Wikipedia
szlwiki
https://szl.wikipedia.org/wiki/Przodni%C5%8F_zajta
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Media
Szpecyjalna
Dyskusyjo
Używacz
Dyskusyjo używacza
Wikipedyjo
Dyskusyjo Wikipedyjo
Plik
Dyskusyjo plika
MediaWiki
Dyskusyjo MediaWiki
Muster
Dyskusyjo mustra
Půmoc
Dyskusyjo půmocy
Kategoryjo
Dyskusyjo kategoryji
TimedText
TimedText talk
Moduł
Dyskusja modułu
Wydarzenie
Dyskusja wydarzenia
Ślōnsko godka
0
153
389091
389040
2026-09-15T15:18:12Z
Gutzalat
29460
389091
wikitext
text/x-wiki
{{NowOrt|ajnfach}}
{{Gŏdka infoszachtla (ślabikŏrzowy)
|mjano =
|mjano_rodzocz = ślōnskij
|włosne = Ślōnsko godka
|farba = lightblue
|uoficjalno = ''nikaj''
|kreje = [[Ślōnsk]] (we granicach [[Polsko|Polski]] a [[Czesko Republika|Czeskij Republiki]]), [[Miymcy]], [[USA]]
|sztrefa =
|używacze = 509 000<ref name=\"stat.gov.pl\">[http://web.archive.org/web/20121221235509/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_raport_z_wynikow_NSP2011.pdf Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników] - Central Statistical Office of Poland</ref>
|h1 =
|h2 =
|rank =
|umarto_godka =
|familijo = [[Indoojropejske godki]]<br />
[[Słowiańske godki]]<br />
[[Zachodniosłowiańske godki]]<br />
[[Lechicke godki]]<br />
Ślōnsko godka
|djalekty =
|szrajbōnek = [[Steuerowy szrajbůnek|Steuerowy szrajbůnek 1934]]
[[ślůnski alfabyt fůnetyčny|Ślůnski alfabyt fůnetyčny 2006]]
[[Ślabikŏrzowy szrajbōnek|Ślabikŏrzowy szrajbōnek 2010]]
|wspiyrkowo =
|wspiyrkowo_ze =
|agyncyjo =
|iso1 =
|iso2 =
|iso3 = szl
|karta = Languages of CE Europe-3.PNG
|karta_legynda = Zasiyng ślōnskij godki dzisiej (G1, G2, G3)
}}
[[Plik:Zasiyng ślōnskij gŏdki.png|thumb|300px|Spōłczesny zasiyng ślōnskij godki na tle ôd polskich wojewōdztw]]
[[Plik:Język śląski w kontaktach domowych.png|mały|Ôdsetek ôsōb, co deklaruje używaniy ślōnskij godki]]
'''Ślōnsko godka''' (tyż: '''ślōnsko mowa''', '''ślōnski jynzyk''', '''ślōnsko rzecz, ślōnsko szpracha;''' miyndzy Ślōnzokami: '''pō naszymu''') – godka, keryj używajōm rdzynne miyszkańce [[Gōrny Ślōnsk|Gōrnego Ślōnska]] a reliktowo tajla miyszkancōw [[Dolny Ślōnsk|Dolnego Ślōnska]]<ref>[[Tomasz Kamusella]]. 2013. The Silesian Language in the Early 21st Century: A Speech Community on the Rollercoaster of Politics (z 1-35). Die Welt der Slaven. Vol 58, Nr 1.</ref>. We [[Norodowy Wszechôbecny Wykoz|Norodowym Wszechôbecnym Wykozie]] we [[2011]]. roku wiyncyj jak 509 tauzynōw ludzi poświodczōło ślōnsko za dōmowo godka<ref name=\"stat.gov.pl\"/><ref>Podug Norodowygo Wszechôbecnego Wykozu ze [[2002]]. roku 56 tysiyncy Ślōnzokōw zadeklarowało, iże dōma posuguje sie ślōnskōm godkōm.</ref>. Niykere ś nich przebywajōm za granicami [[Polsko|Polski]] - we [[Miymcy|Miymcach]], [[Czesko Republika|Czeskij Republice]] a [[USA]]. Ślōnsko godka podug [[SIL International]] wrachowuje sie do [[lechicke godki|lechickij grupy]] [[zachodniosłowiańske godki|zachodniosłowiańskich godkōw]]<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=szl SIL International]</ref>. Nojbliższe jij godki to, [[Morawskŏ gŏdka|morawsko]], [[polsko godka|polsko]], [[czesko godka|czesko]] a [[słowacko godka|słowacko]], we dalszym zokrysie blizki sōm jij tyż. [[Dolnosorbsko godka|dolnosorbsko]] a [[Gōrnosorbskŏ gŏdka|gōrnosorbsko]] godka a [[kaszubsko godka]].
Ślōnsko godka ôdrōżnio sie ôd inkszych godkōw na plaszczyznach: leksykalnyj, fōnetycznyj a składniowyj. Ślōnskŏ godka historycznie nojsrogszy ajnflus erbowała ôd [[Mjymjecko godka|niymieckij godki]], a ôsobliwie dialekty ślōnskij godki używane we ôbszarach [[Prowincyjŏ Ślōnsk|prowincyje]]. We myńszym stopniu wpływała na ślōnski czesko godka, a we ôstatnich wiekach tyż polsko gŏdka.
== Mianowaniy ==
=== We ślōnskij godce ===
Godka mo moc roztōmajtych mianōw, używanych rzodzij lebo czyńścij. We [[Internec]]u nojbarzij popularne je ''ślōnsko godka''. Drugim używanym tyż je adjektiw ''ślōnski'', kery pochodzi ôd ausdruku "jynzyk ślōnski" (same słowo ''jynzyk'' je we tym znaczyniu rzodke); podobnie je we [[gōrnosorbsko godka|gōrno]] a [[dolnosorbsko godka|dolnosorbskich]] godkach, kaj używo sie ôkryślyniōw ''hornjoserbski'' a ''dolnoserbski'', nale słowo godka mo sie tam jako ''reč'' a ''rěc'' i je babskij zorty.
Roz za kedy trefio sie tyż pojstrzōd rodzimych ludzi, co używajōm godki, godki ôkreślynia: ''pō naszymu'', ''ślōnsko rzecz'', ''prawiyniy'', ''rzōndzyniy'', ''ślōnsko mołwa'' (tyż: ''mowa'').
=== We polskij godce ===
Skuli tego, co ślōnski niy mo sztatusa godki we przekōnaniu niykerych [[Polska|polskich]] godkoznowcōw, godo sie ô nij ''dialekt śląski'' (ślōnski djalekt) a roz za czas tyż ''gwara śląska'' (ślōnsko gwara).
We [[Polsko|polskij]] naukowyj literaturze dōminuje poglōnd, co etnolekt ślōnski je we rōmach [[Polsko godka|polskij godki]] jednym ze sztyrech dialektōw, co swōj plac zajmuje przi dialektach [[Wielgopolski dialekt|wielgopolskim]], [[Małopolski dialekt|małopolskim]] a [[Mazowiecki dialekt|mazowieckim]]. Tako zwany ''dialekt śląski'' mo dalij być podzielōny na gwary, tj. [[Ćeszyński djalekt|cieszyńsko]], [[Uopolski djalekt|ôpolsko]], [[Gogůwecko gwara|głogōwecko]], atd. Podle tyj wiynkszościowo zgodliwyj ôpinije ô ślōnskij godce, miano ''gwara śląska'' je feler, bo gwarōw je moc pod jednym ''ślōnskim dialektym''.
=== We inkszych godkach ===
Nojczyńścij miano lo godki pochodzi ôd [[łacina|łacińskigo]] miana [[Ślōnsk]]a - Silesia. Bestōż je na tyn przikłod ''Silesian language'' ([[angelsko godka]]), ''Langue silésienne'' ([[francusko godka]]), ''Sziléziai nyelv'' ([[madziarsko godka]]) a ''Силезский язык'' ([[rusko godka]]). Niykere godki zaadaptowały miano zy [[miymiecko godka|miymieckigo]] ''Schlesien'', do przikładu ''Šlešcina'' ([[gōrnosorbsko godka]]), ''Schlesisk'' ([[norwesko godka]]) a ''Шлезиски јазик'' ([[macedōńsko godka]]). We [[czesko godka|czeskij godce]] pado sie ''Slezský jazyk'' abo ''Slezština''.
