ವಿಕಿಪೀಡಿಯ tcywiki https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter ಮಾದ್ಯಮೊ ವಿಸೇಸೊ ಪಾತೆರ ಬಳಕೆದಾರೆ ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾತೆರ ಫೈಲ್ ಫೈಲ್ ಪಾತೆರ ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಪಾತೆರ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಪಾತೆರ ಸಕಾಯೊ ಸಕಾಯೊ ಪಾತೆರ ವರ್ಗೊ ವರ್ಗೊ ಪಾತೆರ ತಡ್ಯ ತಡ್ಯ ಪಾತೆರ ಕರಡು ಕರಡು ಪಾತೆರ TimedText TimedText talk ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಪಾತೆರ Event Event talk 0 3625 363732 351221 2026-08-01T19:38:08Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363732 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |image = Alangium salviifolium Engler.png |image_caption =ಆಂಕೋಲೆದ ಮರ |genus = Alangium |species = salviifolium |authority = ([[Carl Linnaeus the Younger|L.f.]]) [[Walther Wangerin|Wangerin]] |synonyms = *''Alangium acuminatum'' {{small|Wight ex Steud.}} *''Alangium decapetalum'' {{small|Lam.}} *''Alangium lamarckii'' {{small|Thwaites}} *''Alangium latifolium'' {{small|Miq. ex C.B.Clarke}} *''Alangium mohillae'' {{small|Tul.}} *''Alangium tomentosum'' {{small|Lam.}} *''Karangolum mohillae'' {{small|(Tul.) Kuntze}} *''Karangolum salviifolium'' {{small|(L.f.) Kuntze}} *''Grewia salviifolia'' {{small|L.f.}} |synonyms_ref = <ref name="powo"/> }} ಇಂದು ಒಂಜಿ ಮರತ ಪುದರ್. ತುಳುಟ್ಟ್ ಆಂಕೋಲೆದ ಮರ ಪನ್ಪೆರ್, [[ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರೊ|ಕನ್ನಡೊ]]ಡು ಆಂಕೋಲೆ, ತಮಿಳುಡು ಆಂಕೋಲಮ್, ಆತಿಕೋವಮ್, ತೆಲುಗುಡು ಆಂಕೋಲಮ್, ಮಲೆಯಾಲೊಡು ಆಂಕೋಲಮ್, ಚೆಮ್ಮರಮ್, ಆರಿಞಲ್, ಸಂಸ್ಜೃತೊಡು ಶೋಧನಂ್, ಆಂಕೋಲ, ಆಂಕೋದ, ಹಿಂದಿಡ್ ಆಕೋಲ, ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಪುಟ್ಟು ಮಲಬಾರ್‍ದ ಚೋಳಮಂಡಲ ಪ್ರದೇಶೊಡು. ಚೈತ್ರಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ವೈಶಾಕೊಡು ಸಾಮಾನ್ನವಾದ್ ಪೂ ಬುಡ್ಪುಂಡು. ==ಮರತ ವರ್ಣನೆ== ಆಂಕೋಲೆದ ಮರ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ, ಪೊದೆತ ಮರ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕಾಂಡೊಡು ದಟ್ಟವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಇರೆತ ಮಾಡ್‍ದ ಲೆಕ್ಕ ಅಗಲವಾದ್ ಇಪ್ಪುಂಡ್. ಉಂದು ಪರಿಮಳದ ಬೊಲ್ದು ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಪಚ್ಚೆ ಮೊಗ್ಗುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೂತ ದಳೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪಿರವುಗು ಸುತ್ತುದು ಬಹು ಪುಷ್ಪಕಂಠೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ರೇಖೀಯ ಕಳಂಕೊನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಂಡು. ಫಲವಸ್ತುಲು ಗೋಳಾಕಾರದ ಬೆರಿ ಪರ್ಂದ್ ಲೆಕ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್ ದ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶೇಷೊಲೆನ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊಡು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ತೂವೊಲಿ. ಇರೆಕುಲು ಸರಳವಾದ್, ಪರ್ಯಾಯವಾದ್, ಉದ್ದವಾದ್-ಕುಲ್ಲುದ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕುಂಟುದ ಶಾಖೆಲು ಚೂಪಾದ್ ಕೊಡಿಟ್ ಮುಗಿದ್ ಮುಳ್ಳುಲೆನಲೆಕ ತೋಜುಂಡು..<ref name="Common Dryland">{{cite book|last1=A|first1=Kavitha|last2=N|first2=Deepthi|last3=R|first3=Ganesan|last4=S C|first4=Gladwin Joseph|title=Common dryland trees of Karnataka|date=2012|publisher=ATREE|location=Bangalore|isbn=978-81-902338-4-2|page=42}}</ref> ಭಾರತೊಡು, ಈ ಮರ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪೊಯ್ಯೆ ಮಣ್ಣ್‍ಡ್ ಸುದೆತ ಬರಿಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾದಿದ ಕಟ್ಟೆಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=PradipKrishen>{{cite book|last1=Krishen|first1=Pradip|title=Jungle Trees of Central India|url=https://archive.org/details/alf.4041.582.160.954.83.pra|date=2013|publisher=Penguin group|isbn=9780143420743|page=164}}</ref><ref name=neginhal>{{cite book|last1=Neginhal|first1=S.G|title=Forest trees of the western ghats|date=2011|publisher=S.G Neginhal IFS (Retd)|isbn=9789350671733|page=176}}</ref> ಈ ಮರ ಫೆಬ್ರವರಿ ಬೊಕ್ಕ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಡುಟು ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಮರ್ಯಾಲ ಸುರು ಆಪಿನ ದುಂಬು ಮಾರ್ಚ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇ ನಡುಟು ಪರ್‍ಂದ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.<ref name="Common Dryland" />. ಉಂದು ಪುಷ್ಪೊಲು ಬುಲೆನಗ ಅಯಿತ ಇರೆಕ್‍ಲೆನ್ ಪೂರ್ತಿ ಬುಡ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಫಲ ಕೊರ್ನಗ ಇರೆಕ್‍ಲು ಬರೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಪವಿತ್ರ ಮರ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಬರಿಟ್ ನಡ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web|url=http://www.columbuslost.com/2013/01/holy-ankola-or-alinjal-tree-at.html|date=January 2013|access-date=24 April 2023 |title=Holy Ankola or Alinjal Tree}}</ref> [[File:Sage-Leaved Alangium 09.JPG|thumb|Simple Leaves, Alternate with characteristic galls]] [[File:Alangium salviifolium 06.JPG|thumb|Stunted branches with sharp ends giving impression of a thorn]] [[File:Sage-Leaved Alangium 03.JPG|thumb|Bark]] ==ಉಪಯೋಗ== ಬೇರ್‌ದ ಬುಕ್ಕೊ ಚೆಕ್ಕೆದ ರಸ ಬಾಪುನೆಕ್ಕ್, ಪುರಿ ಅಪಿ ಸೀಕ್‍ಗ್‍ ಅಪುಂಡು. [[ಇರೆ]]ನ್‍ ಕಾಯಾದ್‍ ಸೇಕ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪೊಡಿ ಮಲ್ತಿನ ಬೇರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್‌ಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಎಣ್ಣೆ ಸರ್ಪ ತುಚ್ಚಿನೆಕ್ಕ್‍ ಮರ್ದ್. ನೆತ್ತ ಮರ ನಯಲಾ ಗಟ್ಟಿ ಅದ್‍ಲಾ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ [[ಪರ್ಂದ್|ಪಂರ್ದ್‍]] ಆಪುಂಡು ಉಂದೆನ್‍ ತಿನ್ಪೆರ್. ಆಂಡ ಐತ ಬಿತ್ತ್‌ಡ್ ಎಣ್ಣೆನ್ ಪರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್]] [[ವರ್ಗೊ:ಮರಕುಲು]] 9bo3ro00vql1qlsb4xqtwjo7a3xf5vq 0 3644 363729 280599 2026-08-01T19:33:39Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363729 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | common_name = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | image_flag = Flag of Australia (converted).svg | alt_flag = A blue field with the Union Flag in the upper hoist quarter, a large white seven-pointed star in the lower hoist quarter, and constellation of five white stars in the fly – one small five-pointed star and four, larger, seven-pointed stars. | image_coat = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg | alt_coat = <!--alt text for coat of arms--> | national_anthem = "[[Advance Australia Fair]]" <ref>Refn|Australia also has a [[Honors music|royal anthem]], "[[God Save the King]]", which may be played in place of or alongside the national anthem when members of the [[House of Windsor|royal family]] are present. If not played alongside the royal anthem, the national anthem is instead played at the end of an official event.</ref><ref>{{Cite web |title=Australian National Anthem |url=https://www.pmc.gov.au/honours-and-symbols/australian-national-symbols/australian-national-anthem |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027193111/https://www.pmc.gov.au/honours-and-symbols/australian-national-symbols/australian-national-anthem |archive-date=27 October 2023 |access-date=9 January 2024 |website=Department of Prime Minister and Cabinet}}</ref> | image_map = Australia with AAT (orthographic projection).svg | map_caption = ಭೂಗೋಲಡ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ‌ ನಕ್ಷೆ (ಕಡು ಪಚ್ಚೆ) | alt_map = A map of the eastern hemisphere centred on Australia, using an orthographic projection. | capital = [[ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ]] | coordinates = {{Nowrap|{{Coord|35|18|29|S|149|07|28|E|type:city_region:AU}}}} | largest_city = [[ಸಿಡ್ನಿ]] <br />[[ಮೆಲ್‌ಬರ್ನ್]]{{Refn|Sydney is the largest city based on Australian Bureau of Statistics (ABS) Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs). These represent labour markets and the functional area of Australian capital cities.<ref>{{cite web |title=Regional population, 2021-22 financial year |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2021-22 |date=20 April 2023 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=27 May 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420020126/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2021-22 |url-status=live }}</ref> Melbourne is larger based on ABS Significant Urban Areas (SUAs). These represent Urban Centres, or groups of contiguous Urban Centres, that contain a population of 10,000 people or more.<ref>{{cite news |last1=Turnbull |first1=Tiffanie |title=Melbourne overtakes Sydney as Australia's biggest city |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-65261720 |access-date=27 May 2023 |work=BBC News |date=17 April 2023 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521093900/https://www.bbc.com/news/world-australia-65261720 |url-status=live }}</ref>|}}<!-- See discussion on the talk page --> | languages_type = ಅಧೀಕೃತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬಾಸೆ | languages = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (''[[de facto]]'')<br>none (''[[de jure]]'') | languages2_type = | languages2 = | demonym = {{Hlist|ಅಸ್ಟ್ರೆಲಿಯನ್<br />ಅಸ್ಸಿ (ಜನ ಪಾತೆರಡ್){{Refn|Pronounced "Ozzy"}}<ref>{{Cite web |title=Aussie |url=https://www.macquariedictionary.com.au/features/word/search/?search_word_type=Dictionary&word=aussie |url-access=subscription |access-date=8 February 2024 |website=[[Macquarie Dictionary]] |date=16 October 2023 |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610132406/https://www.macquariedictionary.com.au/?time=1718025846039 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |title=Collins English Dictionary |year=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |location=Bishopbriggs, Glasgow |isbn=978-0-0078-6171-2 |page=[https://archive.org/details/collinsenglishdi0000unkn/page/n27 18] |title-link=Collins English Dictionary }}</ref><!--end hlist:-->}} | religion = {{Ublist |item_style=white-space:nowrap; |title = [[Religion in Australia|Various]] ೪೩.೯% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ |೩೮.೯% ಜಾತಿ ನಂಬಂದಿನಕ್ಲು |೩.೨% ಇಸ್ಲಾಂ |೨.೭% ಹಿಂದೂ |೨.೪% ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ |೧.೭% ಬೇತೆ |೭.೨% ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ{{Refn|The religion question is optional in the Australian census.}} }} | religion_year = ೨೦೨೧ | religion_ref = | government_type = ಫೆಡರಲ್ ಸಂಸತ್ | leader_title1 = ಮೊನಾರ್ಕಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | leader_name1 = ೩ನೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ | leader_title2 = {{Nowrap|ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್}} | leader_name2 = ಸ್ಯಾಮ್ ಮೊಸ್ಟಿನ್ | leader_title3 = ಪ್ರಧಾನಿ | leader_name3 = ಆಂಟನಿ ಅಲ್ಬನೆಸೆ | legislature = ಸಂಸತ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ | sovereignty_type = ಸ್ವಾತಂತ್ರ | sovereignty_note = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ‌ಡ್ದ್ | established_event1 = ಒಕ್ಕೂಟ ಬುಕ್ಕ ಸಂವಿಧಾನದ ರಚನೆ | established_date1 = ೧ನೇ ಜನವರಿ ೧೯೦೧ | established_event2 = ಬಲ್ಫೊರ್ ಘೋಷಣೆ | established_date2 = ೧೫ನೇ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೨೬ | established_event3 = ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ದತ್ತು ಕಾಯಿದೆನ್ ಶಾಸನ ಮಲ್ತಿನ | established_date3 = ೯ನೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೨ | established_event4 = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಕಾಯಿದೆ | established_date4 = ೩ನೇ ಮಾರ್ಚಿ ೧೯೮೬ | area_km2 = 7,688,287<ref>{{Cite web|url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories|title=Area of Australia - States and Territories|date=27 June 2014|website=Geoscience Australia|access-date=18 February 2024|archive-date=18 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite CIA World Factbook |country=Australia |section=Geography |access-date=16 August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> | area_rank = 6ನೇ | percent_water = 1.79% (2015) | population_estimate = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{Data Australia|poptoday|formatnum}}<ref>{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/population-clock-pyramid|title=Population clock and pyramid|work=[[Australian Bureau of Statistics]] website|date=5 March 2024|publisher=Commonwealth of Australia|access-date=5 March 2024|archive-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208102513/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/population-clock-pyramid|url-status=live}} The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation.</ref> | population_census = {{IncreaseNeutral}} ೨೫,೮೯೦,೭೭೩ <ref>{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022|title=National, state and territory population|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=26 September 2022|access-date=26 September 2022|archive-date=21 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121204624/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022|url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} | population_estimate_rank = 54ನೇ | population_census_year = 2021೧ | population_density_km2 = 3.6 | population_density_rank = 244 | GDP_PPP = {{increase}} $1.791 trillion <ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=193,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Australia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=16 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416233556/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=193,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_rank = 20th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $66,627 | GDP_PPP_per_capita_rank = 23rd | GDP_nominal = {{increase}} $1.790 trillion | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_rank = 13th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $66,589 | GDP_nominal_per_capita_rank = 10th | Gini = 32.4 | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Australia Gini Coefficient, 1995 – 2023 {{!}} CEIC Data |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/australia/gini-coefficient |access-date=4 March 2024 |website=www.ceicdata.com |archive-date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304002624/https://www.ceicdata.com/en/indicator/australia/gini-coefficient |url-status=live }}</ref> | HDI = 0.946<!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 10th | currency = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ($) | currency_code = AUD | time_zone = [[Time in Australia|AWST, ACST, AEST]]<ref>There are minor variations from three basic time zones; see [[Time in Australia]].</ref> | utc_offset = +8; +9.5; +10 | time_zone_DST = [[Time in Australia|ACDT, AEDT]] | utc_offset_DST = +10.5; +11 | DST_note = [[Daylight saving time|DST]] not observed in Qld, WA and NT | date_format = {{Abbr|dd|day}}/{{Abbr|mm|month}}/{{Abbr|yyyy|year}}<ref>{{Cite web |last=Australian Government |date=March 2023 |title=Dates and time |url=https://www.stylemanual.gov.au/grammar-punctuation-and-conventions/numbers-and-measurements/dates-and-time |access-date=6 May 2023 |website=Style Manual |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529074659/https://www.stylemanual.gov.au/grammar-punctuation-and-conventions/numbers-and-measurements/dates-and-time |url-status=live }}</ref> | drives_on = ಎಡತ್ತ ಬರಿ | calling_code = [[Telephone numbers in Australia|+61]] | cctld = [[.au]] }} '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ '''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೂಲ ಬೂಮಿ, ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾ ದೀಪೊ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಎಲ್ಯ ದೀಪೊಲು ಇಪ್ಪುನ, ದಕ್ಷಿಣ [[ಭೂಮಿ|ಭೂ]] ಗೋಳೊಡು ಇಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ [[ದೇಶ]]. ಉಂದು ಓಷಿಯಾನಿಯ ಪ್ರದೇಸೊದ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ 6ನೇ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಈ‌ ದೇಸೊ ಸಮತಟ್ಟಾಯಿನ ನೆಲ ಇಪ್ಪುನ, ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಮೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಕಂಡೊ. ಅತ್ತಂದೆ ಮುಲ್ಪದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಪಲವತ್ತತೆ ಕಡಮೆ ಉಂಡು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಒಂಜಿ‌ ಕಂಡಲಾ ಅಂದ್, ದೇಸೊಲಾ ಅಂದ್. == ಪದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪುದರ್ '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ([[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]ಡ್ {{IPAc-en|ə|ˈ|s|r|eɪ|l|i|ə}} ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುಂಡು) <ref>{{Harvnb|Bernard|1989|p=61}}</ref> ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ದೊಡು ಪ್ರಾಕ್ದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಒಂಜಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಂಡೊಗು ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಪುದರ್.<ref name=":2">{{Cite web |date=30 April 2024 |title='ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಎಲ್ಲಿಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ |url=https://www.library.gov.au/research/research-guides-0/where-name-Australia-came |access-date=14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |website=ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ}}</ref> ಕೆಲವು 16ನೇ ಶತಮಾನೊದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಕೆರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಆದುನಿಕವಾದ್ ಗುರುತಿಸದೆರ್. '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ''' ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |last1=ಕ್ಲಾರ್ಕ್ |first1=ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ |last2=ಕ್ಲಾರ್ಕ್ |first2=ಫಿಲಿಪ್ |date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |title='ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ'ನ್ ನಕ್ಷೆಡ್ ಪಾಡುನವು |url=http://theconversation.com/putting-Australia-on-the-ma-p-p-p-2014|access{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ಜನವರಿ ೨೦೨೨ |ವೆಬ್ಸೈಟ್=ದಿ ಕನ್ವರ್ಸೇಶನ್ |ಆರ್ಕೈವ್-ಡೇಟ್=೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ |ಆರ್ಕೈವ್-ಯುಆರ್ಎಲ್=https://web.archive.org/web/20220302195128/https://theconversation.com/putting-%E0%B2%86%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE-%E0%B2%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%A6-%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B3%8D-29816 |ಉರ್ಸ್ತಾಲಿಯಾ</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == === ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರಾಗೈತಿಯಾಸೊ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಖಂಡೊಡು ನರಮಾನಿಲೆನ ವಾಸ 50,000 ರ್ದ್ 65,000 ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಸುರು ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು, ಇತ್ತೆದ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ದ್ ಭೂಮಿ ಸೇತುವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಸಮುದ್ರ ದಾಟ್‌ನ ಮೂಲಕ ಜನಕುಲೆನ ವಲಸೆದೊಟ್ಟುಗು. ಆದುನಿಕ ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೆನ ಈ ಪಿರಾಕ್ದಕ್ಲೆಗ್ ಎಂಚ ವಲಸೆದ ಅಲೆಲು ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಅನಿಶ್ಚಿತ.<ref>{{Cite web |last=Dorey |first=Fran |title=When did modern humans get to Australia? |url=https://australian.museum/learn/science/human-evolution/the-spread-of-people-to-australia |publisher=Australian Museum |access-date=21 August 2020 |archive-date=17 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817140725/https://australian.museum/learn/science/human-evolution/the-spread-of-people-to-australia/ |url-status=live }}</ref> ಆರ್ನ್ಹೆಮ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಡ್ಜೆಡ್ಬೆಬೆ ರಾಕ್ ಶೆಲ್ಟರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಡ್ ನರಮಾನಿಲೆನ ಉಪಸ್ತಿತಿನ್ ತೋಜಾವುನ ಅತ್ಯಂತ ಪಿರಾಕ್ದ ಜಾಗೆ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ. == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:Australian Residents by Country of Birth 2021 Census.svg|thumb|ಪುಟ್ಟುನ ದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಿವಾಸಿಲು (೨೦೨೧ ಜನಗಣತಿ) File:St Mary's Cathedral as viewed from Hyde Park, Sydney b.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಸಿಡ್ನಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‍ಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಲ್ಲ ದಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ File:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|upright=1.0|right|ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ರಾಕ್ ಆರ್ಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಿಂಬರ್ಲಿ (ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಪ್ರದೇಶೊಡು </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] 27q6bd3a15qbz0x16qarheil2e87pue 0 3660 363744 350045 2026-08-01T19:55:19Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363744 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Svømmende blodigle.JPG | image_caption = ''[[Hirudo medicinalis]]'' | image2 = Helobdella 2013 000.jpg | fossil_range = {{Fossil_range|Silurian|Recent}} | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[ಅನೆಲಿಡ]] | classis = [[Clitellata]] | subclassis = '''Hirudinea''' | subclassis_authority = [[Jean-Baptiste Lamarck|Lamarck]], 1818 | subdivision_ranks = [[Infraclass]]es | subdivision = [[Acanthobdellidea]]<br /> [[Euhirudinea]]<br/> (but see [[#Taxonomy and systematics|below]]) }} '''ಉಂಬುರು''' ಒಂಜಿ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರಪಿನ [[ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜುವ]]. ಉಂದು ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ಉಂದು ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ನರಮಾನಿಲೆನ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರ್‌ದೇ ಬದುಕುನವು. ಉಂಬುರುನು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ '''ಜಿಗಣೆ''' ಅತ್ತ್ಂಡ '''ಉಂಬಳ''' ಪಂಡ್ಂಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಬಾಸೆಡ್ (ಲೀಚ್) leech ಪಂಡ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಅನೆಲಿಡ ವಿಭಾಗೊದ ಹಿರುಡೀನಿಯ<ref name=Buchsbaum>{{cite book |author1=Ralph Buchsbaum |author2=Mildred Buchsbaum |author3=John Pearse |author4=Vicki Pearse |title = Animals Without Backbone |url=https://archive.org/details/animalswithoutba0000buch_f1w8 |edition=3rd |publisher = The University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1987 |isbn = 0-226-07874-4 |pages=[https://archive.org/details/animalswithoutba0000buch_f1w8/page/312 312]–317}}</ref> ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್‌ನ [[ಅಕಶೇರುಕ]] (ಲೀಚ್). [[ಭಾರತ]], [[ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಇಂಚಿತ್ತಿ ದೇಸೊದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ==ಬದುಕುನ ಜಾಗೆ== ಚೀಪೆ ನೀರ್‌ದ ಪಳ್ಳ, ಕೆದು, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶೊ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಧಾನವಾದ್ ಪರಪುನ ತೋಡು, ಪಳ್ಳಲೊಡ್ ಉಂದು ಬದುಕುಂಡು. ನೀರ್‌ಡ್ ತನ್ನ ಮಾಂಸಲವಾಯಿನ ದೇಹೊನು ಅಲೆತ್ತಲೆಕೊ ಬಳುಕಿಸವೊಂದು ಮೀಂದುಂಡು. ಆಹಾರಾರ್ಜನೆಗಾದ್ ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್‌‍ಲಾ ಬರುಪುಂಡು. ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ದೇಹೊದ ರಡ್ಡ್ ಕೊಡಿಕುಲೆಡ್‍ ಉಪ್ಪುನ ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್‌ದ ಸಕಾಯೊರ್ದು ದೇಹೊನು ಕುಣಿಕೆದಂಚ ಬಗ್ಗದ್ ದುಂಬು ಪೋಪುಂಡು. ಉಂಬುರು ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಬಹಿರ್ ಪರತಂತ್ರ ಜೀವಿ; ಉಂದು ಬದುಕುನ ನೆಲೆತ್ತ ಬರಿಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಪರಿಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ [[ಕಶೇರುಕ]]ಲೆನ [[ನೆತ್ತೆರ್]]ನ್ ಹೀರ್‌ದ್ ಬದುಕೊಂದು ನೀರ್‌ಡೇ ಬದುಕುನ [[ಮೀನ್]], [[ಏಮೆ]]ಲೆನ ಪರಾವಲಂಬಿಯಾದ್ ಬದುಕುನವುಲಾ ಉಂಡು.<ref name=Sawyer>{{cite book |author= Roy Sawyer| title = Neurobiology of the Leech | editor1-first= Muller |editor1-last= Kenneth | editor2-first= John |editor2-last= Nicholls | editor3-first= Gunther |editor3-last=Stent |publisher = Cold Spring Harbor Laboratory | location = New York | year = 1981 | isbn = 0-87969-146-8 |pages=7–26}}</ref> ಮಾತ ಉಂಬುರುಲುಲಾ ನೆತ್ತೆರ್ ಒಯಿತ್ತ್‌‍ದ್ ಬದುಕುನ ಪರಾವಲಂಬಿಲ್‍ ಅತ್ತ್. ಕೆಲವು ಬಸವನ ಹುಳು, ಕೀಟೊಲೆನ ಡಿಂಬ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಲೆನ್‍ ತಿಂದ್‌ದ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು. ==ಪ್ರಭೇದೊಲು== ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನರಮಾನಿಗ್ ಕೇಡ್ ಮನ್ಪುನ ಉಂಬುರು ಹಿರುಡಿನೇರಿಯ ಜಾತಿದವು. ಭಾರತೊಡು ನಾಲ್ ಪ್ರಭೇದೊಲು ಉಂಡು. ೧. ಹಿ. ವಿರಿಡಿಸ್, ೨. ಹಿ. ಜಾವನ್ಷಿಯ, ೩. ಹಿ. ಮ್ಯಾನಿಲೆನ್ಸಿಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ೪. ಹಿ. ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಸ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮಲೆನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತಿಕ್ಕುನ ಪ್ರಭೇದೊ ಪಂಡ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಸ. ==ಶಾರೀರಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು== [[File:PSM V17 D495 The medicinal leech.jpg|thumb|160px|The leech and its nervous system]] [[File:LeechEyes.png|thumb|120px|The number and position of eyes are essential for distinguishing the leech species.]] [[File:Blutegelmeyer.jpg|thumb|Mouthparts and sucker]] [[File:Leech (26 2 29) Cross-section of leech (Hirudinea).jpg|thumb|Leech cross-section]] ಅನೆಲಿಡ ವಿಭಾಗೊದ ಇತರ ಜೀವಿಲೆಡ ಉಪ್ಪುನಂಚನೆ ಉಂಬುರುದ ಮಾಂಸಲ ದೇಹ ಮಸ್ತ್ ಖಂಡೊಲಾದ್ ವಿಭಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಸ ಪ್ರಭೇದ ವಿಸ್ತಂತಾವಸ್ಥೆಡ್ 12" ಉದ್ದ ಉಂಡು. ದೇಹ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ್ ತೋಜಿಂಡಲಾ, ಬೆರತ್ತ ಬಾಗೊ ಕಮಾನ್‌ದಂಚ ಉಬ್ಬುದುಂಡು. ಮಿತ್ತ್ ಗಾಢವಾಯಿನ ಪಚ್ಚೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಡಿತ್ತ ಭಾಗೊ ಮಂಜಲ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಿತ್ತಲೆ ಬಣ್ಣದವು ಬೆರಿತ್ತ ಭಾಗದ ಮಿತ್ತ್ ಮಂಜಲ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಿತ್ತಲೆ ಬಣ್ಣದ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಲು ಉಂಡು. ದೇಹೊದ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಟ್ಟ್‌‍ಲಾ ಹೀರು ಬಟ್ಟಲ್‍ಲ್ ಉಂಡು. ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಹೀರು ಬಟ್ಟಲ್‌ದ ತಗ್ಗ್‌ದ ನಡುಟ್ಟು ಬಾಯಿದ ಒಟ್ಟೆ ಉಂಡು. ಪಿರವುದ ಪುಡೆಟ್ಟ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್ ಬಟ್ಟಲ್‍ದ ಆಕಾರೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್‌ರ್ದ್‌ಲಾ ಎಚ್ಚ ಅಗೆಲವಾದ್ ಉಂಡು. ದೇಹೊಡು ಒಟ್ಟು 33 ಖಂಡೊಲು ಉಂಡು. ಒಂಜೊಂಜಿ ಖಂಡಲಾ ಆನ್ಯುಲೈ ಪನ್ಪುನ ಉಪಖಂಡೊಲಾದ್ ವಿಭಾಗ ಆದ್ ಉಂಡು. ಆನ್ಯುಲೈಲು ದೇಹದ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಅಡ್ಡಜಾಡುಲೆದಂಚ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ದೇಹದ ಉಲಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಗೋಚರ ಅಪುಜಿ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಖಂಡೊಡುಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 5 ಆನ್ಯುಲೈಲು ಉಂಡು. ಆಂಡ ಸುರುತ 5 ಬುಕ್ಕೊ ಕಡೆತ 9 ಖಂಡೊಲೆಡ್‌ ಭಿನ್ನ ಸಂಖ್ಯೆದ ಆನ್ಯುಲೈಲು ಉಂಡು. ಸುರುತ 5 ಖಂಡೊಲೆಡ್‍ ಪ್ರತಿಖಂಡೊದ ಸುರುತ ಆನ್ಯುಲಸಿನ ಊಧ್ರ್ವಭಾಗೊಡು ಒಂಜೊಂಜಿ ಜೊತೆ ಅರೆಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ಣ ರೂಪ ಆಯಿನ ಕಣ್ಣುಲು ಉಂಡು. ಮಾತ ಆನ್ಯುಲಸುಲೆನ ಊಧ್ರ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ಅಧೋಭಾಗೊಲು ರಡ್ಡೆಟ್‌ಲಾ ಆನ್ಯುಲರ್ ಗ್ರಾಹಕಾಂಗಲು ಉಂಡು. 6 ರ್ದ್ 22 ನೆತ ಖಂಡೊ ಮುಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಖಂಡದ ಕಡೆತ ಆನ್ಯುಲಸ್‍ದ (ಪಂಡ್‍ಂಡ 5ನೆತ ಆನ್ಯುಲಸ್‍ದ) ಅಧೋಭಾಗೊಡು ಒಂಜೊಂಜಿ ಜೊತೆ ನೆಫ್ರೀಡಿಯ ತೆರಪುಲು ಉಂಡು. ಒಂದೆತ್ತ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಾಂಗಲಾಯಿನ ನೆಫ್ರೀಡಿಯಲು ಪಿದಯಿ ದೆಪ್ಪುಂಡು. ಖಂಡಗ್ರಾಹಕಾಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಆನ್ಯುಲರ್ ಗ್ರಾಹಕಾಂಗೊಲೆನ ಉಂಬುರುದ ಸಂವೇದನಾಂಗೊಲು. ಸುರುತ ಖಂಡೊದ ಎದುರುದ ಬಾಗೊಡು ಪ್ರೋಸ್ಟೋಮಿಯಮ್ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ರಚನೆ ಉಂಡು. ದೇಹೊದ ಎದುರುದ ಪುಡೆಟ್ಟ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್ ಸುರುತ 3 ಖಂಡೊಲೆನ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಿಸುಂಡು. ಉಂಬುರು ಉಭಯ ಲಿಂಗಿ. ಆಂಡ ಆಣ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಮ ಪೊಣ್ಣು ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ತೆರಪುಲು 10 ಬುಕ್ಕೊ 11ನೆತ ಖಂಡೊಲೆಡ್ 5 ಆನ್ಯುಲಸುಲೆನ ಅಂತರೊಡು ಆಯಾ ಖಂಡೊಲೆನ 2 ಬುಕ್ಕೊ 3ನೆತ ಆನ್ಯುಲಸಿನ ನಡುತ್ತ ಜಾಡುಡು ಪಿದಯಿಗ್ ದೆಪ್ಪುಂಡು. ಉಂಬುರು ಬಾಹ್ಯ ಪರಾವಲಂಬಿ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್‌‍ದಾವರ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಲೆನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವುಂಡು. ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಹೀರ್‌ನಗ ಆತಿಥೇಯ ಪ್ರಾಣಿನ ದೇಹೊಗು ಬಿಗಿಯಾದ್ ಅಂಟೊಂದು ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್‌ದ ಸಹಾಕಯೊಡು. ಬಾಯಿದ ಒಟ್ಟಡ ಬೆರಿಟ್ಟ್ ಮಾಂಸಲವಾಯಿನ ಮೂಜಿ ದವಡೆಲ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಸಹಾಯೊಡು ಆತಿಥೇಯ ಜೀವಿದ ದೇಹೊಡು ಗಾಯ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನೆತ್ತೆರ್‌‍ನ್ ಹೀರುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್‌ ಆತಿಥೇಯೆ ತಿಕ್ಕುನೆ ಅಪರೂಪವಾಯಿನೆರ್ದ್ ತಿಕ್ಕ್‌ನಪಗ ಆಯಿನಾತ್‍ ಎಚ್ಚ ನೆತ್ತೆರ್‌‍ನ್ ಹೀರೊಂದು ಶೇಖರ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದಿವೊಂದು ಬುಡುಪುಂಡು. ಇಂಚ ಎಚ್ಚ ಆಹಾರೊನು ಕೂಡ್‌ದ್ ದಿವೊನುನ ಸಲುವಾದ್ ಅನ್ನನಾಳೊಡು ಎಲೆಸಂಚಿ ಪನ್ಪುನ ರಚನೆಲು ಉಂಡು. ಉಂದೆರ್ದ್ ಆದ್ ಒರ ನೆತ್ತೆರ್‌‍ನ್ ಹೀರೊಂಡ 6 ತಿಂಗೊಲು ಮುಟ್ಟ ಪಿರ ಆಹಾರೊನು ಸೇವಿಸವಂದೆ ಬದುಕ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಚ್ಚ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಹೀರ್‌ದಾನಗ ದೇಹೊ ದಪ್ಪ ಅಪೊಡಾಯಿನೆರ್ದ್‌ ದೇಹಭಿತ್ತಿಡ್ ಅಡ್ಡ ಬುಕ್ಕೊ ಲಂಬ ಸ್ನಾಯುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಉದಗ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಓರೆ ಸ್ನಾಯುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತೆರ್ ದಿಂಜಿನ ಅನ್ನನಾಳದ ಭಾಗೊನು ರಕ್ಷಣೆ ಮನ್ಪುನೆಹಾದ್‍ ಉಂದೆತ್ತ ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಬಾಟ್ರಾಯಿಡಲ್ ಪನ್ಪುನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಗಾಂಶ ಉಂಡು. ಆತಿಥೇಯ ಪ್ರಾಣಿರ್ದ್ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಹೀರ್‌ನಪಗ ಪೆರ್ಪು ಕಟ್ಟುನೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಒಂಬುರುಲು ಜೊಲ್ಲು ಗ್ರಂಥಿಲೆನ ಹಿರುಡಿನ್ ಪನ್ಪುನ ಪದಾರ್ಥೊನು ಸ್ರವಿಸವುಂಡು. ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಹೀರಿಯೆರೆ ನೆರವು ಅಪುನಂಚ ಫ್ಯಾರಿಂಕ್ಸ್ ಭಾಗೊ ಮಾಂಸಲವಾದ್ ಉಂಡು. ಉಂಬುರುದ ವಾಸಸ್ಥಳೊಕುಲುಲಾ ಆಹಾರಾರ್ಜನೆಗ್ ಅನುಕೂಲವಾದ್ ಉಂಡು. ಚೀಪೆನೀರ್‌ದ ಪಳ್ಳಕೊಳ್ಳೊಲೆಡ್ ಉಂದು ಬದುಕುನೆರ್ದ್ ನೀರ್ ಪರಿಯೆರೆ ಬತ್ತ್‌‍ನ ಕಶೇರುಕಲು ಸುಲಭವಾದ್ ಉಂದೆಕ್ಕದ ಆಹಾರೊನು ಒದಗಿಸವುಂಡು. ಉಂಬುರುದ ದೇಹೊಡು ನಕೃದ ದೇಹೊದಲೆಕೊ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ಕ್ಲೈಟೆಲಮ್ ಭಾಗ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡ ಪ್ರಜನನ ಕಾಲೊಡು 10, 11, 12ನೆತ ಖಂಡೊಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಕ್ಲೈಟೆಲಮ್ ಭಾಗೊದಂಚ ವರ್ತಿಸಾದ್ ಪ್ರಜನನೊಡು ನೆರವು ಅಪುಂಡು. ==ವೈದ್ಯಕೀಯೊಡು ಉಪಯೋಗ== ಉಂಬುರುದ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದೊಲು ನರಮಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಲೆನ ನೆತ್ತೆರ್ ಒಯ್ತ್‌ದ್ ಉಪದ್ರ ಮಲ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ನರಮಾನಿಗ್ ಉಪಕಾರಿಲ್ ಆದ್ ಉಂಡು. ಹಿರುಡೊ ಮೆಡಿಸಿನ್ಯಾಲಿಸ್ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಭೇದದ ಉಂಬುರುಲೆನ್ ಹುಣ್ಣು/ಗಾಯ, ಕುರಿ ಇಂಚಿತ್ತ್ ನೆರ್ದ್ ಬೊಡ್ಚಂದಿನ ನೆತ್ತೆರ್ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ನಕುಲು ಗಲಸುವೆರ್. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಒಯಿಪ್ಪುನಗ ನರಮಾನಿಗ್ ಬೇನೆ ಅವಾಂದಿನೆರ್ದ್ ಈ ವಿಧಾನೊನು ಅನುಸರಿಸಾವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಉಂಬುರುಲೆರ್ದ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಲ್ತ್‌ನ ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕೊಲೆನ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಗಟ್ಟಿ ಅಪುನೆನ್ ಉಂತಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್. (ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ) ಪಿಡುಗುಲಾದ್ ನರಮಾನಿಗ್ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೀಟೊಲು ಡಿಂಬೊಲು, ಹುಳುಕುಲು, ಮೃದ್ವಂಗಿಲು ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಉಂಬುರುಲು ಆಹಾರವಾದ್ ಬಳಸುನೆರ್ದ್ ಅಯಿನ್ ಪೂರ ನಾಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನರಮಾನಿಗ್ ಉಪಕಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು== * [http://australianmuseum.net.au/Leeches Leech fact sheet], [[Australian Museum]] * [http://www.wildmadagascar.org/overview/leeches.html How to remove a leech] * [https://web.archive.org/web/20110202235918/http://www.disgustingly-healthy.com/ Biotherapy with leeches and maggots] * [https://web.archive.org/web/20110831135257/http://videos.howstuffworks.com/discovery/29031-discover-magazine-leeches-in-reconstructive-surgery-video.htm Leeches in Reconstructive Surgery] * [https://web.archive.org/web/20170501131640/http://richannel.org/this-film-sucks-the-science-of-leeches The Science of Leeches], [[Royal Institution]] video, August 2013 [[ವರ್ಗೊ:ಪರಪುನಾ ಜೀವಿಲು]] roqt44u9komll9ibr9b0qlcf8x9xshu 0 3809 363760 359689 2026-08-02T04:41:16Z ChiK 1136 /* ಇತಿಹಾಸ */ cln 363760 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = Kukke Subramanya Swami.jpg | image_alt = | caption = ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರ | map_type = | map_caption = ಕರ್ನಾಟಕದ ನಕ್ಷೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ | coordinates = {{coord|12.66|75.61|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | other_names = | native_name = ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ | country = {{flag|India}} | state = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | district = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] | website = {{URL|1=https://itms.kar.nic.in/hrcehome/index_temple.php?tid=21|2=itms.kar.nic.in/..}} | locale = [[ಕುಮಾರಧಾರೆ]] ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್ | elevation_m = | deity = ನಾಗರೂಪಿ [[ಕಾರ್ತಿಕೇಯ]] (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ) | festivals = [[ಶಷ್ಟಿ]], ಕಿರು ಶಷ್ಟಿ, [[ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ]], [[ನಾಗಾರಾಧನೆ]] | architecture = | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | established = | creator = [[ಪರಶುರಾಮೆರ್]] | architecture_style = ಕರ್ನಾಟಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ }} '''ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ''' ಭಾರತ ದೇಶದ ಕಡಬ ತಾಲೂಕುದ (ದುಂಬು ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುದ) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆ ಬರಿಟು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಮಾತಾ ನಾಗನ ಅಧಿಪತಿ ಆಯಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೆಂದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. [[File:Kukke Shri Subrahmanya Temple 3.jpg|thumb|ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ತಾನ]] == ಬಲ್ಲಾಳರಾಯ == ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಪಿದಯಿದ ಅಂಗಣೊರ್ದು ಉಳಯಿದ ಅಂಗಣ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನಗ ನಡೆತ್ತ ಎಡಭಾಗೊಡು ಬಲ್ಲಾಳರಾಯೆ ಪನ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್‌ದ ವಿಗ್ರಹ ಉಂಡು. ಈ ಮೂರ್ತಿದ ಕುರಿತಾದ್ ಒಂಜಿ ಐತಿಹ್ಯ ಉಂಡು <ref>ಕುಕ್ಕೆಡ್ ನಾಗರಮಡಿಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖಕೆರ್-ಡಾ. ಪೂವಪ್ಪ ಕಣಿಯೂರು ೨೦೧೭, ತರಂಗಿಣಿ ಪ್ರಕಾಶನ</ref> === ಇತಿಹಾಸ === ದುಂಬು ಮಧ್ವ ಮೂಲ [[ವಿಷ್ಣು]] ತೀಥ೯ರ್ ಸಂಸ್ಥಾನರ್ದ್ ಸಿದ್ಧ [[ಪರ್ವತೊ]]ಗು ತಪಸ್ಸಿಗ್ ಪಿಡಡ್‍ದ್ ಪೋನಗ ಮದ್ವೆರೆರ್ದ್ ದತ್ತವಾಯಿನ ಸಂಪುಟೊನು ಕೊಂಡೊದು ಪೋಯೆರ್. ಅಪಗ ನನ ಒರಿ ಸ್ವಾಮಿ ಅನಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಥೆರೆಗ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಎಲ್ಲೆ ಈ ಹರಿದ್ಯಾನೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ಈ ಅಪೇಕ್ಷಿಸ್ನಪಗ ಸಂಪುಟೊನು ಕುಮಾರಧಾರೊಡು ತೇಲೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು ನನೊಂಜಿ ಕನ್ನಡಿ ಸುದೆಟ್ಟ್ ತೇಲೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು. ಕುಮಾರಧಾರೊಡು ಬರ್ಪುನೆನ್ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ನನೊಂಜಿ ಸ್ಥಾನೊಗುಲಾ ಕೊರೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. === ನಂಬಿಕೆ === ಆ ಪ್ರಕಾರೊ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಲಾಳನ ಸಂಕಟ ನಿವಾರಣೆ ಆಂಡ್. ಆ ಸಂಧರ್ಭೊಡು ದೇವರೆನ ಎದುರು ಭಾಗೊಡು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಾಯಿನ ನಿಗ್ರಹನೇ ಇನಿಕ್‍ಲಾ ಉಂಡು. ಈ ವಿಗ್ರಹೊನು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪುನ ನಿಷೇಧ ಉಂಡು. ದೇಹೊದ ಮೇಲ್‍ದ ಮಿತ್ತ ಬುಕ್ಕೊೆ ನಿವಾರಣೆಗಾದ್ ಪರಕೆ ಪಂಡ್‍ನಕ್‍ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಾಯಿನ ವಸ್ತುಲೆನ ಈ [[ವಿಗ್ರಹೊ]]ಗು ಅರ್ಪಿಸವುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. == ಮಾಹಿತಿಲು == [[ಕುಡ್ಲ]]ದ್ ೧೦೫ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ದೂರೋಡ್ ಇಪ್ಪುನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ '''ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ'''. ಉಂದೆನ್ ಶೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ನೆತ್ತ ಪ್ರದಾನ ದೇವೆರ್ ಶ್ರಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಭಕ್ತಾದಿಲೆಗ್ ನಿತ್ಯಾನ್ನದಾನ ಸೇವೆ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಲ ಉಂಡು.ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಟ ಇತ್ತುದ್ ಮಟಾದೀಶೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ಕ್ಷೆತ್ರ [[ಕುಮಾರದಾರ ಸುದೆ]]ತ ದಂಡೆಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೋಡ್ ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ, ನಾಗ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ, [[ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ|ನಾಗ ತಂಬಿಲ]], [[ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ]] ಸೇವೆ ನಡಪ್ಪುಂಡು.ಮಾತ ಭಕ್ತೆರ್ಲ ಬತ್ತ್ದ್ ಮುಲ್ತ ದೆವೆರ್ನ್ ಸೆವೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ನಡಪ್ಪುನ ಸೇವೆಲು == # ಪೂತ ಪೂಜೆ # ರಂಗೊ ಪೂಜೆ == ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ವಿಧಾನ == ಮುಲ್ಪದ ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ಬಾರಿ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸಿದ್ಢ. ಸರ್ಪ ದೋಷ ಉಪ್ಪುನಕುಲು ಇಡೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್, ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ನೆರವೇರಿಸಾದ್ ದೋಷ ಮುಕ್ತರಾಪೆರ್. ಇಂಚಿಪ್ಪ ಇಡೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದ್ ಈ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ನೆರವೇರಿಸಾಯಿನ ವಿಖ್ಯಾತೆರೆಡ್ ಸಚಿನ್ ತೆ೦ಡೂಲ್ಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೇಮಮಾಲಿನಿ ಸೇರ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇರ್. ಇಡೆಗ್ ಪೊಂಡ ಅವುಲೆ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ "ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ"ನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ "ಕುಮಾರಧಾರ" ಸುದೆನ್ ಸಂದರ್ಶನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮರಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. == ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು == * [[:kn:ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] == ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ - ಪಟಕುಲು == <gallery> Stacking the pebbles from the river bed of Kumaradhara at Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg Kukke Shri Subrahmanya Temple 2.jpg Stacked Pebbles at Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ತುಳುನಾಡ್‌ದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ]] 9dgtyhqc5pmz03aa6y5i1oakrdj7wja 363761 363760 2026-08-02T04:42:18Z ChiK 1136 363761 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = Kukke Subramanya Swami.jpg | image_alt = | caption = ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರ | map_type = | map_caption = ಕರ್ನಾಟಕದ ನಕ್ಷೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ | coordinates = {{coord|12.66|75.61|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | other_names = | country = {{flag|India}} | state = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | district = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] | website = {{URL|1=https://itms.kar.nic.in/hrcehome/index_temple.php?tid=21|2=itms.kar.nic.in/..}} | locale = [[ಕುಮಾರಧಾರೆ]] ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್ | elevation_m = | deity = ನಾಗರೂಪಿ [[ಕಾರ್ತಿಕೇಯ]] (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ) | festivals = [[ಶಷ್ಟಿ]], ಕಿರು ಶಷ್ಟಿ, [[ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ]], [[ನಾಗಾರಾಧನೆ]] | architecture = | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | established = | creator = [[ಪರಶುರಾಮೆರ್]] | architecture_style = ಕರ್ನಾಟಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ }} '''ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ''' ಭಾರತ ದೇಶದ ಕಡಬ ತಾಲೂಕುದ (ದುಂಬು ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುದ) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆ ಬರಿಟು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಮಾತಾ ನಾಗನ ಅಧಿಪತಿ ಆಯಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೆಂದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. [[File:Kukke Shri Subrahmanya Temple 3.jpg|thumb|ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ತಾನ]] == ಬಲ್ಲಾಳರಾಯ == ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಪಿದಯಿದ ಅಂಗಣೊರ್ದು ಉಳಯಿದ ಅಂಗಣ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನಗ ನಡೆತ್ತ ಎಡಭಾಗೊಡು ಬಲ್ಲಾಳರಾಯೆ ಪನ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್‌ದ ವಿಗ್ರಹ ಉಂಡು. ಈ ಮೂರ್ತಿದ ಕುರಿತಾದ್ ಒಂಜಿ ಐತಿಹ್ಯ ಉಂಡು <ref>ಕುಕ್ಕೆಡ್ ನಾಗರಮಡಿಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖಕೆರ್-ಡಾ. ಪೂವಪ್ಪ ಕಣಿಯೂರು ೨೦೧೭, ತರಂಗಿಣಿ ಪ್ರಕಾಶನ</ref> === ಇತಿಹಾಸ === ದುಂಬು ಮಧ್ವ ಮೂಲ [[ವಿಷ್ಣು]] ತೀಥ೯ರ್ ಸಂಸ್ಥಾನರ್ದ್ ಸಿದ್ಧ [[ಪರ್ವತೊ]]ಗು ತಪಸ್ಸಿಗ್ ಪಿಡಡ್‍ದ್ ಪೋನಗ ಮದ್ವೆರೆರ್ದ್ ದತ್ತವಾಯಿನ ಸಂಪುಟೊನು ಕೊಂಡೊದು ಪೋಯೆರ್. ಅಪಗ ನನ ಒರಿ ಸ್ವಾಮಿ ಅನಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಥೆರೆಗ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಎಲ್ಲೆ ಈ ಹರಿದ್ಯಾನೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ಈ ಅಪೇಕ್ಷಿಸ್ನಪಗ ಸಂಪುಟೊನು ಕುಮಾರಧಾರೊಡು ತೇಲೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು ನನೊಂಜಿ ಕನ್ನಡಿ ಸುದೆಟ್ಟ್ ತೇಲೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು. ಕುಮಾರಧಾರೊಡು ಬರ್ಪುನೆನ್ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ನನೊಂಜಿ ಸ್ಥಾನೊಗುಲಾ ಕೊರೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. === ನಂಬಿಕೆ === ಆ ಪ್ರಕಾರೊ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಲಾಳನ ಸಂಕಟ ನಿವಾರಣೆ ಆಂಡ್. ಆ ಸಂಧರ್ಭೊಡು ದೇವರೆನ ಎದುರು ಭಾಗೊಡು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಾಯಿನ ನಿಗ್ರಹನೇ ಇನಿಕ್‍ಲಾ ಉಂಡು. ಈ ವಿಗ್ರಹೊನು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪುನ ನಿಷೇಧ ಉಂಡು. ದೇಹೊದ ಮೇಲ್‍ದ ಮಿತ್ತ ಬುಕ್ಕೊೆ ನಿವಾರಣೆಗಾದ್ ಪರಕೆ ಪಂಡ್‍ನಕ್‍ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಾಯಿನ ವಸ್ತುಲೆನ ಈ [[ವಿಗ್ರಹೊ]]ಗು ಅರ್ಪಿಸವುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. == ಮಾಹಿತಿಲು == [[ಕುಡ್ಲ]]ದ್ ೧೦೫ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ದೂರೋಡ್ ಇಪ್ಪುನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ '''ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ'''. ಉಂದೆನ್ ಶೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ನೆತ್ತ ಪ್ರದಾನ ದೇವೆರ್ ಶ್ರಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಭಕ್ತಾದಿಲೆಗ್ ನಿತ್ಯಾನ್ನದಾನ ಸೇವೆ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಲ ಉಂಡು.ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಟ ಇತ್ತುದ್ ಮಟಾದೀಶೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ಕ್ಷೆತ್ರ [[ಕುಮಾರದಾರ ಸುದೆ]]ತ ದಂಡೆಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೋಡ್ ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ, ನಾಗ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ, [[ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ|ನಾಗ ತಂಬಿಲ]], [[ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ]] ಸೇವೆ ನಡಪ್ಪುಂಡು.ಮಾತ ಭಕ್ತೆರ್ಲ ಬತ್ತ್ದ್ ಮುಲ್ತ ದೆವೆರ್ನ್ ಸೆವೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ನಡಪ್ಪುನ ಸೇವೆಲು == # ಪೂತ ಪೂಜೆ # ರಂಗೊ ಪೂಜೆ == ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ವಿಧಾನ == ಮುಲ್ಪದ ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ಬಾರಿ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸಿದ್ಢ. ಸರ್ಪ ದೋಷ ಉಪ್ಪುನಕುಲು ಇಡೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್, ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ನೆರವೇರಿಸಾದ್ ದೋಷ ಮುಕ್ತರಾಪೆರ್. ಇಂಚಿಪ್ಪ ಇಡೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದ್ ಈ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ನೆರವೇರಿಸಾಯಿನ ವಿಖ್ಯಾತೆರೆಡ್ ಸಚಿನ್ ತೆ೦ಡೂಲ್ಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೇಮಮಾಲಿನಿ ಸೇರ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇರ್. ಇಡೆಗ್ ಪೊಂಡ ಅವುಲೆ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ "ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ"ನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ "ಕುಮಾರಧಾರ" ಸುದೆನ್ ಸಂದರ್ಶನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮರಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. == ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು == * [[:kn:ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] == ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ - ಪಟಕುಲು == <gallery> Stacking the pebbles from the river bed of Kumaradhara at Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg Kukke Shri Subrahmanya Temple 2.jpg Stacked Pebbles at Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ತುಳುನಾಡ್‌ದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ]] p1tduy9df7z3bjsuu3ounzptmmys1zz 363762 363761 2026-08-02T04:43:22Z ChiK 1136 363762 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = Kukke Subramanya Swami.jpg | image_alt = | caption = ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರ | map_type = | map_caption = ಕರ್ನಾಟಕದ ನಕ್ಷೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ | coordinates = {{coord|12.66|75.61|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | other_names = | country = {{flag|India}} | state = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | district = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] | website = {{URL|1=https://itms.kar.nic.in/hrcehome/index_temple.php?tid=21|2=itms.kar.nic.in/..}} | locale = [[ಕುಮಾರಧಾರೆ]] ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್ | elevation_m = | deity = ನಾಗರೂಪಿ [[ಕಾರ್ತಿಕೇಯ]] (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ) | festivals = [[ಶಷ್ಟಿ]], ಕಿರು ಶಷ್ಟಿ, [[ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ]], [[ನಾಗಾರಾಧನೆ]] | architecture = | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | established = | creator = [[ಪರಶುರಾಮೆರ್]] | architecture_style = ಕರ್ನಾಟಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ }} '''ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ''' ಭಾರತ ದೇಶದ [[ಕಡಬ]] ತಾಲೂಕುದ (ದುಂಬು [[ಸುಳ್ಯ]] ತಾಲೂಕುದ) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಗ್ರಾಮದ ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆ ಬರಿಟು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಮಾತಾ ನಾಗನ ಅಧಿಪತಿ ಆಯಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೆಂದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. [[File:Kukke Shri Subrahmanya Temple 3.jpg|thumb|ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ತಾನ]] == ಬಲ್ಲಾಳರಾಯ == ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಪಿದಯಿದ ಅಂಗಣೊರ್ದು ಉಳಯಿದ ಅಂಗಣ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನಗ ನಡೆತ್ತ ಎಡಭಾಗೊಡು ಬಲ್ಲಾಳರಾಯೆ ಪನ್ಪುನ ಕಲ್ಲ್‌ದ ವಿಗ್ರಹ ಉಂಡು. ಈ ಮೂರ್ತಿದ ಕುರಿತಾದ್ ಒಂಜಿ ಐತಿಹ್ಯ ಉಂಡು <ref>ಕುಕ್ಕೆಡ್ ನಾಗರಮಡಿಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಲೇಖಕೆರ್-ಡಾ. ಪೂವಪ್ಪ ಕಣಿಯೂರು ೨೦೧೭, ತರಂಗಿಣಿ ಪ್ರಕಾಶನ</ref> === ಇತಿಹಾಸ === ದುಂಬು ಮಧ್ವ ಮೂಲ [[ವಿಷ್ಣು]] ತೀಥ೯ರ್ ಸಂಸ್ಥಾನರ್ದ್ ಸಿದ್ಧ [[ಪರ್ವತೊ]]ಗು ತಪಸ್ಸಿಗ್ ಪಿಡಡ್‍ದ್ ಪೋನಗ ಮದ್ವೆರೆರ್ದ್ ದತ್ತವಾಯಿನ ಸಂಪುಟೊನು ಕೊಂಡೊದು ಪೋಯೆರ್. ಅಪಗ ನನ ಒರಿ ಸ್ವಾಮಿ ಅನಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಥೆರೆಗ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಎಲ್ಲೆ ಈ ಹರಿದ್ಯಾನೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ಈ ಅಪೇಕ್ಷಿಸ್ನಪಗ ಸಂಪುಟೊನು ಕುಮಾರಧಾರೊಡು ತೇಲೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು ನನೊಂಜಿ ಕನ್ನಡಿ ಸುದೆಟ್ಟ್ ತೇಲೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು. ಕುಮಾರಧಾರೊಡು ಬರ್ಪುನೆನ್ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ನನೊಂಜಿ ಸ್ಥಾನೊಗುಲಾ ಕೊರೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. === ನಂಬಿಕೆ === ಆ ಪ್ರಕಾರೊ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಲಾಳನ ಸಂಕಟ ನಿವಾರಣೆ ಆಂಡ್. ಆ ಸಂಧರ್ಭೊಡು ದೇವರೆನ ಎದುರು ಭಾಗೊಡು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಾಯಿನ ನಿಗ್ರಹನೇ ಇನಿಕ್‍ಲಾ ಉಂಡು. ಈ ವಿಗ್ರಹೊನು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪುನ ನಿಷೇಧ ಉಂಡು. ದೇಹೊದ ಮೇಲ್‍ದ ಮಿತ್ತ ಬುಕ್ಕೊೆ ನಿವಾರಣೆಗಾದ್ ಪರಕೆ ಪಂಡ್‍ನಕ್‍ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಾಯಿನ ವಸ್ತುಲೆನ ಈ [[ವಿಗ್ರಹೊ]]ಗು ಅರ್ಪಿಸವುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. == ಮಾಹಿತಿಲು == [[ಕುಡ್ಲ]]ದ್ ೧೦೫ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ದೂರೋಡ್ ಇಪ್ಪುನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ '''ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ'''. ಉಂದೆನ್ ಶೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ನೆತ್ತ ಪ್ರದಾನ ದೇವೆರ್ ಶ್ರಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಭಕ್ತಾದಿಲೆಗ್ ನಿತ್ಯಾನ್ನದಾನ ಸೇವೆ ಉಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಲ ಉಂಡು.ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಟ ಇತ್ತುದ್ ಮಟಾದೀಶೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ಕ್ಷೆತ್ರ [[ಕುಮಾರದಾರ ಸುದೆ]]ತ ದಂಡೆಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೋಡ್ ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ, ನಾಗ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ, [[ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ|ನಾಗ ತಂಬಿಲ]], [[ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ]] ಸೇವೆ ನಡಪ್ಪುಂಡು.ಮಾತ ಭಕ್ತೆರ್ಲ ಬತ್ತ್ದ್ ಮುಲ್ತ ದೆವೆರ್ನ್ ಸೆವೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ನಡಪ್ಪುನ ಸೇವೆಲು == # ಪೂತ ಪೂಜೆ # ರಂಗೊ ಪೂಜೆ == ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ವಿಧಾನ == ಮುಲ್ಪದ ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ಬಾರಿ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸಿದ್ಢ. ಸರ್ಪ ದೋಷ ಉಪ್ಪುನಕುಲು ಇಡೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್, ಸರ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ನೆರವೇರಿಸಾದ್ ದೋಷ ಮುಕ್ತರಾಪೆರ್. ಇಂಚಿಪ್ಪ ಇಡೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದ್ ಈ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ನೆರವೇರಿಸಾಯಿನ ವಿಖ್ಯಾತೆರೆಡ್ ಸಚಿನ್ ತೆ೦ಡೂಲ್ಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೇಮಮಾಲಿನಿ ಸೇರ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇರ್. ಇಡೆಗ್ ಪೊಂಡ ಅವುಲೆ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ "ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ"ನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ "ಕುಮಾರಧಾರ" ಸುದೆನ್ ಸಂದರ್ಶನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮರಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. == ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು == * [[:kn:ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] == ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ - ಪಟಕುಲು == <gallery> Stacking the pebbles from the river bed of Kumaradhara at Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg Kukke Shri Subrahmanya Temple 2.jpg Stacked Pebbles at Kukke Shri Subrahmanya Temple.jpg </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ತುಳುನಾಡ್‌ದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ]] m6uavkl24j1kuj4imje50oa5ub3lvfb 0 4220 363694 280938 2026-08-01T14:10:16Z Vinoda mamatharai 55 363694 wikitext text/x-wiki [[File:K. S. Hegde.jpg|thumb|upright=1.25|ಕೆ.ಎಸ್.ಹೆಗ್ಡೆ]] {{Unreferenced}} '''ಜಸ್ಟೀಸ್ ಕೆ.ಎಸ್.ಹೆಗ್ಡೆ''' [[ಭಾರತ]]ದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟುದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ್ ಇತ್ತಿನಾರ್. == ಕುಟುಮೊ == ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್: ಕೌಡೂರು ನಾಯರ್ ಬೊಟ್ಟು ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಹೆಗ್ಡೆ ಅಪ್ಪೆ: ಇರ್ಮಾಡಿ ಲಿಂಗಮ್ಮ ಶೆಡ್ತಿ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಏಳ್ ಜನ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಆದ್ ಕಾರ್ಲ (ಕಾರ್ಕಳ)ದ ಎಲ್ಯ ಹಳ್ಳಿಯಾದುಪ್ಪುನ ಕೌಡೂರುಡು ಪುಟುದು ಬುಲೆಯೆರ್. == ಕಲ್ಪಾಟಿಗೆ == ಕಾರ್ಲದ ಬೋರ್ಡ್ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಗ್ ಪೋಯಿನ ಆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲದ ಕೆನರಾ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು, ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ಕಲ್ತೆರ್. ಅಲ್ತ್ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮದ್ರಾಸ್ ದ ಸರಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಪದವಿ ದೆತೊಂದು ೧೯೩೩ಡು ಕಾರ್ಲಡ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಆಯೆರ್. == ಬೇಲೆ == ಏಳ್ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ಮಲ್ತಿನ ಆರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಆಯೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೫೨ಡು ರಾಜ್ಯ ಸಭೆತ್ತ ಸದಸ್ಯೆರಾಯೆರ್. ೧೯೫೭ಡು ಮೈಸೂರು ಹೈಕೋರ್ಟುದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸ್ಥಾನೊಗು ರಾಜಿ ಕೊರಿಯೆರ್. ೧೯೬೭ಡ್ ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಕೆ.ಎಸ್. ಹೆಗ್ಗಡ್ರ್ ೧೯೭೩ಡು ಅಪಗದ ಸರಕಾರ ಸೇವಾ ಹಿರಿಯಾದಿಗೆನ್ ಮದತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾದ್ ರಾಜಿ ಕೊರಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆನೇ ಒರಿನ ರಡ್ಡ್ ಜನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರ್ನಕುಲುಲಾ ರಾಜಿ ಕೊರ್ನವು ಮಲ್ಲ ಸುದ್ಧಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]ದ ಸಂಸದೆ ಆದ್, ಲೋಕಸಭೆಡ್ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆದ್ ಬೆಂದಿನಾರ್ ಕೌಡೂರು ಸದಾನಂದ ಹೆಗ್ಡೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಊರುಡು ನಿಟ್ಟೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಯೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] ibynh3qozbonhk9rf95bmgaj3s9sw26 363695 363694 2026-08-01T14:11:37Z Vinoda mamatharai 55 363695 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} [[File:K. S. Hegde.jpg|thumb|upright=1.25|ಕೆ.ಎಸ್.ಹೆಗ್ಡೆ]] '''ಜಸ್ಟೀಸ್ ಕೆ.ಎಸ್.ಹೆಗ್ಡೆ''' [[ಭಾರತ]]ದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟುದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ್ ಇತ್ತಿನಾರ್. == ಕುಟುಮೊ == ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್: ಕೌಡೂರು ನಾಯರ್ ಬೊಟ್ಟು ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಹೆಗ್ಡೆ ಅಪ್ಪೆ: ಇರ್ಮಾಡಿ ಲಿಂಗಮ್ಮ ಶೆಡ್ತಿ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಏಳ್ ಜನ ಜೋಕುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಆದ್ ಕಾರ್ಲ (ಕಾರ್ಕಳ)ದ ಎಲ್ಯ ಹಳ್ಳಿಯಾದುಪ್ಪುನ ಕೌಡೂರುಡು ಪುಟುದು ಬುಲೆಯೆರ್. == ಕಲ್ಪಾಟಿಗೆ == ಕಾರ್ಲದ ಬೋರ್ಡ್ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಗ್ ಪೋಯಿನ ಆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲದ ಕೆನರಾ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು, ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ಕಲ್ತೆರ್. ಅಲ್ತ್ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮದ್ರಾಸ್ ದ ಸರಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಪದವಿ ದೆತೊಂದು ೧೯೩೩ಡು ಕಾರ್ಲಡ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಆಯೆರ್. == ಬೇಲೆ == ಏಳ್ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ಮಲ್ತಿನ ಆರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ಆಯೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೫೨ಡು ರಾಜ್ಯ ಸಭೆತ್ತ ಸದಸ್ಯೆರಾಯೆರ್. ೧೯೫೭ಡು ಮೈಸೂರು ಹೈಕೋರ್ಟುದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸ್ಥಾನೊಗು ರಾಜಿ ಕೊರಿಯೆರ್. ೧೯೬೭ಡ್ ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಕೆ.ಎಸ್. ಹೆಗ್ಗಡ್ರ್ ೧೯೭೩ಡು ಅಪಗದ ಸರಕಾರ ಸೇವಾ ಹಿರಿಯಾದಿಗೆನ್ ಮದತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾದ್ ರಾಜಿ ಕೊರಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆನೇ ಒರಿನ ರಡ್ಡ್ ಜನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರ್ನಕುಲುಲಾ ರಾಜಿ ಕೊರ್ನವು ಮಲ್ಲ ಸುದ್ಧಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]ದ ಸಂಸದೆ ಆದ್, ಲೋಕಸಭೆಡ್ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆದ್ ಬೆಂದಿನಾರ್ ಕೌಡೂರು ಸದಾನಂದ ಹೆಗ್ಡೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಊರುಡು ನಿಟ್ಟೆ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಯೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] 6gkvsy6tj93yaqr3ogsn2cwl5xx0xu2 0 4262 363693 281296 2026-08-01T14:03:14Z Vinoda mamatharai 55 363693 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} '''ತಮ್ಮನ''' ಪಂಡ ವಿಸೇಸವಯಿನ [[ಓನಸ್‍]]ದ ಏರ್‍ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಆಯಿನ ತಮ್ಮನ ಪನ್ಪೆರ್. == ತಮ್ಮನೊ ಪದೊ-ಅರ್ತೊ == *ತಮ್ಮನೊ ಇಂದೆನ್ ಸಮ್ಮನೊ ಇಂಚಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. *ತಮ್ಮನೊ ಪಂಡ ನೆರಡೆ, ನೆರ್ಪುನೆಗ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊಂದು ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. *ಸನ್ಮಾನ ಪನ್ಪುನ ಕನ್ನಡ ಪದೊತ ರೂಪೊನೆ ತಮ್ಮನೊ/ಸಮ್ಮನೊ ಆದಿಪ್ಪೊಡು. ಸನ್ಮಾನೊ ಪಂಡ ಬೊಮ್ಮನೊ, ಪುಗರ್ತೆದ ಕೂಟೊ, ಗೌರವೊ ಇಂಚಿತಿ ಅರ್ತೊಲು ಉಂಡು. *ತಮ್ಮನೊನು ಮಾಮಿ ಸಿಕೆಂದ್ ಪನ್ಪುನವುಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದು ಬಂಟ್ರ್, ಪೂಜಾರಿ ಮೊಕ್ಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚಾದುಂಡು. *[[ಭೂತಾರಾಧನೆ|ಬೂತೊ]]ಲೆಗ್ [[ಅಗೆಲ್]] ಬಲಸುನೆಕ್‍ಲಾ ತಮ್ಮನೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. *ತುಳುಟು ತಮ್ಮನೊದ ಒನಸ್ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆ ಉಂಡು. ಮದಿಮೆಗ್ ಪೊದುವೆರ್ ಸುರೂಕು ಬತ್ತ್ಂಡ ಸಮ್ಮನೊ ಕೊರ್ಪುನ ಕೆರ್ಮೊ ಉಂಡು. == ತಮ್ಮನದ ವಿದೊಕುಲು == * ಮದಿಮಾಯೆ [[ಮದಿಮ್ಮಾಯೆ ಮದಿಮ್ಮಾಲ್|ಮದಿಮಾಲೆ]] ತಮ್ಮನ * ಬಂಜಿನಾಲೆನ ತಮ್ಮನ * [[ಬಯಕೆ]]ದ ತಮ್ಮನ * ಬಿನ್ನೆರೆಗ್ ಮಲ್ಪುನ ತಮ್ಮನ * ವಿಸೇಸ ದಿನತ ತಮ್ಮನ * [[ಪರ್ಬೊ|ಪರ್ಬ]]ದ ತಮ್ಮನ == ವಿಸೇಸೊ ಬಳಕೆ == *ನಿಕ್ಕ್ ಎಡ್ಡೆ ಸಮ್ಮನೊ ತಿಕ್ಕ್‌ಂಡ ಪನ್ಪೆರ್. ಸಮ್ಮನೊ ತಿಕ್ಂಡಾ ಪಂಡ ನೆರಡೆ ತಿಕ್ಂಡಾ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಆಪುಂಡು. *[[ಮಾಮಿ]] ಇಲ್ಲಡೆ ಸಮ್ಮನೊ ಬಾರಿ ಕಮ್ಮೆನೊ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗಾದೆಲಾ ಉಂಡು. ಅರುವತೆ ಮಾಮಿ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಸಮ್ಮನೊಗು ಪೋಯೆಗೆ. ಇಂಚ [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]]ಟೊಂಜಿ ಪೆದ್ದನ ಕತೆ ಉಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ಉಲ್ಲೇಕೊ}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು]] 4k3bnc94u39jlltr8cekr9sdxiahcu8 0 4271 363719 354519 2026-08-01T19:22:58Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363719 wikitext text/x-wiki [[File:Taj Mahal in March 2004.jpg|thumb|upright=1.2|ತಾಜ್ ಮಹಲ್]] '''ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌''' (pronounced /tɑdʒ məˈhɑl/; ಹಿಂದಿ: ताज महल ; ಪರ್ಷಿಯನ್‌/ಉರ್ದು: تاج محل ) [[ಭಾರತ]]ದ ಆಗ್ರಾಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಮಾಧಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಮೊಘಲ್‌‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಯಿನ ಷಹಜಹಾನ್ ಆಯಾನ ಮೋಕೆದ ಬುಡದಿಯಾಯಿನ ಮುಮ್ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌‌ಲೆನ ನೆಂಪುಗಾದ್ ಕಟ್ಟಾದೆ. ಪನ್ಪಿ ಮಾಹಿತಿ ಇತಿಹಾಸರ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tajmahal.gov.in/home.html |access-date=2015-09-11 |archive-date=2015-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907134841/http://tajmahal.gov.in/home.html |dead-url=yes }}</ref> == ಇತಿಹಾಸೊ == [[File:Taj Mahal reflection.jpg|thumb|upright|ತಾಜ್ ಮಹಲ್‍ದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬೊ]] * ಪರ್ಷಿಯನ್‌, ಭಾರತೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಲೆನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾಯಿನ ಮೊಘಲ್‌‌ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗ್ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ("ತಾಜ್‌" ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪವುಂಡು) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯಿನ ಉದಾಹರಣೆ ಪಂಡ್‍ದ್‍ ಪರಿಗಣಿಸಾದ್ಂಡ್.<ref>{{Citation|title=Review of Mughal Architecture: Its outline and its history|journal=[[The Journal of Asian Studies]]|first=Parween|last=Hasan|volume=53|number=4|date=November 1994|pp=1301}}</ref><ref>ಲೆಸ್ಲಿ‌ ಎ. ಡುಟೆಂಪಲ್‌, "ದಿ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌", ಲರ್ನರ್‌ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ (ಮಾರ್ಚ್‌ 2003). ಪು. 26: "ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಮೊಘಲ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗ್ ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆ ಆದ್‍ ಉಂಡು.ಉಂದು ಮುಸ್ಲಿಂ, ಹಿಂದೂ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಶೈಲಿಲೆನ ಮಿಶ್ರಣವಾದ್ ಉಂಡು"</ref> 1983ಟ್ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ UNESCOದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣವಾದ್ ಗುರುತಿಸಾದ್ಂಡ್. ಉಂದೆನ್ "ಭಾರತೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಮುಘಲೆರೆ ಕಲೆತ್ತ ಅನರ್ಘ್ಯ ರತ್ನ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಗತಿಕವಾದ್ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ಮೇರುಕೃತಿಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ" ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ್ಂಡ್. * ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್ ವಾಸ್ತವವಾದ್ ಮಸ್ತ್ ಸಂರಚನೆಲೆನ ಒಂಜಿ ಸಮಗ್ರ ಸಂಕೀರ್ಣ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಗೌರವರ್ಣದ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಅಮೃತಶಿಲೆತ್ತ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿ ಉಂದೆತ್ತ ಅತ್ಯಂತ ಸುಪರಿಚಿತ ಭಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ 1632ಟ್ ಸುರು ಆದ್, ಸರಿಸುಮಾರು 1653ತ ಪೊರ್ತುಗು ಪೂರ್ಣಾಂಡ್. ಈ ಸಮಾಧಿ 17-ಹೆಕ್ಟೇರ್ (42-ಎಕರೆ)ಸಂಕೀರ್ಣದ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಉಂಡು, ಈ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯೊಡು ಸಾರಸಾರ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ನುರಿತೆರಾಯಿನ ಕೆಲಸದಕುಲೆನ್ ಬಳಸವೊಂದೆರ್.<ref name="ReferenceA">ಟಿಲ್ಲಿಟ್ಸನ್‌, ಜಿ.ಎಚ್‌.ಆರ್‌. (1990). ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟೂ ಮೊಘಲ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಕ್ರೋನಿಕಲ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌.</ref> ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌‌ದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾದ್ <ref>{{cite web|url=http://www.islamicart.com/library/empires/india/taj_mahal.html|title=The{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Taj mahal|last=Anon|work=Islamic architecture|publisher= Islamic Arts and Architecture Organization|accessdate=22 may 2009}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಕ್‌ಲೆಡ್ ಲಾಹೋರುದಕುಲೆನ್ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಸ್ಥೂಲವಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸದೆರ್.<ref name="unesco">[http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/252.pdf UNESCO ಸಲಹೆ ಮಂಡಳಿ ಪರಿಶೀಲನೆ].</ref> [[File:Taj Mahal N-UP-A28-a.jpg|thumb|Taj Mahal N-UP-A28-a]] == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == === ಸಮಾಧಿ === ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಕೇಂದ್ರ ಆಕರ್ಷಣೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಬೊಲ್ದು ಅಮೃತಶಿಲೆತ್ತ ಕಟ್ಟೊಣ ಚೌಕಾಕಾರದ ಪೀಠದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಮಲ್ಲ ಗುಮ್ಮಟ ಬುಕ್ಕೊ ಚಾವಣಿದ ಶಿಖರೊರ್ದು ಚಾವಣಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಐವಾನ್‌‌ದೊಟ್ಟುಗು (ಕಮಾನು-ಆಕಾರೊದ ಬಾಕಿಲ್‌ದ ಸಾದಿ) ಸುಸಂಗತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಟ್ಟೊಣೊರ್ದು ಸೇತೊಂದು ಉಂಡು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊಘಲ್‌‌ ಸಮಾಧಿಲೆನಂಚ, ಉಂದೆತ್ತ ಮೂಲ ಅಂಶೊಲುಲಾ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಶೈಲಿದವು. thumb|ಯಮುನಾ ಸುದೆತ್ತ ದಡೊರ್ದು ತೂನಗ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಉಂದೆತ್ತ ಅಡಿಪಾಯದ ರಚನೆ ಮೂಲಭೂತವಾದ್ ನಯಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಮೂಲೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಲ್ಲ, ಮಸ್ತ್-ಕೋಣೆ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಘನವಾದ್ ಉಂಡು. ನಾಲ್ ಕಡೆಕುಲೆಡ್‍ಲಾ ಸರಿಸುಮಾರು 55 ಮೀಟರ್‌ಲೆನ ಅಸಮ ಅಷ್ಟಭುಜೊಲೆರ್ದ್ ರಚಿತವಾದ್ ಉಂಡು. ಪ್ರತಿ ಕಡೆಟ್‍ಲಾ ಭಾರಿ ''ಪಿಸ್ತಾಕ್‌'' ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಮಾನ್ ಸಾದಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಬಣವೆದಂಚ ಉಪ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಸಮಾನ ಆಕಾರೊದ, ಕಮಾನ್‍ದ ಮೊಗಸಾಲೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಐವಾನ್‌ನ್ ರಚಿಸಾದ್ಂಡ್. ಬಣವೆದಂಚ ಮಲ್ತ್‌ನ ಪಿಸ್ತಾಕ್‌ಲೆನ ಈ ಕಲಾಕೃತಿ ನಯಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಮೂಲೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಪ್ರತಿಕೃತಿಸವುಂಡು, ಕಟ್ಟಣೊದ ಮಾತ ಕಡೆಕುಲೆಡ್‌ಲಾ ಹೊಂದೊನುನಂಚ ಪೂರ್ಣವಾದ್ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ನಾಲ್ ಮಿನರೆಟ್ಟುಲೆರ್ದ್ ಸಮಾಧಿನ್ ರಚಿಸದ್ಂಡ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ನಯಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಮೂಲೆಲೆಗ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಪೀಠದ ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಮಹಲ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಕೋಣೆಡ್ ನಕಲಿ ಶಿಲೆಕುಲೆರ್ಡ್ ಅಲಂಕೃತವಾಯಿನ ಮಮ್ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಷಹ ಜಹಾನೆರೆನ ಶಿಲಾಶವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಉಂಡು. ನೈಜ ಸಮಾಧಿಲು ತಿರ್ತ ಮಟ್ಟೊಡು ಉಂಡು. ಸಮಾಧಿನ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಮೃತಶಿಲೆತ್ತ ಈ ಮಹಲ್‌ ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ್ ಉಂಡು.ಮಹಲ್‌ ಸುಮಾರ್ 35 ಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಎತ್ತರವಾದ್ ಉಂಡು.