [[Jamii:Maprofesa wa China]] [[Jamii:Wahitimu wa New England College of Optometry]] aodpen6tm65fb30z74phae7gz0eqqhz 1608371 1608370 2026-10-15T07:38:00Z Mandago8 92940 /* Marejeo */ 1608371 wikitext text/x-wiki '''Fan Lu''' ni profesa wa [[Uchina]] na Makamu wa Rais wa optometria katika chuo cha Wenzhou Medical College ambako alihitimu mwaka 1986. Baada ya kuhitimu alikuwa daktari mkazi katika fani ya ophtalmolojia katika Hospitali tanzu ya macho ambayo baadaye alikuja kuwa Makamu Mkurugenzi wake pia.Wakati huo huo alikuwa Makamu Mkurugenzi wa China National Optometry Research Center na mnamo mwaka 2002 alipata shahada yake ya optometria kutoka chuo cha New England College of Optometry. Hivi sasa anafanya kazi kama daktari bingwa wa upasuaji wa macho na ana machapisho angalau matano yanayohusiana na lenzi za jicho. ==Marejeo== {{marejeo}} {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wahitimu wa New England College of Optometry]] orwsqdefwy6jv4a9k63tf6v7yuf6cjq 1608372 1608371 2026-10-15T07:38:34Z Mandago8 92940 /* Marejeo */ 1608372 wikitext text/x-wiki '''Fan Lu''' ni profesa wa [[Uchina]] na Makamu wa Rais wa optometria katika chuo cha Wenzhou Medical College ambako alihitimu mwaka 1986. Baada ya kuhitimu alikuwa daktari mkazi katika fani ya ophtalmolojia katika Hospitali tanzu ya macho ambayo baadaye alikuja kuwa Makamu Mkurugenzi wake pia.Wakati huo huo alikuwa Makamu Mkurugenzi wa China National Optometry Research Center na mnamo mwaka 2002 alipata shahada yake ya optometria kutoka chuo cha New England College of Optometry. Hivi sasa anafanya kazi kama daktari bingwa wa upasuaji wa macho na ana machapisho angalau matano yanayohusiana na lenzi za jicho. ==Marejeo== {{marejeo}} {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu walio hai]] dbsyt2s380qw8q877l8plm69o345k1h 1608437 1608372 2026-10-15T11:52:16Z Riccardo Riccioni 452 1608437 wikitext text/x-wiki '''Fan Lu''' ni [[profesa]] wa [[Uchina]] na Makamu wa Rais wa optometria katika chuo cha Wenzhou Medical College ambako alihitimu mwaka 1986. Baada ya kuhitimu alikuwa daktari mkazi katika fani ya ophtalmolojia katika Hospitali tanzu ya macho ambayo baadaye alikuja kuwa Makamu Mkurugenzi wake pia.Wakati huo huo alikuwa Makamu Mkurugenzi wa China National Optometry Research Center na mnamo mwaka 2002 alipata shahada yake ya optometria kutoka chuo cha New England College of Optometry. Hivi sasa anafanya kazi kama daktari bingwa wa upasuaji wa macho na ana machapisho angalau matano yanayohusiana na lenzi za jicho. ==Marejeo== {{marejeo}} {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:watu wa Uchina]] jihy066z5elspe1fsh6wc5v0ryuiqxy 0 254627 1608373 2026-10-15T07:46:13Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608373 wikitext text/x-wiki [[Faili:Reims polar sami bouajila 1560447 (cropped).jpg|thumb|Sami Bouajila]] '''Sami Bouajila''' (alizaliwa [[26 Mei]] [[1966]]) ni [[mwigizaji]] mwenye uraia wa [[Tunisia]] na [[Ufaransa]] ambaye ameshinda [[tuzo]] mbili za César. Bouajila amefanya kazi na kuigiza katika [[filamu]] mbili zilizoteuliwa kuwania Tuzo za Oscar, ambazo ni Days of Glory na Outside the Law. Filamu zote mbili ziliongozwa na mkurugenzi Rachid Bouchareb. == Maisha ya awali == Baba yake Bouajila alihama kutoka Tunisia na kwenda Ufaransa mwaka 1956, ambako alifanya kazi ya kupaka rangi majengo. Kazi hiyo huhitaji ujuzi maalumu wa kitaalamu. Babu yake alikuwa Mamazigh na alihamia Tunisia. Bouajila alizaliwa na kukulia Échirolles, kitongoji kilichoko kusini mwa jiji la Grenoble, nchini Ufaransa. Alisomea sanaa ya maigizo.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0098793/</ref><ref>https://www.themoviedb.org/person/20667-sami-bouajila</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1966]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Tunisia]] [[Jamii:Watu walio hai]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} g9l33f62869k0lc02ufz7kjcq08w5gk 0 254628 1608374 2026-10-15T07:52:26Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608374 wikitext text/x-wiki '''Philippe Noiret''' ([[1 Oktoba]] [[1930]] – [[23 Novemba]] [[2006]]) alikuwa [[mwigizaji]] wa [[filamu]] kutoka [[Ufaransa]]. == Maisha na kazi == Noiret alizaliwa mjini Lille, Ufaransa. Alikuwa mwana wa Lucy (Heirman) na Pierre Noiret, ambaye alikuwa mwakilishi wa kampuni ya mavazi. Hakuwa mwanafunzi mwenye bidii sana na alisoma katika shule kadhaa maarufu jijini [[Paris]], zikiwemo Lycée Janson de Sailly. Alifeli mara kadhaa katika mitihani ya baccalauréat, ambayo ni mtihani wa mwisho wa elimu ya sekondari nchini Ufaransa, hivyo akaamua kusomea sanaa ya maigizo. Alipata mafunzo katika Centre Dramatique de l'Ouest na akazunguka na kikundi cha Théâtre National Populaire kwa miaka saba. Akiwa katika kikundi hicho, alikutana na Monique Chaumette, ambaye alimuoa mwaka [[1962]].<ref>https://www.imdb.com/name/nm0634159/</ref><ref>https://www.theguardian.com/news/2006/nov/25/guardianobituaries.france</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1930]] [[Jamii:Waliofariki 2006]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} sal6vgrzu4k5jedad8qiig8kjue1it0 0 254629 1608375 2026-10-15T07:58:27Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608375 wikitext text/x-wiki [[Faili:Michel Piccoli Cannes.jpg|thumb|Michel Piccoli]] '''Jacques Daniel Michel Piccoli''' ([[27 Desemba]] [[1925]] – [[12 Mei]] [[2020]]) alikuwa [[mwigizaji]], mtayarishaji na mkurugenzi wa [[filamu]] kutoka [[Ufaransa]], ambaye taaluma yake ilidumu kwa miaka 70. Alisifiwa kuwa miongoni mwa waigizaji bora wa Ufaransa waliocheza wahusika mbalimbali katika kizazi chake. Alishiriki katika majukumu mengi tofauti na kufanya kazi na wakurugenzi wengi mashuhuri. Alitunukiwa [[Tuzo]] ya Mwigizaji Bora katika Tamasha la Filamu la Cannes na Tuzo ya Dubu wa Fedha ya Mwigizaji Bora katika Tamasha la Filamu la Berlin. == Maisha na kazi == Piccoli alizaliwa mjini [[Paris]] katika [[familia]] iliyopenda muziki. Mama yake, Marcelle Expert-Bezançon, alikuwa mpiga piano, na baba yake, Henri Piccoli, alikuwa mpiga fidla. Babu yake wa upande wa baba, ambaye alikuwa raia wa [[Uswisi]], alitoka katika jimbo la Ticino.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0681566/</ref><ref>https://www.theguardian.com/film/2020/may/18/michel-piccoli-obituary</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1925]] [[Jamii:Waliofariki 2020]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} k7kllzqre6mu897zwwz15bxiz42pre4 0 254630 1608376 2026-10-15T08:05:14Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608376 wikitext text/x-wiki '''Ivo Livi''' ([[13 Oktoba]] [[1921]] – [[9 Novemba]] [[1991]]), aliyefahamika zaidi kwa jina la Yves Montand, alikuwa [[mwigizaji]] na [[mwimbaji]] wa [[Ufaransa]] aliyezaliwa nchini [[Italia]]. Montand ameelezewa kuwa miongoni mwa wasanii wakubwa zaidi wa Ufaransa wa karne ya 20. == Maisha ya awali == Montand alizaliwa kwa jina la Ivo Livi katika kijiji kidogo cha Stignano, kilichoko katika vilima vya Monsummano Terme, eneo la Tuscany, nchini Italia. Baba yake, Giovanni Livi, alikuwa mtengenezaji wa mifagio. Mama yake, Giuseppina Simoni, alikuwa [[Mkatoliki]] mwenye imani thabiti. [[Familia]] yake iliondoka Italia na kuhamia Ufaransa mwaka 1923, kufuatia Benito Mussolini, kiongozi wa kifashisti, kuingia madarakani. Montand alikulia mjini Marseille. Akiwa kijana, alifanya kazi katika saluni ya urembo ya dada yake (Salon de Coiffure), na baadaye akafanya kazi katika eneo la bandari.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0598971/</ref><ref>https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/yves-montand-15687</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1921]] [[Jamii:Waliofariki 1991]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} p8382n012vls80h53sjzdv5hc7yjuth 0 254631 1608377 2026-10-15T08:13:08Z Kelvin kevoo 48194 kuanzisha makala 1608377 wikitext text/x-wiki [[Faili:Flickr - …trialsanderrors - Jean Marais by Carl Van Vechten, 1949.jpg|thumb|Jean Marais]] '''Jean-Alfred Villain-Marais''' ([[11 Desemba]] [[1913]] – [[8 Novemba]] [[1998]]), aliyefahamika kitaaluma kwa jina la Jean Marais, alikuwa [[mwigizaji]] wa [[Ufaransa]], mkurugenzi wa ukumbi wa michezo, mchoraji, mchongaji sanamu, msanii wa sanaa za kuona, mwandishi na mpiga picha. Mwaka 1937, Marais alianza uhusiano wa kimapenzi na mshairi, mwandishi wa [[tamthilia]] na mkurugenzi wa filamu mashuhuri Jean Cocteau, ambaye alimchukulia Marais kama jumba lake la kumbukumbu la kisanii na kumuelekeza katika tamthilia na filamu kadhaa. Mojawapo ya filamu hizo zilizojulikana zaidi ilikuwa Beauty and the Beast (1946). Baada ya uhusiano wao, Marais na Cocteau waliendelea kuwa marafiki wa karibu. Baadaye, Marais alijitahidi kuhakikisha kwamba urithi wa kisanii wa Cocteau unaendelea kukumbukwa. Katika kipindi cha baada ya [[Vita vya Pili vya Dunia]], Marais alikuwa miongoni mwa nyota wakubwa wa filamu nchini Ufaransa na aliigiza katika filamu kadhaa zilizofanikiwa za mapigano na matukio ya kusisimua. Mwaka [[1996]], alitunukiwa Nishani ya Jeshi la Heshima la Ufaransa (French Legion of Honor) kwa mchango wake katika tasnia ya filamu ya Ufaransa.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0544786/</ref><ref>https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-jean-marais-1183943.html</ref> == Marejeo == [[Jamii:Waliozaliwa 1913]] [[Jamii:Waliofariki 1998]] [[Jamii:Waigizaji filamu wa Ufaransa]] <references />{{Mbegu-igiza-filamu}} ktqji95jj21vgzeoz43owbdf6m863bd 0 254632 1608378 2026-10-15T08:16:37Z Mandago8 92940 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Lyndon William James Jones''' ni mtaalamu wa optometria kutoka [[Uingereza]]. == Maisha == Jones alimaliza Shahada yake ya Optometria kutoka Chuo Kikuu cha Wales mnamo 1985 na kupata shahada yake ya uzamivu (PhD) katika uhandisi wa kemikali kutoka chuo kikuu cha Aston University mnamo 1998.<ref name="bio">{{Rejea tovuti |title=Lyndon Jones |url=https://uwaterloo.ca/optometry-vision-science/people-profiles/lyndon-jones |publisher=University of Waterloo...' 1608378 wikitext text/x-wiki '''Lyndon William James Jones''' ni mtaalamu wa optometria kutoka [[Uingereza]]. == Maisha == Jones alimaliza Shahada yake ya Optometria kutoka Chuo Kikuu cha Wales mnamo 1985 na kupata shahada yake ya uzamivu (PhD) katika uhandisi wa kemikali kutoka chuo kikuu cha Aston University mnamo 1998.<ref name="bio">{{Rejea tovuti |title=Lyndon Jones |url=https://uwaterloo.ca/optometry-vision-science/people-profiles/lyndon-jones |publisher=University of Waterloo |access-date=October 6, 2021}}</ref> Wakati akiwa Uingereza, Jones na mkewe Debbie waliendesha kliniki yao binafsi.<ref name="team">{{Rejea tovuti |title=New Husband & Wife Team |url=https://uwaterloo.ca/optometry-vision-science/sites/ca.optometry-vision-science/files/uploads/files/newsletter-spring-2001.pdf |publisher=University of Waterloo |access-date=October 6, 2021 |date=2001}}</ref> == Kazi == Baada ya PhD yake, Jones alijiunga na kitivo cha Shule ya Optometria na Sayansi ya Uono ya Chuo Kikuu cha Waterloo mnamo [[Oktoba]] [[1998]].<ref name="master">{{Rejea tovuti |title=Optometry's master of PowerPoint |url=https://bulletin.uwaterloo.ca/2005/apr/12tu.html |publisher=University of Waterloo |access-date=October 6, 2021 |date=April 12, 2005}}</ref> Katika kipindi chake cha awali katika shule hiyo, Jones alichapisha kitabu kiitwacho "Common Contact Lens Complications" na alitunukiwa Tuzo ya Lenzi za Jicho ya Peter Abel kutoka Chama cha Lenzi za Jicho cha Ujerumani.<ref name="team"/> Mnamo 2012, Jones aliteuliwa kushika nafasi ya Mwenyekiti wa Utafiti wa Chuo Kikuu katika Shule ya Optometria na Sayansi ya Uono.<ref>{{Rejea tovuti |title=Beth Irving appointed University Research Chair |url=https://uwaterloo.ca/irving-lab/news/beth-irving-appointed-university-research-chair |publisher=University of Waterloo |access-date=October 6, 2021 |date=July 2012}}</ref> Baada ya hapo aliteuliwa kuwa mkurugenzi wa Kituo cha Utafiti wa Lenzi za Jicho na kuchaguliwa kuwa Mwanachama wa Chuo cha Sayansi ya Afya cha Kanada.<ref>{{Rejea tovuti |title=Lyndon Jones named as a Fellow of the Canadian Academy of Health Sciences |url=https://uwaterloo.ca/optometry-vision-science/news/lyndon-jones-named-fellow-canadian-academy-health-sciences |publisher=University of Waterloo |access-date=October 7, 2021 |date=October 2, 2017}}</ref> Mnamo 2018, alipokea shahada ya heshima kutoka chuo kikuu cha Aston University.<ref>{{Rejea tovuti |last1=McClean |first1=Andrew |title=CORE director receives honorary degree from Aston University |url=https://www.aop.org.uk/ot/in-practice/practitioner-stories/2018/08/07/core-director-receives-honorary-degree-from-aston-university |publisher=Aston University |access-date=October 7, 2021 |date=August 7, 2018}}</ref> Mnamo 2020, Jones alipandishwa cheo na kuwa profesa wa chuo kikuu kwa kumtambua kama mtafiti "ambaye anaonyesha mafanikio ya kipekee ya kitaaluma na umaarufu wa kimataifa."<ref>{{Rejea tovuti |title=University of Waterloo Appoints Lyndon Jones as Newest University Professor |url=https://core.uwaterloo.ca/news/university-of-waterloo-appoints-lyndon-jones-as-newest-university-professor/ |publisher=University of Waterloo |access-date=October 7, 2021 |date=April 30, 2020}}</ref> Mwaka uliofuata, Expertscape ilimtambua Jones kama mtaalamu mkuu wa juu kabisa wa lenzi za Jicho wa muongo huo<ref>{{Rejea tovuti |title=Expertscape Names Lyndon Jones as the Decade's Top Contact Lens Expert |url=https://core.uwaterloo.ca/news/expertscape-names-lyndon-jones-as-the-decades-top-contact-lens-expert/ |publisher=University of Waterloo |access-date=October 7, 2021 |date=August 25, 2021}}</ref> na akachaguliwa kuwa mwanachama wa Royal Society of Canada.