Wikipitiya szywiki https://szy.wikipedia.org/wiki/saayaway_a_belih MediaWiki 1.47.0-wmf.2 case-sensitive myiti sazumaay sasukamu misaungayay pisubelidan tu kamu ni misaungayay sapimatatengil Wikipitiya Wikipitiya sasukamu tangan pisubelidan tu kamu tu tangan sapimatatengil MyitiWyici matatengil tu MyitiWyici taazihan mitudung pisubelidan tu kamu i taazihan mitudung sapimatatengil buhci tu kamu matatengil tu buhci tu kamu kakuniza sacacayen kakuniza tu pisubelidan tu kamu sapimatatengil TimedText TimedText talk bacu-saupu pisubelidan tu kamu i bacu-saupu sapimatatengil Event Event talk 0 4270 140761 140757 2026-05-19T23:33:12Z Habayiing 1116 140761 wikitext text/x-wiki [[tangan:Flag of Norway.svg|thumb|u hata nu '''Norway (挪威)'''|alt=Flag of Norway.svg]] '''Nuo-uy (挪威)''' u '''Nuo-uy (挪威)''' sa i labu nu Europe (O-Cuo 歐洲), itiza i 62 00 N, 10 00 E. u ahebal nu [[lala']] mapulung sa izaw ku 323,802 km². u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 304,282 km², u ahebal nu nanumay sa izaw ku 19,520 km². hamin nu [[tademaw]]an sa 5,627,400 <small>(2026)</small>.<ref name="ssbf">[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population, january 01 2026, Statistics Norway] Accessdate=2026-02-26</ref> kakalukan [[umah]] sa 2.70%, kilakilangan umah sa 27.80%, zumaay henay umah sa 69.50%. == '''kanatal nu tapang a tuse (首都)''' == u tapang tusu nu kanatal sa u Oslo ([[:zh:奥斯陆|奧斯陸]]). =='''kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)'''== kakinging nu kanatal demiad sa 17 bulad 5 demiad. =='''tabakiay a tapang nu kanatal (元首)'''== u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci [[Harald V]], micakat a demiad sa i 1991 a mihca 1 bulad 17 demiad. == '''cungli (總理)''' == u cunli nu Norway (挪威) ayza sa ci [[:en:Jonas Gahr Støre|Jonas Gahr Støre]] ([[:en:Arbeiderpartiet|Ap]]) <small>(2021–)</small>, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 10 bulad 14 demiad. == '''likisi atu lalangawan nu Nuo-uy (挪威)''' == namaka amisay nu Ze-e-man tademaw namaka kunyen pic siw sep mihcaan malingatu mabuwah, katukuh tu kunyen cay sep nem nem mihcaan u iluc tu nu Tan-may kina midebungay tu Ing-ke-lan, saan tu hucunu "Wi-ci zitayan", u O-cuo nu mukasi atu cungseci nu laadan a nikaydaan nu zitayan. mitahaway nu Wi-cin-tademawm, itida ku nuheni i Lan-de subal, Fa-luo subal, Pin-taw, Ke-lin-lan subal idaw ku nipatidengan tu babulawan nu kitidaan, itida i cay sep tu hedek nu secian nai' ku wantan mueneng i Mei-cuo-niw-hun-lan sa. caay kaw kukung ku nuheni, itawya nipisiwbay sa, itida satu mueneng i liklik nu O-cuo dadipasan atu sasauwacan. idaw ku nipikilukan tu kunyen wal lu siw mihcaan naw midebungay ku nuheni tu Pay-can-tin-ti-ku nu heitayan milalaw tu Pei-huy. u kitidaan nu heni main ku O-cuo, pasu In-ke-lan a Tan-may kitidaan, Ci-hu-luo-se, Fa-kuo a Nuo-man-ti sa. 