ಉಂದು ಸರಿಸುಮಾರ್ ಅಡಿಪಾಯದ ಉದ್ದದಾತೇ ಉಂಡು. ಸುಮಾರು 7 ಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಎತ್ತರೊದ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಆಕಾರದ "ಡ್ರಮ್‌"ನ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲ್‌ನಂಚ ತೋಜುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಆಕಾರೊದ ಕಾರಣೊರ್ದು, ಈ ಗುಮ್ಮಟೊನು ಈರುಳ್ಳಿ ಗುಮ್ಮಟ ಅತ್ಂಡ ''ಅಮೃದ್‌'' (ಪೇರಳೆದ ಆಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟ) ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಕೊಡಿನ್ ಕಮಲದ ಆಕಾರೊಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಉಂದುಲಾ ಮಹಲ್‌ದ ಎತ್ತರೊನು ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನಂಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಧಾನ ಗುಮ್ಮಟದ ನೀರುಳ್ಳಿ ಆಕಾರೊನು ಪ್ರತಿಕೃತಿಸುನ, ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಡ್‍ಲಾ ನಾಲ್ ಎಲ್ಯ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ''ಛತ್ರಿಲೆನ್'' (ಕಿಯೊಸ್ಕ್‌ಲು) ಮುಖ್ಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರೊಡೇ ಕಟ್ಟ್‌ದೆರ್. ಅಯಿತ್ತ ದುಂಡುಕಂಬೊಲೆನ ಪೀಠೊದ ಕಂಬೊಗುಲ ನಡುತ್ತ ಭಾಗ ಸಮಾಧಿದ ಚಾವಣಿದ ಸುತ್ತು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಒಳಾಂಗಣೊಗು ಬೊಲ್ಪುನು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಎತ್ತರದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಶೃಂಗೊಲು (''ಗುಲ್ಡಾಸ್ತಾಲು'') ಮೂಲ ಗೋಡೆಲೆನ ಅಂಚುಲೆಡ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಗುಮ್ಮಟದ ಎತ್ತರೊನು ತೂಯೆರೆ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನಂಚ ಮನ್ಪುಂಡು. ಕಮಲ ಕಲಾಕೃತಿ ಛತ್ರಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಗುಲ್ಡಸ್ತಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡೆಟ್‌ಲಾ ಪುರಾವರ್ತನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಬಂಗಾರ್‌ದ ಲೇಪನೊನು ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗುಮ್ಮಟ ಬುಕ್ಕೊ ಛತ್ರಿಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ ಮಿಶ್ರಣವಾದ್ ಉಂಡು. ಪ್ರಮುಖ ಗೋಪುರ ಮೂಲತಃ ಬಂಗಾರ್‌ರ್ದ್ ಮಲ್ತ್‌ನವು, ಆಂಡ 19ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕಂಚಿದ ಲೇಪಿತ ಗೋಪುರದೊಟ್ಟುಗು ಬದಲ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗೊಲೆನ ಸಂಮಿಶ್ರಣದ ಒಂಜಿ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಚಂದ್ರನ ಆಕೃತಿ ಉಂಡು. ಅಯಿತ ಸ್ವರ್ಗಾಭಿಮುಖವಾದ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಈ ಶೃಂಗ ಅಪ್ಪಟ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಲಾಕೃತಿದ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶ. ಪ್ರಮುಖ ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಚಂದ್ರೆ ಉಪ್ಪುನ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಶೃಂಗೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿ ಸೇರ್ದ್ ಶಿವನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ಚಿಹ್ನೆ ಆಯಿನ ತ್ರಿಶೂಲ ಆಕಾರದಂಚ ತೋಜುಂಡು.<ref name="ReferenceA"/> ಸುಮಾರ್ 40 ಮೀಟರ್‌ರ್ದ್‌ಲಾ ಎಚ್ಚ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರತಿ ಮಿನರೆಟ್ಟುಲು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರನ ಭವ್ಯತೆನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವುಂಡು. ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾದ್ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಘೋಷಕೆರ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಾಂಧವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕಾರ್ಯೊಗಾದ್ ಮಿನರೆಟ್ಟುಲೆನ್ ಮಸೀದಿಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶೊದಂಚ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಾದ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಮಿನರೆಟ್ಟುಲೆನ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಮೊಗಸಾಲೆರ್ದ್ ಮೂಜಿ ಸಮ ಭಾಗೊಲಾದ್ ವಿಗಂಡಿಸಾದ್ ಉಂದು ಗೋಪುರನ್ ಸುತ್ತುವರಿದುಂಡು. ಗೋಪುರದ ಮಿತ್ತ್ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಮೊಗಸಾಲೆಯಿತ್ತ್‌ದ್, ಉಂದು ಸಮಾಧಿದ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ಹೋಲುನ ಛತ್ರಿರ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಂಡು. ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತ ಛತ್ರಿಲು ಕಮಲದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲೆರ್ದ್ ಕೂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಮಿನರೆಟ್ಟುಲೆನ್ ಪೀಠೊರ್ದು ಒಂತೆ ಪಿದಯಿಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಆಯಿರ್ದ್ ಆದ್, ಒಂಜಿ ವೇಳೆ ಕುಸಿತದ ಸಮಯೊಡು, (ಆ ಕಾಲೊಡು ಮಲ್ಲ ಕಟ್ಟೊಣೊಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ ಆದ್ ಉಂಡು) ಗೋಪುರದ ವಸ್ತುಲು ಸಮಾಧಿರ್ದ್ ದೂರ ಬೂರಡ್ ಪಂಡ್‌ದೇ ಇಂಚ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. <gallery> Image:TajAndMinaret.jpg|ತಳಪಾಯ, ಗುಮ್ಮಟ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿನರೆಟ್ಟು Image:Taj Mahal finial-1.jpg|ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿ Image:TajEntryArch.jpg|ಮುಖ್ಯ ಐವಾನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಕೈತಲ್‌ದ ಪಿಸ್ತಾಕ್‌ಲು Image:Taj floorplan.gif|ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ನೆಲಮಹಡಿದ ಸರಳೀಕೃತ ನಕ್ಷೆ </gallery> == ಹೊರಾಂಗಣದ ಅಲಂಕಾರ/ಪಿದಯಿದ ಅಂಗನೊದ ಅಲಂಕಾರೊ == [[File:TajCalligraphy3.jpg|thumb|100px|ಮಲ್ಲ ಪಿಸ್ತಾಕ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ಲುದ ಬರಹಗಾರಿಕೆಲು]] [[File:TajCalligraphyCloseUp.jpg|thumb|TajCalligraphyCloseUp]] ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ನ ಹೊರಾಂಗಣದ ಅಲಂಕಾರ ಮೊಘಲ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಉತ್ತಮ ಅಂಶೊಲೆರ್ದ್ ಕೂಡ್‌ದ್‌ ಉಂಡು.{{Fact|date=May 2009}} ಆ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಲಂಕಾರೊಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಲು ಪ್ರಮಾಣಾಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ನಾಜೂಕು ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಕಟ್ಟೊನದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಬಣ್ಣ ಕೊರುಪುನೆ (ಬಳಿಯುವುದು), ಗಾರೆ ಮಲ್ಪುನೆ, ಕಲ್ಲ್‌ದ ಕೆತ್ತನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೆತ್ತನೆರ್ದ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಮಾನವ ವರ್ಗೀಕರಣೊಲೆನ ವಿರುದ್ಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದ ನಿಷೇಧೊನು ಈ ಸಾಲ್‌ಲೆಡ್ ಬರೆದ್‌ ಇತ್ತ್‌ದ್‌, ಮುಲ್ಪ ಚಿತ್ರಿಸಾಯಿನ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲು ಪೊರ್ಲುದ ಬರವು ಸುಂದರ ಬರಹಗಾರಿಕೆ, ಅಮೂರ್ತ ಪ್ರಕಾರೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಸ್ಯಕ ಕಲಾಕೃತಿಲಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸದ್ ಉಂಡು. ಸಂಕೀರ್ಣದಾದ್ಯಂತ ಖುರಾನ್‌ದ ಪಠ್ಯಭಾಗೊನು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲಾದ್ ಬಳಸೊಂದೆರ್. ಈ ಪಠ್ಯಭಾಗೊಲೆನ್ ಅಮಾನತ್‌ ಖಾನ್‌‌ ಆರಿಸದೆರ್ ಪಂದ್ ಇಂಚಿಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>[http://www.tajmahal.org.uk/calligraphy.html ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌‍ದ ಸುಂದರ ಬರಹಗಾರಿಕೆ - ಆಗ್ರಾದ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಸುಂದರ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆ - ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಕೆತ್ತನೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸುಂದರ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆ].</ref><ref name="k100" /> ನ್ಯಾಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆನ್ ಪಠ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಿಸವುಂಡು. ಅವು ಈ ತಿರ್ತ್‌ದಯಿನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು: <div class="references-2column"> ಸುರಾ 91 – ಸೂರ್ಯೆ<br /> ಸುರಾ 112 – ನಂಬಿಕೆದ ಶುದ್ಧತೆ<br /> ಸುರಾ 89 – ಬೆಳಗು<br /> ಸುರಾ 93 – ಮುಂಜಾನೆದ ಬೊಲ್ಪು<br /> ಸುರಾ 95 – ಅಂಜೂರ<br /> ಸುರಾ 94 – ಸಮಾಧಾನ<br /> ಸುರಾ 36 – ಯಾ ಸಿನ್‌<br /> ಸುರಾ 81 – ಅಂತ್ಯ<br /> ಸುರಾ 82 – ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆದ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸವುನೆ<br /> ಸುರಾ 84 – ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆದ್ ಭೇದಿಸವುನೆ<br /> ಸುರಾ 98 – ಪುರಾವೆ<br /> ಸುರಾ 67 – ಒಡೆತನ<br /> ಸುರಾ 48 – ಜಯ<br /> ಸುರಾ 77 – ದುಂಬುಗು(ಮುಂದಕ್ಕೆ) ಕಡಪುಡುನವು <br /> ಸುರಾ 39 – ಸಮುದಾಯೊಲು </div> ಮಹಾದ್ವಾರಡ್ ಪೊರ್ಲುದ ಬರವಣಿಗೆಡ್ ಇಂಚ ಬರೆತೆರ್ ''"ಓ ಆತ್ಮನೇ, ಈರೆನ ಕಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಡ್ ಉಂಡು. ಈರ್ ದೇವೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಶಾಂತಿನ್ ಹೊಂದುದ್ ಉಪ್ಪುವರ್, ಬುಕ್ಕೊ ದೇವೆರ್ ಈರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಶಾಂತಿನ್ ಹೊಂದುವೆರ್."'<ref name="k100">ಕೊಚ್‌, ಪು. 100.</ref> 1609ಟ್ ಭಾರತೊಗು ಇರಾನ್‌ನ ಸಿರಾಜ್‌ರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಪೊರ್ಲುದ ಬರಹಗಾರೆ ಅಬ್ದ್‌ ಉಲ್‌-ಹಕ್‌ ಮೆರೆರ್ದ್ ಈ ಪೊರ್ಲುದ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆ ಆತ್ಂಡ್. ಷಹ ಜಹಾನ್‌‌ ಅಬ್ದ್‌ ಉಲ್‌-ಹಕ್‌ರೆನೆನ "ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುನ ಕಲಾರಸಿಕತೆ"ಗಾಗದ್ ಕೊಡುಗೆಯಾದ್ "ಅಮನಾತ್‌ ಖಾನ್‌" ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ನ್ ಕೊರಿಯೆ.<ref name="IAAO" /> ಉಳಯಿದ ಗುಮ್ಮಟದ ತಳ ಭಾಗೊಡು ಖುರಾನ್‌ದ ಸಾಲ್‍ಲೆನ ಕೈತಲ್‍ಡ್ "ಅಲ್ಪ ಜೀವಿ ಅಮನಾತ್‌ ಖಾನ್‌ ಸಿರಾಜಿರೆರ್ದ್ ಬರೆಪಾದ್ಂಡ್" ಒಂದ್ ಕೆತ್ತ್‌ದ್ ಉಂಡು.<ref>http.//www.pbs.org/treasuresoftheworld/taj_mahal/tlevel_2/t4visit_3calligrap.y.html pbs.org.</ref> ಪೊರ್ಲುದ ಬರವುಡುಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚಿನವುಲೆನ್ ಪುಷ್ಪಿತ ಥುಲುತ್‌ ಲಿಪಿಟ್ ಬರೆಪಾದ್ಂಡ್. ಉಂದೆನ್ ಕೆಂಪು ಅತ್ಂಡ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆರ್ದ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ <ref name="IAAO" /> ಬೊಲ್ದು ಅಮೃತಶಿಲೆ ಫಲಕಲೆಡ್ ಕೆತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಮಿತ್ತ್‌ದ ಫಲಕೊಲೆನ್ ತಿರ್ತ್‌ದ್ ತೂನಗ ಒರೆಯಾದ್ ತೋಜುನೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಅಕ್ಷರೊಡು ಬರೆತೆರ್. ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿಲೆಡ್ ಅಮೃತಶಿಲೆಟ್ಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಪೊರ್ಲುದ ಬರಹೊಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ವಿವರವಾದ್ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ಉಂಡು. ಅಮೂರ್ತ ಆಕೃತಿಲೆನ್ ಉದ್ದೊಗುಲಾ ಬಳಸವೊಂದೆರ್. ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಕಟ್ಟೊಣೊದ ಪೀಠ, ಮಿನರೆಟ್ಟುಲು, ದ್ವಾರ, ಮಸೀದಿ, ಜವಾಬ್‌ಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾಧಿದ ಮೇಲ್ಮೈತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಬಳಸ್‍ದ್ಂಡ್. ಮರಳುಕಲ್ಲ್‍ದ ಕಟ್ಟೊಣೊಲೆಡ್ದ ಗುಮ್ಮಟೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಮಾನುಲೆನ್‌ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಜ್ಯಾಮಿತಿದ ಪ್ರಕಾರಲೆಡ್‍ ರಚಿಸಿಯೆರೆ ಕೆತ್ತ್‌ನ ಚಿತ್ರಕಲೆತ ಜಾಲರ ವಿನ್ಯಾಸದೊಟ್ಟುಗು ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಹೆರಿಂಗ್‌ಬೋನಿನ ಮೂಳೆ ಕೆತ್ತನೆಯು ಹಲವು ಜೋಡಣೆಗಳ ನಡುವಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮರಳುಶಿಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಅಮೃತಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಗಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮೃತಶಿಲೆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗಾರೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳಪಿನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಿಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳಪಿನ ತಬಲದಂತಹ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಂಚುಗಳು ಅಥವಾ ದಿಮ್ಮಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಸಮಾಧಿದ ತಿರ್ತಗೋಡೆಲೆಡ್ ಪೂಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ದ್ರಾಕ್ಷೆದ ಬಳ್ಳ್‌ಲೆನ ಚಿತ್ರಣೊಲೆನ್‌ ನೈಜ ಲೋಹದ ಉಬ್ಬುದೊಟ್ಟುಗು ಶ್ವೇತ ಅಮೃತಶಿಲೆ ನಡುದಿಂಡುಲೆನ್ ಕೆತ್ತ್‌ದೆರ್‌. ಕೆತ್ತನೆಲೆನ ಅಂದವಾದ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನಡುದಿಂಡುಗಳ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲು ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಮಾನುದಾರಿಯ ಮೂಲೆಗಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೊಗಸಾದ ಪಿಯೆತ್ರಾ ದುರಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಮಂಜಲ್ ಅಮೃತಶಿಲೆ, ಜ್ಯಾಸ್ಪರ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಜೇಡ್‌ ಕಲ್ಲುಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಾದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವುಗಳನ್ನು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಮಟ್ಟ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. == ತಾಜ್ ಮಹಲ್ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ == <gallery> ಫೈಲ್:Taj Mahal, Agra, India edit2.jpg|ತಾಜ್ ಮಹಲ್, ಭಾರತ Image:TajJaliArch.jpg|ಜಲಿಯ ಕಮಾನ್ Image:TajJaliPiercwork.jpg|ನಕಲಿ ಕೆತ್ತನೆ ಕೆಲಸ Image:TajJaliInlay.jpg|ಕೆತ್ತ್‌‍ನ ಆಕೃತಿ Image:Jali-inlay.jpg| ಜಲಿಯ ಆಕೃತಿ ಫೈಲ್:Detail of plant motifs on Taj Mahal wall.jpg|ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ದ ಗೋಡೆಡ್ ದಯಿಕುಲೆನ ಚಿತ್ರ ಫೈಲ್:20191204 Jawab, Taj Mahal, Agra 0657 6562.jpg|20191204 Jawab, Taj Mahal, Agra 0657 6562 </gallery> <gallery> Image:TajGuldastaGeometricDeco.jpg|ಹೇರಿಂಗ್ ಮೀನ್‌ದ ಎಲು Image:TajFlowerCloseUp.jpg|ಸಸ್ಯೊದ ಕಲಾಕೃತಿ Image:TajSpandrel.jpg|ಮೂಲೆಗಟ್ಟುದ ಆಕೃತಿ Image:TajPaintedGeometry.JPG|ಕೆತ್ತ್‌ನ ಚಿತ್ರಕಲೆ </gallery> == ಪ್ರತಿಕೃತಿಕುಲು == [[ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌]], [[ಔರಂಗಬಾದ್‌, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಔರಂಗಬಾದ್‌]]ಡ್ ಉಪ್ಪುನ [[ಬೀಬಿ ಕಾ ಮಕ್ಬಾರ]]ಬುಕ್ಕೊ ವಿಸ್ಕೊನ್ಸಿನ್‌ದ [[ಮಿಲ್ವೌಕಿ|ಮಿಲ್ವೌಕಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ]] [[ತ್ರಿಪೋಲಿ ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯ|ತ್ರಿಪೊಲಿ ಶ್ರಿನ್‌ ದೇವಾಲಯ]] ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಮಾದರಿದ ಕಟ್ಟೊಣೊಲು. == ನಂಬಿಕೆಲು == ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಮಾತೆರೆನ್‌ಲಾ ಬೆರಗ್‌ಗೊಳಿಸುನಂಚಿನವು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಅತೀತವಾದ್ ಉಂಡು, ಆತೇ ಅತ್ತಂದೆ ಸ್ಮಾರಕದ ಕುರಿತಾಯಿ ತಾರ್ಕಿಕ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಲು ನಿರಂತರವಾದ್ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಾದ್ ಉಂಡು.<ref name="k231">ಕೊಚ್‌, ಪು. 231.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Jean-Baptiste Tavernier.jpg|right|thumb|upright|ಜೀನ್‌-ಬಪ್ಟಿಸ್ಟೆ ಟ್ಯಾವೆರ್ನಿಯರ್‌ ಮೇರ್ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್‌ನಾರ್ ಸುರುತ ವೀದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ]] ಯಮುನಾ ಸುದೆತ್ತ ಉದ್ದೊಗುಲಾ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆಟ್ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿನ್ ನಿರ್ಮಿಸಯೆರೆ ಷಹ ಜಹಾನ್‌‌ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಾದ್ ಇತ್ತೆ ಪನ್ಪುನೆನ್‌ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊರ್ದು ಚಾಲ್ತಿಡ್ ನಂಬಿಕೆಲು ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="A210">ಆಶರ್‌, ಪು. 210.</ref> 1665ಟ್ ಆಗ್ರಾಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್‌ನ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ [[ಜೀನ್‌-ಬಪ್ಟಿಸ್ಟೆ ಟ್ಯಾವೆರ್ನಿಯರ್‌|ಜೀನ್‌-ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಟ್ಯಾವೆರ್ನಿಯರ್‌]]ನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಬರಹೊಲೆಡ್‌ ಈ ಕುರಿತಾದ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಸಮಾಧಿದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯ ಅಪುನೆರ್ದ್ ದುಂಬೆ ಷಹ ಜಹಾನ್ ತನ್ನ ಮಗೆ ಔರಂಗಜೇಬ್‌ರ್ದು ಪದಚ್ಯುತಿ ಆತೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್‌. ಮಹ್ತಾಬ್‌ ಬಾಘ್‌ ನ''ಬೆಳದಿಂಗಳ ಉದ್ಯಾನ'' ಡು ಸುದೆತ್ತ ಉದ್ದೊಗುಲಾ ಉಪ್ಪುನ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆತ್ತ ಅವಶೇಷೊಲು ಈ ದಂತಕತೆನ್‌ ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುನಂಚ ಉಂಡು. ಅವು ಆದ್‌ಲಾ, 1990ಟ್‍ ಕೈಗೊಂಡ್‌ನ ಉತ್ಖನನುಲು ಬೊಲ್ದು ಕಲ್ಲುಲು ಬಣ್ಣ ಕಳೆದ್‌ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊಗು ತಿರುಗೊಂದು ಉಪ್ಪುನೆನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್.<ref name="k249">ಕೊಚ್‌, ಪು. 249.</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕ್ತನ ವಿಮರ್ಶಕರು ಬೆಳದಿಂಗಳದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಳದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕಪ್ಪು ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಲಾರ್ಹ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಷಹ ಜಹಾನ್‌‌ನ ಯೋಚನಾ ಲಹರಿಗಳಿಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿಸಿ ಮತ್ತು ಕೊಳವನ್ನು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿಳಿ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿಯ ಕಪ್ಪು ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ತೂವೊಲಿ.<ref>ಸೈನಿಕರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಭಾರತದ ಮೊಘಲ್‌‌ರು(2006) A+E ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲ.</ref> ಸಮಾಧಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಷಹ ಜಹಾನ್ ಅಂಗವಿಚ್ಛೇದನಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಊನಗೊಳಿಸಿ ಪೀಡಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮರಣಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಾನಕ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇದೇ ತೆರನಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಇನ್ನಾವುದೇ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮಾಧಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ಸಹಿ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದೂ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇತರೆ ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಇದೇ ತೆರನಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿವೆ.<ref name="K239">ಕೊಚ್‌, ಪು. 239.</ref> 1830ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್‌ ಜನರಲ್‌ ಆಗಿದ್ದ [[ಲಾರ್ಡ್‌ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್‌|ಲಾರ್ಡ್‌ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್‌ರವರು]] ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಕೆಡವಿ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ಹರಾಜು ಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆಗ್ರಾ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ವೇಳೆ ತ್ಯಜಿಸಲಾದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಮಾರಾಟದಿಂದ ನಿಧಿ-ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬೆಂಟೆಂಕ್‌ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದೇ ಮೇಲಿನ ಕಥೆಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಎಂದು ಬೆಂಟಿಂಕ್‌ರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಕಾರ ಜಾನ್‌ ರೊಸ್ಸೆಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ರೊಸ್ಸೆಲ್ಲಿ, ಜೆ., ''ಲಾರ್ಡ್‌ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್‌ ಉದಾರ ಚರ್ಕವರ್ತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ, 1774-1839'', ಸಸ್ಸೆಕ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಲಂಡನ್‌ ಚಾಟ್ಟೊ ವಿಂಡಸ್‌ 1974, ಪು. 283.</ref> ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ನ್ ಕಟ್ಟಯಿನೆ ಹಿಂದೂ ರಾಜೆ ಪಂದ್ ತೆರಿಪಾದ್ [[ಪುರುಷೋತ್ತಮ್‌ ನಾಗೇಶ್‌ ಓಕ್‌|ಪಿ.ಎನ್‌. ಓಕ್‌]]ಆರ್ ಸಲ್ಲಿಸಯಿನ ಅರ್ಜಿನ್ ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ 2000ಟ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name="K239" /><ref name="IndiaInfo">[https://web.archive.org/web/20050215014201/http://law.indiainfo.com/legal-news/tajmahal.html ಓಕ್‌ರ ಅರ್ಜಿನ್ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿರಸ್ಕರಿಸಾಂಡ್].</ref> ಭಾರತೊಗು ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಆಕ್ರಮಣ ನಡಪಾವುನೆಕ್ ದುಂಬು ಇತ್ತ್‌ನ, ಇತ್ತೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನೆರೆಗ್ ಸೇರ್‌ನವು ಪನೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ದೇಶದ ಒರಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ತಾಜ್‌ ಗುರುತಿಸವೊಂದಿನ ಕಾರಣ, ಅವು [[ಹಿಂದೂ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ]] ಮೂಲೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು ಪನ್ಪುನವು ಓಕ್‌ ಮೇರೆನ ವಾದ.<ref name="oak">{{cite web| url = http://www.stephen-knapp.com/true_story_of_the_taj_mahal.htm | title = The True Story of the Taj Mahal| accessdate = 2007-02-23| last = Oak| first = Purushottam Nagesh| publisher = Stephen Knapp}}</ref> [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ್‌ ಟಾಗೋರ್‌|ರವೀಂದ್ರನಾಥ್‌ ಟಾಗೋರ್‌ರವರು]] ಈ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ''"ವನ್‌ ಟಿಯರ್‌‌-ಡ್ರಾಪ್‌...ಅಪಾನ್‌ ದಿ ಚಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟೈಮ್‌"'' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಹನಿ ಬಿದ್ದಂತೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿಖರಾಗ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಛಾಯಾರೇಖಾಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದಲ್ಲಿ, ಅದು ನೀರನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಈವೆರೆಗೂ, ಛಾಯಾರೇಖಾಕೃತಿಯು [[ಬಂಗ್ಲೆ|ಬಳೆ]]ಗಳ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.<ref name="k240">ಕೊಚ್‌, ಪು. 240.</ref> == ಉಂದೆನ್ ತೂಲೆ == {{commonscat|Taj Mahal}} * [[ಇರಾನ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] * [[ಹುಮಾಯೂನ್‌ನ ಸಮಾಧಿ|ಹುಮಾಯೂನೆರೆ ಸಮಾಧಿ]] * [[ಆಗ್ರಾ ಕೋಟೆ]] * [[ಫತೆಪುರ್‌ ಸಿಕ್ರಿ]] * [[ಇತ್ಮಾದ್‌-ಉದ್‌-ದೌಲಾಹ್‌|ಇತ್ಮಾದ್‌-ಉದ್‌-ದುಲ್ಹಾ]] * [[ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಲು == {{reflist|2}} == ಆಕರೊಲು == <div class="references-small"> * ಆಶರ್‌, ಕ್ಯಾಥರಿನ್‌ ಬಿ. ''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್ ಮುಘಲ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ'' ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ ಸಂ.4 (ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ) 1992 ISBN 0-521-26728-5. * ಬೆರ್ನಿಯರ್‌, ಫ್ರ್ಯಾಂಕೊಯಿ ''ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಮೊಘಲ್‌ ಎಂಪಾಯರ್‌ A.D. 1657-1668'' (ವೆಬ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌: ಆರ್ಕಿಬಾಲ್ಡ್‌ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌ & ಕಂ.) 1891. * ಕ್ಯಾರ್ರೆಲ್‌, ಡೇವಿಡ್‌ (1971). ''ದಿ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌'', ನ್ಯೂಸೀಕ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ ISBN 0-88225-024-8. * ಛಘ್ತೈ, ಮಹಮದ್‌ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ''ಲೆ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಆಗ್ರಾ (ಇಂಡೆ). '' ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಎಟ್‌ ಡೀಸ್ಕ್ರಿಪ್‌ಶನ್'' (ಬ್ರುಸ್ಸೆಲ್ಸ್‌: ಎಡಿಶನ್ಸ್‌ ಡೆ ಲಾ ಕನ್ನೈಶನ್ಸ್‌) 1938. * ಕೊಪಲ್ಸ್‌ಸ್ಟೋನ್‌, ಟ್ರೆವಿನ್‌. (ed). (1963). ''ವರ್ಡ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ‌— ಆನ್‌ ಇಲ್ಯುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ.'' ಹಮ್ಲಿನ್‌, ಲಂಡನ್‌. * ಗ್ಯಾಸ್ಕೊಯಿಜ್ನ್‌, ಬಾಂಬರ್‌ (1971). ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಮೊಘಲ್ಸ್‌'', ಹಾರ್ಪರ್‌ ಮತ್ತು ರೊವ್‌. * ಹಾವೆಲ್‌, ಇ.ಬಿ. (1913). ''ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌: ಇಟ್ಸ್‌ ಸೈಕೊಲಜಿ, ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಆಂಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಜಾನ್‌ ಮುರ್ರೆ. * ಕಾಂಬೊ, ಮಹಮದ್‌ ಸಾಲಿಹ್‌ ''ಅಮಲ್‌-ಈ-ಸಾಲಿಹ್‌ ಆರ್‌ ಷಹ ಜಹಾನ್‌‌ ನಾಮಹ್'' Ed. ಗುಲಾಮ್‌ ಯಾಜ್ದಾನಿ (ಕಲ್ಕತ್ತಾ: ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಮಿಷನ್‌ ಮುದ್ರಣಾಲಯ) ಸಂ.I 1923. Vol. II 1927. * {{cite book| last = Koch | first = Ebba | title = The Complete Taj Mahal: And the Riverfront Gardens of Agra | origdate = Aug 2006| format = Paperback| edition = First| publisher = Thames & Hudson Ltd., 288 pages | location = | isbn = 0500342091| pages = | year = 2006 }} * ಲಾಹವ್ರಿ, 'ಅಬ್ದ್‌ ಅಲ್‌-ಹಮಿದ್‌ ''ಬಾದಷಹ ನಾಮಹ್'' Ed. ಮೇಜರ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎನ್‌. ಲೀಸ್‌ರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಲಾವಿಸ್‌ ಕಬೀರ್‌ ಅಲ್‌-ದಿನ್‌ ಅಹಮದ್‌ ಮತ್ತು 'ಅಬ್ದ್‌ ಅಲ್‌-ರಹೀಮ್‌. (ಕಲ್ಕತ್ತಾ: ಕಾಲೇಜ್‌ ಮುದ್ರಣಾಲಯ) ಸಂ. I 1867 ಸಂ. II 1868. * ಲಾಲ್‌, ಜಾನ್‌ (1992). ''ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌'', ಟೈಗರ್‌ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * {{cite book| last = Preston | first = Diana & Michael | title = A Teardrop on the Cheek of Time | url = https://archive.org/details/teardroponcheeko0000pres | origdate = 2007| format = Hardback| edition = First| publisher = Doubleday, 354 pages | location = London | isbn = 9780385609470| pages = | year = 2007 }} * ರೋತ್‌ಫಾರ್ಡ್‌, Ed (1998). ''ಇನ್‌ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್‌ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌'', ಹೆನ್ರಿ ಹಾಲ್ಟ್‌ ISBN 0-8050-5299-2. * ಸಕ್ಸೆನಾ, ಬನರ್ಸಿ ಪ್ರಸಾದ್‌ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಷಹಜಹಾನ್‌ ಆಫ್‌ ದೆಹಲಿ'' (ಅಲಹಾಬಾದ್‌: ದಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌ ಲಿ.) 1932. * ಸ್ಟಾಲ್‌, ಬಿ (1995). ''ಆಗ್ರಾ ಆಂಡ್‌ ಫತೆಪುರ್‌ ಸಿಕ್ರಿ'', ಮಿಲೆನಿಯಮ್‌. * ಸ್ಟೀರ್ಲಿನ್‌, ಹೆನ್ರಿ [ಸಂಪಾದಕ] ಮತ್ತು ವೊಲ್ವಾಸೆನ್‌, ಆಂಡ್ರೀಸ್ (1990). ''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಡ್‌: ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ತಾಚೆನ್‌''. * ಟಿಲಿಟ್ಸನ್‌, ಜಿ.ಎಚ್‌.ಆರ್‌. (1990). ''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟೂ ಮೊಘಲ್‌‌ ಇಂಡಿಯಾ'', ಕ್ರೋನಿಕಲ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌. ** ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಅಥವಾ ತೇಜೋ ಮಹಲ್ (www.ontipremi.blogspot.com) </div> == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20150215034204/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agratajmahal.asp ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಸ್ಥೆದ ವರದಿ] * [https://web.archive.org/web/20100128220932/http://www.indohistory.com/taj_mahal.html ಭಾರತ ಸರಕಾರ - ವಿವರ] * {{wikivoyage|Taj Mahal}} * [https://web.archive.org/web/20090523094619/http://photosynth.net/view.aspx?cid=bbb57986-0e47-41d7-8e6d-7f8b640e7e43 ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ನ ಫೋಟೋಸಿಂಥ್‌ ವೀಕ್ಷಣೆ] ([[ಫೋಟೋಸಿಂಥ್‌|ಫೋಟೋಸಿಂಥ್‌ನ]] ಅಗತ್ಯವಿದೆ) {{Template group |list = {{Tourist attractions in Agra}} {{World Heritage Sites in India}} {{Mughal Empire|state=collapsed}} }} {{coord|27|10|27|N|78|02|32|E|display=title|region:IN_type:landmark|name=Taj Mahal}} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಸ್ಮಾರಕೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಮರಣಿಕೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಮೊಘಲ್‌‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗೊ:ಮುಸ್ಲಿಂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗೊ:ಆಗ್ರಾ]] [[ವರ್ಗೊ:ಗುಮ್ಮಟೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌]] [[ವರ್ಗೊ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗೊ:ಆಗ್ರಾದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗೊ:ಆಗ್ರಾಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಟ್ಟೊಣೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಣೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗೊ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟೊಣೊಲು]] ocrzb1bhdeymwkyfqhsv5azso1iyvy4 0 4434 363771 281615 2026-08-02T08:09:36Z ChiK 1136 Reference edited with [[mw:ProveIt|ProveIt]] #proveit 363771 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ಪತ್ರೊಡೆ | image = Patrode ಪತ್ರೊಡೆ.jpg | caption = ಪತ್ರೊಡ್ಡೆ | alternate_name = | country = ಭಾರತ | region = | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = [[ಚೇವು]]ದ ಇರೆ, [[ಅರಿ]], ಮಸಾಲೆ | variations = ಪತ್ರೊಡೆ | calories = | similar_dish = | other = }} '''ಪತ್ರೊಡೆ'''ಗ್ ಪತ್ರಡ್ಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು [[ತುಳುನಾಡ್]]‍ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಒಂಜಿ ತೆನಸ್ಸ್, ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊಡು ಮಲ್ಪುನ [[ಅಡ್ಯೆ]]. ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಮಲೆನಾಡ್‍ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರಿಯಲದಪಗ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ [[ತೇವು]]ದ ಇರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತೇವುಡು ಮಸ್ತ್ ವಿದ ಉಂಡು. == ತೇವುದ ಬಗೆಕುಲು == * ಮರತೇವು/ ಮರಚೇವು * ಗೊವೆತೇವು / ಗೋವೆಚೇವು * ಕರಿತೇವು / ಕರಿಯಚೇವು * ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ಪುನ ತೇವು * ದಂಟ್ ಮಾತ್ರ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನ ತೇವು ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಧೊಲು ಉಂಡು * ಕ್ರೋಟನ್‍ ತೇವು (ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದವು) - ಉಂದು ತಿನ್ಯರೆ ಆಪುಜಿ == ತಿನಿಸು ಮನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ == == ಪತ್ರೊಡೆ ಮನ್ಪರೆ ಬೋಡಾಪಿನ ಸಾಮಾಗ್ರಿಲು == ಚೇವುದ ಇರೆ (30-35) ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ ಬೊಳಂತೆ ಅರಿ, ಮುಕ್ಕಾಲು ಲೋಟೆ ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಅರ್ಧ ಲೋಟೆ ಕಡಲೆಬೇಳೆ, ಒಂತೆ ಪುಳಿ, ಉದ್ದದ ಮುಂಚಿ (20) ಒಂಜಿ ಚಮ್ಚ ಜೀರಿಗೆ, ಒಂತೆ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಮೂಜಿ ಚಮ್ಚ, ಒಂಜಿ ಚಮ್ಚ ಜೀರಿಗೆ, ಇಂಗು( ಒಂಜಿ ಚಿಟಕಿ) ಒಂತೆ ಬೆಲ್ಲ. == ಪತ್ರೊಡೆ ಮನ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ == ಸುರುಕಾದ್ ಅರಿ, ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಕಡಲೆಬೇಳೆ, ಜೀರಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊತ್ತಂಬರಿನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬಾಜನೊಕ್ ಪಾಡುದು ನೀರ್ ಪಾಡುದು ನೆನೆಯರೆ ದೀಯೊಡು. ಅಂದಾಜಿ ಒಂಜಿ ಮೂಜಿ ಗಂಟೆ ನೆನೆಯರೆ ದೀವೋಡು. ನೀರ್ಡ್ ಬೊದುಲಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲುಗ್ ಪಾಡುದು ಸಣ್ಣ ಕಡೆಯೊಡು. ಕಡೆದಿನ ಬಂದ ದಪ್ಪ ದಪ್ಪ ಉಪ್ಪುಡು. ಬುಕ್ಕೊ 10 ನಿಮಿಷ ಪುನ್ಕೆದ ಪುಳಿ, ಉದ್ದದ ಮುಂಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲನು ಪಾಡುದು ಕುಡ ಕಡೆಯೊಡು.ಉಂದೆಕ್ ಉಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ ನ್ ಸೇರಾವೊಡು. ಎಡ್ಡೆಡ್ ದೆಕ್ಕುದಿನ ಇರೆನ್ ಒಂಜಿ ಒಂಜಿ ಆದ್ ಬುಡ್ಪಾದ್ ಅಯಿತ ರಡ್ಡ್ ಕೊಡಿಗ್ಲಾ ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು. ಇಂಚೆನೆ ಒಂಜಿ 5 ಡ್ದ್ 6 ಇರೆಗ್ ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು. ಬಂದ ಪತ್ತನಗ ಮಲ್ಲ ಇರೆ ಸುರುಕು ದೀದ್ ಅಯಿತ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಇರೆನ್ ದೀದ್ ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ರೋಲ್ ದ ಲೆಕ್ಕ ಮಂತುದು. ಅಯಿತ ಮಿತ್ತುಲಾ ಬಂದೊನು ಪಾಡೋಡು. ಇಂಚೆನೆ ಮಸ್ತ್ ರೋಲ್ ಲೆನ್ ಮಂತುದು ಇಡ್ಲಿ ಬೇಯಿಪಾವುಲೆಕ್ಕ ಬೇಯರೆ ದೀವೊಡು. ಒಂಜಿ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬೇಯಿಪಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚಪ್ಪೆ ಆವರೆ ಬುಡೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿಡ್ ತೆಳುವಾದ್ ತುಂಡು ಮನ್ಪೋಡು. ತುಂಡು ಮಂದಿನ ಪತ್ರೋಡೆನ್ ಇಂಚೆನೆ ತಿನೊಲಿ ಅತ್ತುಡಾ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಾಯಾದುಲಾ ತಿನೊಲಿ. <ref>{{Cite web |url=https://tv9kannada.com/health/how-to-make-pathrode-in-simple-at-home-snd-242451.html |title=ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪತ್ರೊಡೆ ಮಾಡಿ ಸವಿಯಿರಿ; ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ ಇಲ್ಲಿದೆ |date=14 July 2021 |accessdate=2026-08-02 |website=TV9 Kannada |last=contact |first=Web |language=kn}}https://tv9kannada.com/health/how-to-make-pathrode-in-simple-at-home-snd-242451.html</ref> == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರ ಖಾದ್ಯ == ಜುಲೈ 2021 ಟ್, ಪತ್ರೊಡೆನ್ ‘ಆಯುಷ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಪ್ರಕಾರೋ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರ ಖಾದ್ಯಡು’ ಒಂಜಿ ಪಂದ್ [[ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯೊ|ಕೇಂದ್ರ ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಗುರುತಿಸಾದುಂಡು.<ref>{{cite web|url= https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/patrode-identified-as-traditional-food-recipe-from-ayush-system-of-medicine/article35030264.ece|title= Patrode identified as ‘traditional food recipe from AYUSH system of medicine|publisher=The Hindu| date=29 June 2021|access-date=2 July 2021}}</ref> ಚೇವುದ ಇರೆಟು ಕರ್ಬದ ಅಂಶ ಸಮೃದ್ಧವಾದುಂಡು, ಅಂಚ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್‌ ಮಟ್ಟೊನು ಸುಧಾರಿಸಾರೆ ಮಸ್ತ್ ಸಹಾಯೊ ಮಂಪುಂಡು. ಸಂಧಿವಾತೊದಂಚಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲೊದ ಉರಿಯೂತನ್ ಕಡಿಮೆ ಮನ್ಪರೆ ಸಹಾಯೊ ಮನ್ಪುಂಡು. ಚೇವುದ ಇರೆಟು ವಿಟಮಿನ್‌ ಸಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಟಾ ಕ್ಯಾರೋಟಿನ್‌ದ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯೊ ತೆರಿಪಾದುಂಡು.<ref>{{Cite web|url=https://kannada.asianetnews.com/india-news/patrode-identified-as-traditional-food-recipe-from-ayush-system-of-medicine-pod-qvlidy|title=ಆಯುಷ್‌ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾದ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಪತ್ರೊಡೆ!|website=ಕನ್ನಡಪ್ರಭ |date=2 July 2021|access-date=3 July 2021}}</ref> ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯೊ ಇಂಚಿನ ಇರ್ವತ್ತ ಆಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಖಾದ್ಯೊಲೆಗ್ ''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರೊ ಖಾದ್ಯ'' ಸ್ಥಾನೊನು ಕೊರ್ತೇರ್. ಉಂದು ಆಯುಷ್ ಇಲಾಖೆದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಡುಲಾ ಇ-ನಮೂನಡ್ ಪೊರೆರಗ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಫೋಟೊಲು, ಅಯಿತ ವಿವರಣೆಲು, ಬೋಡಾಯಿನ ಪದಾರ್ಥೊಲು, ತಯಾರಿ ಮನ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ, ಆರೋಗ್ಯಕ್ ಉಂದೆಡ್ ಆಪಿನಾ ಪ್ರಯೋಜನೊಲು ಪೂರಾ ಬಗ್ಗೆಲಾ ವಿವರಣೆ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|url= https://kannada.oneindia.com/news/india/patrode-identified-as-traditional-food-recipe-from-ayush-system-of-medicine-from-ayush-ministry-226889.html|title=ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಆಹಾರದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರೊಡೆಗೂ ಸಿಕ್ತು ಸ್ಥಾನ |date=2 July 2021|access-date=3 July 2021}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{commonscat}} {{ತುಳುವೆರೆ ತೆನಸ್ಸ್}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್]] [[ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ]] m5ez0t8zxo0kko84or1b18ow5o5i6yf 363772 363771 2026-08-02T08:13:01Z ChiK 1136 363772 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ಪತ್ರೊಡೆ | image = Patrode ಪತ್ರೊಡೆ.jpg | caption = ಪತ್ರೊಡ್ಡೆ | alternate_name = | country = ಭಾರತ | region = | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = [[ಚೇವು]]ದ ಇರೆ, [[ಅರಿ]], ಮಸಾಲೆ | variations = ಪತ್ರೊಡೆ | calories = | similar_dish = | other = }} '''ಪತ್ರೊಡೆ'''ಗ್ ಪತ್ರಡ್ಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು [[ತುಳುನಾಡ್]]‍ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಒಂಜಿ ತೆನಸ್ಸ್, ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊಡು ಮಲ್ಪುನ [[ಅಡ್ಯೆ]]. ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಮಲೆನಾಡ್‍ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರಿಯಲದಪಗ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ [[ತೇವು]]ದ ಇರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತೇವುಡು ಮಸ್ತ್ ವಿದ ಉಂಡು. == ತೇವುದ ಬಗೆಕುಲು == * ಮರತೇವು/ ಮರಚೇವು * ಗೊವೆತೇವು / ಗೋವೆಚೇವು * ಕರಿತೇವು / ಕರಿಯಚೇವು * ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ಪುನ ತೇವು * ದಂಟ್ ಮಾತ್ರ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನ ತೇವು ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಧೊಲು ಉಂಡು * ಕ್ರೋಟನ್‍ ತೇವು (ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದವು) - ಉಂದು ತಿನ್ಯರೆ ಆಪುಜಿ == ತಿನಿಸು ಮನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ == == ಪತ್ರೊಡೆ ಮನ್ಪರೆ ಬೋಡಾಪಿನ ಸಾಮಾಗ್ರಿಲು == ಚೇವುದ ಇರೆ (30-35) ಒಂಜಿ ಲೋಟೆ ಬೊಳಂತೆ ಅರಿ, ಮುಕ್ಕಾಲು ಲೋಟೆ ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಅರ್ಧ ಲೋಟೆ ಕಡಲೆಬೇಳೆ, ಒಂತೆ ಪುಳಿ, ಉದ್ದದ ಮುಂಚಿ (20) ಒಂಜಿ ಚಮ್ಚ ಜೀರಿಗೆ, ಒಂತೆ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಮೂಜಿ ಚಮ್ಚ, ಒಂಜಿ ಚಮ್ಚ ಜೀರಿಗೆ, ಇಂಗು( ಒಂಜಿ ಚಿಟಕಿ) ಒಂತೆ ಬೆಲ್ಲ. == ಪತ್ರೊಡೆ ಮನ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ == ಸುರುಕಾದ್ ಅರಿ, ತೊಗರಿಬೇಳೆ, ಕಡಲೆಬೇಳೆ, ಜೀರಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊತ್ತಂಬರಿನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬಾಜನೊಕ್ ಪಾಡುದು ನೀರ್ ಪಾಡುದು ನೆನೆಯರೆ ದೀಯೊಡು. ಅಂದಾಜಿ ಒಂಜಿ ಮೂಜಿ ಗಂಟೆ ನೆನೆಯರೆ ದೀವೋಡು. ನೀರ್ಡ್ ಬೊದುಲಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲುಗ್ ಪಾಡುದು ಸಣ್ಣ ಕಡೆಯೊಡು. ಕಡೆದಿನ ಬಂದ ದಪ್ಪ ದಪ್ಪ ಉಪ್ಪುಡು. ಬುಕ್ಕೊ 10 ನಿಮಿಷ ಪುನ್ಕೆದ ಪುಳಿ, ಉದ್ದದ ಮುಂಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲನು ಪಾಡುದು ಕುಡ ಕಡೆಯೊಡು.ಉಂದೆಕ್ ಉಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ ನ್ ಸೇರಾವೊಡು. ಎಡ್ಡೆಡ್ ದೆಕ್ಕುದಿನ ಇರೆನ್ ಒಂಜಿ ಒಂಜಿ ಆದ್ ಬುಡ್ಪಾದ್ ಅಯಿತ ರಡ್ಡ್ ಕೊಡಿಗ್ಲಾ ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು. ಇಂಚೆನೆ ಒಂಜಿ 5 ಡ್ದ್ 6 ಇರೆಗ್ ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು. ಬಂದ ಪತ್ತನಗ ಮಲ್ಲ ಇರೆ ಸುರುಕು ದೀದ್ ಅಯಿತ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಇರೆನ್ ದೀದ್ ಬಂದೊನು ಪತ್ತವೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ರೋಲ್ ದ ಲೆಕ್ಕ ಮಂತುದು. ಅಯಿತ ಮಿತ್ತುಲಾ ಬಂದೊನು ಪಾಡೋಡು. ಇಂಚೆನೆ ಮಸ್ತ್ ರೋಲ್ ಲೆನ್ ಮಂತುದು ಇಡ್ಲಿ ಬೇಯಿಪಾವುಲೆಕ್ಕ ಬೇಯರೆ ದೀವೊಡು. ಒಂಜಿ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬೇಯಿಪಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚಪ್ಪೆ ಆವರೆ ಬುಡೊಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿಡ್ ತೆಳುವಾದ್ ತುಂಡು ಮನ್ಪೋಡು. ತುಂಡು ಮಂದಿನ ಪತ್ರೋಡೆನ್ ಇಂಚೆನೆ ತಿನೊಲಿ ಅತ್ತುಡಾ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಾಯಾದುಲಾ ತಿನೊಲಿ. <ref>{{Cite web |url=https://tv9kannada.com/health/how-to-make-pathrode-in-simple-at-home-snd-242451.html |title=ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪತ್ರೊಡೆ ಮಾಡಿ ಸವಿಯಿರಿ; ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ ಇಲ್ಲಿದೆ |date=14 July 2021 |accessdate=2026-08-02 |website=TV9 Kannada |last=contact |first=Web |language=kn}}</ref> == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರ ಖಾದ್ಯ == ಜುಲೈ 2021 ಟ್, ಪತ್ರೊಡೆನ್ ‘ಆಯುಷ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಪ್ರಕಾರೋ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರ ಖಾದ್ಯಡು’ ಒಂಜಿ ಪಂದ್ [[ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯೊ|ಕೇಂದ್ರ ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಗುರುತಿಸಾದುಂಡು.<ref>{{cite web|url= https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/patrode-identified-as-traditional-food-recipe-from-ayush-system-of-medicine/article35030264.ece|title= Patrode identified as ‘traditional food recipe from AYUSH system of medicine|publisher=The Hindu| date=29 June 2021|access-date=2 July 2021}}</ref> ಚೇವುದ ಇರೆಟು ಕರ್ಬದ ಅಂಶ ಸಮೃದ್ಧವಾದುಂಡು, ಅಂಚ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್‌ ಮಟ್ಟೊನು ಸುಧಾರಿಸಾರೆ ಮಸ್ತ್ ಸಹಾಯೊ ಮಂಪುಂಡು. ಸಂಧಿವಾತೊದಂಚಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲೊದ ಉರಿಯೂತನ್ ಕಡಿಮೆ ಮನ್ಪರೆ ಸಹಾಯೊ ಮನ್ಪುಂಡು. ಚೇವುದ ಇರೆಟು ವಿಟಮಿನ್‌ ಸಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಟಾ ಕ್ಯಾರೋಟಿನ್‌ದ ಪ್ರಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯೊ ತೆರಿಪಾದುಂಡು.<ref>{{Cite web|url=https://kannada.asianetnews.com/india-news/patrode-identified-as-traditional-food-recipe-from-ayush-system-of-medicine-pod-qvlidy|title=ಆಯುಷ್‌ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾದ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಪತ್ರೊಡೆ!|website=ಕನ್ನಡಪ್ರಭ |date=2 July 2021|access-date=3 July 2021}}</ref> ಆಯುಷ್ ಸಚಿವಾಲಯೊ ಇಂಚಿನ ಇರ್ವತ್ತ ಆಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಖಾದ್ಯೊಲೆಗ್ ''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಯಿನ ಆಹಾರೊ ಖಾದ್ಯ'' ಸ್ಥಾನೊನು ಕೊರ್ತೇರ್. ಉಂದು ಆಯುಷ್ ಇಲಾಖೆದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಡುಲಾ ಇ-ನಮೂನಡ್ ಪೊರೆರಗ್ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಫೋಟೊಲು, ಅಯಿತ ವಿವರಣೆಲು, ಬೋಡಾಯಿನ ಪದಾರ್ಥೊಲು, ತಯಾರಿ ಮನ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ, ಆರೋಗ್ಯಕ್ ಉಂದೆಡ್ ಆಪಿನಾ ಪ್ರಯೋಜನೊಲು ಪೂರಾ ಬಗ್ಗೆಲಾ ವಿವರಣೆ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|url= https://kannada.oneindia.com/news/india/patrode-identified-as-traditional-food-recipe-from-ayush-system-of-medicine-from-ayush-ministry-226889.html|title=ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಆಹಾರದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರೊಡೆಗೂ ಸಿಕ್ತು ಸ್ಥಾನ |date=2 July 2021|access-date=3 July 2021}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{commonscat}} {{ತುಳುವೆರೆ ತೆನಸ್ಸ್}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್]] [[ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ]] bm50rrhe3b8jq7f084fr419u5kkbbr0 0 4458 363740 354573 2026-08-01T19:51:43Z InternetArchiveBot 4316 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363740 wikitext text/x-wiki [[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|thumb|ಪಿಲಿ]] '''ಪಿಲಿ''' ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮುರ್ಗೊ. ಇಂದಕ್ 'ಪ್ಯಾಂತರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್' ಪಂಡ್ದ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್.<ref>{{cite web|title=Aranya|url=http://www.aranya.gov.in/Kannada/TigerReservesKannada.aspx|accessdate=9 December 2024}}</ref> ಪಿಲಿ ಕಾಡ್ದ ಮುರ್ಗೊ. ಪಿಲಿತ ಬಣ್ಣ ಮಂಜಲ್. ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆ ಉಂಡು. ಬೊಲ್ದು ಪಿಲಿಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಆರೋ ಮಾಸ. ಜಿಂಕೆ, [[ನಾಯಿ|ಮುಗ್ಗೆರ್]], ಒಂಟೆ, ಪೆತ್ತ. ಪಿಲಿತಲಾ ಕುಟುಮ ಬದುಕು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಪ್ಪೆ, ಅಮ್ಮೆ, ಬಾಲೆ, ಗುಂಪು ಇಂಚ ಅಯಿಕಲೆನ ಕೂಡುಕಟ್ಟ ಉಂಡು. == ಉಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == # [[ಪಿಲಿ ವೇಷ]] # ಪಿಲಿ[[ಚಾಮುಂಡಿ]] # ಪಿಲಿ ಭೂತ {{Taxobox | name = ಪಿಲಿ | status = | status_system = iucn3.1 | trend = down | status_ref = | image = Panthera tigris tigris.jpg | image_caption = [[ಭಾರತ]]ದ ಬಂಧ್ವಾಗಢ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನೊಡು ಒಂಜಿ ಬಂಗಾಳದ ಪಿಲಿ. | image_width = 250px | regnum = ಅನಿಮೇಲಿಯಾ | phylum = ಕಾರ್ಡೇಟಾ | classis = ಸಸ್ತನಿ | ordo = ಕಾರ್ನಿವೋರಾ | familia = ಫೆಲಿಡೇ | genus = ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ | species = ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ | binomial = 'ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್' | binomial_authority = (ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನೇಯಸ್, 1758) | synonyms = | range_map = Tiger_map.jpg | range_map_width = 250px | range_map_caption = ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊಡು ಪಿಲಿಕುಲೆನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (ತಿಳಿ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ) ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦೬ಟ್ (ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣ) }} [[ಚಿತ್ರ:1990tiger.svg|thumb|250px|೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಣತಿ]] :'''ಪಿಲಿ''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ '''''ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್''''') [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಪ್ರಕಾರ ಫೆಲಿಡೇ ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರ್‌ನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ವಂಶೊಗು ಸೇರ್‌‍ನ ೪ ಮಲ್ಲ [[ಪುಚ್ಚೆ|ಪುಚ್ಚೆಲೆನ]] ಪೈಕಿ ಪಿಲಿ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿ. ದಕ್ಷಿಣ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ವ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾಲೊಡೆ]] ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಪಿಲಿ ಅಯಿನ ಆಹಾರೊನು ಬೇಟೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ [[ಮಾಸ]] ಸಂಪಾದಿಸುನ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಗುಂಪಿಗು ಸೇರ್‌ದ್‌ನವು. ಹುಲಿಯು ೪ ಮೀ. ವರೆಗೆ (೧೩ ಅಡಿ) ಉದ್ದವನ್ನು ಹಾಗೂ ೩೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ವರೆಗೆ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಬಲ ಹೊಂದಿರುವ ಹುಲಿಯ ಕಣ್ಸೆಳೆಯುವ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಬಿಳೀ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಯಾ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಮೈ ಮೇಲೆ ನೀಳವಾಗಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟೆಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲಿಯ ದೇಹದ ಅಡಿಯ ಭಾಗ ತೆಳು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ|ಸೈಬೀರಿಯಾದ]] ಹುಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. :''ಪ್ಯಾಂತೆರಾ'' ಎಂದರೆ ಘರ್ಜಿಸುವ ಮಾರ್ಜಾಲ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಂಟಲಿನ ಹೈಬೋಡ್ [[ಮೂಳೆ|ಎಲುಬು]] ಘರ್ಜಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಇತರ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು. ಹಿಂದೆ ಹುಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಎಂಟು ಉಪ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಟೈಗ್ರಿಸ್'' [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]], ''ಅಲ್ಟೈಕಾ'' ನೈರುತ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ''ಅಮೈಯೆನ್ಸಿಸ್'' ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ಚೈನಾದಲ್ಲಿ, ''ವರ‍್ಗಾಟ'' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ|ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]], ಕರ‍್ಬೆಟಿ ಇಂಡೋಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ಸಾಡೈಕಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಂಡೊನೇಷಿಯಾದ ಬಾಲಿ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ. ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಾತ್ರ ನೈಜ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದೂ ಉಳಿದವು ತಪ್ಪು ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಂದಾದದ್ದು ಎಂದೂ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇಂದು ಹುಲಿಗಳ ವಿಕಾಸ, ಪ್ರಸರಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಆಂಗಿಕರಚನೆ, [[ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ]] ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. :ಕಾಡಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡು ಪಿಲಿಪಂಡ ಬಾರಿ ಭೀತಿಹುಟ್ಟಿಸುವ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿ. ಮಾನವರು ಏಷ್ಯ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಸತಿಹೂಡುವ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಹುಲಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಜಿಂಕೆ, ಹಂದಿ, ಕಾಟಿ, ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ನಮ್ಮಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾದ [[ಒರಾಂಗೂಟಾನ್|ಒರಾಂಗುಟಾನ್]] ವಾನರನನ್ನೂ ಬೇಡೆಯಾಡಬಲ್ಲ ಹುಲಿಯೆಂದರೆ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವನಿಗೂ ಬಲುಭಯವಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಜನಾಂಗ ಬೇಟೆ, ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳ ಪ್ರಾಚೀನತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ [[ಕೃಷಿ]], ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹುಲಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಯೋ, ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿಯೋ ಜನರು ಬಹುತೇಕ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹುಲಿಗಳ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗದ ಹಾಗೆ ರೂಪಾಂತರ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ಪುರಾತನ ಬೇಟೆಗಾರರು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಕುಣಿಕೆ]], [[ಕಂದಕ]], [[ಬಲೆ]], [[ಈಟಿ]], ಮಾರಕ ಬಂಧಗಳಂಥ ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಾದ]] ಮೇಲೆ, ಹುಲಿಹತ್ಯೆಗಳ ಆಯುಧಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಡಿಮದ್ದು, [[ಬಂದೂಕು]], ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಷಗಳೂ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಹುಲಿಯ ನಿವಾಸವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ವಾನರಕುಲದ ಚತುರ ಮಾನವ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಮಾರಕಾಸ್ತ್ರಗಳೆದುರಿಗೆ ಹುಲಿಯ ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತವಾದ ಆಯುಧಗಳು ಎಂದರೆ, ಶಕ್ತಿ, ವೇಗ, ರಹಸ್ಯಚಲನೆ, ಇರುಳು ದೃಷ್ವಿ, ಮೊನಚಾದ [[ಹಲ್ಲು]] [[ಪಂಜ|ಪಂಜಗಳು]]-ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಹುಲಿಯ ಉಳಿವು ಮಾನವನ ತಾಂತ್ರಿಕ ನ್ಯೆಪುಣ್ಯದೆದುರು ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ; ಇಷ್ಟಾದರೂ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಮಾನವನ ಲಾಲಸೆ ಅದೆಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಏಷ್ಯಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಗರ್ಜನೆ ಎಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಸದಂತೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಡಗಿಹೋಗಲಿದೆಯೆಂಬ ವಿಷಾದದ ನುಡಿಗೆ ಎಡೆಗೊಟ್ಟಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಹುಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯೋ ಅಷ್ವೇ ನಾಜೂಕಾದ ಜೀವಿ. ವಿರೋಧಾಭಾಸವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಭಯಪಡುವ ಹುಲಿಯ ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೇ ಅದರ ಜೀವಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದು. * ಹುಲಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಜುಲೈ ೨೯ನ್ನು ‘ವಿಶ್ವ ಹುಲಿ ದಿನ’ವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು.<ref>[https://www.prajavani.net/stories/national/international-tiger-day-561031.html ವಿಶ್ವ ಹುಲಿದಿನ]</ref> == ಜೀವಿವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸರಣ == ಹುಲಿಯಂಥ ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ಬಂದವಲ್ಲ. 4.5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹವಾಮಾನ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಭೂಖಂಡಗಳ ಚಲನೆ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿಗಳಿಂದಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯತ್ಯಯಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೈವಿಕರೂಪಗಳ, ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಅನಂತರ, ಈ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದುಕುವ ಚಿಕ್ಕ [[ಮಿಡತೆ|ಮಿಡತೆಯಿಂದ]] ದೊಡ್ಡ [[ಆನೆ|ಆನೆಗಳವರೆಗಿನ]] ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಜನಿಸಿ ಬಂದವು. ಈ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಜಿಂಕೆ, ಹಂದಿ, ಕಾಟಿ, [[ಟಪೀರ್|ಟೆಪಿರ್]], ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಆನೆಗಳ ಪೂರ್ವಿಕರಾದ ದೊಡ್ಡ ಸ್ತನಿಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು. ಇಂಥ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇವು ಬಲು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಜೀವಿಪರಿಸ್ಥತಿ ಜಾಲದ ಅಂಶಗಳು. ದೊಡ್ಡಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಾರುತೊಗಟೆಗಳ ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ಚಿಕ್ಕಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನವಲನಕ್ಕೂ ಮೇವಿಗೂ ಅವಕಾಶವೊದಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ಸಸ್ಯಜಾತಿಯನ್ನು, ಸಸ್ಯಭಾಗವನ್ನು, ಇಲ್ಲವೇ ಸಸ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸ್ತರವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ, ಇವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಸ್ತನಿಗಳು ಕಬ್ಬೆಕ್ಕಿನ ಗಾತ್ರದ ಮಾರ್ಜಾಲದ ಪೂರ್ವಜನಿಂದ 40 ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಕಾಸಗೊಂಡವು. ತಮಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲ ಮೂಲತಃ ಎರಡು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ, ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಅವಿತೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೋಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವುದು. ವೇಗಗತಿಯ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬಲು ದೂರದವರೆಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿಹೋಗಿ ಆಯಾಸಗೊಂಡ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸುವುವು. ಅವಿತು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಗಳ ದೇಹವಿನ್ಯಾಸವಾದರೂ ಬೇಟೆಯ ಸಮೀಪದವರೆಗೆ ಕದ್ದುಮುಚ್ಚಿ ಸಾಗುವುದಕ್ಕೂ ದಿಢೀರನೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೂ ತಕ್ಕಂತೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿವಂಗಿ([[ಚೀತಾ]]) ಒಂದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳು - ಹುಲಿ, [[ಜಾಗ್ವಾರ್]], ಚಿರತೆ, [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ|ಹಿಮಚಿರತೆ]], ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಿಂಹವೂ ಸೇರಿ - ಮಂದಗತಿಯ ಅನುಸರಣೆಯ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಗಳೇ. ವರ್ತಮಾನಯುಗದ ಹುಲಿಗಳ ವಿಕಾಸಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಆಂಗಿಕ ರಚನೆ ಮತ್ತು [[ಅಸ್ತಿಪಂಜರ|ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ]] ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಣವಿಕ ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ (ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಜಿನೆಟಿಕ್ಸ್) ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಪುನನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಓ ಬ್ರಿಯನ್ ಮತ್ತವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು "ಆಣವಿಕ ಗಡಿಯಾರ" (ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಕ್ಲಾಕ್) ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ವರ್ಗದ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳು 4ರಿಂದ 6ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟುವೆಂದೂ, ಈ ವಂಶವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್) ಒಂದು ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಚೆಗಷ್ಟೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿತೆಂದೂ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ಟೈಗ್ರೀಸ್ ಅಮೊಯೆನ್ಸಿಸ್ ಉಪಜಾತಿಯ ಹುಲಿಯ ಎಲುಬಿನ ರಚನೆಯು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುರಾತನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೋಲುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ವರ್ಗೀಕರಣಕಾರರು ಹುಲಿಯ ವಿಕಾಸ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಆಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಹುಲಿಯ ಬೇಟೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಾದ) [[ದನ|ದನಗಳ]] ಜಾತಿಯ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಸ್ ವರ್ಗದ ಜಿಂಕೆಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿರುವುದೂ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊಲು == * ಪ್ರಕೃತಿದ ಒಟ್ಟುಗು ಸುಲಭವಾದ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಜೀವಿಸವುನ ಪಿಲಿಕುಲು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಟೈಗಾ ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್, ತೆರೆದ [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು|ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿವೆ. ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭೂಮಿತಿಯೊಳಗೆಯೇ ಜೀವಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವು ಒಂಟಿಜೀವಿ ಸಹ. ತನ್ನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಹಾರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. *ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಒಡೆತನ ಸಾಧಿಸಬಯಸುವ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ [[ಮಾನವ|ಮಾನವನೊಡನೆ]] ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಯುಗದ ಹುಲಿಗಳ ೮ ಉಪತಳಿಗಳ ಪೈಕಿ ೨ ಈಗಾಗಲೇ ನಶಿಸಿಹೋಗಿದ್ದು ಉಳಿದ ೬ ತೀವ್ರ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವತಳಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನೆಲೆಗಳ ನಾಶ ಮತ್ತು [[ಬೇಟೆ|ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಗಳು]] ಹುಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕುತ್ತಾಗಿವೆ. *ಇಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಹುಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಹ ಹುಲಿಗಳ ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ಮುಂದುವರಿದೇ ಇದೆ. ತನ್ನ ಆಕರ್ಷಕ ರೂಪ, ಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಮಾನವನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹುಲಿಯು ಅನೇಕ [[ಧ್ವಜ|ಧ್ವಜಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಏಷ್ಯಾದ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Tiger distribution3.PNG|thumb|250px|left|೧೯೦೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]] == ವ್ಯಾಪ್ತಿ == *ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ (ಜಾವಾ, ಬಾಲಿ, ಸುಮಾತ್ರ, ಮತ್ತಿತರ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ) ಸುಂದಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಹುಲಿಯ ನಿವಾಸ ಪ್ರದೇಶಗಳು.<ref name="Guggisberg19752">{{cite book|title=Wild Cats of the World|last=Guggisberg|first=C. A. W.|publisher=Taplinger Pub. Co.|year=1975|isbn=978-0-7950-0128-4|location=New York|pages=[https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg/page/180 180–215]|chapter=Tiger ''Panthera tigris'' (Linnaeus, 1758)|chapter-url=https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg|chapter-url-access=registration}}</ref> ಒಂದೆಡೆ, [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ]] ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಚೈನಾದಿಂದ ರಷ್ಯಾದವರೆಗೂ, [[ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ]] ದೇಶಗಳನ್ನು ಹಾಯ್ದು [[ಇರಾನ್|ಇರಾನ್‌ನವರೆಗೂ]] ಹರಡಿಕೊಂಡರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವದ ಇಂಡೋಚೈನಾದಿಂದ ಬರ್ಮಾ (ಇಂದಿನ ಮ್ಯಾನ್‌ಮಾರ್), ಅಲ್ಲಿಂದ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ<ref>{{cite book|url=http://www.worldwildlife.org/species/finder/tigers/WWFBinaryitem9363.pdf|title=Setting Priorities for the Conservation and Recovery of Wild Tigers: 2005–2015: The Technical Assessment|author1=Sanderson, E.|author2=Forrest, J.|author3=Loucks, C.|author4=Ginsberg, J.|author5=Dinerstein, E.|author6=Seidensticker, J.|author7=Leimgruber, P.|author8=Songer, M.|author9=Heydlauff, A.|date=2006|publisher=WCS, WWF, Smithsonian, and NFWF-STF|location=New York – Washington DC|access-date=7 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118151415/http://www.worldwildlife.org/species/finder/tigers/WWFBinaryitem9363.pdf|archive-date=18 January 2012|author10=O'Brien, T.|author11=Bryja, G.|author12=Klenzendorf, S.|author13=Wikramanayake, E.|url-status=dead}}</ref> ಹುಲಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ [[ಮರುಭೂಮಿ]], ಹಿಮಾಲಯ, [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ|ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಗಳೇ]] ಅಡ್ಡಿಯಾದವು. ಹುಲಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಕವಲು ಮಲಯಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ, ಬಾಲಿ, ಸುಮಾತ್ರ ಮತ್ತಿತರ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸಿನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳೇ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಜಾನ್ ಸೈಡೆನ್‌ಸ್ಟಿಕೆರ್‌ರವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. *ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು [[ಕಾಕಸಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]] ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]]ವರೆಗೆ ಏಷ್ಯಾದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದವು. ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ|ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಅಲ್ಲದೆ ಖಂಡವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹುಲಿಗಳ ನೆಲೆಗಳು ಬಹುವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿ ಇಂದು ಹುಲಿಗಳು ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. *ಇಂದು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಆಮೂರ್ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಿಂದ ಹುಲಿಗಳ ನೆಲೆ ಆರಂಭ. ದ್ವೀಪಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾತ್ರಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜಾವಾ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲಿ]] ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಹುಲಿಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾದವು. *ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಹುಲಿಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ನಿವಾಸನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ರಷ್ಯಾದ ನಿತ್ಯಹಸುರಿನ ಅಗಲದೆಲೆಯ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣಕಾಡುಗಳಿಂದ ಚೈನಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದಂಚಿನ ಅರಣ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿಂದ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಇಂಡೋಚೈನಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ದೇಶಗಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ದಟ್ಟ ಹಸಿರುಕಾಡುಗಳವರೆಗೆ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಲೆಯುದುರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹುಲಿಯ ಆದರ್ಶ ನೆಲೆಗಳೆನಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೆ, ಭಾರತ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಜಾವಾಗಳ ಕಾಂಡ್ಲಾ (ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್) ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಸುಮಾತ್ರದ [[ಜೌಗು ನೆಲ|ಜೌಗುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ]] ಹುಲಿಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದವು. ಸಿಂಹ ಚಿರತೆಗಳಂತೆ ಒಣಭೂಮಿಯ ತೆರವುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ವಾಸಿಸಲಾರದಿದ್ದರೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಕಾಡಿನ ಆವರಣ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಎಂಥ ನೆಲೆಯನ್ನೇ ಆದರೂ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡುಬಿಡುವುದು. *ಹೇಗೇ ಇದ್ದರೂ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಹುಲಿಗಳ ನಿವಾಸಯೋಗ್ಯವೆನಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿರುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಹುಲಿಯ ಆಹಾರದ ಆಯ್ಕೆಯ ಅಪೂರ್ಣಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಕಾಡುದನಗಳು (ಕಾಟಿ, ಬಾನ್‌ಟೆಂಗ್, ಗೌಪ್ರೇ ಮತ್ತು ಕಾಡೆಮ್ಮೆ)<ref name="Hayward">{{cite journal|last1=Hayward|first1=M. W.|last2=Jędrzejewski|first2=W.|last3=Jędrzejewska|first3=B.|year=2012|title=Prey preferences of the tiger ''Panthera tigris''|journal=Journal of Zoology|volume=286|issue=3|pages=221–231|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x}}</ref>, ಬೋವಿಡ್ ವರ್ಗದ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು (ನೀಲ್‌ಗಾಯ್, ಚೌಸಿಂಘ, ಚಿಂಕಾರ, ತಾಕಿನ್, ವುಕ್ವಾಂಗ್ ಆಕ್ಸ್) ಕಾಡುಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಟಿಲೋಪ್‌ಗಳು (ಥಾರ್, ಗೊರಲ್, ಸೆರೋ) ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆಗಳು (ಮೂಸ್, ಎಲ್ಕ್, ಸಿಕಾ, ಸಾಂಬಾರ್, ಬಾರಸಿಂಘ, ತಮಿನ್, ಸಾರಗ, ಹಾಗ್ ಡಿಯರ್, ತಿಯೋಮೊರಸ್ ಡಿಯರ್, ಕಾಡುಕುರಿ) ಟೆಪಿರ್‌ಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿ ಹಾಗೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಮರಿಗಳು. ಹುಲಿಗಳು ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅವುಗಳ ಆವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದಟ್ಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು ಬದುಕಿ ತಮ್ಮ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾರವು. == ಶಾರೀರಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ತಳಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Siberian Tiger sf.jpg|thumb|ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಹುಲಿ]] [[ಚಿತ್ರ:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|ಹುಲಿಯ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ]] *ಹುಲಿಯ ದೇಹದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಆಂಗಿಕ ರಚನೆಗಳು, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸದ ವಿವಿಧ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು. ಹುಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ತನ್ನ [[ಬೇಟೆ|ಬೇಟೆಯ]] ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲೂ ರಕ್ತದಲ್ಲೂ ಸಂಚಿತವಾಗಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರಬೇಕು. ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಆಹಾರದಿಂದ ದೊರಕುವ ಶಕ್ತಿ ಮಿಗಿಲಾಗಿರಲೇ ಬೇಕಷ್ಟೇ. [[ಇಲಿ]], [[ಕಪ್ಪೆ]], [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳಂಥ]] ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹುಲಿಗೆ ತನ್ನ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯ ಭಂಡಾರಗಳಾದ ದೊಡ್ಡ [[ಗೊರಸು|ಗೊರಸಿನ]] ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಂಥ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಇಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳಿಗಿಂತ ವಿರಳ; ಎಲ್ಲೋ ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹುಲಿಯ ಆಂಗಿಕರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರಪಥ್ಯಕ್ರಮ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ 6-8 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪುಷ್ಕಳವಾಗಿ ಊಟ ಸಿಕ್ಕಿದರಾಯಿತು. ಹುಲಿಯೊಂದು ಎರಡು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೇಟೆಯಾಡದೇ ಇದ್ದುದು ರೇಡಿಯೋ ಕಾಲರ್ ತೊಡಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಹಸಿದಿರಲಿ, ಬಿಡಲಿ, ಹುಲಿಗಳು ದಿನಂಪ್ರತಿ 15 ರಿಂದ 16 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದಲೂ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದೇ ಬೇಡ. ಮುಂದಿನ ಎರಡುಮೂರು ದಿನ ಹುಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ. *ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಕೊಲ್ಲಬೇಕಷ್ಟೆ. ಇದೇನೂ ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸದಾ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿ ಬಲು ತೀಕ್ಷ್ಣ. ವಾಸನೆ ಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲೂ ಅವು ಬಲು ಚುರುಕು. ಅವಕ್ಕೆ ಪತ್ತೆಯೇ ಹತ್ತದಂತೆ 10 ರಿಂದ 30 ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಲಪಿ ಮೇಲೆರಗುವುದೆಂದರೆ ಹುಲಿ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಕೌಶಲವನ್ನೂ ಬಳಸಲೇಬೇಕು. ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಅದರ ಅರಶಿನ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಬಣ್ಣಗಳ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೈದೃಶ್ಯವು ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟೆಗಳೊಡನೆ ಬೆರೆತು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡ ನೆರಳುಗಳ ಚಿತ್ತಾರವಿರುವ ಕಾಡಿನ ಕಡುಗಂದು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ನಡೆದುಬರುವಾಗ, ಹುಲಿಯ ಈ ಬಣ್ಣದ ವಿನ್ಯಾಸ ಸುತ್ತಲಿನ ಪೊದರುಗಳೊಡನೆ ಮಿಳಿತಗೊಂಡುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಯ ಆಹಾರವಾದ ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬಣ್ಣಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾರವು. ಹೀಗಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಕುಳಿತ ಹುಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. *ಇನ್ನಿತರ ಬೇಟೆಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಡಿಮೆತ್ತೆ ಇರುವ [[ಪಾದ|ಪಾದಗಳು]], ತುದಿಬೆರಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮತ್ತು ಬಳುಕುವ ಶರೀರ. ಹುಲಿಗಳು ತಾವು ಮರಗಳ ಕಾಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿದ ವಾಸನೆಯ ಗುರುತುಗಳಿಂದಲೇ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸನಾ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ಬೇಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವು ನೋಟ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಯ [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗಳ]] ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನರಗಳಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುವಂತೆ ಬಹುಶಃ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಜಗತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಿಳುಪಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಣುವುದಾದರೂ ಅವುಗಳ ಇರುಳುನೋಟದ ಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಅದ್ಭುತವಾದುದು. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ನೆಟ್ಟಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾಡಿನ ಪತ್ತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಉದ್ದಮೀಸೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ನೆರವು ದೊರಕೀತು. ಹುಲಿಗಳು ಗಾಢಾಂಧಕಾರದಲ್ಲೂ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸಬಲ್ಲವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಿವಿಯ ಒಳಕೋಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಹೊರಗಿವಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಹುಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಪ್ರಾಣಿಯ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸದ್ದನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಿ ಅದರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಲ್ಲುದು. *ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯಷ್ಟನ್ನೂ ಹುಲಿಯ [[ಸ್ನಾಯು|ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು]] ಒಗ್ಗೂಡಿಸಬಲ್ಲವು. ಆದರೆ, ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಯ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಹುಲಿಯ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು ಬಲುಬೇಗನೆ ದಣಿಯುತ್ತವೆ. ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೂಳೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇಕಾದಂತೆ ಮಣಿಯುವ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಈ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು ವಿಪರೀತ ಹೊರಳು, ತಿರುಗು, ತಿರುಚು, ಬಳುಕಾಟಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕ್ಷಣಿಕ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. ಹುಲಿಯೊಂದು [[ಕಡವೆ|ಕಡವೆಯನ್ನು]] ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳು ಹುಲಿಯ ದೇಹದ ಬೆರಗುಹುಟ್ಟಿಸುವ ತಿರುಚುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. *ತನ್ನ ದೇಹದ ತೂಕಕ್ಕಿಂತ 3 ರಿಂದ 5 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಾಟಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕಡವೆಯಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಹುಲಿ ಅವುಗಳ ಗೊರಸು ಇಲ್ಲವೇ ಕೋಡುಗಳ ತಿವಿತೊದೆತಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳ್ಳದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಮುಂಗಾಲುಗಳನ್ನೂ, ಪಂಜದ ಅಲಗಿನೊಳಗೆ ಹುದುಗಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಹರಿತವಾದ ಉಗುರುಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ತೀವ್ರ ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಹಿಂಗಾಲುಗಳೂ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವು. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದ ಆಯುಧಗಳೆಂದರೆ ಚೂರಿಯಂತಹ ನಾಲ್ಕು [[ಕೋರೆಹಲ್ಲು|ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು]]. [[ದವಡೆ|ದವಡೆಯ]] ಬಲಿಷ್ಠ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯ [[ಕುತ್ತಿಗೆ]], [[ಗಂಟಲು]] ಇಲ್ಲವೇ ಮಿದುಳಕವಚದೊಳಕ್ಕೆ ಈ ಕೋರೆ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಊರಿ, ಇರಿದು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ. *ಹುಲಿಗಳು ತುಕ್ಕಿನ ಬಣ್ಣದ ಇಲ್ಲವೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮುಖದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಪಟ್ಟೆಗಳ ಆಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಜಾತಿಯಿಂದ ಜಾತಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುಲಿಗಳು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪಟ್ಟೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪ್ರತಿ ಹುಲಿಗೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Guggisberg19752"/><ref name="Mazak1981">{{cite journal|author=Mazák, V.|year=1981|title=''Panthera tigris''|journal=Mammalian Species|issue=152|pages=1–8|doi=10.2307/3504004|jstor=3504004|doi-access=free}}</ref> ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತಿರುವಾಗ ಹುಲಿಯು ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಹೋಗಲು ಈ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಅನುವಾಗುವುವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Miquelle">{{cite book|title=The Encyclopedia of Mammals|url=https://archive.org/details/encyclopediaofma0000davi_n8g0|author=Miquelle, D.|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-7607-1969-5|editor=MacDonald, D.|edition=2nd|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofma0000davi_n8g0/page/18 18]–21|contribution=Tiger}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Godfrey, D.|author2=Lythgoe, J. N.|author3=Rumball, D. A.|year=1987|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|journal=Biological Journal of the Linnean Society|volume=32|issue=4|pages=427–433|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x}}</ref> *ಬೆಕ್ಕಿನ ಜಾತಿಯ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿರುವಂತೆ ಹುಲಿಗೆ ಸಹ [[ಕಿವಿ|ಕಿವಿಯ]] ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಿಳಿ [[ಮಚ್ಚೆ|ಮಚ್ಚೆಯಿರುವುದು]]. ಬೆಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ದೇಹತೂಕ ಅತಿ ಅಧಿಕ. ಹುಲಿಯ [[ಭುಜ|ಭುಜಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಲು|ಕಾಲುಗಳು]] ಬಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹುಲಿಯು ತನಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡವಬಲ್ಲುದು. *ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವುವಕ್ಕಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡವು. ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದು. ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳ ಮುಂಪಾದ ಹೆಣ್ಣಿನದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣದ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಜ್ಞರು ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹುಲಿಯ ಲಿಂಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಉಪತಳಿಗಳು == ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ೮ ಉಪತಳಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಇಂದು ಜೀವಿಸಿರುವ ಉಪತಳಿಗಳೆಂದರೆ: * ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ (ರಾಯಲ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಟೈಗರ್ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಟೈಗ್ರಿಸ್): ಇದು [[ಭಾರತ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಭೂತಾನ್]], [[ಬರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದ]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, [[ಮಳೆಕಾಡು]], ಕುರುಚಲು ಕಾಡು, ಎಲೆ ಉದುರಿಸುವ ಕಾಡು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್|ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಂತಹ]] ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ ಜೀವಿಸಬಲ್ಲುದು. ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಹುಲಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಬಂಗಾಳದ ಹುಲಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ದಷ್ಟು. ತೀವ್ರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಜೀವಿಯನ್ನು ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಜೀವಿಯನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು [[ಹುಲಿ ಪರಿಯೋಜನೆ|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್]] ಎಂಬ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಹುಲಿಯು ದಿನೇ ದಿನೇ ವಿನಾಶದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ [[ಸರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ|ಸಾರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಮೀಸಲಿನಲ್ಲಿ]] ಇಂದು ಒಂದು ಹುಲಿ ಸಹ ಜೀವಿಸಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಗಂಡುಹುಲಿಗಳು 200 ರಿಂದ 250 ಕೆ.ಜಿ.ತೂಕವಿದ್ದರೆ ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿಗಳ ತೂಕ ಅವಕ್ಕಿಂತ 100 ಕಿಲೊ ಕಡಿಮೆ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=W6ks4b0l7NgC|title=A View from the Machan: How Science Can Save the Fragile Predator|last1=Karanth|first1=K. U.|date=2006|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-7824-137-1|place=Delhi|pages=42}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=P6UWBQAAQBAJ|title=Animal Teeth and Human Tools: A Taphonomic Odyssey in Ice Age Siberia|last1=Turner|first1=C. G.|last2=Ovodov|first2=N. D.|last3=Pavlova|first3=O. V.|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-03029-9|place=Cambridge|pages=378}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8uZeDwAAQBAJ|title=Wildlife Ecology and Conservation|last1=Balakrishnan|first1=M.|date=2016|publisher=Scientific Publishers|isbn=978-93-87307-70-4|series=21st Century Biology and Agriculture|place=Jodhpur, Delhi|pages=139}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf|title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan|author1=Nowell, K.|author2=Jackson, P.|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|year=1996|isbn=2-8317-0045-0|place=Gland, Switzerland|pages=56}}</ref> ಭಾರತದ ಹುಲಿಗಳು 155 ರಿಂದ 225 ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಬಾಲದ ಅಳತೆ ಬೇರೆ 75 ರಿಂದ 100 ಸೆಂ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಶಿಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಹುಲಿಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಬಾಲದ ತುದಿವರೆಗೆ ಎರಡೂ ಬದಿಗೆ ನೆಟ್ಟ ಮರದ ಗೂಟಗಳ ನಡುವಿನ ನೇರ ಅಳತೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳಿಂದ ಹುಲಿಯ ಉದ್ದದ ಖಚಿತ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. * [[ಇಂಡೋ - ಚೀನ|ಇಂಡೋಚೀನಾ]] ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ಟಿ): ಇದು [[ಲಾವೋಸ್]], [[ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]], [[ಚೀನಾ]], ಬರ್ಮಾ, [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದೆ. ಇವು ಬಂಗಾಳದ ಹುಲಿಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಮೈಬಣ್ಣವು ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಈ ತಳಿಯ ಹುಲಿಗಳು ೧೨೦೦ ರಿಂದ ೧೮೦೦ರಷ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದು ಉಳಿದವು ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರೆಬೇರೆ ಕಡೆ [[ಮೃಗಾಲಯ|ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ]]. * ಮಲಯ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಜಾಕ್ಸನಿ): ಈ ಉಪತಳಿಯು ಮಲಯ ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ರಿಂದ ೮೦೦ ಹುಲಿಗಳು ಇಂದು ಜೀವಿಸಿವೆ. ಮಲಯ ಹುಲಿಯು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಭೂಖಂಡದ ತಳಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಮಲಯ ಹುಲಿಯು [[ಮಲೇಷ್ಯಾ|ಮಲೇಷ್ಯಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ. * ಸುಮಾತ್ರಾ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಸುಮಾತ್ರೇ): ಇದು [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ]] ಸುಮಾತ್ರಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಸುಮಾತ್ರಾ ಹುಲಿಯು ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲ ಹುಲಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಗಂಡು ಹುಲಿಯು ೧೦೦ ರಿಂದ ೧೪೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ತೂಗಿದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಕೇವಲ ೭೫ ರಿಂದ ೧೧೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ತೂಕವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ರಿಂದ ೫೦೦ ಸುಮಾತ್ರಾ ಹುಲಿಗಳು ಜೀವಿಸಿವೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. * ಸೈಬೀರಿಯಾ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಆಲ್ಟೈಕಾ): ಇದಕ್ಕೆ ಮಂಚೂರಿಯನ್ ಹುಲಿ, ಕೊರಿಯನ್ ಹುಲಿ, ಆಮೂರ್ ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಚೀನಾ ಹುಲಿಯೆಂದು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಈ ಹುಲಿಗಳ ನೆಲೆಯು ಇಂದು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಆಮೂರ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಉಸ್ಸೂರಿ ನದಿಗಳ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸೈಬೀರಿಯಾ ಹುಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಅತಿ ಶೀತಲ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಹುಲಿಗಳ ತುಪ್ಪಳ ಬಲು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಬಣ್ಣವು ಪೇಲವವಾಗಿದ್ದು ಪಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಇಂದು ಸೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜಾಣತನದಿಂದ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. * ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಅಮೊಯೆನ್ಸಿಸ್): ಇದಕ್ಕೆ ಅಮೊಯೆನ್ ಅಥವಾ ಕ್ಸಿಯಾಮೆನ್ ಹುಲಿ ಎಂದು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು. ಈ ಹುಲಿಗಳು ಇಂದು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ೧೦ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಹುಲಿ ಸಹ ಒಂದು. ಈಗ ಒಟ್ಟು ೫೯ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಹುಲಿಗಳು ಜೀವಿಸಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ರಕ್ಷಣೆಯಡಿ ಬಾಳುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ೫೯ ಹುಲಿಗಳು ಕೇವಲ ೬ ಹಿರಿಯರ ಪೀಳಿಗೆಯವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಂಶ ವೈವಿಧ್ಯ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹುಶಃ ಅಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ತಜ್ಞರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. == ಮರೆಯಾದ ಉಪತಳಿಗಳು == # '''ಬಾಲಿ ಹುಲಿ''': ಇದು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಬಾಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸಿತ್ತು. ಕೇವಲ ೯೦ರಿಂದ ೧೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಇವು ಹುಲಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣವಾಗಿದ್ದವು. ಮಾನವನ ಬೇಟೆಯ ಹುಚ್ಚಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ ಈ ತಳಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬಾಲಿ ದ್ವೀಪದ [[ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ]] ಈ ಹುಲಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. # '''ಜಾವಾ ಹುಲಿ''': ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಜಾವಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಈ ಹುಲಿ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬಾಲಿ ಹುಲಿಯಂತೆ ಜಾವಾ ಹುಲಿಯನ್ನು ಸಹ ಮಾನವನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದನು. == ಮಿಶ್ರತಳಿಕುಲು == * ಮಾನವನು ಹಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ವಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳು ಸಹ ಸೇರಿವೆ. [[ಮೃಗಾಲಯ|ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಇಂದು ಸಹ ಹುಲಿ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಹ|ಸಿಂಹಗಳ]] ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಇವು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಗಂಡು ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜನಿಸುವ ಜೀವಿಗೆ [[ಲೈಗರ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಅದೇ ರೀತಿ ಹೆಣ್ಣು ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಟೈಗಾನ್ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಜೀವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಬೆಕ್ಕು ಎಂಬ ಮೂಲ ಗುಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಅತ್ತ ಹುಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ ಇತ್ತ ಸಿಂಹವೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬಂತಹ ಜೀವಿಗಳಾಗಿವೆ. == ವರ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯ == === ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Singapore Zoo Tigers.jpg|thumb|left|ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳ ಜೋಡಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Golden tiger 1 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|ಅಪರೂಪದ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಹುಲಿ]] * ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಹುಲಿಯು ಹುಲಿಗಳ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಲ್ಲ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುವ ವರ್ಣರಾಹಿತ್ಯವು ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಉಂಟಾದಾಗ ಅಂತಹ ಹುಲಿಯು ಬಿಳಿಯದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಹುಲಿಗಳ ರೂಪವು ಮಾನವನಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಇಂದು ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಒಳಸಂತಾನ. ಅತಿ ಸಮೀಪದ ಬಂಧುಗಳಾಗಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಇಂತಹ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಿಕೃತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. * ಒಳಸಂತಾನದ ಮುಖ್ಯ ಪರಿಣಾಮವಾದ [[ಅಂಗವಿಕಲತೆ|ಅಂಗವೈಕಲ್ಯವು]] ಬಿಳಿಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Guillery|first1=R. W.|last2=Kaas|first2=J. H.|year=1973|title=Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger|journal=Science|volume=180|issue=4092|pages=1287–1289|doi=10.1126/science.180.4092.1287|pmid=4707916|bibcode=1973Sci...180.1287G|s2cid=28568341}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಇಂಥ ಹುಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಪಾಯುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೈಬಣ್ಣದ ಹೊರತಾಗಿ ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳು ನೀಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮೂಗು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಹುಲಿಗೂ ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗೂ ಇರುವ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಇವು. ಬಿಳಿ ಹುಲಿಯು ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಯ ಒಂದು ವಿಕೃತ ರೂಪ. === ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಹುಲಿ === ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಗಳ ಒಂದು ಉಪಗುಂಪಾದ ಇವು ಹೊಳೆಯುವ ಚಿನ್ನದ ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪಟ್ಟೆಯು ತಿಳಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ತುಪ್ಪಳವು ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಸುಮಾರು ೩೦ ಇಂತಹ ಹುಲಿಗಳು ಜೀವಿಸಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹುಲಿ, ಕಪ್ಪು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಗಿರುವ ವದಂತಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇವು ನಿಜವೇ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹುಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹುಲಿಯ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ವೈಪರೀತ್ಯದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಸ್ವತಃ ಬೇರೆ ಉಪತಳಿಗಳಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ. == ನಡವಳಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Sumatraanse Tijger.jpg|thumb|left|ಹುಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಟಿಜೀವಿ]] === ಹುಲಿಯ ಸರಹದ್ದು === *ಹುಲಿಗಳು ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಗದಿಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದರೊಳಗೆ ಜೀವಿಸುವ ಒಂದು ಒಂಟಿಜೀವಿ. ಹುಲಿಯ ಸರಹದ್ದಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಹುಲಿಗಾದರೆ ಆ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದಾದ ಹೆಣ್ಣು ಸಂಗಾತಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ೨೦ ಚ. ಕಿ.ಮೀ. ಇದ್ದರೆ ಒಂದು ಗಂಡು ಹುಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ೬೦ ರಿಂದ ೧೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವುದು. ಒಂದು ಗಂಡು ಹುಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಹಲವು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಗಳ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. *ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಹುಲಿಗಳೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ-ಕೂಡುವುದಕ್ಕೆ, ಆಹಾರವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಇರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹುಲಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೂ [[ಗರ್ಜನೆ]] ಮತ್ತಿತ್ತರ ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ನೆಲವನ್ನು ಕೆರೆಯುವುದೂ, ಕಾಣುವಂಥ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ. *ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು, ಹೆಣ್ಣುಗಳೂ ವಿಭಿನ್ನ ವಯೋಮಾನದವುಗಳೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ನಿವಾಸಿ ಅಥವಾ ವಾಸಕ್ಷೇತ್ರ (ಹೋಮ್‌ರೇಂಜ್) ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸಂತಾನ ಷೋಷಣೆಗೆ ಶಕ್ತವಾದ ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿಗಳು ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವಂಥ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿವಾಸನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಒಡೆತನ ಸಾಧಿಸಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಏಕಮೇವ ಹಕ್ಕುದಾರ್ತಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೂಡುವ ದೊಡ್ಡ ಗಂಡುಹುಲಿ ಇಂಥ ಎರಡು ಮೂರು ಹೆಣ್ಣುಗಳ ನಿವಾಸವಲಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಶಾಲ ನೆಲೆಯ ಯಜಮಾನಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ನಿವಾಸನೆಲೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲದ ಅಲೆಮಾರಿ ಹುಲಿಗಳು. ಈ ದೇಶಾಂತರಿಗಳು ಗಂಡಾಗಿರಲಿ, ಹೆಣ್ಣಾಗಿರಲಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾರವು. ಒಂದೂವರೆ ಎರಡು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವ ಹುಲಿ ತಾನು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ನೆಲೆಯೊಳಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಆಚೆ ಈಚೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ಆದ ನಿವಾಸವಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದು ಸಶಕ್ತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ, ನಿವಾಸವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಳವೂರಿರುವ ಹಳೇಹುಲಿಗಳೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೂಮ್ಮೆ ಅವನ್ನು ಕೊಂದು ಅವುಗಳ ನಿವಾಸದ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ತಾವೇ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಲೆಮಾರಿ ಹುಲಿಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತವೆ. *ಹುಲಿಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರ ಸಾಧಿಸುವುದರಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಅತಿಕ್ರಮಣವುಂಟಾದಾಗ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವಲ್ಲಾಗಲೀ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ನಡಾವಳಿಗಳು ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರರಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಗಳು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಉಣ್ಣುವುದನ್ನು ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯು ಗಂಡು ಹುಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮರಿಗಳ ಬಳಿ ಸುಳಿಯಗೊಡುವುದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Tigergebiss.jpg|thumb|upright|ಹುಲಿಯ ದವಡೆಗಳು ಬಲಯುತವಾಗಿದ್ದು ಹಲ್ಲುಗಳು ಬಲು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:TigerLangur.jpg|thumb|upright|ಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಎತ್ತರದ ಎರಡರಷ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲುದು.]] *ಹುಲಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಮರಿಗಳು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಾಗ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಜಾಗ ಹುಡುಕುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಮರಿಯು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ತಾಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸೋದರಿಯರಿಂದ ದೂರ ಸಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. *ಮೊದಮೊದಲು ಗಂಡು ಮರಿಯು ಹುಲಿರಹಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಗಂಡು ಹುಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನವಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿ ಬಲಿತು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಗಂಡು ಹುಲಿಗೆ ಸವಾಲೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಕಾಳಗ ನಡೆದು ಕಡಿಮೆ ಬಲವುಳ್ಳ ಹುಲಿ ಒಂದೋ ಮರಣಿಸುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ತೊರೆದು ದೂರ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವುದು. ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಯುವ ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಇದು ಬಲು ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. *ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಹನೆ ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ. ಸರಹದ್ದುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವುಂಟಾದಾಗ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಏರ್ಪಡುವುದು. ಆದರೆ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಘೋರ ಕಾಳಗವು ಬಲು ಅಪರೂಪ. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಹೆದರಿಸುವ ಯತ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸೋಲೊಪ್ಪುವ ಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಉರುಳಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಎದುರಾಳಿಗೆ ತೋರಿಸುವುದು ಶರಣಾಗತಿಯ ಸೂಚನೆ.<ref name="Thapar1989">{{cite book|title=Tiger: Portrait of a Predator|url=https://archive.org/details/tigerportraitofp0000thap|author=Thapar, V.|publisher=Smithmark|year=1989|isbn=978-0-8160-1238-1|location=New York}}</ref> *ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಜೇತ ಹುಲಿಯು ಸೋತವನನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಗೊಡುವುದು ಸಹ ಇದೆ. ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಬಲು ತೀವ್ರ ವಿವಾದ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕದನ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹುಲಿಯ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುವುದು.<ref name="Mills04">{{cite book|title=Tiger|url=https://archive.org/details/tiger0000mill|author=Mills, S.|publisher=BBC Books|year=2004|isbn=978-1-55297-949-5|location=London|page=[https://archive.org/details/tiger0000mill/page/89 89]}}</ref> ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಮರಗಳನ್ನು [[ಉಚ್ಚೆ|ಮೂತ್ರದಿಂದ]] ಗುರುತುಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ನಿಗದಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Burger|first1=B. V.|last2=Viviers|first2=M. Z.|last3=Bekker|first3=J. P. I.|last4=Roux|first4=M.|last5=Fish|first5=N.|last6=Fourie|first6=W. B.|last7=Weibchen|first7=G.|year=2008|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, ''Panthera tigris''|url=https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=586948b8396932dd13d9e5a880e77cb7618a273f|journal=Journal of Chemical Ecology|volume=34|issue=5|pages=659–671|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|pmid=18437496|hdl-access=free|hdl=10019.1/11220|s2cid=5558760}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Smith|first1=J. L. David|last2=McDougal|first2=C.|last3=Miquelle|first3=D.|year=1989|title=Scent marking in free-ranging tigers, ''Panthera tigris''|url=|journal=Animal Behaviour|volume=37|pages=1–10|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|s2cid=53149100}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮೆಯ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಮಲ|ಮಲದಿಂದ]] ಗುರುತಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತವೆ. == ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Panthera tigris altaica 13 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|ತನ್ನ ಮರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೈಬೀರಿಯಾ ಹುಲಿ.]] [[ಚಿತ್ರ:Tigerwater edit2.jpg|thumb|upright|ಈಜುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಹುಲಿ]] *ಒಂದು ಗಂಡು ಹುಲಿಗೆ ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ 2200 ರಿಂದ 2500 ಕೆ. ಜಿ. ಗಳಷ್ಟು ಮಾಂಸದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದ್ದು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಗಾಗಲೀ ಚಿಕ್ಕಪ್ರಾಯದ ಹುಲಿಗಾಗಲೀ 1850 ರಿಂದ 2300 ಕೆ.ಜಿ. ಗಳಷ್ಟು ಮಾಂಸ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ತಿನ್ನಲಾಗದ ಅಂಗಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಾಯದ ಹುಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 3000 ದಿಂದ 3200 ಕಿಲೋಗ್ರಾಮುಗಳಷ್ಟು ತೂಕದ ಜೀವಂತ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದು. ಇಷ್ಟು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹುಲಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿವರ್ಷದಲ್ಲಿ 40 ರಿಂದ 50 ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮೂರು ಮರಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಹೊಣೆಹೊತ್ತ ತಾಯಿಹುಲಿ 60 ರಿಂದ 70 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳನ್ನು (ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳನ್ನು) ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವಂತೆ, ಅವು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶೇ.8ರಿಂದ 10ರಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಬಗೆಯ ಬೇಟೆಗಾರ - ಬೇಟೆಯ ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನಿತರ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂತತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾದ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ದರಗಳು, ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳೇ ತಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯಾವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ ಬದುಕಲು ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಹೋರಾಟ. ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳ ಬೇಟೆಗಾರಿಕೆ ಆಹಾರಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶೇ. 10ರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟಲಾರದು ಎನ್ನುವುದಾದರೆ, ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಹುಲಿಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸವಾಗಿರುವ ನೆಲೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂದಾಯಿತು. *ಒಂದು ಹುಲಿ ಸರಾಸರಿ 7-8 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಮರಿಗಳಿರುವ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಬೇಟೆಯನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕೂಡಲೇ ಹುಲಿ ಆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಸಮೀಪದ ಆವರಣದೊಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದೊಯ್ದು [[ಹದ್ದು|ಹದ್ದುಗಳಿಂದಲೂ]] ಇತರ ಹೊಂಚುಗಾರರಿಂದಲೂ ಅಡಗಿಸಿಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲಿ ಪ್ರಾಣಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ತಿನ್ನಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ತಾನು ತಿನ್ನುವ ಮಾಂಸದ ಭಾಗಗಳೊಡನೆ [[ಜಠರ]] ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಭಾಗಗಳು ಬೆರೆಯದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಭಂಗಬಾರದಿದ್ದರೆ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯೊಡನೆ 3-4 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿದು 50 ರಿಂದ 80 ಕಿಲೋಗ್ರಾಮುಗಳಷ್ಟು ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗರಹೊಳೆಯ ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯ ಶೇ. 65ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಟಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. *ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು]] ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಆಹಾರ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಸಾಂಬಾರ ಜಿಂಕೆ, [[ಕಾಡುಕೋಣ]], ಚೀತಾಲ್ ಜಿಂಕೆ, [[ಕಾಡುಹಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ನೀಲ್‍ಗಾಯ್|ನೀಲಗಾಯ್]] ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ. ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಹುಲಿಗಳು [[ಚಿರತೆ]], [[ಕರಡಿ]], [[ಹೆಬ್ಬಾವು]] ಮತ್ತು [[ಮೊಸಳೆ|ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು]] ಸಹ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಿದೆ.<ref name="Perry">{{cite book|title=The World of the Tiger|author=Perry, R.|year=1965|page=260}}</ref> *ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಹುಲಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಎಲ್ಕ್, ಮತ್ತು [[ಜಿಂಕೆ|ಜಿಂಕೆಗಳು]]. ಆದರೆ ಹುಲಿಗಳು ಸನ್ನಿವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವಾಗಿದ್ದು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ [[ಕೋತಿ]], [[ನವಿಲು]], [[ಮೊಲ]] ಮತ್ತು [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳನ್ನು]] ಸಹ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. [[ಆನೆ|ಆನೆಗಳು]] ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಮೀರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಹುಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲಿ ಆನೆಯ ಗೊಡವೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಆನೆಮರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಘೇಂಡಾಮೃಗ|ಘೇಂಡಾ]] ಮರಿಗಳನ್ನು ಹುಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಿದೆ.<ref>{{cite news |year=2008 |title=Trouble for rhino from poacher and Bengal tiger |work=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1080313/jsp/northeast/story_9012303.jsp |url-status=dead |access-date=3 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927093927/http://www.telegraphindia.com/1080313/jsp/northeast/story_9012303.jsp |archive-date=27 September 2014}}</ref><ref>{{cite news |year=2009 |title=Tiger kills elephant at Eravikulam park |work=The New Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article103095.ece |access-date=2023-10-07 |archive-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511041022/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article103095.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |date=2013 |title=Tiger kills adult rhino in Dudhwa Tiger Reserve |newspaper=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/tiger-kills-adult-rhino-in-dudhwa-tiger-reserve/article4357638.ece}}</ref> ಮುದಿಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಗಾಯಗೊಂಡು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥವಾದ ಹುಲಿಗಳು ನರಭಕ್ಷಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶ ಸಾಮಾನ್ಯ. *[[ಸುಂದರಬನ|ಸುಂದರಬನದಲ್ಲಿ]] ಬೆಸ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಸಿಗಳು ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವುದು ಆಗಾಗ ಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ಶರೀರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ [[ನಾರು|ನಾರನ್ನು]] ಪಡೆಯಲು ಹುಲಿಗಳು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗುವುದು ಸಹ ಇದೆ. ಹುಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="Sunquist2010">{{cite book|title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of ''Panthera tigris''|author=Sunquist, M.|publisher=Academic Press|year=2010|isbn=978-0-08-094751-8|editor=R. Tilson|edition=Second|location=London, Burlington|page=19−34|chapter=What is a Tiger? Ecology and Behaviour|editor2=P. J. Nyhus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XFIbjBEQolMC&pg=PA23}}</ref> ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೆಡವುದರ ಮೂಲಕ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಭಾರೀ ದೇಹತೂಕದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಹುಲಿಯು ಗಂಟೆಗೆ ೫೦ ರಿಂದ ೬೫ ಕಿ.ಮೀ. ವರೆಗಿನ ಓಟದ ವೇಗವನ್ನು ತಲುಪಬಲ್ಲುದು. *ಆದರೆ ಇಂತಹ ಓಟವು ಬಲು ಕಡಿಮೆ ದೂರದ್ದಾಗಿರುವುದು. ಹುಲಿಯು ದೊಡ್ಡ ಜಿಗಿತಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಬಾರಿ ಹುಲಿ ೧೦ ಮೀ. ದೂರಕ್ಕೆ ಸಹ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲುದು. ಹುಲಿಯು ನಡೆಸುವ ಪ್ರತಿ ೨೦ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಯಶ ನೀಡುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Walker">{{cite book|title=Walker's Mammals of the World|author1=Novak, R. M.|author2=Walker, E. P.|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1999|isbn=978-0-8018-5789-8|edition=6th|location=Baltimore|pages=825–828|chapter=''Panthera tigris'' (tiger)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&pg=PA825}}</ref> ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ ಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಮುಂಗಾಲುಗಳಿಂದ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅದರ ಕೊರಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. *ಬಲಿಯು ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಪ್ರಾಣ ನೀಗುವವರೆಗೆ ಹುಲಿಯು ಅದರ ಕೊರಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="schaller1967">{{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.553304|title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India|author=Schaller, G.|publisher=Chicago Press|year=1967|location=Chicago}}</ref> ಈ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿಯು ತನಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಯಿಸಬಲ್ಲುದು. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ ಹುಲಿಯು ಬಲಿಯ [[ಬೆನ್ನು ಹುರಿ|ಬೆನ್ನುಹುರಿ]], ಶ್ವಾಸನಾಳ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ [[ರಕ್ತನಾಳ|ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು]] ಛೇದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೊಲ್ಲುವುದು.<ref>[[ಹುಲಿ#Sankhala|Sankhala]], p. 23</ref> *ಹುಲಿಗಳು ಹಗಲು ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಬಲ್ಲವಾದರೂ ಅವು ನಡುಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ತೀರ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು ಇಳಿಸಂಜೆಯಿಂದ ಬೆಳಗಿನಜಾವದವರೆಗೆ ಬಹು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹುಲಿಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡಿಗೆಯ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ದಾರಿಗಳಲ್ಲೂ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ. ನಾಗರಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದೊಳಗೆಲ್ಲ ಅಲೆದಾಡಿ ತೆರವಿನ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸುತ್ತ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲೋ ಮೇಯುವುದರಲ್ಲೋ ತೊಡಗಿರುವ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಚೆದುರಿಸಿ ಹಿಡಿಯಲೆತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, [[ರಣಥಂಬೋರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ರಣಥಂಭೋರ್‌ನ]] [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳ]] ಸುತ್ತಲಿನ ನೆಲೆಯ ತೆರವುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಕಡವೆಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಇನ್ನೂ ದೂರದವರೆಗೆ ([[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ಸವನ್ನಾದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳು ಬೇಟೆಯಾಡುವಂತೆ) ಧಾವಿಸುತ್ತವೆ. ಎಂಥ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಹುಲಿ ಬೇಟೆಗೆಂದು 10 ಸಲ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. *ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಆಕ್ರಮಣದ ಮೊದಲ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸುವುದು. ಮರುಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನೋ, ಹೆಗ್ಗತ್ತನ್ನೊ, ಮಿದುಳಕವಚವನ್ನೊ ಕಚ್ಚಿಹಿಡಿಯುವುದು. ಕಾಟಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕಡವೆಯಂಥ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಹುಲಿ ಅದರ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಹಿಡಿದರೆ ಹಂದಿಯಂಥ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಅದರ ಹೆಗ್ಗತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು. ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ, ರಕ್ತನಾಳಗಳು ತುಂಡರಿಸಿ, ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಮುರಿತದಿಂದ, ಇಲ್ಲವೇ ಆಘಾತದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಣಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವುದು. ನಾಗರಹೊಳೆಯ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಚೀತಲ್ ಜಿಂಕೆಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿದ್ದರೂ ಹುಲಿಗಳು ಕಾಟಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕಡವೆಗಳನ್ನೇ ಬೇಟೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಚಿತ್ವಾನ್ ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಕಾನ್ಹ]] ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಹುಲಿಗಳ ಆಹಾರದ ಮುಖ್ಯಭಾಗ ಜಿಂಕೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೇಟೆಗಾರರು ದೊಡ್ಡಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಬಾನ್‌ಟೆಂಗ್, ಕಡವೆ ಮತ್ತು ಹಾಗ್ ಡಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿರುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಕುಗ್ಗಿಬಿಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಹುಲಿಗಳು ಕಾಡುಕುರಿ ಮತ್ತಿತ್ತರ ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೇ ತಿಂದು ಹೊಟ್ಟೆಹೊರೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. *ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳು]] ಕಂಡುಬಂದರೆ ಹುಲಿ ಅವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಖಂಡಿತ. ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಒಂದೊಂದು ಹುಲಿ ನರಭಕ್ಷಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಆಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರವಾಗಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಮನುಷ್ಯಪ್ರಾಣಿ ತನ್ನ ಭೋಜನದ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಹುಲಿಯ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬೇಕೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೂ ಇರಲಿ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹುಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಮಾನವಪ್ರಾಣಿಯ ಔತಣ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಹುಲಿ ವಿಷಯಗಳ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚುರುಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಳಸಬಹುದು. ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿನ ನರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿರದೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವರ್ತನೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ತಾಯಿಹುಲಿಯಿಂದ ಮರಿಗಳೂ ಈ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಲಿತಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಂತಹ]] ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನರಭಕ್ಷಕ ಹುಲಿಗಳ ದಾಖಲೆ ತೀರ ಅಪರೂಪವಾಗಿರುವುದೇಕೆಂದು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ. == ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ == *ಹುಲಿಗಳಿಗೆ [[ಬೆದೆ ಚಕ್ರ|ಬೆದೆಗೆ]] ಬರುವ ಋತುಗಳಿಲ್ಲ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವರ್ಷದ ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ನಡೆಯಬಹುದಾದರೂ ಹುಲಿಗಳ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡುಗಳ ಸಂಗಮ ನವೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಎಪ್ರಿಲ್ ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಹುಲಿಯ [[ಗರ್ಭಧಾರಣೆ|ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ]] ಅವಧಿ ೧೬ ವಾರಗಳು. ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಮೂರರಿಂದ ೪ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. ನವಜಾತ ಮರಿಯು ೧ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ತೂಕ ಹೊಂದಿದ್ದು ಕುರುಡಾಗಿದ್ದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಸ್ಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು. ಮರಿಗಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಯ ಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತಾಯಿ ಹುಲಿಯದು ಮಾತ್ರ. ಈ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಏಳೆಂಟು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ತಾಯಿಯ [[ಹಾಲು|ಹಾಲೇ]] ಆಹಾರ. ಅನಂತರ ತಾಯಿ ಅವನ್ನು ತಾನು ಕೊಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಬೇಟೆಯ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಹುಲಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗೆಗಿನ ನಮ್ಮ ಈಗಿನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯು, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಸನ್‌ಕ್ವಿಸ್ವ್ ಹಾಗೂ ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಮಿತ್‌ರವರು ನೇಪಾಳದ ಚಿತ್ವಾನ್ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಟೆಲೆಮೆಟ್ರಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಲಭಿಸಿದೆ. ಅವರು ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮುಂದೆ, ನಾಗರಹೊಳೆ ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಲೆಮೆಟ್ರಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೆಂದರೆ, ಚಿತ್ವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿರುವಂತಹ ಹುಲಿಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರೂಪರೇಖೆಗಳು ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯದ ಸಸ್ಯವರ್ಗಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. *ಮರಿಗಳನ್ನು ಬಂಡೆಗಳ ಕೊರಕಲಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಸಿಟ್ಟು ತಾಯಿ ಹುಲಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಶಿಶು|ಶಿಶುಗಳ]] ಮರಣ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದು ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರಿಗಳು ಎರಡು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಮರಣಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಿಸಿದ ೮ ವಾರಗಳ ಬಳಿಕ ಮರಿಯು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನೆ ನೆಲೆಯ ಆಸುಪಾಸಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದು. ಮರಿಯು ೧೮ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗುವುದು. *೨ ರಿಂದ ೨ ೧/೨ ವರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಿಯು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜೀವನ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಗಳು ೩ ರಿಂದ ೪ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿ ೪ ರಿಂದ ೫ ವರ್ಷಗಳು.<ref name="Geptner1972">{{cite book|title=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola|author=Heptner, V. G.|author2=Sludskij, A. A.|publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation|year=1992|location=Washington DC|pages=95–202|trans-title=Mammals of the Soviet Union. Volume II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats)|chapter=Tiger|orig-year=1972|chapter-url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up|name-list-style=amp}}</ref> ತನ್ನ ಜೀವನಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯು ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮವೀಯುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳು ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಬಲ್ಲವು. == ವಾಸದ ನೆಲೆಗಳು == *ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲಿಯ ವಾಸದ ನೆಲೆಯ ಪರಿಸರವು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ಇವೆಂದರೆ ಗಿಡಮರಗಳಿಂದ ಒದಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮರೆ, ನೀರಿನಾಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಒದಗುವ ಆಹಾರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಬಂಗಾಳದ ಹುಲಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು. ಹುಲಿಗಳು ದಟ್ಟ ಸಸ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. *ಹುಲಿಯು ಒಂದು ನುರಿತ [[ಈಜು|ಈಜುಗಾರ]] ಸಹ ಆಗಿದೆ. ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ಹುಲಿಯು ೪ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ಈಜಬಲ್ಲುದು. ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿಹಿಡಿದು ಹುಲಿಯು ಈಜಿಕೊಂಡು ನದಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದಿದೆ. == ಆಯುಷ್ಯ == ಬಹುತೇಕ ಹುಲಿಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ವಾನ್ ಮತ್ತು ನಾಗರಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸೀಮಿತ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಾನ್ಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಪನ್ವರ್‌ರವರ ಸಮೀಕ್ಷೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸರಳೀಕರಿಸಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿ ಪ್ರತಿ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸರಾಸರಿ ಮೂರು ಮರಿಗಳನ್ನು ಈಯುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಲೆ, ಬೆಂಕಿ, ಪ್ರವಾಹ, (ಮನುಷ್ಯನೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಇತರ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ, ಮತ್ತು ಮರಿಹತ್ಯೆ (ಎಂದರೆ, ಒಂದು ನಿವಾಸನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಗಂಡುಹುಲಿ ಹಿಂದಿನ ಗಂಡುಹುಲಿಯ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕುವುದು) - ಇವೆಲ್ಲ ಮರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಯಲು ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ದಾಟಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಬದುಕುಳಿದ ಮರಿಹುಲಿಗಳು ಬಹುತೇಕ ತಾಯಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ದೇಶಾಂತರಿಗಳಾಗುವವರೆಗೂ ಜೀವಿಸಿರಲು ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆಯಾಗದು. ಆದರೆ, ತಾಯಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಡುವೆಯೂ ಪ್ರಬಲ ಹುಲಿಗಳ ಜೊತೆಗೂ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲೆ, ಬೇಟೆ, ಸಂಗಾತಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಸವಾಲೊಡ್ಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳತ್ತ ಸಾಗಿ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾಗುತ್ತವೆ. ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶೇ.20ರಿಂದ 30ರಷ್ಟು ದೇಶಾಂತರೀ ಹುಲಿಗಳೂ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಒಂದಿಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿರುವ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಬದುಕುಳಿದು ನೆಲೆಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲಪುವ ವೇಳೆಗೆ ಗಂಡುಹುಲಿ ಐದರಿಂದ ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನದಾಗಿದ್ದರೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ವಯಸ್ಸು ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿ ಸರಾಸರಿ ಏಳರಿಂದ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೂ ಮರಿಗಳನ್ನೂ ಹೆರಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದರೆ, ಗಂಡುಹುಲಿಗಳು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಸಂತಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ನೆಲೆಯ ನೆಮ್ಮದಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಹುಲಿಗಳು 12 ರಿಂದ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿರಬಲ್ಲವಾದರೂ ಸಾಧಾರಣ ಹುಲಿಯೊಂದರ ಜನನದಿಂದ ಗಣನೆಮಾಡುವುದಾದರೆ ಅದರ ಆಯುಷ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮೂರರಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. == ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಯತ್ನಗಳು == *ಹುಲಿಯನ್ನು ಅದರ [[ಚರ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ಉಗುರು|ಉಗುರುಗಳಿಗೋಸ್ಕರವಾಗಿ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಾಸದ ನೆಲೆಗಳ ನಾಶವು ಸಹ ಸೇರಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಹುಲಿಗಳಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ವದ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 3890 ಮಾತ್ರ. *ಇಂದು ಸುಮಾರು ೨೦೦೦೦ ಹುಲಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತಿತರ ಕಡೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿಗಳು ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ತಲಪಿದ ಹುಲಿಯ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಸಮುದಾಯದ ಕಾಳಜಿ ಕಾತರಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಕೆಲವು ಏಷಿಯನ್ ದೇಶಗಳು 1970ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದವು. ನೇಪಾಳ ಹಾಗೂ ಆಗಿನ ರಷ್ಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದಂತೆ, ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಏಷ್ಯಾದ ಬಹು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಅವನತಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹುಲಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಲನಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಜಾವಾ ದ್ವೀಪದ ಹುಲಿ ಪ್ರಭೇದವೂ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಉಪಜಾತಿಯ ಹುಲಿಗಳೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ದುರಂತ ಸತ್ಯವೂ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. === ಭಾರತ === *1960ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ದಶಕದೊಳಗೆ ಹುಲಿಗಳು ನಾಮಾವಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತೋರಿತ್ತು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಕೈ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಆದ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ (ಇ.ಪಿ.ಜೀ, ಸಲೀಮ್ ಅಲಿ, ಬಿಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್ ಸಿಂಗ್, ಜಾಫರ್ ಫತೇ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಹಾಗೂ ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್) ಯಾರಿಗೂ ಭಾರತದ ವನ್ಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗುವುದಿರಲಿ ಅತ್ತಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ವ್ಯವಧಾನವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1967ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಜಾರ್ಜ್ ಷಾಲರ್‌ರವರು ಹುಲಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಪಥಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ "ದ ಡಿಯರ್ ಅಂಡ್ ದ ಟೈಗರ್" ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಷಾಲರ್‌ರವರು ಹುಲಿಯ ಜೀವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಹುಲಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅತಿ ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲಪಿರುವುದರತ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. *ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಕೆಲವು [[ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು|ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರವೇ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವ, ವನ್ಯಜೀವಿ ಪರವಾದ ತಿಳುವಳಿಕಸ್ಥರ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಲ-ಹೀಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 3 ಶಕ್ತಿಗಳು ಕೈಜೋಡಿಸುವಂತಾದುದು ಒಂದು ವರವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಾದರೂ ಹುಲಿಗಳೂ ಅವುಗಳ ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ನೆಲೆಗಳೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದವು. *ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="GTF">{{cite web |author=Global Tiger Forum |date=2016 |title=Global wild tiger population status, April 2016 |url=http://tigers.panda.org/wp-content/uploads/Background-Document-Wild-Tiger-Status-2016.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924185944/http://tigers.panda.org/wp-content/uploads/Background-Document-Wild-Tiger-Status-2016.pdf |archive-date=24 September 2018 |access-date=22 November 2017 |publisher=Global Tiger Forum, WWF}}</ref> ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ [[ಹುಲಿ ಪರಿಯೋಜನೆ|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್]] ಎಂಬ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ೨೫ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿಯಬೇಕೆಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಡೆದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಬಹು ಮುಖ್ಯ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನದ ಅತಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಘಟಕವೆಂದರೆ, ಹೊಸ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವೂ ಸಂರಕ್ಷಣಾಪರವೂ ಆದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದುದು. ಜೆ.ಜೆ.ದತ್ತ, ಸರೋಜ್ ರಾಜ್ ಚೌಧರಿ, ಕೈಲಾಶ್ ಸಂಕಾಲ, ಸಂಜಯ್ ದೇಬ್‌ರಾಯ್, ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಪನ್ವರ್, ಫತೇಸಿಂಗ್ ರಾಥೋರ್ ಮತ್ತಿತರರು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತು ಅತಿ ಜರೂರಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಸಜ್ಜಿತರಾದ ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ನೇಮಿಸುವುದು. ಎರಡನೆಯದೆಂದರೆ, ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರು ಮೇವು, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು, ಮರಕಡಿತ, ಸೌದೆ ಮತ್ತು ಕಿರು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಜೀವರಾಶಿಯ ದುರುಪಯೋಗದ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು. ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಯೋಜನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಾದರೂ ತಮ್ಮ ಇಲಾಖೆಯವರೇ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮರಹನನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇನ್ನೊಂದು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮವೆಂದರೆ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಹೂಡಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಅಂತಹ ಜನರಿಗೆ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ದೂರದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿನ ಸಂರಕ್ಷಣಾಪರ ಧೋರಣೆಯಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯೊದಗಿರಬಹುದಾದರೂ ಹುಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಕಲ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಕುಲವೇ ಈ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವಂತಾಯಿತೆಂಬುದು ಸತ್ಯ. *ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ (1974-84) ಈ ಅರಣ್ಯ ನೆಲೆಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡವು. ಹುಲಿಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ವೃದ್ಧಿ ಗೋಚರಿಸತೊಡಗಿತು. ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ (ಕಾನ್ಹಾ, ರಣಥಂಬೋರ್, [[ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಕಾರ್ಬೆಟ್]], [[ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ|ಮಾನಸ್]], [[ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಕಾಜೀರಂಗ]]) ಇತರ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲೂ (ನಾಗರಹೊಳೆ, ಆನೆಮಲೈ, [[ದುಧ್ವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ದುದ್ವಾ]], ಬಾಂಧವಗಡ) ಗಮನಾರ್ಹ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತದ ಕಾನ್ಹ, ರಣಥಂಭೋರ್, ಅಂತೆಯೇ ನೇಪಾಳದ ಚಿತ್ವಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಜೀಪುಗಳಲ್ಲೋ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತೋ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ದೃಶ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಆ ದಿನಗಳ ಸಂಭ್ರಮದ ಸೊಗಸನ್ನು ಬೆಲಿಂಡಾ ರೈಟ್, ಫತೇಸಿಂಗ್‌ರಾಥೋರ್, ವಾಲ್ಮಿಕ್ ಥಾಪರ್ ಮತ್ತಿತರರು ಅದ್ಭುತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. 1980ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಒಂದುವಿಧವಾದ ಸಂತೃಪ್ತ ಭಾವನೆಗೂ ಎಡೆಗೊಟ್ಟಿತು. ಹುಲಿಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ದೆಶಕರೊಬ್ಬರು "ಹುಲಿಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆಯ್ತಲ್ಲ, ಇವಾಗ ಇನ್ನೇನು ಮಾಡ್ತೀರಿ?" ಎಂದು ಕೇಳುವಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಉದಾಸೀನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ ಬರೆದು ಮುಗಿಸುವ ಕಾತುರತೆಯಿಂದ ತಾವು ಹುಲಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆಂದು ಸಾರಲು ಧಾವಂತಪಟ್ಟರು. ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯಿರುವ ಈ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಮಗ್ರ ಹುಲಿನೆಲೆಯ ತೀರ ಚಿಕ್ಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆಯೆನ್ನುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮರೆತುಹೋಗಿತ್ತು. ಇತರ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಅವನತಿ ಮುಂದುವರಿದೇ ಇತ್ತು. *ದೊಡ್ಡ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಎಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಮೊದಲಿಗೇ ಕಂಡುಕೊಂಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಾಣಿಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಹಲವಾರು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು (ಸ್ಯಾಂಪಲಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಈ ತಂತ್ರಗಳಿಂದ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಪ್ರಾಣಿಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಇಲ್ಲವೇ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. *ಇಂಥ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕಡೆಗಣಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಯಂತಹ ಸಂಕೋಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಂದೊದಾಗಿ ಎಣಿಸುವ ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತೀರ ಸರಳವೂ ಅಸಮರ್ಥನೀಯವೂ ಆದ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತಿನ ಗಣತಿ (ಪಗ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಸೆನ್ಸಸ್) ಎನ್ನುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಹುಲಿಗಳ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದೆಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳ ಎಲ್ಲ ನಾಲ್ಕೂ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳು ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ದೊರಕಿರುವ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾದವರು ಕೆಲವು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಜ. ಆದರೆ ಇದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹುಲಿಯನ್ನು ಎಣಿಸಿಬಿಡಬಹುದೆಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಾತ್ರ ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳಿರಲಿ, ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. *ಈ ಹುಲಿಗಣತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುವ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ.15-20ರಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ; ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಮಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುವುದು; ಪ್ರಾಣಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಗಬಹುದಾದ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತಿನ ವ್ಯತ್ಯಯ; ಒಂದೇ ಪಾದದ ಗುರುತುಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು ಮೂಡಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಮಣ್ಣು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹೀಗಾಗಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದಿಡಲಾದ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಕರ್ಷಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೂ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೂ ಅಜಗಜಾಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಉಳಿಯಿತು. *ನಾಗರಹೊಳೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯ ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು, ಟ್ರಾನ್ಸೆಕ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೂರು ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಸೀಳುದಾರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿದಿನ ಸೂರ್ಯ ಮೂಡುವ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಸೀಳುದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಲುಎಚ್ಚರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನವಲನಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕಾಡಿ, ಕಾಟಿಯೋ ಕಡವೆಯೋ ಬೇರೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯೋ ಕಂಡಕೂಡಲೇ ಆ ಪ್ರಾಣಿ ಯಾವುದು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬ ವಿವರಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ರೇಂಜ್ ಫೈಂಡರ್ ಎಂಬ ಉಪಕರಣದ ಮೂಲಕ ಸೀಳುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಣಿಕೆದಾರ ನಿಂತಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿರುವ ಜಾಗಕ್ಕೂ ಇರುವ ದೂರವನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಆರು ಜನ ಸಹಾಯಕರ ನೆರೆವಿನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸೀಳುದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 460 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಕ್ರಮಿಸಿದ ಅರಣ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಸೀಳುದಾರಿ ಗಣತಿಯ ಮೂಲಕ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಖಚಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. *ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಹಾಯಕರು ಹುಲಿಯ ಹಿಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಟ್)ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಇವು ಹುಲಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬಲ್ಲ ಆಕರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳಿವೆಯೆಂದರೆ ಹಿಕ್ಕೆಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರಬೇಕಷ್ಟೆ. ಹೀಗೆ 100 ಕಿ.ಮೀ. ನಡಿಗೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹುಲಿಗಳ ಹಿಕ್ಕೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹುಲಿಗಳಿವೆಯೆನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆಯೋ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆಯೋ ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತಾಗುವುದರಿಂದ ನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಬಗೆಗೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯ. *ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೊಂದು ಹುಲಿಯನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಟ್ರ್ಯಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ಈ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು ಹುಲಿ ಆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನಡೆದಾಡುವಾಗ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ತನ್ನಂತಾನೇ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುವುದು. ಹುಲಿ ತನ್ನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಾನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದರೂ ಸರಿಯೇ. ಆಯಾ ಹುಲಿಯ ಮೈಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು ಈ ಪಟ್ಟೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದೊಂದು ಹುಲಿಯನ್ನೂ ನಿದಿರ್ಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅಲ್ಲದೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅತಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಹುಲಿಗಳು ಆಯಾ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಲ ಓಡಾಡುತ್ತವೆಯೆಂಬುದನ್ನು ನಮೂದಿಸುವ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್-ರೀಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಮಾದರಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಈ ಗಣತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. *ಹುಲಿಗಣತಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಟೆಲೆಮೆಟ್ರಿ ವಿಧಾನವು ಬಹುಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕ ತನ್ನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಹಕವನ್ನು ನೇತುಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಆಂಟೆನಾವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿದಿನ ಅನೆಯ ಮೇಲೋ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೋ ನಾಗರಹೊಳೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತ ತಾನು ರೇಡಿಯೋ ಕಾಲರ್ ತೊಡಿಸಿದ್ದ  ಹುಲಿಗಳ ಚಲನವಲನಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ತಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಹುಲಿಗಳ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. *1990ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆಧಾರ ತಪ್ಪಿ ಮತ್ತೆ ನೆನೆಗುದಿಗೆ ಬೀಳುವಂತಾಯಿತು. ಮೊದಲು ದೊರೆತಿದ್ದ ಸೀಮಿತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಆಧಾರ ಸ್ಥಂಭಗಳು ಕುಸಿಯತೊಡಗಿದ್ದವು. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಂತರದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕದೆ ಹೋಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗ ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠ ಕಾಠಿಣ್ಯವನ್ನು ತೊರೆದು ನಯನಾಜೂಕುಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. 1970ರ ದಶಕದ ವನ್ಯಜೀವಿಪರವಾದವನ್ನು ಅಡಗಿಸುವಂತೆ ಮೇಲೆದ್ದ ಪರಿಸರವಾದೀ ಹೊಸ ಗಾಳಿಯೊಂದು ಬಾಯಿಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸತೊಡಗಿತು. *ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಸಮೂಹಗಳೂ ಧನವಿನಿಯೋಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಹುಲಿಯ ಕೊನೆಯ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಅಳಿದುಳಿದ ಶೇ.3ರಷ್ಟು ಭೂಭಾಗದಲ್ಲೂ ಕೈಚಾಚುವ "ತಾಳಿಕೆಯ ಬಳಕೆ" (ಸಸ್ಟೇನಬಲ್ ಯೂಸ್) ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸತೊಡಗಿದವು. ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿದವರೂ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಇಲ್ಲದವರೂ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಹು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳತೊಡಗಿದರು. ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಯ 20ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣವೊಂದು ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವರಿಗೆ ಹುಲಿಯ ಜೀವಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕನಿಷ್ಠ ಅಗತ್ಯಗಳ ವಿಚಾರವೊಂದೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬಾರದೆಹೋಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದು ಹುಲಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸುಕ್ಷೇಮಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಯೇ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಂಕುಚಿತ ಸಂತೃಪ್ತಿ ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆಳೆಯುವಂಥದು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಇದ್ದ ಕಂಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೂ ಒಂದು ಆತಂಕ ತಲೆಯೆತ್ತತೊಡಗಿತ್ತು - ಪೂರ್ವದೇಶಗಳ ವೈದ್ಯರು ತಯಾರಿಸುವ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಎಲುಬುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಹೊಸ ದಂಧೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. *ಅತಾರ್ಕಿಕ ಗಣತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದಲೂ ರಣಥಂಬೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಗಳ ಹತ್ಯೆಯಿಂದಲೂ ಬೇಸರಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದ ಅಳುಕು-ಆತಂಕಗಳು 1993ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ತಾಳುವಂತಾಯಿತು. ದೆಹಲಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್‌ರವರೂ ಅವರ ಸಹಚರರೂ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹುಲಿಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಸಮೇತ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಆಗಿನ ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಹುಲಿ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೋಗಿಯೇನೂ ಅಲ್ಲವೆಂದೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು; ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕ ತನಿಖೆಗಳು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಿಷಮವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಾರಿದವು. ಹುಲಿಗಳ ನಿಜವಾದ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲಾಗಿದೆಯೆನ್ನುವುದರ ಬಗೆಗೆ ನಿಖರವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಅಂದಾಜುಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಹುಲಿಬೇಟೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ನೈಜ ಸ್ವರೂಪವೇನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕಂತೂ ಈ ಬಗೆಯ ಅಲಕ್ಷ್ಯ, ಉದಾಸೀನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಖಂಡಿತ. (ಹುಲಿಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕುರಿತಾದ) "ಸಮಸ್ಯೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಆಗಿನ ಪರಿಸರಖಾತೆಯ ಸಚಿವರು ಕೊನೆಗೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. *ಇದರ ಫಲಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ೧೨೦೦ ರಷ್ಟಿದ್ದ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ೩೦೦೦ಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹುಲಿಗಣತಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹುಲಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೪೧೧ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಈಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ಹುಲಿಗಳ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Over half of tigers lost in 5 years: census">{{cite news |date=13 February 2008 |title=Front Page : Over half of tigers lost in 5 years: census |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm |url-status=deviated |access-date=10 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220074725/http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm |archive-date=20 February 2008 |archivedate=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220074725/http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm }}</ref><ref>{{cite news |author=Foster, P. |date=2007 |title=Why the tiger's future is far from bright |newspaper=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3642330/Why-the-tigers-future-is-far-from-bright.