Wikipedia szlwiki https://szl.wikipedia.org/wiki/Przodni%C5%8F_zajta MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Szpecyjalna Dyskusyjo Używacz Dyskusyjo używacza Wikipedyjo Dyskusyjo Wikipedyjo Plik Dyskusyjo plika MediaWiki Dyskusyjo MediaWiki Muster Dyskusyjo mustra Půmoc Dyskusyjo půmocy Kategoryjo Dyskusyjo kategoryji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1994 385738 375623 2026-05-19T13:48:09Z Lajsikonik 6 385738 wikitext text/x-wiki {{ort}} {{Mjasto infobox | Mjasto = Gdynia | dopeuńač_mjasta = Gdyńe | herb_mjasta = Image:POL Gdynia COA.svg | fana_mjasta = Image:POL Gdynia flag.svg | mapa_mjasta = | dewiza = | wojewůdztwo = půmorske | powjat = | grodzki = ja | rodzaj_gminy = mjejsko | gmina = | mjejska = ja | zařůndzajůncy = Prezydynt mjasta | prezydynt = [[Aleksandra Kosiorek]] (2026) | e-brif = | adres_um = al. Marszałka Piłsudskiego 52-54 | kod_poczt_um = 81-382 | tel_um = (+48) (058) 668-8000 | fax_um = (+48) 58 620-9798 | mail_um = umgdynia@gdynia.pl | plac = 391,51 | stopniN = 54 | minutN = 30 | stopniE = 18 | minutE = 32 | wysokość = 0,0 – 205,7 | rok = 2025 | populacjo = 238 712 | gynstość = 610 | aglomeracja = 1 080 700 | nr_kier = + (48) 58 | kod_počt = 81-000 do 81-919 | tablica_rej = GA | TERYT = | SIMC = | mjasta_partnerskie = {{Fana|DNK}} [[Aalborg]]<br />{{Fana|BLR}} [[Baranowiče]]<br />{{Fana|USA}} [[Brooklyn]]<br />{{Fana|CHN}} [[Haikou]]<br /> {{Fana|RUS}} [[Kalińingrad]]<br />{{Fana|SWE}} [[Karlskrona]]<br />{{Fana|DEU}} [[Kilońia]]<br />{{Fana|LTU}} [[Kuajpeda]]<br />{{Fana|FIN}} [[Kotka]]<br /> {{Fana|NOR}} [[Kristiansand]]<br /> {{Fana|EST}} [[Kunda]]<br /> {{Fana|LVA}} [[Lipawa]]<br /> {{Fana|GBR}} [[Plymouth]]<br /> {{Fana|USA}} [[Seattle]]<br /> {{Fana|LTU}} [[Wilno]]<br /> {{Fana|FRA}} [[Nicea]]<br /> {{Fana|CHN}} [[Šanghaj]]<br /> {{Fana|ITA}} [[Zwjůnzek Wybřeža Uopalowygo]]<br /> | zauožone = před [[1253]] | prawa_mjejskie = 10 lutygo [[1926]] | www = http://www.gdynia.pl/ | domyna = | galeria_commons = Gdynia }} [[File:Red Bull Air Race Gdynia - 2014.JPG|thumb|left| Red Bull Air Race Gdynia - 2014]] '''Gdynia''' ([[kašubsko godka|kaš]]. ''Gdiniô'') – [[mjasto]] we [[Polska|Polsce]] nad [[Moře Boutycke|Mořym Boutyckym]]. Je uůno [[powjat grodzki|powjatym grodzkym]] we [[wojewůdztwo půmorske|wojewůdztwje půmorskym]]. Zamjyškuje sam 247 799 ludźi (GUS, [[2014]]). [[Plik:Sea Towers Skwer.jpg|thumb|Gdynia; [[Dar Půmořa]]]] {{Mjasta půmorskigo wojewůdztwa}} [[Kategoryjo:Mjasta půmorskigo wojewůdztwa]] lgayh7g1utcygy2bmwlqjsv9q2grxfb 0 2302 385752 385675 2026-05-19T22:44:52Z Gutzalat 29460 385752 wikitext text/x-wiki {{NowOrt}} {{Historycznŏ krajina infoszachtla | ślōnske miano = Ślōnsk | ôryginalne miano = | miano dopołniŏcz = Ślōnska | dopołniŏcz = Ślōnska | wapyn_ôbrŏzek = DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg | fana_ôbrŏzek = Flag of Silesia.svg | lokalizacyjŏ ôbrŏz = Śląsk.png | państwa = [[Plik:Flag of Poland.svg|22px|border|link=]] [[Polsko|Polskŏ]]<br />[[Plik:Flag of Czech Republic.svg|22px|border|link=]] [[Czesko Republika|Czechy]]<br />[[Plik:Flag of Germany.svg|22px|border|link=]] [[Mjymcy|Miymcy]] | stolica = [[Wrocław]] | wŏżniyjsze miasta = [[Ôpole]], [[Katowicy]], [[Bytům|Bytōm]], [[Racibōrz]], [[Prudnik]], [[Grinberg]], [[Uostrawa|Ôstrawa]], [[Wałbrzich]], [[Ligńica|Lignica]], [[Cieszyn]], [[Wrocław]] | wiyrchnia = 45 348,76 km² | ludność = kole 8,000,000 | ludność_rok = | tyngość = 200 | nacyje = [[Ślůnzoki|Ślōnzŏki]] | karta = Karta Ślōnska.png | commons = Category:Silesia }} '''Ślōnsk''' ([[Ślůnsko mjymjecko godka|śl-miym.]] ''Schläsing'', [[Łaćina|łac]]. ''Silesia'', [[Polsko godka|pol.]] ''Śląsk'', [[Mjymjecko godka|miym]]. ''Schlesien'', [[Czesko godka|czes]]. ''Slezsko'') – historycznŏ krajina położōnŏ we Strzodkowyj [[Ojropa|Ojropie]], na placu [[Polsko|Polski]], [[Czesko Republika|Czeskij Republiki]] a [[Mjymcy|Miymiec]]. Jeji wiyrchnia zajmuje kole 40,000 km², a jeji populacyjŏ je szacowanŏ na kole 8,000,000. Ślōnsk je potajlowany na dwa bazowe regiōny, [[Dolny Ślůnsk|Dolny Ślōnsk]] na zŏchodzie i [[Gůrny Ślůnsk|Gōrny Ślōnsk]] na weschodzie. Wyrōżniŏ sie tyż: [[Uopolski Ślůnsk|Ôpolski]], [[Ôpawski Ślōnsk|Ôpawski]], [[Cieszyński Ślōnsk|Cieszyński]] a [[Czeski Ślůnsk|Czeski Ślōnsk]]<ref group="uwaga">We miyndzywojynnym ôkresie we czynści Gōrnego Ślōnska we granicach Polski funkcjōniyrowoł sztuczny, propagandowy tajlōng na [[Bioły Ślōnsk|Bioły]], [[Czŏrny Ślōnsk|Czŏrny]] a [[Zielōny Ślōnsk]].</ref>. Ślōnsk je barzo roztōmajty kulturowo, a tyż [[Ślůnski baukůnszt|baukōnsztem]]. Jego miyszkańcy nazywani sōm [[Ślůnzoki|Ślōnzŏkami]] a posugujōm sie [[Ślůnsko godka|ślōnskōm gŏdkōm]]. Historycznõ stolicōm Dolnego i cołkigo Ślōnska je [[Wrocław]], za to stolicōm Gōrnego Ślōnska je [[Ôpole]]. Ślōnsk je we dorzyczu gōrnyj a strzodkowyj [[Uodra|Ôdry]] a poczōnkowygo biygu [[Wisła|Wisły]], wzduż jego połedniowyj granice rozciōngajōm sie [[Sudety]]. Regiōn tyn posiadŏ mocka zabytkōw i ôbiektōw kulturowyj erbowizny wpisanych na wykŏz światowyj erbowizny [[UNESCO]]. Je tyż zebrany we mineralne a naturalne sztofy, ôbyjmuje pŏrã wŏżnych industryjalnych przestrzyństw. Jego nojsrogszym metropolitalnym przestrzyństwym je [[Gōrnoślōnskŏ Metropolijŏ]], keryj cyntrum sōm [[Katowicy]]. Z lŏtaniym czasu zmiyniały sie granice i nŏrodnŏ przinŏleżność Ślōnska, tak tedy, kej bōł ôn erbowõ szlacheckõ włŏsnościōm, jak i po nastōniu modernych nŏrodnych państw, co prziczyniyło sie do bogajstwa zōmkōw, ôsobliwie na Dolnym Ślōnsku. Piyrszymi znanymi państwami, kere utrzimały panowanie nad Ślōnskem, były snŏdź [[Wjelge Morawy|Wielge Morawy]] pod kōniec IX stoleciŏ i Czechy na zaczōntku X stoleciŏ. We X stoleciu Ślōnsk ôstoł prziłōnczōny do wczaśnego polskigo państwa, a po jego roztrzaśniyńciu we XII stoleciu stoł sie piastowskim ksiynstwym. We XIV stoleciu weszoł we skłŏd Czeskij Korōny pod panowanie [[Świynte Rzimske Cysŏrstwo|Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa]], kere we 1526 roku przeszło pod panowanie [[Mōnarchijŏ Habsburgōw|austryjŏckij habsburskij mōnarchije]]. We wyniku [[Ślōnske wojaczki|ślōnskich wojaczek]] regiōn tyn ôstoł prziłōnczōny do [[Krōlestwo Prus|Prus]] we 1742. Po [[I wojna śwjatowo|I światowyj wojaczce]] nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska ôstała prziznanŏ Polsce bez mocarstwa Ententy po [[Ślōnske powstōnia|ślōnskich powstōniach]] i [[Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku|absztimōngu na Gōrnym Ślōnsku]]. Ôstane dŏwne austryjŏcke czynści Ślōnska ôstały prziłōnczōne do [[Czechosłowacyjŏ|Czechosłowacyje]] i stały sie tajlōm [[Sudecki Krŏj|Sudeckigo Krŏju]], a dzisioj sōm tajlōm Czeskij Republiki. We 1945 roku, po [[II wojna śwjatowo|II światowyj wojaczce]], wiynkszość Ślōnska przeszła pod polskõ jurysdykcyjõ zgodnie z poczdamskõ ugŏdōm miyndzy zwyciynskimi aliantami i stała sie tajlōm Polski, keryj kōmunistyczny regyrōnek wypyndził wiynkszość ludności Ślōnska. Niywielgi łużycki pas na zŏchōd ôd piski Ôdry i [[Łużyckŏ Nysa|Nysy]], przinŏleżōncy do Ślōnskŏ ôd 1815 roku, ôstoł we Miymczech. == Miano == Historyczne miana ôdnoszōnce sie do Ślōnska: * I–II stolecie: ''Suevus, Guthalus'', Pliniusz Starszy, Klaudiusz Ptolemeusz * IV stolecie: ''„de internis eius partibus Alba, Guthalus, Viscla amnes latissimi praecipitant in oceanum”'', Gaius Iulius Solinus * IX stolecie: ''Sleenzane civitates XV''., [[Geograf Bajerski]], 845 * X stolecie: ''„ab ipsa Craccoa usque ad flumen Oddere recte in locum, qui dicitur Alemure, et ab ipsa Alemura usque in terram Milze recte intra Oddere”,'' [[Dagome iudex]] * XI stolecie: ''Zlasane'' [[Dokumynt praski]], 1086 * XII stolecie: ''ducatu Wratislauiensi”, „regione Wratislaviensi”, „provincia Wratislaviensi”, „regione Zleznensi”'' [[Gall Anonim]], kol. 1114 * 1163: ''Silensii provincia'' * 1198: ''Wroczlaviensi provincia'' * XII stolecie: ''Slesiensibus provincie'' * XII–XIII stolecie: ''dux Zlesie'', 1204 * XIII stolecie: dux ''Slesie, Zlesie'', 1228, 1236, 1239, 1248 * XIII stolecie: dux ''Silesiae'' * XIV stolecie: ''Silesia'' Etymologijŏ miana ''Ślōnsk'' je spōrnŏ. Piyrszym, kery zauważył korelacyjõ miana rzyki Ślynzy ze Ślōnskem bōł miymiecki humanista [[Konrad Celtes]]<ref>{{Cytuj |autōr = Czapliński |tytuł = Historia Śląska |data = 2002 |s = 14 |cytat = ...interpretacji, którą jako pierwszy zaproponował żyjący na przełomie XV i XVI w. K. Celtes: jego zdaniem pochodziła ona od dopływu Odry zwanego „Ślesus”. Propozycję tę zakwestionował po kilkudziesięciu latach uczony niemiecki J.G. Worbs, który uważał, iż Ślęza jest zbyt małą rzeką, aby mogła od niej wziąć nazwę cała rozległa kraina. |jynzyk = pl}}</ref>, pisze ôn, iże Ŏdra (to znaczy antycznŏ ''Suevus'') przibierŏ dopływ rzyki Slesus, ôd keryj je miano ślōnskij ziymie – ''Hic Odera (a priscis qui nomina Suevus habebat) Nascitur et Codani praecipitatur aquis Suevus, qui Slesum socium sibi convocat amnem Aquo nunc nomen Ślesin terra gerit''<ref>Onomastica slavogermanica: w. 2, 1966 „Quattuor libri Amorum”, [[Nürnberg]] 1502, k. 28 v.</ref>. Do interpretacyje Celtisa nawiōnzoł polski filolog [[Jerzy Samuel Bandtkie]], fungujōncy we Wrocławiu na przełōmie XVIII/XIX stoleciŏ. Uwŏżoł ôn, iże ôd miana rzyki Ślynza przijōnli swoje miano słowiańscy Ślynżanie (''Sleenzane'' u tm. Bajerskiego Geografa ze kol. 845 roku), ale tyż miano gōry [[Ślynża|Ślynży]] a rozciōngajōncyj sie przi nij krajiny. Podle [[Mikołaj Rudnicki|M. Rudnickigo]] a S. Rosponda, miano Ślynża abo Ślynż mŏ za to ścisły zwiōnzek ze słowiańskim słowym ''ślyng'' abo ''ślymp'', co ôznaczŏ włażnawy abo podmokły plac<ref>{{Cytuj |autōr = Rudolf Fischer |tytuł = Onomastica slavogermanica |data = 2007 |wolumin = XXVI |wydŏwca = Uniwersytet Wrocławski |s = 83 |cytat = Polscy językoznawcy: M. Rudnicki, potem T. Lehr-Splawinski, historyk W. Semkowicz i S. Rospond odrzucili hipotezę pochodzenia nazwy Śląsk od germańskiego plemienia Silingów, a opowiedzieli się za rodzimowością podstawy i wywiedli ją od wyrazu pospolitego ślęg, wilgotność, mokrość. Natomiast postać nazwy rzeki, góry do dziś pozostaje niewyjaśniona: Ślęza, Ślędza czy Ślęża?. |jynzyk = pl}}</ref><ref>[[Marek Szołtysek]]: ''Ślonsk je piykny = Śląsk jest piękny = Silesia is beautiful = Schlesien ist wunderschön = Slezsko je krásné = La Slesia é bella = La Silésie est belle'': Rybnik 2007: ISBN 978-8388966-21-7 ; zajta 44</ref>. Ślōnski badŏcz [[Ignaz Imsieg]] (XIX stolecie) uwŏżoł, iże miana gōry, rzyki (a regiōnu) majōm zwiōnzek ze mianym plymiynia [[Silingowie|Silingōw]]<ref>{{Cytuj |autōr = Marek Czapliński |tytuł = Historia Śląska |data = 2002 |isbn = 83-229-2213-2​ |cytat = W 1830 badacz niemiecki Ignatius Imsieg (Zufallige Gedanken einse alten Schulmannes uber die Ableitung des Namens: Schlesien. Schlesische Provinzialblatter, B. 92, 1830), „który nazwę Śląska wywiódł od nazwy plemienia germańskiego, mianowicie Silingów, znanych żyjącemu w II w. n.e. geografowi greckiemu Ptolemeuszowi. Wskazywał on nie tylko na podobieństwo fonetyczne, ale także przeświadczenie, iż zamieszkiwali oni Śląsk na długo przed przybyciem Słowian. Stanowisko Imsiega zostało powszechnie zaakceptowane, zarówno przez naukę niemiecką, jak i słowiańską i w zasadzie obowiązywało aż do czasów międzywojennych. Nie znaczy to wcale, że nie było także zwolenników hipotezy wysuniętej niegdyś przez Georga Samuela Bandtkiego (Schlesische Provinzialblatter, t. XCIII, 1831). Do poglądów Bandtkiego powrócili w latach 30. XX w. polscy uczeni, historyk W. Semkowicz i językoznawca M. Rudnicki, którzy swoje badania oparli na analizie materiału lingwistycznego. |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Slavia Antiqua |data = 1990 |wydŏwca = PWN |s = 19 |cytat = W nauce istnieje również wersja, że od Silingów poszła nazwa Góry Ślęży i Śląska (kwestionowana przez M. Rudnickiego i S. Rosponda, którzy wypowiadali się za ich słowiańskim rodowodem). W każdym razie jest rzeczą dosyć prawdopodobną, że część Silingów mieszkała na środkowym Śląsku. W takim razie musieli oni tam lokować się w szachownicę ze Słowianami. |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Naddunajska grupa kultury przeworskiej |cajtōng = Przegląd archeologiczny |data = 1992 |s = 67 |cytat = Silingowie natomiast – zgodnie z wysuniętymi ostatnio supozycjami (Marek Olędzki, UŁ, 1993) – zasiedlali z początku (tj. mniej więcej do pierwszych dwóch lub trzech dziesięcioleci II w. północne kresy Śląska, żeby w okresie późniejszym, tzn. po wyżej wymienionej dacie) wejść także w posiadanie pozostałych partii tej krainy geograficznej. |jynzyk = pl}}</ref>. Stanowisko to ôstało wszeôbecnie zaakceptowane we naukowych kryngach, tak miymieckich, jak i słowiańskich, po czym praktycznie ôbowiōnzowało aże do czasōw miyndzywojynnych, a zyskiwało uznanie we Zachodnij Ojropie jeszcze we trzecij sztwierci XX stolecia. Miana Ślōnska we roztōmajtych gŏdkach snŏdź majōm spōlnõ etymologijõ — [[Polsko godka|polskŏ]]: ''Śląsk''; [[Mjymjecko godka|miymieckŏ]]: ''Schlesien''; [[Czesko godka|czeskŏ]]: ''Slezsko''; [[Dolnosorbsko godka|dolnosorbskŏ]]: ''Šlazyńska''; [[Gōrnosorbskŏ gŏdka|gōrnosorbskŏ]]: ''Šleska''; [[Łaćina|łacina]], [[Szpańelsko godka|szpanielskŏ]] i [[Angelsko godka|angelskŏ]]: ''Silesia''; [[Francusko godka|francuskŏ]]: Silésie; [[Niyderlandzkŏ gŏdka|niyderlandzkŏ]]: ''Silezië''; [[Italsko godka|italskŏ]]: ''Slesia''; [[Słowacko godka|słowackŏ]]: ''Sliezsko''; [[Kaszubsko godka|kaszubskŏ]]: ''Sląsk''. == Symbole a farby == Symbolika Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Po rŏz piyrszy ôbraz ôrła użōł na swojim sztymplu princ Kazimiyrz I ôpolski we 1222 roku. Je to tyż nojstarszy ôbrŏz ôrła jako ksiōnżyncego ymblymu na polskich ziymiach. Na ziymiach Dolnego Ślōnska używano wapyna dolnoślōnskich Piastōw, kery mioł czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnõ piskōm na krzidłach, ekstra ze strzybrnym krziżym postrzodku (ôsobliwie ôd czasōw kontrreformacyje)<ref>{{Cytuj |autōr = Grzegorz Kulik |tytuł = Herb Śląska |data = 2018-03-17 |ôpublikowany = wachtyrz.eu |url = https://wachtyrz.eu/herb-slaska/}}</ref>. Za to ziymie Gōrnego Ślōnska przijmowały zaôbycz wapyn Piastōw gōrno ślōnskich, kery mioł złotego ôrła we błynkitnym polu. Wapyn tyn ulygoł stylistycznym modyfikacyjōm a pōmianōm. Niykere jednotki administracyjne używały ino chyty abo ino wiyrchnij tajli ôrła. Wapyny piastowskich princōw przijōnły do swojich wapynōw a fanōw place a administracyjne jednotki położōne na Ślōnsku. Farby ziym powiōnzane sōm ze kolorystykōm jejich ôsłōn wapynowych. We pruskich czasach litŏ [[prowincyjŏ Ślōnsk]] używoła fany ze biołym, poziōmym pasym u gōry a żōłtym u spodka. We tradycyji przijōnło sie, iże wapyn a farby dolnoślōnske używane sōm we tym samym czasie za symbole Ślōnska we cołkości<ref>{{Cytuj |tytuł = HISTORIA FLAG ŚLĄSKICH - GÓRNEGO I DOLNEGO ŚLĄSKA |ôpublikowany = slownikslaski.pl |url = http://www.slownikslaski.pl/flagislaskie.html |jynzyk = pl}}</ref>. <center> <gallery> Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|[[Wapyn Ślōnska|Wapyn Dolnego Ślōnska]] Plik:Flag of Silesia.svg|[[Fana Ślōnska|Fana Dolnego Ślōnska]] Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|[[Wapyn Gůrnygo Ślůnska|Wapyn Gōrnego Ślōnska]] Plik:Flag of Upper Silesia.svg|[[Fana Gůrnygo Ślůnska|Fana Gōrnego Ślōnska]] </gallery> </center> == Geografijŏ == === Granice === [[Plik:Brynica rzeka piekary slaskie brzozowice-kamien.jpg|thumb|left|200px|[[Bryńica (rzyka)|Brynica]] – kraj miēndzy tajlōm Gōrnygo Ślōnska a tajlōm Małopolski, drzewij granica prusko-polsko]] Za piyrsze, krajym regiōnu bōł wodny tajlōng Gōrnyj [[Ŏdra|Ŏdry]]. Poza Ślōnskim rozlygowany bōł [[Bytům|Bytōm]], kery leżoł we dorzyczu [[Wisła|Wisły]] (małopolski grōd). Ślōnsko-wielgopolskŏ granica bōła ôznoczanŏ ôd lynije wodnygo tajlōngu Ôdry a [[Warta|Warty]], a połedniowym krajym bōły gōrske wiyrchy. Podle kōncepcyje ruchu ludności rzykōma, do Ślōnska wrachowowała siy [[kłodzkŏ ziymia]] we dorzyczu Ôdry. Nojstarszŏ granica Ślōnska a [[Łużyca|Łużycy]] biygła podle [[Łużycko Nysa|Łużyckij Nysy]]. Na połedniowym wschodzie tradycyjnōm granicōm je rzyka [[Bioło]] (kraj miyndzy downymi [[diecezyjo|diecezyjōma]] – [[wrocłowsko archidiecezyjo|wrocłowskōm]] i [[krakowsko diecezyjo|krakowskōm]], choć ôd [[1179]] roku do [[XV stolecie|XV stolecio]] ziymie [[Ôświyncimske Ksiōnżynstwo|Ôświyncimskigo Ksiōnżynstwa]], [[Zatorske Ksiōnżynstwo|Zatorskigo Ksiōnżynstwa]] a [[Siewierske Ksiōnżynstwo|Siewierskiēgo Ksiōnżynstwa]] noleżały do [[Ślōnske Piasty|ślōnskich Piastōw]]). Na połedniowym wschodzie kraj biygnie wiyrchōma [[Ślůnski Beskid|Ślōnskigo Beskidu]], jak: [[Klimczok]], [[Kotorz]], [[Malinowsko Skała]], [[Baranio Gōra]] a [[Ŏchodzita]]. Na wyżce sztadōw [[Czechowice-Dziydzice|Czechowicē-Dziedzicy]], [[Pszczyna]] a [[Bieruń]] granicowōm rzykōm je [[Wisła]] (do ujścio [[Przymsza|Przymsze]]), a potym Przymsza. We [[Gōrnoślōnski Industryjny Ôkryng|Gōrnoślōnskim Industryjnym Ôkryngu]] krajym je [[Brynica]]. We miymieckij tradycyji granice [[Ślōnsk (prowincyjo)|prowincyje Ślōnsk]] spamiyntane sōm jako tradycyjne kraje Ślōnska, przi czym wrachowujōm do niygo m.in. teryny rozlygowane na zachōd ôd [[Kwisa|Kwisy]], przi tym we polskij tradycyji na zachodzie to gynau [[Kwisa]] je krajym. Te porōżniynia dajōm baza na haja ô tyn kraj. Problym je tyż połedniowo granica [[Dolny Ślōnsk|Dolnego Ślōnska]], kero biygnie wiyrchōma [[Sudety|Sudetōw]] – podle niykerych [[Kłodzkŏ ziymia|kłodzko ziēmia]] je ôsobnym historycznie placym. === Warōnki naturalne === Ślōnsk je rozlygowany we gōrnyj dukli Ôdry na połedniu i zŏchodzie a ôparty je ô paśma [[Sudety|Sudetōw]] i [[Karpaty|Karpatōw]]. Jego zachodniŏ tajla, Dolny Ślōnsk je bauerskim regiōnym. Gōrny Ślōnsk położōny na rozlygłyj wyżce zebrany je we surowce mineralne. ==== Ukształtowanie terynu ==== [[Plik:Silesia topo 2.jpg|thumb|Topograficznŏ karta Ślōnska]] Plac rozlygowanio Ślōnska je roztōmajty podle ukształtowaniŏ terynu. Na połedniu i zŏchodzie landszaft je gōrzisty (Sudety i Karpaty Zachodnie), w połedniowo-weschodnij czynści je wyżynny ([[Ślōnskŏ Chyża]]), ôstatek przestrzyństwa zajmujōm zaôbycz niziny. Ślōnsk leży w Strzodkowoeuropejskij Nizinie (z wyjōntkym Sudetōw, Karpatōw Zachodnich jak tyż Chyże Ślōnskij). Rozciōngajōm sie sam ôd połedniŏ nastympujōnce makroregiony: Zachodnie Beskidy (Ślōnski Beskid, Ślōnsko-Morawski Beskid), Zachodniobeskidzkie Pogōrze, Ôświyncimskŏ Kotlina, Ôstrawskŏ Kotlina, Ślōnskŏ Chyża, Ślōnskŏ Nizina, Weschodnie Sudety, Postrzodkowe Sudety, Zachodnie Sudety, Sudeckie Przedgōrze, Ślōnsko-Łużyckŏ Nizina, Zielōnogōrske Zniesiynia, Trzebnicki Woł, Milicko-Głogowske Ôbniżynie, tajla Lubuskiego Pojezierza jak tyż Pradoliny Warciańsko-Ôdrzańskiej. Nojwyższōm szpicōm Ślōnska je [[Śńyżka|Śniyżka]] ô wysokości 1603 m n.p.m. bydōncŏ w Karkonoszach. === Hydrografijŏ === Nec wodnŏ formuje sie naôbkoło Ôdry i jeji dopływōw: Ôlzy, Kłodzkej Nysy, Bobru, Kaczawy, Baryczy, Kłodnicy, Małyj Panwi i inkszych. Weschodnie krańce Ślōnska leżōm w dorzeczu Wisły z nojdugszymi rzykami: Brynicōm, Przemszōm, Pszczynkōm, Gostyniōm i Biołōm. Na Ślōnsku źrōdła swoje mŏ tak Ôdra (w Ôdrzańskich Gōrach), jak i Wisła (Baraniŏ Gōra). Bezma cołki Ślōnsk je w zlewisku [[Bałtycke Morze|Bałtyckigo Morza]], jyno pŏrã ciekōw wodnych zasiylo Morze Pōłnocne bez Łabã (z bazowymi rzykami: Izera, Dziwa Orlica, Úpa) jak tyż [[Czŏrne Morze]] bez Wŏg. === Klimat === {| class="wikitable sortable" |+Klimat w miastach<ref>[https://climate-data.org/ climate-data.org]</ref> !Przykładowe<br />miasto !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(rocznŏ) !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(w lipniu) !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(w styczniu) !Strzedni<br />ôpad<br />roczny |- |[[Uodrzańske Krosno|Ôdrzańskie Krosno]] |9,0 °C |19,1 °C |–2,1 °C |559 mm |- |[[Pszczyna]] |8,7 °C |19,1 °C |–3,4 °C |735 mm |- |[[Katowicy]] |8,6 °C |19 °C |–3,6 °C |686 mm |- |[[Uostrawa|Ôstrawa]] |8,6 °C |18,2 °C |–2,6 °C |690 mm |- |[[Ligńica|Lignica]] |8,5 °C |19,1 °C |–3,8 °C |555 mm |- |[[Uopole|Ôpole]] |8,4 °C |17,8 °C |–1,9 °C |611 mm |- |[[Wrocław]] |8,4 °C |17,7 °C |–2,1 °C |551 mm |- |[[Ćeszyn|Cieszyn]] |8,3 °C |18,3 °C |–3,3 °C |774 mm |- |[[Prudńik|Prudnik]] |7,9 °C |17,1 °C |–2,3 °C |626 mm |- |[[Wleń]] |7,7 °C |17,8 °C |–4,2 °C |616 mm |- |[[Lubawka]] |6,2 °C |15,7 °C |–5,2 °C |700 mm |} === Miasta === {{Uosobny artikel|Mjasta Ślůnska}} [[Plik:Rynek Starego Miasta We Wroclawiu (152991773).jpeg|thumb|[[Wrocław]]]] [[Plik:Katowice.jpg|thumb|[[Katowicy]]]] [[Plik:Masarykovo namesti.jpg|thumb|[[Uostrawa|Ôstrawa]]]] [[Plik:Frydek-Mistek Czech Republic2.jpg|thumb|[[Frydek-Mistek]]]] [[Plik:Ratibor-rynek.jpg|thumb|[[Racibōrz]]]] [[Plik:2014 Nysa, zespół kościoła św. Jakuba Starszego i św. Agnieszki.JPG|thumb|[[Nysa]]]] [[Plik:Cieszyn Gleboka.jpg|thumb|[[Ćeszyn|Cieszyn]]]] [[Plik:SM Oława PlacZamkowy15 (11).jpg|thumb|[[Oława]]]] [[Plik:Prudnik, Poland - panoramio (10).jpg|thumb|[[Prudnik]]]] [[Plik:Bohumin radnice.jpg|thumb|[[Bogumin]]]] [[Plik:PL Kamienna Góra, centrum miasta.jpg|thumb|[[Kamiynnŏ Gōra]]]] [[Plik:Opava, Horní náměstí, 01.jpg|thumb|[[Uopawa|Ôpawa]]]] Miasta na Ślōnsku, kerych populacyjŏ przekrŏczŏ 20,000 (na rok 1995). {| class="wikitable sortable" |- !style="width:1%;"| !class="unsortable ordinal" style="width:1%;"|Wapyn ! Miano !style="width:6%;"| Populacyjŏ !style="width:11%;"| Wiyrchnia !style="width:4%;"| Państwo !Administracyjnŏ jednotka !style="width:15%;"|Historycznŏ przinŏleżność |- style="text-align:center;" || 1 || [[Plik:Herb wroclaw.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wrocław]]''' || style="text-align:center;"| 641,974<ref>{{Cytuj |tytuł = Wrocław w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Wroclaw |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 293 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 2 || [[Plik:Katowice Herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Katowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 351,521<ref>{{Cytuj |tytuł = Katowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Katowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 165 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 3 || [[Plik:Ostrava CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Uostrawa|Ôstrawa]]'''* || style="text-align:center;"| 325,508<ref name="VDB">{{Cytuj |tytuł = Customized selection VDB |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = vdb.czso.cz |url = https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=uziv-dotaz}}</ref> || style="text-align:center;"| 214 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 4 || [[Plik:Bytom herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bytům|Bytōm]]'''|| style="text-align:center;"| 226,810<ref>{{Cytuj |tytuł = Bytom w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bytom |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 69 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 5 || [[Plik:Gliwice herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Glywicy]]'''|| style="text-align:center;"| 213,392<ref>{{Cytuj |tytuł = Gliwice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Gliwice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 134 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 6 || [[Plik:POL Zabrze COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Zobrze|Zŏbrze]]'''|| style="text-align:center;"| 201,302<ref>{{Cytuj |tytuł = Zabrze w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Zabrze |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 80 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 7 || [[Plik:POL Bielsko-Biała COA.svg|center|48px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bjylsko-Bjoło|Bielsko-Biołŏ]]'''*|| style="text-align:center;"| 180,397<ref>{{Cytuj |tytuł = Bielsko-Biała w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bielsko_Biala |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 125 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo krakowskie IRP COA.svg|25px]] Małopolskŏ |- style="text-align:center;" || 8 || [[Plik:POL Ruda Śląska COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ślůnsko Ruda|Ślōnskŏ Ruda]]'''|| style="text-align:center;"| 165,873<ref>{{Cytuj |tytuł = Ruda Śląska w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Ruda_Śląska |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 78 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 9 || [[Plik:POL Rybnik COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Rybńik|Rybnik]]''' || style="text-align:center;"| 144,578<ref>{{Cytuj |tytuł = Rybnik w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Rybnik |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 148 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 10 || [[Plik:POL Wałbrzych COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wałbrzich]]''' || style="text-align:center;"| 139,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Wałbrzych w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Walbrzych |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 85 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 11 || [[Plik:POL Tychy COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Tychy]]'''|| style="text-align:center;"| 133,760<ref>{{Cytuj |tytuł = Tychy w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Tychy |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 82 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 12 || [[Plik:POL Opole COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ôpole]]'''|| style="text-align:center;"| 130,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Opole w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Opole |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 97 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 13 || [[Plik:Chorzów herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Chorzůw|Chorzōw]]'''|| style="text-align:center;"| 125,226<ref>{{Cytuj |tytuł = Chorzów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Chorzów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 33 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 14 || [[Plik:POL Zielona Góra COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Grinberg]]'''|| style="text-align:center;"| 116,329<ref>{{Cytuj |tytuł = Zielona Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Zielona_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 58 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 15 || [[Plik:Legnica herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ligńica|Lignica]]'''|| style="text-align:center;"| 107,935<ref>{{Cytuj |tytuł = Legnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Legnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 56 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 16 || [[Plik:POL Jastrzębie-Zdrój COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jastrzymbje–Zdrůj|Jastrzymbie-Zdrōj]]'''|| style="text-align:center;"| 103,309<ref>{{Cytuj |tytuł = Jastrzębie-Zdrój w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jastrzebie_Zdroj |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 85 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 17 || [[Plik:POL Jelenia Góra COA 1.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jelyńo Gůra|Lelyniŏ Gōra]]'''|| style="text-align:center;"| 93,460<ref>{{Cytuj |tytuł = Jelenia Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jelenia_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 109 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 18 || [[Plik:Havirov CoA.