== Fōnologijo ==
=== Samogłoski ===
[[Plik:Samouguoski slunskij godki.PNG|thumb|right|Systema samogłoskowo ślōnskij godki]]
We ślōnskij godce idzie wyrōżnić 7 samogłoskōw, nale we niykerych dialyktach na liczba może być wiynkszo.
Podstawowo samogłoskowo systema rozrōżnio samogłoski [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[a]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[e]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ɛ]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[i]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ɔ]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[o]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[u]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ɨ]]], szkryflanych jak a, e, e, i, o, ō, u a y.
Zachodnie dialekta majōm tyż nosowe źwiynki: [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ã]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ĩ]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[õ]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ɨ̃]]]
== Historyjo ==
[[Plik:Ksiega Henrykowska01.jpg|thumb|Bezmaś piyrszy zac we ślōnskij godce]]
Piyrszym handszriftym, co sie ô nim prawi, iże we nim była użyto ślōnsko godka, je [[Ksiynga hynrykowsko]] (Hańcowy Festbuch)<ref>http://slunskoeka.pyrsk.com/gysichta.html#02.</ref>. Pojawio sie tam wywołane zdanie: ''dai ut ia pobrusa a ti poziwai'', co ôznaczo ''dej, dyć jo pobrusza, a ty poczywej'' ([[polsko godka|pol]]: ''daj, niech ja pomielę, a ty odpocznij''). Skuli tego, co te zdaniy je wiyncyj podane na ślōnsko godka, aniżeli na polsko, pokozała sie starość, eli je to blank ślōnski, abo polski, a jużci [[strzedniowiecze|strzedniowieczny]] miszōng tych godkōw.
Po piyrszy roz miano ''ligwa Sleziana'' (ślōnsko godka) pokozało sie we chrōnice jednego żagańskigo [[klosztor]]a, mianowanyj ''Catalogus abbatum Saganensium'', co była napisano we [[XIV wiek]]u (miyndzy rokami [[1392]] a [[1422]])<ref>http://slunskoeka.pyrsk.com/gysichta.html#03.</ref>.
=== Ślōnski dzisiej ===
W teroźnich czasach idzie spozorować chudoba a pomiyraniy ślōnskij godki pod wpływym [[polsko godka|polskij]]<ref>https://web.archive.org/web/20091114113935/http://www.gornyslonsk.republika.pl/slgskg.html</ref>. Niykere gramatikowe kōnsztrukcyje, charakterystyczne lo ślōnskigo, miyniajōm sie na wszechôbecne polske, ntp. miast ''Być na wielaś rokōw stary'' godo sie czynsto ''Mieć ileś lot''. Ślōnsko godka bywo tyż ôd niykerych widziano za godka ludzi bez ausbildōnga a niyôklanych<ref>http://zdaryna.nowiny.pyrsk.com/zpuna3.php?tymat=0</ref>.
Atoli ślōnsko godka tam, kaj je we użyciu, niy mo ôficyjalnygo sztatusa, to dziynki [[internec]]owi po prowdzie terozki ôdżywo. Brano je tyż do [[ryklama|ryklamōw]]<ref>http://forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=76959439</ref>. Ze potocznyj godki ôddziylo sie typowy slang, powstowajōm nowe ôkreślynia, jak na tyn przikłod ''mobilniok'' ([[polsko godka|pol]]. ''telefon komórkowy, komórka'') lebo ''szlustydziyń'' ([[polsko godka|pol]]. ''koniec tygodnia, weekend'')<ref>https://web.archive.org/web/20250122152450/http://punasymu.com/_indexs.php?id=rozmuwki/rozmuwki_nowomodne-s</ref>.
We 2007 zaczōn fōngować ferajn [[Pro Loquela Silesiana]], kery dowo se za cyl piastowaniy a prōmowaniy ślōnskij godki. Postrzōd jigo założycielōw byli m.in. Bogdan Kallus, Mirosław Syniawa a Rafał Adamus<ref>(pl)\"[https://web.archive.org/web/20080402055048/http://miasta.gazeta.pl/katowice/1,35063,4963593.html Silesiana: Śląska mowa nie dla idiotów]\" Gazeta Wyborcza, 25 lutygo 2008.</ref>.
== Słownictwo ==
Na formowaniy sie słownictwa godki wpływ miały borgi ze godkōw: [[Polsko godka|polskij]], [[Czesko godka|czeskij]] (a rodszy [[morawsko godka|morawskij]], co fōnowała downij jak ôdrymbno godka), [[Miymiecko godka|miymieckij]] (czyńścij ze [[Dolnoślōnsko godka|germańskigo ślōnskigo dialektu]], niźli ze standardowygo miymieckigo), a tyż [[Słowacko godka|słowackij]]. W tyj godce przewożo [[Zachodniosłowiańske godki|zachodniosłowiański]] zdrzōdłosłōw. Moc słōw je bliższych radszyj [[Staropolsko godka|staropolskij godce]], a tyż sōmsiednim dialektōm: wielgopolskimu i małopolskymu, niźli modernymu sztandardowymu polskimu.
Krōm tego idzie tyż nolyź słowa z takich godkōw jak: [[francusko godka|francusko]], [[łacina]], [[słowacko godka|słowacko]], [[starowysokomiymiecko godka|starowysokomiymiecko]], [[strzedniowysokomiymiecko godka|strzedniowysokomiymiecko]], [[strzednioniderlandzko godka|strzednioniderlandzko]] a [[italsko godka|italsko]]<ref>[http://slunskoeka.pyrsk.com/downloads/dykcjunorz_wersyjo_3.pdf Dykcjunorz polsko-ślōnski we serwisie slunskoeka.pyrsk.com]</ref>.
=== Słownictwo typowo ślōnske ===
[[Plik:Familoki w Chwałowicach554.jpg|thumb|Do polskigo wlazły ôde ślōnskigo ôkryślynia, na kere sie niy dało nolyźć jakigo polskigo, jak [[familok]]]]
Chocia tela godek mioło wpływ na ślōnski, mo ôn tyż słowa, kere sōm typowo ślōnske. Niy ôbstały sie ône we inszych godkach, dialektach lebo gwarach, ôstały sie ino we ślōnskich. Godkoznowce za take ôkryślynia uznowajōm miyndzy inkszymi ''swaczyna'', ''kopruch'', ''starzik'', ''dokorzōnd'' a inksze<ref>http://artur.czesak.webpark.pl/Stronica/Slask/index.html</ref>. Co wiyncyj, idzie tyż trefić jake słowa ślōnske we inkszych godkach. Borgami we [[polsko godka|polskij godce]] sōm ôkryślynia [[kuchnia ślōnsko|jodła]], jako bajszpil [[modro kapusta]], [[ciapkapusta|ciapkapusta]] a wodzionka ([[wodźōnka]]), nale sōm tyż take bez polskigo ôdpowiednika, ntp. [[familok]]. Roz na kedy ajnfachowo stosuje sie tyż ślōnske gysztele, jako bajszpil ''po ptokach'' ([[polsko godka|pol]]. ''za późno''). We [[wilamowicko godka|wilamowickim]] majōm słowo ''uöbroz'', kere sie mo za polski wpływ<ref>http://zakorzenianie.most.org.pl/za14/03.htm</ref>, nale we literackij polskij godce niyma sie [[prelabializacyjo]], tōż idzie te słowo rozpatrować tyż jak silesianizm.
== Dialykta a regiōnalne zrōżnicowaniy ==
[[Plik:Lach Silesian dialect and Cieszyn Silesian dialect.png|thumb|right|Granica [[Czechy|czesko]]-[[Polska|polsko]] je stykym dwōch ślōnskich dialektōw - [[Cieszyński djalekt|cieszyńskigo]] a [[laszsko godka|laszskigo]].]]