<ref>{{Rejea tovuti |title=Dr. Lyndon Jones Elected as Royal Society of Canada Fellow |url=https://core.uwaterloo.ca/news/dr-lyndon-jones-elected-as-royal-society-of-canada-fellow/ |publisher=University of Waterloo |access-date=October 7, 2021 |date=September 8, 2021}}</ref> ==Marejeo== {{marejeo}} {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu walio hai]] 7lm6cj81tjfgnw5vkeazaunr13f8v5n 1608438 1608378 2026-10-15T11:53:18Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo */ 1608438 wikitext text/x-wiki '''Lyndon William James Jones''' ni mtaalamu wa optometria kutoka [[Uingereza]]. == Maisha == Jones alimaliza Shahada yake ya Optometria kutoka Chuo Kikuu cha Wales mnamo 1985 na kupata shahada yake ya uzamivu (PhD) katika uhandisi wa kemikali kutoka chuo kikuu cha Aston University mnamo 1998.<ref name="bio">{{Rejea tovuti |title=Lyndon Jones |url=https://uwaterloo.ca/optometry-vision-science/people-profiles/lyndon-jones |publisher=University of Waterloo |access-date=October 6, 2021}}</ref> Wakati akiwa Uingereza, Jones na mkewe Debbie waliendesha kliniki yao binafsi.<ref name="team">{{Rejea tovuti |title=New Husband & Wife Team |url=https://uwaterloo.ca/optometry-vision-science/sites/ca.optometry-vision-science/files/uploads/files/newsletter-spring-2001.pdf |publisher=University of Waterloo |access-date=October 6, 2021 |date=2001}}</ref> == Kazi == Baada ya PhD yake, Jones alijiunga na kitivo cha Shule ya Optometria na Sayansi ya Uono ya Chuo Kikuu cha Waterloo mnamo [[Oktoba]] [[1998]].<ref name="master">{{Rejea tovuti |title=Optometry's master of PowerPoint |url=https://bulletin.uwaterloo.ca/2005/apr/12tu.html |publisher=University of Waterloo |access-date=October 6, 2021 |date=April 12, 2005}}</ref> Katika kipindi chake cha awali katika shule hiyo, Jones alichapisha kitabu kiitwacho "Common Contact Lens Complications" na alitunukiwa Tuzo ya Lenzi za Jicho ya Peter Abel kutoka Chama cha Lenzi za Jicho cha Ujerumani.<ref name="team"/> Mnamo 2012, Jones aliteuliwa kushika nafasi ya Mwenyekiti wa Utafiti wa Chuo Kikuu katika Shule ya Optometria na Sayansi ya Uono.<ref>{{Rejea tovuti |title=Beth Irving appointed University Research Chair |url=https://uwaterloo.ca/irving-lab/news/beth-irving-appointed-university-research-chair |publisher=University of Waterloo |access-date=October 6, 2021 |date=July 2012}}</ref> Baada ya hapo aliteuliwa kuwa mkurugenzi wa Kituo cha Utafiti wa Lenzi za Jicho na kuchaguliwa kuwa Mwanachama wa Chuo cha Sayansi ya Afya cha Kanada.<ref>{{Rejea tovuti |title=Lyndon Jones named as a Fellow of the Canadian Academy of Health Sciences |url=https://uwaterloo.ca/optometry-vision-science/news/lyndon-jones-named-fellow-canadian-academy-health-sciences |publisher=University of Waterloo |access-date=October 7, 2021 |date=October 2, 2017}}</ref> Mnamo 2018, alipokea shahada ya heshima kutoka chuo kikuu cha Aston University.<ref>{{Rejea tovuti |last1=McClean |first1=Andrew |title=CORE director receives honorary degree from Aston University |url=https://www.aop.org.uk/ot/in-practice/practitioner-stories/2018/08/07/core-director-receives-honorary-degree-from-aston-university |publisher=Aston University |access-date=October 7, 2021 |date=August 7, 2018}}</ref> Mnamo 2020, Jones alipandishwa cheo na kuwa profesa wa chuo kikuu kwa kumtambua kama mtafiti "ambaye anaonyesha mafanikio ya kipekee ya kitaaluma na umaarufu wa kimataifa."<ref>{{Rejea tovuti |title=University of Waterloo Appoints Lyndon Jones as Newest University Professor |url=https://core.uwaterloo.ca/news/university-of-waterloo-appoints-lyndon-jones-as-newest-university-professor/ |publisher=University of Waterloo |access-date=October 7, 2021 |date=April 30, 2020}}</ref> Mwaka uliofuata, Expertscape ilimtambua Jones kama mtaalamu mkuu wa juu kabisa wa lenzi za Jicho wa muongo huo<ref>{{Rejea tovuti |title=Expertscape Names Lyndon Jones as the Decade's Top Contact Lens Expert |url=https://core.uwaterloo.ca/news/expertscape-names-lyndon-jones-as-the-decades-top-contact-lens-expert/ |publisher=University of Waterloo |access-date=October 7, 2021 |date=August 25, 2021}}</ref> na akachaguliwa kuwa mwanachama wa Royal Society of Canada.<ref>{{Rejea tovuti |title=Dr. Lyndon Jones Elected as Royal Society of Canada Fellow |url=https://core.uwaterloo.ca/news/dr-lyndon-jones-elected-as-royal-society-of-canada-fellow/ |publisher=University of Waterloo |access-date=October 7, 2021 |date=September 8, 2021}}</ref> ==Marejeo== {{marejeo}} {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:wanasayansi wa Uingereza]] 337oem1e1p17fyk0wrnra9oolzvmcml 0 254633 1608383 2026-10-15T09:15:11Z Mandago8 92940 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Sydney Joseph Bush''' (1929 – 21 Desemba 2018) alikuwa mtaalamu wa optometria kutoka [[Uingereza]] ambaye alifanya kazi mjini [[Kingston upon Hull|Hull]], Mashariki mwa Yorkshire, na akajulikana kwa kukuza mbinu ya CardioRetinometry.<ref>{{Rejea tovuti |last=Young |first=Angus |date=2019-01-02 |title=Tributes as 'larger than life' Hull optician Sydney Bush dies |url=https://www.hulldailymail.co.uk/news/hull-east-yorkshire-news/tributes-larger-life-hul...' 1608383 wikitext text/x-wiki '''Sydney Joseph Bush''' (1929 – 21 Desemba 2018) alikuwa mtaalamu wa optometria kutoka [[Uingereza]] ambaye alifanya kazi mjini [[Kingston upon Hull|Hull]], Mashariki mwa Yorkshire, na akajulikana kwa kukuza mbinu ya CardioRetinometry.<ref>{{Rejea tovuti |last=Young |first=Angus |date=2019-01-02 |title=Tributes as 'larger than life' Hull optician Sydney Bush dies |url=https://www.hulldailymail.co.uk/news/hull-east-yorkshire-news/tributes-larger-life-hull-optician-2382818 |access-date=2026-05-05 |website=Hull Live |language=en}}</ref><ref>{{Rejea tovuti |last=Powell |first=Selina |title=Optometrist Dr Sydney Bush dies aged 90 |url=https://www.aop.org.uk/ot/news/2019/01/16/optometrist-dr-sydney-bush-dies-aged-90 |access-date=2026-05-05 |website=www.aop.org.uk |language=en}}</ref><ref>{{Rejea tovuti |last=Gifford-Jones |first=W. |date=2009-10-23 |title=Oct 2009: Opinion: Look into eyes to assess risk of heart attack |url=https://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/life/2009/10/23/look-into-eyes-to-assess-risk-of-heart-attack |access-date=2026-05-05 |website=Winnipeg Free Press |language=en-US}}</ref> == Maisha == Bush awali alisomea [[tiba]] kabla ya kuhamia kwenye fani ya Optometria. Alimaliza mtihani wa 1st MB katika Chuo Kikuu cha Hull na kufuzu mtihani wa anatomia ya binadamu wa Chuo Kikuu cha Newcastle kuelekea 2nd MB, BS, pamoja na mitihani ya LRCP na MRCS ya Vyuo vya Kifalme katika fiziolojia ya binadamu, kabla ya kubadili mkondo kwenda Optometria. Alihitimu mnamo 1953 kama Mwanadiplomasia wa Taasisi ya Sayansi ya Macho huko London chini ya W. J. Porter na Reginald Goode.<ref>{{Rejea tovuti |last=Bush |first=Vivian |date=2019-01-25 |title=Obituary: Sydney Bush |url=https://www.opticianonline.net/content/news/obituary-sydney-bush |access-date=2026-05-05 |website=Optician Online |language=en}}</ref> Bush alianzisha kliniki binafsi ya macho, Bush the Opticians, huko Hull mnamo miaka ya 1950. Mwishoni mwa miaka ya 1990, baada ya kufunga kamera ya kielektroniki ya fundus ya jicho katika kliniki yake ya Hull, Bush alianza kupiga picha mfululizo za retina za wagonjwa wake waliokuwa wakitumia lenzi za kubandika machoni. Alisema kuwa aliona kupungua kwa mabadiliko ya mishipa ya damu ya retina kwa wagonjwa ambao alikuwa amewashauri kutumia vipimo vikubwa vya [[vitamini C]] na lysine na akaiita mbinu hiyo iliyotokea "CardioRetinometry".<ref name="TimesColonist">{{Rejea tovuti |url=https://www.timescolonist.com/life/health/the-doctor-game-groundbreaking-discovery-by-optometrist-sydney-bush-overlooked-4668842 |title=The Doctor Game: Groundbreaking discovery by optometrist Sydney Bush overlooked |first=W. |last=Gifford-Jones |date=January 6, 2019 |website=Times Colonist |access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Rejea tovuti |last=Gifford-Jones |first=W. |date=2019-01-05 |title=GIFFORD-JONES: Dr. Sydney Bush; Why Not the Nobel Prize? |url=https://torontosun.com/health/diet-fitness/gifford-jones-dr-sydney-bush-why-not-the-nobel-prize |access-date=2026-05-05 |website=The Toronto Sun}}</ref> ==Marejeo== {{marejeo}} {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Watu walio hai]] j2dtcwexo80a2un7jdyvevw9w6b44y5 1608439 1608383 2026-10-15T11:54:24Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo */ 1608439 wikitext text/x-wiki '''Sydney Joseph Bush''' (1929 – 21 Desemba 2018) alikuwa mtaalamu wa optometria kutoka [[Uingereza]] ambaye alifanya kazi mjini [[Kingston upon Hull|Hull]], Mashariki mwa Yorkshire, na akajulikana kwa kukuza mbinu ya CardioRetinometry.<ref>{{Rejea tovuti |last=Young |first=Angus |date=2019-01-02 |title=Tributes as 'larger than life' Hull optician Sydney Bush dies |url=https://www.hulldailymail.co.uk/news/hull-east-yorkshire-news/tributes-larger-life-hull-optician-2382818 |access-date=2026-05-05 |website=Hull Live |language=en}}</ref><ref>{{Rejea tovuti |last=Powell |first=Selina |title=Optometrist Dr Sydney Bush dies aged 90 |url=https://www.aop.org.uk/ot/news/2019/01/16/optometrist-dr-sydney-bush-dies-aged-90 |access-date=2026-05-05 |website=www.aop.org.uk |language=en}}</ref><ref>{{Rejea tovuti |last=Gifford-Jones |first=W. |date=2009-10-23 |title=Oct 2009: Opinion: Look into eyes to assess risk of heart attack |url=https://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/life/2009/10/23/look-into-eyes-to-assess-risk-of-heart-attack |access-date=2026-05-05 |website=Winnipeg Free Press |language=en-US}}</ref> == Maisha == Bush awali alisomea [[tiba]] kabla ya kuhamia kwenye fani ya Optometria. Alimaliza mtihani wa 1st MB katika Chuo Kikuu cha Hull na kufuzu mtihani wa anatomia ya binadamu wa Chuo Kikuu cha Newcastle kuelekea 2nd MB, BS, pamoja na mitihani ya LRCP na MRCS ya Vyuo vya Kifalme katika fiziolojia ya binadamu, kabla ya kubadili mkondo kwenda Optometria. Alihitimu mnamo 1953 kama Mwanadiplomasia wa Taasisi ya Sayansi ya Macho huko London chini ya W. J. Porter na Reginald Goode.<ref>{{Rejea tovuti |last=Bush |first=Vivian |date=2019-01-25 |title=Obituary: Sydney Bush |url=https://www.opticianonline.net/content/news/obituary-sydney-bush |access-date=2026-05-05 |website=Optician Online |language=en}}</ref> Bush alianzisha kliniki binafsi ya macho, Bush the Opticians, huko Hull mnamo miaka ya 1950. Mwishoni mwa miaka ya 1990, baada ya kufunga kamera ya kielektroniki ya fundus ya jicho katika kliniki yake ya Hull, Bush alianza kupiga picha mfululizo za retina za wagonjwa wake waliokuwa wakitumia lenzi za kubandika machoni. Alisema kuwa aliona kupungua kwa mabadiliko ya mishipa ya damu ya retina kwa wagonjwa ambao alikuwa amewashauri kutumia vipimo vikubwa vya [[vitamini C]] na lysine na akaiita mbinu hiyo iliyotokea "CardioRetinometry".<ref name="TimesColonist">{{Rejea tovuti |url=https://www.timescolonist.com/life/health/the-doctor-game-groundbreaking-discovery-by-optometrist-sydney-bush-overlooked-4668842 |title=The Doctor Game: Groundbreaking discovery by optometrist Sydney Bush overlooked |first=W. |last=Gifford-Jones |date=January 6, 2019 |website=Times Colonist |access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Rejea tovuti |last=Gifford-Jones |first=W. |date=2019-01-05 |title=GIFFORD-JONES: Dr. Sydney Bush; Why Not the Nobel Prize? |url=https://torontosun.com/health/diet-fitness/gifford-jones-dr-sydney-bush-why-not-the-nobel-prize |access-date=2026-05-05 |website=The Toronto Sun}}</ref> ==Marejeo== {{marejeo}} {{Mbegu-mtu}} {{BD|1929|2018}} [[Jamii:Wanasayansi wa Uingereza]] 4xb9d06cphj9u1ai7i5my3dsq6g5q1l 3 254634 1608384 2026-10-15T09:48:23Z AmmarBot 81277 Karibu 1608384 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 15 Oktoba 2026 (UTC) gzryxm0rh7drie26bvis1a5h56lr2h4 3 254635 1608385 2026-10-15T09:48:33Z AmmarBot 81277 Karibu 1608385 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 15 Oktoba 2026 (UTC) gzryxm0rh7drie26bvis1a5h56lr2h4 3 254636 1608386 2026-10-15T09:48:43Z AmmarBot 81277 Karibu 1608386 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 15 Oktoba 2026 (UTC) gzryxm0rh7drie26bvis1a5h56lr2h4 3 254637 1608387 2026-10-15T09:48:53Z AmmarBot 81277 Karibu 1608387 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:48, 15 Oktoba 2026 (UTC) gzryxm0rh7drie26bvis1a5h56lr2h4 3 254638 1608388 2026-10-15T09:49:03Z AmmarBot 81277 Karibu 1608388 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 15 Oktoba 2026 (UTC) 77iejhlzpkmft2fcykibraoifpiipyg 3 254639 1608389 2026-10-15T09:49:13Z AmmarBot 81277 Karibu 1608389 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 15 Oktoba 2026 (UTC) 77iejhlzpkmft2fcykibraoifpiipyg 3 254640 1608390 2026-10-15T09:49:23Z AmmarBot 81277 Karibu 1608390 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 15 Oktoba 2026 (UTC) 77iejhlzpkmft2fcykibraoifpiipyg 3 254641 1608391 2026-10-15T09:49:33Z AmmarBot 81277 Karibu 1608391 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 15 Oktoba 2026 (UTC) 77iejhlzpkmft2fcykibraoifpiipyg 3 254642 1608392 2026-10-15T09:49:43Z AmmarBot 81277 Karibu 1608392 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 15 Oktoba 2026 (UTC) 77iejhlzpkmft2fcykibraoifpiipyg 3 254643 1608393 2026-10-15T09:49:53Z AmmarBot 81277 Karibu 1608393 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:49, 15 Oktoba 2026 (UTC) 77iejhlzpkmft2fcykibraoifpiipyg 3 254644 1608394 2026-10-15T09:50:03Z AmmarBot 81277 Karibu 1608394 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 15 Oktoba 2026 (UTC) r0nqreb3961wtn1iknfc0upiismp9h0 3 254645 1608395 2026-10-15T09:50:13Z AmmarBot 81277 Karibu 1608395 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 15 Oktoba 2026 (UTC) r0nqreb3961wtn1iknfc0upiismp9h0 3 254646 1608396 2026-10-15T09:50:23Z AmmarBot 81277 Karibu 1608396 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 15 Oktoba 2026 (UTC) r0nqreb3961wtn1iknfc0upiismp9h0 3 254647 1608397 2026-10-15T09:50:33Z AmmarBot 81277 Karibu 1608397 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 15 Oktoba 2026 (UTC) r0nqreb3961wtn1iknfc0upiismp9h0 3 254648 1608398 2026-10-15T09:50:43Z AmmarBot 81277 Karibu 1608398 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 15 Oktoba 2026 (UTC) r0nqreb3961wtn1iknfc0upiismp9h0 3 254649 1608399 2026-10-15T09:50:53Z AmmarBot 81277 Karibu 1608399 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:50, 15 Oktoba 2026 (UTC) r0nqreb3961wtn1iknfc0upiismp9h0 3 254650 1608400 2026-10-15T09:51:03Z AmmarBot 81277 Karibu 1608400 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:51, 15 Oktoba 2026 (UTC) 7ng8u8xqeip3cjnv4rvqh2ftkn56t9b 3 254651 1608401 2026-10-15T09:51:13Z AmmarBot 81277 Karibu 1608401 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:51, 15 Oktoba 2026 (UTC) 7ng8u8xqeip3cjnv4rvqh2ftkn56t9b 3 254652 1608402 2026-10-15T09:51:23Z AmmarBot 81277 Karibu 1608402 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:51, 15 Oktoba 2026 (UTC) 7ng8u8xqeip3cjnv4rvqh2ftkn56t9b 3 254653 1608403 2026-10-15T09:51:33Z AmmarBot 81277 Karibu 1608403 wikitext text/x-wiki <div style="background-color: #EEEEFF; border: solid 1px #eaa5ff; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%"> <p style="margin-left: 5em;">'''<big>Karibu kwenye Wikipedia kwa Kiswahili!