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Hawiyrzōw]]''' || style="text-align:center;"| 87,872<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 32 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 19 || [[Plik:POL Lubin COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Lubin]]'''|| style="text-align:center;"| 83,399<ref>{{Cytuj |tytuł = Lubin w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Lubin |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 41 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 20 || [[Plik:POL Mysłowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Myslowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 79,766<ref>{{Cytuj |tytuł = Mysłowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Myslowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 66 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 21 || [[Plik:POL Siemianowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Śymjanowicy|Siymianowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 78,101<ref>{{Cytuj |tytuł = Siemianowice Śląskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Siemianowice_Slaskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 25 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 22 || [[Plik:POL Głogów COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Głogůw|Głogōw]]'''|| style="text-align:center;"| 74,235<ref>{{Cytuj |tytuł = Głogów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Glogow |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 35 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 23 || [[Plik:POL Kędzierzyn-Koźle COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kandrzin-Koźle]]'''|| style="text-align:center;"| 70,648<ref>{{Cytuj |tytuł = Kędzierzyn-Koźle w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kedzierzyn_Kozle |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 124 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 24 || [[Plik:POL Wodzisław Śląski COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Władźisłůw|Władzisłōw]]'''|| style="text-align:center;" | 68,411<ref>{{Cytuj |tytuł = Wodzisław Śląski w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Wodzislaw_Slaski |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 50 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 25 || [[Plik:Karwina herb.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Karwino|Karwinŏ]]'''|| style="text-align:center;" | 67,265<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;" | 57 km²|| {{Fana|CZE}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 26 || [[Plik:POL Piekary Śląskie COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Pjekary|Piekary]]'''|| style="text-align:center;"| 66,984<ref>{{Cytuj |tytuł = Piekary Śląskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Piekary_Śląskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 40 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 27 || [[Plik:Herb TarnowskieGory.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Tarnowske Gůry|Tarnowske Gōry]]'''|| style="text-align:center;"| 66,935<ref>{{Cytuj |tytuł = Tarnowskie Góry w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Tarnowskie_Góry |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 84 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 28 || [[Plik:POL Żory COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Żory]]'''|| style="text-align:center;"| 66,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Żory w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Żory |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 65 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 29 || [[Plik:POL Racibórz COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Racibōrz]]'''|| style="text-align:center;"| 65,041<ref>{{Cytuj |tytuł = Racibórz w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Racibórz |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 75 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 30 || [[Plik:POL Świdnica COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Świdnica]]'''|| style="text-align:center;"| 64,911<ref>{{Cytuj |tytuł = Świdnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świdnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 22 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 31 || [[Plik:Frýdek Místek CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Frydek-Mistek]]'''*|| style="text-align:center;"| 63,213<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 52 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 32 || [[Plik:Opava CoA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Uopawa|Ôpawa]]''' || style="text-align:center;"| 62,669<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 91 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 33 || [[Plik:POL Świętochłowice COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Śwjyntochlowicy|Świyntochłowicy]]'''|| style="text-align:center;" | 59,600<ref>{{Cytuj |tytuł = Świętochłowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Swietochlowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 13 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 34 || [[Plik:POL Nysa COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Nysa]]'''|| style="text-align:center;" | 48,899<ref>{{Cytuj |tytuł = Nysa w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nysa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 27 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 35 || [[Plik:POL Bolesławiec COA 1.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Bolesławjec|Bolesławiec]]'''|| style="text-align:center;" | 44,436<ref>{{Cytuj |tytuł = Bolesławiec w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Boleslawiec |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 24 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 36 || [[Plik:Herb Knurów-2018.png|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Knurůw|Knurōw]]'''|| style="text-align:center;" | 44,124<ref>{{Cytuj |tytuł = Knurów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Knurów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 34 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 37 || [[Plik:POL Nowa Sól COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Nowo Sůl|Nowŏ Sōl]]'''|| style="text-align:center;" | 43,120<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa Sól w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Sól |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 22 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 38 || [[Plik:Coat of arms of Třinec.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Třinec|Trzyniyc]]'''|| style="text-align:center;" | 41,323<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;" | 85 km²|| {{Fana|CZE}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 39 || [[Plik:POL Brzeg COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Brzeg]]'''|| style="text-align:center;" | 39,937<ref>{{Cytuj |tytuł = Brzeg w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Brzeg |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 15 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 40 || [[Plik:POL Oleśnica COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Uoleśńica|Ôleśnica]]'''|| style="text-align:center;" | 38,934<ref>{{Cytuj |tytuł = Oleśnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Oleśnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 21 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 41 || [[Plik:POL Mikołów COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Mikołůw|Mikołōw]]'''|| style="text-align:center;" | 38,895<ref>{{Cytuj |tytuł = Mikołów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Mikolow |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 79 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 42 || [[Plik:POL Dzierżoniów COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Rychbach]]'''|| style="text-align:center;" | 38,066<ref>{{Cytuj |tytuł = Dzierżoniów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Dzierżoniów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 20 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 43 || [[Plik:POL Cieszyn COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Ćeszyn|Cieszyn]]'''|| style="text-align:center;" | 37,357<ref>{{Cytuj |tytuł = Cieszyn w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Cieszyn |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 29 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 44 || [[Plik:POL Czechowice-Dziedzice COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Czechowicy-Dźydźicy|Czechowicy-Dziedzicy]]'''|| style="text-align:center;" | 35,686<ref>{{Cytuj |tytuł = Czechowice-Dziedzice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Czechowice_Dziedzice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 33 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 45 || [[Plik:POL Bielawa COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Bjelawa|Bielawa]]'''|| style="text-align:center;" | 34,382<ref>{{Cytuj |tytuł = Bielawa w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bielawa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 36 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 46 || [[Plik:POL Oława COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Oława]]'''|| style="text-align:center;" | 31,877<ref>{{Cytuj |tytuł = Oława w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Olawa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 27 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 47 || [[Plik:POL Żagań COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Żagań]]'''|| style="text-align:center;"| 28,335<ref>{{Cytuj |tytuł = Żagań w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Żagań |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 40 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 48 || [[Plik:Cesky Tesin CoA.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Czeski Ćeszyn|Czeski Cieszyn]]'''|| style="text-align:center;"| 28,267<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 39 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 49 || [[Plik:POL Nowa Ruda COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Nowo Ruda|Nowŏ Ruda]]'''|| style="text-align:center;"| 27,186<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa Ruda w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Ruda |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 37 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 50 || [[Plik:POL Lubliniec COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Lublyńec|Lubliniec]]'''|| style="text-align:center;" | 26,961<ref>{{Cytuj |tytuł = Lubliniec w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Lubliniec |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 89 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 51 || [[Plik:POL Kluczbork COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kluczborek]]'''|| style="text-align:center;"| 26,829<ref>{{Cytuj |tytuł = Kluczbork w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kluczbork |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 12 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 52 || [[Plik:Krnov znak.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Karńůw|Karniōw]]'''|| style="text-align:center;"| 26,052<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 44 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 53 || [[Plik:POL Jawor COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jawor (mjasto)|Jawor]]'''|| style="text-align:center;"| 25,737<ref>{{Cytuj |tytuł = Jawor w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jawor |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 19 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 54 || [[Plik:POL Świebodzice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Frybork]]'''|| style="text-align:center;"| 24,817<ref>{{Cytuj |tytuł = Świebodzice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świebodzice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 30 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 55 || [[Plik:POL Prudnik COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Prudnik]]'''|| style="text-align:center;"| 24,350<ref>{{Cytuj |tytuł = Prudnik w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Prudnik |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 21 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 56 || [[Plik:Bohumin CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bogumin]]'''|| style="text-align:center;"| 23,989<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 31 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 57 || [[Plik:POL Rydułtowy COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Rydůłtowy|Rydułtowy]]'''|| style="text-align:center;"| 23,983<ref>{{Cytuj |tytuł = Rydułtowy w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Rydultowy |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 15 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 58 || [[Plik:POL Kamienna Góra COA new.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kamiynnŏ Gōra]]'''|| style="text-align:center;"| 23,487<ref>{{Cytuj |tytuł = Kamienna Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kamienna_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 18 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 59 || [[Plik:POL Łaziska Górne COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Gůrne Łaźiska|Gōrne Łaziska]]'''|| style="text-align:center;"| 23,031<ref>{{Cytuj |tytuł = Łaziska Górne w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Laziska_Gorne |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 20 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 60 || [[Plik:POL Świebodzin COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Śwjybodźin|Świybodzin]]'''|| style="text-align:center;"| 22,613<ref>{{Cytuj |tytuł = Świebodzin w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świebodzin |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 17 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 61 || [[Plik:POL Strzelce Opolskie COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wielge Strzelce]]'''|| style="text-align:center;"| 21,885<ref>{{Cytuj |tytuł = Strzelce Opolskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Strzelce_Opolskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 30 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 62 || [[Plik:POL Polkowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Polkowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 21,825<ref>{{Cytuj |tytuł = Polkowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Polkowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 24 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |}* Niyblank na Ślōnsku === Miana placōw === [[Plik:Prężyna, 2020.07.28 02.jpg|thumb|Dwugŏdkowŏ tabula przed wjazdem do [[Prynżyna|Prynżyny]] kole [[Prudnik|Prudnika]]]] Mocka placōw na Ślōnsku miało we historyji mocka mian. Przōdzi miana powstŏwały a zmiyniały sie spontanicznie. We II Rzeszy niykere miana utworzōno na przikłŏd dlŏ uczczynia Miymcōw niezwiōnzanych ze Ślōnskym, jak ''[[Paul von Hindenburg|Hindenburg]]'' ([[Zobrze|Zŏbrze]]). We III Rzeszy masowo germanizowano słowiańske miana, wkludzano miana niyhistoryczne jak ''Hitlersee'' ([[Szczedrzyk]]), cuzamyn wiyncyj aniżeli 2000 mian. Po wojaczce mocka polskich mian powstoło spontanicznie, drōgōm spolszczenia gŏdki abo amatorskiego przekładu. Ôficjalne miana ôkryślyła jynzykoznawczŏ kōmisyjŏ, czasym prziwrŏcała dŏwne miano, czasym tworziła doimyntnie nowõ, bp. ''Dzierżoniów'' ([[Rychbach]]). Po wojaczce używanie miymieckich mian było zabrōniōne, po 1989 stały sie ône wszeôbecnie znane, a ôrdōnek ô myńszościach przizwŏlŏ na używanie miymieckich mian we gminach zamiyszkanych bez myńszość miymieckõ. Ôficjalnymi miymieckimi mianami sōm miana sprzed 1936 roku, na przikłŏd [[Stare Siołkowicy]] to ''Alt Schalkowitz'', a niy ''Alt Schalkendorf''. Dwugŏdkowe tabule z mianami placōw czynsto sōm ôfiarōm wandalizmu ze zajty polskich (rzŏdzij miymieckich<ref>{{Cytuj |tytuł = Zniszczone dwujęzyczne tablice w Głogówku |data = 2010-05-03 |ôpublikowany = 24opole.pl |url = https://www.24opole.pl/4261,Zniszczone_dwujezyczne_tablice_w_Glogowku,wiadomosc.html |jynzyk = pl}}</ref>) miyszkańcōw regiōnu. === Naturalne sztofy === [[Plik:KWK Bolesław Śmiały 01.jpg|thumb|upright|Gruba wōnglŏ ''Bolesław Śmiały'' we Gōrnych Łaziskach]] Ślōnsk je ludnym i zebranym we naturalne sztofy regiōnym. Ôd chyty XVIII stoleciŏ na jego terynie bōł wydobywany wōngel. Industryjŏ rozwijała sie, kej Ślōnsk bōł tajlōm Miymiec, a szpica ôsiōngła we latach siedymdziesiōntych XX stoleciŏ za czasōw PRL. We tym ôkresie Ślōnsk stoł sie jednym z nojsrogszych producyntōw wōnglŏ na świecie<ref>{{Cytuj |tytuł = Natural Resources |data = 2011-06-12 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = poland.gov.pl |url = http://web.archive.org/web/20110612145921/http://en.poland.gov.pl/Natural,Resources,310.html}}</ref>. {|class="wikitable" |+'''Rocznŏ produkcyjŏ minerałōw na Ślōnsku''' |- !Minerał !Produkcyjŏ (tony) !Przipis |- |[[Kamjůnny wůngel|kamiynny wōngel]] |95,000,000 | |- |[[kuper]] |571,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Copper: World Smelter Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161603/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/copper/copper_t21.html}}</ref> |- |[[cynk]] |160,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Zinc: World Smelter Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513162315/https://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/zinc/zinc_table18.html}}</ref> |- |[[strzybro]] |1,200 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Silver: World Mine Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513162632/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/silver/silver_table08.html}}</ref> |- |[[kadmium]] |500 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Cadmium: World Refinery Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161843/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/cadmium/cadmium_t5.html}}</ref> |- |[[Blaj (chymiczny elymynt)|blaj]] |70,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Lead: World Refinery Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161734/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/lead/lead_t16.html}}</ref> |} == Historyjŏ == {{Uosobny artikel|Gyszichta Ślůnska}} [[Plik:Bitwa pod Legnicą.jpg|thumb|left|[[Batalijŏ pod Lignicõ]] (1241)]] [[Plik:Mapa Slezska 1561 Helwig.jpg|thumb|[[Karta Helwiga|Piyrszŏ karta Ślōnska]] autorstwa [[Martin Helwig|Martina Helwiga]] (1561)<ref group="uwaga">Połednie na gōrze.</ref>]] [[Plik:Księstwo Opolskie za Jana II Dobrego a Prowincja Górny Śląsk.png|thumb|Ôpolske ksiynstwo za princa Jōna II Dobrego a Prowincyjŏ Gōrny Ślōnsk]] [[Plik:Oder-Neisse line between Germany and Poland.jpg|thumb|left|Piska Ôdra-Nysa]] W IV stoleciu p.n.e. ôd połedniŏ, bez [[Kłodzko]], [[Celtowie]] weszli na Ślōnsk i zamiyszkali naôbkoło gōry Ślynży we bliżu terŏźnego [[Wrocław|Wrocławia]], [[Oława|Oławy]] i [[Strzelin|Strzelina]]<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 34–35</ref>. Germańske plymiōna [[Lugii]] były piyrszy rŏz ôdnotowane na Ślōnsku we I stoleciu. Zachodni Słowianie i Lechici przibyli do regiōnu kole VII stoleciŏ<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 37–38</ref>. Miyjscowi Zachodni Słowianie zaczli znosić graniczne gysztele, take jak [[Ślōnskŏ Przesieka]] i [[Ślōnske Wały]]. Weschodniŏ granica ślōnskigo ôsadnictwa przebiygała na zŏchōd ôd [[Bytům|Bytōmia]], a na weschōd ôd [[Racibōrz|Raciborza]] i [[Ćeszyn|Cieszyna]]. Na weschōd ôd tyj piski miyszkało blisko spokrewniōne plymiã Lechitōw - Wiślanie. Jejich pōłnocnŏ granica przebiygała we dukli Baryczy, na pōłnoc ôd keryj miyszkało plymiã Polanōw Zachodnich, kere nadało Polsce swoje miano<ref name="czaplińskis21-22">R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 21–22</ref>. Piyrszymi znanymi państwami na Ślōnsku były [[Wjelge Morawy|Wielge Morawy]] i [[Czechy]]. We X stoleciu gospodzin Polski [[Mieszko I]] z dynastyje Piastōw prziłōnczōł Ślōnsk do polskigo państwa. We czasie fragmyntacyje Polski Ślōnsk i ôstatek krŏju ôstały potajlowane miyndzy mocka niyznŏleżnych ksiynstw reskyrowanych bez roztōmajtych ślōnskich princōw. We tym czasie miymiecke wpływy kulturowe i etniczne wzrosły we wyniku imigracyje z miymieckij tajli Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa. We 1178 roku czynści krakowskigo ksiynstwa naôbkoło Bytōmia, [[Uośwjyńćim|Ôświyncimia]], [[Chrzanůw|Chrzanowa]] i [[Śewjyrz|Siewierza]] ôstały przekŏzane ślōnskim Piastom, chociŏż jejich ludność była zaôbycz wiślana, a niy ślōnskigo byciŏ<ref name="czaplińskis21-22" />. We 1241 roku, po najechaniu Małopolski, Mongołowie najechali Ojropã i Ślōnsk, co wywołało wszeôbecnõ panikã i masowe zaucieczki. Złupili srogõ tajlã regiōnu i pokōnali połōnczōne polske i miymiecke wojska pod kōmyndōm [[Henryka II Bogomyślnego]] we bataliji pod [[Lignica|Lignicõ]], kerŏ miała plac pod Lignickim Polym we bliżu ślōnskigo miasta Lignica. Po śmierci jejich khana (prziwōdcy) Ordy Mongołowie uzdali niy naciskać dalij we głōmb Ojropy, ale wrōciyli na weschōd, coby wziōńć udzioł we ôbiorach nowego Wielgigo Khana. W latach 1289-1292 czeski krōl Wacław II ôstoł zwierzchnikym niykerych gōrnoślōnskich ksiynstw. Polscy mōnarchy zrzekli sie erbowych praw do Ślōnska dopiyro we 1335 roku<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 81</ref>. We 1337 [[Luksymburski Jůn|Luksymburski Jōn]] przekŏzoł ślōnskim Piastom miasto [[Prudnik]] i ôkolice. Ślōnsk (jako [[ślōnske ksiynstwa]]) stoł sie tajlōm Czeskij Korōny we rōmach Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa i przeszła z tã korōnōm do habsburskij mōnarchije Austryje w 1526 roku. We XV stoleciu we granicach Ślōnska dokōnano pŏru pōmian. Tajla ziym przekŏzanych ślōnskim Piastom we 1178 roku kupiyli polscy krōle we drugim chycie XV stoleciŏ<ref name="czaplińskis21-22" />. W 1742 roku wiynkszość Ślōnskŏ ôstała zajyntŏ bez krōla Prus Fryderyka Wielgigo we wojaczce ô austryjŏckõ sukcesyjõ, a we 1815 roku powstoła Pruskŏ [[Prowincyjŏ Ślōnsk]]; we kōnsekwyncyji Ślōnsk stoł sie tajlōm Miymieckigo Cysŏrstwa, powstōnego we 1871 roku. Po I światowyj wojaczce ô tajlã Ślōnska, Gōrny Ślōnsk, walczyły Miymcy i nowo niypodlygłŏ Polskŏ. Liga Nŏrodōw zôrganizowała we 1921 [[Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku|absztimōng w tyj sprawie]], we wyniku kerego 60% głosōw ôddano na Miymcy i 40% na Polskõ<ref>[http://www.gonschior.de/weimar/Preussen/Oberschlesien/Volksentscheide.html 3. September 1922, Volksabstimmung über die Abtrennung der Provinz Oberschlesien von Preußen und Bildung eines selbstständigen, dem Reich eingegliederten Landes Oberschlesien], gonschior.de</ref>. Po [[III ślōnske powstōnie|trzecim ślōnskim powstōniu]] (1921) nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska (cuzamyn z Katowicami) ôstała prziznanŏ Polsce, i stała sie ślōnskim wojywōdztwym. Pruskŏ Prowincyjŏ Ślōnsk we ôbrymbie Miymiec ôstoł ôwdy potajlowane na [[Prowincyjŏ Dolny Ślōnsk|Prowincyjõ Dolny Ślōnsk]] i [[Prowincyjŏ Gōrny Ślōnsk|Prowincyjõ Gōrny Ślōnsk]]. Wtynczŏs Austryjŏcki Ślōnsk, niywielgŏ tajla Ślōnska zachowanŏ bez Austryjõ po ślōnskich wojaczkach, ôstała z wiynksza prziznanŏ nowyj Czechosłowacyje (Czeski Ślōnsk i [[Zaolzie]]), chociŏż wiynkszość Cieszyna i teryn na weschōd ôd niego trefiyła do Polski. Kōnferyncyjŏ we Poczdamie we 1945 roku ôkryślyła piskã Ôdry i Nysy za granicã miyndzy Miymcami a Polskõ, we ôczekowaniu na ôstatecznõ kōnferyncyjõ z Miymcami, kerŏ antlich nikej sie niy ôdbyła<ref>{{Cytuj |autōr = Piotr Stefan Wandycz |tytuł = The United States and Poland |data = 1980 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-0-674-92685-1 |wydŏwca = Harvard University Press |url = https://books.google.de/books?id=_XaFaNshCrkC |jynzyk = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Geoffrey K. Roberts, Patricia Hogwood |tytuł = The Politics Today Companion to West European Politics |data = 2013-07-19 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-1-84779-032-3 |wydŏwca = Manchester University Press |url = https://books.google.pl/books?id=Q40tDwAAQBAJ&redir_esc=y |jynzyk = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Phillip A. Bühler |tytuł = The Oder-Neisse Line: A Reappraisal Under International Law |data = 1990 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-0-88033-174-6 |wydŏwca = East European Monographs |url = https://books.google.com/books?id=riBpAAAAMAAJ |jynzyk = en}}</ref>. Administracyjny tajlōng Ślōnska we Polsce zmiynioł sie pŏrã razy ôd 1945 roku. Ôd 1999 roku je potajlowany miyndzy wojywōdztwa [[Lubuske wojewůdztwo|lubuske]], [[Dolnoślůnske wojewůdztwo|dolnoślōnske]], [[Uopolske wojewůdztwo|ôpolske]] i [[Ślůnske wojewůdztwo|ślōnske]]. Czeski Ślōnsk je terŏźnie tajlōm Republiki Czeskij, tworzi [[morawsko-ślōnski krŏj]]. == Kultura == [[Plik:Fertility in Silesia.png|mały|Płodność we Ślōnsku]] === Literatura === [[Plik:Book of Henryków.PNG|right|thumb|200px|Piyrszy zapis ślōnskij, [[polsko godka|polskij]], a [[czesko godka|czeskij]] [[godka|gŏdki]] we [[kśynga hynrykowsko|ksiyndze henrykowskij]]]] Jedna z nojstarszych ksiōng szkryflonych na Ślōnsku je [[kśynga hynrykowsko|ksiynga henrykowskŏ]]. Je to stuzajtno ksiynga spisano po [[łaćina|łacinie]] chrōnika ŏpactwa [[Cysterśi|cystersōw]] we [[Hynrykůw|Hynrykowie]] we [[Dolny Ślůnsk|Dolnym Ślōnsku]]. Tajla piyrszo tyj ksiyngi ŏpisuje lota ŏd fōndacyje klasztoru we 1227 bez [[Hajnel I Brodaty|Hajnla Brodatygo]] do 1259, tajla drugo prowadzi historyjo ŏpactwa do 1310. Ksiynga zawiyro we zapiskach z 1270 zdaniy, o kerym siy godo, że je nojstarsze zaszkryflane we godce polskij, czeskij a ślōnskij (te godki bôły tedy blank na siy podane): ,,'''''Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai'''''"<br /> co je po ślōnsku:,,'''''Dej, jo pobrusza, a ty pocziwej''''',<br /> a po polsku: ,,'''''Daj, ja pomielę, a ty odpoczywaj'''''. === Muzyka === [[Plik:Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk" Mikołów2 07.jpg|right|thumb|200px|Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk"]] Na Ślōnsku je sam 7 filharmonii, a dwie Akademie Muzyczne - we [[Katowicy|Katowicach]] a [[Wrocław|Wrocławie]]. Trza jeszcze pedzieć o ludziach, kerzy ta muzyka piszom. Nojbarzi znani we świecie to: [[Grzegorz Gerwazy Gorczycki]], [[Georg Philipp Tellemann]], [[Edward Bogusławski]], [[Jan Wincenty Hawel]], [[Wojciech Kilar]]. [[Schlesisches Musikfest]] (ślōnske tumaczeniē:''Ślōnski Muzyczny Fest'') to fest kery ôdbywo sie ôde 1876 z pauzōm we lotach 1942-1996. === Ślōnsko kuchnia=== {{Uosobny artikel|Kuchńa ślůnsko}} Ślōnsko kuchnia je fest charakterystycznŏ, noleżi do kuchńi strzodkowoojropejskich, nale mogymy pedzieć, że w każdyj tajli Ślōnska warzi sie trocha inaczij. Bez wiela lot mioła ajnflusy ze [[polsko]]m, [[mjymcy|miymieckom]] a [[czychy|czeskom]], beztoż na cołkim Ślōnsku jodło niē je take some. Na Ślōnsku je wiela jodła kere nikaj indzij na [[żymja|ziymie]] niy ma, nale nikere potrawy sōm take kej na terynach z kerych mioły ajnflus. Powszechnie uważo sie, iże nojczynstszym ślōnskim jodłym sōm [[rolady]] wroz ze [[ślůnske kluski|ślōnskimi kluskōma]] a [[modro kapusta|modrōm kapustōm]], zaś piyrsze danie musi być [[ajnlaufzupa]]. ==Folklor== === Ôblyczynia ludowe === [[Plik:Babcia Agnes.jpg|thumb|Kobiyta we [[Ćeszyńske uobleczyńy|ôblyczyniu cieszyńskim]]]] Ôblyczynia ludowe Dolnego Ślōnska<ref name="bar">Barbara Bazielich: ''Tradycyjne stroje dolnośląskie'' Wrocłow: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1993. ISBN 83-229-0853-9.