Godka ślōnsko niy je wszandy jednako we wszyjskich tajlach [[Gōrny Ślōnsk|Gōrnygo Ślōnska]]. Inakszy godo sie wele [[Cieszyn]]a, inakszy – wele [[Uopole|Ôpolo]]. To, co je mianowone u użytkownikōw ślōnskigo [[dialekt]]ōma<ref>[https://web.archive.org/web/20100128204942/http://www.scdk.pl/zroznicowanie_etnograficzne_obecnego_wojewodztwa_slaskiego.php Informacyje na zajcie ôrganizacyje Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego]</ref><ref>[[Alfred Zaręba|Zaręba Alfred]], Szkice z dialektologii śląskiej; [[Katowice]]: [[Śląski Instytut Naukowy]], 1988 - 504 s.: mapy, 1 portr.</ref>, ôd niykerych godkoznowcōw [[Polska|polskich]] ôkreślo sie jak gwary ślōnskigo etnolektu<ref>Uo zaliczaniu gwar ślōnskich do polskij godki, ôb. B. Wyderka, O wielojęzyczności Śląska, \"Indeks. Pismo Uniwersytetu Opolskiego\" 2004 nr 55-56.</ref>. Spōłcześnie idzie wyrōżnić 7 ôdmianōw godki ślōnskij: [[Cieszyński djalekt|cieszyńsko]], [[Glywicki djalekt|gliwicko]], [[jabłōnkowski djalekt|jabłōnkowsko]], [[Kluczborski djalekt|kluczborsko]], [[Niymodliński djalekt|niymodlińsko]], [[Prōdnicki djalekt|prōdnicko]] a [[uopolski djalekt|ôpolsko]]<ref>http://slunskoeka.pyrsk.com/farby.html</ref>.
Ślōnski niy je jydnolity a na rōżnych ôbszarach kulturowo-historycznych idzie trefić inksze znoczynia tych samych słōw, jak tyż jejich rōżno wymołwa. Czynstymi zjawiskami sōm m.in. [[prelabializacyjo]], [[rozkłod nosowości]], [[dyftōngizacyjo]], [[syczyniy]] a [[jabłōnkowaniy]].
== Kodyfikacyjo a godka literacko ==
[[Plik:Library of Congress.jpg|thumb|right|200px|Bibljoteka Kōngresu USA jako piyrszo miyndzynarodowo ôrganizacyjo nodoło ślōnskimu statusa godki]]
Trwo robota nade wytworzyniym literackij godki ślōnskij. Używany we [[Internec]]u waryjant ślōnskij godki je ôparty zaôbycz na djalyktach, we kerych sie godo we becyrku [[Katowice|Katowic]] a [[Gliwice|Gliwic]]. Ôd [[Lata 30. XX wieku|lot 30. XX w.]] egzystuje już ślōnsko mikrogodka literacko – [[Laszsko godka|laszsko]], ustandaryzowano ô frydeckigo pisorza Erwina Goja, wywołanygo jak [[Óndra Łysohorsky]], nale ôna bōła ôparto na grōńcie pogranicznyj ślōnsko-morawskij gwary gōrnoôstrawskij, beztōż niyma reprezyntantywno dlo cołkij ślōnskij godki.
[[Bibliotyka Kōngresu USA]] [[18 lipca]] [[2007]] wpisała ślōnsko godka we regest godek świata<ref>[http://katowice.naszemiasto.pl/archiwum/1718184,slaski-wsrod-jezykow-swiata,id,t.html katowice.naszemiasto.pl]</ref>. Ślōnsko godka ôstała tyż zaregistrowano we Miyndzynorodowy Ôrganizacyji Godkowyj, kaj przidano uōnyj kod [[Miyndzynrodowo Ôrganizacyjo Normalizacyjno|ISO]]: \"szl\"<ref>[http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=szl SIL International, Documentation for ISO 639 identifier: szl].</ref>. Bōły to piyrsze kroki zdatne do stworzynio m.in. [[ślōnsko Wikipedyjo|ślōnskij Wikipedyje]].
== Bajszpil użycio godki ==
{{cytot|Wszyjske ludzie rodzōm sie swobodne a rōwne we swojim wercie a prawach. Sōm ôbdarzōne filipym a sōmniyniym a majōm powinność wzglyndym inkszych jak brat s bratym postympować.|Artikel 1.}}
Wymowa we [[IPA]]:
<center>[[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyčny|/fʂɨjske luʥɛ rɔʣom ɕɛ sfɔbɔdnɛ a rovnɛ vɛ sfɔjim vɛrʨɛ a pravax som wɔbdaʐonɛ filipɨm a sumɲɨɲɨm a majom pɔvin:ɔɕʨ vzglɨndɨm iŋkʂɨx jak brat s bratɨm pɔstɨmpɔvaʨ/]]</center>
{{Przipisy}}
== Ôbejzdrzij tyż ==
* [[Ślōnski alfabet]]
* [[Ślōnsko miymiecko godka]]
== Linki zewnyntrzne ==
* [http://www.omniglot.com/writing/silesian.php Ô ślōnskij godce na portalu omniglot.com]({{lang-cs||}})
{{Ślōnsk tymaty i zŏgŏdniyniŏ}}
[[Kategoryjo:Ślōnsko godka|*]]
[[Kategoryjo:Ślōnsk|Ślōnsko godka]]
[[Kategoryjo:Godki Polski|Ślōnsko godka]]
k7b1yrtls92b467wofxoi7xwrnzlzzr
389092
389091
2026-09-15T15:29:47Z
Gutzalat
29460
389092
wikitext
text/x-wiki
{{NowOrt|ajnfach}}
{{Gŏdka infoszachtla (ślabikŏrzowy)
|mjano =
|mjano_rodzocz = ślōnskij
|włosne = Ślōnsko godka
|farba = lightblue
|uoficjalno = ''nikaj''
|kreje = [[Ślōnsk]] (we granicach [[Polsko|Polski]] a [[Czesko Republika|Czeskij Republiki]]), [[Miymcy]], [[USA]]
|sztrefa =
|używacze = 509 000<ref name=\"stat.gov.pl\">[http://web.archive.org/web/20121221235509/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_raport_z_wynikow_NSP2011.pdf Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników] - Central Statistical Office of Poland</ref>
|h1 =
|h2 =
|rank =
|umarto_godka =
|familijo = [[Indoojropejske godki]]<br />
[[Słowiańske godki]]<br />
[[Zachodniosłowiańske godki]]<br />
[[Lechicke godki]]<br />
Ślōnsko godka
|djalekty =
|szrajbōnek = [[Steuerowy szrajbůnek|Steuerowy szrajbůnek 1934]]
[[ślůnski alfabyt fůnetyčny|Ślůnski alfabyt fůnetyčny 2006]]
[[Ślabikŏrzowy szrajbōnek|Ślabikŏrzowy szrajbōnek 2010]]
|wspiyrkowo =
|wspiyrkowo_ze =
|agyncyjo =
|iso1 =
|iso2 =
|iso3 = szl
|karta = Languages of CE Europe-3.PNG
|karta_legynda = Zasiyng ślōnskij godki dzisiej (S*, M1)
}}
[[Plik:Zasiyng ślōnskij gŏdki.png|thumb|300px|Spōłczesny zasiyng ślōnskij godki na tle ôd polskich wojewōdztw]]
[[Plik:Język śląski w kontaktach domowych.png|mały|Ôdsetek ôsōb, co deklaruje używaniy ślōnskij godki]]
'''Ślōnsko godka''' (tyż: '''ślōnsko mowa''', '''ślōnski jynzyk''', '''ślōnsko rzecz, ślōnsko szpracha;''' miyndzy Ślōnzokami: '''pō naszymu''') – godka, keryj używajōm rdzynne miyszkańce [[Gōrny Ślōnsk|Gōrnego Ślōnska]] a reliktowo tajla miyszkancōw [[Dolny Ślōnsk|Dolnego Ślōnska]]<ref>[[Tomasz Kamusella]]. 2013. The Silesian Language in the Early 21st Century: A Speech Community on the Rollercoaster of Politics (z 1-35). Die Welt der Slaven. Vol 58, Nr 1.</ref>. We [[Norodowy Wszechôbecny Wykoz|Norodowym Wszechôbecnym Wykozie]] we [[2011]]. roku wiyncyj jak 509 tauzynōw ludzi poświodczōło ślōnsko za dōmowo godka<ref name=\"stat.gov.pl\"/><ref>Podug Norodowygo Wszechôbecnego Wykozu ze [[2002]]. roku 56 tysiyncy Ślōnzokōw zadeklarowało, iże dōma posuguje sie ślōnskōm godkōm.</ref>. Niykere ś nich przebywajōm za granicami [[Polsko|Polski]] - we [[Miymcy|Miymcach]], [[Czesko Republika|Czeskij Republice]] a [[USA]]. Ślōnsko godka podug [[SIL International]] wrachowuje sie do [[lechicke godki|lechickij grupy]] [[zachodniosłowiańske godki|zachodniosłowiańskich godkōw]]<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=szl SIL International]</ref>. Nojbliższe jij godki to, [[Morawskŏ gŏdka|morawsko]], [[polsko godka|polsko]], [[czesko godka|czesko]] a [[słowacko godka|słowacko]], we dalszym zokrysie blizki sōm jij tyż. [[Dolnosorbsko godka|dolnosorbsko]] a [[Gōrnosorbskŏ gŏdka|gōrnosorbsko]] godka a [[kaszubsko godka]].