</big>'''</p> Tunamfurahia kila mmoja anayeingia na kuungana nasi. Hii ni kamusi elezo ya maandishi huru. Unaweza kuandika makala uipendayo ama kuitafsiri kutoka Wikipedia ya lugha nyingine. Ukipenda kutumia '''kurasa zetu za mwongozo na msaada''', a) ukitumia simu bofya kwa "'''Dawati'''" chini kwenye dirisha lako na b) ubadilishe mwonekano wa Wikipedia kwa kubofya "'''Switch to old look'''" kwenye menyu upande wa kushoto. Kwa mawili matatu labda tazama:<br> * [[Wikipedia:Ukurasa wangu na kurasa za kamusi|Kuhusu ukurasa wako wa mtumiaji na kurasa nyingine]] * [[Wikipedia:Mwongozo|Ukurasa wa mwongozo]] * [https://sw.wikipedia.org/wiki/Jamii:Msaada Jamii:Msaada] <small>(makala zilizomo humo zinaweza kusaidia mara nyingi)</small> * [[Wikipedia:Jumuia|Ukurasa wa jumuia]] <small>(pamoja na '''[[Wikipedia:Wakabidhi]]''', penye majina walio tayari kukusaidia)</small> * [[Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo|Makala za msingi za Wikipedia]] Jisikie huru kuuliza swali lolote lihusianalo na Wikipedia hii. Karibu kujitambulisha kwenye "Ukurasa wa mtumiaji". Ukitaka kupata kwanza uzoefu wa kuweza kuhariri Wikipedia, tafadhali tumia '''[[Msaada:Jaribio#2._Jaribio_katika_nafasi_yako_ya_mtumiaji| ukurasa wako kwa majaribio]]'''. Humo unaruhusiwa kujipatia uzoefu wa uundaji wa makala za Wikipedia! Juu yako mwenyewe uandike tu kwenye '''[[Special:Mypage|ukurasa wako wa mtumiaji]]'''. Humo uko huru kutangaza chochote upendacho, kama si biashara au matusi. <big>'''Ujue miiko:'''</big> * usilete kamwe matini wala [[Msaada:Picha|picha kutoka tovuti za nje]]. * usiingize matangazo ya kibiashara (pamoja na kuelekeza kwa kurasa zenye matangazo). * usimwage kamwe matini kutoka [[Msaada:Tafsiri ya kompyuta‎|google-translate]] au [[Msaada:Tafsiri|programu za kutafsiri]]. * usitumie kama vyanzo vya taarifa au tanbihi <nowiki><ref>Wikipedia (au mradi mwingine wa Wikimedia)</ref></nowiki>, ila unaweza kutumia vyanzo vyake kwa kuvitaja vyenyewe moja kwa moja. Tunakushauri pia [[Wikipedia:Email|kuandikisha email]] yako; haitaonekana na wengine lakini wataweza kukuandikia kupitia mfumo wa Wikipedia. Karibu sana! <p style="margin-left: 5em;">'''Welcome to Kiswahili Wikipedia!'''</p> We welcome you even if you don't speak Kiswahili. For a bot flag go to [[Wikipedia:Bots|this site]]. If you try to edit entries as a non-speaker, it is better to first communicate with one of our admins who can advise you. You may find them at [[Wikipedia:Wakabidhi]]. And, please: * '''do not''' post computer translated texts (like Google Translate, [[Special:ContentTranslation|Content Translation]], etc. all do not work for Swahili) * nor copied texts/images from other webs to this site! * do not use links to commercial pages, never post anything that looks like advertising. * do not use as references <nowiki><ref>Wikipedia (or another project of Wikimedia)</ref></nowiki>, though you can use their references by writing them themselves. As a newcomer we advise that you [[:en:Wikipedia:Emailing_users|register your email]]. This will not be visible to others but it allows us to notify you, which often is helpful in case of problems. </div> '''[[Mtumiaji:AmmarBot|AmmarBot]] ([[Majadiliano ya mtumiaji:AmmarBot|majadiliano]])''' 09:51, 15 Oktoba 2026 (UTC) 7ng8u8xqeip3cjnv4rvqh2ftkn56t9b 14 254654 1608406 2026-10-15T10:43:02Z AdamLynnMcGill007 72462 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 1608406 wikitext text/x-wiki == Kaunti ya Lubunga == pbwlq5g63n8oargrh8o7qk41bpoixfk 14 254655 1608407 2026-10-15T10:43:22Z AdamLynnMcGill007 72462 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 1608407 wikitext text/x-wiki == Mwaka 2023 katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo == 7skjr2qveqp0u6l3f2epjqdmijkj9nv 1608440 1608407 2026-10-15T11:55:47Z Riccardo Riccioni 452 1608440 wikitext text/x-wiki [[jamii:Historia ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] [[Jamii:2023]] qs1ilf7s8hpfynn7p440mzqorfgkmx1 14 254656 1608408 2026-10-15T10:43:42Z AdamLynnMcGill007 72462 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 1608408 wikitext text/x-wiki == Migogoro ya kimataifa == m0zvum9u2owbq99ajoabgrhn4drm26r 14 254657 1608409 2026-10-15T10:43:59Z AdamLynnMcGill007 72462 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 1608409 wikitext text/x-wiki == Migogoro ya ardhi == d2ekamy80jg34z9hiqvpqn3sltnu57o 14 254660 1608412 2026-10-15T10:45:32Z AdamLynnMcGill007 72462 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 1608412 wikitext text/x-wiki == Migogoro katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo == 6i1ax2yyzr90yl3co4aeq2wuy5yfrj1 0 254661 1608413 2026-10-15T10:47:04Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Sidney Ann Rasbury Hemming''' ni mwanajiokemia wa uchanganuzi anayejulikana kwa kazi yake ya kuchunguza na kurekodi historia ya [[Dunia]] kupitia uchanganuzi wa mashapo na [[miamba]] ya mashapo. Yeye ni [[profesa]] wa sayansi ya Dunia na mazingira katika Chuo Kikuu cha [[Columbia, Missouri|Columbia]]. == Elimu na taaluma == Hemming alipata shahada ya kwanza ya sayansi (BS) kutoka Chuo Kikuu cha Midwestern mwaka 1983 na shahada ya uzamili ya sayansi (MS...' 1608413 wikitext text/x-wiki '''Sidney Ann Rasbury Hemming''' ni mwanajiokemia wa uchanganuzi anayejulikana kwa kazi yake ya kuchunguza na kurekodi historia ya [[Dunia]] kupitia uchanganuzi wa mashapo na [[miamba]] ya mashapo. Yeye ni [[profesa]] wa sayansi ya Dunia na mazingira katika Chuo Kikuu cha [[Columbia, Missouri|Columbia]]. == Elimu na taaluma == Hemming alipata shahada ya kwanza ya sayansi (BS) kutoka Chuo Kikuu cha Midwestern mwaka 1983 na shahada ya uzamili ya sayansi (MS) kutoka Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1986. Mwaka 1994, alipata shahada ya uzamivu (PhD) kutoka Chuo Kikuu cha Stony Brook, ambako alichunguza isotopu za risasi katika miamba ya mashapo. Mwaka huohuo, Hemming alianza kufanya utafiti wa baada ya uzamivu chini ya uongozi wa Wally Broecker katika Kituo cha Utafiti wa Dunia cha Lamont–Doherty. Kufikia mwaka 2021, Hemming alikuwa profesa wa sayansi ya Dunia na mazingira katika kituo hicho. Mwaka 2018, Hemming aliteuliwa kuwa mwanachama wa heshima wa Muungano wa Kijiofizikia wa [[Marekani]] (American Geophysical Union). Alitambuliwa kwa mchango wake katika kubuni viashiria vya kijiokemia na isotopu vinavyotumika kuchunguza mashapo ili kufichua michakato na matukio ya kijiolojia yaliyotokea katika historia ya Dunia. Mwaka 2021, Hemming alipokea ufadhili wa utafiti wa Guggenheim (Guggenheim Fellowship), ambao alipanga kuutumia kuchunguza kipindi kati ya enzi ya Pliocene na enzi ya Pleistocene. == Utafiti == Utafiti wa Hemming unalenga kurekodi mabadiliko ya kihistoria ya Dunia kwa kuchanganua ishara za kikemia zilizohifadhiwa katika miamba ya mashapo na mashapo yenyewe. Anatumia mbinu za kubainisha umri wa matukio ya kijiolojia (geochronology) ili kukadiria umri wa matukio yaliyotokea baharini. Kwa kufanya hivyo, huchunguza mabadiliko katika mikondo ya maji, upepo na barafu za kijiografia. Hemming ametumia isotopu za neodimiamu kufuatilia mabadiliko ya haraka katika Maji ya Kati ya Antaktika (Antarctic Intermediate Water) na mabadiliko katika Maji ya Kina ya Atlantiki ya Kaskazini (North Atlantic Deep Water). Katika Bahari ya Kusini, Hemming ametumia isotopu za strontiamu zilizomo kwenye mashapo kufuatilia mabadiliko ya nguvu ya mkondo wa Agulhas wakati wa Kipindi cha Mwisho cha Kilele cha Ubarafu (Last Glacial Maximum). Pia alibainisha eneo lililokuwapo Mkondo wa Mzunguko wa Antaktika (Antarctic Circumpolar Current). Katika jimbo la California, Marekani, utafiti wake kuhusu hali ya hewa ya zamani katika Ziwa Mono ulionyesha kuwa mashapo yalikuwa na alama za kikemia zilizorekodi Tukio la Laschamp (Laschamp event), ambalo lilikuwa mabadiliko ya uga wa sumaku wa Dunia yaliyotokea duniani kote. Katika Bahari ya Atlantiki ya Kaskazini, Hemming alichunguza matukio ya Heinrich (Heinrich events). Utafiti wake ulisaidia kubainisha kiasi cha mabaki ya miamba na mashapo yaliyosafirishwa na vilima vya barafu vinavyoelea baharini na kupelekwa katika Bahari ya Atlantiki ya Kaskazini. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Historia]] [[Jamii:Dunia]] [[Jamii:Maprofesa]] 10r3vto9yr10gknjkdrtf7325160wut 0 254662 1608414 2026-10-15T10:47:27Z AdamLynnMcGill007 72462 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création en Traduction Article | Mzozo wa Mbole-Lengola huko Kisangani " 1608414 wikitext text/x-wiki '''Mgogoro wa Mbole-Lengola''' ni mzozo wa ardhi na kikabila kati ya jamii mbalimbali, ambao umewaleta katika mzozo jamii za Mbole na Lengola tangu Februari 2023 katika jimbo la [[Tshopo]], hasa katika wilaya ya Lubunga jijini [[Kisangani]], pamoja na eneo la [[Opala]] huko [[Ubundu]]<ref name="A007">{{fr}} ; ''MSF : [https://www.msf.org/fr/rdcongo/tshopo-plus-de-4800-m%C3%A9nages-victimes-du-conflit-intercommunautaire-de-lubunga-assist%C3%A9s-par, Tshopo : Plus de 4800 ménages qui ont fui le conflit intercommunautaire de Lubunga assistés par MSF à Kisangani], sur www.msf.org, 15 janvier 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A008">{{fr}} ; ''Ehtools ID: 4787 : [https://ehtools.org/uploads/brochures/1271.pdf, Conséquences humanitaires du conflit intercommunautaire dans la Zone de santé de Lubunga ( Province de la Tshopo) : Rapport de l’évaluation rapide multisectorielle], sur ehtools.org, du 29 au 30 mai 2023, consulté le 13 octobre 2026</ref>. == Mwanzo == Tangu Februari 2023, kabila la Mbole limewatuhumu watu wa kabila la Lengola kwa kuuza ardhi katika kaunti ya Lubunga, wilaya ya Tshopo—ardhi ambayo kabila la Mbole linaichukulia kuwa ni yao wenyewe<ref name="A009">{{fr}} ; ''Paul Lorgerie : [https://www.dw.com/fr/rdc-montee-de-violences-dans-la-province-de-tshopo/a-67319572, Politique : République démocratique du Congo (RDC) : montée de la violence dans la province de la Tshopo], sur www.dw.com, 06 novembre 2023, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A001">{{fr}} ; ''Cédric Botela : [https://www.congoquotidien.com/2025/01/16/actualite-rdc-conflit-tshopo-securite/, Conflit Mbole-Lengola : la Tshopo au bord du gouffre], sur www.congoquotidien.com, 16 janvier 2025, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A002">{{fr}} ; ''[https://actualite.cd/index.php/2026/04/17/tshopo-validation-dun-projet-de-reinsertion-en-faveur-des-deplaces-du-conflit-mbole, Tshopo : validation d’un projet de réinsertion en faveur des déplacés du conflit Mbole-Lengola], sur Actualité.cd, vendredi, 17/04/2026 - 12:37', consulté le 13 octobre 2026</ref>. Kiini cha mgogoro huu ni mzozo kuhusu eneo lenye ukubwa wa hekta 4,000 lililotolewa kwa kampuni ya kilimo na ufugaji ya CAP-Congo, yenye makao yake katika wilaya ya Lubunga. Kampuni hiyo ilieleza kuwa itatekeleza miradi mbalimbali katika eneo hilo kwa manufaa ya mkoa wa Tshopo, ikiwemo faida ya haraka ya kuunda ajira kwa wenyeji, hasa watu wa jamii za Mbole, Lengola, na Kumu. Hata hivyo, wanakijiji wamelalamika kuwa ardhi hiyo hiyo, ambayo ndiyo chanzo cha riziki yao kupitia shughuli za kilimo, inachukuliwa kutoka kwao<ref name="A010">{{fr}} ; ''Agence Congolaise de Presse (ACP) : [https://acp.cd/economie/rdc-le-dossier-cap-congo-au-menu-dechange-au-ministere-des-affaires-foncieres/, RDC : le dossier <<Cap Congo>> au menu d’échange au ministère des Affaires foncières], sur ACP.CD, 14 juin 2025, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A011">{{fr}} ; Africa Presse : [https://www.africa-press.net/congo-kinshasa/politique/tshopo-conflit-mbole-lengola-cap-congo-dans-loeil-des-deputes-nationaux, Tshopo/conflit Mbole-Lengola : Cap Congo dans l’œil des députés nationaux], sur www.africa-press.net, 06 juin 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref>. Inasemekana kuwa mauzo hayo yalifanywa na kiongozi wa kimila — mtu anayeitwa "Bw. Bonny", kiongozi wa kundi la Beda