</ref>: * ôblyczynie lelyniogōrske * ôblyczynie kaczawsko-nadŏbrzańske * ôblyczynie karkonoske * ôblyczynie kłodzke * ôblyczynie wołbrzyske * ôblyczynie wrocławske * ôblyczynie głogowske (ôsobno zorta) * ôblyczynie z terynōw [[Nysa|Nysy]] [[Ôblyczynia ludowe Gōrnego Ślōnska]]<ref name="bar" />: * [[Ćeszyńske uobleczyńy|ôblyczynie cieszyńske]] * [[Pszczyńske ôblyczynie|ôblyczynie pszczyńske]] * ôblyczynie raciborske * [[Rozbarske ôblyczynie|ôblyczynie rozbarske (gōrzańske)]] * ôblyczynie [[Jacki jabłůnkowske|Jackōw jabłōnkowskich]] * ôblyczynie [[gůrale ślůnscy|Gōrali ślōnskich]] * ôblyczynie Lachōw ślōnskich === Tańce === Nojbarzij znane ślōnske tańce to: [[Trojak]], [[Grozik]], [[Ôwczarek]], [[Diobōłek]], [[Gołōmbek]], [[Puszczany]], [[Ôd buczku]]. Wielgo tukej je rola ZPiT "Śląsk" im. S. Hadyny, kery stoł siy nojwiynkszym i nojznońszym propagatorym ślōnskiyj kultury we Polsce i na świyciy. === Tradycyje === * Świynta: 4 grudnia je ôbchodzōne [[Barbora|świynto Barbory]], patrōnki grubiorzōw, zaś 4 maja [[Dźyń śwjyntygo Florjana|Dziēń św. Floriana]] - patrōna hutnikōw. Zauobycz te niy sōm wolne ôd roboty, zaczyno siy je ôd Mszy we kościele, niyskorzij je pochōd ze hutniczōm abo bergmańskōm ôrkestrōm a pod kōniec nojczynścij je robiōny fest. * Na Ślōnsku ôbchodzi siy [[Abraham (śwjynto)|Abrahama]] - 50. geburstag * Na Ślōnsku popularny je karciany szpil [[szkat]]. * Popularno na Ślōnsku je tyż hodowla gołymbi (we gołymbiokach). * Ślōnzoki niy ôbchodzōm imienin == Nauka a ôświata == Ze Ślŏnska je 17 ludzi, kerych ŏtrzymoło [[nadgroda Nobla]], ze tygo dziesiynciu pochodziōło ze [[Wrocław]]ia: * pisorze – [[Theodor Mommsen]] (1902), [[Gerhart Hauptmann]] (1912) * fizyki – [[Otto Stern]] (1943), [[Philipp Lenard|Phillip Lenard]] (1905), [[Max Born]] (1954), [[Maria Göppert-Mayer|Maria Goeppert-Mayer]] (1963), [[Johannes Georg Bednorz]] (1987), [[Hans Georg Dehmelt]] (1989) * chymiki – [[Eduard Buchner]] (1907), [[Fritz Haber]] (1918), [[Friedrich Bergius]] (1931), [[Kurt Alder]] (1950), [[Konrad Bloch]] (1964) * dochtōry a biochymiki – [[Paul Ehrlich]] (1908), [[Gerhard Domagk]] (1939), [[Günter Blobel]] (1999) * ekonōmista – [[Reinhard Selten]] (1994) Bez lauryatōw nadgrody Nobla, wstrzōd [[Ślůnzoki|Ślōnzokōw]] je tyż wiela inkszych naukowcōw, do bajszpila: [[Theodor Kaluza]], [[Gregor Mendel]], [[Fritz London]], [[Maria Cunitz]], [[Richard Courant]], [[Carl Friedländer]] a [[Carl Wernicke]]. == Religijŏ == [[Plik:Góra Świętej Anny 006.jpg|thumb|upright|[[Sanktuarium świyntyj Anny na Anabergu]]]] Na Gōrnym Ślōnsku bazowymi ôstrzodkami religijnego kultu katolikōw sōm [[bazylika Nojświyntszyj Marii Panny i świyntego Bartłomieja we Piekarach]] jak tyż [[Sanktuarium świyntyj Anny na Anabergu]] na [[Anaberg (gůra)|Anabergu]]. Wŏżnym placym we tyj czynści Ślōnska je tyż [[bazylika Narodzyniŏ Nojświyntszyj Maryi Panny we Pszowie]]. Nojwŏżniyjszym ôstrzodkym religijnego kultu na Dolnym Ślōnsku je [[Sanktuarium świyntyj Jadwigi we Trzebnicy]], we keryj spoczywajōm relikwie [[Jadwiga Ślōnskŏ|świyntyj Jadwigi]], patrōnki Ślōnska. Piyrsze protestancke tryndy dotrzały do regiōnu hned po wystōmpiyniu [[Martin Luter|Martina Lutra]] we 1517 roku. Liczba wiernych kościoła Ewangelicko-Augsburskigo na samym [[Cieszyński Ślōnsk|Cieszyńskim Ślōnsku]] szacuje sie na bez 40 tys<ref>{{Cytuj |autōr = |tytuł = Abp Alfons Nossol i Jerzy Pilch odebrali Śląskie Szmaragdy |data = 2010-04-23 |data dostympu = 2021-02-28 |ôpublikowany = ksiazki.wp.pl |url = https://ksiazki.wp.pl/abp-alfons-nossol-i-jerzy-pilch-odebrali-slaskie-szmaragdy-6146234431579777a |jynzyk = pl}}</ref>. Na Czeskim Ślōnsku dzioła [[Ślōnski Kościōł Ewangelicki Augsburskigo Zawiyrzyniŏ]], do kerego we 2009 roku przinŏleżało kol. 15,6 tys. wiernych<ref>[https://web.archive.org/web/20160610174703/http://test2.lutheranworld.org/LWF_Documents/EN/LWF-Statistics-2009.pdf The Lutheran World Federation 2009 Membership Figures 01/2010]</ref>. == Ôrganizacyje a stŏwarziszynia == Ôrganizacyjami fungujōncymi na terynie Ślōnska sōm miyndzy inkszymi: [[Ruch Autůnůmije Ślůnska|Ruch Autōnōmije Ślōnska]], [[Stŏwarziszynie Ôsōb Nŏrodowości Ślōnskij]] a [[Pro Loquela Silesiana]]. == Ludność == {{Main|Ślůnzoki|Ślōnsko nacyjŏ}} [[Plik:Ôdsetek Ślōnzŏkōw we krysach ślōnskigo a ôpolskigo wojywōdztwa (2011).png|thumb|Ôdsetek Ślōnzŏkōw we krysach ślōnskigo a ôpolskigo wojywōdztwa]] Istniynie ôsobnyj [[Ślōnsko nacyjŏ|ślōnskij]] nacyje je spōrne. We Polsce niy uznŏwŏ sie ślōnskij nacyje, tak samo we Czechach. Podle polskigo Nŏrodnego Wykazu Wszeôbecnego ze 2002 roku ślōnskõ nŏrodność zadeklarowało 173 148 ôsōb, za to we wykazie wszeôbecnym na terynie Czech we 2001 roku ślōnskõ nŏrodność deklaruje 10 878 ôsōb. Nojnowszy wykŏz ze roku 2011 wykŏzoł, iże do ślōnskij nŏrodności prziznŏwŏ sie 809 tys. ludzi. Z tego 362 tys. czuje sie ino Ślōnzŏkami, za to ôstatek Ślōnzŏkami a Polŏkami abo Ślōnzŏkami a Miymcami. We 2012 roku we Katowicach zespōł wyuczōnych pod kerownictwym prof. Adama Bartoszka ze Instytutu Socjologije Ślōnskigo Uniwerzytetu przekludziōł podszukowanie ôbywatelske we kerym miyndzy inkszymi spytano powtōrnie ô nacyje. We ôdpowiedzi na to pytanie 49,1% spytanych ôsōb skŏzała ślōnskõ nŏrodność (28,7% spytanych ôsōb skŏzała ślōnskõ a polskõ nŏrodność wrŏz, za to 20% ślōnskõ za jedynõ). Przi analizowaniu sytuacyji socjologicznych panujōncyj na zaczōntku XX stoleciŏ podkryślŏ sie, iże Ślōnzŏki ze [[Uopolski Ślůnsk|Ôpolskigo Ślōnska]] niy posiadali rozwiniyntyj nŏrodnyj świadōmości a przekōnaniŏ ô uczestnictwie we nŏrodnyj spōlnocie. Elymyntym jednoczōncym ta zbiorowość była wiynź regiōnalnŏ. Poza niylicznõ grupōm prawie manifestujōncōm swojã polskość, autochtōniczni Ślōnzŏki ze Ôpolskigo Ślōnskŏ piastowali swoje polske elymynta kulturowe niy za wyrŏz łōnczności ze polskõ nacyjōm, atoli za elymynt miyjscowego folkloru a kultury, dziynki keryj mogli ôdrōżnić sie ôd Miymcōw<ref>{{Cytuj |autōr = Danuta Berlińska |tytuł = Ślązacy jako wspólnota regionalna w świetle badań socjologicznych na Śląsku Opolskim |cajtōng = Przegląd Zachodni |data = 1990 |issn = 0033-2437 |s = 58 |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Stanisław Ossowski |rozdzioł = Zagadnienie więzi regionalnej i narodowej na Śląsku Opolskim |tytuł = O ojczyźnie i narodzie |data = 1984 |miyjsce = Warszawa |wydŏwca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe |s = 102 |jynzyk = pl}}</ref>. === Mŏwa === {{Uosobny artikel|Ślůnsko godka}} [[Plik:Zasiyng ślōnskij gŏdki.svg|thumb|upright|left|Zasiyng ślōnskij gŏdki podle [[Stanisław Urbańczyk|Stanisława Urbańczyka]]]] Jednym z elymyntōw kulturowyj tożsamości Ślōnzŏkōw sōm używane bez nich dialekty, kere ôd stoleci przizwŏlały poznŏwać swojich a cudzych. Zmŏcniajōm ône spōjność grupy, a jejich wyzbycie sie rōwnoznaczne je z pociepniyńciym spōlnoty. A dyć przinŏleży swrōcić uwagõ, iże autochtōni z ludnościōm napływowõ używajōm literackij gŏdki, a dialektami posugujōm sie we familiji a ôbrymbie włŏsnyj zbiorowości. Podle klasyfikacyje [[Alfred Zaręba|Alfreda Zaręby]] na terynie Ślōnskŏ wystympujōm dialekty a gwary: [[Chazackŏ gwara|chazacki]], [[Chwalimsko gwara|chwalimski]], [[Ćeszyński djalekt|cieszyński]], [[Czadeckŏ gwara|czadecki]], [[Glywicki djalekt|glywicki]], [[Jabłůnkowski djalekt|jabłōnkowski]], [[Kluczborski djalekt|kluczborski]], [[Ńymodliński djalekt|niymodliński]], [[Průdńicki djalekt|prudnicki]], [[Sulkowski djalekt|sulkowski]], [[Sycowsko gwara|sycowski]], [[Uopolski djalekt|ôpolski]]. Spōrny je status ślōnskij mŏwy. We gŏdkoznawczych publikacyjach ślōnszczyzna je uznŏwanŏ za dialekt polskij gŏdki. We polskim Nŏrodnym Wszeôbecnym Wykazie we 2002 roku używanie ślōnskigo we dōmowych kōntaktach zadeklarowało 56,6 tys. ôsōb<ref>{{cytuj strōnã|url=http://old.stat.gov.pl/gus/5840_4520_PLK_HTML.htm |tytuł=Ludność według języka używanego w domu oraz województw w 2002 r. |data=2008-07-15 |praca=Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 |ôpublikowany=Główny Urząd Statystyczny |data dostympu=2011-04-21}}</ref>. We wykazie ze 2011 roku było już 529 tys. takich deklaracyji<ref>{{cytuj strōnã |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf |tytuł=Ludność według języka używanego w domu, płci oraz charakteru miejsca zamieszkania w 2011 roku |praca=Ludność. Stan i struktura społeczno-demograficzna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. |ôpublikowany=Główny Urząd Statystyczny |data dostympu=2013-04-14}}</ref>. Czeskōm gŏdkōm i laszkimi dialektami ludność ôsprŏwiŏ przede wszyjskim na Czeskim Ślōnsku, polskōm gŏdkōm zaôbycz we polskij czynści Ślōnska, ślōnskim zaôbycz na Gōrnym Ślōnsku a miymieckōm gŏdkōm we miymieckij czynści Ślōnska i na Gōrnym Ślōnsku. == Baukōnszt == {{Uosobny artikel|Ślůnski baukůnszt}} [[Plik:Castle Fürstenstein.JPG|thumb|[[Zōmek Ksiōnż]]]] [[Plik:7Kat Boch.JPG|thumb|[[Pałac we Mosznej]]]] Piyrszy murowany budōnek na Ślōnsku, to snŏdź chrōm zbudowany we placu [[Tum świyntego Jōna Chrzciciela we Wrocławiu|tuma we Wrocławiu]], a potym kościōł świyntego Mikołaja we Cieszynie z chyty XI stolecia. Wczaśnij jednak powstŏwały na Ślōnsku ôbrōnne grody z spotrzebowaniym kamiynnych elymyntōw. Sroge pōmiany w landszafcie baukōnsztu ukŏzały sie we XII stoleciu na Dolnym Ślōnsku, społym z murowanym baukōnsztym epoki rōmanizmu. Piyrsze stawiynia z cegłōwek datowane sōm na czasy Bolesława Wysokigo. We tym czasie na ślōnskich ziymiach ukŏzało sie mocka zōmkōw a rezydyncyje społym ze mustrami bydōncymi z [[Francyjŏ|Francyje]], Miymiec, eli Italije. Ôd czasōw renesansu Ślōnsk cechowoł zebrany religijny baukōnszt, zachowany do dzisiej zaôbycz we kształcie i stylistyce drzywniannych kościołōw<ref name="bożek2002">{{Cytuj |autōr = Gabriela Bożek; Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach. |tytuł = Architektura modernistyczna Katowic i innych miast polskiego i czeskiego Śląska |data = 2002 |isbn = 83-85871-31-4 |miyjsce = Katowice |wydŏwca = Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach |oclc = 52634671}}</ref>. Nojstarszymi zachowanymi do naszych czasōw drzywniannych kościołōw sōm strzedniowieczne kościoły [[Kościōł Wszyjskich Świyntych we Łaziskach|Wszyjskich Świyntych we Łaziskach]] i [[Kościōł Wszyjskich Świyntych we Siyrotach|Siyrotach]] na Gōrnym Ślōnsku, za to nojstarszõ ôbrōnnõ wieżōm na Gōrnym Ślōnsku je [[Wieża Woka]] we Prudniku<ref group="uwaga">Je to tyż nojstarszŏ ôbrōnnŏ wieża bydōncŏ na terynie terŏźnyj Polski.</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Wieża Woka - Prudnik - Informator turystyczny, noclegi - www.sudety.info.pl |data = 2019-09-08 |data dostympu = 2021-02-28 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20190908170500/http://www.sudety.info.pl/atrakcje,44.html}}</ref>. Wielokrotnie bez Ślōnsk przenikali roztōmajte sznity baukōnsztu, przikładym może być klasycystyczny baukōnszt, keryj nojstarszym przedstŏwicielym na ślōnskich ziymiach je [[Pałac Dietrichsteinōw we Władzisławiu]]. Nojsrogsze pōmiany baukōnsztu na Gōrnym Ślōnsku ukŏzały sie społym z przijściym industryjalnyj epoki we XIX stoleciu, a potym we latach PRL, kej prziszoł nŏrywny rozrost miast na tym terynie. Poza industryjalnym baukōnsztym a robotniczym ôsiedlōm takim jak bp. Kolōnijŏ Emma we Radlinie we XIX stoleciu i na zaczōntku XX budowane były tyż rezydyncyje posiedzicieli tukejszych statkōw [[Henckel von Donnersmarck|Henckel von Donnersmarckōw]] a princōw z inkszych rodōw<ref name="bożek2002" />. <gallery> Plik:Wroclaw-Archicathedral-116.JPG|[[Tum świyntego Jōna Chrzciciela we Wrocławiu]] Plik:Świdnica - Cathedral.jpg|[[Tum świyntego Stanisława a świyntego Wacława we Świdnicy]] Plik:Kościół pw. Świętego Krzyża Opole.jpg|[[Tum Podwyższenia Świyntego Krziża we Ôpolu]] </gallery> === Ôbiekty Światowyj Erbowizny === <gallery mode="packed-hover" widths="175px" heights="150px"> Plik:Swidnica- Kosciol Pokoju 02.jpg|[[Kościoły Pokoju]], [[Świdńica|Świdnica]] i [[Jawor (mjasto)|Jawor]] Plik:Wrocław - Jahrhunderthalle5.jpg|[[Hala Stoleciŏ we Wrocławiu|Hala Stoleciŏ]], [[Wrocław]] Plik:SZTOLNIA GŁĘBOKA FRYDERYK - część trasy turystycznej pn. Sztolnia Czarnego Pastrąga.jpg|[[Zabytkowŏ Gruba Strzybra w Tarnowskich Gōrach|Zabytkowŏ Gruba Strzybra]], [[Tarnowske Gůry|Tarnowske Gōry]] </gallery> == Zobŏcz tyż == * [[Gyszichta Ślůnska|Historyjŏ Ślōnska]] * [[Ślůnzoki|Ślōnzŏki]] * [[Ślůnsko godka|Ślōnskŏ gŏdka]] * [[Ślůnsko mjymjecko godka|Ślōnski dialekt miymieckij gŏdki]] == Uwagi == <references group="uwaga" /> {{Przipisy}} == Linki zewnyntrzne == {{Commons|Category:Silesia}} * ''[https://www.britannica.com/place/Silesia Silesia – historical region, Europe]'', ''Encyclopædia Britannica'' {{lang|en}} [dostymp 28 lutego 2021] * ''[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/929 Szląsk]'', ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego'' t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 929, dir.icm.edu.pl {{lang|pl}} [dostymp 28 lutego 2021] * [https://www.sbc.org.pl/ Śląska Biblioteka Cyfrowa (''Ślōnskŏ Digitalnŏ Bibliŏtyka'')], sbc.org.pl {{lang|pl}} [dostymp 28 lutego 2021] * [http://www.vogel-soya.de/bilder/index.html Stare brifkarty ze ślōnskich miast], vogel-soya.de {{lang|de}} [dostymp 28 lutego 2021] {{Ślōnsk tymaty i zŏgŏdniyniŏ}} [[Kategoryjo:Ślůnsk| ]] 9pr6vyznnuydecijkrjpvqbn2s9lrrd 385753 385752 2026-05-19T22:48:11Z Gutzalat 29460 Wycŏfanie wersyje [[Special:Diff/385675|385675]] ôd [[Special:Contributions/Krol111|Krol111]] ([[User talk:Krol111|dyskusyjŏ]]) Niy godo sie czechy po polsku, Cieszyn a lignica niy ma wiyncyj jak 100k ludzi, Glywice by boly sam lepsze a tyz ich niy ma, karta (Silesia.now) tyz pokazuje granice slonska historyczne z 1300-1600, a 1600-1900, to pasuje. 385753 wikitext text/x-wiki {{NowOrt}} {{Historycznŏ krajina infoszachtla | ślōnske miano = Ślōnsk | ôryginalne miano = | miano dopołniŏcz = Ślōnska | dopołniŏcz = Ślōnska | wapyn_ôbrŏzek = DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg | fana_ôbrŏzek = Flag of Silesia.svg | lokalizacyjŏ ôbrŏz = Silesia (Now).png | państwa = [[Plik:Flag of Poland.svg|22px|border|link=]] [[Polsko|Polskŏ]]<br />[[Plik:Flag of Czech Republic.svg|22px|border|link=]] [[Czesko Republika|Czesko]]<br />[[Plik:Flag of Germany.svg|22px|border|link=]] [[Mjymcy|Miymcy]] | stolica = [[Wrocław]] | wŏżniyjsze miasta = [[Ôpole]], [[Katowicy]], [[Bytům|Bytōm]], [[Racibōrz]], [[Prudnik]], [[Grinberg]], [[Uostrawa|Ôstrawa]], [[Wałbrzich]], [[Wrocław]] | wiyrchnia = 45 348,76 km² | ludność = kole 8,000,000 | ludność_rok = | tyngość = 200 | nacyje = [[Ślůnzoki|Ślōnzŏki]] | karta = Karta Ślōnska.png | commons = Category:Silesia }} '''Ślōnsk''' ([[Ślůnsko mjymjecko godka|śl-miym.]] ''Schläsing'', [[Łaćina|łac]]. ''Silesia'', [[Polsko godka|pol.]] ''Śląsk'', [[Mjymjecko godka|miym]]. ''Schlesien'', [[Czesko godka|czes]]. ''Slezsko'') – historycznŏ krajina położōnŏ we Strzodkowyj [[Ojropa|Ojropie]], na placu [[Polsko|Polski]], [[Czesko Republika|Czeskij Republiki]] a [[Mjymcy|Miymiec]]. Jeji wiyrchnia zajmuje kole 40,000 km², a jeji populacyjŏ je szacowanŏ na kole 8,000,000. Ślōnsk je potajlowany na dwa bazowe regiōny, [[Dolny Ślůnsk|Dolny Ślōnsk]] na zŏchodzie i [[Gůrny Ślůnsk|Gōrny Ślōnsk]] na weschodzie. Wyrōżniŏ sie tyż: [[Uopolski Ślůnsk|Ôpolski]], [[Ôpawski Ślōnsk|Ôpawski]], [[Cieszyński Ślōnsk|Cieszyński]] a [[Czeski Ślůnsk|Czeski Ślōnsk]]<ref group="uwaga">We miyndzywojynnym ôkresie we czynści Gōrnego Ślōnska we granicach Polski funkcjōniyrowoł sztuczny, propagandowy tajlōng na [[Bioły Ślōnsk|Bioły]], [[Czŏrny Ślōnsk|Czŏrny]] a [[Zielōny Ślōnsk]].</ref>. Ślōnsk je barzo roztōmajty kulturowo, a tyż [[Ślůnski baukůnszt|baukōnsztem]]. Jego miyszkańcy nazywani sōm [[Ślůnzoki|Ślōnzŏkami]] a posugujōm sie [[Ślůnsko godka|ślōnskōm gŏdkōm]]. Historycznõ stolicōm Dolnego i cołkigo Ślōnska je [[Wrocław]], za to stolicōm Gōrnego Ślōnska je [[Ôpole]]. Ślōnsk je we dorzyczu gōrnyj a strzodkowyj [[Uodra|Ôdry]] a poczōnkowygo biygu [[Wisła|Wisły]], wzduż jego połedniowyj granice rozciōngajōm sie [[Sudety]]. Regiōn tyn posiadŏ mocka zabytkōw i ôbiektōw kulturowyj erbowizny wpisanych na wykŏz światowyj erbowizny [[UNESCO]]. Je tyż zebrany we mineralne a naturalne sztofy, ôbyjmuje pŏrã wŏżnych industryjalnych przestrzyństw. Jego nojsrogszym metropolitalnym przestrzyństwym je [[Gōrnoślōnskŏ Metropolijŏ]], keryj cyntrum sōm [[Katowicy]]. Z lŏtaniym czasu zmiyniały sie granice i nŏrodnŏ przinŏleżność Ślōnska, tak tedy, kej bōł ôn erbowõ szlacheckõ włŏsnościōm, jak i po nastōniu modernych nŏrodnych państw, co prziczyniyło sie do bogajstwa zōmkōw, ôsobliwie na Dolnym Ślōnsku. Piyrszymi znanymi państwami, kere utrzimały panowanie nad Ślōnskem, były snŏdź [[Wjelge Morawy|Wielge Morawy]] pod kōniec IX stoleciŏ i Czechy na zaczōntku X stoleciŏ. We X stoleciu Ślōnsk ôstoł prziłōnczōny do wczaśnego polskigo państwa, a po jego roztrzaśniyńciu we XII stoleciu stoł sie piastowskim ksiynstwym. We XIV stoleciu weszoł we skłŏd Czeskij Korōny pod panowanie [[Świynte Rzimske Cysŏrstwo|Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa]], kere we 1526 roku przeszło pod panowanie [[Mōnarchijŏ Habsburgōw|austryjŏckij habsburskij mōnarchije]]. We wyniku [[Ślōnske wojaczki|ślōnskich wojaczek]] regiōn tyn ôstoł prziłōnczōny do [[Krōlestwo Prus|Prus]] we 1742. Po [[I wojna śwjatowo|I światowyj wojaczce]] nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska ôstała prziznanŏ Polsce bez mocarstwa Ententy po [[Ślōnske powstōnia|ślōnskich powstōniach]] i [[Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku|absztimōngu na Gōrnym Ślōnsku]]. Ôstane dŏwne austryjŏcke czynści Ślōnska ôstały prziłōnczōne do [[Czechosłowacyjŏ|Czechosłowacyje]] i stały sie tajlōm [[Sudecki Krŏj|Sudeckigo Krŏju]], a dzisioj sōm tajlōm Czeskij Republiki. We 1945 roku, po [[II wojna śwjatowo|II światowyj wojaczce]], wiynkszość Ślōnska przeszła pod polskõ jurysdykcyjõ zgodnie z poczdamskõ ugŏdōm miyndzy zwyciynskimi aliantami i stała sie tajlōm Polski, keryj kōmunistyczny regyrōnek wypyndził wiynkszość ludności Ślōnska. Niywielgi łużycki pas na zŏchōd ôd piski Ôdry i [[Łużyckŏ Nysa|Nysy]], przinŏleżōncy do Ślōnskŏ ôd 1815 roku, ôstoł we Miymczech. == Miano == Historyczne miana ôdnoszōnce sie do Ślōnska: * I–II stolecie: ''Suevus, Guthalus'', Pliniusz Starszy, Klaudiusz Ptolemeusz * IV stolecie: ''„de internis eius partibus Alba, Guthalus, Viscla amnes latissimi praecipitant in oceanum”'', Gaius Iulius Solinus * IX stolecie: ''Sleenzane civitates XV''., [[Geograf Bajerski]], 845 * X stolecie: ''„ab ipsa Craccoa usque ad flumen Oddere recte in locum, qui dicitur Alemure, et ab ipsa Alemura usque in terram Milze recte intra Oddere”,'' [[Dagome iudex]] * XI stolecie: ''Zlasane'' [[Dokumynt praski]], 1086 * XII stolecie: ''ducatu Wratislauiensi”, „regione Wratislaviensi”, „provincia Wratislaviensi”, „regione Zleznensi”'' [[Gall Anonim]], kol. 1114 * 1163: ''Silensii provincia'' * 1198: ''Wroczlaviensi provincia'' * XII stolecie: ''Slesiensibus provincie'' * XII–XIII stolecie: ''dux Zlesie'', 1204 * XIII stolecie: dux ''Slesie, Zlesie'', 1228, 1236, 1239, 1248 * XIII stolecie: dux ''Silesiae'' * XIV stolecie: ''Silesia'' Etymologijŏ miana ''Ślōnsk'' je spōrnŏ. Piyrszym, kery zauważył korelacyjõ miana rzyki Ślynzy ze Ślōnskem bōł miymiecki humanista [[Konrad Celtes]]<ref>{{Cytuj |autōr = Czapliński |tytuł = Historia Śląska |data = 2002 |s = 14 |cytat = ...interpretacji, którą jako pierwszy zaproponował żyjący na przełomie XV i XVI w. K. Celtes: jego zdaniem pochodziła ona od dopływu Odry zwanego „Ślesus”. Propozycję tę zakwestionował po kilkudziesięciu latach uczony niemiecki J.G. Worbs, który uważał, iż Ślęza jest zbyt małą rzeką, aby mogła od niej wziąć nazwę cała rozległa kraina. |jynzyk = pl}}</ref>, pisze ôn, iże Ŏdra (to znaczy antycznŏ ''Suevus'') przibierŏ dopływ rzyki Slesus, ôd keryj je miano ślōnskij ziymie – ''Hic Odera (a priscis qui nomina Suevus habebat) Nascitur et Codani praecipitatur aquis Suevus, qui Slesum socium sibi convocat amnem Aquo nunc nomen Ślesin terra gerit''<ref>Onomastica slavogermanica: w. 2, 1966 „Quattuor libri Amorum”, [[Nürnberg]] 1502, k. 28 v.</ref>. Do interpretacyje Celtisa nawiōnzoł polski filolog [[Jerzy Samuel Bandtkie]], fungujōncy we Wrocławiu na przełōmie XVIII/XIX stoleciŏ. Uwŏżoł ôn, iże ôd miana rzyki Ślynza przijōnli swoje miano słowiańscy Ślynżanie (''Sleenzane'' u tm. Bajerskiego Geografa ze kol. 845 roku), ale tyż miano gōry [[Ślynża|Ślynży]] a rozciōngajōncyj sie przi nij krajiny. Podle [[Mikołaj Rudnicki|M. Rudnickigo]] a S. Rosponda, miano Ślynża abo Ślynż mŏ za to ścisły zwiōnzek ze słowiańskim słowym ''ślyng'' abo ''ślymp'', co ôznaczŏ włażnawy abo podmokły plac<ref>{{Cytuj |autōr = Rudolf Fischer |tytuł = Onomastica slavogermanica |data = 2007 |wolumin = XXVI |wydŏwca = Uniwersytet Wrocławski |s = 83 |cytat = Polscy językoznawcy: M. Rudnicki, potem T. Lehr-Splawinski, historyk W. Semkowicz i S. Rospond odrzucili hipotezę pochodzenia nazwy Śląsk od germańskiego plemienia Silingów, a opowiedzieli się za rodzimowością podstawy i wywiedli ją od wyrazu pospolitego ślęg, wilgotność, mokrość. Natomiast postać nazwy rzeki, góry do dziś pozostaje niewyjaśniona: Ślęza, Ślędza czy Ślęża?. |jynzyk = pl}}</ref><ref>[[Marek Szołtysek]]: ''Ślonsk je piykny = Śląsk jest piękny = Silesia is beautiful = Schlesien ist wunderschön = Slezsko je krásné = La Slesia é bella = La Silésie est belle'': Rybnik 2007: ISBN 978-8388966-21-7 ; zajta 44</ref>. Ślōnski badŏcz [[Ignaz Imsieg]] (XIX stolecie) uwŏżoł, iże miana gōry, rzyki (a regiōnu) majōm zwiōnzek ze mianym plymiynia [[Silingowie|Silingōw]]<ref>{{Cytuj |autōr = Marek Czapliński |tytuł = Historia Śląska |data = 2002 |isbn = 83-229-2213-2​ |cytat = W 1830 badacz niemiecki Ignatius Imsieg (Zufallige Gedanken einse alten Schulmannes uber die Ableitung des Namens: Schlesien. Schlesische Provinzialblatter, B. 92, 1830), „który nazwę Śląska wywiódł od nazwy plemienia germańskiego, mianowicie Silingów, znanych żyjącemu w II w. n.e. geografowi greckiemu Ptolemeuszowi. Wskazywał on nie tylko na podobieństwo fonetyczne, ale także przeświadczenie, iż zamieszkiwali oni Śląsk na długo przed przybyciem Słowian. Stanowisko Imsiega zostało powszechnie zaakceptowane, zarówno przez naukę niemiecką, jak i słowiańską i w zasadzie obowiązywało aż do czasów międzywojennych. Nie znaczy to wcale, że nie było także zwolenników hipotezy wysuniętej niegdyś przez Georga Samuela Bandtkiego (Schlesische Provinzialblatter, t. XCIII, 1831). Do poglądów Bandtkiego powrócili w latach 30. XX w. polscy uczeni, historyk W. Semkowicz i językoznawca M. Rudnicki, którzy swoje badania oparli na analizie materiału lingwistycznego. |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Slavia Antiqua |data = 1990 |wydŏwca = PWN |s = 19 |cytat = W nauce istnieje również wersja, że od Silingów poszła nazwa Góry Ślęży i Śląska (kwestionowana przez M. Rudnickiego i S. Rosponda, którzy wypowiadali się za ich słowiańskim rodowodem). W każdym razie jest rzeczą dosyć prawdopodobną, że część Silingów mieszkała na środkowym Śląsku. W takim razie musieli oni tam lokować się w szachownicę ze Słowianami. |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Naddunajska grupa kultury przeworskiej |cajtōng = Przegląd archeologiczny |data = 1992 |s = 67 |cytat = Silingowie natomiast – zgodnie z wysuniętymi ostatnio supozycjami (Marek Olędzki, UŁ, 1993) – zasiedlali z początku (tj. mniej więcej do pierwszych dwóch lub trzech dziesięcioleci II w. północne kresy Śląska, żeby w okresie późniejszym, tzn. po wyżej wymienionej dacie) wejść także w posiadanie pozostałych partii tej krainy geograficznej. |jynzyk = pl}}</ref>. Stanowisko to ôstało wszeôbecnie zaakceptowane we naukowych kryngach, tak miymieckich, jak i słowiańskich, po czym praktycznie ôbowiōnzowało aże do czasōw miyndzywojynnych, a zyskiwało uznanie we Zachodnij Ojropie jeszcze we trzecij sztwierci XX stolecia. Miana Ślōnska we roztōmajtych gŏdkach snŏdź majōm spōlnõ etymologijõ — [[Polsko godka|polskŏ]]: ''Śląsk''; [[Mjymjecko godka|miymieckŏ]]: ''Schlesien''; [[Czesko godka|czeskŏ]]: ''Slezsko''; [[Dolnosorbsko godka|dolnosorbskŏ]]: ''Šlazyńska''; [[Gōrnosorbskŏ gŏdka|gōrnosorbskŏ]]: ''Šleska''; [[Łaćina|łacina]], [[Szpańelsko godka|szpanielskŏ]] i [[Angelsko godka|angelskŏ]]: ''Silesia''; [[Francusko godka|francuskŏ]]: Silésie; [[Niyderlandzkŏ gŏdka|niyderlandzkŏ]]: ''Silezië''; [[Italsko godka|italskŏ]]: ''Slesia''; [[Słowacko godka|słowackŏ]]: ''Sliezsko''; [[Kaszubsko godka|kaszubskŏ]]: ''Sląsk''. == Symbole a farby == Symbolika Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Po rŏz piyrszy ôbraz ôrła użōł na swojim sztymplu princ Kazimiyrz I ôpolski we 1222 roku. Je to tyż nojstarszy ôbrŏz ôrła jako ksiōnżyncego ymblymu na polskich ziymiach. Na ziymiach Dolnego Ślōnska używano wapyna dolnoślōnskich Piastōw, kery mioł czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnõ piskōm na krzidłach, ekstra ze strzybrnym krziżym postrzodku (ôsobliwie ôd czasōw kontrreformacyje)<ref>{{Cytuj |autōr = Grzegorz Kulik |tytuł = Herb Śląska |data = 2018-03-17 |ôpublikowany = wachtyrz.eu |url = https://wachtyrz.eu/herb-slaska/}}</ref>. Za to ziymie Gōrnego Ślōnska przijmowały zaôbycz wapyn Piastōw gōrno ślōnskich, kery mioł złotego ôrła we błynkitnym polu. Wapyn tyn ulygoł stylistycznym modyfikacyjōm a pōmianōm. Niykere jednotki administracyjne używały ino chyty abo ino wiyrchnij tajli ôrła. Wapyny piastowskich princōw przijōnły do swojich wapynōw a fanōw place a administracyjne jednotki położōne na Ślōnsku. Farby ziym powiōnzane sōm ze kolorystykōm jejich ôsłōn wapynowych. We pruskich czasach litŏ [[prowincyjŏ Ślōnsk]] używoła fany ze biołym, poziōmym pasym u gōry a żōłtym u spodka. We tradycyji przijōnło sie, iże wapyn a farby dolnoślōnske używane sōm we tym samym czasie za symbole Ślōnska we cołkości<ref>{{Cytuj |tytuł = HISTORIA FLAG ŚLĄSKICH - GÓRNEGO I DOLNEGO ŚLĄSKA |ôpublikowany = slownikslaski.pl |url = http://www.slownikslaski.pl/flagislaskie.html |jynzyk = pl}}</ref>. <center> <gallery> Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|[[Wapyn Ślōnska|Wapyn Dolnego Ślōnska]] Plik:Flag of Silesia.svg|[[Fana Ślōnska|Fana Dolnego Ślōnska]] Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|[[Wapyn Gůrnygo Ślůnska|Wapyn Gōrnego Ślōnska]] Plik:Flag of Upper Silesia.svg|[[Fana Gůrnygo Ślůnska|Fana Gōrnego Ślōnska]] </gallery> </center> == Geografijŏ == === Granice === [[Plik:Brynica rzeka piekary slaskie brzozowice-kamien.jpg|thumb|left|200px|[[Bryńica (rzyka)|Brynica]] – kraj miēndzy tajlōm Gōrnygo Ślōnska a tajlōm Małopolski, drzewij granica prusko-polsko]] Za piyrsze, krajym regiōnu bōł wodny tajlōng Gōrnyj [[Ŏdra|Ŏdry]]. Poza Ślōnskim rozlygowany bōł [[Bytům|Bytōm]], kery leżoł we dorzyczu [[Wisła|Wisły]] (małopolski grōd). Ślōnsko-wielgopolskŏ granica bōła ôznoczanŏ ôd lynije wodnygo tajlōngu Ôdry a [[Warta|Warty]], a połedniowym krajym bōły gōrske wiyrchy. Podle kōncepcyje ruchu ludności rzykōma, do Ślōnska wrachowowała siy [[kłodzkŏ ziymia]] we dorzyczu Ôdry. Nojstarszŏ granica Ślōnska a [[Łużyca|Łużycy]] biygła podle [[Łużycko Nysa|Łużyckij Nysy]]. Na połedniowym wschodzie tradycyjnōm granicōm je rzyka [[Bioło]] (kraj miyndzy downymi [[diecezyjo|diecezyjōma]] – [[wrocłowsko archidiecezyjo|wrocłowskōm]] i [[krakowsko diecezyjo|krakowskōm]], choć ôd [[1179]] roku do [[XV stolecie|XV stolecio]] ziymie [[Ôświyncimske Ksiōnżynstwo|Ôświyncimskigo Ksiōnżynstwa]], [[Zatorske Ksiōnżynstwo|Zatorskigo Ksiōnżynstwa]] a [[Siewierske Ksiōnżynstwo|Siewierskiēgo Ksiōnżynstwa]] noleżały do [[Ślōnske Piasty|ślōnskich Piastōw]]). Na połedniowym wschodzie kraj biygnie wiyrchōma [[Ślůnski Beskid|Ślōnskigo Beskidu]], jak: [[Klimczok]], [[Kotorz]], [[Malinowsko Skała]], [[Baranio Gōra]] a [[Ŏchodzita]]. Na wyżce sztadōw [[Czechowice-Dziydzice|Czechowicē-Dziedzicy]], [[Pszczyna]] a [[Bieruń]] granicowōm rzykōm je [[Wisła]] (do ujścio [[Przymsza|Przymsze]]), a potym Przymsza. We [[Gōrnoślōnski Industryjny Ôkryng|Gōrnoślōnskim Industryjnym Ôkryngu]] krajym je [[Brynica]]. We miymieckij tradycyji granice [[Ślōnsk (prowincyjo)|prowincyje Ślōnsk]] spamiyntane sōm jako tradycyjne kraje Ślōnska, przi czym wrachowujōm do niygo m.in. teryny rozlygowane na zachōd ôd [[Kwisa|Kwisy]], przi tym we polskij tradycyji na zachodzie to gynau [[Kwisa]] je krajym. Te porōżniynia dajōm baza na haja ô tyn kraj. Problym je tyż połedniowo granica [[Dolny Ślōnsk|Dolnego Ślōnska]], kero biygnie wiyrchōma [[Sudety|Sudetōw]] – podle niykerych [[Kłodzkŏ ziymia|kłodzko ziēmia]] je ôsobnym historycznie placym. === Warōnki naturalne === Ślōnsk je rozlygowany we gōrnyj dukli Ôdry na połedniu i zŏchodzie a ôparty je ô paśma [[Sudety|Sudetōw]] i [[Karpaty|Karpatōw]]. Jego zachodniŏ tajla, Dolny Ślōnsk je bauerskim regiōnym. Gōrny Ślōnsk położōny na rozlygłyj wyżce zebrany je we surowce mineralne. ==== Ukształtowanie terynu ==== [[Plik:Silesia topo 2.jpg|thumb|Topograficznŏ karta Ślōnska]] Plac rozlygowanio Ślōnska je roztōmajty podle ukształtowaniŏ terynu. Na połedniu i zŏchodzie landszaft je gōrzisty (Sudety i Karpaty Zachodnie), w połedniowo-weschodnij czynści je wyżynny ([[Ślōnskŏ Chyża]]), ôstatek przestrzyństwa zajmujōm zaôbycz niziny. Ślōnsk leży w Strzodkowoeuropejskij Nizinie (z wyjōntkym Sudetōw, Karpatōw Zachodnich jak tyż Chyże Ślōnskij). Rozciōngajōm sie sam ôd połedniŏ nastympujōnce makroregiony: Zachodnie Beskidy (Ślōnski Beskid, Ślōnsko-Morawski Beskid), Zachodniobeskidzkie Pogōrze, Ôświyncimskŏ Kotlina, Ôstrawskŏ Kotlina, Ślōnskŏ Chyża, Ślōnskŏ Nizina, Weschodnie Sudety, Postrzodkowe Sudety, Zachodnie Sudety, Sudeckie Przedgōrze, Ślōnsko-Łużyckŏ Nizina, Zielōnogōrske Zniesiynia, Trzebnicki Woł, Milicko-Głogowske Ôbniżynie, tajla Lubuskiego Pojezierza jak tyż Pradoliny Warciańsko-Ôdrzańskiej. Nojwyższōm szpicōm Ślōnska je [[Śńyżka|Śniyżka]] ô wysokości 1603 m n.p.m. bydōncŏ w Karkonoszach. === Hydrografijŏ === Nec wodnŏ formuje sie naôbkoło Ôdry i jeji dopływōw: Ôlzy, Kłodzkej Nysy, Bobru, Kaczawy, Baryczy, Kłodnicy, Małyj Panwi i inkszych. Weschodnie krańce Ślōnska leżōm w dorzeczu Wisły z nojdugszymi rzykami: Brynicōm, Przemszōm, Pszczynkōm, Gostyniōm i Biołōm. Na Ślōnsku źrōdła swoje mŏ tak Ôdra (w Ôdrzańskich Gōrach), jak i Wisła (Baraniŏ Gōra). Bezma cołki Ślōnsk je w zlewisku [[Bałtycke Morze|Bałtyckigo Morza]], jyno pŏrã ciekōw wodnych zasiylo Morze Pōłnocne bez Łabã (z bazowymi rzykami: Izera, Dziwa Orlica, Úpa) jak tyż [[Czŏrne Morze]] bez Wŏg. === Klimat === {| class="wikitable sortable" |+Klimat w miastach<ref>[https://climate-data.org/ climate-data.org]</ref> !Przykładowe<br />miasto !