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=19 September 2018 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3642330/Why-the-tigers-future-is-far-from-bright.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |title=Tiger Reserves |url=http://wiienvis.nic.in/Database/trd_8222.aspx |access-date=19 September 2018 |publisher=ENVIS Centre on Wildlife & Protected Areas}}</ref> ([[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ]] ನೋಡಿ) === ರಷ್ಯಾ === [[ಚಿತ್ರ:ElephantbackTigerHunt.jpg|thumb|left|೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಹುಲಿ ಬೇಟೆ.]] *ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹುಲಿಯಾದ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಹುಲಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ವಿನಾಶದಂಚನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿಯ ಕೇವಲ ೪೦ ಹುಲಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅಪಾಯವನ್ನರಿತ ಅಂದಿನ [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಸರಕಾರವು ಈ ಹುಲಿಗಳ ಬೇಟೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅತಿ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಹುಲಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. *ಇದರ ಫಲಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಲವು ನೂರನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಆದರೆ ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮುರಿದುಬಿದ್ದು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] ಆರ್ಥಿಕಸ್ಥಿತಿ ದಯನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಾಗ ಈ ಹುಲಿವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳ ನಾಟಾ ಧಂದೆ ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳ ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆದರೆ ಈಚೆಗೆ ರಷ್ಯಾದ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿದ್ದು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯತ್ತ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಗಾ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ == [[ಚಿತ್ರ:Hoysala emblem.JPG|thumb|upright|[[ಕರ್ಣಾಟಕ]]ದ [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಅರಸರ ಲಾಂಛನ. ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಳ.]] *18-19 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ವೇಳೆಗೆ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಷಾಹಿ ಬೇರೂರತೊಡಗಿದಂತೆಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರ ಬದಲಾಯಿತು. ಪಾರಂಪರಿಕ ಬೇಟೆಯ ನೈಪುಣ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದೂಕುಗಳ ನೆರವೂ ದೊರೆತು ವಸಾಹತುಗಾರರು, ರಾಜರುಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯರು ಹುಲಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಯುದ್ಧವನ್ನೇ ಸಾರುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧಗಳ ಬಳಕೆಯೂ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆವರೆಗೂ ಮಾನವ ವಸತಿ ಕೃಷಿಗಳಿಗೆ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವೆನಿಸಿದ್ದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆಲ್ಲಾ [[ಕಬ್ಬು]], [[ಕಾಫಿ]], [[ಚಹಾ|ಟೀ]] ಮೊದಲಾದ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ|ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕುಮರಿ ಕೃಷಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರದೆ ಇದ್ದದ್ದು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅರಣ್ಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಅರಣ್ಯಗಳೆಂದು (ರಿಸರ್ವ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್) ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ ಸರ್ಕಾರವು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಈ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರ ಕಡಿಯಲು ಇಲ್ಲವೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡದೇ ಇದ್ದುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯವರೇ ತಾಳಿಕೆ ಮೀರಿ ಮರಕಡಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಬರ್ಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅತಿಕ್ರಮಣದಿಂದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಇದ್ದ ಚೀನಾ ಬಹುತೇಕ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒತ್ತಡ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಇಂಡೋ ಚೈನಾ, ಮಲಯಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. *20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಾಲೀ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಹುಲಿಯ ಉಪಜಾತಿ ಅಳಿದುಹೋಯಿತು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಲಭಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹುಲಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅಪಾಯದ ದವಡೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದವರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಹುಮಾನ ಧನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗರೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರೂ ಸಂದರ್ಭ ಸಿಕ್ಕಿದ ಹಾಗೆಲ್ಲಾ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯಲು, ವಿಷ ಉಣಿಸಲು, ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಕಾತರರಾಗಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚು "ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಿರಿ" (ಗ್ರೋ ಮೋರ್ ಫುಡ್) ಆಂದೋಲನವಂತೂ ಜನರನ್ನು ಹುಲಿಯ ಅಳಿದುಳಿದ ನೆಲಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರವಾದ ಮಾನವ-ಹುಲಿ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದೇ ಆಂದೋಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಂದೂಕುಗಳ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ವಿತರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ಪಾರಂಪರಿಕ ಬೇಟೆಯ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹತ್ಯೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಲಭ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಆನಂತರದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಜೀಪುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಟಾರ್ಚುಗಳ ಬಳಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಬೇಟೆಗಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಪೂರೈಕೆಯಾದಂತಾಯಿತು. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಪಡೆದ ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೃಗಯಾವಿನೋದಿ ಬೇಟೆಗಾರರೂ ವನ್ಯಜೀವಿ ಹತ್ಯೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚರ್ಮ ಹದಗಾರರೊಬ್ಬರು ತಾವು 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ಬೇಟೆಗಾರರು ತಂದೊಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ 600ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿ ಚರ್ಮಗಳನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯರ ಬೇಟೆಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುವುದಾದರೆ, "ನರಿಬೊಡಿ" (ಎಂದರೆ, ಹುಲಿಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದ (ದಿವಂಗತ) ಚಂಗಪ್ಪ ಎನ್ನುವವರು 1947 ರಿಂದ 1964 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಹೊಳೆಯ ಸಮೀಪದ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲೇ 27 ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದರು. *ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಐದು ದೊಡ್ಡ ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಹ ಒಂದು. ಹುಲಿ ಬೇಟೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಹುಲಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಮಾನವ ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನರಭಕ್ಷಕಗಳಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಾನವನು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವನು. *ಜೊತೆಗೆ ಹುಲಿಯ ಉಗುರು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವು [[ಅಂಗ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಅಂಗಗಳನ್ನು]] ಮಾನವನು [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವನು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಅಂಗಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಇದರ ಬಿಸಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ತಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|last1=van Uhm|first1=D.P.|date=2016|publisher=Springer|location=New York}}</ref><ref>{{cite web |title=Traditional Chinese Medicine |url=http://www.worldwildlife.org/what/globalmarkets/wildlifetrade/traditionalchinesemedicine.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511171427/http://www.worldwildlife.org/what/globalmarkets/wildlifetrade/traditionalchinesemedicine.html |archive-date=11 May 2012 |access-date=3 March 2012 |publisher=World Wildlife Foundation}}</ref><ref>{{cite news |author=Jacobs, A. |date=2010 |title=Tiger Farms in China Feed Thirst for Parts |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2010/02/13/world/asia/13tiger.html?_r=1}}</ref> == ಪಿಲಿಕುಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ-ಇಂಚಿಪ್ಪದ ಗಣತಿ == *13/08/2016 ಟ್: {| class="wikitable" |- ! ದೇಶ || 2010 || 2011 || 2016 |- | ಭಾರತ || 1706 || 1411 || 2226 |- | ಬಾಂಗ್ಲಾ || 440 || 440 || 106 |- | ನೇಪಾಳ || 155/198 || 155 || 198 |- | ಭೂತಾನ್ || 50/75 || 75 || 103 |- | ರಷ್ಯಾ || 360 || 360 || 433 |- | ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ || 225/670 || 325 || 371 |- | ಮಲೇಷ್ಯಾ || 300 || 500 || 250 |- | ಚೀನಾ || 7 || 45 || 7 |- | ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ || 185/221 || 200 || 189 |- | ಲಾವೊಪಿಡಿಆರ್ || 2/17 || 17 || 2 |- | ವಿಯೆಟ್ನಾಂ || 5/20 || 10 || 5 |- | ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ || 7 || 85 || - |- | ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ || 20 || 20 || 0 |- ! ಒಟ್ಟು || 3068/4041 || 3643 || 3980 |- |} <ref>[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%87%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B3%82-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2-%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2 ಇನ್ನೂ ಕಾಲ ಮಿಂಚಿಲ್ಲ]</ref> === ಪಿಲಿ 2018ತ ಗಣತಿದಂಚ === *2018 ರ ಗಣತಿಯಂತೆ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ 3980 ಇದೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಭಾರತ -ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2264 ಹುಲಿಗಳಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಅವು 90,000 ಚದರ ಕಿ.ಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕಾಡಿನ ಪಕ್ಕದ ಊರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಸುಮಾತ್ರಾದಲ್ಲಿ 400; ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 340; ರಷ್ಯಾ, ಚೀನಾಗಳಲ್ಲಿ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಹುಲಿ 540; ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ಮ್ಯನ್ಮಾರ್ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 250 ಹುಲಿಗಳು ಇರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ 2967 ಹುಲಿಗಳು ಇರುವುದಾಗಿ 2018ರ ಹುಲಿ ಗಣತಿ ವರದಿಯಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 524 ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.prajavani.net/stories/national/pm-modi-releases-tiger-census-654288.html ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ]</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> Image:Indischer Maler um 1650 (II) 001.jpg|ಒಂಜಿ ಮೊಘಲ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರ. ೧೬೫೦ Image:India tiger.jpg|ಬಂಗಾಳದ ಪಿಲಿ Image:Sumatratiger-004.jpg|ಸುಮಾತ್ರಾದ ಪಿಲಿ Image:Sibirischer tiger de edit02.jpg|ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಪಿಲಿ Image:Godess Durga painting.JPG|ಪಿಲಿನ್ ವಾಹನವಾದ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ದುರ್ಗಾಮಾತೆ Image:Tipu Sultan's Tiger.JPG|ಬೊಲ್ದು ಸೈನಿಕನ ಮಿತ್ತ್ ಬುರೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಪಿಲಿ. ಈ ಬೊಂಬೆ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ|ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನಗ್]] ಸೇರ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. </gallery> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಲು == {{commons|Panthera tigris tigris}} {{commons|Panthera tigris|Panthera tigris}} *[https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ 21st Century Tiger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ |date=2001-07-21 }}: ಹುಲಿ ಮತ್ತವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ. *[http://www.tigersincrisis.com/ Tigers in Crisis]: ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು *[http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/tigers/index.cfm WWF – ಹುಲಿಗಳು] *[https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html Tiger Stamps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html |date=2009-06-05 }}: ನಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಚಿತ್ರಣ. *[https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ Sundarbans Tiger Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ |date=2009-06-18 }}: [[ಸುಂದರಬನ]] ಹುಲಿ ಯೋಜನೆ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಎಚ್ಚದ ಓದುಗಾದ್ == * {{cite magazine|author=Marshall, A.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2010|title=Tale of the Cat|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1964894-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226173448/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1964894-1,00.html|url-status=dead|archive-date=26 February 2010}} * {{cite news |author=Millward, A. |date=2020 |title=Indian tiger study earns its stripes as one of the world's largest wildlife surveys |publisher=Guinness World Records Limited |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2020/7/indian-tiger-study-earns-its-stripes-as-one-of-the-world%E2%80%99s-largest-wildlife-surve-624966}} * {{cite news |author=Mohan, V. |date=2015 |title=India's tiger population increases by 30% in past three years; country now has 2,226 tigers |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/Indias-tiger-population-increases-by-30-in-past-three-years-country-now-has-2226-tigers/articleshow/45950634.cms}} * {{cite book|title=Wild beasts: a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear|author=Porter, J. H.|publisher=C. Scribner's sons|year=1894|location=New York|pages=196–256|chapter=The Tiger|chapter-url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/239}} * {{cite book|title=Indian Tiger|author=Sankhala, K.|publisher=Roli Books Pvt Limited|year=1997|isbn=978-81-7437-088-4|location=New Delhi|ref=Sankhala}} * {{cite journal|last1=Schnitzler|first1=A.|last2=Hermann|first2=L.|title=Chronological distribution of the tiger ''Panthera tigris'' and the Asiatic lion ''Panthera leo persica'' in their common range in Asia|journal=[[Mammal Review]]|volume=49|issue=4|pages=340–353|doi=10.1111/mam.12166|date=2019|s2cid=202040786}} * {{cite news |author=Yonzon, P. |date=2010 |title=Is this the last chance to save the tiger? |work=[[The Kathmandu Post]] |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/11/19/features/is-this-the-last-chance-to-save-the-tiger/215040/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109123729/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/11/19/features/is-this-the-last-chance-to-save-the-tiger/215040/ |archive-date=9 November 2012}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಹುಲಿ}} [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗೊ:ಮೃಗೊಲು]] ts9ruw02rizmjz49qpz3rtpn6ek10xs 0 4557 363710 281867 2026-08-01T19:14:32Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363710 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ಬೆಳ್ಳೂರು ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ ಸುಂದರರಾಜ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|image=BKS Iyengar.jpg|image size=200px|occupation= ಯೋಗ ಗುರು|birth_date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೯೧೮|birth_place=ಬೆಳ್ಳೂರು, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ|death_date=ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦, ೨೦೧೪|death_place=ಪುಣೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|known for=ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಯೋಗ|spouse=ರಮಾಮಣಿ|children=೬|father=ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್|mother=ಶೇಶಮ್ಮ|awards=ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ, ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ|URL=http://www.bksiyengar.com}} '''ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್''' (''ಬೆಳ್ಳೂರು ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಸುಂದರರಾಜ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್'') ಒರಿಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ [[ಯೋಗ]] ಗುರು. ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪುಟ್ಟಿನ [[ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಬೆಳ್ಳೂರುಡು ೧೯೧೮ನೇ ಇಸವಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೪ನೇ ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ. ತನ್ನ ೧೬ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು, ಯೋಗ ಗುರುಕುಲಾಯಿನ ಟಿ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ರೆನ ಮೂಲಕ ಯೋಗ ಕಲ್ಪರ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾವೆರೆ ಜತ್ತಿನಾರ್<ref>https://bksiyengar.com/modules/Guruji/guru.htm</ref>. ೧೯೩೭ಟ್ಟ್ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಗೊಬ್ಬುನಾಕ್ಲೆಗ್ ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾಯೆರೆಂದ್ ಪೂನಾಗ್ ಪೋದು ಯೋಗ ಕ್ಲಾಸ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, ಭಾರತೊಡು ಅತ್ತಂದೆ ಪರದೇಸೊಡುಲಾ ದಿಂಜ ಪುದರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಯೋಗಗ್ ಒಂಜಿ ವಿಶ್ವ ಮಾನ್ಯತೆ ಕನತ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ೧೯೯೧ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ದು ಸಮ್ಮಾನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=1991-1991&Award=Padma%20Shri |access-date=2021-08-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812171405/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=1991-1991&Award=Padma%20Shri |dead-url=yes }}</ref>. ಅಂಚನೇ ೨೦೦೨ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2002-2002&Award=Padma%20Bhushan |access-date=2021-08-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812171405/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2002-2002&Award=Padma%20Bhushan |dead-url=yes }}</ref>, ೨೦೧೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ದು ಸಮ್ಮಾನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2014-2014&Award=Padma%20 |access-date=2021-08-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812171405/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2014-2014&Award=Padma%20 |dead-url=yes }}</ref>. ೨೦೦೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಟೈಮ್ ಪತ್ರಿಕೆದಕುಲು ''೧೦೦ ಜನ ದಿಂಜ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಜನಕುಲು'' ಪಟ್ಟಿಡ್ ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ್ ಸೇರಾಯೆರ್<ref>http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1970858,00.html</ref>. == ಬದ್‌ಕ್ == ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪುಟ್ಟಿನ, ವೈಷ್ಣವ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಕುಟುಮ್ಮೊಡು. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ಳೂರುಡು.<ref name="notablebiographies">cite web|url=http://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Iyengar-B-K-S.html |title=B. K. S. Iyengar Biography |publisher=Notablebiographies.com |accessdate=26 December 2012</ref> ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಶೇಷಮ್ಮ ದಂಪತಿಲೆನ ೧೩ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ೧೧ನೆದ ಮಗೆ.<ref name=freedom>cite book |last1=Iyengar |first1=B.K.S. |title=Light on Life: The Yoga Journey to Wholeness, Inner Peace, and Ultimate Freedom |url=https://books.google.com/books?id=ocjoiSa6eZ0C&printsec=frontcover&dq=B+K+S+Iyengar&hl=en&sa=X&ei=Bw7sUP7DFIGmkAXkrYDICg&ved=0CEIQ6AEwAQ |accessdate=8 January 2013 |year=2006 |publisher=Rodale |location=USA |isbn=9781594865244 |pages=xvi–xx</ref> ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆಗ್ ೫ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊದಪಗ ಅಕಲೆನ ಕುಟುಂಬ ಬೆಂಗಳೂರುಗು ಬರ್ಪೆರ್. ನಾಲ್ ವರ್ಸೊ ಕರಿದ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ ೯ನೆ ವರ್ಸೊಡು [[:en:appendicitis|ಅಪೆಂಡಿಸೈಟಿಸ್‍]]ದ ಬೇನೆಡ್‌ದಾವರ, ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ಕಳೆವೊಂಡೆರ್. ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಬೆಳ್ಳೂರುಡು ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆಂಝಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸೀಕ್ ಪಗರ್‌ದಿತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್, ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆಂಝಾದೊಟ್ಟುಗು ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಬಾಲ್ಯೊಡು [[:en:malaria|ಮಲೇರಿಯಾ]], [[:en:tuberculosis|ಟಿಬಿ]], [[:en:typhoid fever|ಟೈಪಾಯಿಡ್ ಜ್ವರೊ]], ಅತ್ತಂದೆ [[:en:malnutrition|ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಸೊದ ಕೊರತೆ]] ಇಂಚಿತಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾಯಿಲೆಗ್ ಬೂರುವೆರ್. ೧೯೩೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ ಮಾಮ ಬುಕ್ಕೊ ಗುರು ತಿರುಮಲೈ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ್ ಮೈಸೂರುಗು ಬರ್ರ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೈಸೂರುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಯೋಗ ಕಲ್ತ್‌ದ್ ತನ್ನ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸೊನಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಸದುದ್ದೇಶ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ರೆನ ಆದಿತ್ಂಡ್. ೧೯೩೭ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪೂನಾದಕಲೆಗ್ ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾವರಗಾದ್ ಗುರು ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯೆರ್, ಬಿಕೆಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ್ ಪುಣೆಗ್ ಕಡಪುಡಿಯೆರ್<ref>{{cite book |last=Iyengar |first=B.K.S. |title=Astadala Yogamala |url=https://archive.org/details/astadalayogamala0001iyen |year=2000 |publisher= Allied Publishers |location=New Delhi, India |isbn=978-8177640465 |page= [https://archive.org/details/astadalayogamala0001iyen/page/57 57]}}</ref>. == ಪರದೇಸೊಡು == == ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ರೆನ ಯೋಗದ ಬೂಕುಲು == ಆಚಾರ್ಯ ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರೆರೆ ಬಗೆಟ್ ಬತ್ತಿನ ಬೂಕುಲು ಮಸ್ತ್.<ref>http://bksiyengar.com/modules/referen/books/book.htm</ref> # ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಗೊ(Arogya Yoga) - ಲೇಕಕೆರ್ : ಯೋಗಾಚಾರ್ಯ ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ # ಯೋಗ ಒಂಜಿ ಕಲೆ (Art of Yoga) - Light on Asthanga Yoga # ಅಸ್ಟೊದಲೊ ಯೋಗೊ ಮೇಲೊ ೧ (Astadala Yoga Mala - 1) - Light on Pranayama # ಯೋಗೊ ಮೇಲೊ ೨ (Yoga Mala - 2) - Light on Yoga Astadala # ಅಸ್ಟೊದಲೊ ಯೋಗೊ ಮೇಲೊ ೩ (Astadala Yoga Mala - 3) - Light on Yoga Sutras of Patanjali # ಯೋಗೊ ಮೇಲೊ ೪ (Yoga Mala - 4) - Tree of Yoga Astadala # ಅಸ್ಟೊದಲೊ ಯೋಗೊ ಮೇಲೊ ೫ (Astadala Yoga Mala - 5) - Yoga - A path to Holistic Health # ಇಲೆಸ್ಟ್ರಡ್ ಲೈಟ್ ಆನ್ ಯೋಗೊ (Illustrated Light on Yoga - Yoga) – Ek Kalpataru # ಗ್ರೋವಿಂಗ್ ಯಂಗ್ (GrOwING YOunG) -Light on Life # ಯೋಗ ದೀಪಿಕಾ (Yog Dipika)- YAUGIKA MANAS # ದಿ ಪಾತ್ ಟು ಹೋಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ (The Path to Holistic Health) - Body the Shrine Yoga thy Light YOGA # ಕಾನ್ಸೈಸ್ ಲೈಟ್ ಆನ್ ಯೋಗ (Concise Light on Yoga) - Iyengar Yoga for Beginners # ಅಸ್ಟೊದಲೊ ಯೋಗೊ ಮಾಲಾ : ದಿ ಕಲೆಕ್ಟ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಯೋಗಾಚಾರ್ಯ ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ (Astadala Yogamala: The Collected Works of Yogacharya B.K.S. Iyengar) - Basic Guidelines for Teachers of Yoga # ಗುರೂಜಿ ಉವಾಚ (Guruji Uwach) - Yoga Wisdom and Practice # ಕೋರ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೋಗೊ ಸೂತ್ರಾಸ್ (Core of the Yoga Sutras) - Pãtanjala Yogasutra Paricaya # ಆ ಜರ್ನಿ ಟುವರ್ಡ್ಸ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆಂಡ್ ಹೀಲಿಂಗ್ (a journey towards health and healing) - Yoga and sports == ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಬೂಕುಲು == #Iyengar, B.K.S. (1966; revised ed. 1977). ''Light on Yoga.'' New York: Schocken. ISBN 978-0-8052-1031-6 #Iyengar, B.K.S. (1981). ''Light on Pranayama: The Yogic Art of Breathing.'' New York: Crossroad. ISBN 0-8245-0686-3 #Iyengar, B.K.S. (1985). ''The Art of Yoga.'' Boston: Unwin. ISBN 978-0-04-149062-6 #Iyengar, B.K.S. (1988). ''The Tree of Yoga.'' Boston: Shambhala. ISBN 0-87773-464-X #Iyengar, B.K.S. (1996). ''Light on the Yoga Sutras of Patanjali.'' London: Thorsons. ISBN 978-0-00-714516-4 #Iyengar, B.K.S., Abrams, D. & Evans, J.J. (2005). ''Light on Life: The Yoga Journey to Wholeness, Inner Peace, and Ultimate Freedom.'' Pennsylvania: Rodale. ISBN 1-59486-248-6 #Iyengar, B.K.S. (2007). ''Yoga: The Path to Holistic Health''. New York: Dorling Kindersley. ISBN 978-0-7566-3362-2 #Iyengar, B.K.S. (8 Vols, 2000–2008). ''Astadala Yogamala: Collected Works.'' New Delhi: Allied Publishers. #Iyengar, B.K.S. (2009). ''Yoga Wisdom and Practice.'' New York: Dorling Kindersley. ISBN 0-7566-4283-3 #Iyengar, B.K.S. (2010). ''Yaugika Manas: Know and Realize the Yogic Mind.'' Mumbai: Yog. ISBN 81-87603-14-3 #Iyengar, B.K.S. (2012). ''Core of the Yoga Sutras: The Definitive Guide to the Philosophy of Yoga.'' London: HarperThorsons. ISBN 978-0007921263 == ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು == *http://bksiyengar.com/ *https://en.wikipedia.org/wiki/B._K._S._Iyengar *http://bksiyengar.com/modules/Guruji/guru.htm *http://bksiyengar.com/modules/Iyoga/iyoga.htm *http://www.bbc.co.uk/worldservice/people/highlights/010116_iyengar.shtml *https://www.youtube.com/watch?v=ZApv2zr6bH4 *https://www.google.com/culturalinstitute/beta/partner/ramamani-iyengar-memorial-yoga-institute == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಯೋಗ]] a701djiqdkc054ogkfa5jqenocrqsiz 0 4591 363711 355728 2026-08-01T19:16:54Z InternetArchiveBot 4316 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363711 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | honorific_prefix = [[ಶ್ರೀ]] | name = ನಾರಾಯಣ ಗುರು | image = Narayana Guru.jpg | birth_date = {{Birth date|1856|8|20|df=y}} | birth_place = ಕೇರಳೊದ ತಿರುವನಂತಪುರೊ | death_date = {{Death date and age|1928|09|20|1856|08|22|df=yes}} | death_place = [[Varkala]], [[Travancore|Kingdom of Travancore]]<br>(present [[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]], [[Kerala]], India) | known_for = [[Kerala reformation movement]] | philosophy = [[Vedanta]] | honors = | relatives = {{ubl|Madan Asan (father)|Kuttiyamma (mother)}} | religion = | free_label = Famous quote | free_text = ''ಒಂಜೇ ಜಾತಿ, ಒಂಜೇ ಮತ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜೇ ದೇವೆರ್'' | death_cause = Indigestion & prostate inflammation }} [[ಶ್ರೀ]] '''ನಾರಾಯಣ ಗುರು''' [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊಡು ಜಾತಿ, ಮತಬೇಧೊಲು ಮಸ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಲೊಡು ಸಮಾಜದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಅರ್ಲಾದ್, ಸಮಾಜದ ತಾರತಮ್ಯೊಲೆನ್‍ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಇಡೀ ಜೀವನೊನೆ ಮುಡಿಪಾದ್‍ ದೀಯೆರ್‌. ಆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಾಯಿನ ತತ್ವ, ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನೆ, "ಒಂಜೇ ಜಾತಿ, ಒಂದೇ ಮತ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜೇ ದೇವೆರ್", ಪನ್ಪುನ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯೊನು ಸಂಸ್ಕೃತಬಾಸೆಡ್ ಅದ್ವಿತೀಯ ಪಂಡಿತೆರಾದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು, ಕೇರಳ ಸಮಾಜೊಡು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆತ ಪಿಡುಗುಗು ಅರೆನವೇ ಆಯಿನ ನಿಲುವುಡು, ಸಮಾಧಾನಕರವಾಯಿನ ಉಪಾಯೊಲೆನ್‍ ತೆರಿಯೊಂಡೆರ್. ಅರ್ ಬೋಧಿಸಯಿನೆ, ದೇಶಸೇವೆನೇ ಈಶ ಸೇವೆ ಪಂದ್‍.<ref name="Prophet2">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=xNAI9F8IBOgC |pages=24–46 |title=Religion and social conflict in South Asia |volume=22 |series=International studies in sociology and social anthropology |editor1-first=Bardwell L. |editor1-last=Smith |publisher=BRILL |year=1976 |isbn=978-90-04-04510-1|chapter=The Izhavas of Kerala and their Historic Struggle for Acceptance in the Hindu Society|last=Pullapilly|first=Cyriac K.}}</ref><ref>{{cite book |title=Religion and Social Conflict in South Asia |first=Cyriac K. |last=Pullapilly |authorlink=Cyriac Pullapilly |chapter=The Izhavas of Kerala and Their Historic Struggle for Acceptance in the Hindu Society |editor-first=Bardwell L. |editor-last=Smith |publisher=BRILL |location=Leiden |year=1976 |isbn=9789004045101 |pages=35–36 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=xNAI9F8IBOgC&pg=PA35}}</ref><ref>{{cite book|editor1-last=Drèze|editor1-first=Jean|editor2-last=Sen|editor2-first=Amartya|editor1-link=Jean Drèze|editor2-link=Amartya Sen|chapter=On Kerala's Development Achievements|first=V. K.|last=Ramachandran|title=Indian development: selected regional perspectives|url=https://archive.org/details/indiandevelopmen0000unse|publisher=Oxford University Press|location=Delhi and New York|year=1997|isbn=0-19-829204-X|page=[https://archive.org/details/indiandevelopmen0000unse/page/309 309]}}</ref><ref>{{cite book|last=Younger|first=Paul|title=Playing host to deity : festival religion in the South Indian tradition|url=https://archive.org/details/playinghosttodei0000youn|publisher=Oxford University Press|location=New York|year=2002|isbn=0-19-514044-3|page=[https://archive.org/details/playinghosttodei0000youn/page/127 127]}}</ref> [[ಫೈಲ್:Narayana Guru 1967 stamp of India.jpg|thumb|Narayana Guru 1967 stamp of India]] ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಬಸವಣ್ಣನ ಕಾಲದ ಕ್ರೌರ್ಯರ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಪಟ್ಟ್, ಮೂಜಿ ಪಟ್ಟ್‌ ಕ್ರೌರ್ಯ, ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಹಿಂಸೆ, ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಲೆನ ನಾಡ್‌ ಆಯಿನ ಕೇರಳೊಡು ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦ನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭೊಡು ನಡತ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಮಡ್. ಆಪಗದ ಕೇರಳೊಡು ಇಡೀ ಭಾರತೊಡೇ ತೂದ್‌ ತೆರಿಯಂದಿನ ಅಮಾನುಷ ವರ್ತನೆ ನಂಬೂದರಿ ಪನ್ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವರ್ಗೊರ್ದು ಶೂದ್ರೆರೆನ ಮಿತ್ತ್, ಅಸ್ಪ್ರಷ್ಯೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತ್ರೀಯೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ನಡತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಿನ ಜಾತೀಯತೆ, ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತೆ ಪನ್ಪುನ ವಿಷ ವೃಕ್ಷ ಇಡೀ ಶೂದ್ರ ಜನಸಮೂಹೊನು ಉಸುಲು ಕಟ್ಟಾದ್ ಕೆರೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಘೋರ ಕ್ರೌರ್ಯದ ತುರಿಯಾವಸ್ಥೆಡ್ `ಈಳವ' ಪನ್ಪುನ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯ ಜಾತಿಡ್ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಪನ್ಪುನ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮನ ಜನ್ಮ ಆಂಡ್. ಇಂಚಿನ ಜಾತೀಯತೆ, ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತೆ ಪನ್ಪುನ ಕೊಳಕ್‌ರ್ದ್ ಸಮಾಜ ಕೊಳೆವೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಅವತಾರ ಪುರುಷನಂಚ, ಪ್ರವಾದಿನಂಚ ಜನ್ಮೊಗು ಬರ್ಪೆರ್. ಅನ್ಯ ಧರ್ಮೊಲೆನ್ ಖಂಡಿಸಾದ್ ಅದ್ವೈತ ಮತ ಸ್ಥಾಪನಾಚಾರ್ಯೆರೆಂದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಅರೆನ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಗು ಓರಿ ಹರಿಜನ ಗುರು ಪಂಡ್‌ದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲತೊಂಡೆರೆಂಡ, ಕಾಲಕ್ರಮೊಟ್ಟು ಅರೆನ ಪುಟ್ಟು ನಾಡಾಯಿನ ಕೇರಳ ಜಾತಿಭೇದ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತೆದ ಮರ್ಲೆರೆನ ಸಂತೆ ಆದ್ ಪೋದಿತ್ಂಡ್. ಅಂಚಿನ ಗೊಂದಲಮಯ ವಾತಾವರಣೊಡು ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ ಜನನ ಅಂಡ್‍. ಈಳವ ಜಾತಿ ಕೇರಳದ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯ ಜಾತಿಲೆಡ್‌ ಒಂಜಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕೇರಳೊಡು ಆ ಜಾತಿದ ಜನ ೩೦% ಇತ್ತೆರ್. ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಕೇವಲ ಈಳವ ಜಾತಿದಕುಲೆನ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ, ಸಮಸ್ತ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯ, ನಿಮ್ನ ವರ್ಗದಕುಲೆನ್ ಮಾತ ಸ್ತರೊಟ್ಟುಲಾ ಮಿತ್ತ್‌ ಕನಯೆರೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಅರೆನ ಪ್ರಯತ್ನೊನು ಅರೆನ ಬದುಕ್‌‍ದ ಮಹತ್ಸಾಧನೆ ಪಂದ್ ಪನೊಲಿ. ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ್‌ ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿದ ಗುರು ಪಂದ್ ಭಾವಿಸಾಂಡ ಅವು ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಾವದ ಪ್ರತೀಕ ಪಂದ್ ಪನೊಡಾಪುಂಡು. ಪ್ರಾಚೀನ ಮೌಲ್ಯಾದರ್ಶಲೆನ್, ಸತ್ಯೊನು, ನಾಡೊಂದು ಪೋದ್ ಇಲ್ಲ್‌ನ್ ತ್ಯಜಿಸಾದ್, ತಪಸ್ಸ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಗುಡ್ಡೆ, ಗಿರಿ, ಬೆಟ್ಟ, ಕಂದರ, ದಟ್ಟಾರಣ್ಯ, ಗುಹೆ, ಪರ್ಣಶಾಲೆಲೆಡ್‌ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಗುರುಕುಲೆನ ಸಮಾಧಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಥಿಯೋಸೊಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಅನಿಬೆಸಂಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಇಂಚ ಬರೆದ್ ಇತ್ತೆರ್:` ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ ಬದುಕೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಅರೆನ ಸೇವಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಶಾಲವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಚಿಂತನೆಲ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಒವ್ವೇ ಲೋಪ ದೋಸೊಲು ಇಜ್ಯಂದಿ ಜನಪರ ಕಾಳಜಿ ಅರೆಗ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂಚಿಪದ ಶತಮಾನೊಡು ಇಂಚಿತ್ತಿ ಗೌರವ, ಮಾನ್ಯತೆಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಸ್ವಾಮಿಲು ಏರ್‌ಲಾ ಇಜ್ಯಂಡ್. ಯೋಗೊಡು ಅರ್ ಪತಂಜಲಿ, ಜ್ಞಾನೊಡು ಶಂಕರೆ, ಅಹಿಂಸೆಡ್ ಬುದ್ಧೆ, ಮಾನವೀಯತೆಡ್ ಏಸು- ಮಪಕುಲು ಮಾತ ಇತ್ತ್‌ನಂಚ ಇತ್ತೆರ್. ಅರ್‌ ಒರಿ ದೇವೆರೆನ ಅವತಾರೊನೇ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಭವಿಷ್ಯೊಡು ಅರೆನ್ ದೇವೆರ್ ಪಂದ್ ಆರಾಧಿಸುವೆರ್. == ಪುಟ್ಟು, ಬಾಲ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾಜ ಸೇವೆ == ಕೇರಳದ ತೀಯಾ ಸಮಾಜದಕುಲಾಯಿನ ಮದನ್ ಆಸನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಪನ್ಪುನ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಮಗೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಪಗ ಕೇರಳೊಡು ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿಪಂಥೊಲು ಇತ್ಯೊ. ಮೇಲ್ಜಾತಿ, ಕೆಳಜಾತಿ, ಅಸ್ಪೃಷ್ಯತೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಮಾತ ಜನಕುಲೆನ ಮನಸ್ಸ್‌ನ್ ಪರಿತ್‌ದ್ ತಿನೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಪಗ ಅಯಿನ್‌ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು ಎನ್ನ ಜೀವನೊದ ಧ್ಯೇಯ ಪಂದ್ ಪಣಕ್ಕ್ ಉಂತುದು ಶಪತ ಮಲ್ತೆರ್. ದೇವೆರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್‍ ಪ್ರಾಣಿಹತ್ಯೆ ಅರೆಗ್ ಸರಿ ತೋಜಿಜಿ. ಇಂಚ ಸಮಾಜದ ವಿರೋಧಾಭಾಸೊಲೆಗ್ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಪಾಡಿಯೆರೆ ಅರ್ ದೆತೊಂದುನ ಕ್ರಮೊಕುಲು, ಆಂದೋಳನೊಲು ಅನನ್ಯ. ಕೆಳವರ್ಗೊಡು ಜನಿಸಾಯಿನ ಜನಕುಲೆಗ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಸೊಗು ಅನುಮತಿಕೊರ್ಲೆ ಪಂದ್ ಆರ್ ಬೇಡಿಯಿಜೆರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಹಿಂಸಾಚಾರೊದಂಚಿನ ಚಳುವಳಿಲೆನ್ ನಡಪಾವಂದೆ, ಆರೇ ದೇವಾಲಯೊಕುಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಒಂಜಿ ಪೊಸ-ಅನನ್ಯ-ಆಲೋಚನಾಕ್ರಮೊನು ಪುಟ್ಟು ಪಾಡ್ಯೆರ್. ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೬೦ರ್ದ್‌ಲಾ ಎಚ್ಚ ದೇವಾಲಯೊಲೆನ್‌ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite news|title=Elavumthitta – the birthplace of Sivagiri pilgrimage|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/elavumthitta-the-birthplace-of-sivagiri-pilgrimage/article4270267.ece|accessdate=19 October 2014|agency=The Hindu|date=4 January 2013}}</ref><ref>{{cite news|last1=Bhattacharya|first1=Sabyasachi|title=The Other Tagore|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2827/stories/20120113282702200.htm|accessdate=9 February 2015|work=Frontline|issue=Volume 28 – Issue 27|date=31 December 2011}}</ref> ಶಿವಗಿರಿರ್ದ್ ೪೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉತ್ತರೊಗು ತಿರುವನಂತಪುರೊರ್ದು ೧೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಉತ್ತರಪೂರ್ವ ಸೀಮೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಚೆಂಬಳಾಂತಿ ಗ್ರಾಮೊಡು ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಪುಟ್ಯೆರ್. ಅರ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಬುಲೆಯಿನ ಇಲ್ಲ್‌ನ್ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಪುಟ್ಟ್‌ನೆ 18-8-1854ತಾನಿ ಅರೆನ ಹೆತ್ತವರೆನ ಕುರಿತಾದ್ ಗುರು ನಟರಾಜೆರ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್‌ ಪೊರ್ಪೆರ್‌: `` ಆ ಹಳ್ಳಿಡ್ ೧೮೫೫ತ ಸುಮಾರ್‌ಗ್ ಒಂಜಿ ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬ ಬಾಳೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಮ್ಮೆ ಮಾದನ್ ಆಶನ್. ಆಶನ್ ಕೇವಲ ಕೃಷಿಕೆರ್ ಆದ್‌ ಇಜ್ಯಂಡ್. ಅರ್ ಖಗೋಲಶಾಸ್ತ್ರ, ಆಯುರ್ವೇದೊಡು ತಜ್ಞೆರ್ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಆಶನ್ ಪಂಡ್ಂಡ ಆಚಾರ್ಯ ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ. ವಾರಗೊರ ಅರೆನ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಚಾವಡಿಡ್ ಹಳ್ಳಿದ ಜನಕುಲು ಮಾದನ್ ಆಶನ್ ಅರೆನ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರವಚನೊನು ಕೇನಿಯರೆ ಸೇರೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ್ ಮುದ್ದುಡು `ನಾಣು' ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕೇರಳೊಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಿಕೆ ಪಂಡ ಸಂಸ್ಕ್ರತೊನು ಕಲ್ಪುನವು ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಸುಲಭವಾಗದ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಕರಣೊನು ಕಲ್ತೊಂಡೆರ್. `ಸಿದ್ಧ ರೂಪಮ್',`ಬಾಲಪ್ರಭೋದಮ್', ಬುಕ್ಕೊ ಅಮರ ಕೋಶೊನು ಕಲ್ತೆರ್. ನಾಣು ಸಂಸ್ಕ್ರತ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲೆಯಾಳಮ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ತಮಿಳ್‌ನ್‌ಲಾ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಕಲ್ತೆರ್. ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನೊರ್ದು ತಮಿಳ್‌ದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗ್ರಂಥೊಲಾಯಿನ `ತೋಲ್ಕಾಪ್ಪಿಯನ್', `ನನ್ನುಲ್', `ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರಮ್', `ಮನಿಮೇಕಲಮ್', `ತಿರುಕ್ಕುರಲ್' ಬುಕ್ಕೊ `ತಿರುವಾಚಕಮ್' ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. === ಮದಿಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸಾರ ತ್ಯಾಗ === ವಿಚಿತ್ರ ಪಂಡ್ಂಡ ನಾಣು ಸ್ವಾಮಿನ ಮನಸ್ಸ್‌ನ್ ತೆರಿಯಂದಿನ ಸಂಬಂಧಿಕೆರ್ ಅರೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರೆಗ್ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. ನಾಣು, ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸೆರ್ ಶಾರದಾ ದೇವಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನಂಚ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್‌. ಆ ಕಾಲೊಡು ವರನ ಸಹೋದರಿ ವಧುಕ್ಕು `ಪುತವಾ', ಪಂಡ ಮದಿಮಾಲೆಗ್ ಪೂ ಸೀರೆ ಕೊರ್ಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಮದಿಮೆಗ್ ಆರೇ ಸ್ವತಃ ಪೋತ್‌ಜೆರ್. ಮದಿಮೆ ೧೮೮೨ಟ್ ಆಂಡ್‍. ಸಂಸಾರ ಬಂಧನೊನು ಪರಿತೊಂದು ಪೋಯೆರೆ ಮದಿಮೆ ಒಂಜಿ ಅರೆಗ್ ಅಡ್ಡಿ ಆತ್‌ಜಿ. ಗುರುಕುಲು ಪಂಡೆರ್: ''ನಮ ಈ ಜಗತ್ತ್‌ಗ್ ಓವ್ವೋ ಒಂಜಿ ಉದ್ದೇಶೊಗು ಬೋಡಾದ್‌ ಬತ್ತ್‌ದ. ಎಂಕ್ ಎನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. ನಿಕ್ಕ್ ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. ಎನ್ನ ಸಾದಿಡೇ ಯಾನ್ ಪೋಪೆ. ನಿನ್ನ ಸಾದಿಡೇ ಈ ಪೋಲ'' ಪಂಡ್‌ದ್ ಬುಡೆದಿಗ್ ಪಂಡ್‌ದ್, ಅರೆನ ಹಳ್ಳಿನ್‌ಲಾ, ಅರೆನ ಜನಕುಲೆನ್‌ಲಾ ತ್ಯಜಿಸಯೆರ್. == ಚಟ್ಟಾಂಬಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೈಕೋಡ್ ಅಯ್ಯಾವು == ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಚಟ್ಟಾಂಬಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್ ಅರೆನ್ ಭೇಟಿ ಆಯೆರ್‌. ಅರೆನ್ ಷಣ್ಮುಖದಾಸ್ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಕುಲು ರಡ್ಡ್ ಜನಲಾ ವೇದಾಂತ ವಿಷಯೊಲೆನ್‍ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್‌ ಸಿದರು. ಚಟ್ಟಾಂಬಿದಾರೆನ್‌ ತನ್ನ ಗುರುಕುಲಾದ್‌ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಟ್ಟಾಂಬಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ದೈಕೋಡ್ ಅಯ್ಯಾವುಗು ಗುರ್ತ ಮಲ್ತ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಅಯ್ಯಾವು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧಕೆರ್ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಯೋಗ ಗುರುಕುಲುಲಾ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್. ದೈಕೋಡ್ ನಾಣು ಆಶನ್‌ರೆಗ್ ಏಕಾಂತ ಪ್ರದೇಶೊಗು ಲೆತೊಂದು ಪೋದ್ ಯೋಗೊನು ಕಲ್ಪಯೆರ್. ಈ ಯೋಗ ತರಬೇತಿರ್ದ್ ಪ್ರೇರೇಪಿತರಾಯಿನ ನಗರ್ ಕೊಯಿಲ್‌ದ ಕೈತಲ್‍ದ ಮರತು ಮಲೈ ಬೆಟ್ಟವೊಂಜೆಟ್ ಏಕಾಂತೊಕ್ಕಾದ್, ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾದ್ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ಗುಹೆಯೊಂಜೆಟ್ ಆಳವಾದ್ ಧ್ಯಾನೊಡು ತೊಡಗಿಯೆರ್. ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲು ಅರೆನ ಮಿತ್ರೆರಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅರ್ ಗಿಡ ಮೂಲಿಕೆಲೆನ ಇರೆಕುಲೆನ್ ತಿಂದ್‌ದ್ ನೀರ್ ಪರ್‌ದ್ ಬದುಕಿಯೆರ್. ಮರುತಮಲೈಡ್ ಅರೆಗ್ ಜ್ಞಾನೋದಯ ಆಂಡ್. ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆಗ್ ಶಂಕರೆರೆ ವೇದಾಂತ ಪೊಸತನೊರ್ದು ಕೂಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ನಂಚ ತೋಜಿಂಡ್. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನೊಗು ಅವಶ್ಯವಾಯಿನ ನ್ಯಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾನತೆದ ಕುರಿತಾದ್ ಅದ್ವೈತ ತತ್ವ ಉಂಡು ಪಂದ್ ತೆರಿಯೊಂಡೆರ್. ನರಮಾನಿ ನರಮಾನಿನ ನಡುತ್ತ ಸಂಬಂಧಲೊನ ಕುರಿತಾದ್ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊನು ಬಯಸುನ ಅದ್ವೈತ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭಾವ ಅರೆನ ರಚನೆಲಾಯಿನ `ಆತ್ಮೋಪದೇಶ ಶತಕಂ', ಡು ವ್ಯಕ್ತವಾದ್ ಉಂಡು. [[ಫೈಲ್:Narayana Guru at Sixty.jpg|thumb|Narayana Guru at Sixty]] == ಸುಮಾರ್ ೬೦ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಸ್ಥಾಪನೆ == ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಅರುವಿಪ್ಪುರಂ ಪನ್ಪುನವುಲು ಆಳವಾದ್ ಧ್ಯಾನ ಮಲ್ತೊಂದು ಒಂತೆ ದಿನಕುಲೆನ್ ಕಳೆಯೆರ್. ಮುಲು ಅರ್ ಬೃಹತ್ ಸಮಾಜ ಕ್ರಾಂತಿದ ಬೀಜೊನು ಬಿತ್ತಿಯೆರ್. ಆರ್ ಬದುಕೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಸಮಾಜ ಜಾತಿ ಪನ್ಪುನ ರಕ್ಕಸನ ಬಲೆಟ್ಟ್ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ ಬೂರ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ತಿರ್ತ ಜಾತಿದಕ್‌ಲೆಗ್‌ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಗ್‌ ಪ್ರವೇಶ ಇಜ್ಜಂಡ್. ಅಕುಲೆಗ್‍ ಅಲ್ಪ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ, ಮಲ್ಪವುನ ಹಕ್ಕ್‌ನ್ ನಿರಾಕರಿಸಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಶಿವರಾತ್ರಿದ ದಿನ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಅರುವಿಪ್ಪುರಂಡು ಮಾತ ವಿಜೃಂಭಣೆದೊಟ್ಟುಗು ಶಿವನಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಯೆರ್. ಮೇಲ್ಜಾತಿದಕುಲು ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಗ್ ನಿರಾಕರಿಸಯಿನ ಪ್ರವೇಶೊ ಅರುವಿಪ್ಪುರಂಡು ಮಾತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಮುಕ್ತವಾದ್ ದೆತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜೊಡು ಧರ್ಮ ಪುನರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆಗೆ ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್ಂಡ್. ನಂಬೂದರಿ ಬ್ರಾಣೆ ಒರಿ `ಇರೆಗ್ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಾ ಹಕ್ಕ್‌ ಉಂಡು?' ಪಂದ್‌ ಕೆನ್ನಗ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ತಮಾಷೆಡ್ ಉತ್ತರಿಸಿಯೆರ್‌: `ಯಾನ್ ಕೇವಲ ಈಳವ ಶಿವನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸದೆ.' ಪನ್ಪುನ ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆದ ಸಮರ್ಥನೆನ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಇಡೀ ಭಾರತೊಡು ಸುರುತ ಸರ್ತಿಗ್ ಇತ್ತೆನೇ ಕೇವಲ ಬ್ರಾಣೆರೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕ್‌ನ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿದ ಸ್ವಾಮಿ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್. ನಿಜವಾಯಿನ ಯೋಗಿಗ್ ಮೂರ್ತಿನ್‍ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪೆನೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಧಿಕಾರ ಪಂದ್‌ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಸ್ಥಾಪಿಸೆರ್. ಗುರುಕುಲು ಪನ್ಪೆರ್:``ಓವ್ವೆ ಧರ್ಮನೇ ಆವಡ್‌ ನರಮಾನಿನ್‌ ಎಡ್ಡೆಂತ್‌ನಾಯೆ ಆದ್ ಮಲ್ಪುನವೇ ಧರ್ಮ. ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ `ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಓವ್ವೇ ಜಾತಿ, ಮತ, ಧರ್ಮದಕುಲು, ಸಮಾಜದ ಮಾತ ವರ್ಗದಕುಲು ಲಾಭ ಪಡೆಪುನಂಚ ಆದರ್ಶ ಜಾಗೆ ಆವೊಡು.' ಪಂದ್ ಘೋಷಿಸಯೆರ್. ಉಂದು ಮನುಷ್ಯನ ಕಲ್ಯಾಣೊಗಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಡುಗಡೆಗಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಅದ್ವೈತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗ. ಅರುವಿಪ್ಪುರಂಡು ಕೆಲವೇ ದಿನೊಕುಲೆಡ್‌ ಒಂಜಿ ಆಶ್ರಮ ಆಂಡ್. ೧೮೯೯ಟ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತೊನು ತೂವೊನಿಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಸೊಸೈಟಿನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಯೆರ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು `ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಧರ್ಮ ಪರಿಪಾಲನ ಯೋಗಮ್' ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗದ್ ಪುನರ್ರಚನೆ ಆಂಡ್. ಅಯಿನ್ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ್ ಎಸ್. ಎನ್. ಡಿ. ಪಿ. ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚ ಅರ್ ಸುರುಮಲ್ತ್‌‍ನ ಸುರುತ, ಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ೧೮೮೮ ಟ್, ಅರವೀಪುರಂ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ನಡತ್ಂಡ್. ೧೯೨೧ ಟ್ ನನೊಂಜಿ ಪೊಸ ವಿಧಾನೊನು ಜನಕುಲೆನ ಸಮ್ಮುಕೊಡು ಕೊನತೆರ್. ಸಮಾಜದ ವರ್ಗೊಲೆನ್‌ ಪೂರ ಒಂಜಿ ಕಡೆಟ್ಟ್‌ ಸೇರಾದ್, 'ಮಿಶ್ರ ಭೋಜನ,' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊನು ಅನುಷ್ಠಾನೊಗು ಕೊನತ್ತ್‌ನ ```ವೀರಸಂತೆ```ಪನ್ಪುನ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗ್ ಪಾತ್ರರಾಯೆರ್. ಉಂದು ```ಸಹೋದರ ಸಮ್ಮೇಳನೊ``` ದ ಏರ್ಪಾಡ್‌ದ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್. ಅಸ್ಪೃಷ್ಯೆರೆನ್ ಸಮಾಜೊಡು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗೊದಕುಲೆನ್ ಸಂಘಟಿಸದ್, ಪರೋಪಕಾರನೇ ಅರೆನ ಜೀವನದ ಧ್ಯೇಯ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನೆನ್ ಸಾರಿಯೆರ್. ಕೆಲವೆರ್ ಮತಾಂತರ, ಉಂದೆಕ್ಕ್‌ ಸಮಾಧಾನ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆನು ಪಂಡೆರ್. ಆಂಡ, ನಾರಾಯಣೆರ್, ಉಂದೆಕ್ಕ್‌ ಒತ್ತ್‌ಜೆರ್. ```ಆಲ್ವಾಯಿ``` ಪನ್ಪುನವುಲು, ಫೆಬ್ರವರಿ, ೧೯೨೪ ಟ್, ೨ ದಿನೊತ್ತ ಸರ್ವಧರ್ಮೊಲೆನ ಸಮ್ಮೇಳನೊನು ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನಾರಾಯಣಗುರುಗಕುಲೆಗ್ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾದ್, ಅಲ್ಪ, ಸರ್ವಧರ್ಮೊಲೆ ಬಗೆಟ್ಟ್, ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಅಭಿಯಾನೊನು ಸುರು ಮಲ್ಪುಡು ಪನ್ಪುನ ಮಹದಾಶೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ, ಅವು, ಅರೆನ ಜೀವಿತದ ಅವಧಿಡ್ ಸಾಕಾರ ಆಯಿಜಿ. ಗುರುಕುಲೆ ಮರಣೊರ್ದು ಬುಕ್ಕೊ, ಅರೆನ ಹಿಂಬಾಲಕೆರ್ ಆ ಕನೊನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಯೆರ್‌‍. ವಿಶ್ವದ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊಲೆಡ್‌ ಪ್ರವಾಸಮಲ್ತ್‌‍ದ್ ಅಪಾರ ಅನುಭವೊಲೆನ್‌ ಪಡೆದ್ ಪೋಯಿನವುಲು ಪೂರ ```ವಿಶ್ವ ಮಾನವತ್ವ```ನು ಬೋಧಿಸಯೆರ್. ಸನ್ಯಾಸಿಲು, ಮಹರ್ಷಿಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊನು ದೀವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್‌. ಅರ್ ಪನೊಂದು ಇತ್ತ್‌‍ನ ವಾಕ್ಯೊಲು ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದ್ ಉಂಡು. "ದೇವೆರೆನ ಸೇವೆಮಲ್ತ್ಂಡ, ತನ್ನ ಒರಿಯನವೇ ಏಳಿಗೆ, ಉದ್ಧಾರ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಪ್ಪು ; ಆಂಡ, ದೇಶ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ, ಹಲವೆರೆ ಕಲ್ಯಾಣ ನಿಶ್ಚಯ" ಆಂಚಾದ್ ದೇಶಸೇವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಈಶಸೇವೆಲೆನ ಸಮನ್ವಯನೇ ನಮ್ಮ ಗುರಿ ಆದ್ ಉಪ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಆರ್ ಜೀವನದ ಉದ್ದೊಗುಲಾ ಒತ್ತ್‌ದ್-ಒತ್ತ್‌ದ್ ಪಂಡೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.<ref>{{cite web|title=Stamps 1947–2000|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps_List.aspx|website=Postage Stamps|publisher=India Post|accessdate=7 June 2015|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121210123/http://postagestamps.gov.in/Stamps_List.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=All registered stamps issued by Sri Lanka: LK032.09|url=http://www.wnsstamps.post/en/stamps/LK032.09|website=Universal Postal Union|accessdate=12 May 2015}}</ref> == ಶಿವಗಿರಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು == ವರ್ಕಲ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ್ '''ಶಿವಗಿರಿ''' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ವರ್ಕಲ ತ್ರಿವೇಂದ್ರಂರ್ದ್ ಉತ್ತರೊಗುಕ ೨೦ ಮೈಲ್‌ದಾತ್ ದೂರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ಪಟ್ಟಣ ಆದ್ ಉಂಡು. ಶಿವಗಿರಿ ಶಿವ ಬುಕ್ಕೊ ಶಕ್ತಿಗ್ ಪಂಡ್ಂಡ ಶಾರದಾ ದೇವಿಗ್ ಅರ್ಪಿತ ಆಯಿನ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಗುರುಕುಲು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ ಆಯಿನ ವರ್ಕಲೊಗು ಬತ್ತ್‌‍ದ್ ೧೯೦೪ಟ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಠವೊಂಜೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. '''ಎಸ್. ಎನ್. ಡಿ. ಪಿ.''' ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ೧೮ ವರ್ಸೊಲೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೧೨ಟ್ ಶಿವಗಿರಿಟ್ಟ್ '''ಶಾರದಾ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಗುರುಕುಲೆಗ್ ಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊರ್ದುಲಾ ಶಿಷ್ಯೆರ್ ಇತ್ತೆರ್. ಹರಿಜನಕುಲುಲಾ ಗೀತೆದ ಶ್ಲೋಕೊಲೆನ್ ಪಠಿಸವುನಲೆಕೊ ಆಂಡ್‌. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಠಿಸವೊಲಿ; ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಗುರುಲೆನ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಬಡವೆರೆ, ದುರ್ಬಲೆರೆ ಸೇವೆನೇ ದೇವೆರೆನ ಸೇವೆ ಆದ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಎಸ್. ಎನ್. ಡಿ. ಪಿ. ನ್ ಬಸವಣ್ಣನ ಅನುಭವ ಮಂಟಪಗು ಹೋಲಿಸವೊಲಿ. == ಗುರುಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅದ್ವೈತ ಆಶ್ರಮ == ಗುರುಕುಲು '''ಶಿವಗಿರಿ'''ನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲವೇಯಿಗ್ ವಾಸ್ತವ್ಯನು ಬದಲಾಯಿಸಿಯೆರ್, ಅಯಿನ್ ಪ್ರಧಾನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುಕುಲಾಯಿನ '''ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆ'''ರೆನ ನೆಂಪುಗಾದ್‌ ಅಲವೇಯಿಡ್ ೧೯೧೩ಟ್ ಅದ್ವೈತ ಆಶ್ರಮೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಲವೇಯಿ ಅದ್ವೈತ ಆಶ್ರಮ ಸಂಸ್ಕೃತ ಬುಕ್ಕೊ ಅದ್ವೈತ ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರೊನು ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸವುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಕೇಂದ್ರ ಆಂಡ್. ಗುರುಕುಲು ೧೯೧೨ತ ಪೊರ್ತುಗು ಅರೆನ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರೊಗು ಅಲೆದಾಡಿಯೆರ್. ಹಲವಾರು ಗಂಟೆಗುಲೆನ ಪ್ರವಾಸರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಪ್ ಕೊಮೋರಿರ್ದ್ ಮಂಗಳೂರು ಮುಟ್ಟ ಅರ್ ಮಾತೆರೆರ್ದ್‌ಲಾ '''ಗುರು''' ಪಂದ್ ಗೌರವಗ್ ಬಾಜನೆರಾಯೆರ್. ಆರ್ '''ಅಲವೇಯಿ'''ನ್ ಅರೆನ ವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾದ್ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. ಸುದೆತ್ತ ತೀರೊಡು ಉನ್ಂಗ್‌ನ ತಾರಿದ ಒಲಿಕುಲೆರ್ದ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಸರಳ ಮಾಡ್‌ದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಆರ್ ಪಿರ ಧ್ಯಾನೊಡು ಮಗ್ನರಾಯೆರ್. == ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಲು == ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಾಯಿನ ಬ್ರಹ್ಮನ್- ಆತ್ಮನ್ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರೊರ್ದು ಬುಕ್ಕೊಲಾ ಗುರುಕುಲು ಮಾನವ ಜನಾಂಗೊದ ಉನ್ನತಿಗಾಗದ್ ಸಮಾಜ ಸೇವೆನ್ ಕೈಕ್ ದೆತೊಂಡೆರ್. ಎಸ್. ಎನ್. ಡಿ. ಪಿ. ಯ ಯೋಗಂ ಸಂಸ್ಥೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುಕುಲೆನ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಯಿನ ಒಂಜೇ ಜಾತಿ, ಒಂಜೇ ದೇವೆರ್, ಒಂಜೇ ಧರ್ಮ ಉಂದೆತ್ತ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಸಮಾಜೊನು ಎತ್ತರೊಗು ಕೊಂಡೊಯೆರೆ, ಉತ್ತಮಿಸಿಯೆರೆ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಮೂಲ್ಭೂತಮಾನವ ಹಕ್ಕುಲೆನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾದ್ ಅಸ್ಪ್ರಶ್ಯತಾ ನಿರ್ಮೂಲ ಮಲ್ಪುನೆ - ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಉಂದುವೇ ಗುರಿಕುಲೆನ್ ದೀವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಸುರುತವಾದ್‍ ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ನಾನೊನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸವುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ಜನಕುಲೆನ ಕಲ್ಯಾಣಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗದ್ ಬಳಸುನೆ. ರಡ್ಡನೆತ ಹೆಜ್ಜೆ ಪಂಡ್‍ಂಡ ಜನಕುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್‍ ಉಪ್ಪುನೆ. ನೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲೆನ ಹೃದಯೊಲೆನ್ ಸಾಂತ್ವನದ ಬಾಸೆದ ಮೂಲಕ ತಣಿಸವುನೆ, ಅಕುಲೆನ ಮನಸ್ಸ್‌ಗ್ ನೆಮ್ಮದಿನ್ ಕೊರ್ಪುನೆ. ಕಡೇತವಾದ್ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಪಂಡ ಎಸ್. ಎನ್. ಡಿ. ಪಿ. ಯೋಗಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರಸುವಿಕೆಡ್ ತೊಡಗ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಶಿಷ್ಯೆರೆನ ಆಮಂತ್ರಣೊಗುಕ ಸೀಮಿತ ಆಂಡ್‍. ೧೮೮೪ ರ್ದ್ ೧೯೦೪ ಮುಟ್ಟ ಗುರುಕುಲು ಅರುವಿಪ್ಪುರಂ ಡೇ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿಯೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡೇ ಎಸ್. ಎನ್. ಡಿ. ಪಿ. ಯೋಗಮ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಯೋಗಮ್ ಆರ್ಥಿಕವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕವಾದ್ ತುಳಿತೊಗು ಒಳಗಾಯಿನ ಜನಕುಲೆನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದನಿ ಆಂಡ್. ಗುರುಕುಲು ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದಕುಲೆನ ಏಳಿಗೆಗ್ ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ಹರಿಜನಕುಲೆನ ಏಳಿಗೆಗಾದ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರೆಕೆರೆಗ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ನಿರ್ದೇಶನೊಲೆನ್‌ ಕೊರ್ದು ಉನ್ನತ ಆದರ್ಶೊಲೆನ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೊರಿಯೆರ್. ಬೋಧಕೆರೆಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಧರ್ಮ, ನೀತಿ ತತ್ವಲು, ನೀತಿ ನಿಯಮೊಲು, ಪದ್ಧತಿಲು, ಉದ್ದಿಮೆ ಉಂದೆತ್ತ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನಂಚ ಸೂಚಿಸಯೆರ್‌. ಗುರುಕುಲೆನ ಸಂದೇಶ ಇಂಚ ಉಂಡು:` ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಲೆ; ನಿಕುಲು ಸ್ವತಂತ್ರೆರಾದ್ ಉಪ್ಪುಲೆ. ಸಂಘಟಿತರಾದ್ ಉಪ್ಪುಲೆ; ನಿಕುಲು ಬಲಿಷ್ಟರಾಪರ್. ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾದ್ ಉದ್ದಿಮೆಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾದ್; ನಿಕುಲೆನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲಾ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು. ಗುರುಕುಲು ಆರ್ ಉದ್ದೇಶಿಸಾಯಿನ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ ಜನಕುಲೆಗ್ ತಲಪುನಂಚ '''ವಿವೇಕೋದಯಮ್''' ಪನ್ಪುನ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆನ್ ಪಿದಯಿ ಕನಪುನಂಚ ಸೂಚಿಸಯೆರ್. ೧೬ನೆ ಒಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೦೫ ತಾನಿ '''ಪರವುರ್ ನ್''' ಸಭೆಟ್ಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಾದ್ ಮದಿಮೆದ ಸಮಾರಂಭೊಗು ಕೆಲವು ಪೊಸ ನಡೆಕುಲೆನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿಯೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ '''ತಾಳಿಕೆಟ್ಟು''', '''ತಿರ್ಂಡು ಕಲ್ಯಾಣಮ್''' ಅಂಚಿನ ಕೆಟ್ಟ ಸಾಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಲ್ಪುನಂಚ ಕರೆ ಕೊರಿಯೆರ್. ತಾಳಿಕೆಟ್ಟು, ಮಿನ್ನು ಕೆಟ್ಟು ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೆಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣಮ್ ಉಂದು ಪಿರ ಒರಿನ ವರ್ಗದಕುಲೆಡ ಉಪ್ಪುನ ದುಂದು ವೆಚ್ಚೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್ ಕೊರಪುನ ಅರ್ಥ ಇಜ್ಜಂದಿ ಕೆಟ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಇಂಚಿನ ಹಲವಾರ್ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆಡ್‌ ತಾಳಿ ಕಟ್ಟುನ ಆಚರಣೆಲಾ ಒಂಜಿ. ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆಗ್ ಸುಮಾರ್ ೫ ವರ್ಸೊ ದಿಂಜಿದಾನಗ ಪ್ರಾಯೊಗು ಬರ್ಪುನೆಗ್ ದುಂಬೇ ಮಲ್ಪುನ ಅಣಕು ಮದಿಮೆ ಉಮದು ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪೊಣ್ಣನ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ಗ್ ಒರಿ ಆಣ್, ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಏರಾಂಡಲಾ ಒರಿ ಜವ್ವನೆ ತಾಳಿ ಕಟ್ಟುನೆ. ಭವಿಷ್ಯೊಡು ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುವ ಪನ್ಪುನೆತ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಈ ಅಣಕು ಮದಿಮೆಗ್ ಓವ್ವೇ ಕಾನೂನುದ ಆಧಾರ ಇಜ್ಜಿ. ಇಂಚ ತಾಳಿ ಕಟ್ಟ್‌ನಾಯೆನೇ ಮದಿಮೆ ಆಪೇ ಪನ್ಪುನ ನಿಯಮ ದಾಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ನಿಜವಾಯಿನ ಮದಿಮೆಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಮಾತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲಾ ಈ ಅಣಕು ಮದಿಮೆಡ್‍ಲಾ ನಡಪುಂಡು. ತಾಳಿ ಕಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್ ಆಯಾನಾತೆಗ್ ಆಯನ ಜೊತೆಗಾರೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಪೋಪೆ. ಆ ಆಣಗ್ ಪೊಣ್ಣನ ಕಡೆತಅಕುಲು ಬೋಡಾಪುನಾತ್ ದುಡ್ಡು, ಪೊಸ ಕುಂಟು, ತಾರಾಯಿಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪರ್ಬದ ವಾತಾವರಣೊ, ಭೂರಿ ಭೋಜನ, ಉಡುಗೊರೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್‌ ವೈಭವೊರ್ದು ನಡಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋದ್ ತಾಳಿನ್ ದೆಪ್ಪವೆರ್. ದುಂಬುಗು ಋತುಮತಿ ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಣನ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಸುರುಕು ತಾಳಿ ಕಟ್ಟ್‌ನಾಯೆನೆ ಆದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ್ ನಿಜವಾಯಿನ ಮದಿಮೆನ್ ಏರ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಅರ್ಥಹೀನ, ಲಜ್ಜಾಸ್ಪದ ಆಚರಣೆಲೆನ್ ಗುರುಕುಲು ವಿರೋಧಿಸಾಯೆರ್. ಶ್ರೀಮಂತ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥೆರ್ ಉಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಟೆದ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಉಂತಾಂಡ ಸಮಾಜೊಗು ಕೇಡ್ ಉಂಡಾಪುಂಡು ಪನ್ಪುನ ವಾದೊನು ದುಂಬು ದೀಯೆರ್ ಅವು ಒಯಿನ್‍ಲಾ ಗುರುಕುಲು ಕೇನಂದೆ ಅರೆನ ಹೋರಾಟೊನು ದುಂಬುವರಿಸಾಯೆರ್. ಎಸ್. ಎನ್. ಡಿ. ಪಿ. ಯೋಗಂದ ಮುಖವಾಣಿಯಾಯಿನ `ವಿವೇಕೋದಯಂ' ಪತ್ರಿಕೆದ ಮಾತ ಸಂಚಿಕೆಲೆಡ್ ಈ ಆಚರಣೆರ್ದ್ ಅಪುನ ಕೆಡುಕುಲೆನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಾವೊಂದೇ ಬತ್ತೆರ್. ೧೯೦೬ಟ್ ಚೇರ್ತಲ ತಾಲೂಕುದ ಮಲ್ಲ ಶ್ರೀಮಂತೆಲಾ, ಗುರುಕುಲೆನ ಭಕ್ತೆಲಾ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಕೊಚ್ಚು ರಾಮನ್ ವೈದ್ಯರ್ ಪನ್ಪುನಾರೆನ ಕುಟುಂಬೊಡು ಒರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣಗ್ ತಾಳಿ ಕಟ್ಟುವ ಸಮಾರಂಭದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ತೆರಿನ ಗುರುಕುಲು ಆಯಿತ್ತ ಬಾಧಕಲೆನ ಬಗೆಟ್ಟ್ ವಿವರಿಸಾದ್, ಇತ್ತೆ ಉಂದೆನ್ ತ್ಯಜಿಸವುನೆರ್ದ್ ನಮ್ಮಕುಲೆನ ಮನಸ್ಸ್‌ಗ್ ಬೇನೆ ಅಂಡಲಾ ನನ ದುಂಬುದ ಪೀಳಿಗೆಗ್ ಉಂದೆತ್ತ ಫಲೊನು ಸಂತೋಸೊಡು ಅನುಭವಿಸವಡ್ ಪಂದ್ ಕಾಕಜಿ ಬರೆಯೆರ್. ಕಾಕಜಿನ್ ಓದ್‌ನ ಕೊಚ್ಚು ರಾಮನ್ ವೈದ್ಯೆರ್ ತಾನ್ ಏರ್ಪಡ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತ್‌ನ ಸಮಾರಂಭೊನು ರದ್ದ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂಚ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗ್ ಶಾಂತವಾಯಿನ ಕೆಲವು ಹಿತೋಪದೇಶೊರ್ದು ಸಮಾಜೊಡು ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡುಂದು ಆಂಡ, ಈ ಮಹಾಮಹಿಮನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ್ತಿದ ಅರಿವು ಏರೆಗಾಂಡಲಾ ಆವಂದೆ ಉಪ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯನಾ? ಅಂತೆಯೇ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿಯ ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಅದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವರದು. ಸೀಮಂತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ದುಂದು ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ತಡೆ ಹ್ಶಾಕಿದರು. ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ರವಿವಾಹ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದರು. ಬಹು ಪತ್ನಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಬಹು ಪತಿತ್ವ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹಿತವಲ್ಲ ಎಂದು ಅದಕ್ಕೂ ತಡೆಹಾಕಿದರು. ಸರಳ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಅಂತ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ದುಂದು ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತ ಪ್ಡಿಸಿದರು. ಹೊಸ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. == ಮಹಿಳಾ ಶೋಷಣೆದ ದುಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಲೆನ್ ಉಂತಯಿನ ಒಂಜಿ ಸನ್ನಿವೇಶ == ಈಳವ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ಇತರ ನಿಮ್ನ ವರ್ಗದ ಸ್ತ್ರೀಯೆರ್ ಎದೆತ್ತ ಭಾಗೊನು ರವಕೆರ್ದ್‌/ಕುಪ್ಪಸೊರ್ದು ಮುಚ್ಚಂದೆ, ಉಚ್ಚ ಜಾತಿದಕುಲು ಎದುರಾಯಿನಪಗ, ಸೆರಂಗ್‌ನ್ ಜಾರದ್, ಅಕುಲೆಗ್ ಗೌರವ ತೋಜಾವುನ ಕೆಟ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೊಂಜಿ ಪೊಣ್ಣನ ಶೋಷಣೆದ ನಿಕೃಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿ ಪಂದ್, ಗುರುಕುಲು ಆ ಕ್ರಮೊನು ಉಂತಯೆರೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊರಿಯೆರ್. ಇಂಚ ಗುರುಕುಲು ತಾನ್ ಬೋಧಿಸಾಯಿ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಪೂರ ಸ್ವತಃ ಆಚರಿಸಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ತಾನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಾಯಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಬಾಕಿಲ್ ನರಮಾನಿಗ್ ಪೂರ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೊಡು ಪನ್ಪುನವು ಅರೆನ ಇಚ್ಛೆಯಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂತರ್ಧರ್ಮೀಯೆರೆನ ವಿವಾಹೊಗು ಗುರುಕುಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರಿಯೆರ್. == ಜನ್ಮ ದಿನೊತ್ತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಭಕ್ತಾದಿಲೆನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯೊಲು == ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗೊದ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು, '[[ಕೊಲ್ಲಂ ವರ್ಷ]]', ೧೦೩೦, ಸಿಂಹಮಾಸ, ಶತಭಿಷಾ ನಕ್ಷತ್ರದಾನಿ ಪುಟ್ಟುದೆರ್ ಪಂದ್ ಬಹುತೇಕ ಜನ ಒಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪವಿತ್ರದಿನೊನು ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗ್, ಪರಿವರ್ತಿಸಾದ್ ಆ ದಿನೊನು ೨೬-೦೮-೧೯೫೪ ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸುನ ಮೂಲಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜುಂಡು. ಕೆಲವೆರ್ ೨೬-೦೮-೧೮೫೪ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ೧೮೫೪ ಟ್ ಪುಟ್ಟ್‌ಯೆರ್ ಪನ್ಪುನೆನ್ ಖಾತ್ರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ೧೮-೦೯-೧೮೫೪ ಪಂದ ಬಹುಶಃ ಅರೆನ '[[ನಾಮಕರಣದ ದಿನ]],' ಪುದರ್ ದೀಪುನ ದಿನೊನು ಪನ್ಪೆರ್ ಪಂದ್ ತೋಜುಂಡು. ಕುಡ್ಲದ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂಜೆಟ್ ೨೮-೦೮-೧೮೫೫ ಪಂದ್ ಬರೆತೆರ್‌. ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ೨೮-೦೮-೧೮೫೫ '[[ಇಲ್ ಲ್ಯು ಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ವೀಕ್ಲಿ]],' ಪತ್ರಿಕೆ ದಾಖಲಾದ್ ಉಂಡು. ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆದ ಹಿರಿಯಪಂಡಿತೆರ್ ಒರಿಯನ ಪ್ರಕಾರ, ೧೮೫೬ ಸರಿ ಪಂದ್ ಪಂತೆರ್. ಅಂಚ ೧೮೫೪, ೧೮೫೫, ೧೮೫೬ ಪನ್ಪುನ ಮೂಜಿ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಉಂಡು. ಗುರುಕುಲು ಬದುಕ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನಗನೇ ಅರೆನ ೬೦ ನೇ ವರ್ಸೊನು ೧೯೧೬ ಟ್, ಆಚರಿಸಶದೆರ್. ಆಂಚಾದ್ ಅವು ೧೮೫೬ ಉಪ್ಪು ಪನ್ಪುನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆದ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಉಂಡು.<ref>{{cite web|title=Kerala Gazette|url=http://www.kerala.gov.in/docs/11493_14.pdf|publisher=General Administration (Coordination) Department, Government of Kerala|accessdate=9 February 2015|archive-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206012950/http://kerala.gov.in/docs/11493_14.pdf|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- |ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು (ಸುಮಾರ್ 1856 – 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1928) ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪವೊನುನ ನಾರಾಯಣ ಗುರು, ಭಾರತೊದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾಧಿಕಾರಿ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್. ನಾರಾಯಣೆರ್ ಅರುಪುಪುರಾಮ್‌ಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರಿಯೆರ್, ಅಲ್ಪ ಅರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಅನುಯಾಯಿಲು '''1888 ಟ್‍ ಶಿವಗ್ ಅರ್ಪಿಸಾದ್ ದೇವಾಲಯನ್ ಕಟ್ಟ್‌ಯೆರ್''', |- | ನವೆಂಬರ್ 1922 ಟ್ ಶಿವಗಿರಿತ್ತ ಬುಕ್ಕೊದ ಆಶ್ರಮೊಡು ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ್ ಭೇಟಿ ಆಯೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ ಬಗೆಟ್ಟ್,ಇಂಚ ಪನ್ಪೆರ್ - "ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆರ್ದ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ್ ಹೆಚ್ಚಿನಾಯೆ ಆದ್ ಉಲ್ಲೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆದೊಟ್ಟುಗು ಅರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಮಾನವಾದ್ ಉಂತುನ ನನ ಒರಿ ವ್ಯಕ್ತಿನ್ ಯಾನ್ ಏಪಲಾ ತೂತ್‌ಜಿ". |-bgcolor="#ffcccc" |(1922ಟ್ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲೆನ್ ಭೇಟಿ ಮಲ್ತೆರ್. 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1928 ನಾರಾಯಣ ಗುರುಕುಲು ದೇವೆರೆನ ಪಾದೊ ಸೇರ್‌ಯೆರ್. ಪಂಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿರ್ದ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ೧೮-೦೯-೧೯೫೪ ಅತ್ತ್ಂಡ ೨೬-೦೮-೧೯೫೪ಟ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್ ಪನ್ಪುನವು ಅರ್ಥ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಬಾಸೆ) |- |<ref>http://www.frontline.in/static/html/fl2827/stories/20120113282702200.htm</ref> |} == ನಾರಾಯಣ ಗುರು - ಚಿತ್ರದರ್ಶಿನಿ == <gallery> ಫೈಲ್:Sree Narayana guru at Meditation.jpg|Sree Narayana guru at Meditation ಫೈಲ್:Sree narayana guru 5 rupee Coin.jpg|thumb|Sree narayana guru 5 rupee Coin ಫೈಲ್:Asan with guru.JPG|thumb|Asan with guru ಫೈಲ್:Krishna sings Narayanaguru 2021.ogv|thumb|Krishna sings Narayanaguru 2021 ಫೈಲ್:Gmessage.JPG|thumb|Gmessage </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಸಮಾಜಸೇವಕೆರ್]] [[ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಂತೆರ್]] r048bhyk90jzrykn7mw8rcrwqg54oda 0 4750 363731 354574 2026-08-01T19:37:22Z InternetArchiveBot 4316 Add 5 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363731 wikitext text/x-wiki [[File:Louis Pasteur from Galerie Contemporaine.jpg|thumb|Louis Pasteur from Galerie Contemporaine]] ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ವೈದ್ಯೆ(ಡಾಕ್ಟರ್). ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನೊಡು ಕೆಲಸ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಇಂಬೆರ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೨೨, ೨೭ನೇತ್ತಾನಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‍ ದೇಸೊಡು ಜೇನ್ ಜೋಸೆಫ್ ಪ್ಯಾಶ್ಚರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೇನ್ ಎಟಿನೆಟ್ ರೋಖಿ ಮೊಕಲ್ನಾ ಮೂಜನೇ ಮಗೆಯಾದ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ನಾಡ್ ಪತ್ತಿನ 'ಮರ್ಲ್ ನಾಯಿ ಅಗ್ಗಿಂಡ ಮರ್ದ್' ಜಗತ್ ತೆರಿನ ಮರ್ದ್. ರೇಬಿಸ್ ರೋಗದ ಮರ್ದ್‌ದ್ ದಾವ್ರ ಇಂಬೆರ್ ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಯೆರ್.