從北方日耳曼人從公元790年開始擴張，直到公元1066年丹麥人的後裔征服英格蘭，一般稱之為「維京時代」，是歐洲遠古時代和中世紀之間的過渡時期。維京人是著名的航海家，他們在得蘭群島、法羅群島、冰島、格陵蘭島，都設立了殖民地，在10世紀末曾不定期地在美洲紐芬蘭居住過。他們不僅是海盜，也同時進行貿易，甚至定居在歐洲沿海和河流兩岸。有記錄說公元839年他們曾作為拜占廷帝國的雇傭兵征服北非。他們的殖民地遍布歐洲，包括英格蘭的丹麥區、基輔羅斯、法國的諾曼第等等。 katukuh tu hedek nu Wi-cin zitayan, kya Pei-o siteked satu kina kanatal atu kuo-wan, tawya miala tu kilisetu kiwkayan, malingatu micumud tu cung-se-ci.katukuh tu nikatabaki nu O-cuo dumaaca nu kanatalan tu icelang nu Kuo-wan, idaw tu ku sapiwawies tu Wi-cin kukungan, haymaw satu malawpes kina Wi-cin. kya wal lu sep mihcaan a Nuo-wi nu adidi'ay nu kanatalan. tadaangangan nu Wan-kuo ci Si-hu-e, Huo-la-cia-lan, A-e-fuo-hay-mu atu A-ke-de-e, Ka-e-ma-lein " Kalmarunionen" , cay lu siw pic mihcaan- cay lim tu lu mihcaan" u cay sip seci hedek katukuh cay nem seci tu kalingatuan u Tan-may, Zuy-tin atu Nuo-wi masakumiay nu se-kan a Na-wi-ya kanatal lein-mung. 只是到了維京時代的末期，北歐才出現獨立的國家和國王，同時也接納了基督教，開始進入中世紀。直到歐洲各國王權強大，有能力抵抗維京海盜之後，維京方才逐漸開始消亡。約820年時的挪威小王國範圍。最重要的王國為西福爾、霍拉加蘭、阿爾弗海姆和阿格德爾 ，卡爾馬聯（Kalmarunionen，1397年-1523年）是14世紀末至16世紀初由丹麥、瑞典和挪威組成的斯堪的納維亞國家聯盟。 cay lu siw pic mihcaan nem bulad cay pic demiad, Tan-may, Zuy-ten atu Nuo-wuy a dayhiw itida i Zuy-ten timulan nu tukay Ka-e-ma sikawaw masasakamu, paytenm sa tina tuluay nu wan-kuo pulungen palekal ci Tay-dan-may ni-wan ci Ma-ke-li-te yise u Kuo-wan atu Se-cen, ina Nuo-wuy atu Zuy-ten kuo-wan u Tan-may kuo-wan kina sikawaway. Tan-may wan-se kina mikuwanay tina tuluay nu kanatalan. ina Zuy-ten atu Nuo-wuy hidatu ku nikasingangan tu wan-kuo. Tan-may hamin han nuheni mikawaw kina tuluay nu kanatalan a sakay hekal atu nu hitayan a kawawan, dumaan nu lalabuay nu kanatalan hidan tu kunipisiteked. nika, itida tu Lein-mung zitayan, Tan-may wan-kuo caay kaw mikawaway tina Zuy-ten se-cen atu kuo-wan, pasu Zuy-ten kuo-wan ci Ka-e-pa-se yu mikawaw henay tina zitayan. itini nikanai' nu salaadan, ina Zuy-tan tatengan nipikuwanan sipakayda i kanatal tu nu udip a siidaay nu nisinkiwan a Se-cen-tapang. 1397年6月17日，丹麥、瑞典和挪威的代表在瑞典南部城市卡爾馬舉行會議，決定三個王國共同擁戴丹麥女王瑪格麗特一世為國王和攝政者，即挪威和瑞典國王由丹麥國王兼任。丹麥王室成為三國的統治者。同時瑞典和挪威仍然保留了王國的地位。丹麥王室總攬三國的外交和國防事務，同時瑞典和挪威仍然保留了王國的地位。丹麥王室總攬三國的外交和國防事務，各國內政則保持獨立。但是，在聯盟時期，丹麥國王並不總是可以兼任瑞典攝政或國王，如瑞典國王卡爾八世在位時期。在這些間隙里，瑞典的實際統治者通常是從本國貴族中選出的攝政官。 