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(rocznŏ) !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(w lipniu) !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(w styczniu) !Strzedni<br />ôpad<br />roczny |- |[[Uodrzańske Krosno|Ôdrzańskie Krosno]] |9,0 °C |19,1 °C |–2,1 °C |559 mm |- |[[Pszczyna]] |8,7 °C |19,1 °C |–3,4 °C |735 mm |- |[[Katowicy]] |8,6 °C |19 °C |–3,6 °C |686 mm |- |[[Uostrawa|Ôstrawa]] |8,6 °C |18,2 °C |–2,6 °C |690 mm |- |[[Ligńica|Lignica]] |8,5 °C |19,1 °C |–3,8 °C |555 mm |- |[[Uopole|Ôpole]] |8,4 °C |17,8 °C |–1,9 °C |611 mm |- |[[Wrocław]] |8,4 °C |17,7 °C |–2,1 °C |551 mm |- |[[Ćeszyn|Cieszyn]] |8,3 °C |18,3 °C |–3,3 °C |774 mm |- |[[Prudńik|Prudnik]] |7,9 °C |17,1 °C |–2,3 °C |626 mm |- |[[Wleń]] |7,7 °C |17,8 °C |–4,2 °C |616 mm |- |[[Lubawka]] |6,2 °C |15,7 °C |–5,2 °C |700 mm |} === Miasta === {{Uosobny artikel|Mjasta Ślůnska}} [[Plik:Rynek Starego Miasta We Wroclawiu (152991773).jpeg|thumb|[[Wrocław]]]] [[Plik:Katowice.jpg|thumb|[[Katowicy]]]] [[Plik:Masarykovo namesti.jpg|thumb|[[Uostrawa|Ôstrawa]]]] [[Plik:Frydek-Mistek Czech Republic2.jpg|thumb|[[Frydek-Mistek]]]] [[Plik:Ratibor-rynek.jpg|thumb|[[Racibōrz]]]] [[Plik:2014 Nysa, zespół kościoła św. Jakuba Starszego i św. Agnieszki.JPG|thumb|[[Nysa]]]] [[Plik:Cieszyn Gleboka.jpg|thumb|[[Ćeszyn|Cieszyn]]]] [[Plik:SM Oława PlacZamkowy15 (11).jpg|thumb|[[Oława]]]] [[Plik:Prudnik, Poland - panoramio (10).jpg|thumb|[[Prudnik]]]] [[Plik:Bohumin radnice.jpg|thumb|[[Bogumin]]]] [[Plik:PL Kamienna Góra, centrum miasta.jpg|thumb|[[Kamiynnŏ Gōra]]]] [[Plik:Opava, Horní náměstí, 01.jpg|thumb|[[Uopawa|Ôpawa]]]] Miasta na Ślōnsku, kerych populacyjŏ przekrŏczŏ 20,000 (na rok 1995). {| class="wikitable sortable" |- !style="width:1%;"| !class="unsortable ordinal" style="width:1%;"|Wapyn ! Miano !style="width:6%;"| Populacyjŏ !style="width:11%;"| Wiyrchnia !style="width:4%;"| Państwo !Administracyjnŏ jednotka !style="width:15%;"|Historycznŏ przinŏleżność |- style="text-align:center;" || 1 || [[Plik:Herb wroclaw.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wrocław]]''' || style="text-align:center;"| 641,974<ref>{{Cytuj |tytuł = Wrocław w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Wroclaw |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 293 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 2 || [[Plik:Katowice Herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Katowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 351,521<ref>{{Cytuj |tytuł = Katowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Katowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 165 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 3 || [[Plik:Ostrava CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Uostrawa|Ôstrawa]]'''* || style="text-align:center;"| 325,508<ref name="VDB">{{Cytuj |tytuł = Customized selection VDB |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = vdb.czso.cz |url = https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=uziv-dotaz}}</ref> || style="text-align:center;"| 214 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 4 || [[Plik:Bytom herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bytům|Bytōm]]'''|| style="text-align:center;"| 226,810<ref>{{Cytuj |tytuł = Bytom w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bytom |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 69 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 5 || [[Plik:Gliwice herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Glywicy]]'''|| style="text-align:center;"| 213,392<ref>{{Cytuj |tytuł = Gliwice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Gliwice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 134 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 6 || [[Plik:POL Zabrze COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Zobrze|Zŏbrze]]'''|| style="text-align:center;"| 201,302<ref>{{Cytuj |tytuł = Zabrze w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Zabrze |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 80 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 7 || [[Plik:POL Bielsko-Biała COA.svg|center|48px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bjylsko-Bjoło|Bielsko-Biołŏ]]'''*|| style="text-align:center;"| 180,397<ref>{{Cytuj |tytuł = Bielsko-Biała w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bielsko_Biala |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 125 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo krakowskie IRP COA.svg|25px]] Małopolskŏ |- style="text-align:center;" || 8 || [[Plik:POL Ruda Śląska COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ślůnsko Ruda|Ślōnskŏ Ruda]]'''|| style="text-align:center;"| 165,873<ref>{{Cytuj |tytuł = Ruda Śląska w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Ruda_Śląska |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 78 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 9 || [[Plik:POL Rybnik COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Rybńik|Rybnik]]''' || style="text-align:center;"| 144,578<ref>{{Cytuj |tytuł = Rybnik w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Rybnik |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 148 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 10 || [[Plik:POL Wałbrzych COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wałbrzich]]''' || style="text-align:center;"| 139,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Wałbrzych w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Walbrzych |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 85 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 11 || [[Plik:POL Tychy COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Tychy]]'''|| style="text-align:center;"| 133,760<ref>{{Cytuj |tytuł = Tychy w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Tychy |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 82 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 12 || [[Plik:POL Opole COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ôpole]]'''|| style="text-align:center;"| 130,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Opole w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Opole |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 97 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 13 || [[Plik:Chorzów herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Chorzůw|Chorzōw]]'''|| style="text-align:center;"| 125,226<ref>{{Cytuj |tytuł = Chorzów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Chorzów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 33 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 14 || [[Plik:POL Zielona Góra COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Grinberg]]'''|| style="text-align:center;"| 116,329<ref>{{Cytuj |tytuł = Zielona Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Zielona_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 58 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 15 || [[Plik:Legnica herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ligńica|Lignica]]'''|| style="text-align:center;"| 107,935<ref>{{Cytuj |tytuł = Legnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Legnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 56 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 16 || [[Plik:POL Jastrzębie-Zdrój COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jastrzymbje–Zdrůj|Jastrzymbie-Zdrōj]]'''|| style="text-align:center;"| 103,309<ref>{{Cytuj |tytuł = Jastrzębie-Zdrój w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jastrzebie_Zdroj |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 85 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 17 || [[Plik:POL Jelenia Góra COA 1.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jelyńo Gůra|Lelyniŏ Gōra]]'''|| style="text-align:center;"| 93,460<ref>{{Cytuj |tytuł = Jelenia Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jelenia_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 109 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 18 || [[Plik:Havirov CoA.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Hawiyrzōw]]''' || style="text-align:center;"| 87,872<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 32 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 19 || [[Plik:POL Lubin COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Lubin]]'''|| style="text-align:center;"| 83,399<ref>{{Cytuj |tytuł = Lubin w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Lubin |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 41 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 20 || [[Plik:POL Mysłowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Myslowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 79,766<ref>{{Cytuj |tytuł = Mysłowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Myslowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 66 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 21 || [[Plik:POL Siemianowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Śymjanowicy|Siymianowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 78,101<ref>{{Cytuj |tytuł = Siemianowice Śląskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Siemianowice_Slaskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 25 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 22 || [[Plik:POL Głogów COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Głogůw|Głogōw]]'''|| style="text-align:center;"| 74,235<ref>{{Cytuj |tytuł = Głogów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Glogow |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 35 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 23 || [[Plik:POL Kędzierzyn-Koźle COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kandrzin-Koźle]]'''|| style="text-align:center;"| 70,648<ref>{{Cytuj |tytuł = Kędzierzyn-Koźle w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kedzierzyn_Kozle |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 124 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 24 || [[Plik:POL Wodzisław Śląski COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Władźisłůw|Władzisłōw]]'''|| style="text-align:center;" | 68,411<ref>{{Cytuj |tytuł = Wodzisław Śląski w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Wodzislaw_Slaski |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 50 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 25 || [[Plik:Karwina herb.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Karwino|Karwinŏ]]'''|| style="text-align:center;" | 67,265<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;" | 57 km²|| {{Fana|CZE}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 26 || [[Plik:POL Piekary Śląskie COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Pjekary|Piekary]]'''|| style="text-align:center;"| 66,984<ref>{{Cytuj |tytuł = Piekary Śląskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Piekary_Śląskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 40 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 27 || [[Plik:Herb TarnowskieGory.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Tarnowske Gůry|Tarnowske Gōry]]'''|| style="text-align:center;"| 66,935<ref>{{Cytuj |tytuł = Tarnowskie Góry w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Tarnowskie_Góry |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 84 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 28 || [[Plik:POL Żory COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Żory]]'''|| style="text-align:center;"| 66,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Żory w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Żory |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 65 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 29 || [[Plik:POL Racibórz COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Racibōrz]]'''|| style="text-align:center;"| 65,041<ref>{{Cytuj |tytuł = Racibórz w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Racibórz |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 75 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 30 || [[Plik:POL Świdnica COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Świdnica]]'''|| style="text-align:center;"| 64,911<ref>{{Cytuj |tytuł = Świdnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świdnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 22 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 31 || [[Plik:Frýdek Místek CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Frydek-Mistek]]'''*|| style="text-align:center;"| 63,213<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 52 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 32 || [[Plik:Opava CoA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Uopawa|Ôpawa]]''' || style="text-align:center;"| 62,669<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 91 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 33 || [[Plik:POL Świętochłowice COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Śwjyntochlowicy|Świyntochłowicy]]'''|| style="text-align:center;" | 59,600<ref>{{Cytuj |tytuł = Świętochłowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Swietochlowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 13 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 34 || [[Plik:POL Nysa COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Nysa]]'''|| style="text-align:center;" | 48,899<ref>{{Cytuj |tytuł = Nysa w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nysa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 27 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 35 || [[Plik:POL Bolesławiec COA 1.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Bolesławjec|Bolesławiec]]'''|| style="text-align:center;" | 44,436<ref>{{Cytuj |tytuł = Bolesławiec w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Boleslawiec |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 24 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 36 || [[Plik:Herb Knurów-2018.png|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Knurůw|Knurōw]]'''|| style="text-align:center;" | 44,124<ref>{{Cytuj |tytuł = Knurów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Knurów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 34 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 37 || [[Plik:POL Nowa Sól COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Nowo Sůl|Nowŏ Sōl]]'''|| style="text-align:center;" | 43,120<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa Sól w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Sól |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 22 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 38 || [[Plik:Coat of arms of Třinec.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Třinec|Trzyniyc]]'''|| style="text-align:center;" | 41,323<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;" | 85 km²|| {{Fana|CZE}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 39 || [[Plik:POL Brzeg COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Brzeg]]'''|| style="text-align:center;" | 39,937<ref>{{Cytuj |tytuł = Brzeg w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Brzeg |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 15 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 40 || [[Plik:POL Oleśnica COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Uoleśńica|Ôleśnica]]'''|| style="text-align:center;" | 38,934<ref>{{Cytuj |tytuł = Oleśnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Oleśnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 21 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 41 || [[Plik:POL Mikołów COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Mikołůw|Mikołōw]]'''|| style="text-align:center;" | 38,895<ref>{{Cytuj |tytuł = Mikołów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Mikolow |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 79 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 42 || [[Plik:POL Dzierżoniów COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Rychbach]]'''|| style="text-align:center;" | 38,066<ref>{{Cytuj |tytuł = Dzierżoniów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Dzierżoniów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 20 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 43 || [[Plik:POL Cieszyn COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Ćeszyn|Cieszyn]]'''|| style="text-align:center;" | 37,357<ref>{{Cytuj |tytuł = Cieszyn w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Cieszyn |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 29 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 44 || [[Plik:POL Czechowice-Dziedzice COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Czechowicy-Dźydźicy|Czechowicy-Dziedzicy]]'''|| style="text-align:center;" | 35,686<ref>{{Cytuj |tytuł = Czechowice-Dziedzice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Czechowice_Dziedzice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 33 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 45 || [[Plik:POL Bielawa COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Bjelawa|Bielawa]]'''|| style="text-align:center;" | 34,382<ref>{{Cytuj |tytuł = Bielawa w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bielawa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 36 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 46 || [[Plik:POL Oława COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Oława]]'''|| style="text-align:center;" | 31,877<ref>{{Cytuj |tytuł = Oława w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Olawa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 27 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 47 || [[Plik:POL Żagań COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Żagań]]'''|| style="text-align:center;"| 28,335<ref>{{Cytuj |tytuł = Żagań w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Żagań |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 40 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 48 || [[Plik:Cesky Tesin CoA.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Czeski Ćeszyn|Czeski Cieszyn]]'''|| style="text-align:center;"| 28,267<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 39 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 49 || [[Plik:POL Nowa Ruda COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Nowo Ruda|Nowŏ Ruda]]'''|| style="text-align:center;"| 27,186<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa Ruda w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Ruda |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 37 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 50 || [[Plik:POL Lubliniec COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Lublyńec|Lubliniec]]'''|| style="text-align:center;" | 26,961<ref>{{Cytuj |tytuł = Lubliniec w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Lubliniec |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 89 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 51 || [[Plik:POL Kluczbork COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kluczborek]]'''|| style="text-align:center;"| 26,829<ref>{{Cytuj |tytuł = Kluczbork w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kluczbork |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 12 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 52 || [[Plik:Krnov znak.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Karńůw|Karniōw]]'''|| style="text-align:center;"| 26,052<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 44 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 53 || [[Plik:POL Jawor COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jawor (mjasto)|Jawor]]'''|| style="text-align:center;"| 25,737<ref>{{Cytuj |tytuł = Jawor w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jawor |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 19 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 54 || [[Plik:POL Świebodzice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Frybork]]'''|| style="text-align:center;"| 24,817<ref>{{Cytuj |tytuł = Świebodzice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świebodzice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 30 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 55 || [[Plik:POL Prudnik COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Prudnik]]'''|| style="text-align:center;"| 24,350<ref>{{Cytuj |tytuł = Prudnik w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Prudnik |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 21 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 56 || [[Plik:Bohumin CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bogumin]]'''|| style="text-align:center;"| 23,989<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 31 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 57 || [[Plik:POL Rydułtowy COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Rydůłtowy|Rydułtowy]]'''|| style="text-align:center;"| 23,983<ref>{{Cytuj |tytuł = Rydułtowy w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Rydultowy |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 15 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 58 || [[Plik:POL Kamienna Góra COA new.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kamiynnŏ Gōra]]'''|| style="text-align:center;"| 23,487<ref>{{Cytuj |tytuł = Kamienna Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kamienna_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 18 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 59 || [[Plik:POL Łaziska Górne COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Gůrne Łaźiska|Gōrne Łaziska]]'''|| style="text-align:center;"| 23,031<ref>{{Cytuj |tytuł = Łaziska Górne w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Laziska_Gorne |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 20 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 60 || [[Plik:POL Świebodzin COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Śwjybodźin|Świybodzin]]'''|| style="text-align:center;"| 22,613<ref>{{Cytuj |tytuł = Świebodzin w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świebodzin |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 17 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 61 || [[Plik:POL Strzelce Opolskie COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wielge Strzelce]]'''|| style="text-align:center;"| 21,885<ref>{{Cytuj |tytuł = Strzelce Opolskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Strzelce_Opolskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 30 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 62 || [[Plik:POL Polkowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Polkowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 21,825<ref>{{Cytuj |tytuł = Polkowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Polkowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 24 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |}* Niyblank na Ślōnsku === Miana placōw === [[Plik:Prężyna, 2020.07.28 02.jpg|thumb|Dwugŏdkowŏ tabula przed wjazdem do [[Prynżyna|Prynżyny]] kole [[Prudnik|Prudnika]]]] Mocka placōw na Ślōnsku miało we historyji mocka mian. Przōdzi miana powstŏwały a zmiyniały sie spontanicznie. We II Rzeszy niykere miana utworzōno na przikłŏd dlŏ uczczynia Miymcōw niezwiōnzanych ze Ślōnskym, jak ''[[Paul von Hindenburg|Hindenburg]]'' ([[Zobrze|Zŏbrze]]). We III Rzeszy masowo germanizowano słowiańske miana, wkludzano miana niyhistoryczne jak ''Hitlersee'' ([[Szczedrzyk]]), cuzamyn wiyncyj aniżeli 2000 mian. Po wojaczce mocka polskich mian powstoło spontanicznie, drōgōm spolszczenia gŏdki abo amatorskiego przekładu. Ôficjalne miana ôkryślyła jynzykoznawczŏ kōmisyjŏ, czasym prziwrŏcała dŏwne miano, czasym tworziła doimyntnie nowõ, bp. ''Dzierżoniów'' ([[Rychbach]]). Po wojaczce używanie miymieckich mian było zabrōniōne, po 1989 stały sie ône wszeôbecnie znane, a ôrdōnek ô myńszościach przizwŏlŏ na używanie miymieckich mian we gminach zamiyszkanych bez myńszość miymieckõ. Ôficjalnymi miymieckimi mianami sōm miana sprzed 1936 roku, na przikłŏd [[Stare Siołkowicy]] to ''Alt Schalkowitz'', a niy ''Alt Schalkendorf''. Dwugŏdkowe tabule z mianami placōw czynsto sōm ôfiarōm wandalizmu ze zajty polskich (rzŏdzij miymieckich<ref>{{Cytuj |tytuł = Zniszczone dwujęzyczne tablice w Głogówku |data = 2010-05-03 |ôpublikowany = 24opole.pl |url = https://www.24opole.pl/4261,Zniszczone_dwujezyczne_tablice_w_Glogowku,wiadomosc.html |jynzyk = pl}}</ref>) miyszkańcōw regiōnu. === Naturalne sztofy === [[Plik:KWK Bolesław Śmiały 01.jpg|thumb|upright|Gruba wōnglŏ ''Bolesław Śmiały'' we Gōrnych Łaziskach]] Ślōnsk je ludnym i zebranym we naturalne sztofy regiōnym. Ôd chyty XVIII stoleciŏ na jego terynie bōł wydobywany wōngel. Industryjŏ rozwijała sie, kej Ślōnsk bōł tajlōm Miymiec, a szpica ôsiōngła we latach siedymdziesiōntych XX stoleciŏ za czasōw PRL. We tym ôkresie Ślōnsk stoł sie jednym z nojsrogszych producyntōw wōnglŏ na świecie<ref>{{Cytuj |tytuł = Natural Resources |data = 2011-06-12 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = poland.gov.pl |url = http://web.archive.org/web/20110612145921/http://en.poland.gov.pl/Natural,Resources,310.html}}</ref>. {|class="wikitable" |+'''Rocznŏ produkcyjŏ minerałōw na Ślōnsku''' |- !Minerał !Produkcyjŏ (tony) !Przipis |- |[[Kamjůnny wůngel|kamiynny wōngel]] |95,000,000 | |- |[[kuper]] |571,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Copper: World Smelter Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161603/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/copper/copper_t21.html}}</ref> |- |[[cynk]] |160,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Zinc: World Smelter Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513162315/https://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/zinc/zinc_table18.html}}</ref> |- |[[strzybro]] |1,200 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Silver: World Mine Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513162632/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/silver/silver_table08.html}}</ref> |- |[[kadmium]] |500 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Cadmium: World Refinery Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161843/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/cadmium/cadmium_t5.html}}</ref> |- |[[Blaj (chymiczny elymynt)|blaj]] |70,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Lead: World Refinery Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161734/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/lead/lead_t16.html}}</ref> |} == Historyjŏ == {{Uosobny artikel|Gyszichta Ślůnska}} [[Plik:Bitwa pod Legnicą.jpg|thumb|left|[[Batalijŏ pod Lignicõ]] (1241)]] [[Plik:Mapa Slezska 1561 Helwig.jpg|thumb|[[Karta Helwiga|Piyrszŏ karta Ślōnska]] autorstwa [[Martin Helwig|Martina Helwiga]] (1561)<ref group="uwaga">Połednie na gōrze.