ndani ya sekta ya Lubuya-Bera na mwenye asili ya eneo la Ubundu (kutoka kwa kabila la Walengola). Inasemekana kuwa alitumia vibaya mamlaka yake ili kulidanganya taifa zima<ref name="A012">{{fr}} ; ''Armand Kitoko Wongo : ''[https://pdfs.semanticscholar.org/7682/92200a4ef137015d7848423e0e8dfe648e3f.pdf, RÔLE DES JOURNALISTES DANS LES CONFLITS INTERCOMMUNAUTAIRES DANS LA VILLE DE KISANGANI. CAS DES COMMUNAUTÉS MBOLE ET LENGOLA DANS LA COMMUNE DE LUBUNGA], sur pdfs.semanticscholar.org et IJRDO - Journal of Social Science and Humanities Research, ISSN: 2456-2971, volume 09, juillet 2023, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A013">{{fr}} ; ''Armand Kitoko Wongo : [https://www.researchgate.net/publication/372209512_ROLE_DES_JOURNALISTES_DANS_LES_CONFLITS_INTERCOMMUNAUTAIRES_DANS_LA_VILLE_DE_KISANGANI_CAS_DES_COMMUNAUTES_MBOLE_ET_LENGOLA_DANS_LA_COMMUNE_DE_LUBUNGA, RÔLE DES JOURNALISTES DANS LES CONFLITS INTERCOMMUNAUTAIRES DANS LA VILLE DE KISANGANI. CAS DES COMMUNAUTÉS MBOLE ET LENGOLA DANS LA COMMUNE DE LUBUNGA], sur www.researchgate.net, juillet 2023, consulté le 13 octobre 2026</ref>. == Mwenendo wa Matukio == Makundi hayo mawili yalipigana kwa kutumia bunduki za aina ya *shotgun*, mapanga, mishale yenye sumu, pinde, na silaha nyinginezo. Mapigano hayo yalisababisha vifo, kuchomwa moto kwa nyumba na vibanda, uporaji, pamoja na uharibifu wa mashamba. Kufikia Novemba 2023, watu 500 walikuwa wameuawa na 70,000 walikuwa wamelazimika kuyahama makazi yao kutokana na mzozo huu kati ya jamii za Lengola na Mbole—hali ambayo mamlaka za Kongo zimeshindwa kuidhibiti na ambayo imeenea hadi [[Kisangani]]<ref name="A014">{{fr}} ; ''Radio Okapi : [https://www.radiookapi.net/2024/06/18/emissions/dialogue-entre-congolais/le-conflit-entre-les-peuples-mbole-et-lengola-connait, Le conflit entre les peuples Mbole et Lengola connaît une accalmie], sur www.radiookapi.net, Publié le mardi, 18/06/2024 - 21:19' et Modifié le mardi, 18/06/2024 - 21:19', consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A003">{{fr}} ; ''Bureau Conjoint des Nations Unies des Droits de l'Homme (BCNUDH) : [https://monusco.unmissions.org/sites/default/files/2026-04/BCNUDH%20-%20Communiqu%C3%A9%20de%20Presse-%20Note%20Mensuelle-%20Janvier%20%202026.pdf, Communiqué de presse : le BCNUDH publie les principales tendances des violations des droits de l’homme en République démocratique du Congo pour le mois de janvier 2026], sur monusco.unmissions.orgj, jannvier 2026, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A004">{{fr}} ; ''Richard Ntumba : [https://ouragan.cd/2023/10/conflit-mbole-lengola-a-la-tshopo-500-morts-et-24-000-deplaces, Conflit Mbole-Lengola à la Tshopo, 500 morts et 24 000 déplacés], sur Ouragan.cd, publié le 23 octobre 2023 à 09:36':38'', consulté le 13 octobre 2026</ref>. Ofisi ya Pamoja ya Umoja wa Mataifa ya Haki za Kibinadamu katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (UNJHRO) iliripoti kuwa angalau raia 303 wameathiriwa na ukiukwaji wa haki za kibinadamu tangu mgogoro ulipoanza mwezi Februari na katika eneo la Lubunga<ref name="A003"/>{{,}}<ref name="A004"/>{{,}}<ref name="A005"/>. Bei za bidhaa muhimu zinapanda kwa kasi kubwa katika soko kuu la Kisangani. Ubundu na Opala—maeneo mawili yanayosambaza mchele, mahindi na ndizi jijini Kisangani—hayafikiki tena kufuatia mauaji hayo<ref name="A015">{{fr}} ; ''MediaCongo : [https://www.mediacongo.net/article-actualite-145446_conflit_lengola_mbole_a_tshopo_le_vpm_de_l_interieur_a_kisangani_pour_lancer_le_forum_sur_la_paix.html, Conflit Lengola-Mbole à Tshopo : le VPM de l'Intérieur à Kisangani pour lancer le forum sur la paix], sur www.mediacongo.net, 17 décembre 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref>. == Athari za Kibinadamu == * Oktoba 2023: Watu 500 wamefariki, 24,000 wameyahama makazi yao na nyumba 6,400 zimeathirika; serikali ya mkoa inatoa FC 4,000,000 kwa siku<ref name="A004"/> * Januari 2025: Vifo 303 vilivyorekodiwa, watu 107,000 waliokimbia makazi yao<ref name="A005"/> * 2024: zaidi ya watu 740 wamefariki kulingana na OCHA; karibu watu 1,000 wamefariki na 2,500 wamejeruhiwa<ref name="ADAM&WINEUR-015">{{fr}} ; ''Reagan Bin kakani : [https://7sur7.cd/2024/08/30/conflit-lengola-mbole-tshopo-la-societe-civile-plaide-pour-lorganisation-dun-forum-pour, Conflit Lengola-Mbole à Tshopo : La société civile plaide pour l'organisation d'un forum pour la paix], sur 7sur7.cd, 30 août 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref> * Juni 2025: vifo zaidi ya 700 tangu Februari 2023<ref name="ADAM&WINEUR-015"/> == Mchakato wa Amani == Wanamgambo 350 wa Uganbukali wamekabidhi silaha zao kwa mamlaka katika eneo la Ubundu. Wanamgambo hao pia walikabidhi bunduki 12 (za aina ya '12-gauge'), mapanga 5, mikuki 10, pamoja na pinde na mishale 2<ref name="ADAM&WINEUR-016">{{fr}} ; ''MediaCongo : [https://www.mediacongo.net/article-actualite-166396_tshopo_vers_le_retour_des_deplaces_du_conflit_communautaire_mbole_lengola.html, Provinces : Tshopo : Vers le retour des déplacés du conflit communautaire Mbole-Lengola], sur www.mediacongo.net, 11 août 2026, consulté le 13 octobre 2026</ref>. Siku ya Jumamosi, Juni 21, 2025, jamii za Mbole, Lengola, na Kumu—ambazo zote zinahusika katika mgogoro kati ya jamii za Mbole na Lengola—zilifanya sherehe ya maridhiano ya kimila huko Osio, kilomita 17 kutoka katikati ya manispaa ya Lubunga katika mji wa Kisangani. Kwa mtazamo wa Naibu Waziri Mkuu Jacquemain Shabani, jamii hizo zimeweka kando uhasama wao<ref name="ADAM&WINEUR-016" />{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-017">{{fr}} ; ''Radio Okapi : [https://www.radiookapi.net/2025/06/22/actualite/societe/pacte-de-paix-signe-entre-les-communautes-mbole-et-lengola, Pacte de paix signé entre les communautés Mbole et Lengola], www.radiookapi.net, Publié le dimanche, 22/06/2025 - 20:29' et Modifié le dimanche, 22/06/2025 - 20:29', consulté le 13 octobre 2026</ref>. Watu wa kabila la Mbole na Lengola wameomba radhi "kwa yote yaliyotokea." Kabila la Lengola linahimiza "kurejeshwa kwa ndoa kati ya makundi hayo mawili, yaani Mbole na Lengola"<ref name="ADAM&WINEUR-015"/>. Serikali ya Kongo imetangaza kuanza kwa mpango mpana wa ujenzi upya na utulivu, unaojumuisha ujenzi wa haraka wa nyumba 250 za kijamii, shule, na vituo vya afya vya ndani<ref name="ADAM&WINEUR-018">{{fr}} ; ''[https://7sur7.cd/2026/07/27/tshopo-le-gouvernement-annonce-le-retour-progressif-des-deplaces-du-conflit-mbole, Tshopo : le gouvernement annonce le retour progressif des déplacés du conflit Mbole-Lengola], sur 7sur7.cd, 27 juillet 2026, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A005">{{fr}} ; ''ReliefWeb : [https://reliefweb.int/report/democratic-republic-congo/mission-conjointe-icn-cohp-province-de-tshopo-16-au-27-mai-2024, Mission Conjointe ICN-COHP: Province de Tshopo (16 au 27 mai 2024)], sur eliefweb.int, le 19 juillet 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A006">{{fr}} ; ''Radio Okapi : [https://www.radiookapi.net/2024/11/27/actualite/securite/tshopo-des-villages-desertes-la-suite-du-conflit-mbole-lengola, Tshopo : des villages désertés à la suite du conflit Mbole-Lengola], sur www.radiookapi.net, le mercredi, 27/11/2024 - 18:48 et Modifié le mer, 27/11/2024 - 18:48, consulté le 13 octobre 2026</ref>. == Tazama pia == * [[Lubunga]] * [[Mbole]] * [[Lengola]] * [[Kisangani]] * [[Soko Kuu (Kisangani)]] * [[Tshopo]] == Marejeo == {{Reflist}} [[Jamii:Migogoro katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] [[Jamii:Tshopo (mkoa)]] [[Jamii:Kaunti ya Lubunga]] [[Jamii:Mwaka 2023 katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] [[Jamii:Migogoro ya kimataifa]] [[Jamii:Migogoro ya ardhi]] [[Jamii:Migogoro ya ardhi (DRC)]] [[Jamii:Migogoro ya kimataifa (DRC)]] 86m30ti47jwd0q06io7jk8el0bhjnaq 1608441 1608414 2026-10-15T11:57:00Z Riccardo Riccioni 452 /* Marejeo */ 1608441 wikitext text/x-wiki '''Mgogoro wa Mbole-Lengola''' ni mzozo wa ardhi na kikabila kati ya jamii mbalimbali, ambao umewaleta katika mzozo jamii za Mbole na Lengola tangu Februari 2023 katika jimbo la [[Tshopo]], hasa katika wilaya ya Lubunga jijini [[Kisangani]], pamoja na eneo la [[Opala]] huko [[Ubundu]]<ref name="A007">{{fr}} ; ''MSF : [https://www.msf.org/fr/rdcongo/tshopo-plus-de-4800-m%C3%A9nages-victimes-du-conflit-intercommunautaire-de-lubunga-assist%C3%A9s-par, Tshopo : Plus de 4800 ménages qui ont fui le conflit intercommunautaire de Lubunga assistés par MSF à Kisangani], sur www.msf.org, 15 janvier 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A008">{{fr}} ; ''Ehtools ID: 4787 : [https://ehtools.org/uploads/brochures/1271.pdf, Conséquences humanitaires du conflit intercommunautaire dans la Zone de santé de Lubunga ( Province de la Tshopo) : Rapport de l’évaluation rapide multisectorielle], sur ehtools.org, du 29 au 30 mai 2023, consulté le 13 octobre 2026</ref>. == Mwanzo == Tangu Februari 2023, kabila la Mbole limewatuhumu watu wa kabila la Lengola kwa kuuza ardhi katika kaunti ya Lubunga, wilaya ya Tshopo—ardhi ambayo kabila la Mbole linaichukulia kuwa ni yao wenyewe<ref name="A009">{{fr}} ; ''Paul Lorgerie : [https://www.dw.com/fr/rdc-montee-de-violences-dans-la-province-de-tshopo/a-67319572, Politique : République démocratique du Congo (RDC) : montée de la violence dans la province de la Tshopo], sur www.dw.com, 06 novembre 2023, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A001">{{fr}} ; ''Cédric Botela : [https://www.congoquotidien.com/2025/01/16/actualite-rdc-conflit-tshopo-securite/, Conflit Mbole-Lengola : la Tshopo au bord du gouffre], sur www.congoquotidien.com, 16 janvier 2025, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A002">{{fr}} ; ''[https://actualite.cd/index.php/2026/04/17/tshopo-validation-dun-projet-de-reinsertion-en-faveur-des-deplaces-du-conflit-mbole, Tshopo : validation d’un projet de réinsertion en faveur des déplacés du conflit Mbole-Lengola], sur Actualité.cd, vendredi, 17/04/2026 - 12:37', consulté le 13 octobre 2026</ref>. Kiini cha mgogoro huu ni mzozo kuhusu eneo lenye ukubwa wa hekta 4,000 lililotolewa kwa kampuni ya kilimo na ufugaji ya CAP-Congo, yenye makao yake katika wilaya ya Lubunga. Kampuni hiyo ilieleza kuwa itatekeleza miradi mbalimbali katika eneo hilo kwa manufaa ya mkoa wa Tshopo, ikiwemo faida ya haraka ya kuunda ajira kwa wenyeji, hasa watu wa jamii za Mbole, Lengola, na Kumu. Hata hivyo, wanakijiji wamelalamika kuwa ardhi hiyo hiyo, ambayo ndiyo chanzo cha riziki yao kupitia shughuli za kilimo, inachukuliwa kutoka kwao<ref name="A010">{{fr}} ; ''Agence Congolaise de Presse (ACP) : [https://acp.cd/economie/rdc-le-dossier-cap-congo-au-menu-dechange-au-ministere-des-affaires-foncieres/, RDC : le dossier <<Cap Congo>> au menu d’échange au ministère des Affaires foncières], sur ACP.CD, 14 juin 2025, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A011">{{fr}} ; Africa Presse : [https://www.africa-press.net/congo-kinshasa/politique/tshopo-conflit-mbole-lengola-cap-congo-dans-loeil-des-deputes-nationaux, Tshopo/conflit Mbole-Lengola : Cap Congo dans l’œil des députés nationaux], sur www.africa-press.net, 06 juin 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref>. Inasemekana kuwa mauzo hayo yalifanywa na kiongozi wa kimila — mtu anayeitwa "Bw. Bonny", kiongozi wa kundi la Beda ndani ya sekta ya Lubuya-Bera na mwenye asili ya eneo la Ubundu (kutoka kwa kabila la Walengola). Inasemekana kuwa alitumia vibaya mamlaka yake ili kulidanganya taifa zima<ref name="A012">{{fr}} ; ''Armand Kitoko Wongo : ''[https://pdfs.semanticscholar.org/7682/92200a4ef137015d7848423e0e8dfe648e3f.pdf, RÔLE DES JOURNALISTES DANS LES CONFLITS INTERCOMMUNAUTAIRES DANS LA VILLE DE KISANGANI. CAS DES COMMUNAUTÉS MBOLE ET LENGOLA DANS LA COMMUNE DE LUBUNGA], sur pdfs.semanticscholar.org et IJRDO - Journal of Social Science and Humanities Research, ISSN: 2456-2971, volume 09, juillet 2023, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A013">{{fr}} ; ''Armand Kitoko Wongo : [https://www.researchgate.net/publication/372209512_ROLE_DES_JOURNALISTES_DANS_LES_CONFLITS_INTERCOMMUNAUTAIRES_DANS_LA_VILLE_DE_KISANGANI_CAS_DES_COMMUNAUTES_MBOLE_ET_LENGOLA_DANS_LA_COMMUNE_DE_LUBUNGA, RÔLE DES JOURNALISTES DANS LES CONFLITS INTERCOMMUNAUTAIRES DANS LA VILLE DE KISANGANI. CAS DES COMMUNAUTÉS MBOLE ET LENGOLA DANS LA COMMUNE DE LUBUNGA], sur www.researchgate.net, juillet 2023, consulté le 13 octobre 2026</ref>. == Mwenendo wa Matukio == Makundi hayo mawili yalipigana kwa kutumia bunduki za aina ya *shotgun*, mapanga, mishale yenye sumu, pinde, na silaha nyinginezo. Mapigano hayo yalisababisha vifo, kuchomwa moto kwa nyumba na vibanda, uporaji, pamoja na uharibifu wa mashamba. Kufikia Novemba 2023, watu 500 walikuwa wameuawa na 70,000 walikuwa wamelazimika kuyahama makazi yao kutokana na mzozo huu kati ya jamii za Lengola na Mbole—hali ambayo mamlaka za Kongo zimeshindwa kuidhibiti na ambayo imeenea hadi [[Kisangani]]<ref name="A014">{{fr}} ; ''Radio Okapi : [https://www.radiookapi.net/2024/06/18/emissions/dialogue-entre-congolais/le-conflit-entre-les-peuples-mbole-et-lengola-connait, Le conflit entre les peuples Mbole et Lengola connaît une accalmie], sur www.radiookapi.net, Publié le mardi, 18/06/2024 - 21:19' et Modifié le mardi, 18/06/2024 - 21:19', consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A003">{{fr}} ; ''Bureau Conjoint des Nations Unies des Droits de l'Homme (BCNUDH) : [https://monusco.unmissions.org/sites/default/files/2026-04/BCNUDH%20-%20Communiqu%C3%A9%20de%20Presse-%20Note%20Mensuelle-%20Janvier%20%202026.pdf, Communiqué de presse : le BCNUDH publie les principales tendances des violations des droits de l’homme