三國的聯盟把整個北歐地區置於一個國王的統治下，有利於北歐國家對抗德意志漢薩同盟在波羅的海和北海的貿易壟斷地位。 tuluay a lanman (聯盟) hamin han ku Europe (北歐) a kakitidaan pulung han tu cacay a wankuo amikuwan, pangalep tu Pa-o (北歐) a niyaduan palung hantu cacaya a kuowan amikuwan, paka siida tu Pa-o (北歐) a kanatal paculi tu De-I’-Ce-Han-Sa (德意志漢薩) tungmum (同盟) itida i Po-Luo-Di' a bayu (波羅的海) atu amis a [[bayu]] (北海) anipisiwbaya putuna ku sakatayni. 15世紀末，丹麥王室和瑞典貴族的矛盾激化，反對聯盟的衝突不斷爆發。 sabaw tu lima (15) a seci mahedek, [[Denmark]] (丹麥) wanse atu [[Sweden]] (瑞典) siidaay nai ku watan nikasasukapah, mihantaya a lanman sawsawni masasu ada kunuheni . 克里斯蒂安二世于1520年率兵攻佔了被瑞典反對派貴族控制的瑞典首都斯德哥爾摩，並且殺害了大批參與起義的瑞典貴族。 Ke-Li-S-Di-An (克里斯蒂安) e'se, i cacay a malebut lima a lasubu tusa a bataan (1520) a mihcaan ladayen nida ku hitay mialaw tu [[Sweden]] (瑞典) mihantaya nu mikuwanay a [[Sweden]] (瑞典) suodu S-De-Ke-E-Muo (斯德哥爾摩), sisa pipatayen nuheni ku katuuday nu palekalay tu kawaw a [[Sweden]] (瑞典) nusi idaay. 16世紀初期的卡馬聯盟領土1380年瑪格麗特一世讓她的外孫，波美拉尼亞的埃里克任挪威國王。 sabaw tu enem a (16) a seci nu aayaw a Ka-Ma-Lenmum (卡馬聯盟) mililitay a tademaw cacay a malebut tulu a lasubu walu a bataan (1380) a mihcaan ci Ma-Ke-Li-Te’ (瑪格麗特) ise pabelien nida ku teluc, Po-Ma-La-Ni-Ia (波美拉尼亞) a pala Ay-Li-Ke’-Zn (埃里克任) [[Norway]] (挪威) kiowan. 原挪威屬地格陵蘭島、冰島和法羅群島從此開始受丹麥統治。 u [[Norway]] (挪威) han naw Di-Ke-Lin-Lan subal (地格陵蘭島), [[Iceland]] (冰島) atu Fa-luo luyaluy a subal (法羅群島) namakayni malingatu u [[Denmark]] (丹麥) kumi kuwanay. 聯盟初期，瑪格麗特一世的懷柔手段使丹麥王室受到各國貴族的擁戴，但後來丹麥王室不斷企圖控制挪威和瑞典的內政事務，導致聯盟的離心離德。 pulung nu lanmun sayaway, Ma-ke-li-te'(瑪格麗特) ese a dawmi' nu wayway u [[Denmark]] (丹麥) wanse madiput nu pinaay a kanatal nu namuh, sisa nikudan satu [[Denmark]] (丹麥) wanse caay tu pisengal mikuwan tu [[Norway]] (挪威) atu [[Sweden]] (瑞典) a labuay nu kawaw, nikahida sisa lanman miliyas tu nuhenian. 14至16世紀，丹麥為了打破漢薩同盟對波羅的海貿易活動的支配而進行了一系列戰爭。 sabaw tu sepat (14) katukuh sabaw tu enem (16) a seci , [[Denmark]] (丹麥) maydih misungay tu Han-Sa' Tung-Mung (漢薩同盟) milihida tu Puo-Luo-Di' a bayu (波羅的海) a mikawaw pa'pun malihida malepacaw. 丹麥奧登堡王朝的克里斯蒂安一世取得了德意志地區石勒蘇益格和荷爾施泰因的統治權。 [[Denmark]] (丹麥) Aw-ten-paw (奧登堡王朝) wancaw a Ke’-Li-S-Di’-An (克里斯蒂安) ese’maala nida ku De-I-Ce (德意志) a kitidaan Se-Le-Su-I-Ke (石勒蘇益格) atu He-E-Se-Tay-In (荷爾施泰因) a sapikuwan. 1521年瑞典貴族古斯塔夫·瓦薩在達拉納省重新招募了一支反抗丹麥的軍隊。 cacay a malebut lima a bataan tusa a lasubu idaw ku cacay (1521) a mihcaan [[Sweden]] (瑞典) siidaay ci Ku-S-Ta-Hu (古斯塔夫).Wa-Sa’(瓦薩) itida i Da-La-Na-Sen (達拉納省) milingatu palekal tu baluhay a [[Denmark]] (丹麥) nu hidayan. 1523年，古斯塔夫·瓦薩在漢薩同盟的幫助下攻入斯德哥爾摩，丹麥軍隊戰敗，瑞典恢復獨立。 