</ref>]] [[Plik:Księstwo Opolskie za Jana II Dobrego a Prowincja Górny Śląsk.png|thumb|Ôpolske ksiynstwo za princa Jōna II Dobrego a Prowincyjŏ Gōrny Ślōnsk]] [[Plik:Oder-Neisse line between Germany and Poland.jpg|thumb|left|Piska Ôdra-Nysa]] W IV stoleciu p.n.e. ôd połedniŏ, bez [[Kłodzko]], [[Celtowie]] weszli na Ślōnsk i zamiyszkali naôbkoło gōry Ślynży we bliżu terŏźnego [[Wrocław|Wrocławia]], [[Oława|Oławy]] i [[Strzelin|Strzelina]]<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 34–35</ref>. Germańske plymiōna [[Lugii]] były piyrszy rŏz ôdnotowane na Ślōnsku we I stoleciu. Zachodni Słowianie i Lechici przibyli do regiōnu kole VII stoleciŏ<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 37–38</ref>. Miyjscowi Zachodni Słowianie zaczli znosić graniczne gysztele, take jak [[Ślōnskŏ Przesieka]] i [[Ślōnske Wały]]. Weschodniŏ granica ślōnskigo ôsadnictwa przebiygała na zŏchōd ôd [[Bytům|Bytōmia]], a na weschōd ôd [[Racibōrz|Raciborza]] i [[Ćeszyn|Cieszyna]]. Na weschōd ôd tyj piski miyszkało blisko spokrewniōne plymiã Lechitōw - Wiślanie. Jejich pōłnocnŏ granica przebiygała we dukli Baryczy, na pōłnoc ôd keryj miyszkało plymiã Polanōw Zachodnich, kere nadało Polsce swoje miano<ref name="czaplińskis21-22">R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 21–22</ref>. Piyrszymi znanymi państwami na Ślōnsku były [[Wjelge Morawy|Wielge Morawy]] i [[Czechy]]. We X stoleciu gospodzin Polski [[Mieszko I]] z dynastyje Piastōw prziłōnczōł Ślōnsk do polskigo państwa. We czasie fragmyntacyje Polski Ślōnsk i ôstatek krŏju ôstały potajlowane miyndzy mocka niyznŏleżnych ksiynstw reskyrowanych bez roztōmajtych ślōnskich princōw. We tym czasie miymiecke wpływy kulturowe i etniczne wzrosły we wyniku imigracyje z miymieckij tajli Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa. We 1178 roku czynści krakowskigo ksiynstwa naôbkoło Bytōmia, [[Uośwjyńćim|Ôświyncimia]], [[Chrzanůw|Chrzanowa]] i [[Śewjyrz|Siewierza]] ôstały przekŏzane ślōnskim Piastom, chociŏż jejich ludność była zaôbycz wiślana, a niy ślōnskigo byciŏ<ref name="czaplińskis21-22" />. We 1241 roku, po najechaniu Małopolski, Mongołowie najechali Ojropã i Ślōnsk, co wywołało wszeôbecnõ panikã i masowe zaucieczki. Złupili srogõ tajlã regiōnu i pokōnali połōnczōne polske i miymiecke wojska pod kōmyndōm [[Henryka II Bogomyślnego]] we bataliji pod [[Lignica|Lignicõ]], kerŏ miała plac pod Lignickim Polym we bliżu ślōnskigo miasta Lignica. Po śmierci jejich khana (prziwōdcy) Ordy Mongołowie uzdali niy naciskać dalij we głōmb Ojropy, ale wrōciyli na weschōd, coby wziōńć udzioł we ôbiorach nowego Wielgigo Khana. W latach 1289-1292 czeski krōl Wacław II ôstoł zwierzchnikym niykerych gōrnoślōnskich ksiynstw. Polscy mōnarchy zrzekli sie erbowych praw do Ślōnska dopiyro we 1335 roku<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 81</ref>. We 1337 [[Luksymburski Jůn|Luksymburski Jōn]] przekŏzoł ślōnskim Piastom miasto [[Prudnik]] i ôkolice. Ślōnsk (jako [[ślōnske ksiynstwa]]) stoł sie tajlōm Czeskij Korōny we rōmach Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa i przeszła z tã korōnōm do habsburskij mōnarchije Austryje w 1526 roku. We XV stoleciu we granicach Ślōnska dokōnano pŏru pōmian. Tajla ziym przekŏzanych ślōnskim Piastom we 1178 roku kupiyli polscy krōle we drugim chycie XV stoleciŏ<ref name="czaplińskis21-22" />. W 1742 roku wiynkszość Ślōnskŏ ôstała zajyntŏ bez krōla Prus Fryderyka Wielgigo we wojaczce ô austryjŏckõ sukcesyjõ, a we 1815 roku powstoła Pruskŏ [[Prowincyjŏ Ślōnsk]]; we kōnsekwyncyji Ślōnsk stoł sie tajlōm Miymieckigo Cysŏrstwa, powstōnego we 1871 roku. Po I światowyj wojaczce ô tajlã Ślōnska, Gōrny Ślōnsk, walczyły Miymcy i nowo niypodlygłŏ Polskŏ. Liga Nŏrodōw zôrganizowała we 1921 [[Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku|absztimōng w tyj sprawie]], we wyniku kerego 60% głosōw ôddano na Miymcy i 40% na Polskõ<ref>[http://www.gonschior.de/weimar/Preussen/Oberschlesien/Volksentscheide.html 3. September 1922, Volksabstimmung über die Abtrennung der Provinz Oberschlesien von Preußen und Bildung eines selbstständigen, dem Reich eingegliederten Landes Oberschlesien], gonschior.de</ref>. Po [[III ślōnske powstōnie|trzecim ślōnskim powstōniu]] (1921) nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska (cuzamyn z Katowicami) ôstała prziznanŏ Polsce, i stała sie ślōnskim wojywōdztwym. Pruskŏ Prowincyjŏ Ślōnsk we ôbrymbie Miymiec ôstoł ôwdy potajlowane na [[Prowincyjŏ Dolny Ślōnsk|Prowincyjõ Dolny Ślōnsk]] i [[Prowincyjŏ Gōrny Ślōnsk|Prowincyjõ Gōrny Ślōnsk]]. Wtynczŏs Austryjŏcki Ślōnsk, niywielgŏ tajla Ślōnska zachowanŏ bez Austryjõ po ślōnskich wojaczkach, ôstała z wiynksza prziznanŏ nowyj Czechosłowacyje (Czeski Ślōnsk i [[Zaolzie]]), chociŏż wiynkszość Cieszyna i teryn na weschōd ôd niego trefiyła do Polski. Kōnferyncyjŏ we Poczdamie we 1945 roku ôkryślyła piskã Ôdry i Nysy za granicã miyndzy Miymcami a Polskõ, we ôczekowaniu na ôstatecznõ kōnferyncyjõ z Miymcami, kerŏ antlich nikej sie niy ôdbyła<ref>{{Cytuj |autōr = Piotr Stefan Wandycz |tytuł = The United States and Poland |data = 1980 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-0-674-92685-1 |wydŏwca = Harvard University Press |url = https://books.google.de/books?id=_XaFaNshCrkC |jynzyk = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Geoffrey K. Roberts, Patricia Hogwood |tytuł = The Politics Today Companion to West European Politics |data = 2013-07-19 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-1-84779-032-3 |wydŏwca = Manchester University Press |url = https://books.google.pl/books?id=Q40tDwAAQBAJ&redir_esc=y |jynzyk = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Phillip A. Bühler |tytuł = The Oder-Neisse Line: A Reappraisal Under International Law |data = 1990 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-0-88033-174-6 |wydŏwca = East European Monographs |url = https://books.google.com/books?id=riBpAAAAMAAJ |jynzyk = en}}</ref>. Administracyjny tajlōng Ślōnska we Polsce zmiynioł sie pŏrã razy ôd 1945 roku. Ôd 1999 roku je potajlowany miyndzy wojywōdztwa [[Lubuske wojewůdztwo|lubuske]], [[Dolnoślůnske wojewůdztwo|dolnoślōnske]], [[Uopolske wojewůdztwo|ôpolske]] i [[Ślůnske wojewůdztwo|ślōnske]]. Czeski Ślōnsk je terŏźnie tajlōm Republiki Czeskij, tworzi [[morawsko-ślōnski krŏj]]. == Kultura == [[Plik:Fertility in Silesia.png|mały|Płodność we Ślōnsku]] === Literatura === [[Plik:Book of Henryków.PNG|right|thumb|200px|Piyrszy zapis ślōnskij, [[polsko godka|polskij]], a [[czesko godka|czeskij]] [[godka|gŏdki]] we [[kśynga hynrykowsko|ksiyndze henrykowskij]]]] Jedna z nojstarszych ksiōng szkryflonych na Ślōnsku je [[kśynga hynrykowsko|ksiynga henrykowskŏ]]. Je to stuzajtno ksiynga spisano po [[łaćina|łacinie]] chrōnika ŏpactwa [[Cysterśi|cystersōw]] we [[Hynrykůw|Hynrykowie]] we [[Dolny Ślůnsk|Dolnym Ślōnsku]]. Tajla piyrszo tyj ksiyngi ŏpisuje lota ŏd fōndacyje klasztoru we 1227 bez [[Hajnel I Brodaty|Hajnla Brodatygo]] do 1259, tajla drugo prowadzi historyjo ŏpactwa do 1310. Ksiynga zawiyro we zapiskach z 1270 zdaniy, o kerym siy godo, że je nojstarsze zaszkryflane we godce polskij, czeskij a ślōnskij (te godki bôły tedy blank na siy podane): ,,'''''Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai'''''"<br /> co je po ślōnsku:,,'''''Dej, jo pobrusza, a ty pocziwej''''',<br /> a po polsku: ,,'''''Daj, ja pomielę, a ty odpoczywaj'''''. === Muzyka === [[Plik:Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk" Mikołów2 07.jpg|right|thumb|200px|Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk"]] Na Ślōnsku je sam 7 filharmonii, a dwie Akademie Muzyczne - we [[Katowicy|Katowicach]] a [[Wrocław|Wrocławie]]. Trza jeszcze pedzieć o ludziach, kerzy ta muzyka piszom. Nojbarzi znani we świecie to: [[Grzegorz Gerwazy Gorczycki]], [[Georg Philipp Tellemann]], [[Edward Bogusławski]], [[Jan Wincenty Hawel]], [[Wojciech Kilar]]. [[Schlesisches Musikfest]] (ślōnske tumaczeniē:''Ślōnski Muzyczny Fest'') to fest kery ôdbywo sie ôde 1876 z pauzōm we lotach 1942-1996. === Ślōnsko kuchnia=== {{Uosobny artikel|Kuchńa ślůnsko}} Ślōnsko kuchnia je fest charakterystycznŏ, noleżi do kuchńi strzodkowoojropejskich, nale mogymy pedzieć, że w każdyj tajli Ślōnska warzi sie trocha inaczij. Bez wiela lot mioła ajnflusy ze [[polsko]]m, [[mjymcy|miymieckom]] a [[czychy|czeskom]], beztoż na cołkim Ślōnsku jodło niē je take some. Na Ślōnsku je wiela jodła kere nikaj indzij na [[żymja|ziymie]] niy ma, nale nikere potrawy sōm take kej na terynach z kerych mioły ajnflus. Powszechnie uważo sie, iże nojczynstszym ślōnskim jodłym sōm [[rolady]] wroz ze [[ślůnske kluski|ślōnskimi kluskōma]] a [[modro kapusta|modrōm kapustōm]], zaś piyrsze danie musi być [[ajnlaufzupa]]. ==Folklor== === Ôblyczynia ludowe === [[Plik:Babcia Agnes.jpg|thumb|Kobiyta we [[Ćeszyńske uobleczyńy|ôblyczyniu cieszyńskim]]]] Ôblyczynia ludowe Dolnego Ślōnska<ref name="bar">Barbara Bazielich: ''Tradycyjne stroje dolnośląskie'' Wrocłow: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1993. ISBN 83-229-0853-9.</ref>: * ôblyczynie lelyniogōrske * ôblyczynie kaczawsko-nadŏbrzańske * ôblyczynie karkonoske * ôblyczynie kłodzke * ôblyczynie wołbrzyske * ôblyczynie wrocławske * ôblyczynie głogowske (ôsobno zorta) * ôblyczynie z terynōw [[Nysa|Nysy]] [[Ôblyczynia ludowe Gōrnego Ślōnska]]<ref name="bar" />: * [[Ćeszyńske uobleczyńy|ôblyczynie cieszyńske]] * [[Pszczyńske ôblyczynie|ôblyczynie pszczyńske]] * ôblyczynie raciborske * [[Rozbarske ôblyczynie|ôblyczynie rozbarske (gōrzańske)]] * ôblyczynie [[Jacki jabłůnkowske|Jackōw jabłōnkowskich]] * ôblyczynie [[gůrale ślůnscy|Gōrali ślōnskich]] * ôblyczynie Lachōw ślōnskich === Tańce === Nojbarzij znane ślōnske tańce to: [[Trojak]], [[Grozik]], [[Ôwczarek]], [[Diobōłek]], [[Gołōmbek]], [[Puszczany]], [[Ôd buczku]]. Wielgo tukej je rola ZPiT "Śląsk" im. S. Hadyny, kery stoł siy nojwiynkszym i nojznońszym propagatorym ślōnskiyj kultury we Polsce i na świyciy. === Tradycyje === * Świynta: 4 grudnia je ôbchodzōne [[Barbora|świynto Barbory]], patrōnki grubiorzōw, zaś 4 maja [[Dźyń śwjyntygo Florjana|Dziēń św. Floriana]] - patrōna hutnikōw. Zauobycz te niy sōm wolne ôd roboty, zaczyno siy je ôd Mszy we kościele, niyskorzij je pochōd ze hutniczōm abo bergmańskōm ôrkestrōm a pod kōniec nojczynścij je robiōny fest. * Na Ślōnsku ôbchodzi siy [[Abraham (śwjynto)|Abrahama]] - 50. geburstag * Na Ślōnsku popularny je karciany szpil [[szkat]]. * Popularno na Ślōnsku je tyż hodowla gołymbi (we gołymbiokach). * Ślōnzoki niy ôbchodzōm imienin == Nauka a ôświata == Ze Ślŏnska je 17 ludzi, kerych ŏtrzymoło [[nadgroda Nobla]], ze tygo dziesiynciu pochodziōło ze [[Wrocław]]ia: * pisorze – [[Theodor Mommsen]] (1902), [[Gerhart Hauptmann]] (1912) * fizyki – [[Otto Stern]] (1943), [[Philipp Lenard|Phillip Lenard]] (1905), [[Max Born]] (1954), [[Maria Göppert-Mayer|Maria Goeppert-Mayer]] (1963), [[Johannes Georg Bednorz]] (1987), [[Hans Georg Dehmelt]] (1989) * chymiki – [[Eduard Buchner]] (1907), [[Fritz Haber]] (1918), [[Friedrich Bergius]] (1931), [[Kurt Alder]] (1950), [[Konrad Bloch]] (1964) * dochtōry a biochymiki – [[Paul Ehrlich]] (1908), [[Gerhard Domagk]] (1939), [[Günter Blobel]] (1999) * ekonōmista – [[Reinhard Selten]] (1994) Bez lauryatōw nadgrody Nobla, wstrzōd [[Ślůnzoki|Ślōnzokōw]] je tyż wiela inkszych naukowcōw, do bajszpila: [[Theodor Kaluza]], [[Gregor Mendel]], [[Fritz London]], [[Maria Cunitz]], [[Richard Courant]], [[Carl Friedländer]] a [[Carl Wernicke]]. == Religijŏ == [[Plik:Góra Świętej Anny 006.jpg|thumb|upright|[[Sanktuarium świyntyj Anny na Anabergu]]]] Na Gōrnym Ślōnsku bazowymi ôstrzodkami religijnego kultu katolikōw sōm [[bazylika Nojświyntszyj Marii Panny i świyntego Bartłomieja we Piekarach]] jak tyż [[Sanktuarium świyntyj Anny na Anabergu]] na [[Anaberg (gůra)|Anabergu]]. Wŏżnym placym we tyj czynści Ślōnska je tyż [[bazylika Narodzyniŏ Nojświyntszyj Maryi Panny we Pszowie]]. Nojwŏżniyjszym ôstrzodkym religijnego kultu na Dolnym Ślōnsku je [[Sanktuarium świyntyj Jadwigi we Trzebnicy]], we keryj spoczywajōm relikwie [[Jadwiga Ślōnskŏ|świyntyj Jadwigi]], patrōnki Ślōnska. Piyrsze protestancke tryndy dotrzały do regiōnu hned po wystōmpiyniu [[Martin Luter|Martina Lutra]] we 1517 roku. Liczba wiernych kościoła Ewangelicko-Augsburskigo na samym [[Cieszyński Ślōnsk|Cieszyńskim Ślōnsku]] szacuje sie na bez 40 tys<ref>{{Cytuj |autōr = |tytuł = Abp Alfons Nossol i Jerzy Pilch odebrali Śląskie Szmaragdy |data = 2010-04-23 |data dostympu = 2021-02-28 |ôpublikowany = ksiazki.wp.pl |url = https://ksiazki.wp.pl/abp-alfons-nossol-i-jerzy-pilch-odebrali-slaskie-szmaragdy-6146234431579777a |jynzyk = pl}}</ref>. Na Czeskim Ślōnsku dzioła [[Ślōnski Kościōł Ewangelicki Augsburskigo Zawiyrzyniŏ]], do kerego we 2009 roku przinŏleżało kol. 15,6 tys. wiernych<ref>[https://web.archive.org/web/20160610174703/http://test2.lutheranworld.org/LWF_Documents/EN/LWF-Statistics-2009.pdf The Lutheran World Federation 2009 Membership Figures 01/2010]</ref>. == Ôrganizacyje a stŏwarziszynia == Ôrganizacyjami fungujōncymi na terynie Ślōnska sōm miyndzy inkszymi: [[Ruch Autůnůmije Ślůnska|Ruch Autōnōmije Ślōnska]], [[Stŏwarziszynie Ôsōb Nŏrodowości Ślōnskij]] a [[Pro Loquela Silesiana]]. == Ludność == {{Main|Ślůnzoki|Ślōnsko nacyjŏ}} [[Plik:Ôdsetek Ślōnzŏkōw we krysach ślōnskigo a ôpolskigo wojywōdztwa (2011).png|thumb|Ôdsetek Ślōnzŏkōw we krysach ślōnskigo a ôpolskigo wojywōdztwa]] Istniynie ôsobnyj [[Ślōnsko nacyjŏ|ślōnskij]] nacyje je spōrne. We Polsce niy uznŏwŏ sie ślōnskij nacyje, tak samo we Czechach. Podle polskigo Nŏrodnego Wykazu Wszeôbecnego ze 2002 roku ślōnskõ nŏrodność zadeklarowało 173 148 ôsōb, za to we wykazie wszeôbecnym na terynie Czech we 2001 roku ślōnskõ nŏrodność deklaruje 10 878 ôsōb. Nojnowszy wykŏz ze roku 2011 wykŏzoł, iże do ślōnskij nŏrodności prziznŏwŏ sie 809 tys. ludzi. Z tego 362 tys. czuje sie ino Ślōnzŏkami, za to ôstatek Ślōnzŏkami a Polŏkami abo Ślōnzŏkami a Miymcami. We 2012 roku we Katowicach zespōł wyuczōnych pod kerownictwym prof. Adama Bartoszka ze Instytutu Socjologije Ślōnskigo Uniwerzytetu przekludziōł podszukowanie ôbywatelske we kerym miyndzy inkszymi spytano powtōrnie ô nacyje. We ôdpowiedzi na to pytanie 49,1% spytanych ôsōb skŏzała ślōnskõ nŏrodność (28,7% spytanych ôsōb skŏzała ślōnskõ a polskõ nŏrodność wrŏz, za to 20% ślōnskõ za jedynõ). Przi analizowaniu sytuacyji socjologicznych panujōncyj na zaczōntku XX stoleciŏ podkryślŏ sie, iże Ślōnzŏki ze [[Uopolski Ślůnsk|Ôpolskigo Ślōnska]] niy posiadali rozwiniyntyj nŏrodnyj świadōmości a przekōnaniŏ ô uczestnictwie we nŏrodnyj spōlnocie. Elymyntym jednoczōncym ta zbiorowość była wiynź regiōnalnŏ. Poza niylicznõ grupōm prawie manifestujōncōm swojã polskość, autochtōniczni Ślōnzŏki ze Ôpolskigo Ślōnskŏ piastowali swoje polske elymynta kulturowe niy za wyrŏz łōnczności ze polskõ nacyjōm, atoli za elymynt miyjscowego folkloru a kultury, dziynki keryj mogli ôdrōżnić sie ôd Miymcōw<ref>{{Cytuj |autōr = Danuta Berlińska |tytuł = Ślązacy jako wspólnota regionalna w świetle badań socjologicznych na Śląsku Opolskim |cajtōng = Przegląd Zachodni |data = 1990 |issn = 0033-2437 |s = 58 |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Stanisław Ossowski |rozdzioł = Zagadnienie więzi regionalnej i narodowej na Śląsku Opolskim |tytuł = O ojczyźnie i narodzie |data = 1984 |miyjsce = Warszawa |wydŏwca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe |s = 102 |jynzyk = pl}}</ref>. === Mŏwa === {{Uosobny artikel|Ślůnsko godka}} [[Plik:Zasiyng ślōnskij gŏdki.svg|thumb|upright|left|Zasiyng ślōnskij gŏdki podle [[Stanisław Urbańczyk|Stanisława Urbańczyka]]]] Jednym z elymyntōw kulturowyj tożsamości Ślōnzŏkōw sōm używane bez nich dialekty, kere ôd stoleci przizwŏlały poznŏwać swojich a cudzych. Zmŏcniajōm ône spōjność grupy, a jejich wyzbycie sie rōwnoznaczne je z pociepniyńciym spōlnoty. A dyć przinŏleży swrōcić uwagõ, iże autochtōni z ludnościōm napływowõ używajōm literackij gŏdki, a dialektami posugujōm sie we familiji a ôbrymbie włŏsnyj zbiorowości. Podle klasyfikacyje [[Alfred Zaręba|Alfreda Zaręby]] na terynie Ślōnskŏ wystympujōm dialekty a gwary: [[Chazackŏ gwara|chazacki]], [[Chwalimsko gwara|chwalimski]], [[Ćeszyński djalekt|cieszyński]], [[Czadeckŏ gwara|czadecki]], [[Glywicki djalekt|glywicki]], [[Jabłůnkowski djalekt|jabłōnkowski]], [[Kluczborski djalekt|kluczborski]], [[Ńymodliński djalekt|niymodliński]], [[Průdńicki djalekt|prudnicki]], [[Sulkowski djalekt|sulkowski]], [[Sycowsko gwara|sycowski]], [[Uopolski djalekt|ôpolski]]. Spōrny je status ślōnskij mŏwy. We gŏdkoznawczych publikacyjach ślōnszczyzna je uznŏwanŏ za dialekt polskij gŏdki. We polskim Nŏrodnym Wszeôbecnym Wykazie we 2002 roku używanie ślōnskigo we dōmowych kōntaktach zadeklarowało 56,6 tys. ôsōb<ref>{{cytuj strōnã|url=http://old.stat.gov.pl/gus/5840_4520_PLK_HTML.htm |tytuł=Ludność według języka używanego w domu oraz województw w 2002 r. |data=2008-07-15 |praca=Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 |ôpublikowany=Główny Urząd Statystyczny |data dostympu=2011-04-21}}</ref>. We wykazie ze 2011 roku było już 529 tys. takich deklaracyji<ref>{{cytuj strōnã |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf |tytuł=Ludność według języka używanego w domu, płci oraz charakteru miejsca zamieszkania w 2011 roku |praca=Ludność. Stan i struktura społeczno-demograficzna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. |ôpublikowany=Główny Urząd Statystyczny |data dostympu=2013-04-14}}</ref>. Czeskōm gŏdkōm i laszkimi dialektami ludność ôsprŏwiŏ przede wszyjskim na Czeskim Ślōnsku, polskōm gŏdkōm zaôbycz we polskij czynści Ślōnska, ślōnskim zaôbycz na Gōrnym Ślōnsku a miymieckōm gŏdkōm we miymieckij czynści Ślōnska i na Gōrnym Ślōnsku. == Baukōnszt == {{Uosobny artikel|Ślůnski baukůnszt}} [[Plik:Castle Fürstenstein.JPG|thumb|[[Zōmek Ksiōnż]]]] [[Plik:7Kat Boch.JPG|thumb|[[Pałac we Mosznej]]]] Piyrszy murowany budōnek na Ślōnsku, to snŏdź chrōm zbudowany we placu [[Tum świyntego Jōna Chrzciciela we Wrocławiu|tuma we Wrocławiu]], a potym kościōł świyntego Mikołaja we Cieszynie z chyty XI stolecia. Wczaśnij jednak powstŏwały na Ślōnsku ôbrōnne grody z spotrzebowaniym kamiynnych elymyntōw. Sroge pōmiany w landszafcie baukōnsztu ukŏzały sie we XII stoleciu na Dolnym Ślōnsku, społym z murowanym baukōnsztym epoki rōmanizmu. Piyrsze stawiynia z cegłōwek datowane sōm na czasy Bolesława Wysokigo. We tym czasie na ślōnskich ziymiach ukŏzało sie mocka zōmkōw a rezydyncyje społym ze mustrami bydōncymi z [[Francyjŏ|Francyje]], Miymiec, eli Italije. Ôd czasōw renesansu Ślōnsk cechowoł zebrany religijny baukōnszt, zachowany do dzisiej zaôbycz we kształcie i stylistyce drzywniannych kościołōw<ref name="bożek2002">{{Cytuj |autōr = Gabriela Bożek; Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach. |tytuł = Architektura modernistyczna Katowic i innych miast polskiego i czeskiego Śląska |data = 2002 |isbn = 83-85871-31-4 |miyjsce = Katowice |wydŏwca = Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach |oclc = 52634671}}</ref>. Nojstarszymi zachowanymi do naszych czasōw drzywniannych kościołōw sōm strzedniowieczne kościoły [[Kościōł Wszyjskich Świyntych we Łaziskach|Wszyjskich Świyntych we Łaziskach]] i [[Kościōł Wszyjskich Świyntych we Siyrotach|Siyrotach]] na Gōrnym Ślōnsku, za to nojstarszõ ôbrōnnõ wieżōm na Gōrnym Ślōnsku je [[Wieża Woka]] we Prudniku<ref group="uwaga">Je to tyż nojstarszŏ ôbrōnnŏ wieża bydōncŏ na terynie terŏźnyj Polski.</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Wieża Woka - Prudnik - Informator turystyczny, noclegi - www.sudety.info.pl |data = 2019-09-08 |data dostympu = 2021-02-28 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20190908170500/http://www.sudety.info.pl/atrakcje,44.html}}</ref>. Wielokrotnie bez Ślōnsk przenikali roztōmajte sznity baukōnsztu, przikładym może być klasycystyczny baukōnszt, keryj nojstarszym przedstŏwicielym na ślōnskich ziymiach je [[Pałac Dietrichsteinōw we Władzisławiu]]. Nojsrogsze pōmiany baukōnsztu na Gōrnym Ślōnsku ukŏzały sie społym z przijściym industryjalnyj epoki we XIX stoleciu, a potym we latach PRL, kej prziszoł nŏrywny rozrost miast na tym terynie. Poza industryjalnym baukōnsztym a robotniczym ôsiedlōm takim jak bp. Kolōnijŏ Emma we Radlinie we XIX stoleciu i na zaczōntku XX budowane były tyż rezydyncyje posiedzicieli tukejszych statkōw [[Henckel von Donnersmarck|Henckel von Donnersmarckōw]] a princōw z inkszych rodōw<ref name="bożek2002" />. <gallery> Plik:Wroclaw-Archicathedral-116.JPG|[[Tum świyntego Jōna Chrzciciela we Wrocławiu]] Plik:Świdnica - Cathedral.jpg|[[Tum świyntego Stanisława a świyntego Wacława we Świdnicy]] Plik:Kościół pw. Świętego Krzyża Opole.jpg|[[Tum Podwyższenia Świyntego Krziża we Ôpolu]] </gallery> === Ôbiekty Światowyj Erbowizny === <gallery mode="packed-hover" widths="175px" heights="150px"> Plik:Swidnica- Kosciol Pokoju 02.jpg|[[Kościoły Pokoju]], [[Świdńica|Świdnica]] i [[Jawor (mjasto)|Jawor]] Plik:Wrocław - Jahrhunderthalle5.jpg|[[Hala Stoleciŏ we Wrocławiu|Hala Stoleciŏ]], [[Wrocław]] Plik:SZTOLNIA GŁĘBOKA FRYDERYK - część trasy turystycznej pn. Sztolnia Czarnego Pastrąga.jpg|[[Zabytkowŏ Gruba Strzybra w Tarnowskich Gōrach|Zabytkowŏ Gruba Strzybra]], [[Tarnowske Gůry|Tarnowske Gōry]] </gallery> == Zobŏcz tyż == * [[Gyszichta Ślůnska|Historyjŏ Ślōnska]] * [[Ślůnzoki|Ślōnzŏki]] * [[Ślůnsko godka|Ślōnskŏ gŏdka]] * [[Ślůnsko mjymjecko godka|Ślōnski dialekt miymieckij gŏdki]] == Uwagi == <references group="uwaga" /> {{Przipisy}} == Linki zewnyntrzne == {{Commons|Category:Silesia}} * ''[https://www.britannica.com/place/Silesia Silesia – historical region, Europe]'', ''Encyclopædia Britannica'' {{lang|en}} [dostymp 28 lutego 2021] * ''[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/929 Szląsk]'', ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego'' t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 929, dir.icm.edu.pl {{lang|pl}} [dostymp 28 lutego 2021] * [https://www.sbc.org.pl/ Śląska Biblioteka Cyfrowa (''Ślōnskŏ Digitalnŏ Bibliŏtyka'')], sbc.org.pl {{lang|pl}} [dostymp 28 lutego 2021] * [http://www.vogel-soya.de/bilder/index.html Stare brifkarty ze ślōnskich miast], vogel-soya.de {{lang|de}} [dostymp 28 lutego 2021] {{Ślōnsk tymaty i zŏgŏdniyniŏ}} [[Kategoryjo:Ślůnsk| ]] bdytlsm913oszgj9e1305wwe2zz250y 385754 385753 2026-05-19T23:07:04Z Gutzalat 29460 Giyrlice boly slonske 1319, kej boly pod sorbami, bolo colke miasto spalone we 1500-1600, niyskorzij sie odbudowalo slonskowi dank, a bolo miasto slonske, je one oba slonske jak a sorbske - tak jak Mostar, Konstantynopol, atd 385754 wikitext text/x-wiki {{NowOrt}} {{Historycznŏ krajina infoszachtla | ślōnske miano = Ślōnsk | ôryginalne miano = | miano dopołniŏcz = Ślōnska | dopołniŏcz = Ślōnska | wapyn_ôbrŏzek = DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg | fana_ôbrŏzek = Flag of Silesia.svg | lokalizacyjŏ ôbrŏz = Silesia (Now).png | państwa = [[Plik:Flag of Poland.svg|22px|border|link=]] [[Polsko|Polskŏ]]<br />[[Plik:Flag of Czech Republic.svg|22px|border|link=]] [[Czesko Republika|Czesko]]<br />[[Plik:Flag of Germany.svg|22px|border|link=]] [[Mjymcy|Miymcy]] | stolica = [[Wrocław]] | wŏżniyjsze miasta = [[Ôpole]], [[Katowicy]], [[Bytům|Bytōm]], [[Racibōrz]], [[Prudnik]], [[Grinberg]], [[Uostrawa|Ôstrawa]], [[Wałbrzich]], [[Wrocław]] | wiyrchnia = 45 348,76 km² | ludność = kole 8,000,000 | ludność_rok = | tyngość = 200 | nacyje = [[Ślůnzoki|Ślōnzŏki]] | karta = Karta Ślōnska.png | commons = Category:Silesia }} '''Ślōnsk''' ([[Ślůnsko mjymjecko godka|śl-miym.]] ''Schläsing'', [[Łaćina|łac]]. ''Silesia'', [[Polsko godka|pol.]] ''Śląsk'', [[Mjymjecko godka|miym]]. ''Schlesien'', [[Czesko godka|czes]]. ''Slezsko'') – historycznŏ krajina położōnŏ we Strzodkowyj [[Ojropa|Ojropie]], na placu [[Polsko|Polski]], [[Czesko Republika|Czeskij Republiki]] a [[Mjymcy|Miymiec]]. Jeji wiyrchnia zajmuje kole 40,000 km², a jeji populacyjŏ je szacowanŏ na kole 8,000,000. Ślōnsk je potajlowany na dwa bazowe regiōny, [[Dolny Ślůnsk|Dolny Ślōnsk]] na zŏchodzie i [[Gůrny Ślůnsk|Gōrny Ślōnsk]] na weschodzie. Wyrōżniŏ sie tyż: [[Uopolski Ślůnsk|Ôpolski]], [[Ôpawski Ślōnsk|Ôpawski]], [[Cieszyński Ślōnsk|Cieszyński]] a [[Czeski Ślůnsk|Czeski Ślōnsk]]<ref group="uwaga">We miyndzywojynnym ôkresie we czynści Gōrnego Ślōnska we granicach Polski funkcjōniyrowoł sztuczny, propagandowy tajlōng na [[Bioły Ślōnsk|Bioły]], [[Czŏrny Ślōnsk|Czŏrny]] a [[Zielōny Ślōnsk]].</ref>. Ślōnsk je barzo roztōmajty kulturowo, a tyż [[Ślůnski baukůnszt|baukōnsztem]]. Jego miyszkańcy nazywani sōm [[Ślůnzoki|Ślōnzŏkami]] a posugujōm sie [[Ślůnsko godka|ślōnskōm gŏdkōm]]. Historycznõ stolicōm Dolnego i cołkigo Ślōnska je [[Wrocław]], za to stolicōm Gōrnego Ślōnska je [[Ôpole]]. Ślōnsk je we dorzyczu gōrnyj a strzodkowyj [[Uodra|Ôdry]] a poczōnkowygo biygu [[Wisła|Wisły]], wzduż jego połedniowyj granice rozciōngajōm sie [[Sudety]]. Regiōn tyn posiadŏ mocka zabytkōw i ôbiektōw kulturowyj erbowizny wpisanych na wykŏz światowyj erbowizny [[UNESCO]]. Je tyż zebrany we mineralne a naturalne sztofy, ôbyjmuje pŏrã wŏżnych industryjalnych przestrzyństw. Jego nojsrogszym metropolitalnym przestrzyństwym je [[Gōrnoślōnskŏ Metropolijŏ]], keryj cyntrum sōm [[Katowicy]]. Z lŏtaniym czasu zmiyniały sie granice i nŏrodnŏ przinŏleżność Ślōnska, tak tedy, kej bōł ôn erbowõ szlacheckõ włŏsnościōm, jak i po nastōniu modernych nŏrodnych państw, co prziczyniyło sie do bogajstwa zōmkōw, ôsobliwie na Dolnym Ślōnsku. Piyrszymi znanymi państwami, kere utrzimały panowanie nad Ślōnskem, były snŏdź [[Wjelge Morawy|Wielge Morawy]] pod kōniec IX stoleciŏ i Czechy na zaczōntku X stoleciŏ. We X stoleciu Ślōnsk ôstoł prziłōnczōny do wczaśnego polskigo państwa, a po jego roztrzaśniyńciu we XII stoleciu stoł sie piastowskim ksiynstwym. We XIV stoleciu weszoł we skłŏd Czeskij Korōny pod panowanie [[Świynte Rzimske Cysŏrstwo|Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa]], kere we 1526 roku przeszło pod panowanie [[Mōnarchijŏ Habsburgōw|austryjŏckij habsburskij mōnarchije]]. We wyniku [[Ślōnske wojaczki|ślōnskich wojaczek]] regiōn tyn ôstoł prziłōnczōny do [[Krōlestwo Prus|Prus]] we 1742. Po [[I wojna śwjatowo|I światowyj wojaczce]] nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska ôstała prziznanŏ Polsce bez mocarstwa Ententy po [[Ślōnske powstōnia|ślōnskich powstōniach]] i [[Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku|absztimōngu na Gōrnym Ślōnsku]]. Ôstane dŏwne austryjŏcke czynści Ślōnska ôstały prziłōnczōne do [[Czechosłowacyjŏ|Czechosłowacyje]] i stały sie tajlōm [[Sudecki Krŏj|Sudeckigo Krŏju]], a dzisioj sōm tajlōm Czeskij Republiki. We 1945 roku, po [[II wojna śwjatowo|II światowyj wojaczce]], wiynkszość Ślōnska przeszła pod polskõ jurysdykcyjõ zgodnie z poczdamskõ ugŏdōm miyndzy zwyciynskimi aliantami i stała sie tajlōm Polski, keryj kōmunistyczny regyrōnek wypyndził wiynkszość ludności Ślōnska. Niywielgi łużycki pas na zŏchōd ôd piski Ôdry i [[Łużyckŏ Nysa|Nysy]], przinŏleżōncy do Ślōnskŏ ôd 1815 roku, ôstoł we Miymczech. == Miano == Historyczne miana ôdnoszōnce sie do Ślōnska: * I–II stolecie: ''Suevus, Guthalus'', Pliniusz Starszy, Klaudiusz Ptolemeusz * IV stolecie: ''„de internis eius partibus Alba, Guthalus, Viscla amnes latissimi praecipitant in oceanum”'', Gaius Iulius Solinus * IX stolecie: ''Sleenzane civitates XV''., [[Geograf Bajerski]], 845 * X stolecie: ''„ab ipsa Craccoa usque ad flumen Oddere recte in locum, qui dicitur Alemure, et ab ipsa Alemura usque in terram Milze recte intra Oddere”,'' [[Dagome iudex]] * XI stolecie: ''Zlasane'' [[Dokumynt praski]], 1086 * XII stolecie: ''ducatu Wratislauiensi”, „regione Wratislaviensi”, „provincia Wratislaviensi”, „regione Zleznensi”'' [[Gall Anonim]], kol. 1114 * 1163: ''Silensii provincia'' * 1198: ''Wroczlaviensi provincia'' * XII stolecie: ''Slesiensibus provincie'' * XII–XIII stolecie: ''dux Zlesie'', 1204 * XIII stolecie: dux ''Slesie, Zlesie'', 1228, 1236, 1239, 1248 * XIII stolecie: dux ''Silesiae'' * XIV stolecie: ''Silesia'' Etymologijŏ miana ''Ślōnsk'' je spōrnŏ. Piyrszym, kery zauważył korelacyjõ miana rzyki Ślynzy ze Ślōnskem bōł miymiecki humanista [[Konrad Celtes]]<ref>{{Cytuj |autōr = Czapliński |tytuł = Historia Śląska |data = 2002 |s = 14 |cytat = ...interpretacji, którą jako pierwszy zaproponował żyjący na przełomie XV i XVI w. K. Celtes: jego zdaniem pochodziła ona od dopływu Odry zwanego „Ślesus”. Propozycję tę zakwestionował po kilkudziesięciu latach uczony niemiecki J.G. Worbs, który uważał, iż Ślęza jest zbyt małą rzeką, aby mogła od niej wziąć nazwę cała rozległa kraina. |jynzyk = pl}}</ref>, pisze ôn, iże Ŏdra (to znaczy antycznŏ ''Suevus'') przibierŏ dopływ rzyki Slesus, ôd keryj je miano ślōnskij ziymie – ''Hic Odera (a priscis qui nomina Suevus habebat) Nascitur et Codani praecipitatur aquis Suevus, qui Slesum socium sibi convocat amnem Aquo nunc nomen Ślesin terra gerit''<ref>Onomastica slavogermanica: w. 2, 1966 „Quattuor libri Amorum”, [[Nürnberg]] 1502, k. 28 v.