en République démocratique du Congo pour le mois de janvier 2026], sur monusco.unmissions.orgj, jannvier 2026, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A004">{{fr}} ; ''Richard Ntumba : [https://ouragan.cd/2023/10/conflit-mbole-lengola-a-la-tshopo-500-morts-et-24-000-deplaces, Conflit Mbole-Lengola à la Tshopo, 500 morts et 24 000 déplacés], sur Ouragan.cd, publié le 23 octobre 2023 à 09:36':38'', consulté le 13 octobre 2026</ref>. Ofisi ya Pamoja ya Umoja wa Mataifa ya Haki za Kibinadamu katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (UNJHRO) iliripoti kuwa angalau raia 303 wameathiriwa na ukiukwaji wa haki za kibinadamu tangu mgogoro ulipoanza mwezi Februari na katika eneo la Lubunga<ref name="A003"/>{{,}}<ref name="A004"/>{{,}}<ref name="A005"/>. Bei za bidhaa muhimu zinapanda kwa kasi kubwa katika soko kuu la Kisangani. Ubundu na Opala—maeneo mawili yanayosambaza mchele, mahindi na ndizi jijini Kisangani—hayafikiki tena kufuatia mauaji hayo<ref name="A015">{{fr}} ; ''MediaCongo : [https://www.mediacongo.net/article-actualite-145446_conflit_lengola_mbole_a_tshopo_le_vpm_de_l_interieur_a_kisangani_pour_lancer_le_forum_sur_la_paix.html, Conflit Lengola-Mbole à Tshopo : le VPM de l'Intérieur à Kisangani pour lancer le forum sur la paix], sur www.mediacongo.net, 17 décembre 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref>. == Athari za Kibinadamu == * Oktoba 2023: Watu 500 wamefariki, 24,000 wameyahama makazi yao na nyumba 6,400 zimeathirika; serikali ya mkoa inatoa FC 4,000,000 kwa siku<ref name="A004"/> * Januari 2025: Vifo 303 vilivyorekodiwa, watu 107,000 waliokimbia makazi yao<ref name="A005"/> * 2024: zaidi ya watu 740 wamefariki kulingana na OCHA; karibu watu 1,000 wamefariki na 2,500 wamejeruhiwa<ref name="ADAM&WINEUR-015">{{fr}} ; ''Reagan Bin kakani : [https://7sur7.cd/2024/08/30/conflit-lengola-mbole-tshopo-la-societe-civile-plaide-pour-lorganisation-dun-forum-pour, Conflit Lengola-Mbole à Tshopo : La société civile plaide pour l'organisation d'un forum pour la paix], sur 7sur7.cd, 30 août 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref> * Juni 2025: vifo zaidi ya 700 tangu Februari 2023<ref name="ADAM&WINEUR-015"/> == Mchakato wa Amani == Wanamgambo 350 wa Uganbukali wamekabidhi silaha zao kwa mamlaka katika eneo la Ubundu. Wanamgambo hao pia walikabidhi bunduki 12 (za aina ya '12-gauge'), mapanga 5, mikuki 10, pamoja na pinde na mishale 2<ref name="ADAM&WINEUR-016">{{fr}} ; ''MediaCongo : [https://www.mediacongo.net/article-actualite-166396_tshopo_vers_le_retour_des_deplaces_du_conflit_communautaire_mbole_lengola.html, Provinces : Tshopo : Vers le retour des déplacés du conflit communautaire Mbole-Lengola], sur www.mediacongo.net, 11 août 2026, consulté le 13 octobre 2026</ref>. Siku ya Jumamosi, Juni 21, 2025, jamii za Mbole, Lengola, na Kumu—ambazo zote zinahusika katika mgogoro kati ya jamii za Mbole na Lengola—zilifanya sherehe ya maridhiano ya kimila huko Osio, kilomita 17 kutoka katikati ya manispaa ya Lubunga katika mji wa Kisangani. Kwa mtazamo wa Naibu Waziri Mkuu Jacquemain Shabani, jamii hizo zimeweka kando uhasama wao<ref name="ADAM&WINEUR-016" />{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-017">{{fr}} ; ''Radio Okapi : [https://www.radiookapi.net/2025/06/22/actualite/societe/pacte-de-paix-signe-entre-les-communautes-mbole-et-lengola, Pacte de paix signé entre les communautés Mbole et Lengola], www.radiookapi.net, Publié le dimanche, 22/06/2025 - 20:29' et Modifié le dimanche, 22/06/2025 - 20:29', consulté le 13 octobre 2026</ref>. Watu wa kabila la Mbole na Lengola wameomba radhi "kwa yote yaliyotokea." Kabila la Lengola linahimiza "kurejeshwa kwa ndoa kati ya makundi hayo mawili, yaani Mbole na Lengola"<ref name="ADAM&WINEUR-015"/>. Serikali ya Kongo imetangaza kuanza kwa mpango mpana wa ujenzi upya na utulivu, unaojumuisha ujenzi wa haraka wa nyumba 250 za kijamii, shule, na vituo vya afya vya ndani<ref name="ADAM&WINEUR-018">{{fr}} ; ''[https://7sur7.cd/2026/07/27/tshopo-le-gouvernement-annonce-le-retour-progressif-des-deplaces-du-conflit-mbole, Tshopo : le gouvernement annonce le retour progressif des déplacés du conflit Mbole-Lengola], sur 7sur7.cd, 27 juillet 2026, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A005">{{fr}} ; ''ReliefWeb : [https://reliefweb.int/report/democratic-republic-congo/mission-conjointe-icn-cohp-province-de-tshopo-16-au-27-mai-2024, Mission Conjointe ICN-COHP: Province de Tshopo (16 au 27 mai 2024)], sur eliefweb.int, le 19 juillet 2024, consulté le 13 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="A006">{{fr}} ; ''Radio Okapi : [https://www.radiookapi.net/2024/11/27/actualite/securite/tshopo-des-villages-desertes-la-suite-du-conflit-mbole-lengola, Tshopo : des villages désertés à la suite du conflit Mbole-Lengola], sur www.radiookapi.net, le mercredi, 27/11/2024 - 18:48 et Modifié le mer, 27/11/2024 - 18:48, consulté le 13 octobre 2026</ref>. == Tazama pia == * [[Lubunga]] * [[Mbole]] * [[Lengola]] * [[Kisangani]] * [[Soko Kuu (Kisangani)]] * [[Tshopo]] == Marejeo == {{Reflist}} [[Jamii:Migogoro katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] [[Jamii:Kaunti ya Lubunga]] [[Jamii:Mwaka 2023 katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] [[Jamii:Migogoro ya ardhi]] 07ompcibhm5hh7dthrhmqgwvwrwjxcn 0 254663 1608415 2026-10-15T10:52:09Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''James Gutheim Heller''' (4 Januari [[1892]] – 19 Desemba [[1971]]) alikuwa [[rabi]] wa [[Kiyahudi]] wa [[madhehebu]] ya Reform, mtunzi wa muziki na [[mwandishi]] kutoka [[Marekani]], ambaye alikuwa mtu mashuhuri katika maisha ya kidini na kijamii ya Wayahudi katika karne ya 20. Alihitimu mafunzo ya urabi katika Chuo cha Hebrew Union mwaka 1916 na kuhudumu katika makutaniko mbalimbali nchini Marekani. Alijulikana zaidi kwa huduma yake katika Hekalu la...' 1608415 wikitext text/x-wiki '''James Gutheim Heller''' (4 Januari [[1892]] – 19 Desemba [[1971]]) alikuwa [[rabi]] wa [[Kiyahudi]] wa [[madhehebu]] ya Reform, mtunzi wa muziki na [[mwandishi]] kutoka [[Marekani]], ambaye alikuwa mtu mashuhuri katika maisha ya kidini na kijamii ya Wayahudi katika karne ya 20. Alihitimu mafunzo ya urabi katika Chuo cha Hebrew Union mwaka 1916 na kuhudumu katika makutaniko mbalimbali nchini Marekani. Alijulikana zaidi kwa huduma yake katika Hekalu la Isaac M. Wise huko Cincinnati. Pia alikuwa mwanachama hai wa Mkutano Mkuu wa Marabi wa Marekani, ambako alihudumu kama rais kuanzia mwaka 1941 hadi 1943. Akiwa mfuasi wa Uzayuni, baadaye aliongoza Shirika la Uzayuni wa Kazi la Marekani. Heller pia alikuwa mwanazuoni wa muziki na mtunzi mahiri, aliyeandika nyimbo za kidini na tungo za ala mbalimbali za muziki, pamoja na kufundisha katika Chuo cha Muziki cha Cincinnati. == Maisha == Heller alizaliwa tarehe 4 Januari 1892 huko [[New Orleans, Louisiana]], Marekani. Alikuwa mwana wa rabi Maximilian Heller na Ida Marks. Heller alipata shahada ya kwanza ya sanaa kutoka Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1912 na shahada ya uzamili ya sanaa kutoka Chuo Kikuu cha Cincinnati mwaka 1914. Mwaka 1916, alihitimu mafunzo ya urabi katika Chuo cha Hebrew Union kilichopo Cincinnati, Ohio. Kuanzia mwaka 1916 hadi 1919, alihudumu kama rabi msaidizi katika Kutaniko la Keneseth Israel huko Philadelphia, Pennsylvania. Kuanzia mwaka 1919 hadi 1920, alikuwa rabi katika Hekalu la Bene Israel huko Little Rock, Arkansas. Mwaka 1920, aliteuliwa kuwa rabi katika Hekalu la Isaac M. Wise huko Cincinnati. Mwaka 1935, alitoa hotuba katika maadhimisho ya Siku ya Waanzilishi katika Chuo cha Hebrew Union. Mwaka 1937, akawa mjumbe wa bodi ya magavana ya chuo hicho. Akiwa mwanachama hai wa Mkutano Mkuu wa Marabi wa Marekani, alihudumu kama makamu mwenyekiti wa Tume ya Haki za Kijamii, mwenyekiti wa Kamati ya Muziki wa Masinagogi kuanzia mwaka 1937 hadi 1940, na makamu wa rais kuanzia mwaka 1939 hadi 1941. Mwaka 1941, alichaguliwa kuwa rais wa mkutano huo na alishikilia nafasi hiyo hadi mwaka 1943. Katika mkutano wa Mkutano Mkuu wa Marabi wa Marekani wa mwaka 1942, Heller alisaidia kupata uungwaji mkono wa azimio lililopendekeza kuundwa kwa kikosi cha Wayahudi cha kupigana katika Vita vya Pili vya Dunia. Hatua hiyo ilisababisha baadhi ya wanachama wa vuguvugu la Reform waliopinga Uzayuni kuanzisha Baraza la Marekani la Uyahudi. Wakati wa Vita vya Kwanza vya Dunia, Heller alihudumu kama kasisi wa kijeshi katika jeshi la Marekani. Baada ya [[Vita vya Pili vya Dunia]] kumalizika, Rais Harry S. Truman alimchagua Heller kuwa miongoni mwa viongozi wachache wa dini waliotumwa kutembelea Ulaya na kutoa taarifa kuhusu hali ya wakimbizi baada ya vita. Heller aliwahi kuwa rais wa Shirika la Uzayuni wa Kazi la Marekani, mwenyekiti wa Shirika la Pamoja la Usaidizi kwa Wayahudi mwaka 1945, na mjumbe wa kamati tendaji ya Muungano wa Makutaniko ya Kiebrania ya Marekani. Mwaka 1952, alistaafu kutoka wadhifa wake wa rabi katika Hekalu la Isaac M. Wise na kuwa mkurugenzi mtendaji wa Shirika la Maendeleo la Israeli, lililohusishwa na mpango wa Israel Bonds wa kukusanya fedha kwa ajili ya Israeli. Mwaka 1942, aliandika historia ya hekalu hilo, na mwaka 1965 aliandika wasifu wa Isaac Mayer Wise. Heller pia alikuwa mwanamuziki na mtunzi mahiri. Mwaka 1935, aliteuliwa kuwa profesa wa taaluma ya muziki katika Chuo cha Muziki cha Cincinnati, ambako hapo awali alikuwa amepata shahada ya udaktari wa muziki. Alitunga kazi nyingi za muziki kwa vikundi mbalimbali vya wapigaji ala na waimbaji, zikiwemo ibada nne za muziki zilizotungwa kwa ajili ya ibada za Shabbat, siku takatifu ya mapumziko ya kila wiki katika Uyahudi. Mwaka 1929, alipokea tuzo kutoka kwa Jumuiya ya Uchapishaji wa Muziki wa Marekani kwa utunzi wake wa quartet ya ala za nyuzi ulioitwa ''Aquatints''. Kabla ya hapo, alikuwa amesomea muziki huko New Orleans na Cincinnati, akiwemo chini ya mwalimu wa muziki Edgar S. Kelley. Kuanzia mwaka 1924 hadi 1941, aliandika maelezo ya programu za maonyesho ya muziki ya Orchestra ya Simfoni ya Cincinnati. Heller alikuwa mjumbe wa Bodi ya Elimu ya Cincinnati kuanzia mwaka 1935 hadi 1939 na mkurugenzi wa bodi ya YMCA ya Kaunti ya Hamilton kuanzia mwaka 1934 hadi 1942. Pia alikuwa mjumbe wa kamati tendaji na makamu wa rais wa Shirika la Uzayuni la Marekani, pamoja na kuwa mwanachama wa jumuiya ya kitaaluma ya Phi Beta Kappa. Mwaka 1917, alimuoa Jean Bettmann. Walipata watoto watatu walioitwa Cecile L., Claire J. na Joan H. Mwaka 1952, alimuoa mke wake wa pili, Helen R. Bettman. Heller alifariki tarehe 19 Desemba 1971 katika Kituo cha Wahitaji wa Huduma za Uangalizi na Uuguzi cha Vernon. Rabi Samuel Sandmel, aliyekuwa mhadhiri katika Chuo cha Hebrew Union, aliongoza ibada ya mazishi iliyofanyika katika Nyumba ya Mazishi ya Weil. Baadaye, mwili wake ulichomwa moto katika Kanisa la Hillside. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1892]] [[Jamii:Waliofariki 1971]] [[Jamii:Waandishi wa Marekani]] s85xr4e74a3lrqzp9nr2b4x0c3b4s2m 0 254664 1608416 2026-10-15T10:55:58Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Carolyn Heller''' (9 Januari [[1937]] – 22 Agosti [[2011]]) alikuwa [[mchoraji]] na msanii wa mapambo kutoka [[Florida]], [[Marekani]]. Alijikita zaidi katika sanaa za mapambo, akitumia rangi angavu na mara nyingi kujumuisha michoro yenye mandhari ya maeneo ya kitropiki. == Maisha ya awali na elimu == Alizaliwa kwa jina la Carolyn Frohsin mwaka 1937 katika mji wa Alexander City, Alabama, Marekani. Wazazi wake, Ralph na Frances, walikuwa wamiliki wa d...' 1608416 wikitext text/x-wiki '''Carolyn Heller''' (9 Januari [[1937]] – 22 Agosti [[2011]]) alikuwa [[mchoraji]] na msanii wa mapambo kutoka [[Florida]], [[Marekani]]. Alijikita zaidi katika sanaa za mapambo, akitumia rangi angavu na mara nyingi kujumuisha michoro yenye mandhari ya maeneo ya kitropiki. == Maisha ya awali na elimu == Alizaliwa kwa jina la Carolyn Frohsin mwaka 1937 katika mji wa Alexander City, Alabama, Marekani. Wazazi wake, Ralph na Frances, walikuwa wamiliki wa duka la bidhaa mbalimbali la Frohsins lililokuwa Alabama. Alisoma sanaa katika Chuo cha Kumbukumbu cha H. Sophie Newcomb. Mwaka 1958, aliolewa na Edward Heller, ambaye alikuwa mwanasheria. == Maisha ya utu uzima na taaluma == Heller hakujikita katika kuchora kwenye turubai zilizowekwa kwenye vigingi pekee, bali pia alichora kwenye vitu mbalimbali, kuanzia viti hadi meza za mchezo wa pool. Alitumia zaidi rangi za akriliki. Katika miaka ya 1950 hadi miaka ya 1970, kazi zake zilijikita kwa kiasi kikubwa katika mandhari ya maua. Katika miaka ya 2000, michoro yake ilianza kuwa ya kisanaa dhahania zaidi, huku akiendelea kutumia rangi angavu na zenye mvuto. Katika miaka ya 2000, alianza pia kutengeneza kazi za sanaa za mapambo. Alibuni vito vya mapambo na bidhaa za nguo, pamoja na kutengeneza picha zilizochapishwa kwa mbinu ya serigrafia. Studio yake ilikuwa katika gereji ya nyumba yake. Alikuwa akichora huku akitazama televisheni, na alipendelea vipindi vya uhuishaji vilivyolenga hadhira ya watu wazima. Ili kuuza kazi zake, Heller aliandaa mikusanyiko ya kijamii ya muda wa vinywaji vya jioni nyumbani kwake, ambako aliwakaribisha watu walioweza kuwa wafadhili na wanunuzi wa kazi zake. Miongoni mwa waliounga mkono kazi zake alikuwa Ronda Storms. Pia alisoma na kufanya kazi kwa karibu na wasanii Syd Solomon, Ida Kohlmeyer na William Pachner. === Miaka ya 1960 === Mwaka 1961, Heller alihamia Tampa, Florida, pamoja na mume wake Edward. Haraka alijihusisha na jumuiya ya sanaa ya eneo hilo. Alihudhuria masomo katika Chuo Kikuu cha South Florida na Makumbusho ya Sanaa ya Tampa. Heller na Edward walipata watoto wanne walioitwa Alan, Emily, Janet na Fran. Baada ya watoto wao kujiunga na vyuo vikuu, alianza kujishughulisha na sanaa kama kazi ya muda wote. Familia hiyo iliishi katika eneo la Hyde Park jijini Tampa. Heller aliendelea kuishi katika eneo hilo hadi alipofariki. === Miaka ya 1970 === Mwishoni mwa miaka ya 1970, Heller na Edward walitalikiana.