cacay a malebut lima a lasubu tusa a bataan idaw ku tulu (1523) a mihcaan ci Ku-Se-Ta-Hu (古斯塔夫).Wa-Sa’(瓦薩) itida i Han-Sa- Tunmum (漢薩同盟) nipadangan sa midebung tu Se-De-Ke-E-Muo (斯德哥爾摩), [[Denmark]] (丹麥) ahitayan mademec, [[Sweden]] (瑞典) mapalekal misatada'. 瑞典恢復獨立後，卡爾馬聯盟已經瓦解，但丹麥和挪威仍然維持着聯盟國家。1534年挪威被取消王國的地位，降為丹麥的省。 mapatideng satu ku [[Sweden]] (瑞典), Ka-E-Ma-Lanmum (卡爾馬聯盟) mabulesak tu kunuheni, nika u [[Denmark]] (丹麥) atu [[Norway]] (挪威) mahidatu kunuheni masasukapah a kanatal. cacay a malebut lima a lasubu tulu a bataan idaw ku sepat (1534) a mihcaan [[Norway]] (挪威) mapalawpes ku wankuo a ngangan, pahetiken mala [[Denmark]] (丹麥) a kenis. 17世紀，瑞典為爭奪波羅的海霸權不斷與丹麥交戰。 sabaw tu pitu (17) a seci, [[Sweden]] (瑞典) mangalay mialaw tu Po-Luo-Di' a bayu (波羅的海) caay pisengal atu Denmark (丹麥) malepacaw. 1658年，瑞典最終收復了斯堪的納維亞半島上長期被丹麥佔領的南部沿海地區。 cacay a malebut enem a lasubu lima a bataan idaw ku walu (1658) a mihcaan, [[Sweden]] (瑞典) sadikuday satu maalaw tu nuheni ku S-Kan-De-Na-Wia-ya a kumay (斯堪的納維亞半島) s nu hatidaay tu nutenes ani a lawan nu [[Denmark]] (丹麥) a nutimulan nu dadipasan a kakitidaan. 1809年，俄羅斯帝國吞併了瑞典統治下的芬蘭。 cacay a malebut walu a lasubu idaw ku siwa (1809) a mihcaan, E’-[[Russia]] (俄羅斯) dikuo debungan nu [[Sweden]] (瑞典) mikuwan tu [[Finland]] (芬蘭). 拿破崙戰爭後，根據1814年基爾條約，丹麥將挪威轉讓給瑞典。經過了短暫的武裝抵抗，挪威成為瑞典國王統治下的王國。 Na-Puo-Lun (拿破崙) nikaminan satu malepacaw , sakamusa cacay a malebut walu a lasubu cacay a bataan idaw ku sepat (1814) a mihcaan nu Ci-E nika sasulitan (基爾條約) nika sasulitan, [[Denmark]] (丹麥) hiyan nu [[Norway]] (挪威) sipabeli i [[Sweden]] (瑞典). apuyu kuni kalpacaw amiwaies, [[Norway]] (挪威) mala [[Sweden]] (瑞典) kuowan nikuwanan a wankuo. 1905年，挪威以和平的方式從瑞典獨立。 cacay a malebut siwa a lasubu idaw ku lima (1905) a mihcaan, [[Norway]] (挪威) han misadawmin tu wayway namaka [[Sweden]] (瑞典) micidek masacacay. 1938年，冰島脫離丹麥獨立。法羅群島和格陵蘭至今仍為丹麥領地。 cacay a malebut siwa a lasubu tulu a bataan idaw ku walu (1938) a mihcaan , [[Iceland]] (冰島) miales tu [[Denmark]] (丹麥) micidek masacacay. Fa-Luo luyaluy a subal (法羅群島) atu Greenland (格陵蘭) katukuh ayda u [[Denmark]] (丹麥) a lala'. =='''malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan'''== * [http://www.cia.gov/ CIA] * [http://www.mofa.gov.tw/default.html 外交部] * [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_current_heads_of_state_and_government List of current heads of state and government] * 挪威：https://www.backpackers.com.tw/guide/index.php/%E6%8C%AA%E5%A8%81 [[kakuniza: Habayiing]] [[kakuniza:Iing Habay]] knkelrpb8ctnv7909fkxnm34nbt0fvq