</ref>. Do interpretacyje Celtisa nawiōnzoł polski filolog [[Jerzy Samuel Bandtkie]], fungujōncy we Wrocławiu na przełōmie XVIII/XIX stoleciŏ. Uwŏżoł ôn, iże ôd miana rzyki Ślynza przijōnli swoje miano słowiańscy Ślynżanie (''Sleenzane'' u tm. Bajerskiego Geografa ze kol. 845 roku), ale tyż miano gōry [[Ślynża|Ślynży]] a rozciōngajōncyj sie przi nij krajiny. Podle [[Mikołaj Rudnicki|M. Rudnickigo]] a S. Rosponda, miano Ślynża abo Ślynż mŏ za to ścisły zwiōnzek ze słowiańskim słowym ''ślyng'' abo ''ślymp'', co ôznaczŏ włażnawy abo podmokły plac<ref>{{Cytuj |autōr = Rudolf Fischer |tytuł = Onomastica slavogermanica |data = 2007 |wolumin = XXVI |wydŏwca = Uniwersytet Wrocławski |s = 83 |cytat = Polscy językoznawcy: M. Rudnicki, potem T. Lehr-Splawinski, historyk W. Semkowicz i S. Rospond odrzucili hipotezę pochodzenia nazwy Śląsk od germańskiego plemienia Silingów, a opowiedzieli się za rodzimowością podstawy i wywiedli ją od wyrazu pospolitego ślęg, wilgotność, mokrość. Natomiast postać nazwy rzeki, góry do dziś pozostaje niewyjaśniona: Ślęza, Ślędza czy Ślęża?. |jynzyk = pl}}</ref><ref>[[Marek Szołtysek]]: ''Ślonsk je piykny = Śląsk jest piękny = Silesia is beautiful = Schlesien ist wunderschön = Slezsko je krásné = La Slesia é bella = La Silésie est belle'': Rybnik 2007: ISBN 978-8388966-21-7 ; zajta 44</ref>. Ślōnski badŏcz [[Ignaz Imsieg]] (XIX stolecie) uwŏżoł, iże miana gōry, rzyki (a regiōnu) majōm zwiōnzek ze mianym plymiynia [[Silingowie|Silingōw]]<ref>{{Cytuj |autōr = Marek Czapliński |tytuł = Historia Śląska |data = 2002 |isbn = 83-229-2213-2​ |cytat = W 1830 badacz niemiecki Ignatius Imsieg (Zufallige Gedanken einse alten Schulmannes uber die Ableitung des Namens: Schlesien. Schlesische Provinzialblatter, B. 92, 1830), „który nazwę Śląska wywiódł od nazwy plemienia germańskiego, mianowicie Silingów, znanych żyjącemu w II w. n.e. geografowi greckiemu Ptolemeuszowi. Wskazywał on nie tylko na podobieństwo fonetyczne, ale także przeświadczenie, iż zamieszkiwali oni Śląsk na długo przed przybyciem Słowian. Stanowisko Imsiega zostało powszechnie zaakceptowane, zarówno przez naukę niemiecką, jak i słowiańską i w zasadzie obowiązywało aż do czasów międzywojennych. Nie znaczy to wcale, że nie było także zwolenników hipotezy wysuniętej niegdyś przez Georga Samuela Bandtkiego (Schlesische Provinzialblatter, t. XCIII, 1831). Do poglądów Bandtkiego powrócili w latach 30. XX w. polscy uczeni, historyk W. Semkowicz i językoznawca M. Rudnicki, którzy swoje badania oparli na analizie materiału lingwistycznego. |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Slavia Antiqua |data = 1990 |wydŏwca = PWN |s = 19 |cytat = W nauce istnieje również wersja, że od Silingów poszła nazwa Góry Ślęży i Śląska (kwestionowana przez M. Rudnickiego i S. Rosponda, którzy wypowiadali się za ich słowiańskim rodowodem). W każdym razie jest rzeczą dosyć prawdopodobną, że część Silingów mieszkała na środkowym Śląsku. W takim razie musieli oni tam lokować się w szachownicę ze Słowianami. |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Naddunajska grupa kultury przeworskiej |cajtōng = Przegląd archeologiczny |data = 1992 |s = 67 |cytat = Silingowie natomiast – zgodnie z wysuniętymi ostatnio supozycjami (Marek Olędzki, UŁ, 1993) – zasiedlali z początku (tj. mniej więcej do pierwszych dwóch lub trzech dziesięcioleci II w. północne kresy Śląska, żeby w okresie późniejszym, tzn. po wyżej wymienionej dacie) wejść także w posiadanie pozostałych partii tej krainy geograficznej. |jynzyk = pl}}</ref>. Stanowisko to ôstało wszeôbecnie zaakceptowane we naukowych kryngach, tak miymieckich, jak i słowiańskich, po czym praktycznie ôbowiōnzowało aże do czasōw miyndzywojynnych, a zyskiwało uznanie we Zachodnij Ojropie jeszcze we trzecij sztwierci XX stolecia. Miana Ślōnska we roztōmajtych gŏdkach snŏdź majōm spōlnõ etymologijõ — [[Polsko godka|polskŏ]]: ''Śląsk''; [[Mjymjecko godka|miymieckŏ]]: ''Schlesien''; [[Czesko godka|czeskŏ]]: ''Slezsko''; [[Dolnosorbsko godka|dolnosorbskŏ]]: ''Šlazyńska''; [[Gōrnosorbskŏ gŏdka|gōrnosorbskŏ]]: ''Šleska''; [[Łaćina|łacina]], [[Szpańelsko godka|szpanielskŏ]] i [[Angelsko godka|angelskŏ]]: ''Silesia''; [[Francusko godka|francuskŏ]]: Silésie; [[Niyderlandzkŏ gŏdka|niyderlandzkŏ]]: ''Silezië''; [[Italsko godka|italskŏ]]: ''Slesia''; [[Słowacko godka|słowackŏ]]: ''Sliezsko''; [[Kaszubsko godka|kaszubskŏ]]: ''Sląsk''. == Symbole a farby == Symbolika Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Po rŏz piyrszy ôbraz ôrła użōł na swojim sztymplu princ Kazimiyrz I ôpolski we 1222 roku. Je to tyż nojstarszy ôbrŏz ôrła jako ksiōnżyncego ymblymu na polskich ziymiach. Na ziymiach Dolnego Ślōnska używano wapyna dolnoślōnskich Piastōw, kery mioł czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnõ piskōm na krzidłach, ekstra ze strzybrnym krziżym postrzodku (ôsobliwie ôd czasōw kontrreformacyje)<ref>{{Cytuj |autōr = Grzegorz Kulik |tytuł = Herb Śląska |data = 2018-03-17 |ôpublikowany = wachtyrz.eu |url = https://wachtyrz.eu/herb-slaska/}}</ref>. Za to ziymie Gōrnego Ślōnska przijmowały zaôbycz wapyn Piastōw gōrno ślōnskich, kery mioł złotego ôrła we błynkitnym polu. Wapyn tyn ulygoł stylistycznym modyfikacyjōm a pōmianōm. Niykere jednotki administracyjne używały ino chyty abo ino wiyrchnij tajli ôrła. Wapyny piastowskich princōw przijōnły do swojich wapynōw a fanōw place a administracyjne jednotki położōne na Ślōnsku. Farby ziym powiōnzane sōm ze kolorystykōm jejich ôsłōn wapynowych. We pruskich czasach litŏ [[prowincyjŏ Ślōnsk]] używoła fany ze biołym, poziōmym pasym u gōry a żōłtym u spodka. We tradycyji przijōnło sie, iże wapyn a farby dolnoślōnske używane sōm we tym samym czasie za symbole Ślōnska we cołkości<ref>{{Cytuj |tytuł = HISTORIA FLAG ŚLĄSKICH - GÓRNEGO I DOLNEGO ŚLĄSKA |ôpublikowany = slownikslaski.pl |url = http://www.slownikslaski.pl/flagislaskie.html |jynzyk = pl}}</ref>. <center> <gallery> Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|[[Wapyn Ślōnska|Wapyn Dolnego Ślōnska]] Plik:Flag of Silesia.svg|[[Fana Ślōnska|Fana Dolnego Ślōnska]] Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|[[Wapyn Gůrnygo Ślůnska|Wapyn Gōrnego Ślōnska]] Plik:Flag of Upper Silesia.svg|[[Fana Gůrnygo Ślůnska|Fana Gōrnego Ślōnska]] </gallery> </center> == Geografijŏ == === Granice === [[Plik:Brynica rzeka piekary slaskie brzozowice-kamien.jpg|thumb|left|200px|[[Bryńica (rzyka)|Brynica]] – kraj miēndzy tajlōm Gōrnygo Ślōnska a tajlōm Małopolski, drzewij granica prusko-polsko]] Za piyrsze, krajym regiōnu bōł wodny tajlōng Gōrnyj [[Ŏdra|Ŏdry]]. Poza Ślōnskim rozlygowany bōł [[Bytům|Bytōm]], kery leżoł we dorzyczu [[Wisła|Wisły]] (małopolski grōd). Ślōnsko-wielgopolskŏ granica bōła ôznoczanŏ ôd lynije wodnygo tajlōngu Ôdry a [[Warta|Warty]], a połedniowym krajym bōły gōrske wiyrchy. Podle kōncepcyje ruchu ludności rzykōma, do Ślōnska wrachowowała siy [[kłodzkŏ ziymia]] we dorzyczu Ôdry. Nojstarszŏ granica Ślōnska a [[Łużyca|Łużycy]] biygła podle [[Łużycko Nysa|Łużyckij Nysy]]. Na połedniowym wschodzie tradycyjnōm granicōm je rzyka [[Bioło]] (kraj miyndzy downymi [[diecezyjo|diecezyjōma]] – [[wrocłowsko archidiecezyjo|wrocłowskōm]] i [[krakowsko diecezyjo|krakowskōm]], choć ôd [[1179]] roku do [[XV stolecie|XV stolecio]] ziymie [[Ôświyncimske Ksiōnżynstwo|Ôświyncimskigo Ksiōnżynstwa]], [[Zatorske Ksiōnżynstwo|Zatorskigo Ksiōnżynstwa]] a [[Siewierske Ksiōnżynstwo|Siewierskiēgo Ksiōnżynstwa]] noleżały do [[Ślōnske Piasty|ślōnskich Piastōw]]). Na połedniowym wschodzie kraj biygnie wiyrchōma [[Ślůnski Beskid|Ślōnskigo Beskidu]], jak: [[Klimczok]], [[Kotorz]], [[Malinowsko Skała]], [[Baranio Gōra]] a [[Ŏchodzita]]. Na wyżce sztadōw [[Czechowice-Dziydzice|Czechowicē-Dziedzicy]], [[Pszczyna]] a [[Bieruń]] granicowōm rzykōm je [[Wisła]] (do ujścio [[Przymsza|Przymsze]]), a potym Przymsza. We [[Gōrnoślōnski Industryjny Ôkryng|Gōrnoślōnskim Industryjnym Ôkryngu]] krajym je [[Brynica]]. We miymieckij tradycyji granice [[Ślōnsk (prowincyjo)|prowincyje Ślōnsk]] spamiyntane sōm jako tradycyjne kraje Ślōnska, przi czym wrachowujōm do niygo m.in. teryny rozlygowane na zachōd ôd [[Kwisa|Kwisy]], przi tym we polskij tradycyji na zachodzie to gynau [[Kwisa]] je krajym. Te porōżniynia dajōm baza na haja ô tyn kraj. Problym je tyż połedniowo granica [[Dolny Ślōnsk|Dolnego Ślōnska]], kero biygnie wiyrchōma [[Sudety|Sudetōw]] – podle niykerych [[Kłodzkŏ ziymia|kłodzko ziēmia]] je ôsobnym historycznie placym. === Warōnki naturalne === Ślōnsk je rozlygowany we gōrnyj dukli Ôdry na połedniu i zŏchodzie a ôparty je ô paśma [[Sudety|Sudetōw]] i [[Karpaty|Karpatōw]]. Jego zachodniŏ tajla, Dolny Ślōnsk je bauerskim regiōnym. Gōrny Ślōnsk położōny na rozlygłyj wyżce zebrany je we surowce mineralne. ==== Ukształtowanie terynu ==== [[Plik:Silesia topo 2.jpg|thumb|Topograficznŏ karta Ślōnska]] Plac rozlygowanio Ślōnska je roztōmajty podle ukształtowaniŏ terynu. Na połedniu i zŏchodzie landszaft je gōrzisty (Sudety i Karpaty Zachodnie), w połedniowo-weschodnij czynści je wyżynny ([[Ślōnskŏ Chyża]]), ôstatek przestrzyństwa zajmujōm zaôbycz niziny. Ślōnsk leży w Strzodkowoeuropejskij Nizinie (z wyjōntkym Sudetōw, Karpatōw Zachodnich jak tyż Chyże Ślōnskij). Rozciōngajōm sie sam ôd połedniŏ nastympujōnce makroregiony: Zachodnie Beskidy (Ślōnski Beskid, Ślōnsko-Morawski Beskid), Zachodniobeskidzkie Pogōrze, Ôświyncimskŏ Kotlina, Ôstrawskŏ Kotlina, Ślōnskŏ Chyża, Ślōnskŏ Nizina, Weschodnie Sudety, Postrzodkowe Sudety, Zachodnie Sudety, Sudeckie Przedgōrze, Ślōnsko-Łużyckŏ Nizina, Zielōnogōrske Zniesiynia, Trzebnicki Woł, Milicko-Głogowske Ôbniżynie, tajla Lubuskiego Pojezierza jak tyż Pradoliny Warciańsko-Ôdrzańskiej. Nojwyższōm szpicōm Ślōnska je [[Śńyżka|Śniyżka]] ô wysokości 1603 m n.p.m. bydōncŏ w Karkonoszach. === Hydrografijŏ === Nec wodnŏ formuje sie naôbkoło Ôdry i jeji dopływōw: Ôlzy, Kłodzkej Nysy, Bobru, Kaczawy, Baryczy, Kłodnicy, Małyj Panwi i inkszych. Weschodnie krańce Ślōnska leżōm w dorzeczu Wisły z nojdugszymi rzykami: Brynicōm, Przemszōm, Pszczynkōm, Gostyniōm i Biołōm. Na Ślōnsku źrōdła swoje mŏ tak Ôdra (w Ôdrzańskich Gōrach), jak i Wisła (Baraniŏ Gōra). Bezma cołki Ślōnsk je w zlewisku [[Bałtycke Morze|Bałtyckigo Morza]], jyno pŏrã ciekōw wodnych zasiylo Morze Pōłnocne bez Łabã (z bazowymi rzykami: Izera, Dziwa Orlica, Úpa) jak tyż [[Czŏrne Morze]] bez Wŏg. === Klimat === {| class="wikitable sortable" |+Klimat w miastach<ref>[https://climate-data.org/ climate-data.org]</ref> !Przykładowe<br />miasto !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(rocznŏ) !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(w lipniu) !Strzedniŏ<br />tymperatura<br />(w styczniu) !Strzedni<br />ôpad<br />roczny |- |[[Uodrzańske Krosno|Ôdrzańskie Krosno]] |9,0 °C |19,1 °C |–2,1 °C |559 mm |- |[[Pszczyna]] |8,7 °C |19,1 °C |–3,4 °C |735 mm |- |[[Katowicy]] |8,6 °C |19 °C |–3,6 °C |686 mm |- |[[Uostrawa|Ôstrawa]] |8,6 °C |18,2 °C |–2,6 °C |690 mm |- |[[Ligńica|Lignica]] |8,5 °C |19,1 °C |–3,8 °C |555 mm |- |[[Uopole|Ôpole]] |8,4 °C |17,8 °C |–1,9 °C |611 mm |- |[[Wrocław]] |8,4 °C |17,7 °C |–2,1 °C |551 mm |- |[[Ćeszyn|Cieszyn]] |8,3 °C |18,3 °C |–3,3 °C |774 mm |- |[[Prudńik|Prudnik]] |7,9 °C |17,1 °C |–2,3 °C |626 mm |- |[[Wleń]] |7,7 °C |17,8 °C |–4,2 °C |616 mm |- |[[Lubawka]] |6,2 °C |15,7 °C |–5,2 °C |700 mm |} === Miasta === {{Uosobny artikel|Mjasta Ślůnska}} [[Plik:Rynek Starego Miasta We Wroclawiu (152991773).jpeg|thumb|[[Wrocław]]]] [[Plik:Katowice.jpg|thumb|[[Katowicy]]]] [[Plik:Masarykovo namesti.jpg|thumb|[[Uostrawa|Ôstrawa]]]] [[Plik:Frydek-Mistek Czech Republic2.jpg|thumb|[[Frydek-Mistek]]]] [[Plik:Ratibor-rynek.jpg|thumb|[[Racibōrz]]]] [[Plik:2014 Nysa, zespół kościoła św. Jakuba Starszego i św. Agnieszki.JPG|thumb|[[Nysa]]]] [[Plik:Cieszyn Gleboka.jpg|thumb|[[Ćeszyn|Cieszyn]]]] [[Plik:SM Oława PlacZamkowy15 (11).jpg|thumb|[[Oława]]]] [[Plik:Prudnik, Poland - panoramio (10).jpg|thumb|[[Prudnik]]]] [[Plik:Bohumin radnice.jpg|thumb|[[Bogumin]]]] [[Plik:PL Kamienna Góra, centrum miasta.jpg|thumb|[[Kamiynnŏ Gōra]]]] [[Plik:Opava, Horní náměstí, 01.jpg|thumb|[[Uopawa|Ôpawa]]]] Miasta na Ślōnsku, kerych populacyjŏ przekrŏczŏ 20,000 (na rok 1995). {| class="wikitable sortable" |- !style="width:1%;"| !class="unsortable ordinal" style="width:1%;"|Wapyn ! Miano !style="width:6%;"| Populacyjŏ !style="width:11%;"| Wiyrchnia !style="width:4%;"| Państwo !Administracyjnŏ jednotka !style="width:15%;"|Historycznŏ przinŏleżność |- style="text-align:center;" || 1 || [[Plik:Herb wroclaw.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wrocław]]''' || style="text-align:center;"| 641,974<ref>{{Cytuj |tytuł = Wrocław w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Wroclaw |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 293 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 2 || [[Plik:Katowice Herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Katowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 351,521<ref>{{Cytuj |tytuł = Katowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Katowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 165 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 3 || [[Plik:Ostrava CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Uostrawa|Ôstrawa]]'''* || style="text-align:center;"| 325,508<ref name="VDB">{{Cytuj |tytuł = Customized selection VDB |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = vdb.czso.cz |url = https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=uziv-dotaz}}</ref> || style="text-align:center;"| 214 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 4 || [[Plik:Bytom herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bytům|Bytōm]]'''|| style="text-align:center;"| 226,810<ref>{{Cytuj |tytuł = Bytom w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bytom |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 69 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 5 || [[Plik:Gliwice herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Glywicy]]'''|| style="text-align:center;"| 213,392<ref>{{Cytuj |tytuł = Gliwice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Gliwice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 134 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 6 || [[Plik:POL Zabrze COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Zobrze|Zŏbrze]]'''|| style="text-align:center;"| 201,302<ref>{{Cytuj |tytuł = Zabrze w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Zabrze |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 80 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 7 || [[Plik:POL Bielsko-Biała COA.svg|center|48px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bjylsko-Bjoło|Bielsko-Biołŏ]]'''*|| style="text-align:center;"| 180,397<ref>{{Cytuj |tytuł = Bielsko-Biała w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bielsko_Biala |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 125 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo krakowskie IRP COA.svg|25px]] Małopolskŏ |- style="text-align:center;" || 8 || [[Plik:POL Ruda Śląska COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ślůnsko Ruda|Ślōnskŏ Ruda]]'''|| style="text-align:center;"| 165,873<ref>{{Cytuj |tytuł = Ruda Śląska w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Ruda_Śląska |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 78 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 9 || [[Plik:POL Rybnik COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Rybńik|Rybnik]]''' || style="text-align:center;"| 144,578<ref>{{Cytuj |tytuł = Rybnik w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Rybnik |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 148 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 10 || [[Plik:POL Wałbrzych COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wałbrzich]]''' || style="text-align:center;"| 139,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Wałbrzych w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Walbrzych |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 85 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 11 || [[Plik:POL Tychy COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Tychy]]'''|| style="text-align:center;"| 133,760<ref>{{Cytuj |tytuł = Tychy w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Tychy |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 82 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 12 || [[Plik:POL Opole COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ôpole]]'''|| style="text-align:center;"| 130,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Opole w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Opole |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 97 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 13 || [[Plik:Chorzów herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Chorzůw|Chorzōw]]'''|| style="text-align:center;"| 125,226<ref>{{Cytuj |tytuł = Chorzów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Chorzów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 33 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 14 || [[Plik:POL Zielona Góra COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Grinberg]]'''|| style="text-align:center;"| 116,329<ref>{{Cytuj |tytuł = Zielona Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Zielona_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 58 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 15 || [[Plik:Legnica herb.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Ligńica|Lignica]]'''|| style="text-align:center;"| 107,935<ref>{{Cytuj |tytuł = Legnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Legnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 56 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 16 || [[Plik:POL Jastrzębie-Zdrój COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jastrzymbje–Zdrůj|Jastrzymbie-Zdrōj]]'''|| style="text-align:center;"| 103,309<ref>{{Cytuj |tytuł = Jastrzębie-Zdrój w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jastrzebie_Zdroj |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 85 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 17 || [[Plik:POL Jelenia Góra COA 1.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jelyńo Gůra|Lelyniŏ Gōra]]'''|| style="text-align:center;"| 93,460<ref>{{Cytuj |tytuł = Jelenia Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jelenia_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 109 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 18 || [[Plik:Havirov CoA.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Hawiyrzōw]]''' || style="text-align:center;"| 87,872<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 32 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 19 || [[Plik:POL Lubin COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Lubin]]'''|| style="text-align:center;"| 83,399<ref>{{Cytuj |tytuł = Lubin w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Lubin |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 41 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 20 || [[Plik:POL Mysłowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Myslowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 79,766<ref>{{Cytuj |tytuł = Mysłowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Myslowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 66 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 21 || [[Plik:POL Siemianowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Śymjanowicy|Siymianowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 78,101<ref>{{Cytuj |tytuł = Siemianowice Śląskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Siemianowice_Slaskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 25 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 22 || [[Plik:POL Głogów COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Głogůw|Głogōw]]'''|| style="text-align:center;"| 74,235<ref>{{Cytuj |tytuł = Głogów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Glogow |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 35 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 23 || [[Plik:POL Kędzierzyn-Koźle COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kandrzin-Koźle]]'''|| style="text-align:center;"| 70,648<ref>{{Cytuj |tytuł = Kędzierzyn-Koźle w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kedzierzyn_Kozle |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 124 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 24 || [[Plik:POL Wodzisław Śląski COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Władźisłůw|Władzisłōw]]'''|| style="text-align:center;" | 68,411<ref>{{Cytuj |tytuł = Wodzisław Śląski w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Wodzislaw_Slaski |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 50 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 25 || [[Plik:Karwina herb.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Karwino|Karwinŏ]]'''|| style="text-align:center;" | 67,265<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;" | 57 km²|| {{Fana|CZE}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 26 || [[Plik:POL Piekary Śląskie COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Pjekary|Piekary]]'''|| style="text-align:center;"| 66,984<ref>{{Cytuj |tytuł = Piekary Śląskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Piekary_Śląskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 40 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 27 || [[Plik:Herb TarnowskieGory.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Tarnowske Gůry|Tarnowske Gōry]]'''|| style="text-align:center;"| 66,935<ref>{{Cytuj |tytuł = Tarnowskie Góry w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Tarnowskie_Góry |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 84 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 28 || [[Plik:POL Żory COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Żory]]'''|| style="text-align:center;"| 66,219<ref>{{Cytuj |tytuł = Żory w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Żory |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 65 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 29 || [[Plik:POL Racibórz COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Racibōrz]]'''|| style="text-align:center;"| 65,041<ref>{{Cytuj |tytuł = Racibórz w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Racibórz |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 75 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 30 || [[Plik:POL Świdnica COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Świdnica]]'''|| style="text-align:center;"| 64,911<ref>{{Cytuj |tytuł = Świdnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świdnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 22 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 31 || [[Plik:Frýdek Místek CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Frydek-Mistek]]'''*|| style="text-align:center;"| 63,213<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 52 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 32 || [[Plik:Opava CoA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Uopawa|Ôpawa]]''' || style="text-align:center;"| 62,669<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 91 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 33 || [[Plik:POL Świętochłowice COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Śwjyntochlowicy|Świyntochłowicy]]'''|| style="text-align:center;" | 59,600<ref>{{Cytuj |tytuł = Świętochłowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Swietochlowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 13 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align: center;" |34 |[[Plik:Wappen Goerlitz vector.svg|centruj|31x31px]] |'''[[Görlitz|Giyrlice]]''' |56,694<ref>{{Cytuj strōnã|url=https://datacommons.org/place/nuts/DED22|tytuł=Gierlice w liczbach|data dostympu=2026-05-19|ôpublikowany=datacommons.org|jynzyk=en}}</ref> |67 km² |{{Fana|DEU}} |[[Plik:Flag of Saxony (state).svg|tło|22x22px]] saksōnski frajsztat |[[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 34 || [[Plik:POL Nysa COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Nysa]]'''|| style="text-align:center;" | 48,899<ref>{{Cytuj |tytuł = Nysa w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nysa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 27 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 35 || [[Plik:POL Bolesławiec COA 1.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Bolesławjec|Bolesławiec]]'''|| style="text-align:center;" | 44,436<ref>{{Cytuj |tytuł = Bolesławiec w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Boleslawiec |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 24 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 36 || [[Plik:Herb Knurów-2018.png|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Knurůw|Knurōw]]'''|| style="text-align:center;" | 44,124<ref>{{Cytuj |tytuł = Knurów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Knurów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 34 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 37 || [[Plik:POL Nowa Sól COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Nowo Sůl|Nowŏ Sōl]]'''|| style="text-align:center;" | 43,120<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa Sól w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Sól |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 22 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|22px]] lubuske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 38 || [[Plik:Coat of arms of Třinec.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Třinec|Trzyniyc]]'''|| style="text-align:center;" | 41,323<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;" | 85 km²|| {{Fana|CZE}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 39 || [[Plik:POL Brzeg COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Brzeg]]'''|| style="text-align:center;" | 39,937<ref>{{Cytuj |tytuł = Brzeg w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Brzeg |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 15 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 40 || [[Plik:POL Oleśnica COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Uoleśńica|Ôleśnica]]'''|| style="text-align:center;" | 38,934<ref>{{Cytuj |tytuł = Oleśnica w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Oleśnica |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 21 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 41 || [[Plik:POL Mikołów COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Mikołůw|Mikołōw]]'''|| style="text-align:center;" | 38,895<ref>{{Cytuj |tytuł = Mikołów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Mikolow |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 79 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 42 || [[Plik:POL Dzierżoniów COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Rychbach]]'''|| style="text-align:center;" | 38,066<ref>{{Cytuj |tytuł = Dzierżoniów w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Dzierżoniów |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 20 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 43 || [[Plik:POL Cieszyn COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Ćeszyn|Cieszyn]]'''|| style="text-align:center;" | 37,357<ref>{{Cytuj |tytuł = Cieszyn w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Cieszyn |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 29 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 44 || [[Plik:POL Czechowice-Dziedzice COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Czechowicy-Dźydźicy|Czechowicy-Dziedzicy]]'''|| style="text-align:center;" | 35,686<ref>{{Cytuj |tytuł = Czechowice-Dziedzice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Czechowice_Dziedzice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 33 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 45 || [[Plik:POL Bielawa COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Bjelawa|Bielawa]]'''|| style="text-align:center;" | 34,382<ref>{{Cytuj |tytuł = Bielawa w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Bielawa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 36 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 46 || [[Plik:POL Oława COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Oława]]'''|| style="text-align:center;" | 31,877<ref>{{Cytuj |tytuł = Oława w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Olawa |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 27 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 47 || [[Plik:POL Żagań COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Żagań]]'''|| style="text-align:center;"| 28,335<ref>{{Cytuj |tytuł = Żagań w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Żagań |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 40 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 48 || [[Plik:Cesky Tesin CoA.