Ślōnsko godka ôdrōżnio sie ôd inkszych godkōw na plaszczyznach: leksykalnyj, fōnetycznyj a składniowyj. Ślōnskŏ godka historycznie nojsrogszy ajnflus erbowała ôd [[Mjymjecko godka|niymieckij godki]], a ôsobliwie dialekty ślōnskij godki używane we ôbszarach [[Prowincyjŏ Ślōnsk|prowincyje]]. We myńszym stopniu wpływała na ślōnski czesko godka, a we ôstatnich wiekach tyż polsko gŏdka.
== Mianowaniy ==
=== We ślōnskij godce ===
Godka mo moc roztōmajtych mianōw, używanych rzodzij lebo czyńścij. We [[Internec]]u nojbarzij popularne je ''ślōnsko godka''. Drugim używanym tyż je adjektiw ''ślōnski'', kery pochodzi ôd ausdruku "jynzyk ślōnski" (same słowo ''jynzyk'' je we tym znaczyniu rzodke); podobnie je we [[gōrnosorbsko godka|gōrno]] a [[dolnosorbsko godka|dolnosorbskich]] godkach, kaj używo sie ôkryślyniōw ''hornjoserbski'' a ''dolnoserbski'', nale słowo godka mo sie tam jako ''reč'' a ''rěc'' i je babskij zorty.
Roz za kedy trefio sie tyż pojstrzōd rodzimych ludzi, co używajōm godki, godki ôkreślynia: ''pō naszymu'', ''ślōnsko rzecz'', ''prawiyniy'', ''rzōndzyniy'', ''ślōnsko mołwa'' (tyż: ''mowa'').
=== We polskij godce ===
Skuli tego, co ślōnski niy mo sztatusa godki we przekōnaniu niykerych [[Poloki|polskich]] [[Godkoznowca|godkoznowcōw]], godo sie ô nij niy ino ''język śląski'' (ślōnsko godka) nale tyż ''dialekt śląski'' (ślōnski djalekt) a roz za czas tyż ''gwara śląska'' (ślōnsko gwara) nale legalnie je ślōnski we [[Polsko|polsce]] [[Etnolekt|etnolektym]].
We [[Polsko|polskij]] naukowyj literaturze dōminuje poglōnd, co etnolekt ślōnski je we rōmach [[Polsko godka|polskij godki]] jednym ze sztyrych dialektōw gōwnych, co plac zajmuje przi dialektach [[Wielgopolski dialekt|wielgopolskim]], [[Małopolski dialekt|małopolskim]] a [[Mazowiecki dialekt|mazowieckim]]. Tako zwany ''dialekt śląski'' mo dalij być podzielōny na gwary, tj. [[Ćeszyński djalekt|cieszyńsko]], [[Uopolski djalekt|ôpolsko]], [[Gogůwecko gwara|głogōwecko]], atd. Podle tyj wiynkszościowo zgodliwyj ôpinije ô ślōnskij godce, miano ''gwara śląska'' je felerym, bo gwarōw je moc pod jednym ''ślōnskim dialektym''.
=== We inkszych godkach ===
Nojczyńścij miano lo godki pochodzi ôd [[łacina|łacińskigo]] miana [[Ślōnsk]]a - Silesia. Bestōż je na tyn przikłod ''Silesian language'' ([[angelsko godka]]), ''Langue silésienne'' ([[francusko godka]]), ''Sziléziai nyelv'' ([[madziarsko godka]]) a ''Силезский язык'' ([[rusko godka]]). Niykere godki zaadaptowały miano zy [[miymiecko godka|miymieckigo]] ''Schlesien'', do przikładu ''Šlešcina'' ([[gōrnosorbsko godka]]), ''Schlesisk'' ([[norwesko godka]]) a ''Шлезиски јазик'' ([[macedōńsko godka]]). We [[czesko godka|czeskij godce]] pado sie ''Slezský jazyk'' abo ''Slezština''.
== Fōnologijo ==
=== Samogłoski ===
[[Plik:Samouguoski slunskij godki.PNG|thumb|right|Systema samogłoskowo ślōnskij godki]]
We ślōnskij godce idzie wyrōżnić 7 samogłoskōw, nale we niykerych dialyktach na liczba może być wiynkszo.
Podstawowo samogłoskowo systema rozrōżnio samogłoski [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[a]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[e]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ɛ]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[i]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ɔ]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[o]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[u]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ɨ]]], szkryflanych jak a, e, e, i, o, ō, u a y.
Zachodnie dialekta majōm tyż nosowe źwiynki: [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ã]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ĩ]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[õ]]], [[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyczny|[ɨ̃]]]
== Historyjo ==
[[Plik:Ksiega Henrykowska01.jpg|thumb|Bezmaś piyrszy zac we ślōnskij godce]]
Piyrszym handszriftym, co sie ô nim prawi, iże we nim była użyto ślōnsko godka, je [[Ksiynga hynrykowsko]] (Hańcowy Festbuch)<ref>http://slunskoeka.pyrsk.com/gysichta.html#02.</ref>. Pojawio sie tam wywołane zdanie: ''dai ut ia pobrusa a ti poziwai'', co ôznaczo ''dej, dyć jo pobrusza, a ty poczywej'' ([[polsko godka|pol]]: ''daj, niech ja pomielę, a ty odpocznij''). Skuli tego, co te zdaniy je wiyncyj podane na ślōnsko godka, aniżeli na polsko, pokozała sie starość, eli je to blank ślōnski, abo polski, a jużci [[strzedniowiecze|strzedniowieczny]] miszōng tych godkōw.
Po piyrszy roz miano ''ligwa Sleziana'' (ślōnsko godka) pokozało sie we chrōnice jednego żagańskigo [[klosztor]]a, mianowanyj ''Catalogus abbatum Saganensium,'' ôpisujōnc [[Ślůnsko mjymjecko godka|dolnoślōnsko godka]], chrōnika ta napisano we [[XIV wiek]]u (miyndzy rokami [[1392]] a [[1422]])<ref>http://slunskoeka.pyrsk.com/gysichta.html#03.</ref>.