[1] == Maisha ya baadaye na urithi == Mwaka 1996, Heller alijiunga na bodi ya sanaa ya umma ya Baraza la Sanaa la Hillsborough. Aliondoka katika baraza hilo mwaka 2004. Pia aliunga mkono Mtandao wa UKIMWI wa Tampa kwa kuchangia kazi zake za sanaa katika minada iliyofanyika kwa ajili ya kuchangisha fedha. Alifariki Agosti 2011 katika Hospitali Kuu ya Tampa kutokana na kuganda kwa damu. Wakati wa kifo chake, Heller alikuwa na takribani kazi 150 za sanaa. Kazi hizo zinaonyeshwa katika jumba la sanaa la mtandaoni lililoanzishwa na familia yake. Familia yake pia iligundua mkusanyiko wa picha zilizochapishwa ambazo hazikuwa zimewahi kuchapishwa hadharani, nyumbani kwake. Baadhi ya picha hizo zilikopeshwa kwa kituo cha jamii cha eneo hilo ili kuwafundisha watoto kuthamini sanaa. Kwa heshima ya kumbukumbu yake, Baraza la Sanaa la Hillsborough hutoa kila mwaka ufadhili wa Carolyn F. Heller. == Maonyesho makuu == * ''Pieces of a Dream'' — maonyesho ya pamoja yaliyofanyika mwaka 2009 katika Chuo Kikuu cha Tampa, Tampa, Florida. * Maonyesho ya kumbukumbu ya kazi zake — maonyesho binafsi yaliyofanyika mwaka 2013 katika Makumbusho ya Sanaa ya Tampa, Tampa, Florida. == Mkusanyiko mkuu wa kazi zake == * ''Hot Flashes'' — Hospitali Kuu ya Tampa, Tampa, Florida. * ''Tampa Stars'' — Mfumo wa Maktaba za Umma wa Kaunti ya Tampa-Hillsborough, Tampa, Florida. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1937]] [[Jamii:Waliofariki 2011]] [[Jamii:Wachoraji wa Marekani]] rvidntsrm52392jm5k2d5netj8i898p 0 254665 1608417 2026-10-15T10:59:44Z Score Beethoven 26647 Makala mpya: Vanny Bishweka (imetafsiriwa kutoka en.wikipedia) 1608417 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Vanny Bishweka | tarehe ya kuzaliwa = {{circa|1965}}<br />Birere, [[Goma]], [[Mkoa wa Kivu Kaskazini|Kivu Kaskazini]] | utaifa = Mkongo | kazi yake = Mfanyabiashara, mmiliki wa hoteli | anajulikana kwa ajili ya = Hoteli ya Ihusi, Hoteli ya Serena ya Goma | tuzo = Shahada ya heshima (''honoris causa''), Chuo Kikuu Huru cha Nchi za Maziwa Makuu (2023) }} '''Vanny Bishweka''' (alizaliwa takriban mwaka [[1965]]) ni mfanyabiashara wa [[Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] anayeishi [[Goma]], katika [[Mkoa wa Kivu Kaskazini|Kivu Kaskazini]]. Anamiliki Hoteli ya Ihusi na kampuni ya boti za [[Ziwa Kivu]] yenye jina hilohilo, na ameelezwa kuwa mfanyabiashara mwenye ushawishi mkubwa zaidi mjini Goma. == Wasifu == === Utoto na mwanzo === Alizaliwa katika familia maskini huko Birere, eneo la biashara la Goma. Alianza na biashara ndogo na usafirishaji, akimiliki pikipiki mbili kati ya sita zilizokuwepo mjini wakati huo, kabla ya kupanua biashara yake na miji jirani pamoja na [[Rwanda]].<ref name="Berger2016" /> === Kazi === Mwaka 1992 alianza kujenga Hoteli ya Ihusi kando ya Ziwa Kivu, iliyopewa jina la kijiji cha baba yake katika [[Mkoa wa Kivu Kusini|Kivu Kusini]]. Ujenzi ulisimama mwaka 1994 kutokana na machafuko mjini Goma; hoteli ilikamilika mwaka 2001<ref name="Berger2016" /> na kufunguliwa mwaka 2002.<ref name="Bitanga2020" /><ref name="Wezele2025" /> Inahudumia hasa mashirika ya misaada na wasafiri wa kibiashara. Mwaka 2016 alikuwa akijenga hoteli ya pili ya Ihusi mjini Goma.<ref name="Berger2016" /> Uwekezaji wake uliwezesha ujenzi wa [[Hoteli za Serena|Hoteli ya Serena]] ya Goma, hoteli ya kwanza ya nyota tano mjini humo, iliyofunguliwa mwaka 2020 baada ya miaka kumi ya ujenzi.<ref name="Bitanga2020" /><ref name="Wezele2025" /> Boti zake za Ihusi zinaunganisha Goma na [[Bukavu]] kwa takriban saa tatu, kupitia kisiwa cha Idjwi.<ref name="Bitanga2020" /><ref name="LePoint2024" /> Ni mshirika wa kampuni ya Tunisia EPPM inayochimba gesi ya [[methani]] ya ziwa hilo, na anamiliki asilimia 20 ya Socodee, kampuni inayosambaza umeme unaozalishwa na Virunga Energie, kampuni tanzu ya mwendeshaji wa [[Hifadhi ya Virunga]].<ref name="Bitanga2020" /><ref name="Wezele2025" /> Pia amegharimia ujenzi wa majengo, vituo vya mafuta, barabara na mizunguko ya barabarani mjini Goma.<ref name="Berger2016" /><ref name="Mashariki2023" /> Mwaka 2023 Chuo Kikuu Huru cha Nchi za Maziwa Makuu (ULPGL) kilimtunukia shahada ya heshima (''honoris causa'').<ref name="Mashariki2023" /><ref name="Katava2023" /> == Marejeo == {{Reflist|refs= <ref name="Berger2016">{{Cite web |last=Berger |first=Miriam |title=The Goma Paradox |url=https://roadsandkingdoms.com/2016/the-goma-paradox/ |website=Roads & Kingdoms |date=2016-08-30 |access-date=2026-10-15}}</ref> <ref name="Bitanga2020">{{Cite news |last=Bitanga |first=Paolo |title=DR Congo hoteliers bet on luxury in troubled east |url=https://www.rappler.com/business/dr-congo-hoteliers-bet-on-luxury-troubled-east/ |work=Rappler |date=2020-11-22 |access-date=2026-10-15}}</ref> <ref name="Wezele2025">{{Cite web |last=Wezele |first=Rebecca |title=Un bâtisseur au service de Goma : Vanny Bishweka |url=https://empreinterdcmag.com/2025/02/06/un-batisseur-au-service-de-goma-vinny-bishweka/ |website=Empreinte RDC Mag |date=2025-02-06 |language=fr |access-date=2026-10-15}}</ref> <ref name="LePoint2024">{{Cite web |title=Vanny Bishweka : l'architecte de la transformation de Goma |url=https://lepoint.cd/vanny-bishweka-larchitecte-de-la-transformation-de-goma/ |website=LePoint.cd |date=2024-12-25 |language=fr |access-date=2026-10-15}}</ref> <ref name="Mashariki2023">{{Cite web |title=Nord-Kivu/Société : Vanny Bishweka décoré du diplôme de Docteur Honoris Causa par l'ULPGL pour ses innombrables oeuvres de développement |url=https://masharikirdc.net/nord-kivu-societe-vanny-bishweka-decore-professeur-honoris-causa-par-lulpgl-pour-ses-innombrables-oeuvres-de-developpement/ |website=Mashariki RDC |date=2023-04-22 |language=fr |access-date=2026-10-15}}</ref> <ref name="Katava2023">{{Cite web |last=Katava |first=Bienvenu |title=Nord-Kivu : pour ses multiples actions humanitaires, le philanthrope Vanny Bishweka reconnu pionnier du développement par l'ULPGL |url=https://kivuactualites.com/nord-kivu-pour-ses-multiples-actions-humanitaires-le-philanthrope-vanny-bishweka-reconnu-pionnier-du-developpement-par-lulpgl/ |website=Kivu Actualités |date=2023-04-23 |language=fr |access-date=2026-10-15}}</ref> }} {{Authority control}} {{Mbegu-mtu}} {{DEFAULTSORT:Bishweka, Vanny}} [[Jamii:Waliozaliwa 1965]] [[Jamii:Watu walio hai]] [[Jamii:Wafanyabiashara wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo]] ronbezoxsw76dxx9emreo1u71jrc2v6 0 254666 1608418 2026-10-15T11:00:18Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Gustave Marinius Heiss''' (4 Novemba [[1904]] – 7 Juni [[1982]]) alikuwa bingwa wa [[mchezo]] wa uzio kutoka [[Marekani]] na mshindi wa medali ya shaba katika mashindano ya épée ya timu kwenye [[Michezo ya Olimpiki]] ya Majira ya Kiangazi ya mwaka 1932 iliyofanyika [[Los Angeles]]. Pia alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Kiangazi ya mwaka 1936 iliyofanyika Berlin, ambako timu ya Marekani ilishika nafasi ya tano. Alikuwa bingwa wa kita...' 1608418 wikitext text/x-wiki '''Gustave Marinius Heiss''' (4 Novemba [[1904]] – 7 Juni [[1982]]) alikuwa bingwa wa [[mchezo]] wa uzio kutoka [[Marekani]] na mshindi wa medali ya shaba katika mashindano ya épée ya timu kwenye [[Michezo ya Olimpiki]] ya Majira ya Kiangazi ya mwaka 1932 iliyofanyika [[Los Angeles]]. Pia alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Kiangazi ya mwaka 1936 iliyofanyika Berlin, ambako timu ya Marekani ilishika nafasi ya tano. Alikuwa bingwa wa kitaifa wa Marekani katika mchezo wa épée mara nne, katika miaka ya 1933, 1934, 1936 na 1941. == Taaluma ya mchezo wa uzio == Heiss alizaliwa katika mji wa [[Meridian, Mississippi]], Marekani. Baada ya kusoma kwa muda mfupi katika Chuo Kikuu cha Tulane, alijiunga na Chuo cha Kijeshi cha Marekani kilichopo West Point. Heiss alishiriki katika mashindano ya épée, katika kiwango cha mtu binafsi na timu, na kushinda mataji yafuatayo: * 1931 — Bingwa wa épée ya mtu binafsi wa Shirikisho la Uzio la Vyuo Vikuu vya Marekani, akiwakilisha Chuo cha Kijeshi cha Marekani. * 1932 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée katika mashindano ya nje. * 1932 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya timu, akiwakilisha Klabu ya Uzio ya New York. * 1933 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya timu, akiwakilisha Klabu ya Uzio ya New York. * 1933 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya mtu binafsi. * 1934 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya timu, akiwakilisha Klabu ya Uzio ya New York. * 1934 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya mtu binafsi. * 1935 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya timu, akiwakilisha Klabu ya Uzio ya New York. * 1936 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya timu, akiwakilisha Klabu ya Uzio ya New York. * 1936 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya mtu binafsi. * 1939 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya timu, akiwakilisha Klabu ya Uzio ya New York. * 1940 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée katika mashindano ya nje. * 1941 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya timu, akiwakilisha Klabu ya Uzio ya New York. * 1941 — Bingwa wa kitaifa wa Marekani wa épée ya mtu binafsi. Katika Michezo ya Olimpiki, alipata mafanikio yafuatayo: * 1932 — Alishinda medali ya shaba katika mashindano ya épée ya wanaume ya timu, akiwa sehemu ya timu ya Marekani. * 1936 — Alishika nafasi ya tano katika mashindano ya épée ya wanaume ya timu, akiwa sehemu ya timu ya Marekani. == Taaluma ya kijeshi == Wakati wa Vita vya Pili vya Dunia, Heiss alijeruhiwa vibaya alipokuwa akiongoza kikosi cha batalioni katika Divisheni ya 87 ya Wanajeshi wa Miguu ya Marekani wakati wa Vita vya Bulge mnamo Desemba 1944. Kwa utumishi wake wa kijeshi, alipokea Nishani ya Nyota ya Shaba, Nishani ya Nyota ya Fedha na Nishani ya Moyo wa Zambarau. == Taaluma baada ya Vita vya Pili vya Dunia == Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, Heiss aliishi Arlington, Virginia, Marekani. Kuanzia mwaka 1947 hadi 1955, alifanya kazi kama mkuu wa kitengo cha urekebishaji wa kitaaluma na elimu katika Utawala wa Maveterani wa Marekani. Baadaye, alifanya kazi katika Shirika la Usalama wa Taifa la Marekani kuanzia mwaka 1955 hadi 1958. Ndoa zake na Virginia Jones Heiss na Hertha Wegener Heiss ziliishia kwa talaka. Alikuwa na mtoto mmoja wa kiume kutoka katika ndoa yake ya kwanza na watoto wawili wa kike kutoka katika ndoa yake ya pili. Heiss alichaguliwa kuwa mwanachama wa Ukumbi wa Umaarufu wa Mchezo wa Uzio wa Marekani. Alizikwa katika eneo la West Point, Marekani. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1904]] [[Jamii:Waliofariki 1982]] [[Jamii:Wachezaji]] 0oj0blynnk3h5ezk6lrxwx1mye7y6q8 0 254667 1608419 2026-10-15T11:04:44Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Frederick Jacob Reagan Heebe''' (25 Agosti [[1922]] – 10 Agosti [[2014]]) alikuwa [[mwanasheria]] na [[hakimu]] kutoka [[Marekani]] aliyehudumu kama hakimu wa [[Mahakama]] ya [[Wilaya]] ya Marekani kwa Wilaya ya Mashariki ya [[Louisiana]]. == Maisha ya awali na elimu == Heebe alizaliwa katika mji wa Gretna, Louisiana, Marekani. Alipata shahada ya kwanza ya sanaa kutoka Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1943. Kuelekea mwisho wa [[Vita vya Pili vya Dunia]],...' 1608419 wikitext text/x-wiki '''Frederick Jacob Reagan Heebe''' (25 Agosti [[1922]] – 10 Agosti [[2014]]) alikuwa [[mwanasheria]] na [[hakimu]] kutoka [[Marekani]] aliyehudumu kama hakimu wa [[Mahakama]] ya [[Wilaya]] ya Marekani kwa Wilaya ya Mashariki ya [[Louisiana]]. == Maisha ya awali na elimu == Heebe alizaliwa katika mji wa Gretna, Louisiana, Marekani. Alipata shahada ya kwanza ya sanaa kutoka Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1943. Kuelekea mwisho wa [[Vita vya Pili vya Dunia]], alihudumu katika [[Jeshi]] la Marekani akiwa na cheo cha kapteni kuanzia mwaka 1945 hadi 1946. Mwaka 1949, alipata shahada ya [[sheria]] kutoka Shule ya Sheria ya Chuo Kikuu cha Tulane. == Taaluma == Heebe alifanya kazi ya uwakili katika sekta binafsi huko Gretna kuanzia mwaka 1949 hadi 1958. Kuanzia mwaka 1958 hadi 1960, alikuwa mjumbe wa Baraza la Parokia ya Jefferson. Kuanzia mwaka 1961 hadi 1966, alihudumu kama hakimu wa Kitengo B cha Mahakama ya Wilaya ya 24 ya Kijaji katika Parokia ya Jefferson. === Huduma katika mahakama ya shirikisho === Tarehe 16 Februari 1966, Rais Lyndon B. Johnson alimteua Heebe kujaza nafasi ya hakimu katika Mahakama ya Wilaya ya Marekani kwa Wilaya ya Mashariki ya Louisiana, nafasi iliyoachwa wazi na Hakimu Frank Burton Ellis. Seneti ya Marekani ilithibitisha uteuzi wake tarehe 25 Machi 1966, na siku iliyofuata akapokea rasmi hati ya uteuzi wake. Heebe alihudumu kama hakimu mkuu wa mahakama hiyo kuanzia mwaka 1972 hadi 1992. Tarehe 26 Agosti 1992, alianza kuhudumu katika hadhi ya hakimu mwandamizi, nafasi inayomwezesha hakimu kupunguza mzigo wa kazi huku akiendelea kutoa huduma za kimahakama. == Maisha binafsi == Heebe alifariki tarehe 10 Agosti 2014 katika mji wa Metairie, Louisiana, Marekani. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1922]] [[Jamii:Waliofariki 2014]] [[Jamii:Wanasheria wa Marekani]] [[Jamii:Mahakama]] 61w50szrcxjn6ukhb3m8xmyqg0cgtjz 0 254668 1608420 2026-10-15T11:07:54Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''John L. Hebron Sr.''' alikuwa [[daktari]] bingwa wa [[upasuaji]], mkulima wa mashamba makubwa na [[mwanasiasa]] aliyekuwa [[mbunge]] wa bunge la jimbo nchini [[Marekani]] katika karne ya 19, katika jimbo la [[Mississippi]]. Hebron Sr. alizaliwa [[Virginia]] na kukulia Mississippi. Baba yake, aliyeitwa pia John Hebron, aliyeishi kuanzia mwaka 1802 hadi 1862, alinunua shamba lenye ukubwa wa ekari 880 karibu na Vicksburg, Mississippi. Shamba hilo lilitumi...' 1608420 wikitext text/x-wiki '''John L. Hebron Sr.''' alikuwa [[daktari]] bingwa wa [[upasuaji]], mkulima wa mashamba makubwa na [[mwanasiasa]] aliyekuwa [[mbunge]] wa bunge la jimbo nchini [[Marekani]] katika karne ya 19, katika jimbo la [[Mississippi]]. Hebron Sr. alizaliwa [[Virginia]] na kukulia Mississippi. Baba yake, aliyeitwa pia John Hebron, aliyeishi kuanzia mwaka 1802 hadi 1862, alinunua shamba lenye ukubwa wa ekari 880 karibu na Vicksburg, Mississippi. Shamba hilo lilitumika kulima matunda kwa kutumia nguvu kazi ya watu waliokuwa watumwa. Hebron alisoma katika Chuo cha Tiba cha New Orleans kuanzia mwaka 1856 hadi 1858. Aliendelea na kazi ya upasuaji hadi mwaka 1876, ikiwemo kutoa huduma za matibabu wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani. Mwaka 1876, alichaguliwa kuhudumu kwa muhula mmoja katika Seneti ya Mississippi, akiwakilisha Kaunti ya Warren, Mississippi. Baadaye, Hebron aliacha siasa za uchaguzi na kukodisha gereza la jimbo kwa kipindi cha miaka miwili kabla ya kumuuza Jones S. Hamilton mkataba wa ukodishaji huo. Kati ya mwaka 1880 na 1887, alijihusisha na kilimo cha mashamba makubwa, kisha akaanza tena kazi yake ya udaktari. Hebron alifunga ndoa mwaka 1860 na kupata mtoto wa kiume aliyeitwa John L. Hebron Jr. Mtoto wake alisoma katika Chuo Kikuu cha Mississippi na pia alihudumu katika Seneti ya Mississippi. Wakati wa muhula wake, Hebron Jr. alitoa hotuba katika hafla ya uzinduzi wa mnara wa kumbukumbu ya wanajeshi wa Muungano wa Majimbo ya Kusini waliopigana katika Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Madaktari]] [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] 8fzcg86n776gq58pgo2f0bogblv6ljz 0 254669 1608421 2026-10-15T11:11:24Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Felix Edward Hébert''' alizaliwa tarehe 12 Oktoba [[1901]] na kufariki tarehe 29 Desemba [[1979]]. Alikuwa [[mwandishi]] wa habari na [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka jimbo la Louisiana. Aliwakilisha jimbo hilo katika Bunge la Wawakilishi la Marekani kwa niaba ya wilaya ya kwanza ya uchaguzi yenye makao yake [[New Orleans]]. Akiwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia, alihudumu kwa mihula 18 mfululizo kuanzia mwaka 1941 hadi alipostaafu mwaka 1977...' 1608421 wikitext text/x-wiki '''Felix Edward Hébert''' alizaliwa tarehe 12 Oktoba [[1901]] na kufariki tarehe 29 Desemba [[1979]]. Alikuwa [[mwandishi]] wa habari na [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] kutoka jimbo la Louisiana. Aliwakilisha jimbo hilo katika Bunge la Wawakilishi la Marekani kwa niaba ya wilaya ya kwanza ya uchaguzi yenye makao yake [[New Orleans]]. Akiwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia, alihudumu kwa mihula 18 mfululizo kuanzia mwaka 1941 hadi alipostaafu mwaka 1977. Hadi sasa, ndiye mwakilishi wa Louisiana aliyedumu kwa muda mrefu zaidi katika Bunge la Wawakilishi la Marekani. Hébert alikuwa mchangiaji na mmoja wa waliotia saini Waraka wa Kusini, ambao uliunga mkono ubaguzi wa rangi. Alihudumu katika Kamati ya Huduma za Kijeshi ya Bunge la Wawakilishi la Marekani kuanzia mwaka 1948 hadi 1975. Alipokuwa mwenyekiti wa kamati hiyo kuanzia mwaka 1971 hadi 1975, alipinga uteuzi wa wanawake na wabunge Weusi kujiunga na kamati hiyo. == Maisha ya awali na elimu == Hébert alizaliwa New Orleans, akiwa mtoto wa Felix Joseph Hébert, kondakta wa gari la umeme la abiria, na Lea Naquin, ambaye alikuwa mwalimu. Akiwa mtoto, alipenda michezo, lakini ajali ya kupigwa risasi iliyomfanya apoteze uwezo wa kuona kwa jicho lake la kushoto akiwa na umri wa miaka tisa ilimzuia kushiriki michezo. Hata hivyo, alipokuwa katika Shule ya Upili ya Jesuit, alijishughulisha na usimamizi wa timu zote za michezo shuleni hapo. Aliripoti habari za michezo ya shule za sekondari kwa gazeti la The Times-Picayune na kuwa naibu mhariri wa habari za michezo wa gazeti hilo kabla hata ya kumaliza shule ya sekondari. Alipojiunga na Chuo Kikuu cha Tulane, alikuwa mhariri wa kwanza wa habari za michezo wa gazeti la chuo hicho lililoitwa Hullabaloo. == Kazi ya uandishi wa habari == Hébert alihitimu katika Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1924. Aliendelea na kazi ya mahusiano ya umma katika Chuo Kikuu cha Loyola kilichopo New Orleans, pamoja na uandishi wa habari katika magazeti ya The Times-Picayune na New Orleans States. Gazeti la New Orleans States lilinunuliwa na The Times-Picayune wakati Hébert alipokuwa akifanya kazi katika tasnia hiyo. Akiwa mwandishi wa safu za ukurasa wa mbele na mhariri wa habari za kisiasa, alifuatilia kampeni na uchaguzi wa Huey Long kuwa gavana. Long baadaye alichaguliwa kuwa mwanachama wa Seneti ya Marekani. Mwaka 1939, baada ya kupandishwa cheo na kuwa mhariri wa habari za jiji, Hébert alifichua kashfa ya ufisadi wa kisiasa iliyojulikana kama kashfa za Louisiana. Ufichuzi huo ulisababisha washirika wengi wa Long kufungwa gerezani na kuchangia kuanza kwa safari ya Hébert katika siasa. Inaripotiwa kuwa James A. Noe, aliyekuwa gavana na baadaye kuachana na kundi la kisiasa la Long, alimhimiza Hébert kuingia katika siasa na kumpa taarifa zilizosaidia kufichua kashfa hiyo. Ufichuzi huo uliweka wazi ufisadi miongoni mwa wafuasi wa familia ya kisiasa ya Long. Pia ulichangia kupatikana kwa hukumu dhidi ya Gavana Richard W. Leche na James Monroe Smith, aliyekuwa rais wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Louisiana. Kwa kiasi kikubwa kutokana na kazi ya Hébert, gazeti la The Times-Picayune lilitunukiwa tuzo ya Sigma Delta Chi kwa ujasiri katika uandishi wa habari. Akiwa mwanachama wa Kamati ya Huduma za Kijeshi, Hébert alijiunga na uasi wa kisiasa wa mwaka 1948 uliohusisha wanachama wa Chama cha Kidemokrasia waliounga mkono haki za majimbo na waliokuja kujulikana kama Dixiecrats. Alikuwa mwanachama pekee wa ujumbe wa Louisiana katika Mkutano Mkuu wa Kitaifa wa Chama cha Kidemokrasia aliyejiunga na kundi hilo, jambo lililosababisha mgogoro kati yake na Rais Harry S. Truman. Katika miaka ya baadaye ya maisha yake, Hébert alisema kwamba hakuwahi kujiona kuwa mwanasiasa. Alijieleza kuwa mwandishi wa habari mkongwe aliyekuwa kwenye mapumziko marefu ya kikazi. Mwaka 1969, alisema hakuwa na matarajio yoyote ya kisiasa na kwamba hakuwahi kukusudia kushika wadhifa wa umma. Alieleza kuwa wakati huo aliona nafasi ya kwenda Washington kuwa fursa nzuri ya kuboresha kazi yake ya uandishi wa habari. Alisema kwamba watu walimpeleka katika mapumziko ya kikazi ya miaka miwili, akiamini kuwa asingechaguliwa tena baada ya kipindi hicho. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1901]] [[Jamii:Waliofariki 1979]] [[Jamii:Waandishi wa Marekani]] [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] bs6u5sqj8u2fzx5hhbmull36evhrn1a 0 254670 1608423 2026-10-15T11:14:19Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Courtney Brooke Hazlett''' ni mhariri mkuu anayesimamia maudhui ya [[burudani]] katika majukwaa ya kidijitali ya NBC News, ambayo ni NBCNews.com na TODAY.com. Kabla ya hapo, alikuwa mwandishi wa safu na [[mwandishi]] maalumu wa habari za watu mashuhuri katika tovuti ya todayshow.com, ambayo ni tovuti rasmi ya kipindi cha televisheni cha The Today Show cha NBC. Yeye ndiye mwandishi wa blogu na safu ya habari zinazoitwa The Scoop, zilizochapishwa katika t...' 1608423 wikitext text/x-wiki '''Courtney Brooke Hazlett''' ni mhariri mkuu anayesimamia maudhui ya [[burudani]] katika majukwaa ya kidijitali ya NBC News, ambayo ni NBCNews.com na TODAY.com. Kabla ya hapo, alikuwa mwandishi wa safu na [[mwandishi]] maalumu wa habari za watu mashuhuri katika tovuti ya todayshow.com, ambayo ni tovuti rasmi ya kipindi cha televisheni cha The Today Show cha NBC. Yeye ndiye mwandishi wa blogu na safu ya habari zinazoitwa The Scoop, zilizochapishwa katika tovuti za todayshow.com, msnbc.com na Newsvine. Hazlett pia hutoa maoni kuhusu habari za burudani kupitia vipindi vya televisheni vya The Today Show na MSNBC. == Wasifu == === Maisha ya awali === Hazlett alizaliwa na kukulia Murrysville, [[Pennsylvania]]. Alihitimu katika Shule ya Upili ya Franklin Regional mwaka 1995. Mwaka 1999, alipata shahada ya kwanza ya falsafa katika Chuo Kikuu cha Tulane. Mwaka 2005, alipata shahada ya uzamili ya sayansi katika uandishi wa habari kutoka Shule ya Uzamili ya Uandishi wa Habari ya Chuo Kikuu cha Columbia. === Kazi === Baada ya kuhitimu katika Chuo Kikuu cha Tulane, Hazlett alifanya kazi za uhariri katika magazeti ya Boating na Yachting, ambako alipandishwa cheo hadi kuwa mhariri mkuu. Baada ya kujiunga na programu ya uzamili ya uandishi wa habari katika Chuo Kikuu cha Columbia, aliajiriwa kama mwandishi wa habari katika tovuti ya TheSmokingGun.com na magazeti ya People Magazine na OK! Magazine. Wakati fulani, pia alifanya kazi katika gazeti la Golf World. Alipokuwa akifanya kazi katika OK! Magazine, alianza kujitokeza kama mwandishi mgeni wa habari katika vituo vya CNN na MSNBC. Baadaye, akawa mchangiaji wa mara kwa mara katika vipindi vya Scarborough Country na Morning Joe, vilivyoendeshwa na Joe Scarborough. Mnamo Oktoba 2007, Hazlett aliacha kazi katika OK! Magazine na kuchukua nafasi ya kuandika safu ya The Scoop katika tovuti ya msnbc.com. Alimrithi Jeannette Walls. Safu hiyo ilijumuisha habari za burudani zilizokusanywa kupitia uchunguzi wake wa uandishi wa habari na vyanzo vingine vya habari. Pia ilijumuisha tathmini na matangazo ya filamu, vipindi vya televisheni na kazi nyingine za burudani alizoziona kuwa muhimu. Safu yake ya kwanza ilichapishwa tarehe 29 Oktoba 2007. Mnamo Januari 2009, Hazlett alikosolewa kwa kuikosoa filamu huru ya Frozen River. Alidai kuwa filamu hiyo isingevutia watazamaji wengi wakati wa tuzo za Oscar na aliwaita mashabiki wake watu wenye mitazamo ya kujiona bora kuliko wengine. Tarehe 25 Aprili 2010, safu hiyo ilihamishiwa rasmi kwenye tovuti ya todayshow.com, ingawa iliendelea pia kuchapishwa katika tovuti ya MSNBC. Tarehe 12 Agosti 2010, muundo wake ulibadilishwa kutoka safu iliyochapishwa kila siku na kuwa blogu iliyochapishwa siku za kazi, ikiwa na machapisho kadhaa kwa siku. Hazlett hujitokeza mara kwa mara katika MSNBC na The Today Show kama mwandishi wa habari za burudani. Kwa wakati huo, alikuwa mchangiaji wa kawaida katika kipindi cha saa mbili usiku wa mchana cha Tamron Hall, kinachorushwa kupitia MSNBC Live. Kuanzia Oktoba 2007 hadi Julai 2009, kipindi cha Morning Joe cha MSNBC kilikuwa na sehemu maalumu iliyodhaminiwa na kampuni ya L'Oréal, ambapo Hazlett alizungumzia safu yake mpya ya The Scoop. Kipengele hicho kilisitishwa ghafla na kipindi hicho Julai 2009. Hakukuwa na maelezo rasmi kuhusu sababu za kuondolewa kwa Hazlett kwenye kipindi hicho, na matangazo yaliyodhaminiwa na L'Oréal yaliendelea kwa wiki kadhaa baada ya hapo. Katika wiki iliyoanza tarehe 1 Juni 2009, Hazlett alikuwa mtangazaji wa muda wa kipindi cha The Ron Reagan Show kilichorushwa kupitia kituo cha redio cha Air America Radio. Pia alijitokeza mara kwa mara katika kipindi hicho kujadili habari za burudani. Tarehe 8 Septemba 2011, Hazlett alitangaza hadharani kwamba alikuwa anatarajia kupata mtoto. Hakumtaja baba wa mtoto huyo. Hata hivyo, kwa mujibu wa ukurasa wake wa Facebook, alikuwa katika uhusiano na Steven Marrs, rais wa kampuni ya Branded Pictures. Tarehe 12 Januari 2012, Hazlett alijifungua mtoto wa kike aliyeitwa Sawyer Ruth. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waandishi wa Marekani]] [[Jamii:Habari]] rt8yuu6vkbw1rgaw4nruwk6x818p9cs 0 254671 1608424 2026-10-15T11:18:50Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Thomas Haughey''' alizaliwa mwaka [[1826]] na kufariki tarehe 5 Agosti [[1869]]. Alikuwa [[daktari]] bingwa wa upasuaji aliyehudumu kama mwakilishi wa [[Alabama]] katika Bunge la Wawakilishi la [[Marekani]] kuanzia mwaka 1868 hadi 1869, kabla ya kuuawa. Aliuawa wakati wa kampeni yake ya kuchaguliwa tena na mfuasi wa mgombea mwingine wa Chama cha Republican. == Maisha ya awali na elimu == Haughey alizaliwa karibu na [[Glasgow]], [[Scotland]]. Alipata el...' 1608424 wikitext text/x-wiki '''Thomas Haughey''' alizaliwa mwaka [[1826]] na kufariki tarehe 5 Agosti [[1869]]. Alikuwa [[daktari]] bingwa wa upasuaji aliyehudumu kama mwakilishi wa [[Alabama]] katika Bunge la Wawakilishi la [[Marekani]] kuanzia mwaka 1868 hadi 1869, kabla ya kuuawa. Aliuawa wakati wa kampeni yake ya kuchaguliwa tena na mfuasi wa mgombea mwingine wa Chama cha Republican. == Maisha ya awali na elimu == Haughey alizaliwa karibu na [[Glasgow]], [[Scotland]]. Alipata elimu ya kiwango cha chini. Alihamia Marekani pamoja na baba yake na wakaanza kuishi katika Jiji la [[New York (jimbo)|New York.]] Mwaka 1841, alihamia Kaunti ya Jefferson, Alabama. Alipokuwa akifundisha katika Kaunti ya St. Clair, alisomea udaktari. Haughey alijiunga na Chuo cha Tiba cha New Orleans na kuhitimu mwaka 1858 akiwa daktari na bingwa wa upasuaji. Baada ya kuhitimu, alianza kutoa huduma za matibabu katika eneo la Elyton. == Kazi == Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani vilipoanza, Haughey alipinga vita na kujitenga kwa majimbo kutoka Muungano wa Marekani. Aliunga mkono upande wa Kaskazini na alihurumia hali ngumu ya watu waliokuwa watumwa. Hakuficha misimamo yake na alijiunga na Umoja wa Muungano, lakini muda mfupi baadaye alikimbilia Kentucky kutokana na vitisho dhidi ya usalama wake. Akiwa Kentucky, alijiunga na kikosi cha tatu cha askari wa kujitolea wa Tennessee katika Jeshi la Muungano, akihudumu kama daktari bingwa wa upasuaji kuanzia Januari 1862 hadi alipoachishwa kazi kwa heshima tarehe 23 Februari 1865, wakati kikosi hicho kilipovunjwa. Baada ya vita, alirejea katika kazi yake ya udaktari huko Decatur, Alabama. === Siasa === Mwaka 1867, Haughey alihudumu kama mjumbe wa mkutano wa kutunga katiba ya jimbo. Baada ya Alabama kurejeshwa katika uwakilishi wa bunge la Marekani, alichaguliwa kuwa mwakilishi wa Chama cha Republican katika Bunge la 40 la Marekani. Alihudumu kuanzia tarehe 21 Julai 1868 hadi tarehe 3 Machi 1869. Baada ya kurejea Alabama, Haughey alianza kampeni ya kuchaguliwa tena na kutoa hotuba katika maeneo mbalimbali ya wilaya yake ya uchaguzi. Aligombea kama mwanachama huru wa Chama cha Republican. Wapinzani wake walikuwa Jerome J. Hinds, mgombea rasmi wa Chama cha Republican na mfuasi wa Seneta George E. Spencer, pamoja na William Crawford Sherrod, mgombea wa Chama cha Kidemokrasia. Ushindani wa uchaguzi ulikuwa mkali, huku wagombea wakituhumiana kuhusu wizi, hongo, ufisadi na kutoa ushahidi wa uongo. == Kifo == Tarehe 31 Julai, Haughey alipokuwa akitoa hotuba mbele ya umati katika mahakama ya Courtland, Alabama, alikabiliana na mtu aliyeitwa Collins. Collins alikuwa mshirika wa Hinds na aliunga mkono mgombea huyo wa Chama cha Republican aliyekuwa mpinzani wa Haughey. Inasemekana kwamba Haughey alimchokoza Collins, ambaye alijulikana kwa tabia ya kutumia vurugu, na hivyo kusababisha mapigano ya ngumi. Mapigano hayo yalimalizika Collins alipotoa bastola na kumpiga Haughey risasi tumboni. Haughey alilazwa kitandani na kuendelea kuugua kwa siku tano kabla ya kufariki kutokana na majeraha yake tarehe 5 Agosti 1869, akiwa na umri wa miaka 43. Alizikwa katika Makaburi ya Green, karibu na Pinson, Alabama. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1826]] [[Jamii:Waliofariki 1869]] [[Jamii:Madaktari]] bmc0tb4w4s2iq42eqzweszhwhhhlx42 0 254672 1608427 2026-10-15T11:23:12Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''W. Hunt Harris''' alikuwa [[mwanasheria]] na [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] katika jimbo la [[Florida]]. Alihudumu katika Baraza la Wawakilishi la Florida na Seneti ya Florida, ikiwemo kushika nafasi ya [[Rais]] wa Seneti ya Florida. Aliishi katika mji wa Key West. Hifadhi ya Kumbukumbu ya Florida ina picha ya nyumba yake iliyokuwa katika namba 425, Mtaa wa Caroline. Nyumba hiyo ilibuniwa na Frank P. Milburn. Ujenzi wake ulisimamishwa kwa muda kutokana...' 1608427 wikitext text/x-wiki '''W. Hunt Harris''' alikuwa [[mwanasheria]] na [[mwanasiasa]] wa [[Marekani]] katika jimbo la [[Florida]]. Alihudumu katika Baraza la Wawakilishi la Florida na Seneti ya Florida, ikiwemo kushika nafasi ya [[Rais]] wa Seneti ya Florida. Aliishi katika mji wa Key West. Hifadhi ya Kumbukumbu ya Florida ina picha ya nyumba yake iliyokuwa katika namba 425, Mtaa wa Caroline. Nyumba hiyo ilibuniwa na Frank P. Milburn. Ujenzi wake ulisimamishwa kwa muda kutokana na Vita vya Marekani na [[Hispania]]. Harris alisomea udaktari katika Chuo Kikuu cha Tulane, lakini baba yake alipofariki, hakuweza kuendelea na masomo hayo. Alihamia Key West, ambako mjomba wake, Jeptha Vining Harris, alikuwa afisa wa ukusanyaji wa ushuru wa forodha. Mjomba wake alimshawishi asome sheria, na Harris alifaulu mtihani wa kujiunga na taaluma ya uwakili huko Tallahassee. Mwaka 1907, alihudumu kama Rais wa Seneti ya Florida. Mwaka 1908, Harris na mtu mwingine walipata hakimiliki ya ramani ya Key West. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Wanasiasa wa Marekani]] [[Jamii:Wanasheria wa Marekani]] oceq4x2gxhhr6vflz2ykshw0yalxjv4 0 254673 1608430 2026-10-15T11:40:56Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Ira B. Harkey Jr.''' alizaliwa tarehe [[15 Januari]] [[1918]] na kufariki tarehe [[8 Oktoba]] [[2006]]. Alikuwa [[mwandishi]] wa vitabu, mhadhiri wa uandishi wa [[habari]], mhariri na mchapishaji wa gazeti la Chronicle-Star katika mji wa [[Pascagoula, Mississippi|Pascagoula]], jimbo la [[Mississippi]], [[Marekani]], kuanzia mwaka 1951 hadi 1963. Mwaka 1963, alitunukiwa Tuzo ya Pulitzer ya Uandishi wa Makala za Maoni kutokana na makala zake zilizopinga u...' 1608430 wikitext text/x-wiki '''Ira B. Harkey Jr.''' alizaliwa tarehe [[15 Januari]] [[1918]] na kufariki tarehe [[8 Oktoba]] [[2006]]. Alikuwa [[mwandishi]] wa vitabu, mhadhiri wa uandishi wa [[habari]], mhariri na mchapishaji wa gazeti la Chronicle-Star katika mji wa [[Pascagoula, Mississippi|Pascagoula]], jimbo la [[Mississippi]], [[Marekani]], kuanzia mwaka 1951 hadi 1963. Mwaka 1963, alitunukiwa Tuzo ya Pulitzer ya Uandishi wa Makala za Maoni kutokana na makala zake zilizopinga ubaguzi wa rangi wakati wa mgogoro wa haki za kiraia uliohusiana na udahili wa James Meredith, mwanaume Mweusi, katika Chuo Kikuu cha Mississippi kilichopo [[Oxford]], Mississippi, mwaka 1962. == Maisha == Ira Harkey alizaliwa New Orleans, Louisiana, akiwa mtoto wa mfanyabiashara tajiri. Alihitimu shahada ya kwanza ya uandishi wa habari katika Chuo Kikuu cha Tulane mwaka 1941. Akiwa chuoni, alikuwa mwanachama wa jumuiya ya wanafunzi ya Delta Kappa Epsilon, tawi la Tau Lambda. Baada ya kuhitimu, alihudumu katika meli ya kubeba ndege za kivita ya USS Hancock katika eneo la Bahari ya Pasifiki wakati wa [[Vita vya Pili vya Dunia]]. Baada ya vita, Harkey alifanya kazi kama mwandishi wa habari katika gazeti la Times-Picayune la New Orleans. Baadaye, aliandika kuhusu kuwepo kwa kanuni isiyoandikwa katika gazeti hilo iliyokataza watu Weusi kuonekana kwenye picha. Gazeti hilo lilikuwa na desturi ya kutumia mbinu za kuondoa picha za Waamerika wenye asili ya Afrika katika picha zilizoonyesha umati wa watu. Harkey alinunua gazeti la Chronicle-Star mwaka 1949. Mara moja alianza kubadilisha namna gazeti hilo lilivyoandika kuhusu wakazi wa Kaunti ya Jackson, Mississippi. Wakati huo, magazeti yalikuwa na desturi ya kutumia majina ya heshima kama Bwana au Bi kwa wanaume na wanawake Weupe, lakini heshima hiyo haikutolewa kwa watu Weusi. Harkey alianza kutumia majina hayo ya heshima kwa wanawake Weusi, wakiwemo walimu na wauguzi. Pia aliondoa desturi iliyokuwa ya kawaida katika magazeti ya Kusini mwa Marekani ya kuwatambulisha watu Weusi kwa kutumia neno la Kiingereza ''colored'', lililotumika kuwatofautisha watu hao kwa misingi ya rangi. Chini ya uongozi wake, rangi ya mtu ilitajwa tu pale ilipokuwa muhimu kwa habari, kwa mfano katika kutoa maelezo ya kumtambua mtoro. Harkey alichapisha makala nyingi za maoni, na gazeti la Chronicle-Star likajulikana kuwa mojawapo ya magazeti yaliyokuwa tayari kuchapisha maoni yaliyompinga Ross Barnett, aliyekuwa gavana wa Mississippi wakati huo. Mnamo Desemba 1962, Harkey alichapisha mfululizo wa makala tano zilizoitwa ''The Oxford Disaster...Price of Defiance'', zilizoandikwa na Karl Wiesenburg, mwanasheria wa Pascagoula na mbunge wa jimbo. Makala hizo zilionyesha kuwa Barnett hakuwa na msingi wa kisheria wa kutekeleza hatua zake. Wakati Harkey alipokuwa akimiliki gazeti la Chronicle-Star, nyumba yake ilikumbwa na tukio la kuwekwa kwa msalaba unaowaka moto kwenye nyasi za uwanja wa nyumba yake. Pia, risasi ilifyatuliwa kuelekea ofisi za gazeti hilo. Simulizi lake la maisha kuhusu uzoefu wake wa kulimiliki gazeti hilo lilichapishwa katika kitabu kilichoitwa ''The Smell of Burning Crosses'', jina lililotokana na tukio hilo. == Kazi za maandishi == * ''The Smell of Burning Crosses: A White Integrationist Editor in Mississippi'', kilichochapishwa mwaka 1967. * ''Noel Wein: Alaska Pioneer Bush Pilot'', kilichochapishwa mwaka 1974. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1918]] [[Jamii:Waliofariki 2006]] [[Jamii:Waandishi wa Marekani]] lepvfduvbiunpwrq4aglhdz52sz20j4 0 254674 1608434 2026-10-15T11:44:16Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Jonathan Haralson''' alizaliwa tarehe [[18 Oktoba]] [[1830]] na kufariki tarehe [[11 Julai]] [[1912]]. Alikuwa jaji msaidizi wa [[Mahakama]] Kuu ya [[Alabama]] na [[rais]] wa Mkutano wa Kibaptisti wa Kusini mwa [[Marekani]]. == Wasifu == Haralson alipata shahada ya kwanza ya sanaa na shahada ya uzamili ya sanaa katika Chuo Kikuu cha Alabama, mwaka 1851 na 1854 mtawalia. Mwaka 1853, alipata shahada ya sheria katika Chuo Kikuu cha Louisiana. Haralson al...' 1608434 wikitext text/x-wiki '''Jonathan Haralson''' alizaliwa tarehe [[18 Oktoba]] [[1830]] na kufariki tarehe [[11 Julai]] [[1912]]. Alikuwa jaji msaidizi wa [[Mahakama]] Kuu ya [[Alabama]] na [[rais]] wa Mkutano wa Kibaptisti wa Kusini mwa [[Marekani]]. == Wasifu == Haralson alipata shahada ya kwanza ya sanaa na shahada ya uzamili ya sanaa katika Chuo Kikuu cha Alabama, mwaka 1851 na 1854 mtawalia. Mwaka 1853, alipata shahada ya sheria katika Chuo Kikuu cha Louisiana. Haralson alifunga ndoa na Mattie Ellen Thompson mwaka 1859. Mwaka 1869, alifunga ndoa na Lida J. McFaden. Alikuwa na watoto watatu. Wakati wa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Marekani, Haralson alikuwa wakala wa Ofisi ya Nitrati na Madini ya Muungano wa Majimbo ya Kusini. Mmoja wa watu aliokuwa akiwamiliki kama watumwa, Jeremiah Haralson, baadaye alikuja kuwa mwanachama wa Bunge la Wawakilishi la Marekani. Haralson alifanya kazi kama mwanasheria katika mji wa Selma, Alabama. Mwaka 1876, Gavana wa Alabama George Smith Houston alimteua kuwa jaji wa Mahakama ya Jiji la Selma. Mwaka 1892, alichaguliwa kuwa jaji msaidizi wa Mahakama Kuu ya Alabama na aliendelea kuchaguliwa tena katika nafasi hiyo hadi alipostaafu mwaka 1908. Haralson alikuwa mdhamini wa Chuo cha Howard, ambacho baadaye kilibadilishwa jina na kuitwa Chuo Kikuu cha Samford, Chuo cha Dallas na Chuo cha Kilimo na Ufundi cha Alabama, ambacho baadaye kilikuja kuitwa Chuo Kikuu cha Auburn. Alikuwa mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia na mfuasi wa dhehebu la Kibaptisti. Alihudumu kama rais wa Mkutano wa Kibaptisti wa Kusini mwa Marekani kuanzia mwaka 1889 hadi 1898. Alizikwa katika Makaburi ya Live Oak, yanayojulikana pia kama Makaburi ya Old Live Oak, katika mji wa Selma, Kaunti ya Dallas, Alabama. == Shairi la kipindi cha Vita vya wenyewe kwa wenyewe == Juhudi za Haralson za kukusanya vifaa kwa ajili ya Jeshi la Muungano wa Majimbo ya Kusini zilikumbukwa katika shairi lililomkosoa kwa kukusanya mkojo wa wanawake ili kupata nitrati iliyotumika kutengeneza baruti. '''John Haralson, John Haralson, wewe ni kiumbe wa kusikitisha.''' '''Umeongeza mbinu mpya katika vita hivi vya umwagaji damu.''' '''Ungetaka tuamini kwamba kila mwanaume analazimika kupigana,''' '''Lakini wanawake wapendwa wanapaswa kuhifadhi mkojo wao kwa ajili ya nitrati.''' '''John Haralson, John Haralson, ulipata wapi wazo hilo,''' '''La kuzungusha pipa ili kukusanya majimaji hayo?''' '''Tulidhani wasichana walikuwa na kazi nyingi za kushona mashati na kubusiana,''' '''Lakini sasa umewapa kazi ya kuchangia vita kwa kukojoa kwa uzalendo.''' '''John Haralson, John Haralson, tafadhali buni njia iliyo bora zaidi,''' '''Na isiyoleta aibu sana ya kutengeneza nitrati yako.''' '''Kwa maana ni wazo la kutisha, John, linalohusiana na baruti na lenye kusumbua,''' '''Kwamba mwanamke anapoinua sketi yake, anakuwa anamuua mwanajeshi wa Kaskazini.''' == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Waliozaliwa 1830]] [[Jamii:Waliofariki 1912]] [[Jamii:Mahakama]] awbl7zbe38qh04wxauipwc1uvvh4xmi 0 254675 1608436 2026-10-15T11:50:43Z Ladygoody 92634 Ukurasa ulianzishwa kwa kuandika ''''Luther Egbert Hall''' alikuwa gavana wa 35 wa [[Louisiana]] kuanzia mwaka [[1912]] hadi [[1916]]. Kabla ya hapo, alikuwa seneta wa jimbo kuanzia mwaka 1898 hadi 1900, hakimu wa mahakama ya wilaya kuanzia mwaka 1900 hadi 1906, na hakimu wa mahakama ya rufaa ya jimbo kuanzia mwaka 1906 hadi 1911. Kabla ya kifo chake, alihudumu kama naibu mwanasheria mkuu kuanzia mwaka 1918 hadi 1921. Mwaka 1906, alijenga nyumba ya kihistoria iliyojulikana kama Gov. Luther...' 1608436 wikitext text/x-wiki '''Luther Egbert Hall''' alikuwa gavana wa 35 wa [[Louisiana]] kuanzia mwaka [[1912]] hadi [[1916]]. Kabla ya hapo, alikuwa seneta wa jimbo kuanzia mwaka 1898 hadi 1900, hakimu wa mahakama ya wilaya kuanzia mwaka 1900 hadi 1906, na hakimu wa mahakama ya rufaa ya jimbo kuanzia mwaka 1906 hadi 1911. Kabla ya kifo chake, alihudumu kama naibu mwanasheria mkuu kuanzia mwaka 1918 hadi 1921. Mwaka 1906, alijenga nyumba ya kihistoria iliyojulikana kama Gov. Luther Hall House katika jiji la [[Monroe, Louisiana|Monroe]], Louisiana. == Kazi == Hall alichaguliwa kuwa jaji wa [[Mahakama]] Kuu ya Louisiana mwaka 1912, lakini baadaye alichaguliwa kuwa gavana kabla ya kuanza kuhudumu katika mahakama hiyo. Katika uchaguzi wa uteuzi wa mgombea wa Chama cha Kidemokrasia, alimshinda James B. Aswell, aliyekuwa rais wa zamani wa Chuo Kikuu cha Northwestern State, ambacho wakati huo kilijulikana kama Louisiana State Normal College, kilichopo Natchitoches. Hall alikuwa mwanasiasa aliyeunga mkono mageuzi ya kijamii na kisiasa. Katika kipindi chake cha ugavana, alisimamia mageuzi mbalimbali, yakiwemo kuanzishwa kwa mfumo wa serikali ya jiji la New Orleans ulioongozwa na baraza la makamishna, pamoja na hatua mbalimbali zilizolenga kuboresha maisha ya wafanyakazi. == Kifo == Hall alifariki tarehe 6 Novemba 1921 kutokana na mshtuko wa moyo alipokuwa akifanya kampeni ya kugombea nafasi katika Mahakama Kuu ya Louisiana. Alizikwa katika Makaburi ya Jiji la Bastrop, yaliyopo Bastrop, Louisiana. == Marejeo == {{Mbegu-mtu}} [[Jamii:Mahakama]] bj93aajlc4ibkz3p0s0i8a1z5r8un6h