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Czeski Ćeszyn|Czeski Cieszyn]]'''|| style="text-align:center;"| 28,267<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 39 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 49 || [[Plik:POL Nowa Ruda COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Nowo Ruda|Nowŏ Ruda]]'''|| style="text-align:center;"| 27,186<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowa Ruda w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Nowa_Ruda |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 37 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 50 || [[Plik:POL Lubliniec COA.svg|center|25px]]|| style="text-align:left;" | '''[[Lublyńec|Lubliniec]]'''|| style="text-align:center;" | 26,961<ref>{{Cytuj |tytuł = Lubliniec w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Lubliniec |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;" | 89 km²|| {{Fana|POL}}|| style="text-align:center;" |[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 51 || [[Plik:POL Kluczbork COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kluczborek]]'''|| style="text-align:center;"| 26,829<ref>{{Cytuj |tytuł = Kluczbork w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kluczbork |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 12 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 52 || [[Plik:Krnov znak.png|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Karńůw|Karniōw]]'''|| style="text-align:center;"| 26,052<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 44 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 53 || [[Plik:POL Jawor COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Jawor (mjasto)|Jawor]]'''|| style="text-align:center;"| 25,737<ref>{{Cytuj |tytuł = Jawor w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Jawor |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 19 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 54 || [[Plik:POL Świebodzice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Frybork]]'''|| style="text-align:center;"| 24,817<ref>{{Cytuj |tytuł = Świebodzice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świebodzice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 30 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 55 || [[Plik:POL Prudnik COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Prudnik]]'''|| style="text-align:center;"| 24,350<ref>{{Cytuj |tytuł = Prudnik w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Prudnik |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 21 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 56 || [[Plik:Bohumin CoA CZ.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Bogumin]]'''|| style="text-align:center;"| 23,989<ref name="VDB" /> || style="text-align:center;"| 31 km²|| {{Fana|CZE}} || style="text-align:center;"|[[Plik:Flag of Moravian-Silesian Region.svg|border|22px]] morawsko-ślōnski krŏj || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:Coat of Arms of Czech Silesia.svg|22px]] Czeski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 57 || [[Plik:POL Rydułtowy COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Rydůłtowy|Rydułtowy]]'''|| style="text-align:center;"| 23,983<ref>{{Cytuj |tytuł = Rydułtowy w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Rydultowy |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 15 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 58 || [[Plik:POL Kamienna Góra COA new.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Kamiynnŏ Gōra]]'''|| style="text-align:center;"| 23,487<ref>{{Cytuj |tytuł = Kamienna Góra w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Kamienna_Góra |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 18 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 59 || [[Plik:POL Łaziska Górne COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Gůrne Łaźiska|Gōrne Łaziska]]'''|| style="text-align:center;"| 23,031<ref>{{Cytuj |tytuł = Łaziska Górne w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Laziska_Gorne |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 20 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|22px]] ślōnske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 60 || [[Plik:POL Świebodzin COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Śwjybodźin|Świybodzin]]'''|| style="text-align:center;"| 22,613<ref>{{Cytuj |tytuł = Świebodzin w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Świebodzin |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 17 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 61 || [[Plik:POL Strzelce Opolskie COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Wielge Strzelce]]'''|| style="text-align:center;"| 21,885<ref>{{Cytuj |tytuł = Strzelce Opolskie w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Strzelce_Opolskie |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 30 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|22px]] ôpolske wojywōdztwo || [[Plik:Coat of arms of Upper Silesia.svg|25px]] Gōrny Ślōnsk<br />[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|22px]] Ôpolski Ślōnsk |- style="text-align:center;" || 62 || [[Plik:POL Polkowice COA.svg|center|25px]] || style="text-align:left;"| '''[[Polkowicy]]'''|| style="text-align:center;"| 21,825<ref>{{Cytuj |tytuł = Polkowice w liczbach |data dostympu = 2021-02-27 |praca = Polska w liczbach |ôpublikowany = polskawliczbach.pl |jynzyk = pl |url = https://www.polskawliczbach.pl/Polkowice |kropka = liczba ludności w ôpiyradle ô dane GUS}}</ref> || style="text-align:center;"| 24 km²|| {{Fana|POL}} || style="text-align:center;"|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|22px]] dolnoślōnske wojywōdztwo || [[Plik:DEU Niederschlesien 1919-1941 COA.svg|25px]] Dolny Ślōnsk |} === Miana placōw === [[Plik:Prężyna, 2020.07.28 02.jpg|thumb|Dwugŏdkowŏ tabula przed wjazdem do [[Prynżyna|Prynżyny]] kole [[Prudnik|Prudnika]]]] Mocka placōw na Ślōnsku miało we historyji mocka mian. Przōdzi miana powstŏwały a zmiyniały sie spontanicznie. We II Rzeszy niykere miana utworzōno na przikłŏd dlŏ uczczynia Miymcōw niezwiōnzanych ze Ślōnskym, jak ''[[Paul von Hindenburg|Hindenburg]]'' ([[Zobrze|Zŏbrze]]). We III Rzeszy masowo germanizowano słowiańske miana, wkludzano miana niyhistoryczne jak ''Hitlersee'' ([[Szczedrzyk]]), cuzamyn wiyncyj aniżeli 2000 mian. Po wojaczce mocka polskich mian powstoło spontanicznie, drōgōm spolszczenia gŏdki abo amatorskiego przekładu. Ôficjalne miana ôkryślyła jynzykoznawczŏ kōmisyjŏ, czasym prziwrŏcała dŏwne miano, czasym tworziła doimyntnie nowõ, bp. ''Dzierżoniów'' ([[Rychbach]]). Po wojaczce używanie miymieckich mian było zabrōniōne, po 1989 stały sie ône wszeôbecnie znane, a ôrdōnek ô myńszościach przizwŏlŏ na używanie miymieckich mian we gminach zamiyszkanych bez myńszość miymieckõ. Ôficjalnymi miymieckimi mianami sōm miana sprzed 1936 roku, na przikłŏd [[Stare Siołkowicy]] to ''Alt Schalkowitz'', a niy ''Alt Schalkendorf''. Dwugŏdkowe tabule z mianami placōw czynsto sōm ôfiarōm wandalizmu ze zajty polskich (rzŏdzij miymieckich<ref>{{Cytuj |tytuł = Zniszczone dwujęzyczne tablice w Głogówku |data = 2010-05-03 |ôpublikowany = 24opole.pl |url = https://www.24opole.pl/4261,Zniszczone_dwujezyczne_tablice_w_Glogowku,wiadomosc.html |jynzyk = pl}}</ref>) miyszkańcōw regiōnu. === Naturalne sztofy === [[Plik:KWK Bolesław Śmiały 01.jpg|thumb|upright|Gruba wōnglŏ ''Bolesław Śmiały'' we Gōrnych Łaziskach]] Ślōnsk je ludnym i zebranym we naturalne sztofy regiōnym. Ôd chyty XVIII stoleciŏ na jego terynie bōł wydobywany wōngel. Industryjŏ rozwijała sie, kej Ślōnsk bōł tajlōm Miymiec, a szpica ôsiōngła we latach siedymdziesiōntych XX stoleciŏ za czasōw PRL. We tym ôkresie Ślōnsk stoł sie jednym z nojsrogszych producyntōw wōnglŏ na świecie<ref>{{Cytuj |tytuł = Natural Resources |data = 2011-06-12 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = poland.gov.pl |url = http://web.archive.org/web/20110612145921/http://en.poland.gov.pl/Natural,Resources,310.html}}</ref>. {|class="wikitable" |+'''Rocznŏ produkcyjŏ minerałōw na Ślōnsku''' |- !Minerał !Produkcyjŏ (tony) !Przipis |- |[[Kamjůnny wůngel|kamiynny wōngel]] |95,000,000 | |- |[[kuper]] |571,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Copper: World Smelter Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161603/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/copper/copper_t21.html}}</ref> |- |[[cynk]] |160,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Zinc: World Smelter Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513162315/https://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/zinc/zinc_table18.html}}</ref> |- |[[strzybro]] |1,200 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Silver: World Mine Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513162632/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/silver/silver_table08.html}}</ref> |- |[[kadmium]] |500 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Cadmium: World Refinery Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161843/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/cadmium/cadmium_t5.html}}</ref> |- |[[Blaj (chymiczny elymynt)|blaj]] |70,000 |<ref>{{Cytuj |tytuł = Lead: World Refinery Production, By Country |data = 2013-05-13 |data dostympu = 2021-02-27 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20130513161734/http://www.indexmundi.com/en/commodities/minerals/lead/lead_t16.html}}</ref> |} == Historyjŏ == {{Uosobny artikel|Gyszichta Ślůnska}} [[Plik:Bitwa pod Legnicą.jpg|thumb|left|[[Batalijŏ pod Lignicõ]] (1241)]] [[Plik:Mapa Slezska 1561 Helwig.jpg|thumb|[[Karta Helwiga|Piyrszŏ karta Ślōnska]] autorstwa [[Martin Helwig|Martina Helwiga]] (1561)<ref group="uwaga">Połednie na gōrze.</ref>]] [[Plik:Księstwo Opolskie za Jana II Dobrego a Prowincja Górny Śląsk.png|thumb|Ôpolske ksiynstwo za princa Jōna II Dobrego a Prowincyjŏ Gōrny Ślōnsk]] [[Plik:Oder-Neisse line between Germany and Poland.jpg|thumb|left|Piska Ôdra-Nysa]] W IV stoleciu p.n.e. ôd połedniŏ, bez [[Kłodzko]], [[Celtowie]] weszli na Ślōnsk i zamiyszkali naôbkoło gōry Ślynży we bliżu terŏźnego [[Wrocław|Wrocławia]], [[Oława|Oławy]] i [[Strzelin|Strzelina]]<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 34–35</ref>. Germańske plymiōna [[Lugii]] były piyrszy rŏz ôdnotowane na Ślōnsku we I stoleciu. Zachodni Słowianie i Lechici przibyli do regiōnu kole VII stoleciŏ<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 37–38</ref>. Miyjscowi Zachodni Słowianie zaczli znosić graniczne gysztele, take jak [[Ślōnskŏ Przesieka]] i [[Ślōnske Wały]]. Weschodniŏ granica ślōnskigo ôsadnictwa przebiygała na zŏchōd ôd [[Bytům|Bytōmia]], a na weschōd ôd [[Racibōrz|Raciborza]] i [[Ćeszyn|Cieszyna]]. Na weschōd ôd tyj piski miyszkało blisko spokrewniōne plymiã Lechitōw - Wiślanie. Jejich pōłnocnŏ granica przebiygała we dukli Baryczy, na pōłnoc ôd keryj miyszkało plymiã Polanōw Zachodnich, kere nadało Polsce swoje miano<ref name="czaplińskis21-22">R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 21–22</ref>. Piyrszymi znanymi państwami na Ślōnsku były [[Wjelge Morawy|Wielge Morawy]] i [[Czechy]]. We X stoleciu gospodzin Polski [[Mieszko I]] z dynastyje Piastōw prziłōnczōł Ślōnsk do polskigo państwa. We czasie fragmyntacyje Polski Ślōnsk i ôstatek krŏju ôstały potajlowane miyndzy mocka niyznŏleżnych ksiynstw reskyrowanych bez roztōmajtych ślōnskich princōw. We tym czasie miymiecke wpływy kulturowe i etniczne wzrosły we wyniku imigracyje z miymieckij tajli Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa. We 1178 roku czynści krakowskigo ksiynstwa naôbkoło Bytōmia, [[Uośwjyńćim|Ôświyncimia]], [[Chrzanůw|Chrzanowa]] i [[Śewjyrz|Siewierza]] ôstały przekŏzane ślōnskim Piastom, chociŏż jejich ludność była zaôbycz wiślana, a niy ślōnskigo byciŏ<ref name="czaplińskis21-22" />. We 1241 roku, po najechaniu Małopolski, Mongołowie najechali Ojropã i Ślōnsk, co wywołało wszeôbecnõ panikã i masowe zaucieczki. Złupili srogõ tajlã regiōnu i pokōnali połōnczōne polske i miymiecke wojska pod kōmyndōm [[Henryka II Bogomyślnego]] we bataliji pod [[Lignica|Lignicõ]], kerŏ miała plac pod Lignickim Polym we bliżu ślōnskigo miasta Lignica. Po śmierci jejich khana (prziwōdcy) Ordy Mongołowie uzdali niy naciskać dalij we głōmb Ojropy, ale wrōciyli na weschōd, coby wziōńć udzioł we ôbiorach nowego Wielgigo Khana. W latach 1289-1292 czeski krōl Wacław II ôstoł zwierzchnikym niykerych gōrnoślōnskich ksiynstw. Polscy mōnarchy zrzekli sie erbowych praw do Ślōnska dopiyro we 1335 roku<ref>R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 81</ref>. We 1337 [[Luksymburski Jůn|Luksymburski Jōn]] przekŏzoł ślōnskim Piastom miasto [[Prudnik]] i ôkolice. Ślōnsk (jako [[ślōnske ksiynstwa]]) stoł sie tajlōm Czeskij Korōny we rōmach Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa i przeszła z tã korōnōm do habsburskij mōnarchije Austryje w 1526 roku. We XV stoleciu we granicach Ślōnska dokōnano pŏru pōmian. Tajla ziym przekŏzanych ślōnskim Piastom we 1178 roku kupiyli polscy krōle we drugim chycie XV stoleciŏ<ref name="czaplińskis21-22" />. W 1742 roku wiynkszość Ślōnskŏ ôstała zajyntŏ bez krōla Prus Fryderyka Wielgigo we wojaczce ô austryjŏckõ sukcesyjõ, a we 1815 roku powstoła Pruskŏ [[Prowincyjŏ Ślōnsk]]; we kōnsekwyncyji Ślōnsk stoł sie tajlōm Miymieckigo Cysŏrstwa, powstōnego we 1871 roku. Po I światowyj wojaczce ô tajlã Ślōnska, Gōrny Ślōnsk, walczyły Miymcy i nowo niypodlygłŏ Polskŏ. Liga Nŏrodōw zôrganizowała we 1921 [[Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku|absztimōng w tyj sprawie]], we wyniku kerego 60% głosōw ôddano na Miymcy i 40% na Polskõ<ref>[http://www.gonschior.de/weimar/Preussen/Oberschlesien/Volksentscheide.html 3. September 1922, Volksabstimmung über die Abtrennung der Provinz Oberschlesien von Preußen und Bildung eines selbstständigen, dem Reich eingegliederten Landes Oberschlesien], gonschior.de</ref>. Po [[III ślōnske powstōnie|trzecim ślōnskim powstōniu]] (1921) nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska (cuzamyn z Katowicami) ôstała prziznanŏ Polsce, i stała sie ślōnskim wojywōdztwym. Pruskŏ Prowincyjŏ Ślōnsk we ôbrymbie Miymiec ôstoł ôwdy potajlowane na [[Prowincyjŏ Dolny Ślōnsk|Prowincyjõ Dolny Ślōnsk]] i [[Prowincyjŏ Gōrny Ślōnsk|Prowincyjõ Gōrny Ślōnsk]]. Wtynczŏs Austryjŏcki Ślōnsk, niywielgŏ tajla Ślōnska zachowanŏ bez Austryjõ po ślōnskich wojaczkach, ôstała z wiynksza prziznanŏ nowyj Czechosłowacyje (Czeski Ślōnsk i [[Zaolzie]]), chociŏż wiynkszość Cieszyna i teryn na weschōd ôd niego trefiyła do Polski. Kōnferyncyjŏ we Poczdamie we 1945 roku ôkryślyła piskã Ôdry i Nysy za granicã miyndzy Miymcami a Polskõ, we ôczekowaniu na ôstatecznõ kōnferyncyjõ z Miymcami, kerŏ antlich nikej sie niy ôdbyła<ref>{{Cytuj |autōr = Piotr Stefan Wandycz |tytuł = The United States and Poland |data = 1980 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-0-674-92685-1 |wydŏwca = Harvard University Press |url = https://books.google.de/books?id=_XaFaNshCrkC |jynzyk = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Geoffrey K. Roberts, Patricia Hogwood |tytuł = The Politics Today Companion to West European Politics |data = 2013-07-19 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-1-84779-032-3 |wydŏwca = Manchester University Press |url = https://books.google.pl/books?id=Q40tDwAAQBAJ&redir_esc=y |jynzyk = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Phillip A. Bühler |tytuł = The Oder-Neisse Line: A Reappraisal Under International Law |data = 1990 |data dostympu = 2021-02-27 |isbn = 978-0-88033-174-6 |wydŏwca = East European Monographs |url = https://books.google.com/books?id=riBpAAAAMAAJ |jynzyk = en}}</ref>. Administracyjny tajlōng Ślōnska we Polsce zmiynioł sie pŏrã razy ôd 1945 roku. Ôd 1999 roku je potajlowany miyndzy wojywōdztwa [[Lubuske wojewůdztwo|lubuske]], [[Dolnoślůnske wojewůdztwo|dolnoślōnske]], [[Uopolske wojewůdztwo|ôpolske]] i [[Ślůnske wojewůdztwo|ślōnske]]. Czeski Ślōnsk je terŏźnie tajlōm Republiki Czeskij, tworzi [[morawsko-ślōnski krŏj]]. == Kultura == [[Plik:Fertility in Silesia.png|mały|Płodność we Ślōnsku]] === Literatura === [[Plik:Book of Henryków.PNG|right|thumb|200px|Piyrszy zapis ślōnskij, [[polsko godka|polskij]], a [[czesko godka|czeskij]] [[godka|gŏdki]] we [[kśynga hynrykowsko|ksiyndze henrykowskij]]]] Jedna z nojstarszych ksiōng szkryflonych na Ślōnsku je [[kśynga hynrykowsko|ksiynga henrykowskŏ]]. Je to stuzajtno ksiynga spisano po [[łaćina|łacinie]] chrōnika ŏpactwa [[Cysterśi|cystersōw]] we [[Hynrykůw|Hynrykowie]] we [[Dolny Ślůnsk|Dolnym Ślōnsku]]. Tajla piyrszo tyj ksiyngi ŏpisuje lota ŏd fōndacyje klasztoru we 1227 bez [[Hajnel I Brodaty|Hajnla Brodatygo]] do 1259, tajla drugo prowadzi historyjo ŏpactwa do 1310. Ksiynga zawiyro we zapiskach z 1270 zdaniy, o kerym siy godo, że je nojstarsze zaszkryflane we godce polskij, czeskij a ślōnskij (te godki bôły tedy blank na siy podane): ,,'''''Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai'''''"<br /> co je po ślōnsku:,,'''''Dej, jo pobrusza, a ty pocziwej''''',<br /> a po polsku: ,,'''''Daj, ja pomielę, a ty odpoczywaj'''''. === Muzyka === [[Plik:Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk" Mikołów2 07.jpg|right|thumb|200px|Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk"]] Na Ślōnsku je sam 7 filharmonii, a dwie Akademie Muzyczne - we [[Katowicy|Katowicach]] a [[Wrocław|Wrocławie]]. Trza jeszcze pedzieć o ludziach, kerzy ta muzyka piszom. Nojbarzi znani we świecie to: [[Grzegorz Gerwazy Gorczycki]], [[Georg Philipp Tellemann]], [[Edward Bogusławski]], [[Jan Wincenty Hawel]], [[Wojciech Kilar]]. [[Schlesisches Musikfest]] (ślōnske tumaczeniē:''Ślōnski Muzyczny Fest'') to fest kery ôdbywo sie ôde 1876 z pauzōm we lotach 1942-1996. === Ślōnsko kuchnia=== {{Uosobny artikel|Kuchńa ślůnsko}} Ślōnsko kuchnia je fest charakterystycznŏ, noleżi do kuchńi strzodkowoojropejskich, nale mogymy pedzieć, że w każdyj tajli Ślōnska warzi sie trocha inaczij. Bez wiela lot mioła ajnflusy ze [[polsko]]m, [[mjymcy|miymieckom]] a [[czychy|czeskom]], beztoż na cołkim Ślōnsku jodło niē je take some. Na Ślōnsku je wiela jodła kere nikaj indzij na [[żymja|ziymie]] niy ma, nale nikere potrawy sōm take kej na terynach z kerych mioły ajnflus. Powszechnie uważo sie, iże nojczynstszym ślōnskim jodłym sōm [[rolady]] wroz ze [[ślůnske kluski|ślōnskimi kluskōma]] a [[modro kapusta|modrōm kapustōm]], zaś piyrsze danie musi być [[ajnlaufzupa]]. ==Folklor== === Ôblyczynia ludowe === [[Plik:Babcia Agnes.jpg|thumb|Kobiyta we [[Ćeszyńske uobleczyńy|ôblyczyniu cieszyńskim]]]] Ôblyczynia ludowe Dolnego Ślōnska<ref name="bar">Barbara Bazielich: ''Tradycyjne stroje dolnośląskie'' Wrocłow: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1993. ISBN 83-229-0853-9.</ref>: * ôblyczynie lelyniogōrske * ôblyczynie kaczawsko-nadŏbrzańske * ôblyczynie karkonoske * ôblyczynie kłodzke * ôblyczynie wołbrzyske * ôblyczynie wrocławske * ôblyczynie głogowske (ôsobno zorta) * ôblyczynie z terynōw [[Nysa|Nysy]] [[Ôblyczynia ludowe Gōrnego Ślōnska]]<ref name="bar" />: * [[Ćeszyńske uobleczyńy|ôblyczynie cieszyńske]] * [[Pszczyńske ôblyczynie|ôblyczynie pszczyńske]] * ôblyczynie raciborske * [[Rozbarske ôblyczynie|ôblyczynie rozbarske (gōrzańske)]] * ôblyczynie [[Jacki jabłůnkowske|Jackōw jabłōnkowskich]] * ôblyczynie [[gůrale ślůnscy|Gōrali ślōnskich]] * ôblyczynie Lachōw ślōnskich === Tańce === Nojbarzij znane ślōnske tańce to: [[Trojak]], [[Grozik]], [[Ôwczarek]], [[Diobōłek]], [[Gołōmbek]], [[Puszczany]], [[Ôd buczku]]. Wielgo tukej je rola ZPiT "Śląsk" im. S. Hadyny, kery stoł siy nojwiynkszym i nojznońszym propagatorym ślōnskiyj kultury we Polsce i na świyciy. === Tradycyje === * Świynta: 4 grudnia je ôbchodzōne [[Barbora|świynto Barbory]], patrōnki grubiorzōw, zaś 4 maja [[Dźyń śwjyntygo Florjana|Dziēń św. Floriana]] - patrōna hutnikōw. Zauobycz te niy sōm wolne ôd roboty, zaczyno siy je ôd Mszy we kościele, niyskorzij je pochōd ze hutniczōm abo bergmańskōm ôrkestrōm a pod kōniec nojczynścij je robiōny fest. * Na Ślōnsku ôbchodzi siy [[Abraham (śwjynto)|Abrahama]] - 50. geburstag * Na Ślōnsku popularny je karciany szpil [[szkat]]. * Popularno na Ślōnsku je tyż hodowla gołymbi (we gołymbiokach). * Ślōnzoki niy ôbchodzōm imienin == Nauka a ôświata == Ze Ślŏnska je 17 ludzi, kerych ŏtrzymoło [[nadgroda Nobla]], ze tygo dziesiynciu pochodziōło ze [[Wrocław]]ia: * pisorze – [[Theodor Mommsen]] (1902), [[Gerhart Hauptmann]] (1912) * fizyki – [[Otto Stern]] (1943), [[Philipp Lenard|Phillip Lenard]] (1905), [[Max Born]] (1954), [[Maria Göppert-Mayer|Maria Goeppert-Mayer]] (1963), [[Johannes Georg Bednorz]] (1987), [[Hans Georg Dehmelt]] (1989) * chymiki – [[Eduard Buchner]] (1907), [[Fritz Haber]] (1918), [[Friedrich Bergius]] (1931), [[Kurt Alder]] (1950), [[Konrad Bloch]] (1964) * dochtōry a biochymiki – [[Paul Ehrlich]] (1908), [[Gerhard Domagk]] (1939), [[Günter Blobel]] (1999) * ekonōmista – [[Reinhard Selten]] (1994) Bez lauryatōw nadgrody Nobla, wstrzōd [[Ślůnzoki|Ślōnzokōw]] je tyż wiela inkszych naukowcōw, do bajszpila: [[Theodor Kaluza]], [[Gregor Mendel]], [[Fritz London]], [[Maria Cunitz]], [[Richard Courant]], [[Carl Friedländer]] a [[Carl Wernicke]]. == Religijŏ == [[Plik:Góra Świętej Anny 006.jpg|thumb|upright|[[Sanktuarium świyntyj Anny na Anabergu]]]] Na Gōrnym Ślōnsku bazowymi ôstrzodkami religijnego kultu katolikōw sōm [[bazylika Nojświyntszyj Marii Panny i świyntego Bartłomieja we Piekarach]] jak tyż [[Sanktuarium świyntyj Anny na Anabergu]] na [[Anaberg (gůra)|Anabergu]]. Wŏżnym placym we tyj czynści Ślōnska je tyż [[bazylika Narodzyniŏ Nojświyntszyj Maryi Panny we Pszowie]]. Nojwŏżniyjszym ôstrzodkym religijnego kultu na Dolnym Ślōnsku je [[Sanktuarium świyntyj Jadwigi we Trzebnicy]], we keryj spoczywajōm relikwie [[Jadwiga Ślōnskŏ|świyntyj Jadwigi]], patrōnki Ślōnska. Piyrsze protestancke tryndy dotrzały do regiōnu hned po wystōmpiyniu [[Martin Luter|Martina Lutra]] we 1517 roku. Liczba wiernych kościoła Ewangelicko-Augsburskigo na samym [[Cieszyński Ślōnsk|Cieszyńskim Ślōnsku]] szacuje sie na bez 40 tys<ref>{{Cytuj |autōr = |tytuł = Abp Alfons Nossol i Jerzy Pilch odebrali Śląskie Szmaragdy |data = 2010-04-23 |data dostympu = 2021-02-28 |ôpublikowany = ksiazki.wp.pl |url = https://ksiazki.wp.pl/abp-alfons-nossol-i-jerzy-pilch-odebrali-slaskie-szmaragdy-6146234431579777a |jynzyk = pl}}</ref>. Na Czeskim Ślōnsku dzioła [[Ślōnski Kościōł Ewangelicki Augsburskigo Zawiyrzyniŏ]], do kerego we 2009 roku przinŏleżało kol. 15,6 tys. wiernych<ref>[https://web.archive.org/web/20160610174703/http://test2.lutheranworld.org/LWF_Documents/EN/LWF-Statistics-2009.pdf The Lutheran World Federation 2009 Membership Figures 01/2010]</ref>. == Ôrganizacyje a stŏwarziszynia == Ôrganizacyjami fungujōncymi na terynie Ślōnska sōm miyndzy inkszymi: [[Ruch Autůnůmije Ślůnska|Ruch Autōnōmije Ślōnska]], [[Stŏwarziszynie Ôsōb Nŏrodowości Ślōnskij]] a [[Pro Loquela Silesiana]]. == Ludność == {{Main|Ślůnzoki|Ślōnsko nacyjŏ}} [[Plik:Ôdsetek Ślōnzŏkōw we krysach ślōnskigo a ôpolskigo wojywōdztwa (2011).png|thumb|Ôdsetek Ślōnzŏkōw we krysach ślōnskigo a ôpolskigo wojywōdztwa]] Istniynie ôsobnyj [[Ślōnsko nacyjŏ|ślōnskij]] nacyje je spōrne. We Polsce niy uznŏwŏ sie ślōnskij nacyje, tak samo we Czechach. Podle polskigo Nŏrodnego Wykazu Wszeôbecnego ze 2002 roku ślōnskõ nŏrodność zadeklarowało 173 148 ôsōb, za to we wykazie wszeôbecnym na terynie Czech we 2001 roku ślōnskõ nŏrodność deklaruje 10 878 ôsōb. Nojnowszy wykŏz ze roku 2011 wykŏzoł, iże do ślōnskij nŏrodności prziznŏwŏ sie 809 tys. ludzi. Z tego 362 tys. czuje sie ino Ślōnzŏkami, za to ôstatek Ślōnzŏkami a Polŏkami abo Ślōnzŏkami a Miymcami. We 2012 roku we Katowicach zespōł wyuczōnych pod kerownictwym prof. Adama Bartoszka ze Instytutu Socjologije Ślōnskigo Uniwerzytetu przekludziōł podszukowanie ôbywatelske we kerym miyndzy inkszymi spytano powtōrnie ô nacyje. We ôdpowiedzi na to pytanie 49,1% spytanych ôsōb skŏzała ślōnskõ nŏrodność (28,7% spytanych ôsōb skŏzała ślōnskõ a polskõ nŏrodność wrŏz, za to 20% ślōnskõ za jedynõ). Przi analizowaniu sytuacyji socjologicznych panujōncyj na zaczōntku XX stoleciŏ podkryślŏ sie, iże Ślōnzŏki ze [[Uopolski Ślůnsk|Ôpolskigo Ślōnska]] niy posiadali rozwiniyntyj nŏrodnyj świadōmości a przekōnaniŏ ô uczestnictwie we nŏrodnyj spōlnocie. Elymyntym jednoczōncym ta zbiorowość była wiynź regiōnalnŏ. Poza niylicznõ grupōm prawie manifestujōncōm swojã polskość, autochtōniczni Ślōnzŏki ze Ôpolskigo Ślōnskŏ piastowali swoje polske elymynta kulturowe niy za wyrŏz łōnczności ze polskõ nacyjōm, atoli za elymynt miyjscowego folkloru a kultury, dziynki keryj mogli ôdrōżnić sie ôd Miymcōw<ref>{{Cytuj |autōr = Danuta Berlińska |tytuł = Ślązacy jako wspólnota regionalna w świetle badań socjologicznych na Śląsku Opolskim |cajtōng = Przegląd Zachodni |data = 1990 |issn = 0033-2437 |s = 58 |jynzyk = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autōr = Stanisław Ossowski |rozdzioł = Zagadnienie więzi regionalnej i narodowej na Śląsku Opolskim |tytuł = O ojczyźnie i narodzie |data = 1984 |miyjsce = Warszawa |wydŏwca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe |s = 102 |jynzyk = pl}}</ref>. === Mŏwa === {{Uosobny artikel|Ślůnsko godka}} [[Plik:Zasiyng ślōnskij gŏdki.svg|thumb|upright|left|Zasiyng ślōnskij gŏdki podle [[Stanisław Urbańczyk|Stanisława Urbańczyka]]]] Jednym z elymyntōw kulturowyj tożsamości Ślōnzŏkōw sōm używane bez nich dialekty, kere ôd stoleci przizwŏlały poznŏwać swojich a cudzych. Zmŏcniajōm ône spōjność grupy, a jejich wyzbycie sie rōwnoznaczne je z pociepniyńciym spōlnoty. A dyć przinŏleży swrōcić uwagõ, iże autochtōni z ludnościōm napływowõ używajōm literackij gŏdki, a dialektami posugujōm sie we familiji a ôbrymbie włŏsnyj zbiorowości. Podle klasyfikacyje [[Alfred Zaręba|Alfreda Zaręby]] na terynie Ślōnskŏ wystympujōm dialekty a gwary: [[Chazackŏ gwara|chazacki]], [[Chwalimsko gwara|chwalimski]], [[Ćeszyński djalekt|cieszyński]], [[Czadeckŏ gwara|czadecki]], [[Glywicki djalekt|glywicki]], [[Jabłůnkowski djalekt|jabłōnkowski]], [[Kluczborski djalekt|kluczborski]], [[Ńymodliński djalekt|niymodliński]], [[Průdńicki djalekt|prudnicki]], [[Sulkowski djalekt|sulkowski]], [[Sycowsko gwara|sycowski]], [[Uopolski djalekt|ôpolski]]. Spōrny je status ślōnskij mŏwy. We gŏdkoznawczych publikacyjach ślōnszczyzna je uznŏwanŏ za dialekt polskij gŏdki. We polskim Nŏrodnym Wszeôbecnym Wykazie we 2002 roku używanie ślōnskigo we dōmowych kōntaktach zadeklarowało 56,6 tys. ôsōb<ref>{{cytuj strōnã|url=http://old.stat.gov.pl/gus/5840_4520_PLK_HTML.htm |tytuł=Ludność według języka używanego w domu oraz województw w 2002 r. |data=2008-07-15 |praca=Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 |ôpublikowany=Główny Urząd Statystyczny |data dostympu=2011-04-21}}</ref>. We wykazie ze 2011 roku było już 529 tys. takich deklaracyji<ref>{{cytuj strōnã |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf |tytuł=Ludność według języka używanego w domu, płci oraz charakteru miejsca zamieszkania w 2011 roku |praca=Ludność. Stan i struktura społeczno-demograficzna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. |ôpublikowany=Główny Urząd Statystyczny |data dostympu=2013-04-14}}</ref>. Czeskōm gŏdkōm i laszkimi dialektami ludność ôsprŏwiŏ przede wszyjskim na Czeskim Ślōnsku, polskōm gŏdkōm zaôbycz we polskij czynści Ślōnska, ślōnskim zaôbycz na Gōrnym Ślōnsku a miymieckōm gŏdkōm we miymieckij czynści Ślōnska i na Gōrnym Ślōnsku. == Baukōnszt == {{Uosobny artikel|Ślůnski baukůnszt}} [[Plik:Castle Fürstenstein.JPG|thumb|[[Zōmek Ksiōnż]]]] [[Plik:7Kat Boch.JPG|thumb|[[Pałac we Mosznej]]]] Piyrszy murowany budōnek na Ślōnsku, to snŏdź chrōm zbudowany we placu [[Tum świyntego Jōna Chrzciciela we Wrocławiu|tuma we Wrocławiu]], a potym kościōł świyntego Mikołaja we Cieszynie z chyty XI stolecia. Wczaśnij jednak powstŏwały na Ślōnsku ôbrōnne grody z spotrzebowaniym kamiynnych elymyntōw. Sroge pōmiany w landszafcie baukōnsztu ukŏzały sie we XII stoleciu na Dolnym Ślōnsku, społym z murowanym baukōnsztym epoki rōmanizmu. Piyrsze stawiynia z cegłōwek datowane sōm na czasy Bolesława Wysokigo. We tym czasie na ślōnskich ziymiach ukŏzało sie mocka zōmkōw a rezydyncyje społym ze mustrami bydōncymi z [[Francyjŏ|Francyje]], Miymiec, eli Italije. Ôd czasōw renesansu Ślōnsk cechowoł zebrany religijny baukōnszt, zachowany do dzisiej zaôbycz we kształcie i stylistyce drzywniannych kościołōw<ref name="bożek2002">{{Cytuj |autōr = Gabriela Bożek; Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach. |tytuł = Architektura modernistyczna Katowic i innych miast polskiego i czeskiego Śląska |data = 2002 |isbn = 83-85871-31-4 |miyjsce = Katowice |wydŏwca = Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach |oclc = 52634671}}</ref>. Nojstarszymi zachowanymi do naszych czasōw drzywniannych kościołōw sōm strzedniowieczne kościoły [[Kościōł Wszyjskich Świyntych we Łaziskach|Wszyjskich Świyntych we Łaziskach]] i [[Kościōł Wszyjskich Świyntych we Siyrotach|Siyrotach]] na Gōrnym Ślōnsku, za to nojstarszõ ôbrōnnõ wieżōm na Gōrnym Ślōnsku je [[Wieża Woka]] we Prudniku<ref group="uwaga">Je to tyż nojstarszŏ ôbrōnnŏ wieża bydōncŏ na terynie terŏźnyj Polski.