=== Ślōnski dzisiej ===
W teroźnich czasach idzie spozorować chudoba a pomiyraniy ślōnskij godki pod wpływym [[polsko godka|polskij]]<ref>https://web.archive.org/web/20091114113935/http://www.gornyslonsk.republika.pl/slgskg.html</ref>. Niykere gramatikowe kōnsztrukcyje, charakterystyczne lo ślōnskigo, miyniajōm sie na wszechôbecne polske, ntp. miast ''Być na wielaś rokōw stary'' godo sie czynsto ''Mieć ileś lot''. Ślōnsko godka bywo tyż ôd niykerych widziano za godka ludzi bez ausbildōnga a niyôklanych<ref>http://zdaryna.nowiny.pyrsk.com/zpuna3.php?tymat=0</ref>.
Atoli ślōnsko godka tam, kaj je we użyciu, niy mo ôficyjalnygo sztatusa, to dziynki [[internec]]owi po prowdzie terozki ôdżywo. Brano je tyż do [[ryklama|ryklamōw]]<ref>http://forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=76959439</ref>. Ze potocznyj godki ôddziylo sie typowy slang, powstowajōm nowe ôkreślynia, jak na tyn przikłod ''mobilniok'' ([[polsko godka|pol]]. ''telefon komórkowy, komórka'') lebo ''szlustydziyń'' ([[polsko godka|pol]]. ''koniec tygodnia, weekend'')<ref>https://web.archive.org/web/20250122152450/http://punasymu.com/_indexs.php?id=rozmuwki/rozmuwki_nowomodne-s</ref>.
We 2007 zaczōn fōngować ferajn [[Pro Loquela Silesiana]], kery dowo se za cyl piastowaniy a prōmowaniy ślōnskij godki. Postrzōd jigo założycielōw byli m.in. Bogdan Kallus, Mirosław Syniawa a Rafał Adamus<ref>(pl)\"[https://web.archive.org/web/20080402055048/http://miasta.gazeta.pl/katowice/1,35063,4963593.html Silesiana: Śląska mowa nie dla idiotów]\" Gazeta Wyborcza, 25 lutygo 2008.</ref>.
== Słownictwo ==
Na formowaniy sie słownictwa godki wpływ miały borgi ze godkōw: [[Polsko godka|polskij]], [[Czesko godka|czeskij]] (a rodszy [[morawsko godka|morawskij]], co fōnowała downij jak ôdrymbno godka), [[Miymiecko godka|miymieckij]] (czyńścij ze [[Dolnoślōnsko godka|germańskigo ślōnskigo dialektu]], niźli ze standardowygo miymieckigo), a tyż [[Słowacko godka|słowackij]]. W tyj godce przewożo [[Zachodniosłowiańske godki|zachodniosłowiański]] zdrzōdłosłōw. Moc słōw je bliższych radszyj [[Staropolsko godka|staropolskij godce]], a tyż sōmsiednim dialektōm: wielgopolskimu i małopolskymu, niźli modernymu sztandardowymu polskimu.
Krōm tego idzie tyż nolyź słowa z takich godkōw jak: [[francusko godka|francusko]], [[łacina]], [[słowacko godka|słowacko]], [[starowysokomiymiecko godka|starowysokomiymiecko]], [[strzedniowysokomiymiecko godka|strzedniowysokomiymiecko]], [[strzednioniderlandzko godka|strzednioniderlandzko]] a [[italsko godka|italsko]]<ref>[http://slunskoeka.pyrsk.com/downloads/dykcjunorz_wersyjo_3.pdf Dykcjunorz polsko-ślōnski we serwisie slunskoeka.pyrsk.com]</ref>.
=== Słownictwo typowo ślōnske ===
[[Plik:Familoki w Chwałowicach554.jpg|thumb|Do polskigo wlazły ôde ślōnskigo ôkryślynia, na kere sie niy dało nolyźć jakigo polskigo, jak [[familok]]]]
Chocia tela godek mioło wpływ na ślōnski, mo ôn tyż słowa, kere sōm typowo ślōnske. Niy ôbstały sie ône we inszych godkach, dialektach lebo gwarach, ôstały sie ino we ślōnskich. Godkoznowce za take ôkryślynia uznowajōm miyndzy inkszymi ''swaczyna'', ''kopruch'', ''starzik'', ''dokorzōnd'' a inksze<ref>http://artur.czesak.webpark.pl/Stronica/Slask/index.html</ref>. Co wiyncyj, idzie tyż trefić jake słowa ślōnske we inkszych godkach. Borgami we [[polsko godka|polskij godce]] sōm ôkryślynia [[kuchnia ślōnsko|jodła]], jako bajszpil [[modro kapusta]], [[ciapkapusta|ciapkapusta]] a wodzionka ([[wodźōnka]]), nale sōm tyż take bez polskigo ôdpowiednika, ntp. [[familok]]. Roz na kedy ajnfachowo stosuje sie tyż ślōnske gysztele, jako bajszpil ''po ptokach'' ([[polsko godka|pol]]. ''za późno''). We [[wilamowicko godka|wilamowickim]] majōm słowo ''uöbroz'', kere sie mo za polski wpływ<ref>http://zakorzenianie.most.org.pl/za14/03.htm</ref>, nale we literackij polskij godce niyma sie [[prelabializacyjo]], tōż idzie te słowo rozpatrować tyż jak silesianizm.
== Dialykta a regiōnalne zrōżnicowaniy ==
[[Plik:Lach Silesian dialect and Cieszyn Silesian dialect.png|thumb|right|Granica [[Czechy|czesko]]-[[Polska|polsko]] je stykym dwōch ślōnskich dialektōw - [[Cieszyński djalekt|cieszyńskigo]] a [[laszsko godka|laszskigo]].]]
Godka ślōnsko niy je wszandy jednako we wszyjskich tajlach [[Gōrny Ślōnsk|Gōrnygo Ślōnska]]. Inakszy godo sie wele [[Cieszyn]]a, inakszy – wele [[Uopole|Ôpolo]]. To, co je mianowone u użytkownikōw ślōnskigo [[dialekt]]ōma<ref>[https://web.archive.org/web/20100128204942/http://www.scdk.pl/zroznicowanie_etnograficzne_obecnego_wojewodztwa_slaskiego.php Informacyje na zajcie ôrganizacyje Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego]</ref><ref>[[Alfred Zaręba|Zaręba Alfred]], Szkice z dialektologii śląskiej; [[Katowice]]: [[Śląski Instytut Naukowy]], 1988 - 504 s.: mapy, 1 portr.</ref>, ôd niykerych godkoznowcōw [[Polska|polskich]] ôkreślo sie jak gwary ślōnskigo etnolektu<ref>Uo zaliczaniu gwar ślōnskich do polskij godki, ôb. B. Wyderka, O wielojęzyczności Śląska, \"Indeks. Pismo Uniwersytetu Opolskiego\" 2004 nr 55-56.</ref>. Spōłcześnie idzie wyrōżnić 7 ôdmianōw godki ślōnskij: [[Cieszyński djalekt|cieszyńsko]], [[Glywicki djalekt|gliwicko]], [[jabłōnkowski djalekt|jabłōnkowsko]], [[Kluczborski djalekt|kluczborsko]], [[Niymodliński djalekt|niymodlińsko]], [[Prōdnicki djalekt|prōdnicko]] a [[uopolski djalekt|ôpolsko]]<ref>http://slunskoeka.pyrsk.com/farby.html</ref>.
Ślōnski niy je jydnolity a na rōżnych ôbszarach kulturowo-historycznych idzie trefić inksze znoczynia tych samych słōw, jak tyż jejich rōżno wymołwa. Czynstymi zjawiskami sōm m.in. [[prelabializacyjo]], [[rozkłod nosowości]], [[dyftōngizacyjo]], [[syczyniy]] a [[jabłōnkowaniy]].
== Kodyfikacyjo a godka literacko ==
[[Plik:Library of Congress.jpg|thumb|right|200px|Bibljoteka Kōngresu USA jako piyrszo miyndzynarodowo ôrganizacyjo nodoło ślōnskimu statusa godki]]
Trwo robota nade wytworzyniym literackij godki ślōnskij. Używany we [[Internec]]u waryjant ślōnskij godki je ôparty zaôbycz na djalyktach, we kerych sie godo we becyrku [[Katowice|Katowic]] a [[Gliwice|Gliwic]]. Ôd [[Lata 30. XX wieku|lot 30. XX w.]] egzystuje już ślōnsko mikrogodka literacko – [[Laszsko godka|laszsko]], ustandaryzowano ô frydeckigo pisorza Erwina Goja, wywołanygo jak [[Óndra Łysohorsky]], nale ôna bōła ôparto na grōńcie pogranicznyj ślōnsko-morawskij gwary gōrnoôstrawskij, beztōż niyma reprezyntantywno dlo cołkij ślōnskij godki.
[[Bibliotyka Kōngresu USA]] [[18 lipca]] [[2007]] wpisała ślōnsko godka we regest godek świata<ref>[http://katowice.naszemiasto.pl/archiwum/1718184,slaski-wsrod-jezykow-swiata,id,t.html katowice.naszemiasto.pl]</ref>. Ślōnsko godka ôstała tyż zaregistrowano we Miyndzynorodowy Ôrganizacyji Godkowyj, kaj przidano uōnyj kod [[Miyndzynrodowo Ôrganizacyjo Normalizacyjno|ISO]]: \"szl\"<ref>[http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=szl SIL International, Documentation for ISO 639 identifier: szl].</ref>. Bōły to piyrsze kroki zdatne do stworzynio m.in. [[ślōnsko Wikipedyjo|ślōnskij Wikipedyje]].
== Bajszpil użycio godki ==
{{cytot|Wszyjske ludzie rodzōm sie swobodne a rōwne we swojim wercie a prawach. Sōm ôbdarzōne filipym a sōmniyniym a majōm powinność wzglyndym inkszych jak brat s bratym postympować.|Artikel 1.}}
Wymowa we [[IPA]]:
<center>[[Miyndzynorodowy Alfabyt Fōnetyčny|/fʂɨjske luʥɛ rɔʣom ɕɛ sfɔbɔdnɛ a rovnɛ vɛ sfɔjim vɛrʨɛ a pravax som wɔbdaʐonɛ filipɨm a sumɲɨɲɨm a majom pɔvin:ɔɕʨ vzglɨndɨm iŋkʂɨx jak brat s bratɨm pɔstɨmpɔvaʨ/]]</center>
{{Przipisy}}
== Ôbejzdrzij tyż ==
* [[Ślōnski alfabet]]
* [[Ślōnsko miymiecko godka]]
== Linki zewnyntrzne ==
* [http://www.omniglot.com/writing/silesian.php Ô ślōnskij godce na portalu omniglot.com]({{lang-cs||}})
{{Ślōnsk tymaty i zŏgŏdniyniŏ}}
[[Kategoryjo:Ślōnsko godka|*]]
[[Kategoryjo:Ślōnsk|Ślōnsko godka]]
[[Kategoryjo:Godki Polski|Ślōnsko godka]]
8ij87e5kbc5puamh3h0p1nbqmha9lkc
Laszski djalekt
0
1743
389093
388436
2026-09-15T15:30:56Z
Gutzalat
29460
/* Przikłod literackigo tekstu */
389093
wikitext
text/x-wiki
{{Godka infoszachtla
|mjano = Laszsko narzecz
|mjano_rodzocz = laszskij
|włosne = Lašsko nařeč
|farba = lightblue
|uoficjalno = ''ńikaj''
|kreje = [[Ślůnsk|Ślůnsku]] ([[Czesko Republika]] a [[Polsko]])
|sztrefa = Půłnocno [[Morawa]], [[Czeski Ślůnsk]], becyrk [[Raćibůrz|Raćiborza]] a [[Hlubczycy|Hlubczycůw]]
|używacze = ůng. 0,1 mln
|h1 =
|h2 =
|rank =
|umarto_godka =
|familijo = [[Indoojropejske godki]]<br />
[[Słowjańske godki]]<br />
[[Zachodńosłowjańske godki]]<br />
'''Laszsko godka'''
|djalekty =
|szrajbůnek = [[łaćińske abecadło]]
|wspjyrkowo =
|wspjyrkowo_ze =
|agyncyjo =
|iso1 =
|iso2 =
|iso3 =
|karta =
|karta_legynda = Tajlůngowo lyńijo godkůw kole polsko-czeskij grańice.
}}
'''Laszski djalekt''' (abo '''Laszsko narzecz''', [[polsko godka]]: ''gwary laskie'', [[czesko godka]]: ''lašská nářečí'') je używany we połedńowyj tajli [[Gůrny Ślůnsk|Gůrnygo Ślůnska]] po uobuch zajtach teroźńij [[Czesko Republika|czesko]]-[[Polska|polskij]] grańice. Laszske djalekta sům djalektůma [[Ślůnsko godka|ślůnskij godki]] ze ajnflusym [[Morawsko godka|morawskij]].
== Szrajbůnek ==
Literacko laszsko godka zrychtowoł przed [[II wojna śwjatowo|drugům śwjatowům wojnům]] [[Óndra Łysohorsky]]. We roku [[1936]] we Uostrawje we kůłku mjanowanym "Laszsko perspektywa" sebrali śe inksze laszske literaty: [[Josef Šinovsky]], [[Jan Stónawsky]], [[Jura Hanys]]. Chocóż po drugyj śwjatowyj wojńe [[Kůmůńizm|czeske kůmůńisty]] nakozali ferbůut durkowańo laszskych tesktůw, Łysohorsky bůł dwa razy głoszůny do Noblowyj Literackij Nadgrody uod [[Szwajcaryjo|szwajcarskigo]] pisma "Poésie vivante: Tribune Internationale de Poésie".
{| class="wikitable"
|+Ślůnski Szrajbůnek Laszski
|Aa
|Bb
|Cc
|Čč
|Ćć
|Dd
|Ee
|-
|Éé
|Ěě
|Ff
|Gg
|Hh
|Ii
|Jj
|-
|Kk
|Ll
|Łł
|Mm
|Nn
|Ňň
|Oo
|-
|Óó
|Pp
|Rr
|Řř
|Ss
|Śś
|Šš
|-
|Tt
|Uu
|Ww
|Yy
|Zz
|Źź
|Žž
|}
== Bajszpil literackigo tekstu ==
"Kaj noród mój? Pisany je mój wérš nocami. Joch był jak pes wyhnany w swět. Joch błudził wečer ulicami a społ jak chachar pod mostami, mój žiwot ňeznoł žodén kwět. Jo zatracény syn Ostrawy pro kořéň mjesta némjéł sém. Kus Polska tam, tu kus Morawy, tu buržuj Čech, tam Polok drawy. Kaj noród mój? Kaj lašsko zém?…" (-''Óndra Łysohorsky'', 1988) <ref>{{Cytuj strōnã|url=https://eeo.aau.at/wwwg.uni-klu.ac.at/eeo/Lachisch.pdf|tytuł=Lachisch|autōr=Aleksandr D. Duličenko|jynzyk=de}}</ref>
"Baborowscy rzymejśńicy chodźyli pyrwaj ze swojim tauwarym po jermakach. Z dumu wychodźili na weczur abo wczas rano. Nejwjeci ich szło paura narauz. W jedyn pautek rano zajś se wybjyrali na cestu. S poczautku byli yny trze. I szli ku Sulkowu. Jak przyszli na most, śedźeł tam chłopek jak małe dźećo w czerwynim ancugu a ńe chćeł ich przepujśćić. W ruce dyrżeł hułu. Ći trze rzymejśńicy wystraszyli se a wraućyli nazaud. Po cejśće potkali druhich. Tim prawjyli, iże wasyrmun śedźi na mojśće a straszi. Ći se tejż źlekli a chćeli iść inszum cestum. W tim przyszli trzeći. Ći rzekli: "My ńe pujdźime kadyińdźi. Naus tu jest tela ludźi, to se wasyrmuna ńe źlekńime". Teraz szli wszycy rzymejśńicy wrauz ku mostu. Wasyrmun tam jeszcze śedźeł. A kej ku ńimu przyszli, dobrze opakowańi, skoczył un ze mosta do wody i wszyckich oszpluchtoł."