</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Wieża Woka - Prudnik - Informator turystyczny, noclegi - www.sudety.info.pl |data = 2019-09-08 |data dostympu = 2021-02-28 |ôpublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20190908170500/http://www.sudety.info.pl/atrakcje,44.html}}</ref>. Wielokrotnie bez Ślōnsk przenikali roztōmajte sznity baukōnsztu, przikładym może być klasycystyczny baukōnszt, keryj nojstarszym przedstŏwicielym na ślōnskich ziymiach je [[Pałac Dietrichsteinōw we Władzisławiu]]. Nojsrogsze pōmiany baukōnsztu na Gōrnym Ślōnsku ukŏzały sie społym z przijściym industryjalnyj epoki we XIX stoleciu, a potym we latach PRL, kej prziszoł nŏrywny rozrost miast na tym terynie. Poza industryjalnym baukōnsztym a robotniczym ôsiedlōm takim jak bp. Kolōnijŏ Emma we Radlinie we XIX stoleciu i na zaczōntku XX budowane były tyż rezydyncyje posiedzicieli tukejszych statkōw [[Henckel von Donnersmarck|Henckel von Donnersmarckōw]] a princōw z inkszych rodōw<ref name="bożek2002" />. <gallery> Plik:Wroclaw-Archicathedral-116.JPG|[[Tum świyntego Jōna Chrzciciela we Wrocławiu]] Plik:Świdnica - Cathedral.jpg|[[Tum świyntego Stanisława a świyntego Wacława we Świdnicy]] Plik:Kościół pw. Świętego Krzyża Opole.jpg|[[Tum Podwyższenia Świyntego Krziża we Ôpolu]] </gallery> === Ôbiekty Światowyj Erbowizny === <gallery mode="packed-hover" widths="175px" heights="150px"> Plik:Swidnica- Kosciol Pokoju 02.jpg|[[Kościoły Pokoju]], [[Świdńica|Świdnica]] i [[Jawor (mjasto)|Jawor]] Plik:Wrocław - Jahrhunderthalle5.jpg|[[Hala Stoleciŏ we Wrocławiu|Hala Stoleciŏ]], [[Wrocław]] Plik:SZTOLNIA GŁĘBOKA FRYDERYK - część trasy turystycznej pn. Sztolnia Czarnego Pastrąga.jpg|[[Zabytkowŏ Gruba Strzybra w Tarnowskich Gōrach|Zabytkowŏ Gruba Strzybra]], [[Tarnowske Gůry|Tarnowske Gōry]] </gallery> == Zobŏcz tyż == * [[Gyszichta Ślůnska|Historyjŏ Ślōnska]] * [[Ślůnzoki|Ślōnzŏki]] * [[Ślůnsko godka|Ślōnskŏ gŏdka]] * [[Ślůnsko mjymjecko godka|Ślōnski dialekt miymieckij gŏdki]] == Uwagi == <references group="uwaga" /> {{Przipisy}} == Linki zewnyntrzne == {{Commons|Category:Silesia}} * ''[https://www.britannica.com/place/Silesia Silesia – historical region, Europe]'', ''Encyclopædia Britannica'' {{lang|en}} [dostymp 28 lutego 2021] * ''[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/929 Szląsk]'', ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego'' t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 929, dir.icm.edu.pl {{lang|pl}} [dostymp 28 lutego 2021] * [https://www.sbc.org.pl/ Śląska Biblioteka Cyfrowa (''Ślōnskŏ Digitalnŏ Bibliŏtyka'')], sbc.org.pl {{lang|pl}} [dostymp 28 lutego 2021] * [http://www.vogel-soya.de/bilder/index.html Stare brifkarty ze ślōnskich miast], vogel-soya.de {{lang|de}} [dostymp 28 lutego 2021] {{Ślōnsk tymaty i zŏgŏdniyniŏ}} [[Kategoryjo:Ślůnsk| ]] d4cib8i3edxkt4mixorvytf1ol6xmtm 0 6970 385734 379270 2026-05-19T13:36:52Z Lajsikonik 6 385734 wikitext text/x-wiki {{ort}} {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Kopynhaga | mjano_państwa = DNK | jednostka_adm = rygjůn | mjano_jednostki_adm = [[Hovedstaden]] | dopeuńač_mjasta = Kopynhagi | zařůndzajůncy = prezydynt | burmistř = | fana_mjasta = Plik:Flag of Copenhagen Municipality, Denmark.svg | herb_mjasta = Plik:Københavns byvåben 1894.png |stopniN = 55 |minutN = 40 |szerokość = N |stopniE = 12 |minutE = 34 |długość = E |wysokość = 0-24 | ludźi = 671 714 | rok = 2026 | aglomeracyja = 2 805 314 | plac = 90,1 | gynstość = 7152,4 | nr_ker = 45 | kod_počt = | tablica_rej = | mjasta_partnerske = | mapa = | galeryjo_commons = Category:København |www = http://www.kbhbase.kk.dk |zdjyńće = Nyhavn-panorama.jpg |uopis_zdjyńćo = Nyhavn }} '''Kopynhaga''' ([[důńsko godka|duń.]] '''København''', [[uaćińsko godka|uać.]] '''Hafnia''') – [[stolica]] a nojsrogše mjasto [[Dańijo|Dańije]], pouožůne we srogšyj tajli na [[Zelandyjo (wyspa)|Zelandyje]] a tajlowo tyž na [[Amager]]. Uod [[1 lipca]] [[2000]] je skuplowano ze [[Šwecyjo|šwedzkim]] [[Malmö]] bez [[most nad Sundym]]. Zouožůno ůng. [[1000]] roku kej [[uosada (uośedle)|uosada]] rybacko bez [[Swen Widuobrody|Swena Widuobrodygo]] abo podug inkšych zdřudeu bez [[Kanut Srogi|Kanuta Srogigo]]. [[Prawa mjejske]] mo uod [[1254]], uod [[1443]] je stolicům Dańije (podug inkšych zdřudeu - uod [[1416]], we ůunym roku překludzůno sam śedźiba [[krůle Dańije|krůlůw]]). [[Kategoryjo:Kopynhaga|!]] q9sjsuu2x55j4tetix7xc1ncb29tewz 385751 385734 2026-05-19T16:24:29Z ~2026-30211-28 29753 385751 wikitext text/x-wiki {{ort}} {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Kopynhaga | mjano_państwa = DNK | jednostka_adm = rygjůn | mjano_jednostki_adm = [[Hovedstaden]] | dopeuńač_mjasta = Kopynhagi | zařůndzajůncy = prezydynt | burmistř = | fana_mjasta = Plik:Flag of Copenhagen Municipality, Denmark.svg | herb_mjasta = Plik:Københavns byvåben 1894.png |stopniN = 55 |minutN = 40 |szerokość = N |stopniE = 12 |minutE = 34 |długość = E |wysokość = 0-24 | ludźi = 671 714 | rok = 2026 | aglomeracyja = 2 805 314 | plac = 90,1 | gynstość = 7152,4 | nr_ker = 45 | kod_počt = | tablica_rej = | mjasta_partnerske = | mapa = | galeryjo_commons = Category:København |www = http://www.kbhbase.kk.dk |zdjyńće = Nyhavn-panorama.jpg |uopis_zdjyńćo = Nyhavn }} '''Kopynhaga'''{{zdrzōdło}} ([[důńsko godka|duń.]] '''København''', [[uaćińsko godka|uać.]] '''Hafnia''') – [[stolica]] a nojsrogše mjasto [[Dańijo|Dańije]], pouožůne we srogšyj tajli na [[Zelandyjo (wyspa)|Zelandyje]] a tajlowo tyž na [[Amager]]. Uod [[1 lipca]] [[2000]] je skuplowano ze [[Šwecyjo|šwedzkim]] [[Malmö]] bez [[most nad Sundym]]. Zouožůno ůng. [[1000]] roku kej [[uosada (uośedle)|uosada]] rybacko bez [[Swen Widuobrody|Swena Widuobrodygo]] abo podug inkšych zdřudeu bez [[Kanut Srogi|Kanuta Srogigo]]. [[Prawa mjejske]] mo uod [[1254]], uod [[1443]] je stolicům Dańije (podug inkšych zdřudeu - uod [[1416]], we ůunym roku překludzůno sam śedźiba [[krůle Dańije|krůlůw]]). [[Kategoryjo:Kopynhaga|!]] 5llzeyot2zw5gxlyma4s7yauj96ff94 0 18088 385729 385549 2026-05-19T12:20:33Z Lajsikonik 6 385729 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Adelaide | mjano_państwa = AUS | jednostka_adm = sztat | mjano_jednostki_adm = [[Połedńowo Australijo]] | dopeuńač_mjasta = Adelaidy | zařůndzajůncy = burmistrz | burmistř = [[Jane Lomax-Smith]] (2026) | fana_mjasta = Plik:Flag of Adelaide.svg | herb_mjasta = Plik:COA Adelaide.svg |stopniN = 34 |minutN = 55 |sekundN = 44 |szerokość = S |stopniE = 138 |minutE = 36 |sekundE = 04 |długość = E | ludźi = 1 469 163 | rok = 2024 | aglomeracyja = | plac = 3257,7 | gynstość = 396,4 | wysokość = | nr_ker = | kod_počt = | tablica_rej = | mjasta_partnerske = {{Fana|NZL}} [[Christchurch (Nowa Zelandia)|Christchurch]]<br> {{Fana|MYS}} [[George Town (Malezyjo)|George Town]]<br> {{Fana|JPN}} [[Himeji]]<br> {{Fana|USA}} [[Austin]] | mapa = | galeryjo_commons = Category:Adelaide |www = http://www.adelaidecitycouncil.com/ |zdjyńće = Adelaide's updated montage.jpg |uopis_zdjyńćo = Adelaide }} '''Adelaide''' - [[mjasto]] we [[Australijo|Australiji]], stolica sztatu [[Połedńowo Australijo]]. Je rozlygowane wele ujśćo rzyki [[Torrens (rzyka)|Torrens]] ku [[Zatoka Śwjyntygo Wawrzińca|Zatoce Św. Wawrzińca]]. [[Kategoryjo:Mjasta Australiji]] lric5wv6n3e5cnvrygg1ougudu3qecj 0 18130 385755 376419 2026-05-20T10:51:54Z Lajsikonik 6 385755 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Alytus | mjano_państwa = LTU | jednostka_adm = uokryng | mjano_jednostki_adm = [[uokryng Alytus|Alytus]] | dopeuńač_mjasta = Alytus | zařůndzajůncy = burmistrz | burmistř = [[Nerijus Cesiulis]] (2026) | fana_mjasta = Plik:Flag of Alytus.svg | herb_mjasta = Plik:Coat of arms of Alytus (Lithuania).svg |stopniN = 54 |minutN = 23 |sekundN = 20 |szerokość = N |stopniE = 24 |minutE = 02 |sekundE = 50 |długość = E | ludźi = 50 477 | rok = 2025 | aglomeracyja = | plac = 39,43 | gynstość = 1280 | wysokość = 93 | nr_ker = | kod_počt = LT-62001 | tablica_rej = | mjasta_partnerske = {{Fana|UKR}} [[Berdyczůw]]<br> {{Fana|SWE}} [[Gmin Botkyrka|Botkyrka]]<br> {{Fana|LVA}} [[Cēsis]]<br> {{Fana|POL}} [[Choszczno]]<br> {{Fana|NOR}} [[Mandal]]<br> {{Fana|DNK}} [[Næstved]]<br> {{Fana|POL}} [[Uopole]]<br> {{Fana|POL}} [[Uostrołynka]]<br> {{Fana|POL}} [[Pisz]]<br> {{Fana|FRA}} [[Rouen]]<br> {{Fana|POL}} [[Suwałki]]<br> {{Fana|POL}} [[Ełk]] | mapa = | galeryjo_commons = Category:Alytus |www = http://www.alytus.lt/ |zdjyńće = Alytauspanorama.jpg |uopis_zdjyńćo = Alytus }} '''Alytus''' ([[polsko godka|pol]]. ''Olita'', [[rusko godka|rus]]. ''Олита'') - [[mjasto]] na [[Litwa|Litwje]], śedźiba [[uokryng Alytus|uokryngu Alytus]]. Je rozlygowane nade rzykům [[Ńymyn]]. [[Kategoryjo:Mjasta Litwy]] he3ilgo7zwbojc0wkbentrikpai91kc 0 18789 385742 222950 2026-05-19T14:15:34Z Lajsikonik 6 385742 wikitext text/x-wiki {{Wjeś infobox |Wjeś=Torule |dopełniacz_wśi=Torulůw |herb_wśi= |rodzaj_gminy= |fana_wśi= |mapa_wśi= |wojewůdztwo=podlaske |powjat=bjelski (podlaske wojewůdztwo) |powjatshort=bjelski |gmina=Boćki |gminashort=Boćki |mjejska= |powierzchnia= |stopniN=52 |minutN=40 |sekundN=24 |stopniE=22 |minutE=56 |sekundE=21 |wysokość= |rok=2016 |populacjo=52 |gynstość= |nr_kier=85 |kod_počt=17-120 |tablica_rej=BBI |SIMC=0024377 |soutys=Barbara Tuszewicka (2026) |www= |zdjyńće= |galerio_commons= |}} '''Torule''' - [[wjeś]] we [[podlaske wojewůdztwo|podlaskim wojewůdztwje]], we [[bjelski krys (podlaske wojewůdztwo)|bjelskim kryśe]], we [[gmin Boćki|gmińe Boćki]]. [[Kategoryjo:Gmin Boćki]] 76igyo45jtj0ebdzr35ueka5m94rc4h 0 23572 385747 331231 2026-05-19T15:56:27Z Lajsikonik 6 385747 wikitext text/x-wiki {{Wjeś infobox |Wjeś=Wał-Ruda |dopełniacz_wśi=Wału-Rudyj |herb_wśi= |rodzaj_gminy= |fana_wśi= |mapa_wśi= |wojewůdztwo=małopolske |powjat=tarnowski |powjatshort=tarnowski |gmina=Radłůw (małopolske wojewůdztwo) |gminashort=Radłůw |mjejska= |powierzchnia= |stopniN=50 |minutN=06 |sekundN=47 |stopniE=20 |minutE=47 |sekundE=09 |wysokość= |rok=2021 |populacjo=638 |gynstość= |nr_kier=14 |kod_počt=33-133 |tablica_rej=KTA |SIMC=0827981 |soutys=Jerzy Pajdo (2026) |www= |zdjyńće=Zabawa pomnik dom Kózkównej 3.JPG |galerio_commons= |}} '''Wał-Ruda''' - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[małopolske wojewůdztwo|małopolskim wojewůdztwje]], we [[tarnowski krys|tarnowskim kryśe]], we [[gmin Radłůw (małopolske wojewůdztwo)|gmińe Radłůw]]. [[Kategoryjo:Gmin Radłůw (małopolske wojewůdztwo)]] 1b31h3kwpwh5e8uxsohtxe0kgfzusd1 0 73457 385748 381524 2026-05-19T15:57:22Z Lajsikonik 6 385748 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Radłów | mjano_państwa = POL | jednostka_adm = wojewůdztwo | mjano_jednostki_adm = [[małopolske wojewůdztwo]] | dopeuńač_mjasta = Radłowa | zařůndzajůncy = burmistrz | burmistř = [[Mateusz Borowiec]] (2026) | fana_mjasta = Plik:POL Radłów flag.svg | herb_mjasta = Plik:POL Radłów COA.svg |stopniN = 50 |minutN = 05 |sekundN = 08 |szerokość = N |stopniE = 20 |minutE = 50 |sekundE = 31 |długość = E | ludźi = 2698 | rok = 2024 | aglomeracyja = | plac = 16,83 | gynstość = 160,3 | wysokość = | nr_ker = 14 | kod_počt = 33-130 | tablica_rej = KTA | mjasta_partnerske = | mapa = | galeryjo_commons = Category:Radłów |www = https://www.gminaradlow.pl/ |zdjyńće = Radłów rynek.jpg |uopis_zdjyńćo = Rynek we Radłowje }} '''Radłów''' - [[mjasto]] we [[Polsko|Polsce]], we [[małopolske wojewůdztwo|małopolskim wojewůdztwje]], we [[tarnowski krys|tarnowskim kryśe]]. Śedźiba mjejsko-wjejskigo [[gmin Radłów (małopolske wojewůdztwo)|gminu Radłów]]. {{Mjasta małopolskigo wojewůdztwa}} [[Kategoryjo:Mjasta małopolskigo wojewůdztwa]] [[Kategoryjo:Gmin Radłůw (małopolske wojewůdztwo)]] jic6y768vh3mhls2izr27d20oqqkt0e 0 73472 385737 331753 2026-05-19T13:46:20Z Lajsikonik 6 385737 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Bridgetown | mjano_państwa = BRB | jednostka_adm = parafijo | mjano_jednostki_adm = [[Saint Michael (parafijo)|Saint Michael]] | dopeuńač_mjasta = Bridgetown | zařůndzajůncy = Burmistrz | burmistř = | fana_mjasta = | herb_mjasta = Plik:Coat of arms of Bridgetown, Barbados.svg |stopniN = 13 |minutN = 05 |sekundN = 51 |szerokość = N |stopniE = 59 |minutE = 37 |sekundE = 00 |długość = W | ludźi = 110 000 | rok = 2014 | aglomeracyja = | plac = 40 | gynstość = 2800 | wysokość = 1 | nr_ker = 246 | kod_počt = | tablica_rej = | mjasta_partnerske = {{Fana|CAN}} [[Bridgetown (Nowo Szkocyjo)|Bridgetown]]<br> {{Fana|USA}} [[Wilmington (Půłnocno Karolina)|Wilmington]] | mapa = | galeryjo_commons = Category:Bridgetown |www = http://www.barbados.org/btown.htm |zdjyńće = Bridgetown1.jpg |uopis_zdjyńćo = Bridgetown }} '''Bridgetown''') – [[stolica]] [[Barbados]]u a parafiji [[Saint Michael (parafijo)|Saint Michael]]. Je rozlygowano nade [[Karajibske Morze|Karajibskim Morzym]]. Morsko hawyna, lufthawyna, uostrzodek industryje. [[Kategoryjo:Mjasta Barbadosu]] [[Kategoryjo:Stolice państwůw Půłnocnyj Ameriki]] cz3wxoez632mrisyuaxm5uvnjzwtrtp 0 75702 385730 338630 2026-05-19T12:25:18Z Lajsikonik 6 385730 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Vitória | mjano_państwa = BRA | jednostka_adm = sztat | mjano_jednostki_adm = [[Espírito Santo]] | dopeuńač_mjasta = Vitórii | zařůndzajůncy = burmistrz | burmistř = [[Cris Samorini]] (2026) | fana_mjasta = Plik:Bandeira de Vitória.svg | herb_mjasta = Plik:BrasaoVitoria.jpg |stopniN = 20 |minutN = 19 |sekundN = 08 |szerokość = S |stopniE = 40 |minutE = 20 |sekundE = 16 |długość = W | ludźi = 322 869 | rok = 2022 | aglomeracyja = | plac = 97,123 | gynstość = 3324,3 | wysokość = 12 | nr_ker = | kod_počt = | tablica_rej = | mjasta_partnerske = {{Fana|JPN}} [[Ōita]]<br> {{Fana|CUB}} [[Hawana]]<br> {{Fana|ITA}} [[Mantua]]<br> {{Fana|DEU}} [[Darmstadt]]<br> {{Fana|FRA}} [[Dunkerque]]<br> {{Fana|BRA}} [[Vila Velha]]<br> {{Fana|PRT}} [[Cascais]]<br> {{Fana|LBN}} [[Bejrut]]<br> {{Fana|CHN}} [[Zhuhai]]<br> {{Fana|BRA}} [[Recife]] | mapa = | galeryjo_commons = Category:Vitória_(Espírito_Santo) |www = http://www.vitoria.es.gov.br/ |zdjyńće = Vitória ES.jpg |uopis_zdjyńćo = Vitória }} '''Vitória''' - [[mjasto]] we [[Brazylijo|Brazyliji]], stolica sztatu [[Espírito Santo]], nade [[Atlantycki Uocean|Atlantyckim Uoceanym]]. [[Kategoryjo:Mjasta we sztaće Espírito Santo]] lp0wtigw2j32vb15tnhucg91nlygnuz 0 75811 385746 363885 2026-05-19T15:55:43Z Lajsikonik 6 385746 wikitext text/x-wiki {{Wjeś infobox |Wjeś=Przybysławice |dopełniacz_wśi=Przibysławicůw |herb_wśi= |fana_wśi= |mapa_wśi= |wojewůdztwo=małopolske |powjat=tarnowski |powjatshort=tarnowski |gmina=Radłůw (małopolske wojewůdztwo) |gminashort=Radłůw |mjejska= |powierzchnia= |stopniN=50 |minutN=09 |sekundN=37 |stopniE=20 |minutE=48 |sekundE=10 |wysokość= |rok=2022 |populacjo=496 |gynstość= |nr_kier=14 |kod_počt=33-273 |tablica_rej=KTA |SIMC=0827917 |soutys=Franciszek Konop (2026) |zdjyńće=Przybysławice. Cmentarz wojenny nr 262(1).jpg |galerio_commons= |}} '''Przybysławice''' - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[małopolske wojewůdztwo|małopolskim wojewůdztwje]], we [[tarnowski krys|tarnowskim kryśe]], we [[gmin Radłůw (małopolske wojewůdztwo)|gmińe Radłůw]]. [[Kategoryjo:Gmin Radłůw (małopolske wojewůdztwo)]] pxzua4kee4tnun2ns69m9okpqbs1vp9 0 76460 385731 340322 2026-05-19T12:27:03Z Lajsikonik 6 385731 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Vila Velha | mjano_państwa = BRA | jednostka_adm = sztat | mjano_jednostki_adm = [[Espírito Santo]] | dopeuńač_mjasta = Vila Velha | zařůndzajůncy = burmistrz | burmistř = [[Arnaldo Borgo Filho]] (2026) | fana_mjasta = Plik:Bandeira de Vila Velha (Espírito Santo).svg | herb_mjasta = Plik:Brasao Vila Velha.png |stopniN = 20 |minutN = 19 |sekundN = 48 |szerokość = S |stopniE = 40 |minutE = 17 |sekundE = 31 |długość = W | ludźi = 467 722 | rok = 2022 | aglomeracyja = | plac = 210,225 | gynstość = 2224,9 | wysokość = 4 | nr_ker = | kod_počt = | tablica_rej = | mjasta_partnerske = | mapa = | galeryjo_commons = Category:Vila_Velha,_Espírito_Santo |www = http://www.vilavelha.es.gov.bg/ |zdjyńće = Vila Velha.jpg |uopis_zdjyńćo = Vila Velha }} '''Vila Velha''' - [[mjasto]] we [[Brazylijo|Brazyliji]], we sztaće [[Espírito Santo]], nade [[Atlantycki Uocean|Atlantyckim Uoceanym]]. [[Kategoryjo:Mjasta we sztaće Espírito Santo]] nkj8bf75az4cwzlk2c1ik4h3yqev3do 0 76781 385732 343343 2026-05-19T12:31:25Z Lajsikonik 6 385732 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Overland Park | mjano_państwa = USA | jednostka_adm = sztat | mjano_jednostki_adm = [[Kansas]] | dopeuńač_mjasta = Overland Park | zařůndzajůncy = Burmistrz | burmistř = [[Curt Skoog]] (2026) | fana_mjasta = | herb_mjasta = |stopniN = 38 |minutN = 58 |sekundN = 56 |szerokość = N |stopniE = 94 |minutE = 40 |sekundE = 15 |długość = W | ludźi = 197 238 | rok = 2020 | aglomeracyja = | plac = 195,91 | gynstość = 1000 | wysokość = 331 | nr_ker = 913 | kod_počt = | tablica_rej = | mjasta_partnerske = | mapa = | galeryjo_commons = Category:Overland_Park,_Kansas |www = https://www.opkansas.org/ |zdjyńće = |uopis_zdjyńćo = Overland Park }} '''Overland Park''' – [[mjasto]] we [[USA]], we sztaće [[Kansas]], we [[Hrabstwo Johnson (Kansas)|hrabstwje Johnson]]. Uostrzodek industryje. [[Kategoryjo:Mjasta we sztaće Kansas]] ma4s984smzphtflknue3tjqiwvt43rp 0 77408 385735 376070 2026-05-19T13:38:36Z Lajsikonik 6 385735 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Immenstadt im Allgäu | mjano_państwa = DEU | jednostka_adm = land | mjano_jednostki_adm = [[Bajery]] | dopeuńač_mjasta = Immenstadt im Allgäu | zařůndzajůncy = burmistrz | burmistř = [[Nico Sentner]] (2026) | fana_mjasta = Plik:Banner Immenstadt im Allgäu.svg | herb_mjasta = Plik:DEU Immenstadt im Allgäu COA.svg |stopniN = 47 |minutN = 34 |sekundN = |szerokość = N |stopniE = 10 |minutE = 13 |sekundE = |długość = E | ludźi = 14 391 | rok = 2024 | aglomeracyja = | plac = 81,44 | gynstość = 177 | wysokość = 729 | nr_ker = 8323, 8320, 8325, 8379 | kod_počt = 87509 | tablica_rej = OA | mjasta_partnerske = | mapa = | galeryjo_commons = Immenstadt im Allgäu |www = https://www.stadt-immenstadt.de/ |zdjyńće = Immenstadt - Marienpl - Mariensäule m Kirchturm v W.JPG |uopis_zdjyńćo = Immenstadt im Allgäu }} '''Immenstadt im Allgäu''' – [[mjasto]] we [[Mjymcy|Mjymcach]], we landźe [[Bajery]], we [[krys Oberallgäu|kryśe Oberallgäu]]. [[Kategoryjo:Mjasta Bajerůw]] oy7zji6c7qztm3musobh1srg96cjabf 0 87710 385733 2026-05-19T13:34:28Z Lajsikonik 6 stub 385733 wikitext text/x-wiki {{Koordynaty|49|45|08|N|25|28|31|E}} '''Mszańeć''' ([[ukrajińsko godka|ukr]]. ''Мшанець'') - [[wjeś]] na [[Ukrajina|Ukrajińe]], we [[ternopilśki uobwůd|ternopilśkim uobwodźe]], we [[ternopilśki rejůn|ternopilśkim rejůńe]]. Na 2001 rok půmjyszkowało sam 728 ludźi. [[Kategoryjo:Wśe we ternopilskim uobwodźe]] 6nhyleqquyq19hqfmp94w3vkqqw6dk8 0 87711 385736 2026-05-19T13:44:29Z Lajsikonik 6 stub 385736 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Istok | mjano_państwa = Kosowo | jednostka_adm = regijůn | mjano_jednostki_adm = [[Peć (regijůn)|Peć]] | dopeuńač_mjasta = Istoku | zařůndzajůncy = Burmistrz | burmistř = | fana_mjasta = Plik:Flag of Istok, Serbia.svg | herb_mjasta = Plik:Stema e Komunës Istog.svg |stopniN = 42 |minutN = 46 |sekundN = 00 |szerokość = N |stopniE = 20 |minutE = 29 |sekundE = 00 |długość = E | ludźi = 5115 | rok = 2011 | aglomeracyja = | plac = 453 | gynstość = 11,29 | wysokość = 488 | nr_ker = 39 | kod_počt = 31000 | tablica_rej = 03/PE | mjasta_partnerske = | mapa = | galeryjo_commons = Category:Istok |www = http://kk.rks-gov.net/istog |zdjyńće = Istog City.png |uopis_zdjyńćo = Istok }} '''Istok''' ([[syrbsko godka|syrb.]] [[cyrylica|cyr.]] ''Исток'', [[albańsko godka|alb]]. ''Istog'') – [[mjasto]] we [[Kosowo|Kosowje]], we regijůńe [[Peć (regijůn)|Peć]]. [[Kategoryjo:Mjasta Kosowa]] 848mllg3mzzdr5ozjhrx1nib8oz7k9n 0 87712 385739 2026-05-19T13:51:14Z Lajsikonik 6 stub 385739 wikitext text/x-wiki {{Wjeś infobox |Wjeś=Podsarnie |dopełniacz_wśi=Podsarńo |herb_wśi= |rodzaj_gminy= |fana_wśi= |mapa_wśi= |wojewůdztwo=małopolske |powjat=nowosůndecki |powjatshort=nowosůnecki |gmina=Raba Wyżna |gminashort=Raba Wyżna |mjejska= |powierzchnia= |stopniN=49 |minutN=33 |sekundN=09 |stopniE=19 |minutE=47 |sekundE=30 |wysokość= |rok=2022 |populacjo=811 |gynstość= |nr_kier=18 |kod_počt=34-721 |tablica_rej=KNS |SIMC=0461511 |soutys=Janina Walczak (2026) |www= |zdjyńće=Podsarnie 3 BP1.jpg |galerio_commons= |}} '''Podsarnie''' - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[małopolske wojewůdztwo|małopolskim wojewůdztwje]], we [[nowosůndecki krys|nowosůndeckim kryśe]], we [[Gmin Raba Wyżna|gmińe Raba Wyżna]]. [[Kategoryjo:Gmin Raba Wyżna]] lw1ght81bva9fjy02u2yt9q524pqma1 0 87713 385740 2026-05-19T14:13:07Z Lajsikonik 6 stub 385740 wikitext text/x-wiki {{Wjeś infobox |Wjeś=Andryjanki |dopełniacz_wśi=Andryjankůw |rodzaj_gminy= |fana_wśi= |mapa_wśi= |wojewůdztwo=podlaske |powjat=bjelski (podlaske wojewůdztwo) |powjatshort=bjelski |gmina=Boćki |gminashort=Boćki |mjejska= |powierzchnia= |stopniN=52 |minutN=36 |sekundN=32 |stopniE=22 |minutE=59 |sekundE=44 |wysokość= |rok=2016 |populacjo=336 |gynstość= |nr_kier=85 |kod_počt=17-111 |tablica_rej=BBI |SIMC=0024029 |soutys=Grażyna Nikończuk (2026) |www= |zdjyńće=Widok na Andryjanki 02.jpg |galerio_commons= }} '''Andryjanki''' - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[podlaske wojewůdztwo|podlaskim wojewůdztwje]], we [[bjelski krys (podlaske wojewůdztwo)|bjelskim kryśe]], we [[gmin Boćki|gmińe Boćki]]. [[Kategoryjo:Gmin Boćki]] l3ohlhxnvipgoeamb0e039o3hhfw28e 14 87714 385741 2026-05-19T14:13:58Z Lajsikonik 6 Stworzōnŏ nowõ strōnã: "[[Kategoryjo:Bjelski krys (podlaske wojewůdztwo)|Boćki]]" 385741 wikitext text/x-wiki [[Kategoryjo:Bjelski krys (podlaske wojewůdztwo)|Boćki]] f89ycz489gl9uz3mugqvcq5svjdll4c 0 87715 385743 2026-05-19T14:26:23Z Lajsikonik 6 stub 385743 wikitext text/x-wiki {{Koordynaty|49|44|44|N|02|38|52|E}} '''Arvillers''' - [[gmin]] we [[Francyjo|Francyji]], we regijůńe [[Hauts-de-France]], we departamyńće [[Somme (departamynt)|Somme]]. Mo 12,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkowało sam 759 ludźi. [[Kategoryjo:Gminy we departamyńće Somme]] 2oxnof1eu8edd5jsaag52pmrkkodpx7 0 87716 385744 2026-05-19T15:12:56Z Lajsikonik 6 stub 385744 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = La Crosse | mjano_państwa = USA | jednostka_adm = sztat | mjano_jednostki_adm = [[Wisconsin]] | dopeuńač_mjasta = La Crosse | zařůndzajůncy = burmistrz | burmistř = [[Shaundel Washington-Spivey]] (2026) | fana_mjasta = | herb_mjasta = |stopniN = 43 |minutN = 48 |sekundN = 48 |szerokość = N |stopniE = 91 |minutE = 13 |sekundE = 59 |długość = W | ludźi = 52 680 | rok = 2020 | aglomeracyja = 139 211 | plac = 61,61 | gynstość = 911,34 | wysokość = 204 | nr_ker = 608 | kod_počt = 54601, 54602, 54603 | tablica_rej = | mjasta_partnerske = {{Fana|IRL}} [[Bantry (Irlandyjo)|Bantry]]<br> {{Fana|RUS}} [[Dubna]]<br> {{Fana|FRA}} [[Épinal]]<br> {{Fana|DEU}} [[Friedburg (Bajery)|Friedburg]]<br> {{Fana|NOR}} [[Førde]]<br> {{Fana|CHN}} [[Luoyang]] | mapa = | galeryjo_commons = Category:La_Crosse,_Wisconsin |www = https://www.cityoflacrosse.org/ |zdjyńće = La Crosse, Wisconsin 4th.jpg |uopis_zdjyńćo = La Crosse }} '''La Crosse''' – [[mjasto]] we [[USA]], we sztaće [[Wisconsin]], śedźiba [[Hrabstwo La Crosse|hrabstwa La Crosse]]. [[Kategoryjo:Mjasta we sztaće Wisconsin]] s2fjr002p621kl9ge5u8qds9yj2l0cw 0 87717 385745 2026-05-19T15:54:17Z Lajsikonik 6 stub 385745 wikitext text/x-wiki {{Wjeś infobox |Wjeś=Biskupice Radłowkie |dopełniacz_wśi=Biskupicůw Radłowskich |herb_wśi= |rodzaj_gminy= |fana_wśi= |mapa_wśi= |wojewůdztwo=małopolske |powjat=tarnowski |powjatshort=tarnowski |gmina=Radłůw (małopolske wojewůdztwo) |gminashort=Radłůw |mjejska= |powierzchnia= |stopniN=50 |minutN=07 |sekundN=14 |stopniE=20 |minutE=51 |sekundE=22 |wysokość= |rok=2022 |populacjo=1019 |gynstość= |nr_kier=14 |kod_počt=33-130 |tablica_rej=KTA |SIMC=0827828 |soutys=Sandra Kusior (2026) |www= |zdjyńće=Biskupice Radlowskie Znak.JPG |galerio_commons= |}} '''Biskupice Radłowskie''' - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[małopolske wojewůdztwo|małopolskim wojewůdztwje]], we [[tarnowski krys|tarnowskim kryśe]], we [[gmin Radłůw (małopolske wojewůdztwo)|gmińe Radłůw]]. [[Kategoryjo:Gmin Radłůw (małopolske wojewůdztwo)]] hi4241kqqg65day9o4blptbnusq2e0h 0 87718 385749 2026-05-19T16:03:03Z Gutzalat 29460 Stworzōnŏ nowõ strōnã: "[[Plik:Comaventilator.jpg|mały|Aufnam perzōny we komie na kerõ niy fōnguje sztachel]] '''Koma''' (ze [[Grecko godka|Greckiyj]]. κῶμα ''koma'', co ôznaczŏ wielgi śpik<ref>{{Cytuj strōnã|url=https://www.etymonline.com/word/coma|tytuł=Gyszichta worta Koma|data dostympu=2026-05-19|ôpublikowany=Online Etymology Dictionary|jynzyk=en}}</ref>) - to je dymboki stan strarty [[Przitōmnōść|przitōmnōści]], zwiōnzany ze stratōm gyfilu, kaj czynsto ni…" 385749 wikitext text/x-wiki [[Plik:Comaventilator.jpg|mały|Aufnam perzōny we komie na kerõ niy fōnguje sztachel]] '''Koma''' (ze [[Grecko godka|Greckiyj]]. κῶμα ''koma'', co ôznaczŏ wielgi śpik<ref>{{Cytuj strōnã|url=https://www.etymonline.com/word/coma|tytuł=Gyszichta worta Koma|data dostympu=2026-05-19|ôpublikowany=Online Etymology Dictionary|jynzyk=en}}</ref>) - to je dymboki stan strarty [[Przitōmnōść|przitōmnōści]], zwiōnzany ze stratōm gyfilu, kaj czynsto niy idzie siã ôbudzić. 6oavbe4udm0yjes7ro2yb5jkccynbvq 0 87719 385750 2026-05-19T16:14:48Z Lajsikonik 6 stub 385750 wikitext text/x-wiki {{Mjasto zagranica infobox | Mjasto = Milton Keynes | mjano_państwa = GBR | jednostka_adm = krej | mjano_jednostki_adm = [[Yngland]] | dopeuńač_mjasta = Milton Keynes | zařůndzajůncy = burmistrz | burmistř = | fana_mjasta = | herb_mjasta = |stopniN = 52 |minutN = 02 |sekundN = 00 |szerokość = N |stopniE = 00 |minutE = 46 |sekundE = 00 |długość = W | ludźi = 264 349 | rok = 2021 | aglomeracyja = | plac = | gynstość = | wysokość = | nr_ker = 1908 | kod_počt = MK1–15, MK17, MK19 | tablica_rej = | mjasta_partnerske = {{Fana|DEU}} [[Bernkastel-Kues]] | mapa = | galeryjo_commons = Milton_Keynes |www = https://milton-keynes.gov.uk/ |zdjyńće = 20190325-1-RJPLancaster-MiltonKeynes.jpg |uopis_zdjyńćo = Milton Keynes }} '''Milton Keynes''' - [[mjasto]] we [[Wjelgo Brytańijo|Wjelgij Brytańiji]], we [[Yngland]]źe, we hrabstwje [[Buckinghamshire]], śedźiba dystryktu [[Milton Keynes (borough)|Milton Keynes]]. Uostrzodek industryje. [[Kategoryjo:Mjasta we hrabstwje Buckinghamshire]] 3ggsqleem69022qymj52twb4bp48qz8