{{Ślōnsk tymaty i zŏgŏdniyniŏ}}
[[Kategoryjo:Zachodńosłowjańske godki]]
3hdo14ty6ktehl5r1yrl0uy92ic73ff
389094
389093
2026-09-15T16:24:12Z
Gutzalat
29460
389094
wikitext
text/x-wiki
{{Godka infoszachtla
|mjano = Laszsko narzecz
|mjano_rodzocz = laszskij
|włosne = Lašsko nařeč
|farba = lightblue
|uoficjalno = ''ńikaj''
|kreje = [[Ślůnsk|Ślůnsku]] ([[Czesko Republika]] a [[Polsko]])
|sztrefa = Půłnocno [[Morawa]], [[Czeski Ślůnsk]], becyrk [[Raćibůrz|Raćiborza]] a [[Hlubczycy|Hlubczycůw]]
|używacze = ůng. 0,1 mln
|h1 =
|h2 =
|rank =
|umarto_godka =
|familijo = [[Indoojropejske godki]]<br />
[[Słowjańske godki]]<br />
[[Zachodńosłowjańske godki]]<br />
[[Ślůnsko godka]]<br />
'''Laszsko narzecz'''
|djalekty =
|szrajbůnek = [[łaćińske abecadło]]
|wspjyrkowo =
|wspjyrkowo_ze =
|agyncyjo =
|iso1 =
|iso2 =
|iso3 =
|karta =
|karta_legynda = Tajlůngowo lyńijo godkůw kole polsko-czeskij grańice.
}}
'''Laszski djalekt''' (abo '''Laszsko narzecz''', [[polsko godka]]: ''gwary laskie'', [[czesko godka]]: ''lašská nářečí'') je używany we połedńowyj tajli [[Gůrny Ślůnsk|Gůrnygo Ślůnska]] po uobuch zajtach teroźńij [[Czesko Republika|czesko]]-[[Polska|polskij]] grańice. Laszske djalekta sům djalektůma [[Ślůnsko godka|ślůnskij godki]] ze ajnflusym [[Morawsko godka|morawskij]].
== Szrajbůnek ==
Literacko laszsko godka zrychtowoł przed [[II wojna śwjatowo|drugům śwjatowům wojnům]] [[Óndra Łysohorsky]]. We roku [[1936]] we Uostrawje we kůłku mjanowanym "Laszsko perspektywa" sebrali śe inksze laszske literaty: [[Josef Šinovsky]], [[Jan Stónawsky]], [[Jura Hanys]]. Chocóż po drugyj śwjatowyj wojńe [[Kůmůńizm|czeske kůmůńisty]] nakozali ferbůut durkowańo laszskych tesktůw, Łysohorsky bůł dwa razy głoszůny do Noblowyj Literackij Nadgrody uod [[Szwajcaryjo|szwajcarskigo]] pisma "Poésie vivante: Tribune Internationale de Poésie".
{| class="wikitable"
|+Ślůnski Szrajbůnek Laszski
|Aa
|Bb
|Cc
|Čč
|Ćć
|Dd
|Ee
|-
|Éé
|Ěě
|Ff
|Gg
|Hh
|Ii
|Jj
|-
|Kk
|Ll
|Łł
|Mm
|Nn
|Ňň
|Oo
|-
|Óó
|Pp
|Rr
|Řř
|Ss
|Śś
|Šš
|-
|Tt
|Uu
|Ww
|Yy
|Zz
|Źź
|Žž
|}
== Bajszpil literackigo tekstu ==
"Kaj noród mój? Pisany je mój wérš nocami. Joch był jak pes wyhnany w swět. Joch błudził wečer ulicami a społ jak chachar pod mostami, mój žiwot ňeznoł žodén kwět. Jo zatracény syn Ostrawy pro kořéň mjesta némjéł sém. Kus Polska tam, tu kus Morawy, tu buržuj Čech, tam Polok drawy. Kaj noród mój? Kaj lašsko zém?…" (-''Óndra Łysohorsky'', 1988) <ref>{{Cytuj strōnã|url=https://eeo.aau.at/wwwg.uni-klu.ac.at/eeo/Lachisch.pdf|tytuł=Lachisch|autōr=Aleksandr D. Duličenko|jynzyk=de}}</ref>
"Baborowscy rzymejśńicy chodźyli pyrwaj ze swojim tauwarym po jermakach. Z dumu wychodźili na weczur abo wczas rano. Nejwjeci ich szło paura narauz. W jedyn pautek rano zajś se wybjyrali na cestu. S poczautku byli yny trze. I szli ku Sulkowu. Jak przyszli na most, śedźeł tam chłopek jak małe dźećo w czerwynim ancugu a ńe chćeł ich przepujśćić. W ruce dyrżeł hułu. Ći trze rzymejśńicy wystraszyli se a wraućyli nazaud. Po cejśće potkali druhich. Tim prawjyli, iże wasyrmun śedźi na mojśće a straszi. Ći se tejż źlekli a chćeli iść inszum cestum. W tim przyszli trzeći. Ći rzekli: "My ńe pujdźime kadyińdźi. Naus tu jest tela ludźi, to se wasyrmuna ńe źlekńime". Teraz szli wszycy rzymejśńicy wrauz ku mostu. Wasyrmun tam jeszcze śedźeł. A kej ku ńimu przyszli, dobrze opakowańi, skoczył un ze mosta do wody i wszyckich oszpluchtoł."
{{Ślōnsk tymaty i zŏgŏdniyniŏ}}
[[Kategoryjo:Zachodńosłowjańske godki]]
trvfpweonqaj1hd05r3z4jv9nmaexvq
Uchta
0
19475
389096
331968
2026-09-16T11:07:55Z
Lajsikonik
6
389096
wikitext
text/x-wiki
{{Mjasto zagranica infobox
| Mjasto = Uchta
| mjano_państwa = RUS
| jednostka_adm = Republika
| mjano_jednostki_adm = [[Republika Komi]]
| dopeuńač_mjasta = Uchty
| fana_mjasta =
| herb_mjasta = Image:Coat of Arms of Ukhta (Komia) (1979).png
| ludźi = 98 293
| rok = 2016
| plac =
| stopniN = 63 | minutN = 34 | sekundN = 00 | szerokość = N
| stopniE = 53 | minutE = 42 | sekundE = | długość = E
| gynstość =
| wysokość =
| nr_ker = +7 8216
| kod_počt = 169300
| tablica_rej = 11, 111
| mapa = Image:RussiaContourMap.png
| mjasta_partnerske =
| galeryjo_commons = Category:Ukhta
|www = http://ухта.рф/
|zdjyńće =
|uopis_zdjyńćo =
}}
'''Uchta''' ([[Rusko godka|rus.]] Ухта, [[godkakomi|komi]] Уква) - [[mjasto]] we [[Rusyjo|Rusyji]],we [[republika Komi|republice Komi]]. Uostrzodek wydobyćo [[naftowo ropa|naftowyj ropy]] a [[źymny goz|źymnygo gozu]].
[[Kategoryjo:Mjasta we Komi]]
fefklb9tbmtzk3d6oik8fkfzwvcyokc
Ciekoty
0
76703
389088
365371
2026-09-15T12:00:16Z
Lajsikonik
6
389088
wikitext
text/x-wiki
{{Wjeś infobox
|Wjeś=Ciekoty
|dopełniacz_wśi=Ćekotůw
|herb_wśi=
|rodzaj_gminy=
|fana_wśi=
|mapa_wśi=
|wojewůdztwo=śwjyntokrziske
|powjat=kelecki
|powjatshort=kelecki
|gmina=Masłůw
|gminashort=Masłůw
|mjejska=
|powierzchnia=
|stopniN=50
|minutN=54
|sekundN=44
|stopniE=20
|minutE=48
|sekundE=32
|wysokość=
|rok=2024
|populacjo=593
|gynstość=
|nr_kier=41
|kod_počt=26-001
|tablica_rej=TKI
|SIMC=0249834
|soutys=Roman Kołomański (2026)
|www=
|zdjyńće=Stefan Zeromski Residence.JPG
|galerio_commons=
}}
'''Ciekoty''' - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[śwjyntokrziske wojewůdztwo|śwjyntokrziskim wojewůdztwje]], we [[kelecki krys|keleckim kryśe]], we [[gmin Masłůw|gmińe Masłůw]].
[[Kategoryjo:Gmin Masłůw]]
9hix5nvrkwl9v599r2w7orkojiqaon9
Domaszowice (śwjyntokrziske wojewůdztwo)
0
88825
389087
2026-09-15T11:59:03Z
Lajsikonik
6
stub
389087
wikitext
text/x-wiki
{{Wjeś infobox
|Wjeś=Domaszowice
|dopełniacz_wśi=Domaszowicůw
|herb_wśi=
|rodzaj_gminy=
|fana_wśi=
|mapa_wśi=
|wojewůdztwo=śwjyntokrziske
|powjat=kelecki
|powjatshort=kelecki
|gmina=Masłůw
|gminashort=Masłůw
|mjejska=
|powierzchnia=
|stopniN=50
|minutN=52
|sekundN=24
|stopniE=20
|minutE=40
|sekundE=58
|wysokość=
|rok=2024
|populacjo=1377
|gynstość=
|nr_kier=41
|kod_počt=25-351
|tablica_rej=TKI
|SIMC=0249917
|soutys=Mateusz Durlik (2026)
|www=
|zdjyńće=Domaszowice - Stara Wieś powiat kielecki. Kaplica A.418 (2).jpg
|galerio_commons=
}}
'''Domaszowice''' (dowńij: '''Domaszewice''') - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[śwjyntokrziske wojewůdztwo|śwjyntokrziskim wojewůdztwje]], we [[kelecki krys|keleckim kryśe]], we [[gmin Masłůw|gmińe Masłůw]].
[[Kategoryjo:Gmin Masłůw]]
j1rm1o3e1txuyfkzya8sz66armxk9pz
Daglingworth
0
88826
389089
2026-09-15T13:13:39Z
Lajsikonik
6
stub
389089
wikitext
text/x-wiki
{{Koordynaty|51|45|00|N|02|01|00|W}}
'''Daglingworth''' - [[wjeś]] we [[Wjelgo Brytańijo|Wjelgij Brytańiji]], we [[Yngland]]źe, we hrabstwje [[Gloucestershire]], we dystrykće [[Cotswold (dystrykt)|Cotswold]]. Na 2011 rok půmjyszkowało sam 265 ludźi.
[[Kategoryjo:Wśe we hrabstwje Gloucestershire]]
nseaz6x6wtpnq2uh1p0rsspv0ow466h
Peynier
0
88827
389090
2026-09-15T13:17:48Z
Lajsikonik
6
stub
389090
wikitext
text/x-wiki
{{Koordynaty|43|26|52|N|05|38|32|E}}
[[Plik:Blason de la ville de Peynier (13).svg|thumb|150px|Wapyn Peynier]]
'''Peynier''' - [[gmin]] we [[Francyjo|Francyji]], we regijůńe [[Provence-Alpes-Côte d’Azur]], we departamyńće [[Bouches-du-Rhône]]. Mo 24,76 km² wjyrchu a podug danych ze 2023 roku půmjyszkowało sam 3739 ludźi.
[[Kategoryjo:Gminy we departamyńće Bouches-du-Rhône]]
hfhwi7lce3mttaw9vqaxe2rqede9k9y
Workuta
0
88828
389095
2026-09-16T11:06:47Z
Lajsikonik
6
stub
389095
wikitext
text/x-wiki
{{Mjasto zagranica infobox
| Mjasto = Workuta
| mjano_państwa = RUS
| jednostka_adm = Republika
| mjano_jednostki_adm = [[Republika Komi]]
| dopeuńač_mjasta = Workuty
| fana_mjasta = Plik:Flag of Vorkuta.svg
| herb_mjasta = Plik:Coat of Arms of Vorkuta.svg
| ludźi = 55 702
| rok = 2025
| plac = 29,73
| stopniN = 67 | minutN = 30 | sekundN = 00 | szerokość = N
| stopniE = 64 | minutE = 02 | sekundE = | długość = E
| gynstość = 1873,6
| wysokość = 180
| nr_ker = 82151
| kod_počt = 169900
| tablica_rej = 11
| mapa =
| mjasta_partnerske =
| galeryjo_commons = Vorkuta
|www =
|zdjyńće = Vorkutaugol free.jpg
|uopis_zdjyńćo = Workuta po ćmoku
}}
'''Workuta''' ([[Rusko godka|rus.]] ''Воркута'', [[godkakomi|komi]] ''Вӧркута'') - [[mjasto]] we [[Rusyjo|Rusyji]],we [[republika Komi|republice Komi]]. Uostrzodek industryje. We latach 1938-1960 bůł sam lager, kery wlazowoł w skłod [[gułag]]u.
[[Kategoryjo:Mjasta we Komi]]
2rxq6wnekd7dhe6q9hlblvqp3dqegxb
Srbica
0
88829
389097
2026-09-16T11:15:27Z
Lajsikonik
6
stub
389097
wikitext
text/x-wiki
{{Mjasto zagranica infobox
| Mjasto = Srbica
| mjano_państwa = Kosowo
| jednostka_adm = regijůn
| mjano_jednostki_adm = [[Mitrovica (regijůn)|Mitrovica]]
| dopeuńač_mjasta = Srbicy
| zařůndzajůncy = Burmistrz
| burmistř = [[Sami Lushtaku]] (2026)
| fana_mjasta = Plik:Flag of Skenderaj.png
| herb_mjasta = Plik:Stema e Komunës Skënderaj.svg
|stopniN = 42
|minutN = 44
|sekundN = 00
|szerokość = N
|stopniE = 20
|minutE = 47
|sekundE = 00
|długość = E
| ludźi = 9372
| rok = 2011
| aglomeracyja =
| plac =
| gynstość =
| wysokość =
| nr_ker = 28
| kod_počt = 41000
| tablica_rej =
| mjasta_partnerske =
| mapa =
| galeryjo_commons = Category:Skënderaj
|www =
|zdjyńće = CenterSkenderaj.JPG
|uopis_zdjyńćo = Srbica
}}
'''Srbica''' ([[albańsko godka|alb]]. ''Skënderaj'') – [[mjasto]] we [[Kosowo|Kosowje]], we regijůńe [[Mitrovica (regijůn)|Mitrovica]], śedźiba [[gmin Srbica|gminu Srbica]].
[[Kategoryjo:Mjasta Kosowa]]
352sh5wlcgeh2g1zm79kewo4ellvvom
Jasionna (zgerski krys)
0
88830
389098
2026-09-16T11:20:07Z
Lajsikonik
6
stub
389098
wikitext
text/x-wiki
{{Wjeś infobox
|Wjeś=Jasionna
|dopełniacz_wśi=Jaśonnyj
|herb_wśi=
|rodzaj_gminy=
|fana_wśi=
|mapa_wśi=
|wojewůdztwo=łůdzke
|powjat=zgerski
|powjatshort=zgerski
|gmina=Głowno
|gminashort=Głowno
|mjejska=
|powierzchnia=
|stopniN=52
|minutN=01
|sekundN=46
|stopniE=19
|minutE=33
|sekundE=56
|wysokość=
|rok=2022
|populacjo=52
|gynstość=
|nr_kier=42
|kod_počt=95-015
|tablica_rej=EZG
|SIMC=0413653
|soutys=Arkadiusz Lewarski (2026)
|www=
|zdjyńće=
|galerio_commons=
}}
'''Jasionna''' - [[wjeś]] we [[Polsko|Polsce]], we [[łůdzke wojewůdztwo|łůdzkim wojewůdztwje]], we [[zgerski krys|zgerskim kryśe]], we [[gmin Głowno|gmińe Głowno]].
[[Kategoryjo:Gmin Głowno]]
enksy1gajsu7isqaflt6czhzktb5d5o