<ref>[[:en:Louis Pasteur]]</ref> {{under construction}} {{Infobox scientist | name= Louis Pasteur | image=Louis Pasteur.jpg | caption=French [[microbiologist]] and [[chemist]] | quotation=In the fields of observation, chance favors only the prepared mind. | birth_date={{birth date|1822|12|27|mf=y}} | birth_place=[[Dole, Jura]], [[Franche-Comté]], France | death_date={{death date and age|1895|12|28|1822|12|27|mf=y}} | death_place=[[Marnes-la-Coquette]], [[Hauts-de-Seine]], France | nationality=French |fields= [[Chemistry]]<br />[[Microbiology]] |workplaces= [[Dijon Lycée]]<br />[[University of Strasbourg]]<br />[[Université Lille Nord de France]]<br />[[École Normale Supérieure]] |alma_mater= [[École Normale Supérieure]] |notable_students = [[Charles Friedel]]<ref>Asimov, ''[[Asimov's Biographical Encyclopedia of Science and Technology]]'' ೨nd Revised edition</ref> | religion=[[Roman Catholic Church|Catholic]] | signature=Louis Pasteur Signature.svg}} '''ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್''' ({{IPA-fr|pastøʁ|pron}}ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೭,೧೮೨೨-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೮,೧೮೯೫)ಆತನೊಬ್ಬ [[ಫ್ರೆಂಚ್]] [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]],ಆತ [[ಡೊಲೆ|ಡೊಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ. ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ಶ್ರಮಿಸಿರುವುದನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ನೆನೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು [[ಮಗುವಿನ ಮಾರಕ ಜ್ವರ|ಮಗುವಿನ ಮಾರಕ ಜ್ವರದ]] ಪತ್ತೆಯು ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳ ಸಾವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ [[ರೇಬೀಸ್]] ರೋಗಕ್ಕೆ ಆತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಲಸಿಕೆ|ಲಸಿಕೆಯನ್ನು]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದ. ಆತನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು [[ಕ್ರಿಮಿಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗ ಹರಡುವ ವಿಧಾನ|ಕ್ರಿಮಿಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗ ಹರಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದವು. ಹಾಲು ಮತ್ತು ವೈನ್ (ಮದ್ಯಸಾರ)ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾವು ನೋವುಗಳನ್ನು ಆತ [[ಪಾಶ್ಚರೈಸೇಶನ್]] ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನದ]] ಸ್ಥಾಪಕ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಆತನೂ ಒಬ್ಬ,ಇನ್ನುಳಿದವರೊಂದಿಗೆ ಅಂದರೆ [[ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಕೊಹ್ನ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕೊಚ್]]. ಪಾಶ್ಚರ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲೂ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ,ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಾಣು|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಾಣುಗಳ]] ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ [[ನಿಶ್ಚಿತ ಕಣ|ನಿಶ್ಚಿತ ಕಣಗಳ]] ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಅಧ್ಯಯನ <ref name="catholic intro"/> ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನ್ ಅಲ್ಲಿರುವ [[ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ಪಾಶ್ಚರ್]] ನ ಕೆಳಬದಿ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಳಗೆ]] ಆತನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು [[ಬೈಸ್ಯಾಂಟೈನ್ ಕಲಾಕೃತಿ|ಬೈಸ್ಯಾಂಟೈನ್ ಕಲಾಕೃತಿನಲ್ಲಿ]] ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ <ref>{{Cite journal| last = Campbell| first = D. M.| title = The Pasteur Institute of Paris| journal = American Journal of Vetrinary Medicine| volume = 10| issue = 1| pages = 29–31| publisher = D. M. Campbell| location = Chicago, Ill.| date = January, 1915| url = https://books.google.com/books?id=u8FUAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false| accessdate = February 8, 2010}}</ref> ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Louis Pasteur Geburtshaus in Dole.jpg|thumb|upright|left|ಡೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚರ್ ಜನಿಸಿದ ಮನೆ]] == ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತು ಧೃವೀಕರಣದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Pcrystals.svg|thumb|ಮತ್ತೊಂದರಿಂದ ಪಾಶ್ಚರ್ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಭಾಗದ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ.ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಗೆರಕಿ ಹಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು,ಹೀಗೆ ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತೊಂದರಂತೆ ಇದು ತಿರುಗಿ ಎರಡು ಸಮಪ್ರಮಾಣದ ಕಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಬೆಳಕಿನ ಧೃವಿಕರಣದ ಸಮಾನಾಂತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.]] [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ|ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ]] ಆತನ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ [[ಟಾರ್ ಟಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಟಾರ್ ಟಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ]] ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ.(೧೮೪೯) ಈ ಸಂಯುಕ್ತದ ಮಿಶ್ರಣವು ಬದುಕಿರುವ ಜೀವಿಗಳಿಂದ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಮದ್ಯದ ಚರಟ]])ಇದು ಬೆಳಕಿನ ಧೃವಿಕರಣದವನ್ನು ಅದು ತನ್ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ರಹಸ್ಯವೆಂದರೆ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಭಜನೆ|ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ]] ಪಡೆದ ಟಾರ್ ಟಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಇದರ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ.ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಂಶಗಳು ಸಹ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಡದೇ ಅದರ ಸಂಯುಕ್ತ ಕೂಡಾ ಹಾಗೆ <ref name="catholic intro"/> ಉಳಿದಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸೊಡಿಯಮ್ ಅಮೊನಿಯಮ್ ಟಾರ್ಟ್ರೇಟ್ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳನ್ನು]] ಪಾಶ್ಚರ್ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಇದರಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳು ಎರಡು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೂಪದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಕಣಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ ಎರಡು ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು:ಒಂದು ರೂಪದ ಕಣ [[ಧೃವಿಕೃತ ಬೆಳಕ|ಧೃವಿಕೃತ ಬೆಳಕನ್ನು]] ಬಲಬದಿಯಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಇನ್ನಂದು ಎಡಬದಿಯಿಂದ ತಿರುಗಿತು. ಇವೆರಡರ ಸಮಾನ ಮಿಶ್ರಣವು ಬೆಳಕಿನ ಧೃವಿಕರಣವು ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚರ್ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಾದ ಕಣಗಳನ್ನು ವ್ಯವಕಲನ ಮಾಡಿ ಇವೆರಡೂ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದುವಂತೆ ಅವೆರಡೂ ಹೋಲಿಕೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಕೈಕವಚಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ.ಈ ಸಂಯುಕ್ತದ ಜೈವಿಕ ಮೂಲವು ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವನ್ನು <ref name="cohn"/> ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಪ್ರಫಲನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದಂತಹ]] ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಶ್ಚರ್ ನ [[ಹರಳಿನ ರೂಪಾಂತರ|ಹರಳಿನ ರೂಪಾಂತರದ]] ತತ್ವವು ಎಂ.ಪಿಲೆಟ್ ಅವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.ಅದಕ್ಕೆ ಪಾಶ್ಚರ್ ''ಫಾಕಲ್ಟ್ '' (ಕಾಲೇಜ್ ) ಆಫ್ [[ಸ್ಟಾಸ್ ಬರ್ಗ್]] ನಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ದೊರಕಿಸಲು ಅವರು <ref name="catholic intro"/> ನೆರವಾದರು. ಹೀಗೆ ಲೂಯಿಸ್ ೧೮೫೪ರಲ್ಲಿ ಲಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಹೊಸ [[ಫಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ|ಫಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಗೆ]] ಡೀನ್ ಆಗಿ ನಾಮಕರಣಗೊಂಡರು.<ref name="catholic intro"/> ನಂತರ ೧೮೫೬ರಲ್ಲಿ [[ಎಕೊಲೆ ನಾರ್ಮಲೆ ಸುಪೆರಿಯರೆ|ಎಕೊಲೆ ನಾರ್ಮಲೆ ಸುಪೆರಿಯರೆಯಲ್ಲಿ]] ಆಡಳಿತಗಾರ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ <ref name="catholic intro"/> ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. == ಕಾಯಿಲೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಾಣುಗಳ ತತ್ವ ಸಿದ್ದಾಂತ == [[ಕಿಣ್ವಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ|ಕಿಣ್ವಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು]] [[ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು|ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳ]] ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ,ಎಂಬುದನ್ನು ಪಾಶ್ಚರ್ ತೋರಿಸಿದ.ಅಂದರೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹುಟ್ಟಲ್ಲ]]. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ|ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು]] ಇಲ್ಲಿನಡೆಯುತ್ತದೆ,ಅದು ([[ಒಮ್ನೆ ವಿವಿಮ್ ಎಕ್ಸ್ ಒವೊ]]) ಆಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ಕೆ <ref name="catholic intro"/> ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Coldecygne.svg|thumb|ಬಾಟಲ್ ಎನ್ ಕೊಲ್ ಡೆ ಸಿಗ್ನೆ (ಸ್ವ್ಯಾನ್ ನೆಕ್ ಡಕ್ಟ್) used by ಪಾಶ್ಚರ್ ನಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದು.]] [[ಚಿತ್ರ:LouisPasteurMonumentLille.jpg|thumb|ಇನ್ ಸ್ಟುಟ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ಡೆ ಲಿಲ್ಲೆ]] ಆತ ಕುದಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆತ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಗಾಳಿಯಿರುವ ಪಾತ್ರೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಇದಲ್ಲದೇ ಅದರಲ್ಲಿನ ಟೂಬ್ ನಲ್ಲಿನ ನಿರ್ವಾತ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಒಳಗಣದ ಧೂಳು ಕಣಗಳನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಶುದ್ದಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ತೆಗೆದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದರಲ್ಲಿ ಏನೂ ಬೆಳೆದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ನೋಡಿದಾಗ ಅವುಗಳು ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ಬಂದುದೆಂದೂ ಆತ ಗುರುತಿಸಿದ,ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವದಕ್ಕಿಂತ ಕೃತಕವಾಗಿ ಅದು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳ ಬೆಳವಣೆಗೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತೋರಿಸಲು ಪುರಾವೆಗಳು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಅಣುಜೀವಿಗಳ ತತ್ವವನ್ನು <ref name="catholic intro"/> ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚರ್ ಒಬ್ಬರೇ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ತತ್ವ|ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ತತ್ವವನ್ನು]] ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿಲ್ಲ.ಅವರೊಂದಿಗೆ ([[ಗಿರೊಲೊಮೊ ಫ್ರಾಕಾಸ್ಟೊರಲ್]],[[ಅಗೊಸ್ಟಿನೊ ಬಸ್ಸಿ]],[[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಹೆನ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರು ಇದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು)ಆತ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇದರ ಮೂಲಕ ಸ್ವಚ್ಚವಾದ ಮತ್ತು ನಂಬಿಗೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಪಾಶ್ಚರ್ ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಇದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇಂದು ಆತನನ್ನು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕೊಚ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ತತ್ವ ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಲಾಜಿ]] ಗಳ ಜನಕ ಎಂದು <ref name="ullmann">{{Cite journal| last = Ullmann| first = Agnes| title = Pasteur-Koch: Distinctive Ways of Thinking about Infectious Diseases| journal = Microbe (American Society for Microbiology)| volume = 2| issue = 8| pages = 383–7| date = August 2007| url = http://forms.asm.org/microbe/index.asp?bid=52099| accessdate = December 12, 2007| archivedate = July 22, 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110722193249/http://forms.asm.org/microbe/index.asp?bid=52099| url-status = dead}}</ref> ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಪಾನೀಯಗಳಾದ ಬೀರ್,ಮದ್ಯಸಾರ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಕೆಡಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಹಾಲನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಅದರೊಳಗಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳನ್ನು ಸಾಕಶ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಟ್ಟ ಹಾಕಿ ಹಾಲನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬಹುದು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಈಗಾಗಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆತ ಮತ್ತು [[ಕ್ಲಾವ್ಡೆ ಬರ್ನಾರ್ಡ್]] ಈ ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ೨೦,೧೮೬೨ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು.<ref name="ullmann"/> ನಂತರ ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು [[ಪಾಸ್ಚೈರೈಸೇಶನ್]] ಎಂದು <ref name="ullmann"/> ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿನ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಾಣುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷವು ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಾಣುಗಳ ಸೇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆದರೆ ಅದರಿಂದ ನಂಜಾಗುವುದನ್ನು, [[ಪ್ರತಿವಿಷ]] ತಡೆಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾತಯಿತು.ಇದನ್ನು [[ಜೊಸೆಫ್ ಲಿಸ್ಟರ್]] ಇದನ್ನು [[ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೧೮೬೫ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಬರುವ [[ಪೆಬ್ರೈನ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾಕೆರಿ]] ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಅಲೈಸ್ ನಲ್ಲಿ (ಈಗ [[ಅಲೇಸ್]] )ಅಸಂಖ್ಯಾತ [[ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳು|ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳುಗಳ]] ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು <ref name="catholic intro"/><ref name="ullmann"/> ಈ ರೇಶ್ಮೆ ಹುಳುಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆತ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ,ಈ ದಾಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮೈಕ್ರೊಬ್ ಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ನರ್ಸರಿಯಿಂದ <ref name="catholic intro"/><ref name="ullmann"/> ಓಡಿಸಿದ. ಪಾಶ್ಚರ್ [[ಎನೊರೊಬಯೊಸಿಸ್]] ನ್ನು ಸಹ ಸಂಶೋಧಿಸಿದ,ಇಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳು ಗಾಳಿ ಅಥವಾ [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಮ್ಲಜನಕವಿಲ್ಲದೇ]] ಬದುಕಬಲ್ಲವು ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ.ಇದನ್ನೇ [[ಪಾಶ್ಚರ್ ಪರಿಣಾಮ]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. == ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆ ಹಾಕುವುದು. == ನಂತರ ಪಾಶ್ಚರ್ [[ಚಿಕನ್ ಕಾಲರಾ|ಚಿಕನ್ ಕಾಲರಾದಂತಹ]] ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಈ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು]] ಬೆಳಸುವ ಕಾರ್ಯ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.ಇದನ್ನು ಕೆಲವು [[ಕೋಳಿ|ಕೋಳಿಗಳ]] ಮೇಲೆ ನಡೆಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಆತ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸೋಂಕಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ., ನಂತರ ಕೆಲವು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಕೋಳಿಗಳು ಈ ವಿಷದ ನಂಜಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ,ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.ಇಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು [[ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ]] ಬೆಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಯಿಲೆ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳು ರೋಗ ನಿರೋಧಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು <ref name="catholic intro"/><ref name="ullmann"/> ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಆತನ ಸಹಾಯಕ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಚೇಂಬರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] (ಫ್ರೆಂಚ್ ಮೂಲದ)ನಿಗೆ ಈ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಲು ಪಾಶ್ಚರ್ ರಜೆ ಮೇಲೆ ತೆರಳಿದಾಗ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಚೇಂಬರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇದನ್ನು ಮಾಡದೇ ತಾನೂ ರಜೆ ಮೇಲೆ ತೆರಳಿದ. ಆತ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಮರಳಿದಾಗ ಕೋಳಿಗಳು ಅಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿದ್ದುವಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ನಂಜು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೇ ಮೊದಲಿನ ಹಾಗೆ ಇದ್ದು ಮುಂದೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡವು. ಆದರೆ ಚೇಂಬರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ತಪ್ಪೊಂದು ಆಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದ,ಅದನ್ನು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಪಾಶ್ಚರ್ ಆತನನ್ನು ತಡೆದ. ಹೀಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ವಾಸಿಯಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ರೋಗರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿವೆ,ಅಲ್ಲದೇ [[ಇರೆ-ಎಟ್ -ಲೊಯರ್]] ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಂತ್ರಾಕ್ಸ್ ವಿಷದಿಂದ ಗುಣಮುಖವಾಗಿದ್ದು <ref>{{Cite book| last = Sternberg| first = George M.| title = A Textbook of Bacteriology| publisher = William Wood and Company| year = 1901| location = New York| pages = 278–9| url = https://books.google.com/books?id=uNziSqWxtBwC&pg=PA278&lpg=PA278&dq=pasteur+loir+anthrax&source=web&ots=zhAyWjV5CL&sig=W-ODafIbuqkV5eE9AyI0rmpnDv8#v=onepage&q=pasteur%20loir%20anthrax&f=false}}</ref> ಕಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಆತ ಅಂಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ ರೋಗರಕ್ಷಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ.ಇದು ಮುಂದೆ ದನಕರುಗಳಿಗೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,ನಂತರ ಇದರ ಸುಳುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆತ ಬೇರೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗ ಕೈಗೊಂಡ. [[ಚಿತ್ರ:Tableau Louis Pasteur.jpg|thumb|left|ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್, ಚಿತ್ರಕಲೆ 1885ರಲ್ಲಿ ಎ.ಎಡೆಲ್ಫ್ ಫೆಲ್ಡೆಟ್ ಅವರಿಂದ]] ಪಾಶ್ಚರ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೇ ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ ನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಅವಿಷ್ಕರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಬಿಬಿಲಿಯೊಥೆಕ್ ನ್ಯಾಶನೇಲ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಆತನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಈಗಲೂ ಇವೆ.ತಮ್ಮ ಇನ್ನಿತರರ [[ಜೀನ್ -ಜೊಸೆಫ್ -ಹೆನ್ರಿ ಟೌಸೆಂಟ್]] ಅವರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.ಒಬ್ಬ [[ಟೌಲೌಸ್]] [[ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ]] ಈ ಅಂಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಲಸಿಕೆ ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು <ref name="cohn">{{cite web | url=http://pyramid.spd.louisville.edu/~eri/fos/interest1.html | title=Pasteur | author=David V. Cohn | location=University of Louisville | date=December 18, 2006 | accessdate=2007-12-02 | quote=Fortunately, Pasteur's colleagues Chamberlain [sic] and Roux followed up the results of a research physician Jean-Joseph-Henri Toussaint who reported a year earlier that carbolic-acid/heated anthrax serum would immunize against anthrax. These results were difficult to reproduce and discarded although, as it turned out, Toussaint was on the right track. This led Pasteur and his assistants to substitute an anthrax vaccine prepared by a method not dissimilar to that of Toussaint and different from what Pasteur had announced. | archive-date=2013-04-17 | archive-url=https://www.webcitation.org/6FwSn0Eot?url=http://pyramid.spd.louisville.edu/~eri/fos/interest1.html | dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite book| author=Adrien Loir| chapter_title=A l'ombre de Pasteur| title=Le mouvement sanitaire| year=1938| pages=18, 160}}</ref> ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ [[ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್]] ನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪರಿಧ್ಜಿಗೆ ತರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಆಮ್ಲಜನಕ ಪದ್ದತಿಯು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು,ಆದರೆ ಅಂಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಲಸಿಕೆ ತಯಾರಿಸಿದ ನಂತರ ಆತನಿಗೆ [[ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಕಾಯಿಲೆಯು ಹೊಸದಲ್ಲವಾದರೂ,ಇಂಥದು ಬಹು ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ಸಿಡುಬು]] ರೋಗಯೆಂದು ಮಾನವಕುಲಕುಟಿಯನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಸಿಡುಬು ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಲಸಿಕೆಯು ಇದರಿಂದ್ ಓಂಟಾಗುವ ಬಹುತೇಕ ಚರ್ಮದ ಕಲೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಕರಿಸಿತು.ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬಂದು ಕಾಯಿಲೆಗಿಂತ ಅದು ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಮೀರಿದಷ್ಟಾಗಿತ್ತು. [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಜೆನ್ನರ್]] ಕೂಡಾ [[ಆಕಳಿನ ಸಿಡುಬಿ|ಆಕಳಿನ ಸಿಡುಬಿನ]] ಲಸಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಡುಬಿಗಾಗಿ [[ಲಸಿಕೆ|ಲಸಿಕೆಯೊಂದನ್ನು]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದ,ಅಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಬರುವ ಈ ಸಿಡುಬನ್ನು ಕ್ರಾಸ ಇಮ್ಯುನಿಟಿ ಮೂಲಕ ಗುಣಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಆತ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ.(೧೯೭೦),ನಂತರ ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ವೇಳೆಗೆ ನೈಜ ಸಿಡುಬು ಲಸಿಕೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಅದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಸಿಡುಬು ಲಸಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಅಂಥ್ರಾಕ್ಸ್]] ಅಥವಾ ಕೋಳಿ [[ಕಾಲರಾ]] ಲಸಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ,ನಂತರದ ಇನ್ನುಳಿದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳನ್ನು ''ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃತಕವಾಗಿ'' ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ದುರ್ಬಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳ ರಚನೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವದಿಲ್ಲ. ಇದು ಈ ತೆರನಾಗಿ ಸೋಂಕು ರೋಗಗಳ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಪತ್ತೆಗೆ ಕ್ರಾಂತಿಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿತು.ಹೀಗೆ ಪಾಶ್ಚರ್ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ''[[ಲಸಿಕೆ|ಲಸಿಕೆಗಳು]] '' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ ಜೆನ್ನರ್ ನ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಗೌರವ ತಂದನು. ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ವಐರಸ್ ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ [[ರೇಬೀಸ್]] ಗೆ ಆತ ಲಸಿಕೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ,ನಂತರ ಈ ರೋಗಪೀಡಿತ ನರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ ಅದನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಲಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ರಬೀಸ್ ಲಸಿಕೆಯು [[ಎಮೈಲ್ ರೂಕ್ಸ್]],ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ವ್ಡ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಿಂದ ಸಿದ್ದಗೊಂಡಿತು.ರೋಗ ಪೀಡಿತ ಮೊಲಗಳ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವ ಮುಂಚೆ ಕೇವಲ ಹನ್ನೊಂದು ನಾಯಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು <ref name="catholic intro"/><ref name="cohn"/> ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೯ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ [[ಜೊಸೆಫ್ ಮೆಸ್ಟರ್]] ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಜುಲೈ ೬,೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಈ ಬಾಲಕ ರಾಬಿಡ್ ನಾಯಿಯಿಂದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ <ref name="cohn"/> ಗಾಯಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚರ್ ಅಧಿಕೃತ ವೈದ್ಯನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಒಂದು ವೇಳೆ ಏನಾದರು ಅನಾಹುತ ವಾಗಿದ್ದರೆ ಆತ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತಿತ್ತು. ತನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ ನಂತರ ಪಾಶ್ಚರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮುಂದಾದ. ಮೆಸ್ಟರ್ ಈ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದನು ಹಲವರು ಪಾಶ್ಚರ್ ಬಾಲಕನ ಜೀವ ಉಳಿಸಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಮತ್ತೆ ರೇಬೀಸ್ ಮರುಕಳಿಸುವ ೧೫%ರಷ್ಟರ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿ <ref>ಮೆಲಾನಿ ಡಿ ಕ್ವಿಂಜೊಯಿ, MD MSc ಮತ್ತು ಆನ್ನೆ ಮ್ಯಾಕರ್ತಿ, MD MSc "ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿನ್ ಅರೇಬೀಸ್ ಗಂಡಾಂತರಗಳು" CMAJ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಶೀಟ್ [http://ukpmc.ac.uk/articlerender.cgi?artid=1263986 ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ಹಾಕಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆಯಾಗಲಿ ಪಾಶ್ಚರ್ ಹಿರೊ ಎನಿಸಿಕೊಂಡು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಸಮರವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಇನ್ನಿತರ ಲಸಿಕೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಈ ಸಾಧನೆಯ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಪಾಶ್ಚರ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್]] <ref name="cohn"/> ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಾಶ್ಚರ್ ಎದುರಿಸಲಿಲ್ಲ. ''[[ದಿ ಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನ್ ಮೈಕೆಲೆ]]'' ಯಲ್ಲಿ [[ಎಕ್ಸೆಲ್ ಮುಂಥೆ]] ರೇಬೀಸ್ ಲಸಿಕೆಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದನು: {{cquote|Pasteur himself was absolutely fearless. Anxious to secure a sample of saliva straight from the jaws of a rabid dog, I once saw him with the glass tube held between his lips draw a few drops of the deadly saliva from the mouth of a rabid bull-dog, held on the table by two assistants, their hands protected by leather gloves.}} [[ಚಿತ್ರ:Louis Pasteur, foto av Paul Nadar.jpg|thumb|right|ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳ ಚಿತ್ರ]] ತನ್ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಾಣುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ ಪಾಶ್ಚರ್ ವೈದ್ಯರು ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವಂತೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದ. ಈ ಮುಂಚೆ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ ಅವರ ಸಹಾಯಕರು ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮ ಅನುಸರಿಸಿತಿದ್ದರು. == ಮೋಸ ಮಾಡಿದನೆಂಬ ಟೀಕೆಗಳು == ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ''[[ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' "ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಮೋಸ" ಎಂಬ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಪ್ರಯೋಗಾಲದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಓದಿದ ವಿಜ್ಞಾನ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ [[ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಎಲ್ ಗಿಸನ್]] ಅಂಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಲಸಿಕೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚರ್ ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಿದ.ಆತ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪೌಲ್ಲಿ-ಲೆ-ಫೊರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದು ಇವೆಲ್ಲವೂಗಳು ಸೂಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಗೆರಾಲ್ಡ್ <ref>ನೋಡಿ ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಗಿಸನ್, ''ದಿ ಪ್ರಾವೇಟ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್'', ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟೊನ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೯೫. ISBN ೧-೫೮೬೪೮-೬೮೩-೭</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. == ನಂಬಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ == ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಶ್ಚರ್ ತನ್ನ ಜೀವಮಾನವಿಡಿ ಒಬ್ಬ ಕಟ್ಟಾ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಆಗಿ ಬದುಕಿದ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆತನ ಮೊಮ್ಮಗ [[ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ವ್ಯಾಲ್ಲರಿ-ರಾಡೊಟ್]],ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಶ್ಚರ್ ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದರೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ದೈವ <ref>ಪಾಶ್ಚರ್ ವ್ಯಾಲರಿ-ರಾಡೊಟ್, ಪೌಲ್ ಡುಪುಯ್,ಗೆ ೧೯೩೯,ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರ, ಹಿಲೇರಿ ಕುನಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ''ಪಾಶ್ಚರ್ ಎಟ್ ಲೆ ಮಿಸ್ಟರಿ ಡೆ ಲಾ ವೈ'', ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಸೆಘರ್ಸ್, ೧೯೬೩, p. ೫೩–೫೪.ಪ ಪಾಟ್ರೈಸ್ ಪಿನೆಟ್, ''ಪಾಶ್ಚರ್ ಎಟ್ ಲಾ ಫಿಲೊಸೊಫಿ'', ಪ್ಯಾರಿಸ್, ೨೦೦೫, p. ೧೩೪–೧೩೫, ಪಾಶ್ಚರ್ ವಲ್ಲರೆ-ರಾಡೊಟ,ಪ್ರಕಾರ, ''ಪಾಶ್ಚರ್ ಇನ್ ಕೊನು '', p. ೨೩೨, ಮತ್ತು ಅಂಡ್ರೆ ಜಾರ್ಜ್, ''ಪಾಶ್ಚರ್ '', ಪ್ಯಾರಿಸ್, ೧೯೫೮, p. ೧೮೭. ಮೌರೈಸ್ ವಾಲ್ಲರಿ-ರಾಡೊಟ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ''ಪಾಶ್ಚರ್ '' ೧೯೯೪,ಪಿ.೩೭೮)ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''ಸೆಮೇನ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಡು ಡೈಕೊಸ್ ಡೆ ವರ್ಸೆಲ್ಲಸ್ '' ಆಕ್ಟೊಬರ್ ೬,೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಲೂಯಿಸ್ ಮರಣದ ಕೆಲವೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು.</ref> ಭಕ್ತರೆನಿಸಿದ್ದರು. ಪಾಶ್ಚರ್ ಅವರ ಅಳಿಯನ ಸಹೋದರನ ಮೊಮ್ಮಗ ಕೂಡಾ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್,ಪಾಶ್ಚರ್ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆದರೂ ಆತ ಇದನ್ನು <ref>{{Cite book| last = Vallery-Radot| first = Maurice | title = Pasteur| publisher = Perrin| year = 1994| location = Paris| pages = 377–407}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಶ್ಚರ್ ವ್ಯಾಲ್ಲಿರಿ-ರಾಡೊಟ್ ಮತ್ತು ಮೌರಿಸ್ ವ್ಯಾಲ್ಲೆರಿ-ರಾಡೊಟ್ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಪಾಶ್ಚರ್ ಬಗ್ಗೆ [[ಹೇಳಿಕೆ]] "ನಾನು ಬ್ರೆಟನ್ ರೈತನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದೇನೆ". ಬ್ರೆಟನ್ ರೈತನ <ref name="catholic intro"/> ಪತ್ನಿಯ ಸಾಚಾತನದ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ನಂಬಿಕೆಗಳು <ref>ಪಾಶ್ಚರ್ ವ್ಯಾಲರಿ-ರಾಡೊಟ್, ಪೌಲ್ ಡುಪುಯ್,ಗೆ ೧೯೩೯,ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರ, ಹಿಲೇರಿ ಕುನಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ''ಪಾಶ್ಚರ್ ಎಟ್ ಲೆ ಮಿಸ್ಟರಿ ಡೆ ಲಾ ವೈ'', ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಸೆಘರ್ಸ್, ೧೯೬೩, p. ೫೩–೫೪.ಪ ಮೌರೈಸ್ ವಾಲ್ಲರಿ-ರಾಡೊಟ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ''ಪಾಶ್ಚರ್ '' ೧೯೯೪,ಪಿ.೩೭೮)ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''ಸೆಮೇನ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಡು ಡೈಕೊಸ್ ಡೆ ವರ್ಸೆಲ್ಲಸ್ '' ಆಕ್ಟೊಬರ್ ೬,೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಲೂಯಿಸ್ ಮರಣದ ಕೆಲವೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು.</ref> ಹುಟ್ಟುತ್ತಿಲ್ಲ." == ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು == <ref name="catholic intro"/> ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ "ಎಟುಡ್ಸ್ ಸುರ್ ಲೆ ವಿನ್ "(೧೮೬೬): "ಎಟುಡ್ಸ್ ಸುರ್ ಲೆ ವಿನೈಗ್ರೆ " (೧೮೬೮); "ಎಟುಡ್ಸ್ ಸುರ್ ಲಾ ಮಾಲಾಡೆಸ್ ಡೆಸ್ ವರ್ಸ್ ಎ ಸೊಇ" (೨ ಸಂಪುಟಗಳು., ೧೮೭೦); "ಕ್ವೆಲ್ಕೆಸ್ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಸನ್ಸ್ ಸುರ್ ಲಾ ಸೈನ್ಸ್ ಎನ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್" (೧೮೭೧); "ಎಟುಡ್ಸ್ ಸುರ್ ಲಾ ಬಿರೆ" (೧೮೭೬); "ಲೆಸ್ ಮೈಕ್ರೊಬ್ಸ್ ಆರ್ಗ್ಯನಿಸಿಸ್, ಲಿಯರ್ ರೊಲ್ ಡಾನ್ಸ್ ಲಾ ಫರ್ಮಂಟೇಶನ್, ಲಾ ಪುಟ್ರಿಫೆಕ್ಸನ್ ಎಟ್ ಲಾ ಕಂಟಾಜಿನ್" (೧೮೭೮); "ಡಿಸ್ಕೊರ್ಸ್ ಡೆ ರೆಸೆಪ್ಶನ್ ದೆ M.L. ಪಾಶ್ಚರ್ ಎl'ಅಕಾಡೆಮಿ ಫ್ರಾಂಕೈಸ್" (೧೮೮೨); "ಟ್ರೇಟ್ ಮೆಂಟ್ ಡೆ ಲಾ ರೇಜ್" (೧೮೮೬).<ref name="catholic intro"/> ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ "ಎಟುಡ್ಸ್ ಸುರ್ ಲೆ ವಿನ್ "(೧೮೬೬) == ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು == ಪಾಶ್ಚರ್ ಸುಮಾರು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಆತ ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ <ref name="cohn"/> ನಿಧನನಾದ. ಆತ ತನ್ನ ರೊಲ್ ಮಾಡೆಲ್ [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಡೆ ಪೌಲ್]] ಅವರ ಕಥೆ ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಮರಣ <ref name="catholic intro"/> ಹೊಂದಿದ. ಆತನನ್ನು [[ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ನ|ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ನಲ್ಲಿ]] ಆತನನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು,ಆದರೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಪಾಶ್ಚರ್]] ನ ಜೀವ ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿರುವಲ್ಲಿ ಆತನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ಡಚ್]] ಗೌರವವಾದ [[ಲಿವುವೆನ್ಹೊಕ್ ಮೆಡಲ್]] ನ್ನು ಆತ ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳ [[ಮೈಕ್ರೊಬಯೊಲಾಜಿ]] ಬಗೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪದಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ [[ಗ್ರಾಂಡ್ ಕ್ರೊಇಕ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೆಗನ್ ಆಫ್ ಆನರ್]] –ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದವರ ೭೫ ಸಂಶೋಧಕರ ಪೈಕಿ ಈತನೂ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಎರಡೂ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಮತ್ತು [[ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್]] ಗಳಿಗೆ ಆತನ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಬೀದಿ ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಆತನ ಗೌರವಾರ್ಥ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, USAನಲ್ಲಿ: tವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ ಫೊರ್ಡ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ]], [[ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊ]] ಮತ್ತು [[ಇವಿನ್]], ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ, [[ಬಾಸ್ಟನ್]], ಮ್ಯಾಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೊಲ್ಕ್, ಫ್ಲೊರಿಡಾ, ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಯಾನ್ ಅಂಟೊನಿಯೊದಲ್ಲಿ;(ಅದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ) ಜೊಂಕೆರೆ, ಕ್ವೆಬೆಕ್; ಸ್ಯಾನ್ ಸಲ್ವೊಡಾರ್ ಡೆ ಜುಜುಯ್ ಮತ್ತು ಬಿನೊಸ್ ಏರ್ಸ್ ([[ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾ]] ), [[ಗ್ರೇಟ್ ಎರ್ಮೌತ್]] ನಾರ್ಫೊಲ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ,(ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ), ಜೆರಿಕೊ ಅಂಡ್ ವುಲ್ಗುರು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ), ; [[ಫೊಮ್ ಪೆನ್ಹ]] [[ಕಾಂಬೊಡಿಯಾ|ಕಾಂಬೊಡಿಯಾದಲ್ಲಿ]]; [[ಹೊ ಚಿ ಮಿನ್ಹ್ ಸಿಟಿ]] [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]];ನಲ್ಲಿ ಬಾಟ್ನಾ [[ಅಲ್ಜೆರಿಯಾ|ಅಲ್ಜೆರಿಯಾದಲ್ಲಿ]]; [[ಬಾಂಡಂಗ್]] [[ಇಂಡೊನೇಶ್ಯಾ]],ದಲ್ಲಿ [[ತೆಹರಾನ್]] [[ಇರಾನ್]] ನಲ್ಲಿ, [[ಮಿಲಾನ್]] ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿand [[ಕ್ಲುಜ್-ನಾಪೊಕಾ]] ಮತ್ತು[[ಬುಕಾರೆಸ್ಟ್]] [[ರೊಮೇನಿಯಾ|ರೊಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ]]. ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ರಾಫೆಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆತನ ಮೂರ್ತಿ ಅನಾವರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಭಾರತದ ಉದಕ ಮಂಡದಲ್ಲಿ ಸಹ ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್ ಇದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ವೈಋಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. === ಹೇಳಿಕೆಗಳು === ಸೊರ್ಬನ್ನೆಯಲ್ಲಿ ೧೮೬೪ರಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ತತ್ವವು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಇದರ ಮೂಲವನ್ನು ಮುಂದಿನಪೀಳಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.(ಇಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಬಾತುಗೋಳಿನ ಕತ್ತಿನಂತಹ ಫ್ಲಾಸ್ಕಗಳಲ್ಲಿನ ಆತನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕಿಣ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಾಣುಗಳ ಪತ್ತೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಆತ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ.ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ ಎಂತವರನ್ನೂ ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ <ref name="cohn"/><ref>{{cite book| title=Molecular Evolution and the Origin of Life| url=https://archive.org/details/molecularevoluti0002foxs| last=Fox| first=Sidney W.| coauthors=Klaus Dose| year=1972| publisher=W.H Freeman and Company, San Francisco| pages=4.171| isbn=0824766199}}</ref><ref>{{cite book| title=Origin of Life| url=https://archive.org/details/originoflife0000opar| last=Oparin| first=Aleksandr I.| year=1953| page=[https://archive.org/details/originoflife0000opar/page/196 196]| publisher=[[Dover Publications]], New York| isbn=0486602133}}</ref> ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ) == ನೆನಹುಗಳು == ''ಅವ್ಯುನ್ಯು ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್'' ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವು [[ಲಾಂಗ್ ವುಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಕಾಡಿಮಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ]] ಕೂಡಾ [[ಬಾಸ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಸ್ಯ್ಚೆಸ್ಟ]] ನೊಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.ಇದು ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಗೌರ್ವಾರ್ಥ ಇಡಲಾಗಿದೆ. (i.e. "ಈ ಬೀದಿಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಅಂದರೆಏವ್ " ಈ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಂತರವೇ ಎನ್ನಬಹುದು) ಇದನ್ನು ಮರು ಸಮಗ್ರಗೊಲಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.pasteurfoundation.org/MAHarvardAvePasteur.shtml |title=ಪಾಶ್ಚರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಪಾಶ್ಚರ್ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ಸ್ USA |access-date=2010-06-11 |archive-date=2010-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014093352/http://www.pasteurfoundation.org/MAHarvardAvePasteur.shtml |url-status=dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿ ಈ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಬಾಸ್ಟನ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಇದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ ಅವಿನ್ಯು ಪಾಶ್ಚರ್ [[ಸೈಗೊನ್]] ನ ಹಲ್ವು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.ಇಂದಿಗೆ ಅದು ತನ್ನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಗಲ ನಿಯಂತ್ರಣ]] * [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]] * [[ಆಧುನಿಕ ಔಷಧಿ]] * [[ಪಾಶ್ಚರ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್]] * '' [[ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಕಥಾನಕ]] '' (a ೧೯೩೬ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಚಿತ್ರ). == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == {{Refbegin}} * {{cite book |last=Debré |first=P. |coauthors=E. Forster |title=Louis Pasteur |url=https://archive.org/details/louispasteur0000debr_w7n4 |year=1998 |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=0-8018-5808-9 }} * {{cite book |last=Duclaux |first=E.Translated by Erwin F. Smith and Florence Hedges |title=Louis Pasteur: The History of a Mind |year=1920 |publisher=W. B. Saunders Company |location=Philadelphia, Pennsylvania |unused_data=|ASIN: B001RV90WA}} * {{cite book |last=Geison |first=Gerald L. |title=The private science of Louis Pasteur |url=https://archive.org/details/privatescienceof0000geis_s1q6 |year=1995 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |isbn=0-691-03442-7 }} * {{cite book |last=Latour |first=Bruno |title=The Pasteurization of France |url=https://archive.org/details/pasteurizationof0000lato_e1l2 |year=1988 |publisher=Harvard University Press |location=Boston |isbn=0-674-65761-6 }} {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons}} {{wikiquote}} * [http://www.pasteur.fr/english.html ದಿ ಇನ್ ಸ್ಟುಟ್ ಪಾಶ್ಚರ್] ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿ. * [http://www.pasteurfoundation.org ದಿ ಪಾಶ್ಚರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್] - ಒಂದು US ನ ಲಾಭರಹಿತದ ಸಂಘಟನೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಪಾಶ್ಚರ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟುಟ್]] ನ ಗುರಿ ಸಾಧನೆಗೆ ಅನುವು. ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ಕುರಿತ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಲ್ಲದೇUS ನ ಶೃದ್ದಾಂಜಲಿ * [http://biotech.law.lsu.edu/cphl/history/articles/pasteur.htm ಜರ್ಮ್ ಥೆಯರಿ ಮೇಲೆ ಪಾಶ್ಚರ್ ಮಂಡಿಸಿದ ಪೇಪರ್ ಗಳು] * [http://www.pasteurbrewing.com ಬೀರ್ ತಯಾರಿಕಾ ರಾಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಪ್ರಯೋಗ] * [https://web.archive.org/web/20080407182558/http://php.pasteur.net/index.php?newlang=english ದಿ ಪಾಶ್ಚರ್ ಗ್ಯಾಲಾಕ್ಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407182558/http://php.pasteur.net/index.php?newlang=english |date=2008-04-07 }} * [https://web.archive.org/web/20090416151301/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money5.htm ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ featured on the 5 French Franc banknote from 1966.] * [https://web.archive.org/web/20140915135641/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1878pasteur-germ.html ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಜರ್ಮ್ ಥಿಯರಿ ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಗಳು 1878] * [https://web.archive.org/web/20080131215721/http://www.life.com/Life/millennium/events/06.html LIFE ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದ 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಘಟನೆಗಳು: ಕ್ರಿಮಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕುರಿತ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131215721/http://www.life.com/Life/millennium/events/06.html |date=2008-01-31 }} * [http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BC/Louis_Pasteur.html ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ (1822-1895)] ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, AccessExcellence.org ಪಾಶ್ಚರ್ ನ ಸಮಗ್ರ ಕೃತಿಗಳು, BNF (ಬಿಬಿಲೊಥಿಕ್ ನ್ಯಾಶನೇಲ್ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್) * {{PDF|[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k7356c Pasteur Œuvre tome 1 – Dissymétrie moléculaire]}} {{fr icon}} * {{PDF|[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k7357p Pasteur Œuvre tome 2 – Fermentations et générations dites spontanées]}} {{fr icon}} * [https://web.archive.org/web/20140311021045/http://math-doc.ujf-grenoble.fr/RBSM/cr-gallica.html ''ಕಾಂಪ್ಟೆಸ್ ರೆಂಡಸ್ ಡೆl’ಅಕಾಡೆಮಿಯಿ ಡೆ ಸೈನ್ಸಸ್'' ] ಪಾಶ್ಚರ್ ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು {{fr icon}} {{start box}} {{succession box | title=[[List of members of the Académie française#Seat 17|Seat 17]]<br />[[Académie française]] | before=[[Émile Littré]] | after=[[Gaston Paris]] | years=1881–1895}} {{end box}} [[ವರ್ಗ:1986ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:1827ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಡೊಲೆಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಲಸಿಕಾವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಣತರು]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಲ್ಯುಮಿನಿ ಆಫ್ ದಿ ಎಕೊಲೆ ನಾರ್ಮೇಲ್ ಸುಪಿರಿಯರ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುನ್ವರ್ಸೈಟ್ ಲಿಲ್ಲೆ ನಾರ್ಡ್ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನ್ವರಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಬರ್ಗ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅಕಾಡೆಮಿಯಾ ಫ್ರಾಂಕೈಸಿಯ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ನ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಮ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ರಶಿಯನ್ ಆಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ನ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್ವೆಂಟರ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೀಜನ್ ಡಿ'ಆನರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಪ್ಲಿ ಮೆಡಲ್ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನಿಂದ ಸಾವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{Persondata | NAME=Pasteur, Louis | ALTERNATIVE NAMES= | SHORT DESCRIPTION=French microbiologist and chemist | DATE OF BIRTH={{birth date|mf=yes|1822|12|27}} | PLACE OF BIRTH=[[Dole, Jura|Dole]], [[Jura (département)|Jura]], France | DATE OF DEATH={{death date|mf=yes|1895|9|28}} | PLACE OF DEATH=[[Saint-Cloud]], [[Hauts-de-Seine]], [[Dole, Jura|Dole]] }} {{DEFAULTSORT:Pasteur, Louis}} [[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]] lbcmtg9i8wg4v55yvn5xhgwex1h46i4 4 4774 363699 363681 2026-08-01T17:44:53Z Bharathesha Alasandemajalu 37 /* Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ 363699 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) 7e9zrxdvw7mfev0ag7tphdw168axees 0 4847 363747 282486 2026-08-01T19:58:03Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363747 wikitext text/x-wiki {{under construction}} [[File:Tree lion.jpg|thumb|ಮರ ಮಿತರ್ದ್ ಕುಲ್ದಿನ ಪೊಣ್ಣು ಸಿಂಹ(ಸಿಂಹಿಣಿ)]] [[File:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|thumb|right|ಫಿಂಡಾ ರಿಸರ್ವ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ಸಿಂಹಣಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲೆನ ಮರಿಲೆನ ವಿಡಿಯೋ]] '''ಸಿಮ್ಮ''' ದುಂಬು ಉತ್ತರ [[ಭಾರತ]], ಮಧ್ಯ ಭಾರತೊಡು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕೊಂದಿತ್ತ್‌ದ್, ಇತ್ತೆ [[ಗುಜರಾತ್]]‌ದ [[ಗಿರ್]] ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಗು ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು. ಸಿಂಹೊಲು [[ಪುಚ್ಚೆ]]ದ ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿ. ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಸಿಂಹೊಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರೀಕಾ]]ದ [[ಮೂಡಯಿ]] ಅಂಚೆನೆ [[ತೆಂಕಯಿ]] ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಅಂಚೆನೆ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷಿಯಾ]]ದ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ''ಪ. ಲ. ಸಿನ್ಹಲೆಯಸ್''|range_map=Lion distribution.png|range_map_caption=ಆಫ಼್ರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪುಡು ಸಿಂಹದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ತಮಾನದ ವಿತರಣೆ}} ಉಂದು [[ಸಸ್ತನಿ]] ವರ್ಗದ ಐನ್ ‘ಗರ್ಜಿನೆ ಮಲ್ಪುನ ಪುಚ್ಚೆಲೆನ ಪೈಕಿ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿ. [[ಪಿಲಿ]], [[ಚಿರತೆ]], [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ|ಹಿಮಚಿರತೆ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಅಮೆರಿಕ|ಅಮೆರಿಕೊಡು]] ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಮಚ್ಚೆಉಪ್ಪುನ ಜ್ಯಾಗ್ವಾರ್ ಒರಿನ ನಾಲ್. ಸಿಂಹನ್ ವನರಾಜೆ/ಕಾಡ್‌ದ ರಾಜೆ, ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಲೆನ ರಾಜೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು.<ref name="Garai73">{{Cite book |title=The Book of Symbols |url=https://archive.org/details/bookofsymbols0000gara |last=Garai |first=J. |publisher=Simon & Schuster |year=1973 |isbn=978-0-671-21773-0 |location=New York}}</ref> ಅನಾದಿಕಾಲೊರ್ದುಲಾ ಉಂದೆನ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಪಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸದೆರ್. ದುಂಬು ಆಫ್ರಿಕ, [[ಯುರೋಪ್]] ಬುಕ್ಕೊ ಏಷ್ಯಖಂಡಲೆನ ಹಲವಾರ್ ಕಡೆ ಸಿಂಹಲ್ ವಾಸಿಸವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಉಂದು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಉಷ್ಣವಲಯೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ಉಂದೆತ್ತ ಉಗಮ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯೊಡು ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ದಾಖಲೆಲು ತೆರಿಪವುಂಡು. == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ == ಸಿಂಹ [[:en:Panthera|ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ]] (panthera) ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ''ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಲಿಯೋ'' (panthera leo) ಉಂದೆತ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ಎಲ್ಯ}} {{Speciesbox|name=ಸಿಂಹ|fossil_range={{fossil range|Pleistocene|Present}} <!--Please do not replace these featured images without a consensus-->|image=Lion waiting in Namibia.jpg|image_caption=ಒಕೊಂಜಿಮಾ, ನಮೀಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಗಂಡು|image2=Okonjima Lioness.jpg|image2_caption=ಒಕೊಂಜಿಮಾದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು|status=VU|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="IUCN">{{cite iucn |title=''Panthera leo'' |errata=2017 |name-list-style=amp |author=Bauer, H. |author2=Packer, C. |author3=Funston, P. F. |author4=Henschel, P. |author5=Nowell, K. |year=2016 |page=e.T15951A115130419 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T15951A107265605.en |access-date=15 January 2022}}</ref>|status2=CITES_A2|status2_system=CITES|status2_ref=<ref name=IUCN/>|taxon=ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಲಿಯೊ<ref name="MSW3">{{MSW3 Carnivora |id=14000228 |page=546 |heading=Species ''Panthera leo''}}</ref>|authority=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])<ref name="Linn1758">{{cite book |title=Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |last=Linnaeus |first=C. |publisher=Laurentius Salvius |year=1758 |edition=decima, reformata |volume=Tomus I |location=Holmiae |page=41 |chapter=''Felis leo'' |chapter-url=https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up}} {{in lang|la}}</ref>|subdivision_ranks=ಉಪಪ್ರಭೇದಗಳು|subdivision=:''ಪ. ಲ. ಲಿಯೊ'' :''ಪ. ಲ. ಮೆಲನೋಚಾಯ್ಟಾ'' :{{dagger}} ''ಪ. ಲ. ಸಿನ್ಹಲೆಯಸ್''|range_map=Lion distribution.png|range_map_caption=ಆಫ಼್ರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪ್‍ ಡು ಸಿಂಹದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ತಮಾನದ ವಿತರಣೆ}}'''ಸಿಂಹ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊಡು]] [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ]], ಮಧ್ಯ ಭಾರತೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಈಗ [[ಗುಜರಾತ್]] ನ [[ಗಿರ್ ಅರಣ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಗಿರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ]] ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹವು [[ಬೆಕ್ಕು|ಬೆಕ್ಕಿನ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಪ್ರಾಣಿ]]. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷಿಯಾದ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸಸ್ತನಿ]] ವರ್ಗದ ಐದು ‘ಗರ್ಜಿಸುವ ಬೆಕ್ಕು’ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿ. [[ಹುಲಿ]], [[ಚಿರತೆ]], [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ|ಹಿಮಚಿರತೆ]] ಹಾಗೂ [[ಅಮೆರಿಕ|ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವ ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಜ್ಯಾಗ್ವಾರ್ ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು. ಸಿಂಹವನ್ನು ವನರಾಜ, ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಾಜ ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಹೇಳುವುದುಂಟು.<ref name="Garai73"/> ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ವನ್ಯಜೀವಿಯೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಆಫ್ರಿಕ, [[ಯುರೋಪ್]] ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯಖಂಡಗಳ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಸಿಂಹಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇಂದು ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಇವುಗಳ ಉಗಮ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಗಿತ್ತೆಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. [[File:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|thumb|right|ಫಿಂಡಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಿಣಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಮರಿಗಳ ವಿಡಿಯೋ]] == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ == ಸಿಂಹವು [[:en:Panthera|ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ]] (panthera) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ''ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಲಿಯೋ'' (panthera leo) ಇದರ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು. == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಸಿಂಹವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ೧.೫ ರಿಂದ ೨.೫ ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು,<ref name="West2013">{{cite book |title=Mammals of Africa |last1=West |first1=P. M. |last2=Packer |first2=C. |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2013 |isbn=978-1-4081-8996-2 |editor1=Kingdon, J. |location=London |pages=150–159 |chapter=''Panthera leo'' Lion |editor2=Happold, D. |editor3=Butynski, T. |editor4=Hoffmann, M. |editor5=Happold, M. |editor6=Kalina, J. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=B_07noCPc4kC&pg=RA4-PA150}}</ref> ತೂಕ ಸಾದಾರಣ ೨೦೦ ಕೆ.ಜಿ ಗಳಿಗೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅದರ ಕೇಸರ.<ref name="Hemmer">{{cite journal |url=https://archive.org/stream/verfentlichungen171974zool#page/178/mode/2up |title=Untersuchungen zur Stammesgeschichte der Pantherkatzen (''Pantherinae'') Teil 3. Zur Artgeschichte des Löwen ''Panthera (Panthera) leo'' (Linnaeus, 1758) |author=Hemmer, H. |journal=Veröffentlichungen der Zoologischen Staatssammlung |year=1974 |volume=17 |pages=167–280}}</ref> ಗಂಡು ಸಿಂಹಕ್ಕೆ [[ಕುತ್ತಿಗೆ|ಕುತ್ತಿಗೆಯ]] ಮೇಲೆ ಉದ್ದವಾದ ಕೇಸರ, [[ಬಾಲ|ಬಾಲದ]] ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪನೆಯ ದಪ್ಪ ಕೇಶಗುಚ್ಛವಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹದ ದೇಹ ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ದಷ್ಟಪುಷ್ಟ. ನೀಳಕಾಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಬಲ್ಲದು. ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ತೂಕ ಸು. 210 ಕಿ.ಗ್ರಾಮ್. 90 ಸೆಂಮೀ ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಸಿಂಹ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಸು. 75 ಸೆಂಮೀ ಎತ್ತರ, 180 ಕಿ.ಗ್ರಾಮ್ ತೂಕ). ಗಂಡು ಸಿಂಹ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಹುಲಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹದ ಮೈಯ ಬಣ್ಣ [[ಮರಳು|ಮರಳಿನಂತೆ]] ತಿಳಿಹಳದಿಯಿಂದ ಗಾಢ ಕಂದಿನವರೆಗೆ ಇದೆ. [[ಕಿವಿ|ಕಿವಿಗಳು]] ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ತೆಳ್ಳನೆಯ ತುಪ್ಪಳ ಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಬಾಲ ಉದ್ದವಿದೆ. ಮುಂಗಾಲುಗಳು ಬಲಿಷ್ಠ. ಹುಲಿಯ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಸಿಂಹ [[ಝೀಬ್ರಾ|ಜ಼ೀಬ್ರಾದಂಥ]] ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪಂಜದ ಒಂದೇ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲದು. ಸಿಂಹವೂ ಬೆಕ್ಕಿನಂತೆ ತನ್ನ [[ಅಂಗಾಲು|ಅಂಗಾಲಿನ]] [[ಉಗುರು|ಉಗುರುಗಳನ್ನು]] ಹೊರಕ್ಕೆ ಚಾಚಬಲ್ಲದು. ಹುಲಿಯಂತೆ ಜಿಗಿಯುವುದು. ಸಿಂಹ ಸು. 3 ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 11 ಮೀ ಉದ್ದ ಜಿಗಿದ ದಾಖಲೆ ಉಂಟು. ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ [[ಮರ]] ಏರಬಲ್ಲದು. ಪ್ರಾಯಸ್ಥ ಸಿಂಹದ ಜಗ್ಗು (ಎಳೆತದ) ಬಲ ಸು. 10 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಜಗ್ಗುಬಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ಸಿಂಹಗಳಲ್ಲಿಯ ಕೇಸರದ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ವಿಭಿನ್ನ. ಕೆಲವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅದು ಕೇವಲ ಮುಖದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಷ್ಟೆ ಕಂಡುಬರಬಹುದು, ಮುಖವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕೇಸರವೇ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಕೇಸರ ತಲೆಯ ಮೇಲುಭಾಗ, ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಿಂಹಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಸರದ ಹೊರತುದಿ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಮೃಗಾಲಯ|ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ]] ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಿಂಹದಂತೆ ಮುಳ್ಳು, [[ಪೊದರು|ಪೊದೆ]], ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರ ಸಾಗಬೇಕಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದಲೂ, ತನ್ನ ಆಶ್ರಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಲು ಇತರ ಸಿಂಹಗಳೊಡನೆ ಕಾದಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದಲೂ ಅದರ ಕೇಸರ ಉದ್ದವಾಗಿರುವುದು. ಸಿಂಹದ [[ಅಸ್ತಿಪಂಜರ|ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ]] ‘ಬೆಕ್ಕು’ಗಳಂತೆಯೇ ಇದೆ. [[ತಲೆಬುರುಡೆ]] ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಯದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದು. [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗಳ]] ಬಣ್ಣ ಹಳದಿ, ದುಂಡಗಿನ ಕಣ್ಣುಗೊಂಬೆ. ಆದರೆ ಇತರ ಬೆಕ್ಕಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಕಣ್ಣುಗೊಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೀಳಿನಂತೆ ಬಿಂಬವಿರುವುದು. ಸಿಂಹದ [[ದವಡೆ]] [[ಮೂಳೆ|ಮೂಳೆಗಳು]] ಬಲಿಷ್ಠ, ದೃಢವಾಗಿವೆ. [[ನಾಲಿಗೆ|ನಾಲಗೆಯ]] ಮೇಲೆ ಚಿಕ್ಕಚಿಕ್ಕ ಗುಳ್ಳೆಯ ಆಕಾರಗಳಿವೆ. [[ಮಾಂಸ]] ಅಥವಾ [[ರಕ್ತ]] ನೆಕ್ಕಲು ಇವು ಸಹಕಾರಿ. == ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ == ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಜನನ ಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿರುವ ಕಾಲ ಸುಮಾರು ೧೦೫-೧೧೬ ದಿನಗಳು. ಒಮ್ಮೆಗೆ ೨ ರಿಂದ ೫ ರವರೆಗೆ ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 6 ಮರಿಗಳೂ ಹುಟ್ಟುವುದುಂಟು. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಿಂಹ 2 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗರ್ಭಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಗರ್ಭ ಧರಿಸಬಲ್ಲದು. ಮರಿ ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಅದರ ಉದ್ದ ಸು. 30 ಸೆಂಮೀ, ತೂಕ 500 ಗ್ರಾಮ್. ಪೂರ್ಣ ತುಪ್ಪಳವಿರುವುದು, ಮೈಮೇಲೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುವುವು. ಬಾಲ ದಪ್ಪವಿದ್ದರೂ ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ರೋಮಗುಚ್ಛ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟಿ ಸು. 2 ವಾರ ಪರ್ಯಂತ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ದೃಷ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಮರಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಬೆಕ್ಕಿನಂತೆ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ. ಸು. 3 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಲ್ಲು]] ಮೊಳೆತು ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸು. 6 ತಿಂಗಳ ತನಕ ತಾಯಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದು, ತರುವಾಯ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮರಿಗಳೂ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುವು. ಸು. 1 1/2 - 2 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಸಿಂಹಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಜೀವಿಸಬಲ್ಲವು. 3-4 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದವು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅಣಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳು 10 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಬಾಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿ 25 ವರ್ಷಗಳ ತನಕವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಬಹುದು. == ಆಹಾರ == ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕೊಂದೊಡನೆ ಸಿಂಹ ಮೊದಲಿಗೆ ಅದರ ಕರುಳನ್ನು ತಿನ್ನತೊಡಗುವುದು. ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಅರೆಜೀರ್ಣವಾದ ಸಸ್ಯಾಹಾರವಿರುವುದರಿಂದ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಾದ [[ಜೀವಸತ್ವಗಳು|ಜೀವಸತ್ತ್ವ]] ಒದಗುವುದೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಕರುಳನ್ನು ಕಬಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಸಿಂಹ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯ ಪೃಷ್ಠಭಾಗದ ಮಾಂಸಯುಕ್ತ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ ಸಿಂಹ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಮುಂಗಾಲಿನ ಪಂಜದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಅಥವಾ ಮುಂಗಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೊನಚು ಉಗುರುಗಳಿಂದ ಬೇಟೆಯ [[ಮೂಗು|ಮೂಗಿನ]] [[ಹೊಳ್ಳೆ|ಹೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು]] ಸೀಳಿ, ಕತ್ತು ಕೊಯ್ದು ಅದನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹ ಸದಾ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡವಿ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಬೇಟೆಯ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಅದರ ಹಿಂಭಾಗ ಹಿಡಿದು, ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿರಿಯ ಸಿಂಹಗಳು ಈ ಎಲ್ಲ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಸಿಂಹಗಳೇ. ಜ಼ೀಬ್ರಾ, [[ಜಿಂಕೆ]], [[ಜಿರಾಫೆ]], [[ಕಾಡುಕೋಣ|ಕಾಡುಕೋಣಗಳನ್ನು]] ಸಿಂಹ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="Hayward2005">{{Cite journal |url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1595.pdf |title=Prey preferences of the lion (''Panthera leo'') |last1=Hayward |first1=M. W. |last2=Kerley |first2=G. I. H. |journal=Journal of Zoology |issue=3 |doi=10.1017/S0952836905007508 |year=2005 |volume=267 |pages=309–322 |issn=0952-8369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627132429/http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1595.pdf |archive-date=2015-06-27 |url-status=live |citeseerx=10.1.1.611.8271}}</ref><ref name="Mukherjee">{{cite journal |title=Refined techniques for the analysis of Asiatic lion ''Panthera leo persica'' scats |last1=Mukherjee |first1=S. |last2=Goyal |first2=S. P. |journal=Acta Theriologica |issue=4 |doi=10.4098/AT.arch.94-50 |year=1994 |volume=39 |pages=425–430 |last3=Chellam |first3=R. |doi-access=free}}</ref> ಇವು ದೊರಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕೀಟ|ಕೀಟಗಳನ್ನೂ]] [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳನ್ನೂ]] ತಿನ್ನಬಲ್ಲದು. == ನಡವಳಿಕೆ == ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವೇ ಸಹವಾಸಪ್ರಿಯ. ಸಿಂಹ ಒಂದು ಸಂಘ ಜೀವಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಡು, ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಹೆಣ್ಣುಸಿಂಹಗಳು ಹಾಗೂ ಮರಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಬಾಳುವುದೂ ಉಂಟು. ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕಪಟ್ಟ ದೈಹಿಕ ತ್ರಾಣದಿಂದಲೇ ಲಭಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕ ಮುದಿಯಾದರೆ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿಗೆ ಬೇಡವಾದರೆ ಆ ಸಿಂಹ ಬೇರೆ ಎಳೆ ಸಿಂಹಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಆದರೆ ಸಿಂಹಿಣಿಗಳೇ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು, ಸಿಂಹವಲ್ಲ. ವಯಸ್ಕ ಸಿಂಹಗಳು ದಿನಕ್ಕೆ ಹದಿನಾಲಕ್ಕು ಘಂಟೆಯವರೆಗೆ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಸಿಂಹಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಹೊಸ ಪುರುಷ ಸಿಂಹ ನಾಯಕನಾದರೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ನಾಯಕನ ಮರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಯಿಸುವುದು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿ. ಇಂತಹ ಶಿಶು ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಾಣಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಸಂಭವ ಎಂದು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಿಂಹದ ಬಗೆಗಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ವಿಚಾರಗಳು ಊಹಾಪೋಹಗಳು. ಅದನ್ನು [[ಮರುಭೂಮಿ|ಮರುಭೂಮಿಯ]] ಪಳಗಿದ ನಿವಾಸಿ, ಕಾಡಿನ ರಾಜನೆಂದು ಕರೆದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅದು ದಟ್ಟ [[ಕಾಡು|ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕುರುಚಲು ಮತ್ತು ಪೊದೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಿಂಹ ಗರ್ಜಿಸಿ ಎದುರಾಳಿಗೆ ತನ್ನ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ ಇದು ವಾಸ್ತವ ಸಂಗತಿ ಅಲ್ಲ. ಇತರ ‘ಗರ್ಜಿಸುವ ಬೆಕ್ಕು’ಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಸಿಂಹ ಗರ್ಜಿಸಿದರೂ ಇದು ತನ್ನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯಲೋಸುಗ ಊದುವ ಕಹಳೆ ಮಾತ್ರ! ನಾಯಕ ಸಿಂಹ ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ತೆರಳುವಾಗ, ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಮರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಇಲ್ಲವೇ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಅಣಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತೆರನಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹ ಸ್ವಂತ ವಲಯದೊಳಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಸು. 5ಕಿಮೀ ನಡೆದಾಡುತ್ತದೆ. ಅಗತ್ಯವಾದರೆ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿ 48 ಕಿಮೀ ದೂರವನ್ನೂ ಕ್ರಮಿಸುವುದುಂಟು. ಓಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ ಬಲು ನಿಸ್ಸೀಮ. ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ‘ಲೆಪೋನ್’ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರ ತಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite journal |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s11427-014-4707-1.pdf |title=Research advances in animal distant hybridization |author1=Zhang, Z. |author2=Chen, J. |journal=Science China Life Sciences |issue=9 |doi=10.1007/s11427-014-4707-1 |year=2014 |volume=57 |pages=889–902 |pmid=25091377 |author3=Li, L. |author4=Tao, M. |author5=Zhang, C. |author6=Qin, Q. |author7=Xiao, J. |author8=Liu, Y. |author9=Liu, S. |s2cid=18179301 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030104852/https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2Fs11427-014-4707-1.pdf |archive-date=2018-10-30 |url-status=live |doi-access=free}}</ref> == ಹೈಬ್ರಿಡ್‍ಗಳು == ಸಿಂಹಗಳನ್ನು [[ಹುಲಿ]]ಯೊಡನೆ ಸಂಕರ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಇಂತಹ ಜಾತಿಯ ಆಚೆಗಿನ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು "ಹೈಬ್ರಿಡೈಜೇಶನ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಜನಿಸುವ ಮರಿಗಳನ್ನು "[[ಲೈಗರ್]]" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವು [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ. ಲೈಗರ್‌ಗಳ ತೂಕ ಅದರ ತಂದೆತಾಯಿಯರಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು. ಇವು ೩೦೦ ಕೆ.ಜಿ. ಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಮೀಟರ್ ವರೆಗೆ ಉದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಇವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳು, ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಹುಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ. ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾರಣ "ಇಂಪ್ರಿಂಟಡ್ ಅನುವಂಶಿಕ ಧಾತುಗಳು". ಅದರ ಸಿಂಹ ತಂದೆಯ ಅನುವಂಶಿಕ ಧಾತುಗಳು ಅದರ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿಂಹಿಣಿ ತಾಯಿ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅನುವಂಶಿಕ ಧಾತುಗಳಿಲ್ಲ. == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ೧೯೯೪ ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಸ್ ರಚಿಸಯಿನ "ದ ಲಾಯನ್ ಕಿಂಗ್" ಚಲನಚಿತ್ರೊಡು ಸಿಂಹಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳು. ಉಂದು [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್|ಷೇಕ್‍ಸ್ಪಿಯರ್]] ಮಹೋದಯರ [[ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್]] ಕಥೆರ್ದ್ ಆಧಾರಿತವಾದ್ ಉಂಡು. ಇನಿತ್ತ ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಕಾನನದ ಸತತ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಮಾನವನ ನೀತಿರಹಿತ ತಪ್ಪು ನಡವಳಿಕೆ, ಸಿಂಹದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಿಥ್ಯಾರೋಪೊಲೆರ್ದ್ ಸಿಂಹಲೆನ ಪರಿಸರ ನಾಶ ಆಯೆರೆ ಸುರು ಆತ್‍ಂಡ್. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಸಿಂಹಲೆನ್ ಸರ್ಕಸ್, ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಲೆಡ್ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಮೊಗವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[:en:Cape lion|ಕೇಪ್ ಸಿಂಹ]], [[:en:Barbary lion|ಬಾರ್ಬರಿ ಸಿಂಹಗಳ]] ತಳಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇಂದಿನ [[ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು|ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಅವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥೊ == * ವನಸಿರಿ:ಅಜ್ಜಂಪುರ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ. == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [http://www.imdb.com/title/tt0110357/ The Lion King] * [http://www.waltdisneystudios.com/ The Walt Disney Studios] * {{cite web |url=http://www.catsg.org/index.php?id=108 |title=Lion ''Panthera leo'' |author=IUCN/SSC Cat Specialist Group |access-date=2023-12-06 |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090743/http://www.catsg.org/index.php?id=108 |url-status=dead}} * {{cite web |url=http://www.lionconservationfund.org/ |title=Lion Conservation Fund}} * {{cite web |url=http://www.theportugalnews.com/news/rare-desert-lion-killed-in-angola-after-supplying-unprecedented-data/32633 |title=Rare desert lion killed in Angola after supplying unprecedented data |date=2014 |author=The Portugal News |access-date=24 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802223523/http://www.theportugalnews.com/news/rare-desert-lion-killed-in-angola-after-supplying-unprecedented-data/32633 |archive-date=2 August 2018 |url-status=dead}} * {{Cite Collier's|wstitle=Lion|short=x}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಸಿಂಹ}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]] 0573yekvp5f4022eo4bk5j9bldz9wg0 4 4966 363768 180145 2026-08-02T06:30:35Z ChiK 1136 363768 wikitext text/x-wiki {{Ombox |text = {{Big|'''ಸೂಚನೆ:''' ಉಂದು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಬಿನ್ನಯೊದ ನಿರ್ವಾಹಕೆರೆನ ಗಮನೊಗು|ನಿರ್ವಾಹಕೆರೆಗ್ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆನ್]] ಪೋಸ್ಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಪುಟ '''ಅತ್ತ್''', '''ಅತ್ತಂದೆ''' [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಆವರ ಬಿನೈತ|ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಆವರ ಬಿನೈತ]] ಮಲ್ಪಿ ಪುಟಲಾ ಅತ್ತ್.}}<br /> ಉಂದೆಕಾದ್, [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಬಿನ್ನಯೊದ ನಿರ್ವಾಹಕೆರೆನ ಗಮನೊಗು|ಬಿನ್ನಯೊದ ನಿರ್ವಾಹಕೆರೆನ ಗಮನೊಗು]] ಬುಕ್ಕಾ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಆವರ ಬಿನೈತ|ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಆವರ ಬಿನೈತ]] ಈ ಪುಟೊಲೇನು ಗಲಸ್‌ಲೆ. }} [[ಫೈಲ್:Wikipedia Administrator.svg|thumb|ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಜನಿಟರ್ನ ಮೊಪ್‌ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆತ ಕಾರಣೊಡು ಆಡಳಿತೊನು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ "ಮೊಪ್ ನ್ ಕೊರ್ದು" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ನೈಜ-ಲೋಕದ ಜಾನಿಟರ್‌ಗ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಕೆಲಸಗಾರೆರೆನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಚೇರಿಲೆನ ಕೀಲಿಲು ಇಪ್ಪುನಲೆಕನೆ, ನಿರ್ವಾಹಕೆರೆಗ್ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ - ಒಂಜಿ ನೈಜ-ಲೋಕದ ಜನಿಟರ್ ನಲೆಕನೆ - ಅಕುಲು ಬೇತೆ ಸಂಪಾದಕೆರೆಡ್ದ್ ಮುಖ್ಯ ಅತ್ತ್.]] '''ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಅತ್ತಂಡ '''ಸಿಸೊಪ್ಸ್''' (ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಪರೇಟರ್‌ಲು) ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಕ್ರಿಯೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊನು ಪಡೆಯಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದಕೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರ ಕಾತೆಲೆನ್, ಐಪಿ ವಿಳಾಸೊಲೆನ್, ಬುಕ್ಕೊ ಐಪಿ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಸಂಪಾದನೆಡ್ದ್ ತಡೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅನ್ಬ್ಲಾಕ್ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪೂರ್ತಿ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ, ಸಂಪಾದನೆಡ್ದ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅನ್ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟ್ ಮಲ್ಪುನ, ಪುಟೊಲೆನ್ ಅಳಿಸವುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಳಿಸಂದಿನ, ನಿರ್ಬಂಧ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಲ್ಪುನ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು 3 ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್ ({{Plainlink|url=//tcy.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ListUsers/sysop&limit=2000|name=ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್‌ನ ಸೌಕರ್ಯಲು ಇಪ್ಪುನ ಕಾತೆಲೆನ ಪೂರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿನ್}} ಅತ್ತಂಡ ಚಟುವಟಿಕೆದ ಮಟ್ಟೊದ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ವಾಹಕೆರೆನ ಪಟ್ಟಿಲೆನ್ ತೂಲೆ). == ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್‌ನ ಸಾಮ‌ರ್‌ತ್ಯೊಲು == ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಕ್ರಿಯೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉಂಡು: * ಬಳಕೆದಾರ ಕಾತೆಲೆನ್, ಐಪಿ ವಿಳಾಸೊಲೆನ್, ಬುಕ್ಕೊ ಎಡಿಟಿಂಗ್‍ಡ್ದ್ ಐಪಿ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ತಡೆದ್ ಅನ್ಬ್ಲಾಕ್ ಮಲ್ಪುಲೆ [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನೀತಿಲು]] lk42p581miasbluut756kxpycabhrpr 0 5201 363733 326917 2026-08-01T19:39:14Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363733 wikitext text/x-wiki '''ರಾಟೆ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಪುಲ್ಲಿ ಅತ್ತಂದೆ [[:en:shaft (mechanical engineering)|ಶಾಫ್ಟ್‌]]ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಚಕ್ರೊ. ಉಂದು ಚಕ್ರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಬಿಗಿಯಾಯಿನ ಬಲ್ಲ್. ಅತ್ತಂದೆ [[:en:Belt (mechanical)|ಬಲ್ಲ್‌]]ನ್ ಜಾರಾಯರ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಕ್ಕ್‌ನ್ ಬದಲ್ಪಿಯರ ಗಳಸುವೆರ್. ರಾಟೆ ಪಂಡ ಗುವೆಲ್‌ರ್ದ್ ನೀರ್ ಒಯ್ಯಿಪೆರೆ ಗಳಸುನ ಒಂಜಿ ಚಕ್ರೊ. [[File:Wooden Pully used for well(ರಾಟೆ).jpg|thumb|ಮರತ್ತ ರಾಟೆ]] == ಇತಿಯಾಸೊ == ರಾಟೆಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಸುರುತ ಸಾಕ್ಷಿಲು ಪಿರಾಕ್‌ದ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಡ್ ತಿಕುಂಡು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1991-1802ಡ್ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ದ ಪದ್ರಾಡನೆ ರಾಜವಂಶೊ <ref>{{cite book |last1=Arnold |first1=Dieter |title=Building in Egypt: Pharaonic Stone Masonry |url=https://archive.org/details/buildinginegyptp00unse |date=1991 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195113747 |page=[https://archive.org/details/buildinginegyptp00unse/page/71 71]}}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2ನೆ ಸಹಸ್ರಮಾನೊದ ಸುರುಟು [[ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯಾ]] ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಉಂಡು.<ref>{{cite book |last1=Moorey |first1=Peter Roger Stuart |title=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence |url=https://archive.org/details/ancientmesopotam00moor |url-access=limited |date=1999 |publisher=Eisenbrauns |isbn=9781575060422 |page=[https://archive.org/details/ancientmesopotam00moor/page/n12 4]}}</ref> == ರಾಟೆ ಮಾನ್ಪುನಾ == ದುಂಬು ಮರತ್ತ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಇತ್ತೆ ಕರ್ಬ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಪೈಬರ್ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಸ್ತ್‌ಲೆನ್ ಗಳಸೊಂದು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದುಂಬುದ ರಾಟೆಲೆನ್ ಮರರ್ದ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಂಚಿನ ರಾಟೆಲೆಡ್ ಬಲ್ಲ್ ಹಾಳಾಪುನೆ ಕಮ್ಮಿ. ಬಲ್ಲ್ ಚಂಡಿ ಆಪುಜಿ ರಾಟೆಗ್ ಸುತ್ತುದ್ ತೂಯೆರೆಲಾ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು. ಇತ್ತೆದ ರಾಟೆಲ್ ನೀರ್ ಒಯ್ಪೆರೆ ಎಲ್ಯೆ ಬಲ್ಲ್ ಗುವೆದ ಗಟನೆದ ಮಿತ್ತ್ ಸುತ್ತು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ರಾಶಿ ಪಾಡೊಡು. == ಗಳಸುನ == ರಾಟೆಗ್ ಪಾಡುನೆ ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರ ನಮ ಕೇನ್‌ದ ಆಯಿತ ಅರ್ಥೊ ಗಲ್ಲ್‌ಗ್ ಪಾಡುನೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ರಾಟೆಡ್ ಒಯಿಪೆರೆಲಾ ಅಪುಂಡು ಜಪ್ಪುಡೆರೆಲಾ ಅಪುಂಡು, ಅಲಿಸಾದ್ ಒಯಿಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಜಪ್ಪುಡುನ ಬೇಲೆ ರಾಟೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> file:Trissa linhjul utan rep sheave pulley wheel without rope.png|thumb|ಬಲ್ಲ್ ಇದ್ಯಾಂದಿನ ರಾಟೆ File:Poulies d'or.jpg|thumb|ರೈಲ್ ಸಾರಿಗೆಡ್ ರೈಲ್ ರಸ್ತೆ ಸ್ವಿಚ್ಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಗ್ನಲ್ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಯರೆ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪುಲ್ಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಬಲ್ ಲೈನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ file:Pulley in Oil Well.jpg|thumb| ಡೆರಿಕ್‌ದ ಎಣ್ಣೆ ದೆಪ್ಪುನ ರಾಟೆ file:Crane pulley 4x.jpg|thumb|ಚಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ರಾಟೆಲು file:Polispasto2B.jpg|ಒಂಜಿ ಗನ್ ಟ್ಯಾಕಲ್‌ಗ್ ಒಂಜಿ ರಾಟೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಸ್ತಿರ ಬುಕ್ಕೊ ಚಲಿಸುವುನ ಬ್ಲಾಕ್‍ಲೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಬಲ್ಲ್‌ದದ ಬಾಗೊಲು ''W'' ಲೋಡ್‍ನ್ ಬೆಂಬಲಿಸವುಂಡು. file:Pulley1a.svg| ''W/2'' ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನೆ. file:Polispasto4.jpg|ಒಂಜೆಡ್ ನಾಲ್ ಬಲ್ಲ್‌ದ ''W'' ಲೋಡ್‌ನ್ ಬೆಂಬಲಿಸವುಂಡು. file:Pulley3a.svg| ''W/4'' ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಸಮತೋಲನೊ. file:Polea-simple-fija.jpg|ಸ್ತಿರ ರಾಟೆ file:Pulley0.svg|''F'' ಡ್ ಸಮತೋಲನೊ. file:Polea-simple-movil2.jpg|ಚಲನೆದ ರಾಟೆ file:Pulley1.svg| ''W'' ಬುಕ್ಕೊ ''W/2''ರಾಟೆದ ಸಮತೋಲನೊ file:Pulley2.svg| ''W/3'' ರಾಟೆದ ಸಮತೋಲನೊ file:Pulley2a.svg|''W/3''ರಾಟೆದ ಪ್ರೇಜನೊ file:Flachriemen.png|thumb|ಪ್ಲಾಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ file:Keilriemen-V-Belt.png|thumb|ಬೆಲ್ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪುಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ತೆ file:PutnamLatheHagley01.jpg|thumb|ಶಾಪ್ಟ್‌ಡ್ ಚಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ರಾಟೆ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು]] mw2a16yzudqdegrtestz32ds9719pgt 0 5567 363752 211226 2026-08-01T20:02:04Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363752 wikitext text/x-wiki ವಾಹಕೊಲು(Conductors) ಬುಕ್ಕ ಅವಾಹಕೊಲು (Insulators) ನಡುಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕತೆನ್ (electrical conductivity) ಹೊಂದಿರುವ ಘನ ವಸ್ತುನ್ '''ಅರೆವಾಹಕೊ''' (ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್) ಉಂದು ಲೆಪ್ಪುವೇರ್. ಅವು ವಾಹಕೊ ಬುಕ್ಕ ಅವಾಹಕೊತ ನಡುಟ್ ಅಯಿನ ಗುಣಲು ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=1fVpIwP17w0C&pg=PA56&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Principles of Electronics|last=Mehta|first=V. K.|date=December 2015|publisher=S. Chand|isbn=9788121924504|page=56}}</ref>. ಸಿಲಿಕಾನ್ ಬುಕ್ಕ ಜರ್ಮೇನಿಯಂ ಮಸ್ತ್ ಬಳಕೆಟ್ ಇಪ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಅರೆವಾಹಕೊಲು. ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶೂನ್ಯ ತಾಪಮಾನಟ್ ಈ ವಸ್ತುಲಾ ವಾಹಕತೆ ಶೂನ್ಯವಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾಯಿನಾ ಲೆಕ್ಕೊಟ್ ವಾಹಕತೆ ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‍ಟ್ ವೇಲೆನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕ ಕಂಡಕ್ಷನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮಧ್ಯತ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ, ಉಷ್ಣ ಹೆಚ್ಚಾತ್, ಅಂತರ ಕಡಿಮೆಯಾತ್, ವೇಲೆನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‍ನ (ವೇಲೆನ್ಸ್ ಪಟ್ಟಿ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ಲು ಕಂಡಕ್ಷನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‍ಗೆ(ವಾಹಕ ಪಟ್ಟಿ) ಪಯಣಿಸಿ, ವಸ್ತುಗ್ ವಾಹಕತೆ ತುಂಬಲು ಸಹಕರ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅರೆವಾಹಕೊ ಉಪಕರಣಟ್ ಇಂದೆನ್ ಗುಣಟ್ ನಿರಾಯಾಸ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಲನೆ, ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಲ್ಪೊಲಿ  ಪ್ರತಿರೋದಕ,ಬೆಳಕು ಬುಕ್ಕ ಶಾಖ ದೊಡಗಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆನ್ ತೂವೋಲಿ.ಈ ಗುಣಡ್‍ತ್  ಅರೆವಾಹಕೊನ್ ಹಿಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ(Amplification),ಬದಲಾವಣೆಗ್ (Switching),ಶಕ್ತಿಯ ಪರಿವರ್ತಕ(Energy Conversion) ಉಪಕರಣಟ್ ಬಳಕೆ ಮಾಲ್ಪೆರ್. ಅರೆವಾಹಕೊಟ್ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವಾಹನ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವಾಹನೊಟ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬುಕ್ಕ ಹೋಲ್ಸಟ್  ಸೇರ್ತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.ಕಲಬೆರೆಕೆ ಕಣಗಳನ್ ಅರೆವಹಾಕೊಗ್ ಸೇರಿಸ್ಸಾತ್ ಅಯಿನ್ ಮುಖಾಂತರ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವಾಹಕೊನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಲ್ಪೊಲಿ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ [[:en:Doping (semiconductor)|ಡೋಪಿಂಗ್(Doping)]] ಉಂದು ಲೆಪ್ಪುವೇರ್.ಡೋಪಿಂಗ್ ಕ್ರಿಯೆ ಟ್ ಅರೆವಾಹಕೊಲು ಮಸ್ತ್ ಸೆರೆಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಹೋಲ್ಸ್ ಸೇರ್ದಾ ತಾನಾಗ ಅಯಿನ್ ಪ-ಟೈಪ್(p-type) ಉಂದೂ ಬುಕ್ಕ ಮಸ್ತ್ ಸೆರ್ತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೇರ್ದಾ ನಗ ಅಯಿನ್ ನ್-ಟೈಪ್(n-type) ಅರೆವಾಹಕೊ ಉಂದೂ ಲೆಪ್ಪುವೇರ್. ಅರೆವಾಹಕೊ ಕೆಲವು ಗುಣೊನ್ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನಟ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನತ ಆದಿಯ ಕಾಲಗಟ್ಟಟ್ ಗಮನ ದಿತೇರ್.ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ನ ಪ್ರಗತಿ ೧೯೪೭ ಟ್ [[ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್]] (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ - [[:en:Transistor|Transistor]]) ನ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗ್ ಕಾರಣವಾಯಿತ್.<ref>{{Cite book|title=Electrons and holes in semiconductors : with applications to transistor electronics|url=https://archive.org/details/electronsholesin0000shoc|last=Shockley|first=William|date=೧೯೬೦|publisher=R. E. Krieger Pub. Co|isbn=0882753827.}}</ref> ಕೆಲವೊಂಜಿ ಮೂಲದಾತುಟ್ ಬುಕ್ಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಿಶ್ರಲೋಹೊ ಅರೆವಾಹಕೊ ಗುಣ ಇತ್ತಂಟಾಲಾ  ಹೆಚ್ಚಾತ್ [[:en:Silicon|ಸಿಲಿಕಾನ್]],[[:en:Germanium|ಜರ್ಮೇನಿಯಮ್]] ಬುಕ್ಕ [[:en:Gallium|ಗ್ಯಾಲಿಯಂ]] ಲೋಹೊನ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಟ್ ಬಳಕೆ ಮಾಲ್ಪೆರ್. ==ಗುಣೊಕುಲು== '''ಮಾರ್ಪುಕ ವಾಹಕೊ''' ಪರಿಶುದ್ದ ಅರೆವಾಹಕೊಲು ತಮ್ಮ [[:en:Valence bond|valance bond]] ಟ್ ಅವಶ್ಯ ಇಪ್ಪುನ  ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟೇ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ ಹೊಂದ್‍ತ್ ಇಪ್ಪುಮನ ಕಾರಣ ಅವು ಗುಣಮಟ್ಟೊಟ್ ವಾಹಕೊ ವಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಅದ್ದರಿಂದ ಮಿತ್ತ್ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ [[:en:Doping (semiconductor)|ಡೋಪಿಂಗ್]] ಅತ್ತಂದೆ [[:en:Field effect (semiconductor)|ಗೇಟಿಂಗ್]] ತಂತ್ರೊಳ ಮುಖಾಂತರ ಅವು  ಹೆಚ್ಚಿನ/ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಟ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ ಹೊಂದುತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು ಮಾರ್ಪಡಣೆ ಮಾಲ್ಪೊಲಿ. ಇಂಚನೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಮಾರ್ಪಡಿಣೆ ಮಾಲ್ಪುನಗ  ಅರೆವಹಾಕೊಲು ಉತ್ತಮ(ಲಕ್ಷ ಅತ್ತಂದೆ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಟ್ಟು) ವಾಹಕೊ. '''ಶಕ್ತಿಯುತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಲು ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ''' ಅರೆವಾಹಕೊ [[:en:Band gap|Energy Band Gap]] ಟ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಲ ಮೂಲಕ ಉದ್ದೀಪಿಸಬಹುದು,ಅಂಚನೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಲು ಉದ್ದೀಪನದಿಂದ ಪಡೆಯಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ಸಹಾಯಟ್ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿನ್ ಶಾಖವಾತ್ ಬೀರುತ್ತಾ ಬಹುದೂರ ಸಾಗುತ್ತವೆ. [[:en:Solar cell|ಸೋಲಾರ್ ಸೆಲ್ಲ್ಸ್]] ಬುಕ್ಕ [[:en:Bipolar junction transistor|Bipolar Junction ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್]] ಲು ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ಪಯಾರ ಅರೆವಾಹಕೊ ಈ ಗುಣವನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿವೆ. '''ಬೆಳಕು ಸೂಸಿಕೆ ''' ಕೆಲವೊಂಜಿ ಅರೆವಾಹಕೊ ಉದ್ದೀಪಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಶಾಖವಾತ್ ಬೀರುವ ಬದಲು ಬೆಳಕನ್ನು ಸೂಸುತ್ತವೆ.ಇಂತಹ ಅರೆವಾಹಕೊ [[:en:Light emitting diode|ಬೆಳಕನ್ನು ಸೂಸುವ diodes]] (ಒಂಜಿ ದಿಕ್ಕಿಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಲನೆ ಮಾಲ್ಪಯಾರ ಅನುವು ಮಾಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುನ ಉಪಕರಣ)ತ ತಯಾರಿಕೆಟ್ ಬಳಸುವೇರ್. '''ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಅಂಶ ''' ಅರೆವಾಹಕೊ ಉತ್ತಮವಾತ್ [[:en:Thermoelectric power factor|ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಅಂಶ]] ಇಪ್ಪುನಯಿಟ್ತ್ [[:en:Thermoelectric generator|ಉಷ್ಣವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕಗಳಲ್ಲಿ]] ಬುಕ್ಕ [[:en:Thermoelectric cooler|ಉಷ್ಣವಿದ್ಯುತ್ ಕೂಲರ್]](ತಂಪು ತಂಪು ಮಾಲ್ಪುನ ಯಂತ್ರ)ಟ್ ಉಪಯೋಗ ಮಾಲ್ಪೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪಟ್ಯೊ ಲೇಕನೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]] jfm96vop2k1pgp3ymceqekknzgunj6s 2 5587 363759 190018 2026-08-02T00:01:15Z Pathoschild 142 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 363759 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|tcy-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> f2jdujr903h1hgkayqksohckr199kaf 3 5588 363758 190019 2026-08-01T23:20:35Z Pathoschild 142 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 363758 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 100 5829 363773 360960 2026-08-02T09:16:33Z ChiK 1136 Add: date, title. Changed bare reference to CS1/2. | [[:en:WP:UCB|Use this tool]]. [[:en:WP:DBUG|Report bugs]]. | #UCB_Gadget 363773 wikitext text/x-wiki {{ತಡ್ಯ:ಇತ್ತೆದ ಸಂಗತಿಲು/ಸುದ್ದಿ ಸೊದನೆ}} {{ತಡ್ಯ:ಇತ್ತೆದ ಸಂಗತಿಲು/ಮುಕ್ಯೊ ಸುದ್ದಿಲು}} [[:en:2017|೨೦೧೭]]ನೆ ಇಸವಿಡ್ ನಡತ್‍ನಂಚಿನ ಬುಕ್ಕೊ ನಡಪುನಂಚಿನ ದಿನೊ ದಿನೊತ ವಿವರೊಲೆನ್ ಇತ್ತೆದ ಸಂಗತಿಲು ಪುಟೊಡು ತೂವೊಂದುಲ್ಲೊ. [[:en:Gregorian calendar|ಗ್ರೆಗೊರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] ಪ್ರಕಾರೊವರ್ಸೊದ ೨೧ನೆ ಸತಮಾನೊದ, [[:en:3rd millennium|ಮೂಜನೆ ಮಿಲಾನಿಯಮ್‍]]ದ ೧೭ನೆ ವರ್ಸೊದ ಸುರುತ ದಿನೊ [[ಐತಾರೊ]]([[:en:dominical letter|ಡೊಮಿನಿಕಲ್ ಲೆಟರ್]] ಎ). ೨೦೧೭ನೆ ವರ್ಸೊನು ಇಂಚ ಗೊತ್ತು ಮಲ್ತೆರ್. * ತುಳುವೆರೆಗ್ ೨೦೧೭ನೆ ವರ್ಸೊ ಸುರು ಆಪುನೆ ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಳ್ದ [[ಬಿಸು]]ಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ. * [[:en:United Nations General Assembly.|ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] [[:en:International Year of Sustainable Tourism for Development|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುಸ್ಥಿರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರ್ಸೊ]] ಪಂಡ್‍ದ್ ಗೋಸನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. == ಲೇಸುಲು == === [[ಪಗ್ಗು]] - [[:en:April|ಏಪ್ರಿಲ್]]- ಮೇ === * ಪಗ್ಗು ೧(ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೫) - ಸುರೂತ ದಿನೊ. ತಿಂಗೊಲ್ದ ಉದಯೊ. ತುಳುತ ಸುರೂತ ತಿಂಗೊಲು. ಕಂಡೊಡು [[ಕೈಬಿತ್ತ್]] ದೀಡುನೆ. * ಪಗ್ಗು ೧೮(ಮೇ ೧) - ಕಾರ್ಮಿಕೆರೆ ದಿನಾಚರಣೆ. * ಪಗ್ಗು ೨೭(ಮೇ ೧೦) ಬುದ್ಧ [[ಪುಣ್ಣಮೆ]] * ಪಗ್ಗು ೩೧ (ಮೇ ೧೪)[[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಮಣೊ]]. [[ಚೆಳ್ಯಾರು]] ಕಂಡಿಗೆ (ತೆಲಾರ್ ಕಂಡೇವು) ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ ಜಾತ್ರೆ.<ref>{{cite web | title=ಖಂಡಿಗೆ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವ ಜಾತ್ರೆ – Namma Kinnigoli | url=http://nammakinnigoli.com/2015/05/16/anteing-the-fish-to-khandige-pavanje-river/ }}</ref>, ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ ಕಂಡೇವು ಜಾತ್ರೆದ ಅಕೇರಿಗ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite web | title=ಮಂಗಳೂರಿನ ದೈವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತೆ ಮೀನು ಜಾತ್ರೆ! &#124; Public TV - Latest Kannada News, Public TV Kannada Live, Public TV News | date=15 May 2017 | url=https://publictv.in/fish-festival-in-mangaluru/ }}</ref>, <ref>http://www.seeandsay.in/kannada/ಖಂಡೇವು-ಮೀನು-ಹಿಡಿಯುವ-ಜಾತ್</ref>. === [[ಬೇಸ]] - [[:en:May|ಮೇ]]-ಜೂನ್ === * ಬೇಸ ೧(ಮೇ ೧೫) - ಸುರೂತ ದಿನೊ. ತಿಂಗೊಲ್ದ ಉದಯೊ. * ಬೇಸ ೧೦(ಮೇ ೨೪) - [[ಪತ್ತನಾಜೆ]]. ಜಾತ್ರೆಲೆನ ಅಕೇರಿದ ದಿನೊ. [[ಸುಳ್ಯ|ಸುಳ್ಯೊ]] [[ಮಂಡೆಕೋಲು]] ಗ್ರಾಮೊದ ಪೇರಾಲ್ ಬಜಪಿಲ್ ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ ನೇಮೊ. * ಬೇಸ ೧೧(ಮೇ ೨೫) - [[ಅಮಾಸೆ]]. [[ಉಳ್ಳಾಲ]] [[ಮಲರಾಯ]] ಅಕೇರಿದ ಬಂಡಿ. === [[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್]]- [[:en:June|ಜೂನ್]]-ಜುಲಾಯಿ === * ಜೂನ್ ೧೬ - ಕಾರ್ತೆಲ್ ೧ - ಸುರೂತ ದಿನೊ. ತಿಂಗೊಲ್ದ ಉದಯೊ. * ಜೂನ್ ೨೬ ರಂಜ಼ಾನ್ ಪರ್ಬೊದ ದಿನೊ * ಜೂನ್ ೨೭ : ಪೆಟ್ಯಾ ಮಾಲ್ವೇರ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಕ್ರೇನ್ ನಲ್ಲಿ ಸೈಬರ್ ದಾಳಿ(ಚಿತ್ರಿತ). * ಜೂನ್ ೨೫ : ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ೧೯೩೦ ಮೀಟರ್‌ ಉದ್ಒದದ ಪಿಜ್ಜಾ ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಕಲೆ ಬೂಕುಗು ಸೇರ್ಂಡ್. * ಜೂನ್ ೨೫ : ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು ಎಣ್ಣೆದ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ ಸ್ಫೋಟ: ೧೩೦ಗ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸಾವು. * ಜೂನ್ ೩೦ : ೨ತಿಂಗಲುಡು ಮೂಜಿ ಉಪಗ್ರಹೊ, ಕಕ್ಷೆ ಸೇರ್‍ನ ಜಿಸ್ಯಾಟ್‌–17 ಸಂವಹನ ಉಪಗ್ರಹೊ. ==== ತಿಂಗೊಳ್ದ ಇಸೇಸೊ ==== * ಕಾರ್ತೆಲ್‍ಡ್ ಬೂತೊಲೆಗ್ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನೆ. * ಗುರುಕಾರ್ನೆರೆಗ್ ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲ್ದ ಅಗೆಲ್, ಪೆಲಕಾಯಿದ ಗಾರ್ಯೊ ಮಲ್ತ್ ಬಲಸುನೆ * ಕಾರ್ತೆಲ್ ಏನೆಲ್ ಬೇಸಾಯೊದ ತಿಂಗೊಲು. === [[ಆಟಿ]] - [[:en:July|ಜುಲೈ]]-ಅಗೋಸ್ತು === * ಆಟಿ ೧(ಜುಲಾಯಿ ೧೭)- ತಿಂಗೊಲ್ದ ಉದಯೊ * [[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]] ಜುಲಾಯಿ ೨೩ * [[ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ]] ಜುಲಾಯಿ ೨೭ * [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಅಷ್ಟೆಮಿ]] ಅಗೋಸ್ತು ೧೪ ==== ತಿಂಗೊಲ್ದ ಇಸೇಸೊ ==== * ಆಟಿ ಅಮಾಸೆಗ್ ಪಾಲೆದ ಮರತ ಕೆತ್ತೆನ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಮರ್ದ್ ಪರ್ಪುನೆ * ಮದಿಮಾಲೆನ್ ಸುರು ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಆಟಿ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಕಡಪುಡುನೆ === [[ಸೋಣೊ]] - [[:en:August|ಅಗೋಸ್ತು]]-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ === ==== ತಿಂಗೊಲ್ದ ಇಸೇಸೊ ==== * ಸೋಣದ ಜೋಗಿ ನಲಿಕೆ === [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] - [[:en:September|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]]-ಅಕ್ಟೋಬರ್ === * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೫ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧]]: ವಿಸ್ವೊ ಪರಬೆರೆ ದಿನೊ, ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಪ್ತಾಹ ದಿನೊ, ವಿಸ್ವೊ [[:kn:ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತ]] ದಿನೊ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ರಕ್ತದಾನ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೬ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨]] : ವಿಸ್ವೊ [[:kn:ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ|ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]]ಲೆ ದಿನೊ, [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]] ಜನ್ಮದಿನೊ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೬ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨]]: [[ಲಾಲ್ ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಯೆರೆ ಜನ್ಮದಿನೊ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೭ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩]] : ೧೯೯೦ಡ್ '''[[ಜರ್ಮನಿ]]''' ದೇಸೊದ ಜರ್ಮನಿಯ ಪುನರೇಕೀಕರಣ. ವಿಸ್ವೊ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೮ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೪|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೪]] : ೧೯೫೭ಡ್ [[:kn:ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ '''[[:kn:ಸ್ಪುಟ್ನಿಕ್ ೧|ಸ್ಪುಟ್ನಿಕ್ ೧]]''' [[ಭೂಮಿ]]ನ್ ಪ್ರದಕ್ಷಣೆ ಮಾಲ್ತಿನ ಸುರೂತ [[ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಆಂಡ್, ವಿಸ್ವೊ ಪ್ರಾಣಿದಯೊ/ಪ್ರಾಣಿ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೯ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೫|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೫]] : ವಿಸ್ವೊ ಹವ್ಯಾಸ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೦ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೬|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೬]] : ೧೯೭೩ಡ್ [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌]]ದ ಸೇನೆ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ದೇಸೊನು ಪ್ರವೇಸೊ ಮಲ್ತ್ '''[[:kn:ಯೊಮ್ ಕಿಪ್ಪೂರ್ ಯುದ್ಧ|ಯೊಮ್ ಕಿಪ್ಪೂರ್ ಯುದ್]]''' ಸುರುವಾಡಂಡ್. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೨ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೮|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೮]]: ವಾಯುಪಡೆ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೩ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೯|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೯]] : ವಿಸ್ವೊ [[ಅಂಚೆ]] ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೪ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦]]: ೧೯೦೨ಡ್ [[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]]ರೆ ಜನನೊ. ವಿಸ್ವೊ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿರೋಧಿ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೬ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೨|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೨]] : ೧೪೯೨ಡ್ '''[[ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್]]''' [[ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ಪ್ರದೇಸೊಗು ಕಾರ್ ದೀಡ್‍ನ ಸುರೂತ ಪರದೇಸಿ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೮ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೪|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೪]] : ವಿಸ್ವೊ ಗುಣಮಟ್ಟ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೩೦ : [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೬|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭]] : ವಿಸ್ವೊ ತೆನಸ್ ದಿನೊ === [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] - [[:en:October|ಅಕ್ಟೋಬರ್]]-ನವೆಂಬರ್ === * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨ [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮]] : [[:kn:೧೯೨೨|೧೯೨೨]]ಡ್ [[:kn:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]]‍ಡ್ '''[[:kn:ಬಿಬಿಸಿ|ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಬ್ರಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]]''' (ಬಿಬಿಸಿ)ದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನೆ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೫ [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೧|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೧]] : ಪೋಲೀಸ್ ಹುತಾತ್ಮರೆ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೮ [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೪|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೪]] : [[:kn:೧೯೪೫|೧೯೪೫]]ಡ್ '''[[:kn:ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]'''(ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ)ದ ಸ್ತಾಪನೆ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೩ [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೯|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೯]] : [[:kn:ಟರ್ಕಿ|ಟರ್ಕಿ]] [[:kn:ಗಣರಾಜ್ಯ|ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವಾದ್ [[:kn:೧೯೨೩|೧೯೨೩]]ಡ್ '''[[:kn:ಮುಸ್ತಫ ಕೆಮಲ್ ಅಟಾತುರ್ಕ್|ಮುಸ್ತಫ ಕೆಮಲ್ ಅಟಾತುರ್ಕ್]]''' ಅಯಿತ ಸುರೂತ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೪ [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೦|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೦]] : ವಿಶ್ವ ಒರಿಪಾಯೊ / ಮಿತವ್ಯಯೊ ದಿನೊ * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೫ [[:kn:ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧]] : [[:kn:೧೮೭೫|೧೮೭೫]] [[ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್‍]]ರೆ ಜಲ್ಮೊದಿನೊ, [[:kn:೧೯೮೪|೧೯೮೪]]ದಾನಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯೆರ್ ಸೈತಿ ದಿನೊ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೫ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೧|ನವೆಂಬರ್ ೧]] : [[:kn:೧೯೫೬|೧೯೫೬]]ರಲ್ಲಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊದ ಸ್ಥಾಪನೆದ ಆಚರಣೆ [[:kn:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ]]. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೧೭ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೩]] : [[೧೯೫೭]]ರಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಜೀವಿಯಾದ [[ಲೈಕಾ]] [[ನಾಯಿ]]ಯನ್ನು ಹೊತ್ತ [[ಸೋವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ [[ಸ್ಪುಟ್ನಿಕ್ ೨]] ಗಗನನೌಕೆದ ಉಡಾವಣೆ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೧ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೭|ನವೆಂಬರ್ ೭]] : [[೧೯೧೭]]ಡ್ [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಲೆನಿನ್]] ನೇತೃತ್ವೊಡ್ [[ರಷ್ಯಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ದ ಆರಂಬೊ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೨ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೮|ನವೆಂಬರ್ ೮]] : ಕಥಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾತಿ [[ಸಿತಾರಾದೇವಿ]] ಆರೆನ ಜನ್ಮದಿನೊ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೩ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೯|ನವೆಂಬರ್ ೯]] : ಚಲನಚಿತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ರಂಗ ನಟ [[ಶಂಕರನಾಗ್]] ಆರೆನ ಜನ್ಮದಿನೊ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೫ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೧೧|ನವೆಂಬರ್ ೧೧]] : [[ಅನಸೂಯಾ ಸಾರಾಭಾಯಿ]] ಆರೆನ ಜನ್ಮದಿನೊ. * [[ನಿರ್ನಾಲೊ]] ೨೮ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೧೪|ನವೆಂಬರ್ ೧೪]] : [[:kn:ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆ|ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆ]] ([[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಆರೆನ ಜನ್ಮದಿನೊ). * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೨ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೧೮|ನವೆಂಬರ್ ೧೮]] : ೧.[[ವಿಶ್ವ ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗ ದಿನ]]. ೨. ಬಾರತೊದ ಚಲನಚಿತ್ರೊ ರಂಗೊದ ದಿಗ್ಗಜ [[ವಿ.ಶಾಂತಾರಾಂ]] (ಶಾಂತಾರಾಂ ರಾಜಾರಾಂ ವಂಕುದ್ರೆ) ಆರೆನ ಜನ್ಮದಿನೊ. * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೩ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೧೯|ನವೆಂಬರ್ ೧೯]] : ವಿಶ್ವ ಶೌಚಾಲಯ ದಿನೊ/ನೈರ್ಮಲ್ಯ ದಿನೊ, ಪೌರದಿನೊ, [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರುಷರ ದಿನ]], [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ]] ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ, * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೫ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೨೧|ನವೆಂಬರ್ ೨೧]] : [[೧೯೬೨]]ಡ್ [[ಭಾರತ-ಚೀನ ಯುದ್ದೊ]]ದ ಅಂತ್ಯೊ. * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೬ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೨೨|ನವೆಂಬರ್ ೨೨]] : [[ಕಾನೂನು ಸಾಕ್ಷರತಾ ದಿನ]] * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೮ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೨೪|ನವೆಂಬರ್ ೨]] : [[೧೮೫೯]]ರಲ್ಲಿ [[ಜೀವವಿಕಾಸವಾದ]]ನ್ ಗೋಷಣೆ ಮಲ್ತಿನ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]] ಆರೆನ [[ದ ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಶೀಸ್]] ಬೂಕುದ ಪ್ರಕಟಣೆ. * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೯ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೨೫|ನವೆಂಬರ್ ೨೫]] : [[೧೯೯೨]]ಡ್ [[ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ]] ಪುಡಾದ್ [[ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]] ದೇಸೊ ಆಂಡ್. * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೯ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೨೫|ನವೆಂಬರ್ ೨೫]] : [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದೌರ್ಜನ್ಯ ವಿರೋಧಿ ದಿನ]] * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೧೦ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೨೬|ನವೆಂಬರ್ ೨೬]] : [[ಕನಕದಾಸ]] ಜಯಂತಿ. * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೧೩ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೨೯|ನವೆಂಬರ್ ೨೯]] : [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮರಸ್ಯ ದಿನ]] * [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] ೧೪ [[:kn:ನವೆಂಬರ್ ೩೦|ನವೆಂಬರ್ ೩೦]] : [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿಗ್ರಹ ದಿನ]] === [[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] - [[:en:November|ನವೆಂಬರ್]]-ಡಿಸೆಂಬರ್ === === [[ಪೆರಾರ್ದೆ]] - [[:en:December|ಡಿಸೆಂಬರ್]]-ಜನವರಿ === === [[ಪೊನ್ನಿ]] - [[:en:January|ಜನವರಿ]]-ಫೆಬ್ರವರಿ === === [[ಮಾಯಿ]] - [[:en:February|ಫೆಬ್ರವರಿ]]-ಮಾರ್ಚ್ === === [[ಸುಗ್ಗಿ]] - [[:en:March|ಮಾರ್ಚ್]]- ಏಪ್ರಿಲ್ === == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು]] __NOTOC__ btii95plq0n72nsjl3ax73y0nymdleo 0 6192 363743 350363 2026-08-01T19:54:46Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363743 wikitext text/x-wiki [[File:DiamanteEZ.jpg|thumb|alt=ಅಷ್ಟಮುಖಿ ವಜ್ರದ ಪರೆಲ್|ಅಷ್ಟಮುಖಿ ವಜ್ರದ ಪರೆಲ್]] '''ವಜ್ರ''' ([[:en:Diamond|Diamond]]) [[ನವರತ್ನೊ]]ಲೆಡ್ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬಿಲೆಬಾಳುನ [[ಕನಿಜೊ]] ಪಂಡ ಮಣಿ ರತ್ನ.<ref>{{cite web |title=ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ವಜ್ರ - ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ |url=https://kn.wikisource.org/wiki/ಮೈಸೂರು_ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ_ವಿಶ್ವಕೋಶ/ವಜ್ರ |website=kn.wikisource.org |language=kn}}</ref> ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಘಟನೆಡ್ [[:kn:ವಜ್ರ|ವಜ್ರ]] ಬುಕ್ಕೊ '''ಮಜ್ಜಿ''' (ಇಂಗಾಲ, ಕಾರ್ಬನ್, [[:en:Carbon|Carbon]])ಒಂಜೇ. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಮಜ್ಜಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡ ಬುಕ್ಕೊ ಉಷ್ಣತೆಗ್ ಗುರಿಯಾಂಡ ವಜ್ರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಪುಂಡು. ಕಾರ್ಬನ್ (ಮಜ್ಜಿ)ದ ಕಣಕುಲು ಒತ್ತಡೊಗು ಗುರಿಯಾದ್ ವಜ್ರ ಆನಗ ಚಚೌಕ ([[:en:Cubic|cubic]]) ರೂಪದ ಅಷ್ಟಮುಖಿ ([[:en:Octahedral|Octahedral]])ಪಟಿಕೊಲೆದ ರೂಪ ಗೆತೊನುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮಜ್ಜಿಲಾ ವಜ್ರಲಾ, ಕಾರ್ಬನ್ ಮೂಲವಸ್ತುದ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆತ ಬಹುರೂಪಿಲು ([[:en:Allotropes|allotropes]]) ಪಂಡ್‌ದ್ಪರಿಗಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಮ್ಮ ದೇಸೊದ ಜನಕುಲೆಗ್ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಸುಮಾರಾದ್ 3,000 ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾಕುಡು ಇಜ್ಜಿಂಡ ಅಯಿಡುದು ದುಂಬೆ ವಜ್ರೊಲೆನ ಪರಿಚಯ ಬುಕ್ಕೊ ಬಳಕೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, '''ವಜ್ರಕರೂರು''' ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಾಚೀನ ಊರುದ ಪುದರೆ ವಜ್ರ ತಿಕ್ಕುನ ಊರು ಪಂಡ್‌ದ್ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಚರಿತ್ರೆದ ಕಾಲೊಡು '''ಗೋಲ್ಕೊಂಡ''' ಪನ್ಪುನ ಊರುಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಗಾತ್ರದ ವಜ್ರೊಗು '''ಕೊಹಿನೂರು''' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಕೊರುದು, ಆ ವಜ್ರ ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಸುಲ್ತಾನೆರನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಕಾಲೊಡು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಡು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯಾದ್ ಲಡಾಯಿಲೆಗ್ ಕಾರಣ ವಾತಿನೆನ್ ಚರಿತ್ರೆದ ಪುಟೊಕುಲೆಡ್ ಓದೊಲಿ. ==ವಜ್ರದ ತೂಕ: ಕ್ಯಾರೆಟ್== ವಜ್ರೊದ ಪರೆಲುಲೆನ ಗುಣ ಲಚ್ಚಣೊಲು ಅತ್ತಾಂದೆ ಅಯಿಕುಲೆನ ತೂಕೊದ ಮಿತ್ತ್ ಬಿಲೆ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಉಂದೆಕ್ '''ಕ್ಯಾರೆಟ್''' ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಮಾನೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ವಜ್ರ ಇನ್ನಗ 200 ಮಿಲಿ ಗ್ರಾಂ ತೂಕೊಗು ಸಮ ಆಪುಂಡು. ಇನ್ನಗ 5 ಕ್ಯಾರೆಟ್‍ದ ಒಂಜಿ ವಜ್ರ 1 ಗ್ರಾಂ ತೂಕ ಆಪುಂಡು. 5,000 ಕ್ಯಾರಟ್ ತೂಕದ ವಜ್ರೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾಂಡ ಒಂಜಿ ಕಿಲೊ ತೂಕ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite web |last1=Jamasmie |first1=Cecilia |title=These were the top producing diamond mines in 2016 |url=https://www.mining.com/top-producing-diamond-mines-2016/ |website=MINING.COM |date=9 May 2017}}</ref> (ಬಂಗಾರೊದ ಶುದ್ಧತೆನುಲಾ ಕ್ಯಾರೆಟುಲೆಡ್ ಪಣ್ಪಿನ ರೂಡಿ ಉಂಡು. ಆಂಡ, ಮಣಿ ರತ್ನೊಲೆನ ತೂಕದ "ಕ್ಯಾರೆಟ್" ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಗಾರ್ದ ಪರಿಶುದ್ಧತೆದ ಪ್ರಮಾಣ ಪಣ್ಪುನ "ಕ್ಯಾರೆಟ್" ಬೇತೇನೆ).<ref>{{cite book|author=Pliny the Elder|author-link=Pliny the Elder|title=Natural History: A Selection|url=https://archive.org/details/naturalhistoryse0000plin|publisher=[[Penguin Books]]|page=[https://archive.org/details/naturalhistoryse0000plin/page/371 371]|year=2004|isbn=978-0-14-044413-1}}</ref><ref name=ancient_China>{{cite news|title=Chinese made first use of diamond|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4555235.stm|work=BBC News|date=May 17, 2005|access-date=March 21, 2007|archive-date=March 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320064349/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4555235.stm|url-status=live}}</ref> ==ಗುಣ-ಲಚ್ಚಣೊಲು== * ನಿಸರ್ಗೊಡು ವಜ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪರೆಲ್ದ ರೂಪೊಡು ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ ಇಜಿಂಡ [[ಬೊಲ್ದು]], [[ಮಂಜಲ್|ಮಂಜೊಲು]], [[ನೀಲಿ]], [[ಕೆಂಚಿ]], [[ಕಂದು]] ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ರಂಗುಲೆಡ್ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಿಲೆಕುಲೆಡ್ ಅಡಕವಾದ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ವಜ್ರ ಉಂಡಾನಗ ಅಯಿತೊಲಯಿ ದಿಂಜ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಕಜವು ವಸ್ತುಲು ಸೇರೊಂಡಡ ವಜ್ರ ಕಪ್ಪಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಿನ ಕಪ್ಪು ವಜ್ರೊಲೆಗ್ ಅಲಂಕಾರ- ಆಭರಣದ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಟ್‌ಡ್ ಬಿಲೆ ಕಮ್ಮಿ.<ref>{{cite web |vauthors=Liddell HG, Scott R |title=Adamas |work=A Greek-English Lexicon |url=https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%231145 |publisher=[[Perseus Project]] |access-date=February 20, 2021 |archive-date=November 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109174330/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/invalidquery.jsp?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=entry=#1145 |url-status=live }}</ref> * ವಜ್ರ ಕನಿಜೊಲೆಡ್, ರತ್ನೊಲೆಡ್ ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿನ ವಸ್ತು. ಗಟ್ಟಿ ಕನಿಜೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡು ವಜ್ರ ಉಂಡು. ಮೋಹ್ಸ್ ಪನ್ಪುನಾಯೆ ಒಂಜೆಡ್ದ್ (1) ಪತ್ತ್ (10) ಅಂಕ ಕೊರುದು, ಮಲ್ತಿ ದಿನ ಕನಿಜೊಲೆನ ಗಟ್ಟಿತನತ ಪಟ್ಟಿಡ್ ವಜ್ರದ ಗಟ್ಟಿಗುಣ (ಕಾಠಿಣ್ಯ ಗುಣ) ಸಂಕೆ 10. ([[:en:Mohs scale of hardness|Mohs scale of hardness]]). ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರೆ, ವಜ್ರೊನು ತುಂಡು ಮಲ್ಪರೆ ವಜ್ರೊನೇ ಬೋಡು. * ವಜ್ರದ ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚಕಾಂಕ 2.418. ವಜ್ರ ತೂವರೆ ಕಾಜಿ (glass)ದ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ತೋಜುಂಡು. ಆಂಡಾ, ವಕ್ರೀಭವನ ಗುಣಾಂಕ ([[:en:Refractive index|refractive index]]) ಕಾಜಿಡುದು ದಿಂಜ ಉಪ್ಪುನ ಕಾರಣ ವಜ್ರೊನು ಗುರುತು ಪತ್ತೆರೆ ಸಾಧ್ಯವಾಪುಂಡು. * ವಜ್ರೊಲೆಗ್ ಉಷ್ಣ ವಾಹಕ ಗುಣ ಉಂಡು. * ವಜ್ರೊಲೆಗ್ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು, ಆಂಡಾ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ವಜ್ರ ನಮೂನೆಗ್ ಅರೆವಾಹಕ ([[:en:Semiconductor|semiconductor]] ) ವಿದ್ಯುತ್ ಗುಣ ಉಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ ದೆರ್. ==ಭೂವಿಜ್ಞಾನ== === ೧. ಕಿಂಬರ್ಲೈಟ್ ಶಿಲೆತ ವಜ್ರೊಲು === [[File:Rough diamond.jpg|thumb|ವಜ್ರದ ಪರೆಲ್ ನಿಸರ್ಗೊದ ರೂಪ|alt=ವಜ್ರದ ಪರೆಲ್ ನಿಸರ್ಗೊದ ರೂಪ|220x220px]] ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾದ್ "'''ಕಿಂಬರ್ಲೈಟ್"''' ([[:en:Kimberlite|kimberlite]] ) ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ವಾಯಿನ ಶಿಲೆಟ್ ವಜ್ರ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ತಿಕ್ಕುನ ಉಂಡು. ಈ ಕಿಂಬರ್ಲೈಟ್ ಪನ್ಪುನ ಶಿಲೆ ಅತಿ-ಮೇಫಿಕ್ ( [[:en:Ultramafic|ultramafic]] ) ನಮೂನೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಆದಿತ್ತ್ ದ್ ನಳಿಕೆಲೆನ ([[:en:Pipes|pipes]] ) ರೂಪೊಡು ಭೂಮಿಡ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಕಿಂಬರ್ಲೈಟ್ ಶಿಲೆತ ನಳಿಕೆಲು ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ೧೦೦- ೧೫೦ ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಗಾಂತುಡು ರೂಪ ಪಡೆವೊನುವಾ. ಇಂಚಿನ ಗಾಂತುಡು (depth) ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣೊದ ಉಷ್ಣಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಒತ್ತಡ ಉಪ್ಪುನ ಕಾರಣ ಶಿಲಾದ್ರವ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಇಂಗಾಲ (ಕಾರ್ಬನ್) ದ ಅಂಶೊಲು ವಜ್ರದ ರೂಪು ಪಡೆವೊನುವಾ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಪ್ರಿಕಾದ ಕಿಂಬರ್ಲಿ ಪನ್ಪುನ ಊರುಡು ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ವಜ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಆವೊಂದು ಉಲ್ಲ. ಈ ಊರುದ ವಜ್ರ ತಿಕ್ಕುನ ಶಿಲೆಕು ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಕಿಂಬರ್ಲೈಟ್ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ವಜ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲೆಡ್ ವಜ್ರ ಏತ್ ಅಪರೂಪ ಇನ್ನಗ, ಜಗತ್ತ್‌ದ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ವಜ್ರದ ಗಣಿಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಟನ್ ವಜ್ರಯುಕ್ತ ಶಿಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಸರಾಸರಿ 1 - 3 ಕ್ಯಾರಟ್ ದಾತ್ ವಜ್ರದ ಪರೆಲುಲು ತಿಕ್ಕುಂಡು. === ೨. ತುದೆತ ಪೊಯ್ಯೆದ ವಜ್ರೊಲು === ವಜ್ರದ ಪರೆಲುಲು ಇಪ್ಪುನ ಶಿಲೆಕುಲು ಬದಲಾಪಿನ ಪರಿಸರದ ದೆಸೆಟ್ ಶಿಥಿಲವಾದ್ ಪುಡಾದ್ ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್ಯ ಕಣೊಕುಲಾದ್ ಪರಪುನ ತುದೆಕುಲೆನ ನೀರ್ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪರತೊಂದು ಪೋದ್ ಅಯಿಕುಲೆಡ್ ಗಟ್ಟಿಗುಣತ ವಜ್ರದ ಕಣೊಕುಲು ತುದೆತ ಅಡಿಟ್ ಪೊಯ್ಯೆದೊಟ್ಟುಗು ಶೇಖರವಾಪಿನ ಉಂಡು. ಜಗತ್ತ್‌ದ ದಿಂಜ ಕಡೆಟ್ ಇಂಚಿನ ಪರಪುನ ನೀರ್ದ ([[:en:Alluvial diamond|alluvial diamond]]) ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ವಜ್ರದ ಪರೆಲುಲೆನ್ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲಾ. == ಜಗತ್ತುಡು ವಜ್ರದ ಮಲ್ಲ ಗಣಿಕುಲು== [[File:Brillanten.jpg|thumb|ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪೊಲೆಡ್ ಕತ್ತೆರ್ದಿನ ಆಲಂಕಾರದ ವಜ್ರೊಲು|alt=ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪೊಲೆಡ್ ಕತ್ತೆರಿದಿನ ವಜ್ರೊಲು|300x300px]] ೨೦೧೬ ವರ್ಷೊಡು [http://www.mining.com/top-producing-diamond-mines-2016/ ದಿಂಜ ವಜ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆ] ಮಲ್ತಿನ ಜಗತ್ತುದ ೧೦ ಮಲ್ಲ ವಜ್ರದ ಗಣಿಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಈ ತಿರ್ತು ಕೊರ್ತುಂಡು: # ಜ್ವಾನೆಂಗ್, ಬೋಟ್ಸ್ ವಾನ. ಉತ್ಪಾದನೆ ೧೧.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರಟುಲು # ಜುಬಿಲಿ,ಯುಕುಟಿಯಾ,ರಶಿಯಾ, ಉತ್ಪಾದನೆ ೯.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು # ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್, ರಶಿಯಾ, ಉತ್ಪಾದನೆ ೩.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು # ಒರಪಾ,ಬೋಟ್ಸ್ ವಾನ, ಉತ್ಪಾದನೆ ೭.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು # ದೇಬ್ ಮೆರೈನ್,ನಮಿಬಿಯಾ, ಉತ್ಪಾದನೆ ೧.೧೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು # ಕಟೋಕ, ಅಂಗೋಲಾ,ಉತ್ಪಾದನೆ ೬.೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು # ನ್ಯೂರ್ಬಿನ್ ಸ್ಕಾಯ,ರಶಿಯಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ೫.೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು # ಡಿಯಾವಿಕ್, ಕೆನಡಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ೬.೬ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು # ಇಕಾಟಿ,ಕೆನಡಾ, ಉತ್ಪಾದನೆ ೫.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು # ಮಿರ್, ರಶಿಯಾ: ಉತ್ಪಾದನೆ ೩.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾರೆಟುಲು == ಭಾರತದ ವಜ್ರೊಲು == === ಹಾಲಿ ವಜ್ರದ ಗಣಿಕುಲು === ಇತ್ತೆ ಭಾರತೊಡು (1) '''ಕೊಲ್ಲೂರು''' (ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶ) ಬುಕ್ಕೊ (2) '''ಪನ್ನಾ''' (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ)- ಪನ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಟ್ ವಜ್ರದ ಗಣಿಕುಲು ಚಾಲ್ತಿಡು ಉಲ್ಲಾ. ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಸೂರತ್ ನಗರೊಡು ವಜ್ರ ಕತ್ತೆರುನ ರೂಪೊ ಕೊರ್ಪಿನ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ದಿಮೆ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು.ವಜ್ರದ ಉದ್ದಿಮೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಜ್ರೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ದೇಶೊಲೆಡ್ದ್ ಆಮದು ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. === ಚರಿತ್ರೆದ ವಜ್ರದ ಗಣಿಕುಲು === ಪದಿನಾಜನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಆಂಧ್ರೊಡು ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಸುಲ್ತಾನೆರ್ ಆಳಿಯೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಒಂಜಿ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಜ್ರೊಲೆನ್ ಕತ್ತೆರ್ದ್ ಪೊರ್ಲುದ ರೂಪು ಕೊರ್ಪಿನ ಕೇಂದ್ರ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಊರುದ ಕೈತಲ್ಡ್ ಅಮರಗಿರಿ (ಕೊಲ್ಲಾಪುರ, ಮೆಹಬೂಬನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ); ವಜ್ರಕರೂರು (ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ) ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲೂರು (ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆ) ಊರುಲೆಡ್ ವಜ್ರದ ಗಣಿಕುಲು ಇತ್ತಾ. ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿನ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ವಜ್ರೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಈ ತಿರ್ತು ಕೊರ್ತುಂಡು: * ನಿಜಾಂ ವಜ್ರ - ೩೪೦ ಕ್ಯಾರೆಟ್ * ಓರ್ಲೋಫ್ ವಜ್ರ - ೩೦೦ ಕ್ಯಾರೆಟ್ * ಗ್ರೇಟ್ ಮೊಗಲ್ ವಜ್ರ - ೨೮೦ ಕ್ಯಾರೆಟ್ * ದರಿಯಾ ಎ ನೂರ್ ವಜ್ರ -೧೮೨ ಕ್ಯಾರೆಟ್ * ರೀಜೆಂಟ್ ವಜ್ರ - ೧೪೦ ಕ್ಯಾರೆಟ್ * ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ವಜ್ರ - ೧೩೫ ಕ್ಯಾರೆಟ್ * ಕೊಹಿನೂರ್ ವಜ್ರ ೧೦೫.೬ ಕ್ಯಾರೆಟ್..... ಇತ್ಯಾದಿ == ಕೃತಕ ವಜ್ರ == [[File:Diamond blade very macro.jpg|thumb|ಕೃತಕ ವಜ್ರೊಲು - ಮಿಲಾವುದ ಬ್ಲೇಡುಡು ಕುಲ್ಲಾದಿನವು. |alt= ಕೃತಕ ವಜ್ರೊಲು - ಮಿಲಾವುದ ಬ್ಲೇಡುಡು ಕುಲ್ಲಾದಿನವು. |180x180px]] ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಡ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಕಣಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿಧಾನೊಲೆಡ್ ವಜ್ರವಾದ್ ಮಾರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ಪರೆ ಸಾಧ್ಯವುಂಡು. ಇಂಚ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ತಿನ ವಜ್ರೊಲೆಗ್ ಕೃತಕ ವಜ್ರೊಲು ([[:en:Synthetic diamond|Synthetic diamond]]) ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್. ಕೃತಕ ವಜ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ನಾಲ್ ಬಗೆತ ವಿಧಾನೊಲು ಚಾಲ್ತಿಡ್ ಉಂಡು. # ದಿಂಜ ಉಷ್ಣ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಂಜ ಒತ್ತಡದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡ್ ಕೃತಕ ವಜ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಇಂಚಿನೆಕ್ HPHT Diamond ಪನ್ಪುನ ಪುದರುಂಡು. HPHT ಇನ್ನಗ ದಿಂಜ ಉಷ್ಣ - ದಿಂಜ ಒತ್ತಡ (High Pressure-High Temperature) ವಿಧಾನ. # ರಾಸಾಯನಿಕ ಆವಿ ನಿಕ್ಷೇಪ ( [[:en:Chemical Vapor Method|Chemical Vapor Method]]) ವಿಧಾನೊಡು ವಜ್ರದ ತೆಲುಪುದ ಪದರೊಲೆನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪರೆ ಆಪುಂಡು.(ಅರೆವಾಹಕವಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪರೆ). # ಇಂಗಾಲಯುಕ್ತ ಸ್ಪೋಟಕ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಸ್ಪೋಟ ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊಡು ವಜ್ರದ ಕಿನ್ಯ ಕಣಕುಲೆನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪರೆ ಆಪುಂಡು. # ಇಂಗಾಲಯುಕ್ತ ಗ್ರಾಫೈಟ್ ಕನಿಜೊನು ಶಬ್ಧಾತೀತ ([[:en:Ultrasound|ultrasound]] ) ತರಂಗೊಲೆಗ್ ಗುರಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕೃತಕ ವಜ್ರ ಮಲ್ಪರೆ ಸಾಧ್ಯವುಂಡು. ಶುದ್ಧರೂಪೊದ ಕೃತಕ ವಜ್ರೊಲೆನ್ ಉಷ್ಣವಾಹಕೊ (thermal conductor) ಲಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೃತಕ ವಜ್ರೊಲು ಉಷ್ನವಾಹಕೊಲಾದ್ ತಾಮ್ರೊಡುದು 7.5 ಪಾಲ್ ಹೆಚ್ಚ ಉಷ್ಣವಾಹಕ ಸಾಮರ್ತ್ಯ ತೋಜಾವಾ ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್. ನಿಸರ್ಗದ ವಜ್ರೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಅಶುದ್ಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಘಟನೆದ ಕಾರಣ ಕೃತಕ ವಜ್ರೊಲೆನಾತ್ ಎಡ್ಡೆಂತಿನ ಉಷ್ನವಾಹಕೊಲಾಪುಜ. ==ಔದ್ಯಮಿಕ ವಜ್ರ== ಆಲಂಕಾರ - ಆಭರಣೊಲೆಗ್ ಬಳಕೆಯಾವಂದಿನ ಪೊರ್ಲು ದಾಂತಿನ ನಿಸರ್ಗದ ವಜ್ರೊಲೆನ್ ಉದ್ಯಮೊಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಲುವೆರ್. ಇಂಚಿನ ವಜ್ರೊಲೆಗ್ ಔದ್ಯಮಿಕ ವಜ್ರೊಲು (industrial diamonds) ಪಂಡ್‌ದ್ಪುದರ್. ಮಣಿ ರತ್ನೊಲೆಗನ್ ಅಲಂಕಾರದ ಬಳಕೆಗ್ ಕತ್ತೆರ್ದ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪು ಕೊರಿಯೆರೆ ಕೆಲವು ಕೀಳು ಜಾತಿದ ಇನ್ನಗ ಪೊರ್ಲುದಾಂತಿನ ಆಂಡ ಗಟ್ಟಿಯಾದುಪ್ಪುನ ವಜ್ರಜಾತಿಲೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಲುವೆರ್. ಇಂಚಿನ ವಜ್ರೊಲೆಗ್ '''ಬೋರ್ಟ್''' ([[:en:Bort|bort]]) ಬುಕ್ಕೊ '''ಕಾರ್ಬೊನೆಡೊ''' ([[:en:Carbonado|carbonado]]: ಕಪ್ಪು ವಜ್ರ) ಪಂಡ್‌ದ್ಪಣ್ಪೆರ್. ಕೃತಕ ವಜ್ರೊಲುಲಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಔದ್ಯಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ದಿಂಜ ಬಳಕೆ ಯಾಪುಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗೊ:ಕನಿಜೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಮಣಿರತ್ನೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ರತ್ನವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗೊ:ನವರತ್ನೊಲು]] 1gio0lb0rudqw44xcrxneb7t2mx47e3 0 6805 363736 361951 2026-08-01T19:44:47Z InternetArchiveBot 4316 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363736 wikitext text/x-wiki '''ಕುದುರೆ ದೆಂಜಿ''' ಪಂಡ ಕಡಲ್‌ದ ಅರುಟು ಸೆರೆತ್ತ ಜೊತೆಟ್ ಪೊಯ್ಯೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿತ್ತಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ಉಂದೆನ್ ಆಹಾರವಾದ್ ಜನೊಕುಲು ಗಳಸುವೆರ್. ಇನಿ ಈ ಜೀವಿ ಅಲಿಯಂತ್ರಗ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಒರಿಪವುನಂಚಿನ ಜಬದಾರಿ ನಮ್ಮ ಪುಗೆಲ್‌ದ ಮಿತ್ತುಂಡು. ಈ ದೆಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡುಂಡು. ಉಂದು ನಮಕ್ಕ್ ಆಹಾರ ಮಾತ್ರ ಆದೇ ಅತ್ತ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸೀಕ್‌ಗ್ ಮರ್ದ್‌ಲಾ ಆದ್ ಉಂಡು. ದೆಂಜಿನ್ ಜೆಂಜಿ, ಡೆಂಜಿ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. {{Taxobox | name = ದೆಂಜಿಲು | fossil_range = {{fossil_range|Jurassic|Recent|earliest=Mississippian}} | image = Liocarcinus_vernalis.jpg | image_caption = ''ಲಿಯೊಕಾರ್ಸಿನಸ್ ವರ್ನ್ಯಾಲಿಸ್'' | regnum = Animalia | phylum = ಆರ್ಥ್ರೊಪೋಡಾ | subphylum = ಕ್ರಸ್ಟೇಶಿಯಾ | classis = ಮ್ಯಾಲಕೊಸ್ಟ್ರಾಕಾ | ordo = ಡೆಕಪೋಡಾ | subordo = ಪ್ಲೀಯೊಸಯಮ್ಯಾಟಾ | infraordo = '''ಬ್ರ್ಯಾಕ್ಯೂರಾ''' | infraordo_authority = ಲಿನೀಯಸ್, 1758 | subdivision_ranks = ವಿಭಾಗೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಉಪವಿಭಾಗೊಲು&nbsp;<ref name="Grave">{{cite journal |journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2009 |volume=Suppl. 21 |pages=1–109 |title=A classification of living and fossil genera of decapod crustaceans |author=Sammy De Grave, N. Dean Pentcheff, Shane T. Ahyong ''et al.'' |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s21/s21rbz1-109.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2021-05-26 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606064728/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s21/s21rbz1-109.pdf |dead-url=yes }}</ref> | subdivision = * ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿಯಿ * ರಾನಿನೊಯ್ಡಾ * ಸೈಕ್ಲೊಡೊರಿಪ್ಪೊಯಿಡಾ * ಯೂಬ್ರಚ್ಯೂರಾ **ಹೆಟರೊಟ್ರೆಮಾಟಾ **ಥೊರಾಸೊಟ್ರೆಮಾಟಾ }} ನಿಜವಾಯಿನ '''ದೆಂಜಿಲು''' '''ಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ''' ಪನ್ಪುನ ಇರ್ತ್‌ದ ಗಣಕ್ಕ್ ಸೇರ್‌ನ ದಶಪಾದಿಲಾದ್, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪನಪುನಲೆಕೊ ಅವು ಒಂಜಿ ಬಾರೀ ಕುದ್ಯದ, ಚಾಚೊಂದು ಉಪ್ಪುನ "ಕುಡೆನ್" ಕುದ್ಯದ, ಬೀಲ<ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dou%29ra%2F |title=οὐρά |author=Henry George Liddel & Robert Scott |work=A Greek–English Lexicon |publisher=[[Perseus Digital Library]] |accessdate=May 24, 2010}}</ref>) ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು, ಅತ್ತ್ಂಡ ಆ ಭಾಗೊಡು ತಗ್ಗಯಿನ ಎಲ್ಯ ಬಂಜಿಲಾ ಮುಂಡಭಾಗೊದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಮುಚ್ಚೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸನ್ಯಾಸಿ ದೆಂಜಿಲು, ಅರಸೇಡಿಲು, ಹೊಳಪುಳ್ಳ ದೆಂಜಿಲು, ಲಾಳದ ದೆಂಜಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೂರೆದಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುನ ಒರಿನ ಪ್ರಾಣಿಲು ನಿಜವಾಯಿನ ದೆಂಜಿಲು ಅತ್ತ್. ==ವಿಕಸನ== [[File:Gecarcinus quadratus (Nosara).jpg|thumb|left|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಗ್ ಸೇರ್‌‍ನ ಒಂಜಿ ನೆಲ ದೆಂಜಿ ಆಯಿನ ಗೆಕಾರ್ಸಿನಸ್‌ ಕ್ವಾಡ್ರೇಟಸ್‌.]] ದೆಂಜಿಲು ಒಂಜಿ ದಪ್ಪ ಆಯಿನ ಪಿದಯಿದ ಕವಚೊರ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಆವರಿಸಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಏಕ ಜೋಡಿ ಕೊಂಡಿಲೆರ್ದ್ (ಚಿಮುಟಿ ಕೊಂಡಿಲೆರ್ದ್) ಸಜ್ಜಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಪಂಚದ ಮಾತ ಸಾಗರೊಲೆಡ್ ದೆಂಜಿಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ದೆಂಜಿಲು ಚೀಪೆ ನೀರ್‌ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್, ಅಯಿಟ್‌ಲಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗದ್ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆದ ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ದೆಂಜಿಲೆನ ಗಾತ್ರಲಾ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಕೆಲವೇ ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಅಗಲವಾದ್‍ ಉಪ್ಪುನ [[ಬಟಾಣಿ]] ದೆಂಜಿರ್ದ್ ಸುರು ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ {{convert|4|m|ft}}ಮುಟ್ಟದ ಉದ್ದದ ಕಾರ್‌ನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಪಾನಿ ಜೇಡ ದೆಂಜಿದಡೆ ಮುಟ್ಟ ದೆಂಜಿಲೆನ ಗಾತ್ರೊದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |url=http://na.oceana.org/en/explore/creatures/japanese-spider-crab |title=Japanese spider crab ''Macrocheira kaempferi'' |publisher=[[Oceana (non-profit group)|Oceana North America]] |accessdate=January 2, 2009 |archive-date=November 14, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091114041143/http://na.oceana.org/en/explore/creatures/japanese-spider-crab |dead-url=yes }}</ref> ಲಭ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿದ ಜಾತಿಲೆನ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರ್ ಜಾತಿಲು ಚೀಪೆನೀರ್‌ದ, ಭೂಚರ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರೆ-ಭೂಚರ ಜಾತಿಲು ಆದ್‌ ಉಂಡು;<ref>{{cite journal |author=R. von Sternberg & N. Cumberlidge |year=2001 |title=On the heterotreme-thoracotreme distinction in the Eubrachyura De Saint Laurent, 1980 (Decapoda: Brachyura) |journal=[[Crustaceana]] |volume=74 |pages=321–338 |doi=10.1163/156854001300104417}}</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ ಉದ್ದಗಲೆಗ್‍ಲಾ ಅವು ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪ. ಅವು ಒಂಜಿ ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲತ್ತ ಗುಂಪು ಉಪ್ಪು ಪಂದ್ ದುಂಬು ಭಾವಿಸಾದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಅವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ರಡ್ಟ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಂಶಾವಳಿಲೆನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು ಪಂದ್ ಇತ್ತೆ ನಂಬುವುವೆರ್; ಅಯಿಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ವಂಶಾವಳಿ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಗೋಳೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ ನನೊಂಜಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡೊಡು ಉಂಡು.<ref>{{cite journal |author=R. von Sternberg, N. Cumberlidge & G. Rodriguez |year=1999 |title=On the marine sister groups of the freshwater crabs (Crustacea: Decapoda: Brachyura) |journal=[[Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research]] |volume=37 |pages=19–38 |doi=10.1046/j.1439-0469.1999.95092.x}}</ref> ಬಾರೀ ದುಂಬುದ ಅಸಂದಿಗ್ಧ ದೆಂಜಿದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಲು ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್‌‌ ಕಾಲೊಗು ಸೇರ್‌ದ್ಂಡ್ ಅಂಡಲಾ, ಕೇವಲ ಆಯಿತ್ತ ಬೆರಿತ್ತ ಚಿಪ್ಪಿರ್ದ್ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಾರ್ಬನಿಫರಸ್‌ ಕಾಲೊದ ''ಇಮೋಕ್ಯಾರಿಸ್‌'' ದೆಂಜಿದ ಒಂಜಿ ಆದಿಮ ದೆಂಜಿ ಆದ್‍ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>{{cite journal |author=Frederick Schram & Royal Mapes |year=1984 |title=''Imocaris tuberculata'', n. gen., n. sp. (Crustacea: Decapoda) from the upper Mississippian Imo Formation, Arkansas |journal=[[Transactions of the San Diego Society of Natural History]] |volume=20 |issue=11 |pages=165–168}}</ref> ಕ್ರಿಟೇಷಿಯ ಪೊರ್ತುಡು ಬುಕ್ಕೊ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ದೆಂಜಿಲೆನ ಪ್ರಸರಣ, ಗೊಂಡ್ವಾನಾದ ಅವನತಿದ ಒಟ್ಟುಗೆ ಅತ್ತಂಡ ಜೆಂಜಿಲೆನ ಮುಖ್ಯ ಪರಭಕ್ಷಕೊಲಾಯಿನ ಮೂಳೆಮೂಳೆದ ಮೀನ್‌ದ ಏಕಕಾಲೀನ ಪ್ರಸರಣದೊಟ್ಟುಗೆ ಸಂಬಂಧೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಯಾವು.<ref>{{cite journal |author=J. W. Wägele |year=1989 |title=On the influence of fishes on the evolution of benthic crustaceans |journal=[[Zeitschrift für Zoologische Systematik und Evolutionsforschung]] |volume=27 |pages=297–309}}</ref> ==ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆ== [[File:Pachygrapsus marmoratus male female.png|thumb|right|ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆದ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊನು ತೋಜಾವೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ಯಾಕಿಗ್ರೇಪಸ್‌ ಮಾರ್ಮೊರೇಟಸ್‌ದ ಒಂಜಿ ಆಣ್ (ಮೇಲ್ಭಾಗ) ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣಬ (ಕೆಳಭಾಗ) ಕೆಳಮೇಲ್ಮೈ.]] ದೆಂಜಿಲು ದಿಂಜ ಸರ್ತಿ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುನ ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಆಣ್ ದೆಂಜಿಲು ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ತುಡು ಮಲ್ಲೆ ಉಪ್ಪುನ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿಲೆನ್<ref>{{cite web |url=http://www.sms.si.edu/irLspec/Pachyg_transv.htm |title=''Pachygrapsus transversus'' |publisher=[[Smithsonian Institution]] |accessdate=January 20, 2010 |author=L. H. Sweat |date=August 21, 2009}}</ref> ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುವ; ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ''ಉಕಾ'' ಕುಲತ್ತ (ಒಸಿಪೊಡಿಡೇ) ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಂಡಿದ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಲಕ್ಕ್‌ದ್‍ ತೋಜುಂಡು. ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಂಡಿದ ದೆಂಜಿಲೆಡ್, ಆಣ್‌ಲ್ ಒಂಜಿ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಅವು ಬಾರೀ ಮಲ್ಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಈ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿ ಸಂವಹನಗಾದ್, ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಸಂಗಾತಿನ್‍ ಆಕರ್ಷಿಸಾಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.anbehav.2007.09.004 |author=M. J. How, J. M. Hemmi, J. Zeil & R. Peters |url=http://richard.eriophora.com.au/pubs/pdf/HowHemmiZeilPeters-07.pdf |title=Claw waving display changes with receiver distance in fiddler crabs, ''Uca perplexa'' |journal=[[Animal Behaviour (journal)|Animal Behaviour]] |volume=75 |issue=3 |pages=1015–1022 |year=2008}}</ref> ನನೊಂಜಿ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪಮಡ ಪ್ಲಿಯಾನ್‌‌ (ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ) ಸ್ವರೂಪೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು; ಬಹುತೇಕ ಆಣ್ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಉಂದು ಎಲ್ಯ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, [[ತ್ರಿಕೋನ|ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ]] ಸ್ವರೂಪನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಪೊಣ್ಣುಲು ಒಂಜಿ ಅಗೆಲವಾಯಿನ, ಉರುಂಟುದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |title=Post-larval development and sexual dimorphism of the spider crab ''Maja brachydactyla'' (Brachyura: Majidae) |author=Guillermo Guerao & Guiomar Rotllant |journal=[[Scientia Marina]] |volume=73 |issue=4 |year=2009 |pages=797–808 |doi=10.3989/scimar.2009.73n4797 |url=http://digital.csic.es/bitstream/10261/19120/3/1148.pdf}}</ref> ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿಲು ಆಯಿತ್ತ ಪ್ಲಿಯೋಪಾಡ್‌‌ಲೆನ ಭಾಗೊಡು ಫಲೀಕರಿಸಯಿನ ತೆತ್ತಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಕಾವು ಕೊರೊಂದು ಕುಲ್ಲುನೆರ್ದ್‌ ಸ್ವರೂಪೊಡು ಈ ಬಗೆತ ಭಿನ್ನತೆ ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಂಡು. ==ವರ್ತನೆ== [[File:Carpilius convexus is consuming Heterocentrotus trigonarius in Hawaii.jpg|left|thumb|ಹವಾಯಿಡ್ ಹೆಟೆರೋಸೆಂಟ್ರೋಟಸ್‌ ಟ್ರೈಗೋನೇರಿಯಸ್‌ನ್ ಕಾರ್ಪಿಲಸ್‌ ಕಾನ್ವೆಕ್ಸಸ್‌ ತಿನೊಂದು ಉಪ್ಪುನೆ.]] ದೆಂಜಿಲು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನಂಚ ಒಂಜಿ ಬರಿಕ್ಕ್<ref name="Sleinis">{{cite journal |title=Locomotion in a forward walking crab |author=Sally Sleinis & Gerald E. Silvey |journal=[[Journal of Comparative Physiology A]]: Neuroethology, Sensory, Neural, and Behavioral Physiology |volume=136 |issue=4 |year=1980 |doi=10.1007/BF00657350 |pages=301–312}}</ref> ನಡಪುಂಡು (ಈ ಒಂಜಿ ವರ್ತನೆರ್ದ್ ಆದೇ [[wikt:crabwise|''ದೆಂಜಿದ ಲೆಕೊ ಬರಿಕ್ಕ್ ಪೋಪುನ'']] ಪನ್ಪುನ ಪದ ನಂಕ್‍ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ಂಡ್). ದೆಂಜಿಲೆನ ಕಾರ್‌ಲೆನ ಕೀಲ್‌ದ ಜೋಡಣೆನೇ ಉಂದೆಕ್ಕ್‌ ಕಾರಣ. ಸದರಿ ಕೀಲುಜೋಡಣೆ ಒಂಜಿ ಓರೆ ಆಯಿನ ನಡಪುನ ಭಂಗಿನ್ ಎಚ್ಚ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಪುನಂಚ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |url=http://homepages.ed.ac.uk/evah01/crabs.htm |title=Why do crabs walk sideways? |author=Andy Horton & Jane Lilley |publisher=[[British Marine Life Study Society]] |accessdate=January 5, 2009 |archive-date=January 22, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122194216/http://homepages.ed.ac.uk/evah01/crabs.htm |dead-url=yes }}</ref> ಆಂಚ ಆದ್‍ಲಾ, ಕೆಲವೊಂಜಿ ದೆಂಜಿಲು ದುಂಬು ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಿರಪುಗು ನಡಪೆರೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕೊರ್ಪುಂಡು; ರ್ಯಾನಿನಿಡ್‌ಲಾಯಿನ,<ref>{{cite web |title=Spanner crab ''Ranina ranina'' |url=http://www.dpi.nsw.gov.au/fisheries/recreational/saltwater/sw-species/spanner-crab |publisher=[[New South Wales Department of Primary Industries]] |accessdate=January 4, 2009 |year=2005 |work=Fishing and Aquaculture |archivedate=March 19, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319021249/http://www.dpi.nsw.gov.au/fisheries/recreational/saltwater/sw-species/spanner-crab |url-status=dead }}</ref> ''ಲಿಬಿನಿಯಾ ಎಮರ್ಜಿನೇಟಾ'' <ref>{{cite journal |title=Muscular anatomy of the legs of the forward walking crab, ''Libinia emarginata'' (Decapoda, Brachyura, Majoidea) |author=A. G. Vidal-Gadea & J. H. Belanger |journal=[[Arthropod Structure & Development]] |volume=38 |issue=3 |year=2009 |pmid=19166968 |pages=179–194 |doi=10.1016/j.asd.2008.12.002}}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ''ಮಿಕ್ಟಿರಿಸ್‌‌ ಪ್ಲಾಟಿಚೆಲೆಸ್‌'' ಈ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು.<ref name="Sleinis" />. ಕೆಲವೊಂಜಿ ದೆಂಜಿಲು, ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಪೊರ್ಚುನಿಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮ್ಯಾಟುಟಿಡೆ ವಂಶೊಗು ಸೇರ್‌ನ ದೆಂಜಿಲು, ಮೀಂದುನೆಟ್ಟ್‌ಲಾ ಸಮರ್ಥವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name="Ng" /> ದೆಂಜಿಲು ಬಹುತೇಕವಾಗದ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿಲಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ತನೆದ ಮಾದರಿಲೆನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಯಿತ್ತ ಚಿಮುಟಾಂಗೊಲೆನ್‌ ಹಾಕುನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೀಜುನ ಮೂಲಕ ಸಂವಹಿಸುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊನು ಅವು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪರಸ್ಪರರೆನ ಕಡೆಕ್ಕ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಲವುನು ದೆಂಜಿಲು ತೋಜಾವ. ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿಲೆನ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಗಳಿಸಾಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಆಣ್‌ ದೆಣಜಿಲು ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ತುಲೆಡ್ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite book |chapter=Crab (animal) |title=[[Encarta]] |year=2005 |publisher=[[Microsoft]]}}</ref> ಎಚ್ಚಕಮ್ಮಿ ಮಾತ ಗೋಲೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರುಕುಲೆಡ್‍ ಆಕ್ರಮಿಸದ್, ಬಂಡೆಲೆರ್ದ್ ಕೂಡ್‌ನ ಸಮುದ್ರತೀರೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್, ಒಟ್ಟೆಲೆಡ್ ದೆಂಗ್‍ದ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಬೋಡಾದ್‌ಲಾ ದೆಂಜಿಲು ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಯಾವು.<ref>{{cite book |title=The Miles Kelly Book of Life |url=https://archive.org/details/mileskellybookof0000unse_r2a0 |location=[[Great Bardfield]], [[Essex]] |publisher=[[Miles Kelly Publishing]] |year=2006 |pages=512 |isbn=978-1842367155}}</ref> ದೆಂಜಿಲು ಸರ್ವಾಹಾರಿಲಾದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಪಾಮಜಿಲೆನ್<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00288330.1993.9516571 |title=Natural diet of the crab ''Notomithrax ursus'' (Brachyura, Majidae) at Oaro, South Island, New Zealand |author=C. M. C. Woods |journal=[[New Zealand Journal of Marine and Freshwater Research]] |year=1993 |volume=27 |pages=309–315 |url=http://www.rsnz.org/publish/nzjmfr/1993/29.php |access-date=2021-05-26 |archive-date=2008-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080708235203/http://www.rsnz.org/publish/nzjmfr/1993/29.php |dead-url=yes }}</ref> ತಿಂದ್‌ದ್ ಜೀವಿಸವುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ಒವ್ವೇ ಆಹಾರೊನು ಅವು ಸೇವಿಸವುಂಡು. ಮೃದ್ವಂಗಿಲು, ಪುರಿಕುಲು, ಒರಿನ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲು, ಶಿಲೀಂಧ್ರೊಲು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊಿ ಅವಶೇಷ ಉಂದುವೇ ದೆಮಜಿಲೆನ ಆಹಾರೊಡು ಸೇರ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಲಭ್ಯತೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೆಂಜಿದ ಜಾತಿಲೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಬಂಜಿದಪೋಷಣೆ ನಡಪುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ದೆಂಜಿಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಯಿನಂಚ, ದಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಣಿ ದ್ರವ್ಯದ ಒಂಜಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಆಹಾರಕ್ರಮನಿ ಕೊರ್ಂಡ, ಅವು ಅಯಿತ್ತ ಅತಿವೇಗದ ಬುಲೆಚಿಲ್‍ಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಹತ್ತರವಾಯಿನ ದಾರ್ಢ್ಯತೆಗ್ ಕಾರಣ ಅಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |title=Diet composition influences the fitness of the herbivorous crab ''Grapsus albolineatus'' |journal=[[Oecologia]] |author=Kennish, R. |volum=105 |issue=1 |year=1996 |pages=22–29 |url=http://www.springerlink.com/content/l7m3368427059312/ |doi=10.1007/BF00328787 |volume=105 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal |title=Diet choice in an omnivorous salt-marsh crab: different food types, body size, and habitat complexity |author=T. L. Buck, G. A. Breed, S. C. Pennings, M. E. Chase, M. Zimmer & T. H. Carefoot |journal=[[Journal of Experimental Marine Biology and Ecology]] |year=2003 |volume=292 |issue=1 |pages=103–116 |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=14847986 |doi=10.1016/S0022-0981(03)00146-1 |access-date=2021-05-26 |archive-date=2009-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206202643/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=14847986 |dead-url=yes }}</ref> ಆಯಿತ್ತ ಕುಟುಂಬೊಗು ಬೋಡಾದ್‍ ಆಹಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂರಕ್ಷಣೆನ್ ಒದಗಿಸಯೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿಲನದ ಋತುತ್ತ ಅವಧಿಡ್‌, ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿ ತನ್ನ ಅಂಡಲೆನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಯಿನ ತಾಣೊನು ತೂವೊನಿಯೆರೆ, ದೆಂಜಿಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನವು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗತಿ.<ref>{{cite journal |author=Danièle Guinot & J.–M. Bouchard |year=1998 |title=Evolution of the abdominal holding systems of brachyuran crabs (Crustacea, Decapoda, Brachyura) |journal=[[Zoosystema]] |volume=20 |issue=4 |pages=613–694 |url=http://www.mnhn.fr/publication/zoosyst/z98n4a4.html |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2021-05-26 |archive-date=2006-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061118171555/http://www.mnhn.fr/publication/zoosyst/z98n4a4.html |dead-url=yes }}</ref> ==ನರಮಾನಿ ಗಲಸುನೆ== ===ಮೀನುಗಾರಿಕೆ=== [[File:Sorting Crabs Fionnphort.jpg|thumb|right|ಫಿಯಾನ್‍ಫ಼ೋರ್ಟ್, ಸ್ಕಾಟ್‍ಲಂಡ್‍ಂಡ್ ತಿನ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೀನುಗಾರೆರ್|alt=ಮೀನ್‍ಗಾರೆರ್ದ್ ಸುತ್ತೊಂದುನ ಮಲ್ಲ, ಅಗೆಲದ ಲೋಹದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ್ ಪತ್ತುನ, ಬುಲೆಪವುನ ಬುಕ್ಕೊ ತಿನ್ಪುನವು ಕಡಲ್‌ಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಮಾತ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲೆನ ಪೈಕಿ ದೆಂಜಿಲೆನ ಪಾಲ್ 20% ದಾತ್‍ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಪ್ರಮಾಣ ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ 1½ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಲೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು. ''ಪೋರ್ಟುನಸ್‌ ಟ್ರೈಟ್ಯುಬರ್ಕ್ಯುಲೇಟಸ್‌'' ಪನ್ಪುನ ಜಾತಿ ಆ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಪೈಕಿ ಐನನೇ ಒಂಜೆದಾತ್‍ ಪಾಲ್‍ನ್ ಆಕ್ರಮಿಸವುಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪೊಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಒರಿನ ವರ್ಗೊಲೆಡ್‍ ಉಂದು ಸೇರ್‌ದ್ ಉಂಡು: ''ಪೋರ್ಟುನಸ್‌ ಪೆಲಾಗಿಕಸ್‌'', ''ಚಿಯೊನೊಸೆಟೆಸ್‌'' ಕುಲತ್ತ ಹಲವಾರ್ ಜಾತಿಲು, ನೀಲಿ ದೆಂಜಿ (''ಕ್ಯಾಲಿನೆಕ್ಟೆಸ್‌ ಸ್ಯಾಪಿಡಸ್‌''), ''ಚಾರಿಬ್ಡಿಸ್‌ ಜಾತಿ'', ''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಪ್ಯಾಗರಸ್‌'', ಡಂಗೆನೆಸ್‌ ದೆಂಜಿ (''ಮೆಟಾಕಾರ್ಸಿನಸ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟರ್‌‌'') ಬುಕ್ಕೊ ''ಸಿಲ್ಲಾ ಸೆರ್ರಾಟ''. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಬಗೆಲಾ ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ 20,000 ಟನ್‌ಲೆರ್ದ್‌ಲಾ ಜಾಸ್ತಿದ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆವೊಂದು ಉಂಡು.<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/figis/servlet/TabLandArea?tb_ds=Capture&tb_mode=TABLE&tb_act=SELECT&tb_grp=COUNTRY |title=Global Capture Production 1950-2004 |publisher=[[Food and Agriculture Organization|FAO]] |accessdate=August 26, 2006 |archive-date=January 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123085332/http://www.fao.org/figis/servlet/TabLandArea?tb_ds=Capture&tb_mode=TABLE&tb_act=SELECT&tb_grp=COUNTRY |url-status=dead }}</ref> ===ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ=== [[File:Crabmasala.jpg|thumb|right|ಕರ್ನಾಟಕೊದ ದೆಂಜಿದ ಮಸಾಲಾ|alt=ಸೂಪ್‌ನು ಬೋಗುಣಿಯೊಂಜೆಟ್ಟ್ ಬೇಯಿಪಾಯಿನ ದೆಂಜಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] [[File:Crab dry curry.jpg|thumb|ಜೆಂಜಿ ಸುಕ್ಕ]] ಪ್ರಪಂಚದ ಉದ್ದ ಅಗೆಲೊಗುಲಾ ಹಲವಾರ್ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನೊಲೆಡ್‍ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾದ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಾದ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದು-ಚಿಪ್ಪುದ ದೆಂಜಿನ್ ಆಹಾರೊಡು ಗಲಸ್‍ಗ ಅಯಿತ್ತ ಚಿಪ್ಪುನು ತಿನ್ಪೆರ್; ನನ ಒರಿನ ಜಾತಿಲೆದ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಗಲಸ್‍ಗ, ಕೇವಲ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಕೇವಲ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪರಿಪಾಠ, ಹಿಮದ ದೆಂಜಿದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ದೆಂಜಿಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನಂಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಹುತೇಕವಾದ್ ಪೂರ್ವದೇಶೊಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆಡ್ ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿದ ಒಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ತೆತ್ತಿಲೆನ್‌ಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್; ಉಂದು ಸಂತಾನಶೀಲ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಸಾಲೆಲು ಪಾಕಶಾಲೆದ ಅಟಿಲ್‌ದ ಅನುಭವೊನು ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು. ಏಷ್ಯೊಡು, ಮಸಾಲಾ ದೆಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಚಿದ ದೆಂಜಿಲು ಅತೀವವಾಗದ್ ಮಸಾಲೆಭರಿತ ಆಹಾರಭಕ್ಷೊಲೆನ ಉದಾರ್ಮೆಲ್ ಆದ್ ಉಂಡು. ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ಡ್, ನೀಲಿ ದೆಂಜಿನ್‌ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪರತ್ತ್ ಬೇಲೆದ ಮಸಾಲೆದ ಒಟ್ಟುಗು ತಿನ್ಪೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾಯಿನ ಕ್ರೋಮರ್‌‌ ದೆಂಜಿನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸನಗ, ದೆಂಜಿದ ಮಾಸದ ಸಾರೊನು ದೆಪ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ಗಡುಸಾಯಿನ ಚಿಪ್ಪುದ ಉಳಯಿ ದೀಪೆರ್. ದೆಂಜಿದ ಮಾಸದ ಸಾರ ದೆತ್ತ್‌ದ್, ಅಯಿಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಹಿಟ್ಟಿದ ಮಿಶ್ರಣೊನು ಸೇರಾದ್‌, ಒಂಜಿ ದೆಂಜಿದ ಕೇಕನ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸವುನೆ ಅಮೆರಿಕದ ಒಂಜಿ ಪಾಕ ವಿಧಾನವಾದ್ ಉಂಡು. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮೂಲದ ಒಂಜಿ ಜಾಗತಿಕ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಡ್‌ದ ಸಾರ್‌ಡ್‍ಲಾ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್‌. ===ಬೇನೆ=== ಜೀವೊಡು ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಬೇಯಿಪಾವೆರ್. ಕಡಲ್‌‍ದ ದೆಂಜಿಲು ಈ ಬೇನೆನ್ ಅನುಭವಿಸವುಜ ಪಂಡ್‌ದ್ 2005ಟ್ ನಾರ್ವೆ ದೇಶದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಯೆರ್.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2005/feb/08/research.highereducation |title=Scientists say lobsters feel no pain |publisher=[[The Guardian]] |date=February 8, 2005 |author=David Adam}}</ref> ಅವು ಆದ್‌ಲಾ, ಬುಕ್ಕೊ ನಡತ್‌ನ ಸಂಶೋಧನೆಲು ಸೂಚಿಸಯಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲು ನಿಶ್ಚಯವಾಗದ್‍ಲಾ ಬೇನೆನ್‌ ಅನುಭವಿಸುಬ ಬುಕ್ಕೊ ನೆನಪು ಮಲ್ತೊನುವ ಪನ್ಪುನವು ತೆರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/27/crabs.memorypain/ |title=Crabs 'feel and remember pain' suggests new study |publisher=[[CNN]] |date=March 27, 2009 |access-date=May 26, 2021 |archive-date=January 6, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106235902/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/27/crabs.memorypain/ |url-status=dead }}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ ಪನ್ಪುನ ತಿರ್ತ್‌ದ ಗಣ 93 ವಂಶೊಲೆಡ್‌<ref name="Ng">{{cite journal |journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2008 |volume=17 |pages=1–286 |title=Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant Brachyuran crabs of the world |author=Peter K. L. Ng, Danièle Guinot & Peter J. F. Davie |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2021-05-26 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606061453/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |dead-url=yes }}</ref> 6,793 ಜಾತಿಗುಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದು ಉಂಡು, ಅಯಿಟ್ಟ್ ಬಹುಪಾಲ್ ದಶಪಾದಿಲೆನ ಉಳಿಕೆಗಳಾದ್ ಉಂಡು.<ref name="Martin & Davis">{{cite book |url=http://atiniui.nhm.org/pdfs/3839/3839.pdf |title=An Updated Classification of the Recent Crustacea |author=Joel W. Martin & George E. Davis |year=2001 |pages=132 |publisher=[[Natural History Museum of Los Angeles County]] |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2021-05-26 |archive-date=2013-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512091254/http://atiniui.nhm.org/pdfs/3839/3839.pdf |dead-url=yes }}</ref> ಒಂಜಿ ಬಿಲೆವೊಂದು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಯಿನ ಶರೀರ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆದ ಒಂಜಿ ಸಂಕೋಚನ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಗ್ಗಿರುವಿಕೆದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆರ್ದ್‌ ದೆಂಜಿಲೆನ ವಿಕಸನ ನಿರೂಪಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಒರಿನ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಲು ಇಂಚನೇ ಸಂಸ್ಕರಣೊಲೆಗ್ ಒಳಗಾತ್ಂಡಲಾ, ಕಾರ್ಸಿನೈಸೇಷನ್‌ ಪನ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಅತ್ಯಂತ ದುಂಬುವರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣವಾತ್ಂಡ್. ಬಂಜಿದ ಕಡೇತ ಖಂಡ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪಾಡ್‌‌ಲೆನ ಗೈರುಹಾಜರಿಲಾ ಮಲ್ಪ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುನಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎದೆತ್ತ ಎಲುಕ್ಕು ಎದುರಾದ್ ತಗ್ಗಿಸಯಿನ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆನ್ ಬಿಗಿಯಾದ್ ಪತೊನುನೆಕ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಎಲ್ಯ ಸಾಧನೊಲಾದ್‍ ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವು ವಿಕಸನ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಲಾ ಯಾವು. ಬಹುತೇಕ ದಶಪಾದಿಲೆಡ್, ಗೊನೊರಂಧ್ರೊಲು (ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಾರೊಲು) ಕಾರ್‌ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಪ್ಲಿಯೋಪಾಡ್‌‌‌ಲೆನ (ತಿರ್ತ ಬಂಜಿದ ಉಪಾಂಗೊಲು) ಸುರುತ ರಡ್ಡ್ ಜೋಡಿಲೆನ್ ದೆಂಜಿಲು ವೀರ್ಯ ವರ್ಗಾವಣೆಗಾಗದ್ ಬಳಸುನೆರ್ದ್ ಆದ್, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಒಳಗಾತ್ಂಡ್. ಆಣ್ ದೆಂಜಿದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಆಕಾರವಾಗದ್ ವಿಕಸನ ಆದ್‍ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಆದ್‌, ಗೊನೊರಂಧ್ರಲು ಮಧ್ಯರೇಖೆದ ಕಡೆಗಕ್ ಚಲಿಸಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಉಂದು ಕಾರ್‌ಲೆರ್ದ್ ಅಂಚಿಗ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಎದೆತ್ತ ಎಲುತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |author=M. de Saint Laurent |year=1980 |title=Sur la classification et la phylogénie des Crustacés Décapodes Brachyoures. II. Heterotremata et Thoracotremata Guinot, 1977 |journal=[[Comptes rendus de l'Académie des sciences]] |volume=t. 290 |pages=1317–1320}}</ref> ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರೊಲೆಗ್‌ ಸಂಬಂಧಿಸಿಆಯಿನಂಚ ಉಂದುವೇ ರೀತಿದ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಸಂಭವಿಸಾದ್ಂಡ್. ಎದೆತ್ತ ಎಲುತ್ತ ಕಡೆತ್ತ ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರದ ಚಲನೆ ಯೂಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ ಪನ್ಪುನ ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗನ್ ವಿಶದೀಕರಿಸವುಂಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್‍ ಗೊನೊರಂಧ್ರದ ಜಾಗೆದ ಬುಕ್ಕೊದ ಬದಲಾವಣೆ ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾನು ವಿಶದೀಕರಿಸವುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರಲು ಎದೆಮೂಳೆದ ಮಿತ್ತ್ ನೆಲೆಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ದೆಂಜಿಲು ಒಂಜಿ ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲತ್ತ ಗುಂಪುನು ರೂಪಿಸವುಂಡ ಪನ್ಪುನವು ಇತ್ತೆಲಾ ಒಂಜಿ ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯವಾದ್ ಉಂಡು.<ref name="Martin & Davis" /> ===ಮಹಾವಂಶೊಲು=== [[File:Dromia personata.jpg|thumb|right|ಡ್ರೋಮಿಯಾ ಪರ್ಸೋನೇಟಾ (ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿ: ಡ್ರೋಮಿಡೇ)]] [[File:Ranina ranina.jpg|thumb|right|ರ್ಯಾನಿನಾ ರ್ಯಾನಿನಾ (ರ್ಯಾನಿನೋಯ್ಡಾ: ರ್ಯಾನಿನಿಡೇ)]] [[File:Corystes cassivelaunus.jpg|thumb|right|ಕೋರಿಸ್ಟಸ್‌ ಕ್ಯಾಸಿವೆಲೌನಸ್‌ (ಹೆಟೆರೊಟ್ರೆಮೇಟಾ: ಕೋರಿಸ್ಟಿಡೇ)]] [[File:Ocypode quadrata (Martinique).jpg|thumb|right|ಓಸಿಪೋಡೆ ಕ್ವಾಡ್ರೇಟಾ (ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾ: ಒಸಿಪೊಡಿಡೇ)]] ಉಪಲಬ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ನಾಮವಾಯಿನ (†) ಜಾತಿಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ಆವರಣೊಲೆಡ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Ng" /> *'''ಗುಂಪು ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿ''' **ಡಕೋಟಿಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (6†) **ಡ್ರೋಮಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (147, 85†) **ಇಯೋಕಾರ್ಸಿನೋಯ್ಡಿಯಾ (1†) **ಗ್ಲೇಸ್‌ನೆರೊಪ್ಸೋಯ್ಡಿಯಾ (45†) **ಹೊಮೊಲೊಡ್ರೋಮಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (24, 107†) **ಹೊಮೊಲೊಯ್ಡಿಯಾ (73, 49†) *'''ಗುಂಪು ರ್ಯಾನಿನೋಯ್ಡಾ''' (46, 196†) *'''ಗುಂಪು ಸೈಕ್ಲೋಡೋರಿಪೋಯ್ಡಾ''' (99, 27†) *'''ಗುಂಪು ಯೂಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ''' **'''ಉಪಗುಂಪು ಹೆಟೆರೊಟ್ರೆಮೇಟಾ''' **ಏಥ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (37, 44†) **ಬೆಲ್ಲೋಯ್ಡಿಯಾ (7) **ಬೈಥೋಗ್ರೇಯ್ಡಿಯಾ (14) **ಕ್ಯಾಲಪ್ಪೋಯ್ಡಿಯಾ (101, 71†) **ಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (57, 81†) **ಕ್ಯಾರ್ಪಿಲಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (4, 104†) **ಚೆರಾಗೊನೊಯ್ಡಿಯಾ (3, 13†) **ಕೋರಿಸ್ಟೊಯ್ಡಿಯಾ (10, 5†) **ಕೊಂಪೊನೊಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (1†) **ಡೈರೋಯ್ಡಿಯಾ (4, 8†) **ಡೋರಿಪ್ಪೊಯ್ಡಿಯಾ (101, 73†) **ಎರಿಫಿಯೊಯ್ಡಿಯಾ (67, 14†) **ಗೆಕಾರ್ಸಿನ್ಯುಕೋಯ್ಡಿಯಾ (349) **ಗೊನೆಪ್ಪ್ಲಾಕೋಯ್ಡಿಯಾ (182, 94†) **ಹೆಕ್ಸಾಪೊಡೊಯ್ಡಿಯಾ (21, 25†) **ಲ್ಯೂಕೋಸಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (488, 113†) **ಮಜೋಯ್ಡಿಯಾ (980, 89†) **ಒರಿಥಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (1) **ಪ್ಯಾಲಿಕೋಯ್ಡಿಯಾ (63, 6†) **ಪಾರ್ಥೆನೋಪೋಯ್ಡಿಯಾ (144, 36†) **ಪಿಲುಮ್ನೋಯ್ಡಿಯಾ (405, 47†) **ಪೋರ್ಟುನೋಯ್ಡಿಯಾ (455, 200†) **ಪೊಟಾಮೋಯ್ಡಿಯಾ (662, 8†) **ಸ್ಯೂಡೋಥೆಲ್ಫುಸೋಯ್ಡಿಯಾ (276) **ಸ್ಯೂಡೋಝಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (22, 6†) **ರೆಟ್ರೊಪ್ಲೂಮೋಯ್ಡಿಯಾ (10, 27†) **ಟ್ರೆಪೆಝಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (58, 10†) **ಟ್ರೈಕೋಡ್ಯಾಕ್ಟೈಲೋಯ್ಡಿಯಾ (50) **ಕ್ಸಾಂಥೋಯ್ಡಿಯಾ (736, 134†) **'''ಉಪಗುಂಪು ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾ''' **ಕ್ರಿಪ್ಟೋಕಿರೋಯ್ಡಿಯಾ (46) **ಗ್ರೇಪ್ಸೋಯ್ಡಿಯಾ (493, 28†) **ಒಸಿಪೊಡೋಯ್ಡಿಯಾ (304, 14†) **ಪಿನ್ನೊಥೆರೊಯ್ಡಿಯಾ (304, 13†) ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವೊಲು== ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವಾಯಿನ ಕರ್ಕಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ರಾಶಿಯಾಯಿನ ಕಟಕ‌ ಈ ರಡ್ಡೆಕ್‌ಲಾ ದೆಂಜಿದ ಪುದರ್‌‍ನೇ ದೀತೆರ್. ಒಂಜಿ ದೆಂಜಿದ ರೀತಿಡೇ ಅಯಿನ್‍ ಚಿತ್ರಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಜಾನ್ ಬೆವಿಸ್‌ ಪನ್ಪುನಾಯೆ 1731ಟ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿಗ್ ದೆಂಜಿದ ನೀಹಾರಿಕೆನ್ ವೀಕ್ಷಿಸಾಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಈ ಪ್ರಾಣಿನ್ ಹೋಲುನಂಚ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಂಡೆ. ದೆಂಜಿ ಸ್ಪಂದತಾರೆದ ನೀಹಾರಿಕೆದ ಮಧ್ಯಭಾಗೊಡು ನೆಲೆಗೊಂಡ್‌‍ದ್ ಉಂಡು. ಪ್ರಾಚೀನ [[ಪೆರು]]ತ್ತ ಮೊಚೆ ಜನಕುಲು ಪ್ರಕೃತಿನ್, ಅಯಿಟ್ಟ್‌‍ಲಾ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸಮುದ್ರೊನು<ref>{{cite book |author=Elizabeth Benson |title=The Mochica: A Culture of Peru |url=https://archive.org/details/mochicacultureof0000bens |location=New York, NY |publisher=[[Praeger Press]] |year=1972 |isbn=9780500720011}}</ref> ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ತಮ್ಮ ಕಲೆಕುಲೆಡ್ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಅಕುಲು ಚಿತ್ರಿಸವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.<ref>{{cite book |author=Katherine Berrin & Larco Museum |title=The Spirit of Ancient Peru:Treasures from the Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera |location=New York |publisher=[[Thames and Hudson]] |year=1997 |pages=216 |isbn=978-0500018026}}</ref> [[ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆ|ಗ್ರೀಕ್‌ ಪುರಾಣೊ]]ಡು, ಕಾರ್ಕಿನೋಸ್‌ ಪನ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ದೆಂಜಿ ಆದ್‌ ಇತ್ತ್‌ದ್‌, ಅವು ಹೆರಾಕಲ್ಸ್‌‌‍ನ ಒಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಲೆರ್ನೆಯನ್‌ ಹೈಡ್ರಾ ಸಹಾಯೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ವಿವರಿಸದ್ ಉಂಡು. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== ==ದೆಂಜಿ - ಚಿತ್ರದರ್ಶಿನಿ== <gallery> File:Iz - Dromia sp., Uca sp. and N. meinerti.jpg|Iz - Dromia sp., Uca sp. and N. meinerti File:Dromia vulgaris.jpg|Dromia vulgaris File:Ranina ranina Stuffed specimen.jpg|Ranina ranina Stuffed specimen </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ದೆಂಜಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]] egpe3vgmn0s6t9jlfz2ep7fhqqjbty1 0 8616 363712 281003 2026-08-01T19:17:53Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363712 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Taxobox | name =ಏಶ್ಯದ ಕೋಗಿಲೆ | image = File:Asian Koel (Male) I IMG 8190.jpg | image_caption = ಆಣ್ ಕೋಗಿಲೆ | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2006|assessors='''BirdLife International'''|year=2004|id=47830|title=Eudynamys scolopaceus|downloaded=02 May 2007}}</ref> | regnum = Animalia | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Cuculiformes]] | familia = [[Cuculidae]] | genus = ''[[Koel|Eudynamys]]'' | species = '''''E. scolopaceus''''' | binomial = ''Eudynamys scolopaceus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map=KoelMap.svg | range_map_caption=The distribution of Asian Koel in black<ref>{{cite book|author=Johnsgard, PA|year=1997|title=The avian brood parasites: deception at the nest|url=https://archive.org/details/avianbroodparasi0000john|publisher=Oxford University Press|isbn=0195110420|page=[https://archive.org/details/avianbroodparasi0000john/page/259 259]}}</ref> | synonyms = ''Cuculus scolopaceus''<br/> ''Eudynamis honorata''<br/> ''Eudynamys scolopacea'' }} ಕೋಗಿಲೆ ಕುಕುಲಿಡೆ ಕುಟುಂಬಗು ಸೇರಿನ ಪಕ್ಕಿ.ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಕ್ಕೆದ ಗೊಡುಡ್ ತೆತ್ತಿ ದೀಪುಂಡ್.ಅವು ಬುಳೆಯಿಲೆಕ ಅಯ್ತ ಕಂಟಡ್ ಬುಲ್ಪರ ಶುರು ಮಲ್ಪುನಗ ಅಯ್ತ ನಿಜ ಸ್ಡರುಪ ಕಕ್ಕೆಗ್ ಗೊತ್ತಾದ್ ಅವು ಅಯ್ನ ಅಯ್ತ ಗೂಡ್ದು ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡುಂಡು. ಕೋಗಿಲೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯಾವಾದು ಮದ್ಯಮ ಗಾತ್ರೋದ ತೆಲ್ಪು ಪಕ್ಕಿಲು.ಅಯ್ಟ ಕೆಲವು ಜಾತಿ ವಲಸೆ ಉಲ್ಲ.ಕೋಗಿಲೆ ತೆನಸ್ ಆದ್ ಕೀಟಲೆನ್ ಕ್ರಿಮಿ ಕೀಟಕುಲ್ನ ಕಿನ್ನಿ ಲೆನು ತಿನ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾನಿಲೆನು ತಿನ್ಪುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಫಲ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು.ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಶಲುಡ್ದು ನರಮನಿ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಡು ಕೋಗಿಲೆದ ಪಾತ್ರೊ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣೋಡ್ ದೇವತೆ ಹೇರಾ ಆದ್ ತೋಜಾವೊಂದೆರು. ==ಪ್ರಭೇದಲು== ಕೋಗಿಲೆ ಕುಟುಂಬೊಡು ಕ್ಯಕುಲಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ ’Asian emerald cuckoo (Chrysococcyx maculatus) ಪನ್ಪಿನ ಉಪ ಕುಟುಂಬ ಉನ್ಡು.ಯುರೋಪ್ ದೇಶೊಡು ಕೋಗಿಲೆ ಲಕದ ಪಕ್ಕಿಲೆನು ಈ ಕುಟುಂಬೊಗ್ ಸೆರ್ಪಾದೆರು.ಕೋಗಿಲೆ, ರೋಡ್‌ರನ್ನರ್‌, ಮಲ್ಕೋವಾಸ್‌, ಕೋವಾಸ್‌, ಕೊಕೊಲ್‌ಸಮಸ್‌ ಬುಕ್ಕ ಅನಿಸ್ ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಬೇಧದ ಉಪ ಜಾತಿಲು ಉಲ್ಲ. ==ಗುಣಲಕ್ಸೋಣೊಲ್== ಆಣ್ ಕೋಗಿಲೆಲು ಮಿಂಚುನ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು ಮಂಜೋಲು ಬಣ್ಣೋದ ಕೊಕ್ಕು ಉಪ್ಪುಂಡ್.ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೋದ ಕಣ್ಣ್ ಉಂಡ್. ಪೊಣ್ಣೂ ಕೋಗಿಲೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪಂಡು. ಅಯ್ತ ಮೈಟ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊದ ಯೆಲ್ಯ ಪಟ್ಟೆಲು ಇಪ್ಪುವ. ==ಇಪ್ಪುನ ಪ್ರದೆಶಲು== ಕೋಗಿಲೆ ಭಾರತ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ರೀಲಂಕ,ಪಾಕಿಸ್ತಾನ,ಬಾಂಗ್ಲದೇಶ,ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ದೇಶೊಲೆಡು ತೋಜುದುಬರ್ಪ.ಈಶಾನ್ಯ ಬಾರತೊಡು ತೋಜುಬರ್ಪುನ ಕೋಗಿಲೆಲು ಬೇತೆ ಜಾಗೊಲೆನ ಕೋಗಿಲೆಡ್ದ ಗಾತ್ರೊಡು ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಇಪ್ಪುವ. ==ನಿಲೆ== ಕೋಗಿಲೆಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಕಾಡ್ ಡ್,ತೋಟೊಡ್,ಜಾಸ್ತಿ ಇರೆ ಇಪ್ಪುನ ಮರೊಟ್ ದಿಂಜಿನ ಬಯೊಲಡು ಇಪ್ಪುಂಡು ಉಂದು ಊರುಡು ಜಾಸ್ತಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ದ ಮರೊಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ==ಚಟುವಟಿಕೆಲು== ಕೋಗಿಲೆ ಮರರ್ದ್ ನೆಲಕ್ ಜಪ್ಪಂದಿನ ಪಕ್ಕಿ.ಚಲಿಗಾಲೊಡ್ ಅವು ಇಜ್ಜೆ ಪನ್ಪಿಲೆಕ ಶಬ್ದ ಮಲ್ಪಂದೆ ಬದ್ಕುಂಡು.ಸುಗ್ಗಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆಗಾಲ ದ ಸಮಯೊಡು ಬುಲ್ಪರ ಶುರು ಮಲ್ಪುಂಡು.ಅರೆಗಾಲೊಡು ಇಡಿ ಅಯ್ತ ಬುಲಿಪು ಕೆನುನೆ ಕುಶಿ.ಆಣ್ ಕೋಗಿಲೆ ಮಾತ್ರ ಶೋಕುಡು ರಾಗೊಡು ಬುಲಿಪುನು."ಕೂ... ಕೂ" ಪಂದು ಯೆಲ್ಯ ದ್ವನಿರ್ದ್ ಶುರು ಮಲ್ತ್.ಐಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೊರು ಬುಲಿಪುಂಡು.ಪೊಣ್ಣು ಕೋಗಿಲೆ ಆತು ಶೋಕ್ ಬುಲಿಪುಜಿ. ==ಕಿನ್ನಿ ಮಲ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ== ಕೋಗಿಲೆ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಲು. ಉಂದುವೆ ನೆತ್ತ ವಿಶೇಶ. ಕಿನ್ನಿ ದೀವರ ಕೋಗಿಲೆ ಯೇಪಲಾ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುಜಿ.ಪೊಣ‍್ಣು ಕೋಗಿಲೆ ಕಕ್ಕೆ ದ ಗೂಡುಗು ಕಂಡ್ ದ್ ಪೋದು ತೆತ್ತಿ ದೀಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕೋಗಿಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ತೆತ್ತಿ ದೀಪುನ ಸಮಯೊ ಸಾದರನವಾದ್ ಒಂಜೆ ಲೆಕ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಣ್ ಕೋಗಿಲೆ ಕಕ್ಕೆದ ಗೂಡುದ ಕೈತಲ್ ಬತ್ತದು,ತೆತ್ತಿ ಕಾತೊಂದಿಪ್ಪುನ ಕಕ್ಕೆಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರ್ದು ಐತ ಬೆರಿಯೆ ಬರ್ಪಿಲೆಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಈ ಸಮಯೊನೆ ಕಾತೊಂದಿಪ್ಪುನ ಪೊಣ್ಣು ಕೋಗಿಲೆ ಕಕ್ಕೆ ಗೂಡೂಗ್ ಪೋದು ಕಕ್ಕೆ ದ ತೆತ್ತಿನೆ ಹೋಲು ನಂಚಿನ ಐತ ಕೋಗಿಲೆ ತೆತ್ತಿನ್ ಕಕ್ಕೆದ ಗೂಡುಡ್ ದೀಪುಂಡು. ಈ ಬೇಲೆಡು ಯೆತೋ ಸರಿ ಕಕ್ಕೆ ನಡುಕು ತಿಕ್ಕದು ಸೈಪುಂಡು. ಜೋಡಿ ಕಕ್ಕೆಲು ಗೂಡುಗ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಐಕ್ ಗೊತ್ತಿಪ್ಪಂದೆ ಕೋಗಿಲೆ ದ ತೆತ್ತಿಗ್ ಲಾ ಕಾವು ಕೊರ್ದು ಕಿನ್ನಿ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಕಿನ್ನಿ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊಲೈಕ್ ಗೊತ್ತಾವಂದೆ ಐಕ್ಲ ತಿನ್ಪಾವುಂಡು. ==ಬದುಕು== ಕೋಗಿಲೆದ ಕಿನ್ನಿಲು ಮಸ್ತು ಚಾಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.ತಿದ್ಯಪ್ಪೆ ಗುಟುಕು ಕೊರ್ನಗ ಬೇಗ ಆಯ್ತ ತೆನಸ್ ದೆತೊನುಂಡು.ಅನ್ಚಾದ್ ಈ ಕೋಗಿಲೆ ಕಿನ್ನಿಲೆನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬೇಗ ಆಪುಂಡು.ತಿದ್ಯಪ್ಪೆ ಈ ಕಾರಣ ನಡ್ದ,ಪಕ್ಕಿ ಗೂಡುಡು ತೆತ್ತಿ ದೀಪುನ ಸಮಯನು ತೂದು -ಅಯ್ತ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಾದು - [[ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು]] bjy7vqvghpwe34ip0u8q4q84l0i1yot 0 10599 363724 281041 2026-08-01T19:28:43Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363724 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ಗಜ್ಜರಿ |image = Daucus carota May 2008-1 edit.jpg |image_caption = ಗಜ್ಜರಿಯ ಪುಷ್ಪ ಪತ್ರ |regnum = plantae |unranked_divisio = [[ಆವೃತಬೀಜಿ]] |unranked_classis = [[ಯೂಡಿಕೋಟ್ಸ್]] |unranked_ordo = [[ಆಸ್ಟೇರಿಡ್ಸ್]] |ordo = [[ಅಪಿಯೇಲ್ಸ್]] |familia = [[ಅಪಿಯೇಸಿApiaceae]] |genus = ''[[Daucus]]'' |species = '''''ಡಿ. ಕಾರೋಟ''''' |binomial = ''ಡಾಕಸ್ ಕಾರೋಟ'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} [[File:Daucus carota subsp. maximus MHNT.BOT.2007.40.407.jpg|thumb|''Daucus carota subsp. maximus'']] '''ಗಜ್ಜರಿ'''ನ್ ('''ಕ್ಯಾರಟ್''') (''[[ಡಾಕಸ್ ಕ್ಯಾರೋಟಾ]]'' ಉಪಜಾತಿ. ''ಸಟೈವಸ್'') ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[ಕಿತ್ತಲೆ (ಬಣ್ಣ)|ಕಿತ್ತಲೆ]], ನೇರಳೆ, ಕೆಂಪು, ಬೊಲ್ದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುನ ತಾಜಾ ಇತ್ತ್‌ನಪಗ ಗರಿಗರಿ ರಚನೆ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕಂಡೆ [[ತರಕಾರಿ]]. ಗಜ್ಜರಿದ ತಿನಿಯೆರೆ ಅಪುನ ಭಾಗ ಒಂಜಿ [[ತಾಯಿಬೇರು|ಅಪ್ಪೆ ಬೇರ್]] ಆದ್ ಉಂಡು. ಅವು [[ಯೂರೋಪ್]] ಬುಕ್ಕೊ ನೈಋತ್ಯ [[ಏಷ್ಯಾ]]ಗ್ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ಕಾಡು ಗಜ್ಜರಿ]] ''ಡಾಕಸ್ ಕ್ಯಾರೋಟಾ''ದ ಒಂಜಿ ದೇಶೀಯ ಪ್ರಕಾರ. ಪರ್ಷಿಯೊಡು ಮೂಲತಃ ಉಂದೆತ್ತ ಕೃಷಿನ್ ಅಯಿತ್ತ ಇರೆಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೀತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಂದೆತ್ತ ಕಂಡೆಲು ತರಕಾರಿಯಾದ್ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಉಂದೆತ್ತ ಪಜ್ಜಿ ಇರೆಕುಲೆನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಬಳಸುವೆರ್.  ಅಪಿಯಾಸಿಯೆ (Apiaceae) ಕುಟುಂಬೊಡು ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಒಂಜಿ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಬುಲೆಪುನ ದಯಿ ಉಂದು ಕಂಡೆಲಾದ್ ಬುಲೆಪುನೆಕ್ ದುಂಬು ನೆಲಕ್ಕ್ ಕೈತಲ್‌ಡೇ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾದ್ ಇರೆಕುಲೆನ್ ಹೋಲುವೇ ರಚನೆಲಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಬೇಕನೇ ಬುಲೆಪುನ ತಳಿಕುಲು ಬೀಜನ್ ಬಿತ್ತ್‌ನ ೯೦ ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಕಟಾವುಗು ಬತ್ತ್ಂಡ, ನಿಧಾನವಾದ್ ಬುಲೆಪುನ ತಳಿಕುಲು ೧೨೦ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ದೆತೊನುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಕಂಡೆಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಯಿನ ಆಲ್ಫಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಟಾ ಕ್ಯಾರೋಟೀನ್‌ಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ೬ ಲೆನ ಉತ್ತಮವಾಯಿನ ಮೂಲವಾದ್ ಉಂಡು. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಈ ಪದೊನು ೧೫೩೦ಟ್ ಬಳಸ್‌ನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್‍ ಮಧ್ಯ ಫ್ರೆಂಚ್‌‍ರ್ದ್ ಎರವಲು ದೆತೊಂದು ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=carrot|title=Carrot|publisher=Online Etymology Dictionary|accessdate=30 November 2014}}</ref> ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಸಂವಾದಿಯಾಯಿನ ಪದೊಕುಲೆನ್‍ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೀಕ್ ಪದೊಕುಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಕೊಂಬುದಂಚಿನ ರಚನೆದ ಕಾರಣೊಗಾದ್ ಕೊಂಬು ಪನ್ಪುನ ಅರ್ಥ ಉಪ್ಪುನ ಕೆರ್ (*ker) ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊರ್ದು ಉಂದೆನ್ ಸೂಚಿಸಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ==ಇತಿಹಾಸೊ== ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್ವಿಕ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನೊಲು ದೇಶೀಯ ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲನ್ ಸೂಚಿಸಾವುಂಡು.<ref>{{cite book|title=Carrots and Related Vegetable Umbelliferae|last1=Rubatsky|first1=V.&nbsp;E.|last2=Quiros|first2=C.&nbsp;F.|last3=Siman|first3=P.&nbsp;W.|publisher=CABI Publishing|year=1999|isbn=978-0-85199-129-0|ref=harv}}</ref> ಉಂದೆತ್ತ ಕಚ್ಚಾಸ್ವರೂಪದ ಮೂಲ ಬಹುಶಃ ಪರ್ಷಿಯಾ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಬುಕ್ಕೊದ ಶತಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಉಂದೆತ್ತ ಚೀಪೆನ್ ಎಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆತ್ತ ವನ್ಯಗುಣಕುಲೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ತಳಿಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಇತ್ತೆದ ರೂಪದ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. [[ಚಿತ್ರ:Carrot,_Juliana_Anicia_Codex.jpg|thumb|ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರಣ ಲೇಬಲ್ "ತೋಟದ" ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಜೂಲಿಯಾನ Anicia ಕೋಡೆಕ್ಸ್, 6 ನೇ ಶತಮಾನ AD Constantinopolitan ಪ್ರತಿನ್ Dioscorides' 1ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ|ಗ್ರೀಕ್]] pharmacopoeia. ಎದುರುದ ಪುಟತ್ತ ಉಲ್ಲೇಕೊ "ಕಂಡೆಲೆನ್ ಬೇಯಿಪಾದ್ ತಿನೊಲಿ."<ref>Folio 312, [//en.wikipedia.org/wiki/Juliana_Anicia_Codex Juliana Anicia Codex]</ref>]] ಸುರು ಸುರು ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಕಂಡೆರ್ದ್‌‍ಲಾ ಅಯಿತ ಪರಿಮಳದ ಇರೆಕುಲೆಗಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಬಿತ್ತ್‌ಲ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ.೨೦೦೦-೩೦೦೦ ದ ಪೊರ್ತುಗು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಜರ್ಮನಿಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{harvp|Rubatsky|Quiros|Siman|1999|p=6}}</ref> [[ಅಜಮೋದ|ಪಾರ್ಸ್ಲಿ]], [[ಕೊತ್ತುಂಬರಿ|ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸಪ್ಪು, ಕೊತ್ತಂಬರಿ]], [[ಸೊಂಪು|ಜೀರಿಗೆ]], ಅನಿಸ್, [[ಸಬ್ಬಸಿಗೆ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಜೀರಿಗೆ]] ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಕೈತಲ್‌ದ ಸಂಬಂಧಿ ತಳಿಕುಲು. ಇತ್ತೆಲಾ ಸುವಾಸನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಬುಲೆಪವೆರ್. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗುಲೆನ ಸುರೂತ ಉಲ್ಲೇಕೊದ ಪ್ರಕಾರೊ 1 ನೇ ಶತಮಾನದ ರೋಮನ್ನೆರ್ ತಿಂದ್‌ನ ಒಂಜಿ ಕಂಡೆ ತರಕಾರಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಭಾವಿಸಾಯಿನ ಪ್ಯಾಸ್ಟಿನಾಕ (''pastinaca)'',<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O-t9BAAAQBAJ&pg=RA4-PA387|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Elsevier Science|year=2015|isbn=978-0-12-384953-3|page=387}}</ref> ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿಕ್ಕ್ ನಿಕಟವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಉಪ್ಪುನ ಪಾರ್ಸ್ನಿಪ್<ref>{{Cite book|title=Domestication of Plants in the Old World|last=Zohary, Daniel|last2=Hopf, Maria|publisher=Oxford University Press|year=2000|edition=3rd|page=203}}</ref><ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Linnaeus Linnaeus] later used the word as a scientific name for the genus ''[//en.wikipedia.org/wiki/Pastinaca Pastinaca]'', which includes parsnips.</ref> ಆದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಯಾವು ಪಮದ್ ತೆರಿಯೊಂದೆರ್. ಡಿಸ್ಕಾರೈಡನ ಒಂಜನೇ ಶತಮಾನದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್‌‍ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ವೈದ್ಯಸಂಹಿತೆ ಆಯಿನ `ಡೆ ಮಟೀರಿಯ ಮೆಡಿಕಾ' (De Materia Medica) ಪನ್ಪುನ ಬೂಕುದ ಕಾಂಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಾಲಿಟನ್ನ ನಕಲಾಯಿನ ಕ್ರಿ.ಶ. ೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವ ರೋಮನ್ನ್‌‍ದ `ಜೂಲಿಯಾನ ಅನಿಸಿಯಾ ಕೊಡೆಕ್ಸ' (Juliana Anicia Codex) ಪನ್ಪುನ ಬೂಕುಡು ಈ ದಯಿನ್ ಚಿತ್ರಿಸದ್ ಉಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ವಿವರಲಾ ಕೊರ್ತೆರ್‌. ಮೂಜಿ ವಿಧದ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ವರ್ಣಿಸದ್ ಉಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಕಂಡೆಲೆನ್‍ ಬೇಯಿಪಾದ್ ತಿನೊಲಿ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ವಿವರಿಸಾದ್ ಉಂಡು.<ref>Folio 312, 313, 314, [//en.wikipedia.org/wiki/Juliana_Anicia_Codex Juliana Anicia Codex]</ref> [[ಚಿತ್ರ:Carrots of many colors.jpg|left|thumb|ಒಂಜಿ ಶ್ರೇಣಿದ ಬಣ್ಣಲೆನ ಕ್ಯಾರೆಟ್]] ಸ್ಪೇನ್ ದೇಸೊಡು ಮೂರ್ಸ್ (Moors) ೮ ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ದಯಿನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿಯೆರ್‌. ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನೊಡು, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ, ಭಾರತ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪ್‌ಲೆಡ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಕಂಡೆಲು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Purple">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1991768.stm|title=Carrots return to purple roots|date=May 16, 2002|work=[[BBC]]|access-date=December 5, 2013}}</ref> ಸುಮಾರ್ ಉಂದುವೇ ಸಮಯೊಡು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನೊಡು ಆಧುನಿಕ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಪುಟ್ಟೊಂಡು.<ref name="Simon p. 328">{{harvp|Simon|Freeman|Vieira|Boiteux|2008|p=328}}</ref> ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಯಹೂದಿ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಸಿಮಿಯೋನ್ ಸೇಥ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಬ್-ಅಂಡಾಲೂಸಿಯ ಕೃಷಿಕೆ ಇಬ್ನ್ ಅಲ್ ಅವ್ವಮ್ (Ibn al-'Awwam) ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ವರ್ಣಿಸಾದೆರ್.<nowiki>https://kn.wikipedia.org/wiki/Carrot#cite_note-Dalby_2003-16</nowiki> ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಕೃಷಿ ಚೀನಾ ದೇಸೊಡು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಜಪಾನ್ ದೇಸೊಡು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಂಡು. [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ದೇಶೊಡ್ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್,<ref>{{Cite book|title=Main Types of the Western Carotene Carrot and their Origin|last=Otto Banga|publisher=Tjeenk Willink|year=1963}}</ref> ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ವಾಸ್ತವವಾದ್ ಆ ಸಮಯೊಡು ಡಚ್ ಧ್ವಜ ಕಿತ್ತಳೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಧುನಿಕ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಕಾರೆ ಆಯಿನ '''ಜಾನ್ ಅಬ್ರೇ''' (೧೬೨೬-೧೬೯೭) ಇಂಚ ವಿವರಿಸುವೆರ್. "ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಸುರುಕು ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ಶೈರ್‌ದ ಬೆಕ್ಕಿಂಗ್ಟನ್‌ಡ್ ಬಿತ್ಯೆರ್‌‍ಗೆ. ಅಕುಲು ಸುರುಕು (೧೬೬೮ಟ್) ಇಡೆಗ್ ಅಯಿನ್ ಕನತ್‌ನೆ ಪನ್ಪುನೆನ್ ಬಾರೀ ಪಿರಾಕ್‌ದ ನರಮಾನಿ ಒರಿ ನೆನೆಪು ಮಲ್ತೊಂಡೆ."<ref>Oliver Lawson Dick, ed. ''Aubrey's Brief Lives. Edited from the Original Manuscripts'', 1949, p. xxxv.</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಾರೆರ್ ವಸಾಹತು ಅಮೇರಿಕೊಡು 17ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿಯೆರ್.<ref>{{harvp|Rubatsky|Quiros|Siman|1999|pp=6–7}}</ref> ಪಿದಯಿ ತೂನಗ(ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ) ಉಲಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ನೇರಳೆ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಂಗಡಿಲೆಡ್ ಮಾರಿಯೆರೆ ೨೦೦೨ಟ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ==ವಿವರಣೆ== ''Daucus carota'' ಒಂಜಿ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ದಯಿ. ಸುರುತ ವರ್ಸೊಡು, ಅಯಿತ್ತ [[ಇರೆ|ಇರೆಕುಲು]] ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಸಕ್ಕರೆ|ಸಕ್ಕರೆನ್]] ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ವರ್ಸೊ ಪೂ ಬುಡಿಯೆರೆ ದಯಿಕ್ಕ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಒದಗಿಸಾಯೆರೆ ಕಂಡೆಕೆಡ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಾ ದೀಪುಂಡು. [[ಚಿತ್ರ:Carrots are up (2634523693).jpg|left|thumb|ಕೊಡಿತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಚೆಗ್‌ರ್‌ದ್‌ನೆ]] ಕೊಡಿತ್ತಿಬುಕ್ಕೊ ಕೂಡ್ಲೆ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಬಿತ್ತ್‌ಲು ಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡದ ನಡುಟ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ಭಿನ್ನತೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಪಾರ್ಶ್ವ ಬೇರ್‌ಲ್ ಉಪ್ಪಂದಿನ ಕಾಂಡ ದಪ್ಪ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಂಡದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಬಿತ್ತ್‌‍ರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌‍ನ ಇರೆಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಡಿತ್ತ್‌ನ ೧೦-೧೫ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಸುರುತ ನಿಜವಾಯಿನ ಇರೆ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊದ ಇರೆಕುಲು ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ (ಒಂಜಿ ತೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಇರೆತ್ತಂಚ) ಸುರುಳಿದಂಚ ಅರಳ್‌ದ್‍ ಉಂತ್‌ದ್‍ ಚೆಗುರುಂಡು. ಇರೆತ್ತ ತೊಟ್ಟುಲು ಕಾಂಡೊನು ಆವರಿಸಾವುಂಡು. ದಯಿ ಬುಲೆಯಿನಂಚ ಕಂಡೆದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ  ಬಿತ್ತ್‌‍ರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಇರೆ ದೂರ ನೂಕ್‌ ನಂಚ ಅಪುಂಡು. ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಕಾಂಡ ಸಂಕುಚಿತ ಅಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಗೆಣ್ಣುಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಉಪ್ಪುಜಿ. ಪೂ ಬುಡಿಯಡಿಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬಿತ್ತ್‌‍ದ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಮೂಲ ವಿಸ್ತಾರ ಆಯಿನಪಗ ಕಾಂಡದ ಕೊಡಿ ಎಲ್ಯ ಅವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಚೂಪು ಅಪುಂಡು. ಅಪಗ ಕಾಂಡ ಮೇಲ್ಮುಖವಾದ್ ವಿಸ್ತಾರ ಆದ್‍ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖೆಲೆದ ಸುಮಾರ್ ೬೦-೨೦೦ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌‍ಲೆನ (೨೦-೮೦ಇಂಚಿ) ಎತ್ತರದ ಪೂತ ಗೊಂಚಿಲ್‌ಲೆನ್ ಬುಡುಪುಂಡು.<ref name="Rubatsky pp. 22–28">{{harvp|Rubatsky|Quiros|Siman|1999|pp=22–28}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಂಡೆಲು ಮಾಂಸಲವಾಯಿನ ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿಲೆನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌ಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌‍ದ್ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕ್ಯಾರಟ್‌‍ಲು ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌‍ಗ್ ಹೋಲಿಸಾಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌‍ಲು ಉಪ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ತಳಿಕುಲು ಎಲ್ಯ ಅಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯೊಲು ಉಪ್ಪುನ ತಿರ್ಲ್‌‍ನ್ ಪಡೆಪುಂಡು. ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌ಲೆನ ಬಣ್ಣದ ತೀವ್ರತೆ ಒಂಜೇ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನಗ ತಿರ್ಲ್ ಇಜ್ಜಂದಿಲೆಕೊ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಂಡೆಲು ಉದ್ದ ಆದ್ ಶಂಕದ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಅಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ತಳಿಕುಲೆಡ್‍ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗೋಲಾಕಾರೊನು ಹೋಲುನ ಕಂಡೆಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್‌ದ ವ್ಯಾಸ ಒಂಜೆರ್ದ್ ೧೦ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಿಸಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್‌ದ ಉದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೧೦-೨೫ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ೫-೫೦ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌‍ಲಾ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲು ಉಂಡು. {{Multiple image|align=right|direction=vertical|width=200|image1=Daucus carota May 2008-1 edit.jpg|caption1=''Daucus carota'' umbel (inflorescence). Individual flowers are borne on undivided pedicels originating from a common node.|image2=DaucusCarota.jpg|caption2=Top view of ''Daucus carota'' inflorescence, showing umbellets; the central flower is dark red.}} ==References== {{Reflist|30em|refs=<ref name="Abbott 2012">{{cite book |author=Abbott, Catherine |title=The Year-Round Harvest: A Seasonal Guide to Growing, Eating, and Preserving the Fruits and Vegetables of Your Labor |url=https://books.google.com/books?id=yKjGtrh30V4C&pg=PA54 |year=2012 |publisher=Adams Media |isbn=978-1-4405-2816-3 |pages=54–55 }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Ballmer-Weber 2012">{{cite journal |author1=Ballmer-Weber, B.K. |author2=Skamstrup Hansen, K. |author3=Sastre, J. |author4=Andersson, K. |author5=Bätscher, I. |author6=Ostling, J. |author7=Dahl, L. |author8=Hanschmann, K.M. |author9=Holzhauser, T. |author10=Poulsen, L.K. |author11=Lidholm, J. |author12=Vieths, S. |display-authors=3 |title=Component-resolved in vitro diagnosis of carrot allergy in three different regions of Europe |journal=Allergy |year=2012 |volume=67 |issue=6 |pages=758–766 |doi=10.1111/j.1398-9995.2012.02827.x |pmid=22486768}}</ref> <ref name="Baranska 2005">{{cite journal |author1=Baranska, Malgorzata |author2=Schulz, Hartwig |author3=Baranski, Rafal |author4=Nothnagel, Thomas |author5=Christensen, Lars P. |display-authors=3 |title=''In situ'' simultaneous analysis of polyacetylenes, carotenoids and polysaccharides in carrot roots |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2005 |volume=53 |issue=17 |pages=6565–6571 |doi=10.1021/jf0510440 |pmid=16104767}}</ref> <ref name="Bidlack 2011">{{cite book |author1=Bidlack, Wayne R. |author2=Rodriguez, Raymond L. |title=Nutritional Genomics: The Impact of Dietary Regulation of Gene Function on Human Disease |url=https://books.google.com/books?id=27ndQDXheA8C&pg=PA321 |year=2011 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-4452-6 |page=321}}</ref> <ref name="Brown 2012">{{cite book |author=Brown, Ellen |title=The Complete Idiot's Guide to Smoothies |url=https://books.google.com/books?id=0aLqKVlGZTEC&pg=PA21 |year=2012 |publisher=DK Publishing |isbn=978-1-4362-9393-8 |page=21}}</ref> <ref name="Burney 2010">{{cite journal |author1=Burney, P. |author2=Summers, C. |author3=Chinn, S. |author4=Hooper, R. |author5=Van Ree, R. |author6=Lidholm, J. |display-authors=3 |title=Prevalence and distribution of sensitization to foods in the European Community Respiratory Health Survey: A EuroPrevall analysis |journal=Allergy |year=2010 |volume=65 |issue=9 |pages=1182–1188 |doi=10.1111/j.1398-9995.2010.02346.x |pmid=20180791}}</ref> <ref name="Carr 1998">{{cite book |author=Carr, Anna |title=Rodale's Illustrated Encyclopedia of Herbs |url=https://books.google.com/books?id=htGD3Y7WNxwC&pg=PA112 |year=1998 |publisher=Rodale |isbn=978-0-87596-964-0 |page=112}}</ref> <ref name="Cunningham 2000">{{cite book |author=Cunningham, Sally Jean |title=Great Garden Companions: A Companion-Planting System for a Beautiful, Chemical-Free Vegetable Garden |url=https://books.google.com/books?id=bYOPlJt6SfAC&pg=PA196 |year=2000 |publisher=Rodale |isbn=978-0-87596-847-6 |pages=195–196}}</ref> <ref name="Czepa 2003">{{cite journal |author1=Czepa, Andreas |author2=Hofmann, Thomas |title=Structural and sensory characterization of compounds contributing to the bitter off-taste of carrots (''Daucus carota'' L.) and carrot puree |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2003 |volume=51 |issue=13 |pages=3865–3873 |doi=10.1021/jf034085+ |pmid=12797757}}</ref> <ref name=DAFF>{{cite report |url=http://www.nda.agric.za/docs/Brochures/prodGuideCarrot.pdf |title=Production guidelines for carrot |publisher=Agriculture, Forestry & Fisheries Department: Republic of South Africa |access-date=2020-10-23 |archivedate=2020-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024034912/https://www.nda.agric.za/docs/Brochures/prodGuideCarrot.pdf }}</ref> <ref name="Dalby 2003">{{cite book |author=Dalby, Andrew |title=Food in the Ancient World from A to Z |url=https://books.google.com/books?id=FtIXAe2qYDgC&pg=PA75 |year=2003 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-23259-3 |page=75}}</ref> <ref name="Elzer-Peters 2014">{{cite book |author=Elzer-Peters, K. |title=Midwest Fruit & Vegetable Gardening: Plant, Grow, and Harvest the Best Edibles – Illinois, Indiana, Iowa, Kansas, Michigan, Minnesota, Missouri, Nebraska, North Dakota, Ohio, South Dakota & Wisconsin |url=https://books.google.com/books?id=DSxRAgAAQBAJ&pg=PA136 |year=2014 |publisher=Cool Springs Press |isbn=978-1-61058-960-4 |page=136}}</ref> <ref name="Garrod 1978">{{cite journal |author1=Garrod, B. |author2=Lewis, B.G. |author3=Coxon, D.T. |title=''Cis''-heptadeca-1,9-diene-4,6-diyne-3,8-diol, an antifungal polyacetylene from carrot root tissue |journal=Physiological Plant Pathology |year=1978 |volume=13 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1016/0048-4059(78)90039-5}}</ref> <ref name="Gisslen 2010">{{cite book |author=Gisslen, Wayne |title=Professional Cooking, College Version |url=https://books.google.com/books?id=N5el9CYbEP0C&pg=PA146 |year=2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-19752-3 |page=146}}</ref> <ref name="Greene 2012">{{cite book |author=Greene, Wesley |title=Vegetable Gardening the Colonial Williamsburg Way: 18th-Century Methods for Today's Organic Gardeners |url=https://books.google.com/books?id=KFQMt1Ww6osC&pg=PA81 |year=2012 |publisher=Rodale |isbn=978-1-60961-162-0 |page=81}}</ref> <ref name="Gupta 2000">{{cite book |author=Gupta, Niru |title=Cooking the Up Way |url=https://books.google.com/books?id=fNXSe1mYhg8C&pg=PA17 |year=2000 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-1558-1 |page=17}}</ref> <ref name="Hedrén 2002">{{cite journal |author1=Hedrén, E. |author2=Diaz, V. |author3=Svanburg, U. |title=Estimation of carotenoid accessibility from carrots determined by an ''in vitro'' digestion method |journal=European Journal of Clinical Nutrition |year=2002 |volume=56 |issue=5 |pages=425–430 |url=http://www.nature.com/ejcn/journal/v56/n5/full/1601329a.html |doi=10.1038/sj.ejcn.1601329 |pmid=12001013}}</ref> <ref name="Krech 2004">{{cite book |author1=Krech, Shepard |author2=McNeill, J.R. |author3=Merchant, Carolyn |title=Encyclopedia of World Environmental History: O-Z, Index |url=https://books.google.com/books?id=Dmky95hwKr0C&pg=PA1071 |year=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-93735-1 |page=1071}}</ref> <ref name="Kurosaki 1988">{{cite journal |author1=Kurosaki, Fumiya |author2=Nishi, Arasuke |title=A methyltransferase for synthesis of the phytoalexin 6-methoxymellein in carrot cells |journal=FEBS Letters |year=1988 |volume=227 |issue=2 |pages=183–186 |doi=10.1016/0014-5793(88)80894-9}}</ref> <ref name="Mabey 1997">{{cite book |author=Mabey, R. |year=1997 |title=Flora Britannica |url=https://archive.org/details/florabritannica0000mabe |location=London |publisher=Chatto and Windus |isbn=1-85619-377-2 |page=[https://archive.org/details/florabritannica0000mabe/page/298 298]}}</ref> <ref name="Martino 2006">{{cite book |author=Martino, Robert S. |title=Enjoyable Cooking |url=https://books.google.com/books?id=fGWaxCySg54C&pg=PR19 |year=2006 |publisher=AuthorHouse |isbn=978-1-4259-6658-4 |page=19 }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Merck 2012">{{cite book |editor-last=Boyd |editor-first=O'Neil, M.J. |title=The Merck Index – An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals |year=2006 |edition=14th |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-911910-00-1}}</ref> <ref name="Naqvi 2004">{{cite book |author=Davis, R. Michael |chapter=Carrot diseases and their management |editor-last=Naqvi S.A.M.H. |title=Diseases of Fruits and Vegetables: Diagnosis and Management |url=https://books.google.com/books?id=RypnQT5KPtkC&pg=PA398 |year=2004 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-1822-0 |pages=397–439}}</ref> <ref name="Novotny 1995">{{cite journal |author1=Novotny, Janet A. |author2=Dueker, S.R. |author3=Zech, L.A. |author4=Clifford, A.J. |title=Compartmental analysis of the dynamics of β-carotene metabolism in an adult volunteer |journal=Journal of Lipid Research |year=1995 |volume=36 |issue=8 |pages=1825–1838 |pmid=7595103}}</ref> <ref name="Riotte 1998">{{cite book |author=Riotte, L. |title=Carrots Love Tomatoes: Secrets of Companion Planting for Successful Gardening |url=https://books.google.com/books?id=RCO4FVqMuvMC&pg=PA10 |year=1998 |publisher=Storey Publishing, LLC |isbn=978-1-60342-396-0 |page=10}}</ref> <ref name="Rose 2006">{{cite book |author=Rose, F. |year=2006 |title=The Wild Flower Key |location=London |publisher=Frederick Warne |isbn=0-7232-5175-4 |page=346}}</ref> <ref name="Shannon 1998">{{cite book |author=Shannon, Nomi |title=The Raw Gourmet |url=https://books.google.com/books?id=kFio7TeBFUIC&pg=PT33 |year=1998 |publisher=Book Publishing Company |isbn=978-0-920470-48-0 |page=33}}</ref> <ref name="Staub 2010">{{cite book |author=Staub, Jack E. |title=Alluring Lettuces: And Other Seductive Vegetables for Your Garden |url=https://books.google.com/books?id=qbMz7YrTBMEC&pg=PA230 |year=2010 |publisher=Gibbs Smith |isbn=978-1-4236-0829-5 |page=230}}</ref> <ref name="Strube 1999">{{cite book |author1=Strube, Michael |author2=OveDragsted, Lars |title=Naturally Occurring Antitumourigens. IV. Carotenoids Except β-Carotene |year=1999 |publisher=Nordic Council of Ministers |location=Copenhagen |isbn=978-92-893-0342-2 |page=48 |url=https://books.google.com/books?id=MMx43y2i8IsC&pg=PA48}}</ref> <ref name="Tiwari 2012">{{cite book|author1=Tiwari, B.K. |author2=Brunton, Nigel P. |author3=Brennan, Charles |title=Handbook of Plant Food Phytochemicals: Sources, Stability and Extraction |url=https://books.google.com/books?id=1FinGy626lgC&pg=PA405 |year=2012 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-46467-0 |page=405}}</ref> <ref name="urlIPM UCDavis">{{cite web |title=Carrot cavity spot |url=http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/r102100411.html |publisher=University of California Agriculture & Natural Resources |date=September 2012 |accessdate=2013-03-21}}</ref> <ref name="Yeager 2008">{{cite book |author1=Yeager, Selene |author2=Editors of Prevention |title=The Doctors Book of Food Remedies: The Latest Findings on the Power of Food to Treat and Prevent Health Problems – From Aging and Diabetes to Ulcers and Yeast Infections |url=https://books.google.com/books?id=LCOJp0NEDisC&pg=PA366 |year=2008|publisher=Rodale|isbn=978-1-60529-506-0|page=366}}</ref> <ref name="Zidorn 2005">{{cite journal |author1=Zidorn, Christian |author2=Jöhrer, Karin |author3=Ganzera, Markus |author4=Schubert, Birthe |author5=Sigmund, Elisabeth Maria |author6=Mader, Judith |author7=Greil, Richard |author8=Ellmerer, Ernst P. |author9=Stuppner, Hermann |display-authors=3 |title=Polyacetylenes from the Apiaceae vegetables carrot, celery, fennel, parsley, and parsnip and their cytotoxic activities |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2005 |volume=53 |issue=7 |pages=2518–2523 |doi=10.1021/jf048041s |pmid=15796588}}</ref>}} [[ವರ್ಗೊ:ಬೇರ್ ತರಕಾರಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು]] pom7unybxc32h2sg0mjjxk3kqzy9633 0 11194 363717 361515 2026-08-01T19:22:16Z InternetArchiveBot 4316 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363717 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} '''ನಾಯರ್‌''' (ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿಟ್- '''നായര്'''), '''ನಾಯರ್‌<ref>http://books.google.co.in/books?id=9mR2QXrVEJIC Malabar manual By William Logan</ref>''' ಬುಕ್ಕೊ ''' ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯ''' <ref>http://books.google.co.in/books?id=AXN1Mq2WuYsC Page 5, Line 25</ref><ref>http://books.google.co.in/books?id=NBG2AAAAIAAJ&amp;pg=PA40 Page 40, Line 16</ref>) ಪಂಡ್‌ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ನಮ ದೇಸೊದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊಡು ಈ ಜನಾಂಗದಕ್ಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ನಾಯರ್ ಜಾತಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಉಲಾಯಿಡ್ ಬರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಈ ಜಾತಿದ ಉಲಾಯಿಡೆ ನನಲಾ ಕೆಲವು ಉಪಜಾತಿಲು ಬರ್ಪ. 1792ಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ವಿಜಯೊರ್ದು ದುಂಬೇ, ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶ ಎಲ್ಯ [[ಜಹಗೀರು ದೇಶ]]ವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ರಾಜಮನೆತ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀಮಂತ ಪೂರ್ವಿಕೆರ್, ಸೈನಿಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಮೀನು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ನಾಯರ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಮೊಕುಲೆನ ಸಂಬಂಧಿತ ಜಾತಿರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನಂಚಿನವು.<ref>"Nair." ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ 2008. Encyclopedia Britannica Online. 5 ಜೂನ್‌ 2004</ref> ರಾಜಕೀಯೊಡು, ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೊನುಡು ನಾಯರ್‌ನಕುಲು ನಿಷ್ಣಾತೆರಾದಿತ್ತೆರ್.<ref>Encyclopedia Britanica</ref> ನಾಯರ್‌ನಕುಲು ಕೇರಳದ ರಾಜೆರ್‌ನಕುಲೆನ, ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯೆರೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನುದಾರೆರೆನ ಅಂಶವಾದ್ ಇತ್ತೆರ್.(ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವಡ್) ನಾಯರ್‌ನಕುಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಮಾತೃಸಂತತಿ/0}ಲ್ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಪಂಡ್ಂಡ ಪೊಂಜೊವುನಕುಲು ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲಕ ಆ ಕುಟುಂಬನ್ ನಾಡ್‌ದ್‍ ಒತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಕುಲೆನ ವೈವಾಹಿಕ ಕುಟುಂಬೊರ್ದು ಬತ್ತ್‌ನಂಚಿನ ಆಸ್ತಿನ್ ಅಕುಲೆನ ಜೋಕುಲು ಪಡೆವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಕುಲೆನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯೆರಾಯಿನಂಚಿನ ಅಣ್ಣನಕುಲು, ಅಕ್ಕತಂಗಡಿನಕುಲು, ಕಡೇತ ಜೋಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲೆನ ಪೊಣ್ನು ಜೋಕುಲು, ಜೋಕುಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿನ್ ಹೊಂದೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಆ ಕುಟುಂಬದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯೆ ಆಯಿನಾಯೆ ಆಗುಂಪಿಗು ಕಾನೂನು ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆದ್ ಇತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಯನ್ ಕುಟುಂಬದ [[ಕರನವಾರ್‌]] ಅತ್ತ್ಂಡ [[ಥರವಾಡು]]ಪಂಡ್‌ದ್ ಗೌರವಿಸವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮದಿಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಿವಾಸದ ಕಟ್ಟಳೆಲು ರಡ್ದ್ ರಾಜಪ್ರದೇಶೊಲೆರ್ದ್ ಭಿನ್ನವಾದ್ ಇತ್ತೊಂದು ಇತ್ತ.<ref>"Nāyar." ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2008.</ref> ನಾಯರ್‌ಗಳ ಸಮರೋಚಿತ ಇತಿಹಾಸ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು]]ನಲ್ಲಿನ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ [[ಮಮನ್‌ಕಮ್‌]] ಧಾರ್ಮಿಕಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]]ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಮರ ಓಟ]]<ref>{{cite book | title = Asia: Asian Quarterly of Culture and Synthesis | author = American Asiatic Association | publisher = Asia Magazine | year = 1942 | page = 22}}</ref><ref>{{cite book | title = The Mass Media and Village Life: An Indian Study | author = Paul Hartmann, B. R. Patil, Anita Dighe | publisher = Sage Publications | year = 1989 | page = 224}}</ref><ref>{{cite book | title = Many Worlds: An Autobiography | url = https://archive.org/details/manyworldsautobi0000meno | author = Kumara Padmanabha Sivasankara Menon | publisher = Oxford University Press | year = 1965 | page = [https://archive.org/details/manyworldsautobi0000meno/page/4 2]}}</ref><ref>{{cite book | title = Imprint | author = Hugh Gantzer | publisher = Business Press | date = April 1975-March 1976 | page = 80}}</ref> ಗಳಿಂದ ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರು [[ವೇಲು ಥಂಪಿ ದಲವಾ]]ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅದರಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಅವರನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆರ್ಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="keralapolicehistory.com">[http://www.keralapolicehistory.com/trvpol1.html http://www.keralapolicehistory.com/trvpol1.html]</ref> 1935ವರೆಗೂ [[ತಿರುವಿತಮ್‌ಕೂರ್‌]] [[ನಾಯರ್‌ ಪಟ್ಟಲಮ್‌]] (ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ನಾಯರ್‌ ಆರ್ಮಿ)ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತು, ಆನಂತರ ನಾಯರೇತರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="keralapolicehistory.com" /> ಈ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌ ([[ನಾಯರ್‌ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]]ಎಂತಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ) ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರ [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆರ್ಮಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[9ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್]] ಎಂದಾಯಿತು, ಭಾರತದ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ ಆಗಿದೆ. [[ಸಮಂತ್‌ ಕ್ಷತ್ರೀಯ]] [[ಕೊಲಾತಿರಿ]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಾವನ್ಕೋರ್‌]] ರಾಜಧಾನಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌<ref name="autogenerated1">[http://www.everyculture.com/South-Asia/Nayar-History-and-Cultural-Relations.html Nayar History and Cultural Relations]</ref> ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ<ref>The Eastern Anthropologist, Ethnographic and Folk-Culture Society (Uttar Pradesh, India), Lucknow University Anthropology Laboratory, 1958, p108</ref>. [[ಝೊಮೊರಿನ್‌]] ರಾಜನು [[ಸಂಮಂತನ್‌]] ನಾಯರ್<ref name="autogenerated1" /> ಆಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರಿ]]ನ ರಾಜಧಾನಿಯು [[ಅರಕ್ಕಲ್]]ಆಗಿತ್ತು, ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದೇ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಕೂಡ ನಾಯರ್‌ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು<ref>{{cite book | title = A Survey of Kerala History | author = A. Sreedhara Menon | publisher = Sahitya Pravarthaka Co-operative Society | year = 1967 | page = 204}}</ref><ref>{{cite book | title = Lakshadweep| author = N. S. Mannadiar | publisher = Administration of the Union Territory of Lakshadweep | year = 1977 | page = 52}}</ref><ref>{{cite book | title = Reminiscences| author = Ke. Si. Māmmanmāppiḷa | publisher = Malayala Manorama Pub. House | year = 1980 | page = 75}}</ref>. ನಾಯರ್‌ ಸಾಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಾದಂತಹ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ನ [[ಎಟ್ಟುವೀಟಿಲ್‌ ಪಿಲ್ಲಮಾರ್‌]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ [[ಪಲೈತ ಅಚನ್‌]] ಗಳು ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಕುಂದಾಪುರ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್‌ ನಾಯರಿ (ನಾಯಿರಿ )ಪನ್ಪುನ ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗ ನನಲಾ ಜೀವಂತವಾದ್ ಉಂಡು ==ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನಾಯರ್‌'' ಎಂಬ ಪದವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಎರಡು ದ್ವಿಭಾಷೀಯ ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ''ನಾಯರ್‌'' ಪದವು [[ಸಂಸ್ಕ್ರುತ]] ಪದವಾದ ''[[ನಾಯಕ]]'' ದಿಂದ ಶಬ್ಧವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಮುಖಂಡ ಎಂದು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದವಾದ ''ನಾಯಕ'' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. (ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ''[[ನಾಯಕನ್‌]]/[[ನಾಯ್ಕರ್‌]]'' ಎಂದು, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ''[[ನಾಯಕ್‌]]'', ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ''[[ನಾಯುಡು]]'' ಎಂದು) ಮತ್ತು ''ನಾಯರ್‌'' ಎಂಬ ಪದವು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ''ನಯಕ'' ಎಂದರೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | title = Matrilineal System in Malabar| author = P. V. Balakrishnan | year = 1981 | page = 27}}</ref><ref>{{cite book | title = Manual of the Administration of the Madras Presidency | url = https://archive.org/details/manualadministr00pregoog | author = Madras (Presidency) | year = 1885 | page = [https://archive.org/details/manualadministr00pregoog/page/100 100]}}</ref><ref>The cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Edward Balfour, 1885, p249</ref> ಎರಡನೇ ಶಬ್ಧವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ನಾಯರ್‌ [[ನಾಗ]]ರ (ಹಾವಾಡಿಗಾರ) ಪದದ ಒಂದು ಮಲಿನವಾದ ಪದವಾಗಿದೆ. == ಮೂಲದ ಬಗೆತ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಲು == [[File:LakshmiPillaiKochama.jpg|thumbnail|ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆ (ಅರುಮಾನ ಅಮ್ಮಚಿ ಪಾನಪಿಲ್ಲಯ್ ಅಮ್ಮ ಶ್ರೀಮತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಿಲ್ಲಯ್ ಕೊಚಮ್ಮ, ತ್ರವಾಂಕೂರ್‌ನ ಮಹಾರಾಜಾ ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಲ್ ಸರ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಅವರ ಪತ್ನಿ)]] [[File:Ettuveedan.jpg|thumbnail|ಎಟ್ಟುವೀಟಿಲ್ ಪಿಲ್ಲಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದ ನಾಯರ್ ಫಿಯ್ಡಲ್ ಚೀಫ್]] ಅದಕ್ಕಿಂತಲು ಮೊದಲು ನಾಯರ್‌ಗಳ ರಾಜ್ಯ ನಾಯರ್‌ಗಳು (ನಗರ್ಸ್) [[ನಾಗಾ ದೇಶದಿಂದ]] ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಡ್ರಾಗನ್‌]] / [[ಹಾವು]]ಗಳನ್ನು [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ]]ನಡೆದ [[ಮಹಾಭಾರತ]]ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು (ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ಹಾವುಗಳೆಂದು ತಿಳಿಸುವ- [[ವಾಸುಕಿ]], [[ಅನಂತ]], [[ತಕ್ಷಕ್‌]], ಸಂಗಪಾಲಾ, ಗುಳಿಕ, [[ಮಹಾಪದ್ಮ]], ಸರ್ಕೋಟ ಮತ್ತು [[ಕಾರಕೋಟ]] ಕಳುಹಿಸಿದ ಸೈನಿಕರ ಸಂತತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತು. [[ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ವು ನಾಯರ್‌ಗಳು [[ಅನಂತ]]ದ ವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದು ಗುರುತರವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ದೇವಾಲಯದಿಂದಾಗಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ವಿಶೇಷ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ<ref>Imperial gazetteer of India: provincial series, Volume 18 p.436</ref><ref>Temples of Kerala By S. Jayashanker, India. Directorate of Census Operations, Kerala. p.322</ref>). ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಕ್ಷತ್ರೀಯರಾಗಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ ಅವರು ನಾಗಾಗಳನ್ನು ಸರ್ವನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗೈದ [[ಪರಶುರಾಮನನ್ನು]] ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ನಾಗಾಗಳು ಅವರನ್ನು[[ಮನುಷ್ಯ]]ರನ್ನಾಗಿ ಪರಿರ್ತಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರಿಶುದ್ಧ ಕರಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ, ನಂತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. [[ಸಕಾ]] ಅಥವಾ [[ಇಂಡೋ-ಸೈಥಿಯನ್]] ನಂತರ ಜನರು ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು, ಕೆಲವು ನಾಗಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸೈಥಿಯನ್]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು. ಅವರು ಮಟ್ರಿಯಾರ್ಕಿ, ಪೋಲಿಯಾಂಡ್ರಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಸೈಥಿಯನ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>Social History of Kerala: The Dravidians By L. A. Krishna Iyer</ref> ನಾಗಾ-ಸೈಥಿಯನ್‌ [[ಅಹಿಚತ್ರ]]ವರ್ಗವು, 345 ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದಲ್ಲಿ [[ಕದಂಬದ]] ರಾಜಧಾನಿಯ ರಾಜ[[ಮೌರ್ಯವರ್ಮ]]ನಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ಸಮೀಪದ [[ನೈನಿತಾಲ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಅವರ [[ಬ್ರಹ್ಮಣ]] ಪುರೋಹಿತರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]][[ದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವಾದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>The Kadambas By Phanikanta Mishra p.14</ref><ref>Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7 By N.K. Singh p.2715</ref><ref>New light thrown on the history of India: the historical Naga kings of India By Narayan Gopal Tavakar</ref> ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದೆಡೆಗೆ ವಲಸೆಹೋದರು ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್‌]]ನ್ನು ಸೇರಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವಿಲ್ಲಿವರ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಆನಂತರ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಅವರ [[ಮಲಬಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ತಮ್ಮದೇ ರಾಜಧಾನಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ತುಳು ನಾಡು]]<ref>Dr.D.D. Kosambi in An introduction to the Study of Indian History, (Bombay, 1956), p.113 - Nair: 1959: 11</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಾಗಾಗಳು [[ಭಾರತ]]ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗವಾದ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]] ತಲುಪಿದರು. ಮನ್ನರ್‌ಸಾಲಾ(ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌)ವಿನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ''[[ಸರಪಕಾವು]]'' (ಹಾವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ) ಇದೆ, ನಾಗಾ ಹಾವುಗಳು [[ಭಗವಂತ ಕೃಷ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ಭಗವಂತ ಅರ್ಜುನ]]ರಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ[[ಖಂಡಾವ ಅರಣ್ಯ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಂಜಾಬ್‌]])ದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡವೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ನಾಯರ್ ಕುಟುಂಬದ ಪೂರ್ವಿಕರು ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>Social History of Kerala: The Dravidians By L. A. Krishna Iyer p.003</ref> ಉತ್ತರದಿಂದ [[ಕೇರಳಕ್ಕೆ]]ವಲಸೆಬಂದಂತಹ [[ನಾಗವಂಶಿ]] [[ಕ್ಷತ್ರೀಯ]]ರ ವಂಶಸ್ಥರು <ref name="ReferenceA">Kishori Lal Fauzdar: ''Uttar Pradesh ke Madhyakalin Jatvansh aur Rajya'', Jat Samaj, Monthly Magazine, Agra, September-October 1999</ref> ನಾಯರ್‌ಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕವು ತಿಳಿಸ್ಸುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ಡಾ. ಕೆ. ಕೆ. ಪಿಲ್ಲೈ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲನೇ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ನಾಯರುಗಳ ಕುರಿತು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | title = In Quest of Kerala | author = K. Balachandran Nair | publisher = Accent Publications | year = 1974| page = 117}}</ref> ಅದರಂತೆ ನಾಯರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: {{cquote|A race caste who do not owe their origin to function, although, by force of example, their organization is almost equally rigid, and they are generally identified with particular trades or occupations. These race caste communities were originally tribes, but on entering the fold of Hinduism, they imitated the Hindu social organization, and have thus gradually hardened to castes.<ref>{{cite book | title = Encyclopedia of Religion and Ethics Part 5 | author = James Hastings | publisher = Kessinger Publishing | year = 2003 | page = 231}}</ref>}} ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಯರುಗಳು [[ಕೇರಳ]]ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಿಕರಲ್ಲ, ಇನ್ನಿತರ ಕೇರಳಿಗರಲ್ಲಿನ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಇವರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ನಾಯರುಗಳು [[ನಾಗಾಗಳು]]ಎಂದು, ಅವರು ''[[ಕ್ಷತ್ರೀಯರು]]'' ಹಾವುಗಳ ರಾಜಧಾನಿ([[ನಾಗವಂಶಂ]])<ref>Downfall of Hindu India, Chintaman Vinayak Vaidya, 1986, p278</ref><ref>{{cite book | title = The Modern Review | author = Ramananda Chatterjee | publisher = Prabasi Press Private, Ltd. | year = 1922| page = 675}}</ref> ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವು, [[ಪರಶುರಾಮನ]] ಪ್ರತಿಜ್ನೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಅವರು ಅವರ ಪವಿತ್ರ ದಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ನಾಗಾನು [[ರೋಹಿಲ್‌ಖಂಡ]]ದ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Jervoise Athelstane Baines (1893), General report on the Census of India, 1891, London, Her Majesty's Stationery Office, p. 184</ref> ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದ ಸಂಬಂಧವು ಹಾವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು, ಅವರ ಸಮರೋಚಿತ ಗತಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವಾದ ದಾರವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರೊಟ್ಟಿಗೆ, [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]] ರಾಜದ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್‌ ತಿಳಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ನಾಗಾಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ನಾಗನ-ಪೂಜೆಯು ಒಮ್ಮತವಾಗುವುದರೊಳಗೆ ನಂಬೂರ್ತಿಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವಾಡಿದರು. ನಾಗಾದ ಮೂಲಹುಟ್ಟು ಹಾಗೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿರುವ ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಇಂಡೋ-ಸೈಥಿಯನ್‌([[ಸಕ]])ಎಂದೂ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | title = The Modern Review | author = Ramananda Chatterjee | publisher = Prabasi Press Private, Ltd | year = 1907 | page = 695}}</ref><ref>ರಾಮನ್ ಮೆನನ್, K. "The Scythian Origin of the Nairs", Malabar Quarterly Review, Vol. I, No. 2, June 1902</ref><ref>{{cite book | title = The Travancore State Manual | author = V. Nagam Aiya | publisher = Princely State of Travancore | year = 1906 | page = 348}}</ref> [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಹಳೆಯ ತಮಿಳು ಪಠ್ಯದ ಶಬ್ಧವು, ನಾಯರುಗಳು ನಾಕಾ (ನಾಗಾ ಅಥವಾ ಹಾವು) ಭಗವಂತನು ಸಮಂತಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಚೇರಾ]]( ಚೆರಾ= ಹಾವು) ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗವು ರಾಜ ಪರಂಪರೆಯ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಕೇರಳದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿ [[ತುಳು ನಾಡಿ]] ನ [[ಬಂಟರು]] ದಕ್ಷಿಣ ಪಾಂಚಾಲದ ಅಹಿಚಾತ್ರ/ ಅಹಿಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಬಂದ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗದ ಕುರುಹನ್ನು ಚೋಳರು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡನೆ ಚೇರ ರಾಜಸಂತತಿಯ ರಾಜ ರಾಮ ವರ್ಮಾ [[ಕುಲಶೇಖರ]] (1020-1102) ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದವರು ದಾಳಿಕೋರರ ವಿರುದ್ಧ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದಳಗಳನ್ನು (ಚವರ್ಸ್) ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದರು.{{Citation needed|date=August 2009}} ಚೇರಾ ಸಂತತಿಯವರು ತಾವೇ ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗವೋ ಅಥವಾ ಅವರು ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ವರ್ಗವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿದ್ದರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="ZachariasThundy">[https://web.archive.org/web/20100521043819/http://www.shelterbelt.com/KJ/khnairs.html The Nair heritage of Kerala: People and culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521043819/http://www.shelterbelt.com/KJ/khnairs.html |date=2010-05-21 }}, ''keralaonlinetourism.com''</ref> == ತುಳುನಾಡಿನ ಬಂಟರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ == [[ಮಲಯಾಳಿ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ [[ಕೇರಳೋಲ್ಪತಿ]] ಮತ್ತು [[ತುಳು]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಗ್ರಾಮ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ 17ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ರು ಕೇರಳದ ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಮತ್ತು ತುಳು ನಾಡಿನ [[ಬಂಟ್ಸ್]] ಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ [[ಪಾಂಚಾಲ]]ದ [[ಅಹಿಚಾತ್ರ]]/ಅಹಿಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಬಂದ [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರ ಪೂರ್ವಜರೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://books.google.com/books?id=K0RHOwAACAAJ Maclean's Manual of the Administration of the Madras Presidency</ref>.ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಬರೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಅವೊನ್ಲಾ]] ತೆಹಸೀಲ್‌ನ [[ರಾಮ್‌ನಗರ್]] ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿವೆ<ref>ಲಹಿರಿ, ಬೆಲಾ (1972). ''Indigenous States of Northern India (Circa 200 B.C. to 320 A.D.)'', Calcutta: University of Calcutta, pp.170-88</ref> ''The Manual of Madras Administration ಸಂಪುಟ II'' (1885 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು) ದಲ್ಲಿ [[ಕುಂದಗನ್ನಡ]] (ಕನ್ನಡ ಉಪಬಾಸೆ) ವನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ನಾಡವ ಅಥವಾ ನಾಡ ಬಂಟರು ಹಾಗೂ ಮಲಬಾರಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುವ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ತುಳು ಮಾತನಾಡುವ ಬಂಟರು ಒಂದೇ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ:<blockquote> {{cquote|They appear to have entered Malabar from the North rather than the South and to have peopled first the Tulu, and then the Malayalam country. They were probably the off-shoot of some colony in the Konkan or the Deccan. In Malabar and south of Kanara as far as Kasargod, they are called Nayars and their language is Malayalam. From Kasargod to Brahmavar, they are termed as [[Bunt]]s and speak Tulu. To the north of Brahmavar, they are called Nadavars, and they speak Kanarese.}} </blockquote> ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ತುಳು ನಾಡಿನಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. ಆದರೆ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೀಡಿದ [[ಬಾರ್ಕೂರ್]] ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮ ಪದ್ಧತಿಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ನಾಯರ್ ಜನಾಂಗದ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಬಹುಶಃ 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕದಂಬ]] ರಾಜರು ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಕರೆತಂದ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ರಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು ಎನ್ನಬಹುದು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅಹಿಚಾತ್ರ (ಉತ್ತರದಿಂದ) ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಂದನೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ ಕದಂಬ ರಾಜ [[ಮಯೂರವರ್ಮ]], ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖದಂತೆ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಅಲುಪ ವಂಶಸ್ಥರ ನಂತರದಲ್ಲಿ (14ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗ) ಇದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ರಾಜರಂತೆ ತುಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಬಂಟರ ರಾಜರು ಕೂಡ ನಾಯರ್‌ ಪೂರ್ವಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊನೆಯ ಬಂಟ್ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ [[ಕನಜಾರ್]]ನನ್ನು ನಾಯರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತು. ಹಲವು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಾಳಾಗಿರುವ ಅವನ ''ಕನಜಾರ್‌ ದೊಡ್ಡಮನೆ'' ಯನ್ನು ಪುನಶ್ಛೇತನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=76466 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-23 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708220404/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=76466 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=178348 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184919/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=178348 |url-status=dead }}</ref> ಕೌಡೂರ್‌ (ಕನಜಾರ್‌‌‌ನ ನೆರೆಯ)ನಲ್ಲಿರುವ ಬಂಟರ ರಾಜ ಅರಮನೆಯನ್ನು''ನಾಯರ ಬೆಟ್ಟು'' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ನಾಯರ"ವು ಕೂಡ ಬಂಟರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ತುಳುನಾಡ್‌ದ ನಾಯರ್‌ಲು ಸ್ವಯಂಭಾವಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಂತರ ಬಂಟ್‌ ಜನಾಂಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಟಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ತುಳುನಾಡು^[2]ವಿನಿಂದ ಮೂಲತಃವಾಗಿ ವಲಸೆಬಂದಂತಹ ಮಲಬಾರಿನ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಸ್ವಯಂಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ನಾಯರ್‌ ಮತ್ತು ಬಂಟರ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ್ತ ತುಳುನಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಬರುವ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಮಲಬಾರ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.nairs.in/classifications.htm |title=Archive copy |accessdate=2025-01-27 |archivedate=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516040843/http://www.nairs.in/classifications.htm |url-status=dead }}</ref> ಕುಂದಾಪುರದ ನಾಯಿರಿ ಜನಾಂಗವು ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಯುದ್ಧಕಲೆ, ಗುರುಕುಲ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕೇರಳದ ನಾಯರ್ ಹಾಗೂ ಕುಂದಾಪುರದ ನಾಯಿರಿ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಬ್ಬರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಒಂದೇ ಹಾಗೂ ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠ ಇವರ ಗುರುಮಠ ಹಾಗೂ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ಆದಿ ದೇವಿ ಇವರಿಗೆ == ಉಪಜಾತಿಲು == ಐದು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ, ನಾಯರ್‌ಗಳು ಅನೇಕ ಉಪ-ಜಾತಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಂತರ..... ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾತಿ ವಿವಾಹವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ..... ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೈಗೊಂಡತಹ [[1891 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯಂತೆ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]] 44 ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ 55 [[ಕೊಚ್ಚಿನ್‌]] ಪ್ರದೇಶ ಸೆರಿದಂತೆ [[ಮಲಬಾರ್‌]]ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 138ನಾಯರ್‌ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದರು.<ref name="jstor.org">http://www.jstor.org/stable/3629883 The Internal Structure of the Nayar Caste, C. J. Fuller</ref> == ಮನೆತನದ ಪುದರ್‌ಲು == [[File:Irayimman thampi1.jpg|thumb|right|200px|ಇರಾಯಿಮ್ಮನ್ ಥಂಪಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಯರ್‌ಲೆನ ವೈವಾಹಿಕ ಸಮಯೊಡು ಅಕುಲೆನ ಪುದರ್‌ಗ್ ''[[ಥರವಡು]]'' ನು ಸೇರಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅವು ಸೇರ್‌ನಂಚ, ಮನೆತನದ ಪುದರ್‌ನ್ ವಂಶಾವಳಿದ ದುಂಬುದ ಗುರ್ತಗಾದ್ ದೀವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅನೇಕ ಮನೆತನದ ಪುದರ್‌ಲೆನ್ ನಾಯರ್‌ನಕುಲೆನೈಟ್‌ ತೂವೊಲಿ. ಕೆಲವು ಮನೆತನದ ಪುದರ್ ರಾಜೆರೆರ್ದ್ ಪಡೆಯಿನಂಚಿನ ಶೌರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲೆನ ಸೇವೆದ ಪ್ರತೀಕತೆಲೆನ್ ಸಾರುಂಡು. [[ಅಚ್ಚನ್‌]], [[ಕರತಾ]], [[ಕೈಮಲ್‌]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಮನ್ನದೈರ್‌]]ಲು ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ದ ರಾಜೆ ನಾಯರ್‌ನಕುಲೆಗ್ ಉದಾತ್ತವಾದ್ ಕೊರ್‌ನ ಬಿರುದುಲು ಆದ್ ಉಂಡು. ಮಲಬಾರ್‌ದ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ಡ್ [[ಮೆನನ್‌]]ನಂಚಿನ ಬಿರುದುಲೆನ್ ಬಳಸವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ನಾಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಲೆನ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ದಕ್ಷಿಣರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿನ ವೆನದ್‌ (ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಪಂಡ್‌ದ್ ಬದಲಾತ್ಂಡ್), ಕಯಮಕುಲುಂ, ತೆಕ್ಕುಮುಕುರ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ವಡಕ್ಕುಮ್‌ಕುರ್‌ ನಕುಲು [[ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ತಂಪಿ]], [[ಉನ್ನಿತನ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ವಲಿತನ್‌]]ಲೆರ್ದ್ ಬಿರುದುನು ಕೊರಿಯೆರ್. ''ಕಲರೀಸ್‌'' ಪಂಡ್‌ದ್ ಗುರುತಿಸವುನ ಯುದ್ಧತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರೊಲೆನ್‌ ತೂವೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ನಾಯರ್‌ನಕುಲು [[ಪನ್ನಿಕ್ಕರ್‌]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕುರುಪ್‌]] ಪಂಡ್‌ದ್ ಸಂಬೋದನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. "ನಾಯರ್‌" ಪನ್ಪುನ ಮನೆತನದ ಪುದರ್ ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಸವ್ರರ್ತವಾದ್‌ ಉಪ್ಪುನಂಚನೆ, [[ನಂಬಿಯಾರ್‌]], [[ನಾಯ‌ರ್‌]], [[ಕಿಟವು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಮೆನೊಕ್ಕಿ]]ಲಂಚಿನ ಮನೆತನದ ಪುದರ್‌ಲು ಕೇವಲ ಉತ್ತರ ಕೇರಳೊಡು ಮಾತ್ರ ತೂವೊಲಿ. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Urmi-Payattu.jpg|left|thumb|ನಾಯರ್‌ಗಳಿಂದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾರಿಪಯತ್ತು]] ಮಧ್ಯಯುಗದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ, ಇತಿಹಾಸಜ್ನರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ನಾಯರುಗಳನ್ನು ಗುರುತರವಾದ ಯುದ್ಧ ಉದಾತ್ತಗುಣದವರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ [[ಗ್ರೀಕ್‌]] [[ಅಂಬಾಸಡರ್]] [[ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್‌]]ನು ನಾಯರ್‌ಗಳ ಆಗಮನ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. "ಮಲಬಾರಿನ ನಾಯರ್‌ಗಳು" ಮತ್ತು "ಚೆರಾ ರಾಜಧಾನಿ"ಯು ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಪುರತನ ಭಾರತದಿಂದ ಅವರು ಬಂದಿದ್ದಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="TSM">Aiya, V. Nagam: "Travancore State Manual", pages 232, 238</ref> ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಮೂಲದ ವಿವರಣೆಯಂತೆ, 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಭಾಗದವರೆಗೆ, ನಾಯರ್‌ಗಳು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯದ ದೊರೆಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೇರಳದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಾಯರುಗಳ ಸ್ಥಾನವು ಯುದ್ಧಕಲಿಗಳ ಉದಾತ್ತಗುಣವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ [[ಸಮುರಾಯ್]] ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜಪಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | title = Mysore and Kerala | author = Indian Department of Tourism | publisher = Indian Department of Tourism | year = 1966| page = 4}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070927010230/http://www.canisius.edu/topos/archives/rajeev6.pdf Neither Newton nor Leibniz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927010230/http://www.canisius.edu/topos/archives/rajeev6.pdf |date=2007-09-27 }}, ''canisius.edu''</ref><ref>[http://www.veda.harekrsna.cz/encyclopedia/aikido.htm From Vedic Martial Arts to Aikido] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519025458/http://www.veda.harekrsna.cz/encyclopedia/aikido.htm |date=2011-05-19 }}, ''veda.harekrsna.cz''</ref><ref>[http://www.rediff.com/travel/1998/apr/30kala1.htm A travel feature on the ancient Kerala art of Kalaripayattu], ''rediff.com''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070812200215/http://www.enskalari.org.in/kalari.htm Kalaripayattu, the traditional martial art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812200215/http://www.enskalari.org.in/kalari.htm |date=2007-08-12 }}, ''enskalari.org.in''</ref><ref>{{cite book | title = Into India | author = John Keay | publisher = University of Michigan Press | year = 1999| page = 75 | isbn = 0472086359}}</ref><ref>{{cite book | title = Storm Over Seringapatam: The Incredible Story of Hyder Ali & Tippu Sultan | author = Praxy Fernandes | publisher = Thackers | year = 1969| page = 35}}</ref><ref>{{cite book | title = The Tigers of Mysore: A Biography of Hyder Ali & Tipu Sultan | author = Praxy Fernandes | publisher = Viking | year = 1991| page = 29 | isbn = 0670839876}}</ref> === ನಾಯರ್‌ಲೆನ ಪ್ರಭಾವ ಕುಸಿತ === ನಾಯರ್‌ಲೆನ ಪ್ರಭಾವದ ಕುಸಿತ ಬಹುಹಂತೊಲೆಡ್ ತೋಜಿಂಡ್. ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಅವರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಸೈನ್ಯ ಕಲೆ [[ಕಲಾರಿಪಯತ್ತು]]ವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು.<ref name="Findarticles">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Jan_6/ai_96212029 Ancient martial art fights for survival in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119050719/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Jan_6/ai_96212029/ |date=2010-11-19 }}, ''findarticles.com''</ref><ref name="usadojo">[https://web.archive.org/web/20110107062816/http://www.usadojo.com/styles/about-kalari.htm Kalari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107062816/http://www.usadojo.com/styles/about-kalari.htm |date=2011-01-07 }}, ''usadojo.com''</ref> ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಯರ್‌ಗಳ [[ಸಮಂತ ರಾಜರು]]ಗಳಿಂದ 1950ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಆರ್ಡಿನಾನ್ಸ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಮೀನುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಡವರಾದರು. === ನಾಯರ್‌ ಸೈನ್ಯದಳ === [[File:Tvm legmuseum.jpg|thumb|250px|right|ತ್ರವಾಂಕೋರ್‌ನ ನಾಯರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಅರೆನ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್. ಈ ಕಟ್ಟೊಣ ಕೇರಳದ ಇತ್ತೆದ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆತ್ಂಡ್]] '''ದಿ ನಾಯರ್‌ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌''' [[ಭಾರತ]]ದ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್]] ರಾಜಧಾನಿದ ದುಂಬುದ ಸೈನ್ಯದಳ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಧಾನಿಲೆನ ಸುರಕ್ಷತೆನ್ ಕಾಪಾಡುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಾಯರ್‌ನಕುಲು ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯ ಜನಾಂಗದಕುಲು ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್. 'ತಿರುವಿತಮ್ಕೋರ್‌ ನಾಯರ್‌ ಪಟ್ಟಾಲಂ' (ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ನಾಯರ್‌ ಆರ್ಮಿಯ)ನು ರಾಜ [[ಮಾರ್ತಾನಂದ ವರ್ಮ]]ಗ್ (1706 - 1758) ಖಾಸಗಿ ಅಂಗಕ್ಷಕೆ ಆದ್‍ ಇತ್ತೆ. ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಆರ್ಮಿ 1818ಟ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ನಾಯರ್‌ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ ಪಂಡ್‍ದ್ ಘೋಷಿಸಯೆರ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದನಂತರದಿಂದ, [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌]]ಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ನೇಮಕಾತಿಗೆ [[ಮಲಬಾರ್]] ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಯರ್‌ಗಳು ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿಯೇ ಬೃಹತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿನ್‌]]ನಿಂದ ಬಂದಂತಹ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಮಹತ್ವವಾದ ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರಾದರೂ <ref>The book of Duarte Barbosa: an account of the countries bordering on the... By Duarte Barbosa, Mansel Longworth Dames p.38</ref> ಅದು ಮಲಬಾರಿನಷ್ಟು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆರ್ಮಿ ಡಿವಿಜನ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಮಾಜಿ, ಮೊದಲನೇಯದಾಗಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ನಾಯರ್‌ ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌ ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ರಿಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ನಂತರ ಸಮನಾಗಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ 9ನೇ ಮತ್ತು 10ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‍ಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ ನಾಯರ್‌ ಆರ್ಮಿಯನ್ನು 17ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ ಆಗಿ ಪುನಾಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Valour and sacrifice: famous regiments of the Indian Army By Gautam Sharma p.59</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[1891 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಟ್ಟು ನಾಯರ್‌ಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 980,860 ಆಗಿತ್ತು (ಉಪಜಾತಿಗಳಾದ [[ಮಾರನ್‌]]ರು ಮತ್ತು [[ಸಾಮಂತನ್ ನಾಯರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಇದರಲ್ಲಿ, 483,725 (49.3%) [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ನಲ್ಲಿ, 101,691 (10.4%) [[ಕೊಚಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 377,828 (38.5%) [[ಮಲಬಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಬಹುಶಃ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ (15,939) ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ (1,677).<ref>The Internal Structure of the Nayar Caste, C. J. Fuller</ref> 1968ರ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಡೆಸಲಾದ ಸೋಷಿಯೋ-ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 14.41% ರಷ್ಟು ನಾಯರ್‌ಗಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು, ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 89%ರಷ್ಟು [[ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಜಾತಿ]]ಯ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. == ಪದ್ಧತಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪರಂಪರೆ == == ಧರ್ಮ == [[ನಂಬೂತಿರಿ]]ಲು ಬುಕ್ಕೊ [[ಅಂಬಾಲವಾಸಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಾಯರ್‌ಗಳು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದುತ್ವ]]ಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದರು. [[ಆರ್ಯನ್‌]]ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಾಂಗೋಪಸಾಂಗವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾದರೂ, [[ನಾಗರಹಾವಿನ ಪೂಜಾಚರಣೆ]]ಯಂತಹ [[ನಾಗಾ]]ಪದ್ಧತಿಗಳ ಉಳಿವು ಇಂದಿಗೂ ನಾವು ನಾಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ [[ಥರವಾಡು]]ನಾಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗ ದೇವತೆ(ಹಾವುಗಳ ದೇವರು)ಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವರ ಕಾಡುಗಳನ್ನು [[ಸರ್ಪ ಕಾವು]] (ಅಂದರೆ ಹಾವಿನ ದೇವರ ವಾಸಸ್ಥಾನ). ಕಾವು ಮತ್ತು ಕುಲಂ (ನೀರಿನ ಕೊಳದೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ತಡೆಗೋಡೆ)ಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಥರವಾಡು ನಾಯರ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಾಯರ್‌ಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಚತೆ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಳಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಕಾವುವೊಳಗಿದ್ದ ನಾಗತಾರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದರ ಮೂಲಕ ಪೂಜೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಯರ್‌ ಥರವಾಡುಗಳು ಸಂಜೆವೇಳೆ ನಿಲ ವಿಲಕ್ಕು (ಪವಿತ್ರವಾದ ದೀಪ)ದ ಮುಂದೆ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಯರ್‌ಗಳು ಆ ಕರ (ಜಾಗ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೂ ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿಂದೂಗಳ ಬಗ್ಗೆಯಿದ್ದ ಒಳಿತನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪಾಲಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ನಾಯರ್- [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಗಲಭೆಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ [[ಮಲಬಾರ್‌]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದೆಂದರೆ [[ಸೆರಿಂಗಪಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಬಂಧನ]]<ref>{{cite book |title=Sarasvati's Children: A History of the Mangalorean Christians |url=https://archive.org/details/sarasvatischildr0000mach |last=Prabhu |first=Alan Machado |year=1999 |publisher=I.J.A. Publications |page=[https://archive.org/details/sarasvatischildr0000mach/page/250 250] |isbn=9788186778258 |ref=mac}}</ref>, ಅಲ್ಲಿ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್‌]]ಮುಸ್ಲಿಂರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನಾಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಸೆರಿಂಗಪಟಂನಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಸೋಲುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮೈಸೂರಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದುತ್ವ]] ಅವನತಿಹೊಂದಿತು. ಏನಾದರೂ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ನ ನಾಯರ್‌ಗಳು [[ಬ್ರಿಟಿಷ]]ರ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ 1792ರಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ]]<ref>https://books.google.com/books?id=QIyz79F3Nn0C&amp;pg=PA392&amp;dq=Seringapatam&amp;lr=&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a&amp;sig=l_6_DAL_wD-FFzcOXZ8YQ8o4KBs</ref> ದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದರು. 1920ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಗಲಭೆಯು ನಡೆಯಿತು, ಅದನ್ನು [[ಮೊಪ್ಲಾ ಧಂಗೆ]]ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮುಸ್ಲಿಂರಿಂದ 30,000ರ ಸಮೀಪದಷ್ಟು ನಾಯರ್‌<ref>{{cite book | title = Encyclopaedia of Political Parties: India, Pakistan, Bangladesh : National, Regional, Local | author = O P Ralhan | publisher = Anmol Publications PVT . LTD. | year = 1996 | page = 297}}</ref> ಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಕೊಲೆಗೈಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳು [[ಮಲಬಾರ್‌]]ನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಶಿಸಿಹೋದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.keepmilitarymuseum.org/malabar.php?&dx=1&ob=3 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-15 |archive-date=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110184023/http://www.keepmilitarymuseum.org/malabar.php?&dx=1&ob=3 |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ, [[ನಾಯರ್ಸ್‌]]ಗಳು[[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಪ್ರಭಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತ]]ವು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳದಂತಹ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ಗಳಿಂದ]] [[ಮತಾಂತರ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ[[ತಿರುವಾಂಕೂರ್‌]]ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಾದ [[ಇವೆಂಜೆಲಿಕಲ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ಸ್‌]] ಹುಟ್ಟನ್ನು ನಾಯರ್‌ಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಾಯರ್‌ ಚಳವಳಿಗಾರರಾದಂತಹ [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] ಅವರು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌]] ಮಿಷನರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನಿಟಿ]]ಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |title=Kristumata Chedanam |last=Chattambi Swamikal |first=H.H.Vidhyadhiraja Parama Bhattaraka |year=1890 |publisher=Open Source Books |page=Chapter 1–4 |isbn= |ref=mac}}</ref> == ವೇಷಭೂಷಣ == ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದ ವೇಷಭೂಷಣ [[ಕೇರಳ]]ದ ಒರಿನ [[ಮುಂದುವರಿನ ಜಾತಿಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚನೇ]] ಸಾಮಿಪ್ಯ ಉಂಡು. == ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ == ಮಲೆಯಾಳಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ನಾಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ-ಕುದಿಸಿದ ಅನ್ನ ದ್ರವಾಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಚೋರುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ (ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬಸಿದ) ಅಥವಾ ''[[ಕಂಜೀ]]'' ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅನ್ನದ ಗಂಜಿಯರೂಪದಲ್ಲಿ({{pron-en|ˈkɒndʒiː}}) ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, [[ಹಲಸಿನಹಣ್ಣು]], ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಮಾವಿನಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊಬ್ಬರಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಾಗುತ್ತದೆ. ''ತುಪ್ಪವನ್ನು'' ಹಬ್ಬಗಳಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊದಲಿಗೆ, ಅನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ’ಕಂಜಿ’ ಅಥವಾ ’ಚೋರು’ವನ್ನು ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರುಬಾರಿ ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅರ್ಧ-ಕೇರಳಿಗರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತರಹೇವಾರಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪಲ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಚಪಾತಿ ಅಥವಾ ಯೂರೋಪಿನ ಬ್ರೆಡ್‌ ಟೋಸ್ಟ್‌ ಬೆಳಗಿನ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಇಡ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೋಸೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ನಾಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎರಡು ದೊಡ್ಡದಾದ ಉಪವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ([[ಕಿರಿಯಥಿಲ್‌ ನಾಯರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇಲ್ಲತು ನಾಯರ್‌]]) ಸಂಬಂಧಿತರಿಗೆ ಮೀನನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಉಪಜಾತಿಗಳಂತಹ [[ಸ್ವರೂಪಥಿಲ್‌ ನಾಯರ್‌]], [[ಮಾರರ್‌]], ಅಕತು ಚರ್ನಾ ನಾಯರ್‌, ಪುರತು ಚರ್ನಾ ನಾಯರ್‌ ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮಮಂಗಲಂ ನಾಯರ್‌]]ಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="jstor.org" /> [[ಕೋಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಂಸ]]ದ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅನೇಕ ನಾಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಮೊದಲು ಅವರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ದನದಮಾಂಸ]] ಮತ್ತು [[ಮದ್ಯಪಾನ]]ವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ ಗಲಭೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಅಥವಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಹೀನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಸ್ಯಹಾರಿ ಸೇವಿಸುವರುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಷೇಶವಾಗಿ ಅವಿಯಲ್‌, ತೊರನ್‌, ಮತ್ತು ತೀಯಲ್‌ಗಳು ಅವರ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯಗಳಾದಂತಹ ಪಲಪಾಯಸಂ ಮತ್ತು ಅದಪ್ರಥಮನ್‌ನ್ನು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನಿತರೆ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯಗಳಾದ ಕೋಜುಖಟ್ಟಾ, ಚಿವಡಾ, ಎಲಯಪ್ಪಂ (ಸಿಹಿ), ಒಟ್ಟಡಾ, ಕಲಿಯೊಡಕ್ಕಾ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="ReferenceB">Travancore State Manual 1906 ವಿ ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ ಅವರ ರಚನೆ, ಸಂಪುಟ II page 352</ref><ref name="ReferenceB"/>. == ಜಾತಿ-ಪದ್ಧತಿ == ಕೇರಳೊಡು ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣಿಡ್ [[ನಂಬೂತಿರಿ]]ನ ತಿರ್ತ್‌ದಕುಲೇ ನಾಯರ್‌ನಕುಲಾದ್‌ ಉಲ್ಲೆರ್‌. ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ನಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ನಾಯರ್‌ ಉಪಜಾತಿದಂಚಿನ ([[ಕಿರಿಯಥಿಲ್‌]], [[ಇಲ್ಲಕ್ಕರ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸ್ವರೂಪಥಿಲ್‌]])ಲು [[ಕೇರಳ]]ದ ಸಮರಪ್ರಿಯ ಓಟೊಡು ಪುಟ್ಟುಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ '''"ಅವಿವೇಕ ಜಾತಿಗಳ ತಾಣ"''' [[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ]]ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಪಕ್ಷಪಾತದಂಥಹಗಳ ತಾಣವೆಂದು ಕೇರಳವನ್ನು [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]]ರು ವಿಷ್ಲೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಧಾರಕರು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮುಖಂಡರಾದಂತಹ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]], [[ನಾರಯಣ ಗುರು]], [[ಚಟ್ಟಂಬಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್‌]] ಇತ್ಯಾದಿ.; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದ ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಭಗ್ನಗೊಳಿಸಿದರು. <blockquote>ನಾಯರ್‌ ಗಳು ಅವರ ಜನಾಂಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಆ ತಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ [[ತೈರ್‌]], ಅಥವಾ [[ಮೂಕಾ]]ಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು: ಮತ್ತು ಅವರ ಹಣೆಬರಹವು ಅವರನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೊಂಚುಹಾಕುತ್ತಿತ್ತು, ನಾಯರುಗಳು ಚಲಿಸುವಂತಹ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಬಳಸುವಂತೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ<ref>https://books.google.com/books?id=FnB3k8fx5oEC&amp;pg=PA291 Castes and tribes of Southern India, ಎಡ್ಗರ್ ತರ್ಸ್‌ಟನ್, ಕೆ. ರಂಗಾಚಾರಿ ರಚಿಸಿದ ಸಂಪುಟ 7 p.251</ref></blockquote> ಕೇರಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ [[ದಲಿತರು]] [[ನಂಬೂತಿರಿ]]ಗಳಿಂದ 96 ಅಡಿಗಳ ಅಂತರ, [[ನಾಯರ್‌ಗಳು]] 64 ಅಡಿ ಅಂತರ ಮತ್ತು (ಮಾರನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಆರ್ಯ ವೈಶ್ಯರಂತಹ) ಕೆಲವು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳಿಂದ 48 ಅಡಿಗಳ ಅವರನ್ನು ಮಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತೇವೆಂಬ ಯೋಚನೆಯಿಂದ ಅವರು ಅಂತರವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>http://sih.sagepub.com/cgi/reprint/9/2/187.pdf?ck=nck</ref> ಇನ್ನಿತರೆ ಜಾತಿಗಳಾದಂತಹ ನಾಯಡಿಸ್‌, ಕಾನಿಸನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮುಕ್ಕುವನ್ಸ್‌ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ನಾಯರ್‌ಗಳಿಂದ]] 72 ಅಡಿ, 32 ಅಡಿ ಮತ್ತು 24 ಅಡಿ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.nairs.in/acha_a.htm |title=Archive copy |accessdate=2025-01-27 |archivedate=2010-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316045940/http://www.nairs.in/acha_a.htm |url-status=dead }}</ref> == ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಲು == [[File:Chattampi Swamikal.jpg|right|thumb|ಶ್ರೀ ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಕೂಡ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು ಕೂಡ 1800ರಲ್ಲಿ ರೂಪಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ನಾಯರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಅಂಥವೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಬೇಕಿದೆ ಎಂದು ಅರಿತರು. ಕೇರಳದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ನಾಯರ್‌ಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಈ ಪ್ರಭಾವವು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. [[ಸಂಬಂಧಂ]] ಮತ್ತು ಮಾತೃಸಂತತಿಯ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ಪದ್ಧತಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿತ್ತು. ಇಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಅನುಚಿತ ಘಟನೆಗಳು ಘಟಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಿಲಿಟರಿ ತರಬೇತಿಯು ಕಾಣದಂತಾಗಿದೆ, ಹೊಸ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಜಾಗೃತಗೊಂಡ ಸ್ವಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಾಗಿನ ಕೂಗು- ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ನಾಯರ್‌ಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಶಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ [http://www.panmanaashram.com] ಲ್ಲಿನ ಪನಮನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಧಿರಾಜ ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್‌ ಅವರು ಸಮಾಧಿಯಾದರು. ನಾಯರ್‌ ಜನಾಂಗದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ದಿ ನಾಯರ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ(NSS) ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]]ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಚಂಗನಶೆರ್ರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಪೆರುನ್ನ]]ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಇದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್‌]]<ref>[[ವಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] &amp; [[ಆರ್. ಲೀಲಾ ದೇವಿ]], 1982, ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್ : ಮತ್ತು the revival of Nairs in Kerala, ವಿಕಾಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್, ನವ ದೆಹಲಿ</ref> ಮುಖಂಡತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು ಹಂತದ ಈ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯೋಗಂಗಳನ್ನು, ಅಂತರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು ಯೂನಿಯನ್‍ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಅಗ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸೊಸೈಟಿಯು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಒಡೆತನವನ್ನು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌, ಚಂಗನಶೆರ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜು, ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿನ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಕಾಲೇಜು, ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜು, ವಜೂರ್‌ನಲ್ಲಿ SVRVNSS ಕಾಲೇಜು, ಮತ್ತನೂರ್‌, ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಪಜಾಸ್ಸಿ ರಾಜಾ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ನಿರಮನಕರದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. 150 ಶಾಲೆಗಳು, 18 ಕಲಾ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 3 ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 1 ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜು, 1ಹೋಮಿಯೋ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಕಾಲೇಜು, ಅನೇಕ ನರ್ಸಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ಕಾಲೇಜು, T.T.C ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರತ ಮಹಿಳೆಯರ ವಸತಿಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್‌ ರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ನಾಯರುಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಇನ್ನಿತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಹೊರದೇಶದಲ್ಲೂ ನಾಯರ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ 21 ಕಾರ್ಯೋಗಮ್‌ಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಯರ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿರುವ ದಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ನಾಯರ್‌ ಸೊಸೈಟಿ " ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫೆಡರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ನಾಯರ್‌ ಸೊಸೈಟಿಸ್‌"ನ ಶ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಯರ್‌ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಚಾವಣಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=November 2009}} ==ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದು== * [[ನಾಯರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮುಂದುವರಿದ ಜಾತಿಗಳು]] * [[ಸಾಮಂತ ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] * [[ಕಲಾರಿಪ್ಪಯತ್ತು]] * [[ಬಂಟರು]] * [[ನಂಬಿಯಾರ್]] * [[ತರವಾಡು]] * [[ಮಾರ್ಷಿಯಲ್ ರೇಸ್]] * [[ನಾಲುಕೆಟ್ಟು]] * [[ಸಾಮಂತನ್ನ]]ರು * [[ಸಂಬಂಧಂ]] * [[ಕೆಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣಂ]] * [[ಮಾರನ್]] * [[ಪಾನಪಿಲ್ಲಯ್ ಅಮ್ಮ]] * [[ಜೆನ್ಮಿ]] * [[ಎಟ್ಟಿವೀಟಿಲ್ ಪಿಲ್ಲಮರ್]] * [[ಪಾಲಿಯತ್ ಅಚನ್]] * [[ಕೇರಳದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ]] * [[ನಾಯರ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್]] * [[ಕೊಲಾಚೆಲ್ ಯುದ್ಧ]] * [[ಮಾಮಂಕಂ]] * [[ಮೂಪಿಲ್ ನಾಯರ್]] * [[ವೇಲು ತಂಪಿ ದಲವ]] == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [http://www.nss.org.in ] ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ - ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ * [https://web.archive.org/web/20100608102828/http://www.nairs.in/ ] ನಾಯರ್‌ಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ * [https://web.archive.org/web/20070901154501/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/main.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070901154501/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/main.htm |date=2007-09-01 }} ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲೋನಿಯಲ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ (ಭಾರತ) * [http://www.familytreedna.com/public/nair/ Nair DNA Project] * [https://web.archive.org/web/20110202161921/http://chennaikarayogam.com/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202161921/http://chennaikarayogam.com/ |date=2011-02-02 }} ಚೆನ್ನೈ ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.anss.org ] ಅಡಯಾರ್ ನಾಯರ್ ಸೇವಾ ಸೊಸೈಟಿ * [https://web.archive.org/web/20190510204936/http://knss.com/ ] ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.nsscanada.org ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417183019/http://www.nsscanada.org/ |date=2019-04-17 }} ಕೆನಡಾ ನಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.ernakulamkarayogam.com/ ] ಎರನಾಕುಲಂ ಕರಾಯೋಗಂ * [http://nssdelhi.org/ ] ದೆಹಲಿ NSS ಕರಾಯೋಗಂ * [https://web.archive.org/web/20100830193655/http://www.abhedashramam.org/99birthday.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830193655/http://www.abhedashramam.org/99birthday.htm |date=2010-08-30 }} ಅಭೆದಶ್ರಮಂ, ತಿರುವನಂತಪುರಂ == ಟಿಪ್ಪಣಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರೊಲು == {{reflist|2}} {{commons category|Nair}} {{Kshatriya Communities}} ಕೇರಳೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ ಪಂಡ ''ನಾಯರ್''' ಮೊಕುಲು ಬಂಟೆರೆಗ್ ಸಮಾನ ಆಯಿನ ಜಾತಿದಕುಲು ಆದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಬ್ರಾಣೆರೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಸ್ಥಾನ ನಾಯೆರ್ ನಕುಲೆನವು. ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ತೂಪುನವು. ಲಡಾಯಿ ಪಂಡ ಯುದ್ಧದ ಕಲಟ್ಟ್ ತಂಕ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪುನವು ಮೊಕೆಗ್ ನೆತ್ರೆರ್‌ಡ್ ಬತ್ತ್‌ನವು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕ್ಷತ್ರಿಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ನಾಯರ್]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬದ ಪುದರ್‌ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಜಾತಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕೇರಳ ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗೊ:ಕೇರಳದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಜಾತಿಲು]] fr76squzgha2oobnj34737acfjpfs9x 0 12942 363774 281339 2026-08-02T09:26:14Z ChiK 1136 /* ಪುರಾಣೊದ ಕತೆ */ 363774 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = ಹಿಂದೂ | image = Tulsidevi01.jpg | name = ತುಳಸಿದೇವಿ | deity_of = | Sanskrit_transliteration = {{IAST|Tulasi}} | affiliation = [[ದೇವಿ]], [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] | symbol = [[ತುಳಸಿ|ತುಳಸಿ ಗಿಡ]] | caption = Figurine of the goddess | abode = ವೈಕುಂಟ, ಬೂಲೋಕ | festivals = [[ತುಳಸಿ ಪರ್ಬೊ]]<br>(ತುಳಸಿ ಪೂಜೆ) | mantra = | consort = * [[ವಿಷ್ಣು]]<br> (ತುಳಸಿನ್ ಮದಿಮೆ<br> ಆಯಿನ ವಿಷ್ಣು) * [[ಜಲಂಧರ]]<br> (ವೃಂದಾನ್ ಮದಿಮೆ<br> ಆಯಿನ ಜಲಂಧರ) | Devanagari = तुलसी | parents = * ಧರ್ಮಧ್ವಜ (ಪೊಪ್ಪ) * ಕಲಾನೆಮಿ, ಸ್ವರ್ಣ(ಅಮ್ಮ)<br> (ವೃಂದನ<br> ರೂಪೊಡಿಪ್ಪುನಗ)<ref>{{cite book | url=https://archive.org/stream/puranicencyclopa00maniuoft#page/778/mode/1up | isbn=9780842608220 | title=Puranic encyclopaedia : A comprehensive dictionary with special reference to the epic and Puranic literature | year=1975 }}</ref> | other_names = Vrinda }} '''ತುಳಸಿ'''(ವೃಂದಾ) ಹಿಂದೂ ನಂಬೊಲಿಗೆಡ್ ಒಂಜಿ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನ ದೈಯಿ. ತುಳಸಿನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿನ ಅವತಾರ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕತೆಕ್ಲೆಡ್ ವೃಂದಾ(ತುಳಸಿ) ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಜಲಂಧರನ್ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್. ಹಿಂದುಲು ಇಲ್ಲದ ಎದುರುಡ್ ಜಾಲ್‍ಡ್ ತುಳಸಿಗ್ ಕಟ್ಟೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ತುಳಸಿ ನಡ್ಪೆರ್. == ಪುರಾಣೊದ ಕತೆ = === ವೃಂದಾ === ವೃಂದಾ ದೇವಿ ಧರ್ಮಧ್ವಜನ ಮಗಲ್. ಧರ್ಮಧ್ವಜ ಮಲ್ಲ ಶಿವ ಭಕ್ತೆ. ಪೊಪ್ಪನಂಚನೆ ವೃಂದಲಾ ಮಲ್ಲ [[ಶಿವ]]ಭಕ್ತೆ. ವಿಸೇಸವಾದ್ [[ಪಾರ್ವತಿ]] ದೇವೆರೆನ ಭಕ್ತೆ. ಮೇರ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸ್ ನ್ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ತನ್ನ ಕಂಡನೆ ಚಿರಾಯು ಆವಡ್ ಪಂದ್ ವರ ಕೇನುವೆರ್. ಆಂಡ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವೆರ್ ಇಂಚ ಮಾತ ಆಪುಜಿ ಏರ್ಲಾ ಚಿರಾಯು ಆವರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ ಅಂಚಾದ್ ಬೇತೆ ಈನಾಂಡಲ ವರ ಕೇನ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆಕ್ಕಾದ್ ವೃಂದಾ ಮಂಡೆ ಬಲಿಪಾದ್ ಯಾನ್ ಪತಿವೃತೆಯಾದಿಪ್ಪುನಾತ್ ದಿನ ಎನ್ನ ಕಂಡನೆ ಬದ್ಕ್‍ದ್ ಒರಿಯೊಡು ಪಂದ್ ವರ ಕೇನ್ವೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ತನ್ನ ಪಾತಿವೃತ್ಯದ ಮಿತ್ತ್ ಆತ್ ವಿಶ್ವಾಸ ಅರೆಗಿತ್ತ್ಂಡ್. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವರ್ ಅಂಚನೆ ಆವಡ್, ತಥಾಸ್ತು ಪಂದ್ ಮಾಯ ಆಪೆರ್. ಈ ವಿಸಯ ತೆರಿಯಿನ ಅಸುರ ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ ಎಂಚಾಂಡಲ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ವೃಂದಾನ್ ಏರಾಂಡಲ ಒಂಜಿ ರಕ್ಕಸಗ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಕೊರುಡು ಪಂದ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವ್ವೇ ಪೊರ್ತುಗು ಶಿವ ಸೂತ್ತ ಸಮುದ್ರೊಡು ಅಗ್ನಿ ತತ್ವ ಜಲತತ್ವದ ರಡ್ಡ್ ಊರ್ಜೆದ ಮಿಲನರ್ದ್ 'ಜಲಂಧರ' ಪುಟ್ಟುವೆ. ಸಮುದ್ರ ರಾಜೆ ಜಲಂಧರನ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. ಈ ಜಲಂಧರ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. ಮೇರ್ ತುವರೆ ಶಿವ ದೇವೆರೆ ಲೆಕೊನೆ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಪಾರ್ವತಿನ್ ತುಯ್ನ ಜಲಂಧರ ಎಂಚಾಂಡಲ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಪಾರ್ವತಿನ್ ಪಡೆಯೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಆಸೆ ಆಯೆನ ಉಲಾಯಿ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಅವೆಕ್ಕಾತ್ರ ಶಿವ ದೇವೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಯುದ್ದೊಗ್ಲಾ ತಯಾರಾಪೆರ್. ಉಂದುವೇ ಪ್ರಯತ್ನೊಡಿಪ್ಪುನಗ ಜಲಂಧರ ಇಂದ್ರದೇವೆರೆನ್ ಸೋಪಾನಗ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಬೂರ್ವೆರ್.<ref>{{cite web|last1=ಮರ|first1=ಅರಳಿ|title=ತುಳಸಿ ಎಂಬ ವೃಂದಾ ದೇವಿಯ ಕಥೆ ಗೊತ್ತೇ?|url=https://kalpa.news/how-a-hapless-tulasi-became-goddess-special-article/|website=Aralimara|date=27 November 2020}}</ref><br> ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಜಲಂಧರನ್ ಲೆತ್ತ್ ದ್ ವೃಂದಾನ್ ಈ ಮದಿಮೆಯಾದ್ ಚಿರಾಯು ಆಲ. ಆಲ್ ಪತಿವ್ರತೆ ಆದುಪ್ಪುನೆಟ್ಟ ನಿಕ್ಕ್ ಸಾವಿಜ್ಜಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವೃಂದಾನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಅಲೆನ ಮೂಲಕ ನನಾತ್ ಬಲನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಶಿವನೊಟ್ಟು ಯುದ್ದೊಡ್ ಗೆಂದ್‍ದ್ ಪಾರ್ವತಿನ್ ಗೆಂದೊಲಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆಕ್ಕ ಜಲಂಧರ ಒಪ್ಪುವೆ. ಇಂಚ ಜಲಂಧರ ಬುಕ್ಕೊ ವೃಂದಾದೇವಿನ ಮದಿಮೆ ನಡಪುಂಡು. ಒಂತೆ ಸಮಯೊರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಂಧರ ಶಿವನೊಟ್ಟುಗು ಯುದ್ದ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವೆರ್ ವೃಂದಾಗ್ ಕೊರ್ತಿನ ವರರ್ದಾತ್ರ ಜಲಂಧರ ಸೋಪುಜೆ. ಇಂಚಿರ್ದ್ ಶಿವ ದೇವೆರ್ಲಾ ಸೋಪುಜೆರ್ ಅಂಚಿರ್ದ್ ಜಲಂಧರೆಲಾ ಸೋಪುಜೆ. ರಾತ್ರೆ ಪಗೆಲ್ ಯುದ್ದ ನಡಪುಂಡು. ಸೃಷ್ಟಿದ ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಮಾತ ತೂದು ಕಡೇಕ್ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ತಂಗಡಿ ಪಾರ್ವತಿನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಮೋಕೆಗೋಸ್ಕರ ಯುದ್ದೊಗ್ ಜಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ದಾಲ ಪ್ರಯೋಜನ ಆಪುಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ವೇಷ ಬದಲು ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಜಲಂಧರನ ಏಸೊಡು ವೃಂದಾ ಇತ್ತಿನಡೆ ಪೋಪೆ. ಅಂಚಾದ್ ವೃಂದಾನ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯ ಭಂಗ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಿರ್ದ್ ಯುದ್ದೊಡ್ ಜಲಂಧರೆ ಸೋಪುವೆ. ವೃಂದಾ ತನ್ನ ಮುಟ್ಟು ಬೈದಿನ ವಿಷ್ನು ಪಂದ್ ಗೊತ್ತಾಯಿನ ಕೂಡ್ಲೆ ಜಲಂಧರನ ಕಾಟೊಗ್ ಲಾಗಿವೊಲ್. ಪೊತ್ತೊಂದಿಪ್ಪುನಗನೆ ವಿಷ್ಣುಗ್ ವೃಂದಾ ನಿನ್ನ ಬೊಡೆದ್ದಿನ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯೊನ್ಲಾ ಏರಾಂಡಲಾ ಭಂಗ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇಂಚ ಆನಗ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತನ್ನ ಕಂಡನೆರ್ದ್ ಆಯ್ನ ತಪ್ಪುಗ್ ಕಾಟೊದಡೆಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಕ್ಷಮೆ ಕೇನ್ವೆರ್. ಇಂಚಿರ್ದ್ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ವಿಷ್ಣು ಮಲ್ದಿನ ಈ ತಪ್ಪುರ್ದಾತ್ರ ಕೋಪೊಡು ಮಹಾಕಾಳಿ ಆದ್ ಸ್ತ್ರೀ ಕುಲೊಕ್ಕು ಕಳಂಕ ಆಯಿನ ನಿನನ್ ಬುಡ್ಪುಜಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವ್ವೇ ಪೊರ್ತುಗ್ ಶಿವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆದ್ ಜಲಂಧರನ ಪಾಪಕರ್ಮೊಲೆನ್ ವೃಂದಾಗ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಗೊತ್ತಾದ್ ವೃಂದಾ ಕೊರ್ನ್ಯ ಶಾಪಡ್ ವಿಷ್ಣುಗ್ ನಿನ್ನ ಬೊಡೆದ್ದಿನ ಮಿತ್ತ್ ಆಪಾದನೆ ಮಾತ್ರ ಬರಡ್, ಅವೆತ್ತ ಸಂಕಟ ನಿಕ್ಕ್ ಅನುಭವ ಆವಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ ಈರ್ ಎಂಕ್ ಇರೆನ ಬೊಡೆದಿನ ಸ್ಥಾನ ಕೊರೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆಕ್ಕಾತ್ರ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ವೃಂದಾಗ್ ತಿಗಲೆಡ್ ಜಾಗ ಕೊರ್ದು ಈ ಸದಾ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನಾಲ್ ಪನ್ಪುನಂಚ ಆವಡ್ ಪಂದ್ ಹಾರೈಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮಾಯಣೊಡು ಸೀತಾಪಹರಣ ಆನಗ ತುಳಸಿನ ಈ ಶಾಪ ನಿಜ ಆಪುಂಡು. ಕೃಷ್ಣಾವತಾರೊಡುಪ್ಪುನಗ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ವೃಂದಾನ್ ಮದಿಮೆಯಾದ್ ಬೊಡೆದಿನ ಸ್ತಾನನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web|title=ತುಳಸಿ|url=aralimara.com/2020/11/27/tulasi-2/|accessdate=30 October 2022}}</ref> == ಕಂಡನೆ == ವೃಂದಾನ ರೋಪೊಡಿಪ್ಪುನಗ ಜಲಂಧರ, ತುಳಸಿನ ರೂಪೊಡು ವಿಷ್ಣುನ ಬೊಡೆದಿ. == ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ ತುಳಸಿನ ಬೇತೆ ಪುದರ್‍ಲು == * ವೃಂದಾ * ತುಳಸಿ ವೈಷ್ಣವಿ ("ವಿಷ್ಣುಗ್ ಸೇರ್ದಿನ"). * ವಿಷ್ಣು ವಲ್ಲಭ ("ವಿಷ್ಣುಗ್ ಪ್ರಿಯ"). * ಹರಿಪ್ರಿಯಾ ("ವಿಷ್ಣುಗ್ ಪ್ರಿಯ"). * ವಿಷ್ಣು ತುಳಸಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]] q1dslwc5dt97tc4t4fot3cldvx20yih 363775 363774 2026-08-02T09:28:18Z ChiK 1136 363775 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = ಹಿಂದೂ | image = Tulsidevi01.jpg | name = ತುಳಸಿದೇವಿ | deity_of = | Sanskrit_transliteration = {{IAST|Tulasi}} | affiliation = [[ದೇವಿ]], [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] | symbol = [[ತುಳಸಿ|ತುಳಸಿ ಗಿಡ]] | caption = Figurine of the goddess | abode = ವೈಕುಂಟ, ಬೂಲೋಕ | festivals = [[ತುಳಸಿ ಪರ್ಬೊ]]<br>(ತುಳಸಿ ಪೂಜೆ) | mantra = | consort = * [[ವಿಷ್ಣು]]<br> (ತುಳಸಿನ್ ಮದಿಮೆ<br> ಆಯಿನ ವಿಷ್ಣು) * [[ಜಲಂಧರ]]<br> (ವೃಂದಾನ್ ಮದಿಮೆ<br> ಆಯಿನ ಜಲಂಧರ) | Devanagari = तुलसी | parents = * ಧರ್ಮಧ್ವಜ (ಪೊಪ್ಪ) * ಕಲಾನೆಮಿ, ಸ್ವರ್ಣ(ಅಮ್ಮ)<br> (ವೃಂದನ<br> ರೂಪೊಡಿಪ್ಪುನಗ)<ref>{{cite book | url=https://archive.org/stream/puranicencyclopa00maniuoft#page/778/mode/1up | isbn=9780842608220 | title=Puranic encyclopaedia : A comprehensive dictionary with special reference to the epic and Puranic literature | year=1975 }}</ref> | other_names = Vrinda }} '''ತುಳಸಿ''' ಲಕ್ಷ್ಮಿನ ಅವತಾರ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕತೆಕ್ಲೆಡ್ ವೃಂದಾ(ತುಳಸಿ) ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಜಲಂಧರನ್ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್. ಹಿಂದುಲು ಇಲ್ಲದ ಎದುರುಡ್ ಜಾಲ್‍ಡ್ ತುಳಸಿಗ್ ಕಟ್ಟೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ತುಳಸಿ ನಡ್ಪೆರ್. == ಪುರಾಣೊದ ಕತೆ == === ವೃಂದಾ === ವೃಂದಾ ದೇವಿ ಧರ್ಮಧ್ವಜನ ಮಗಲ್. ಧರ್ಮಧ್ವಜ ಮಲ್ಲ ಶಿವ ಭಕ್ತೆ. ಪೊಪ್ಪನಂಚನೆ ವೃಂದಲಾ ಮಲ್ಲ [[ಶಿವ]] ಭಕ್ತೆ. ವಿಸೇಸವಾದ್ [[ಪಾರ್ವತಿ]] ದೇವೆರೆನ ಭಕ್ತೆ. ಮೇರ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸ್ ನ್ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ತನ್ನ ಕಂಡನೆ ಚಿರಾಯು ಆವಡ್ ಪಂದ್ ವರ ಕೇನುವೆರ್. ಆಂಡ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವೆರ್ ಇಂಚ ಮಾತ ಆಪುಜಿ ಏರ್ಲಾ ಚಿರಾಯು ಆವರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ ಅಂಚಾದ್ ಬೇತೆ ಈನಾಂಡಲ ವರ ಕೇನ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆಕ್ಕಾದ್ ವೃಂದಾ ಮಂಡೆ ಬಲಿಪಾದ್ ಯಾನ್ ಪತಿವೃತೆಯಾದಿಪ್ಪುನಾತ್ ದಿನ ಎನ್ನ ಕಂಡನೆ ಬದ್ಕ್‍ದ್ ಒರಿಯೊಡು ಪಂದ್ ವರ ಕೇನ್ವೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ತನ್ನ ಪಾತಿವೃತ್ಯದ ಮಿತ್ತ್ ಆತ್ ವಿಶ್ವಾಸ ಅರೆಗಿತ್ತ್ಂಡ್. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವರ್ ಅಂಚನೆ ಆವಡ್, ತಥಾಸ್ತು ಪಂದ್ ಮಾಯ ಆಪೆರ್. ಈ ವಿಸಯ ತೆರಿಯಿನ ಅಸುರ ಗುರು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ ಎಂಚಾಂಡಲ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ವೃಂದಾನ್ ಏರಾಂಡಲ ಒಂಜಿ ರಕ್ಕಸಗ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಕೊರುಡು ಪಂದ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವ್ವೇ ಪೊರ್ತುಗು ಶಿವ ಸೂತ್ತ ಸಮುದ್ರೊಡು ಅಗ್ನಿ ತತ್ವ ಜಲತತ್ವದ ರಡ್ಡ್ ಊರ್ಜೆದ ಮಿಲನರ್ದ್ 'ಜಲಂಧರ' ಪುಟ್ಟುವೆ. ಸಮುದ್ರ ರಾಜೆ ಜಲಂಧರನ್ ಸಾಂಕುವೆರ್. ಈ ಜಲಂಧರ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. ಮೇರ್ ತುವರೆ ಶಿವ ದೇವೆರೆ ಲೆಕೊನೆ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಪಾರ್ವತಿನ್ ತುಯ್ನ ಜಲಂಧರ ಎಂಚಾಂಡಲ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಪಾರ್ವತಿನ್ ಪಡೆಯೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಆಸೆ ಆಯೆನ ಉಲಾಯಿ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಅವೆಕ್ಕಾತ್ರ ಶಿವ ದೇವೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಯುದ್ದೊಗ್ಲಾ ತಯಾರಾಪೆರ್. ಉಂದುವೇ ಪ್ರಯತ್ನೊಡಿಪ್ಪುನಗ ಜಲಂಧರ ಇಂದ್ರದೇವೆರೆನ್ ಸೋಪಾನಗ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಬೂರ್ವೆರ್.<ref>{{cite web|last1=ಮರ|first1=ಅರಳಿ|title=ತುಳಸಿ ಎಂಬ ವೃಂದಾ ದೇವಿಯ ಕಥೆ ಗೊತ್ತೇ?|url=https://kalpa.news/how-a-hapless-tulasi-became-goddess-special-article/|website=Aralimara|date=27 November 2020}}</ref> ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಜಲಂಧರನ್ ಲೆತ್ತ್ ದ್ ವೃಂದಾನ್ ಈ ಮದಿಮೆಯಾದ್ ಚಿರಾಯು ಆಲ. ಆಲ್ ಪತಿವ್ರತೆ ಆದುಪ್ಪುನೆಟ್ಟ ನಿಕ್ಕ್ ಸಾವಿಜ್ಜಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವೃಂದಾನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಅಲೆನ ಮೂಲಕ ನನಾತ್ ಬಲನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಶಿವನೊಟ್ಟು ಯುದ್ದೊಡ್ ಗೆಂದ್‍ದ್ ಪಾರ್ವತಿನ್ ಗೆಂದೊಲಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆಕ್ಕ ಜಲಂಧರ ಒಪ್ಪುವೆ. ಇಂಚ ಜಲಂಧರ ಬುಕ್ಕೊ ವೃಂದಾದೇವಿನ ಮದಿಮೆ ನಡಪುಂಡು. ಒಂತೆ ಸಮಯೊರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಂಧರ ಶಿವನೊಟ್ಟುಗು ಯುದ್ದ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವೆರ್ ವೃಂದಾಗ್ ಕೊರ್ತಿನ ವರರ್ದಾತ್ರ ಜಲಂಧರ ಸೋಪುಜೆ. ಇಂಚಿರ್ದ್ ಶಿವ ದೇವೆರ್ಲಾ ಸೋಪುಜೆರ್ ಅಂಚಿರ್ದ್ ಜಲಂಧರೆಲಾ ಸೋಪುಜೆ. ರಾತ್ರೆ ಪಗೆಲ್ ಯುದ್ದ ನಡಪುಂಡು. ಸೃಷ್ಟಿದ ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಮಾತ ತೂದು ಕಡೇಕ್ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ತಂಗಡಿ ಪಾರ್ವತಿನ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಮೋಕೆಗೋಸ್ಕರ ಯುದ್ದೊಗ್ ಜಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ದಾಲ ಪ್ರಯೋಜನ ಆಪುಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ವೇಷ ಬದಲು ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಜಲಂಧರನ ಏಸೊಡು ವೃಂದಾ ಇತ್ತಿನಡೆ ಪೋಪೆ. ಅಂಚಾದ್ ವೃಂದಾನ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯ ಭಂಗ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಿರ್ದ್ ಯುದ್ದೊಡ್ ಜಲಂಧರೆ ಸೋಪುವೆ. ವೃಂದಾ ತನ್ನ ಮುಟ್ಟು ಬೈದಿನ ವಿಷ್ನು ಪಂದ್ ಗೊತ್ತಾಯಿನ ಕೂಡ್ಲೆ ಜಲಂಧರನ ಕಾಟೊಗ್ ಲಾಗಿವೊಲ್. ಪೊತ್ತೊಂದಿಪ್ಪುನಗನೆ ವಿಷ್ಣುಗ್ ವೃಂದಾ ನಿನ್ನ ಬೊಡೆದ್ದಿನ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯೊನ್ಲಾ ಏರಾಂಡಲಾ ಭಂಗ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಶಾಪ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇಂಚ ಆನಗ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತನ್ನ ಕಂಡನೆರ್ದ್ ಆಯ್ನ ತಪ್ಪುಗ್ ಕಾಟೊದಡೆಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಕ್ಷಮೆ ಕೇನ್ವೆರ್. ಇಂಚಿರ್ದ್ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ವಿಷ್ಣು ಮಲ್ದಿನ ಈ ತಪ್ಪುರ್ದಾತ್ರ ಕೋಪೊಡು ಮಹಾಕಾಳಿ ಆದ್ ಸ್ತ್ರೀ ಕುಲೊಕ್ಕು ಕಳಂಕ ಆಯಿನ ನಿನನ್ ಬುಡ್ಪುಜಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವ್ವೇ ಪೊರ್ತುಗ್ ಶಿವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆದ್ ಜಲಂಧರನ ಪಾಪಕರ್ಮೊಲೆನ್ ವೃಂದಾಗ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಗೊತ್ತಾದ್ ವೃಂದಾ ಕೊರ್ನ್ಯ ಶಾಪಡ್ ವಿಷ್ಣುಗ್ ನಿನ್ನ ಬೊಡೆದ್ದಿನ ಮಿತ್ತ್ ಆಪಾದನೆ ಮಾತ್ರ ಬರಡ್, ಅವೆತ್ತ ಸಂಕಟ ನಿಕ್ಕ್ ಅನುಭವ ಆವಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ ಈರ್ ಎಂಕ್ ಇರೆನ ಬೊಡೆದಿನ ಸ್ಥಾನ ಕೊರೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆಕ್ಕಾತ್ರ ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರ್ ವೃಂದಾಗ್ ತಿಗಲೆಡ್ ಜಾಗ ಕೊರ್ದು ಈ ಸದಾ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನಾಲ್ ಪನ್ಪುನಂಚ ಆವಡ್ ಪಂದ್ ಹಾರೈಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮಾಯಣೊಡು ಸೀತಾಪಹರಣ ಆನಗ ತುಳಸಿನ ಈ ಶಾಪ ನಿಜ ಆಪುಂಡು. ಕೃಷ್ಣಾವತಾರೊಡುಪ್ಪುನಗ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ವೃಂದಾನ್ ಮದಿಮೆಯಾದ್ ಬೊಡೆದಿನ ಸ್ತಾನನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web|title=ತುಳಸಿ|url=aralimara.com/2020/11/27/tulasi-2/|accessdate=30 October 2022}}</ref> == ಕಂಡನೆ == ವೃಂದಾನ ರೋಪೊಡಿಪ್ಪುನಗ ಜಲಂಧರ, ತುಳಸಿನ ರೂಪೊಡು ವಿಷ್ಣುನ ಬೊಡೆದಿ. == ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ ತುಳಸಿನ ಬೇತೆ ಪುದರ್‍ಲು == * ವೃಂದಾ * ತುಳಸಿ ವೈಷ್ಣವಿ ("ವಿಷ್ಣುಗ್ ಸೇರ್ದಿನ"). * ವಿಷ್ಣು ವಲ್ಲಭ ("ವಿಷ್ಣುಗ್ ಪ್ರಿಯ"). * ಹರಿಪ್ರಿಯಾ ("ವಿಷ್ಣುಗ್ ಪ್ರಿಯ"). * ವಿಷ್ಣು ತುಳಸಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್]] 90rwowvv09h4j2n2ojl2p62f277b7yj 0 13589 363751 359441 2026-08-01T20:01:12Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363751 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_suffix = | image = Ashaji.jpg | image_size = | alt = | caption = ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ | birth_name = ಆಶಲತಾ ದೀನನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ | birth_date = ೮ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೩೩ | birth_place = ಗೋರ್, ಸಾಂಗ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಭಾರತ | death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08|df=y}} | death_place = [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | occupation = {{flatlist| * [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]] * ಉದ್ಯಮಿ * ನಟಿ * ದೂರದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದೆ }} | years_active = ೧೯೪೩–೨೦೨೬ | mother = | father = ದೀನನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ | spouse = ಗಣಪತ್ ರಾವ್ ಭೋಸ್ಲೆ<br>(ವಿವಾಹ-೧೯೪೯; ಮೃತ ೧೯೬೬)<br>ಆರ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್<br>(ವಿವಾಹ-೧೯೮೦; ಮೃತ-೧೯೯೦)<br> | children = ೩ | family = | relatives = | works = | awards = | honours = [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪುರಸ್ಕಾರ]] (೨೦೦೦)<br/> [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] (೨೦೦೮)<br/> [[ಬಂಗ ಭೂಷಣ]] (೨೦೧೮)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br/> ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಭೂಷಣ (೨೦೧೧) | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕಿ]] * [[ಖವ್ವಾಲಿ]]<ref name="auto"/> * [[ಘಝಲ್]]s<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref> * [[ಜಾನಪದ]] * [[ಭಜನೆ]]s<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * [[ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ]]<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref> * [[ಗುರ್ಬನಿ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html</ref> * [[ನಝ್ರುಲ್ ಗೀತಿ]]<ref>"Nazrul Geeti Songs Download: Nazrul Geeti MP3 Bengali Songs Online Free on Gaana.com" https://web.archive.org/web/20241007094009/https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html</ref> * [[ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref> }} }} }} '''ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ''' ({{IPA||audio=LL-Q67999865 (tcy)-Babitha Shetty-ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ.wav }}) <ref>ಮೇರ್ ಒರ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕಿ. ಮೆರೆನ್ ಆಶಾಜಿ ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.</ref>. ಭಾರತಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ|ಹಿಂದಿ]] ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕಿ ಮೇರ್.<ref name="britannica">{{cite book|author=Gulzar; Nihalani, Govind; Chatterji, Saibal|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3|year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=8179910660|pages=532–533}}</ref><ref name="monopolity">{{cite web|title=Only the best preferred|url=http://www.hindu.com/2001/05/18/stories/09180701.htm|date=18 May 2001|author=Gangadhar, v.|publisher=''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''|accessdate=2009-07-22|archive-date=2003-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823024402/http://www.hindu.com/2001/05/18/stories/09180701.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|title=The Garland Encyclopedia of World Music|year=2000|author=Arnold, Alison|publisher=Taylor & Francis|isbn=0824049462|pages=420–421}}</ref> ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನ್ ಮೇರ್ ೧೯೪೩ ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಸುಮಾರ್ ೧೦೦೦ ರ್ದ್ಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನಿಮೊಲೆಗ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನೊನ್ ಕೊರ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕ ಭಾರತ ಅಂಚನೆ ಪಿದಯ್ ಊರುಡ್ಲಾ ಗಾನಗೋಷ್ಟಿಲೆಡ್ ಬಾಗವಹಿಸಾದೆರ್. == ಪುಟ್ಟು == ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಮೇರ್ ೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೩೩ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಸಾಂಗ್ಲಿಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.<ref>{{cite web|title=Asha Bhosle Biography: Age, Birth, Early Life, Family, Education, Singing Career, Net Worth, Awards and Honours, and more|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/asha-bhosle-biography-1642502009-1|website=Jagranjosh.com|accessdate=29 February 2024|language=en|date=7 February 2022}}</ref> == ಮಾನಾದಿಗೆಲು == ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಮೇರ್ ೧೮ ಸರ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆದ್ ಅವೆಟ್ಟ್ ಏಲ್ ಸರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆಂದ್ ದೆರ್.[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]. ಆಶಾ ಮೇರ್ ಗೆಂದ್ ದಿನ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು: * ೧೯೬೮: "ಗರೀಬೋಂ ಕಿ ಸುನೋ" (''ದಸ್ ಲಾಕ್'', ೧೯೬೬) * ೧೯೬೯: "ಪರ್ದೇ ಮೇ ರೆಹನೆ ದೋ" (''ಶಿಕಾರ್'', ೧೯೬೮) * ೧೯೭೨: "ಪಿಯಾ ತೂ ಅಬ್ ತೊ ಆಜಾ" (''ಕಾರವಾನ್'', ೧೯೭೧) * ೧೯೭೩: "ದಮ್ ಮಾರೊ ದಮ್" (''ಹರೇ ರಾಮ ಹರೇ ಕೃಷ್ಣಾ'', ೧೯೭೨) * ೧೯೭೪: "ಹೋನೆ ಲಗೀ ಹೈ ರಾತ್" (''ನೈನಾ'', ೧೯೭೩) * ೧೯೭೫: "ಚೈನ್ ಸೆ ಹಮ್ಕೋ ಕಭೀ" (''ಪ್ರಾಣ್ ಜಾಯೇ ಪರ್ ವಚನ್ ನಾ ಜಾಯೆ'', ೧೯೭೪) * ೧೯೭೯: "ಯೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್" (''ಡಾನ್'', ೧೯೭೮)<ref>{{cite web|title=Asha Bhosle - Awards|url=https://www.imdb.com/name/nm0080427/awards/|website=IMDb|accessdate=29 February 2024}}</ref> == ಬೇತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * ೧೯೯೬ - ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ರಂಗೀಲಾ'', ೧೯೯೫) * ೨೦೦೮ - ಫಿಲಂಫೇರ್ ಲೈಫ್‌ಟೈಮ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === ಆಶಾ ಅವರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ: * ೧೯೮೧: ''ದಿಲ್ ಚೀಝ್ ಕ್ಯಾ ಹೈ'' (''ಉಮ್ರಾವೊ ಜಾನ್'' ) * ೧೯೮೬: ''ಮೇರಾ ಕುಚ್ ಸಮಾನ್'' (''ಇಜಾಝತ್'' ) * ೧೯೮೯: ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರ್ಕಾರ). * ೧೯೯೭: ಸ್ಕ್ರೀನ್ ವೀಡಿಯೋಕಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಜಾನಂ ಸಮ್ಜಾ ಕರೋ'' ಆಲ್ಬಂಗಾಗಿ). * ೧೯೯೭: ಎಂಟಿವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಜಾನಂ ಸಮ್ಜಾ ಕರೊ'' ಆಲ್ಬಂಗ್). * ೧೯೯೭: ಚಾನಲ್ ವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಜಾನಂ ಸಮ್ಜಾ ಕರೋ'' ಆಲ್ಬಂಗ್). * ೧೯೯೯: ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರ) * ೨೦೦೦: ಸಿಂಗರ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಿಲೆನಿಯಂ (ದುಬೈ). * ೨೦೦೦: ಝೀ ಗೋಲ್ಡ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ (''ತಕ್ಷಕ್'' ಚಿತ್ರೊದ ''ಮುಝೆ ರಂಗ್ ದೆ'' ಪದೊಕ್ಕ್). * ೨೦೦೧: ಎಂಟಿವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ( ''ಕಂಬಕ್ತ್ ಇಷ್ಕ್'' ಚಿತ್ರೊಗ್).<ref>{{cite news|title=Asha Bhosle Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Asha-Bhosle/awards|accessdate=29 February 2024|work=The Times of India}}</ref> * ೨೦೦೨: ಬಿಬಿಸಿ ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ೨೦೦೨: ಝೀ ಸಿನೆ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್ - ಗಾಯಕಿ (''ಲಗಾನ್'' ಚಿತ್ರದ ''ರಾಧಾ ಕೈಸೆ ನ ಜಲೆ'' ಪದೊಕ್ಕ್). * ೨೦೦೨: ಝೀ ಸಿನಿ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್. * ೨೦೦೨: ಸ್ಕ್ರೀನ್ ವೀಡಿಯೋಕಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಲಗಾನ್'' ಚಿತ್ರೊದ ''ರಾಧಾ ಕೈಸೇ ನ ಜಲೆ'' ಪದೊಕ್ಕ್). * ೨೦೦೨: ಸ್ಯಾನ್ಸೂಯಿ ಮೂವೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (''ಲಗಾನ್'' ಚಿತ್ರೊದ ''ರಾಧಾ ಕೈಸೆ ನ ಜಲೆ'' ಪದೊಕ್ಕ್). * ೨೦೦೩: ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೊಗ್ ಕೊರ್ತಿನ ಕೊಡುಗೆಗಾದ್ ಸ್ವರಾಲಯ ಯೇಸುದಾಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ೨೦೦೪:ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಿಂದ ''ಲಿವಿಂಗ್ ಲಿಜೆಂಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''. [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Dr.(Smt.) Asha Bhosle, famous playback singer, at an Investiture-I Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 05, 2008.jpg|thumb|ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ಮೇರ್ ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೇಲ್ ಮೆರೆರ್ದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುನ ಚಿತ್ರೊ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]] 0dd5eds4b8kiew2wmlosasqag2btcul 0 14183 363754 350284 2026-08-01T20:03:22Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363754 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:WIKITONGUES-_Malek_speaking_Eastern_Balochi.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಬಲೂಚಿನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು]] '''ಬಲೂಚಿ''', '''ಬಲೋಚಿ''' ಅತ್ತಂಡ '''ಬಲೂಚಿ''' ( بلۏچی) ಸುರುಕಾದ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಇರಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊದ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಾತೆರುನ ವಾಯುವ್ಯ ಇರಾನ್‌ದ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆತ ಜತೆಟ್ಇ, ಓಮನ್, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿದ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯೊಲು, ತುರ್ಕಮೆನಿಸ್ತಾನ್, ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬೇತೆ ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಬಾಸೆಂದುಲ್ಲೆರ್.<ref name="Spooner2011">{{Cite book|title=Language Policy and Language Conflict in Afghanistan and Its Neighbors|url=https://archive.org/details/languagepolicyla0000unse|last=Spooner|first=Brian|date=2011|publisher=Brill|isbn=978-9004201453|editor-last=Schiffman|editor-first=Harold F.|page=[https://archive.org/details/languagepolicyla0000unse/page/319 319]|chapter=10. Balochi: Towards a Biography of the Language|quote=It [Balochi] is spoken by three to five million people in Pakistan, Iran, Afghanistan, Oman and the Persian Gulf states, Turkmenistan, East Africa, and diaspora communities in other parts of the world.}}</ref> ಬಾಸಾ ರೂಪಾಂತರೊ(''ಎಥ್ನೋಲಾಗ್'' )ಲೆ ಪ್ರಕಾರೊ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ 8.8 ಮಿಲಿಯನ್. ಈ ಪೈಕಿ 6.28 ಮಿಲಿಯನ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡುಲ್ಲೆರ್. {{ನುಡಿಮುತ್ತು|Literacy for most Baloch-speakers is not in Balochi, but in Urdu in Pakistan and Persian in Afghanistan and Iran. Even now very few Baloch read Balochi, in any of the countries, even though the alphabet in which it is printed is essentially identical to Persian and Urdu.}}ಬಲೂಚಿ ಪಡ್ಡಾಯಿದ ಇರಾನ್ ಉಪಗುಂಪುಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್, ಅಯಿತ ಮೂಲೊ ಅಪ್ಪೆನಾಡ್ ಮಧ್ಯ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಪ್ರದೇಸೊದ ಸುತ್ತುಡು ಇಪ್ಪುಂದ್ ಊಹೆ.<ref name="Elfenbein 1988">{{Cite encyclopedia|url=http://www.iranicaonline.org/articles/baluchistan-iii|title=Baluchistan iii. Baluchi Language and Literature|first=J.|last=Elfenbein|date=1988|encyclopedia=[[Encyclopedia Iranica]]|accessdate=30 December 2014}}</ref> == ವರ್ಗೀಕರಣೊ == ಬಲೂಚಿ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಯಾದ್]] ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಕುಟುಂಬೊದ ಶಾಕೆಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಇರಾನ್‌ದ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ಇಂದೆನ್ ವಾಯುವ್ಯ ಗುಂಪುಡು ವರ್ಗೀಕರಿಸದೆರ್. ''ಗ್ಲೋಟೊಲಾಗ್'' 4 ಬೇತೆ ಪ್ರಬೇದೊಲೆನ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸವುಂಡು, ಅವು ಕೊರೊಶಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬಲೂಚಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡಾಯಿ ಬಲೂಚಿ ("ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ಬಲೂಚಿ" ಪಂಡ್‍ದ್ ಉಪಗುಂಪು ಮಾಲ್ತ್‌ದೆರ್), ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಬಲೂಚಿ, "ಬಲೋಚಿಕ್" ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್, ಬಲೂಚಿ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಲಾಂಗ್ವೇಜ್, ಕೊರೋಶಿಯನ್‌ನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ್ ದೀಡೊಂದ್ಂಡ್ಇ, ಆಂಡ ISO 639-3 ಅಕೇರಿದ 3 ಪ್ರಬೇದೊಲೆನ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸವುಂಡು. == ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು === ಬಲೂಚಿ ಸ್ವರ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಕನಿಸ್ಟೊ ಎನ್ಮೊ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್: ಐನ್ ದೀರ್ಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಜಿ ಎಲ್ಯವು. ಉಂದು /aː/, /eː/, /iː/, /oː/, /uː/, /a/, /i/ ಬುಕ್ಕೊ /u/. ಎಲ್ಯ ಸ್ವರೊಲು ದೀರ್ಗ ಸ್ವರೊಲೆಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತೊ ದ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನೊ ಗುಣಮಟ್ಟೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಕರಾಚಿಡ್ ಪಾತೆರುನ ವೈವಿದ್ಯೊ ಮುಕ್ಯವಾದ್ /ẽː/ ಮತ್ತು /ãː/ ಅನುನಾಸಿಕ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ತ್ಂಡ್. === ವ್ಯಂಜನೊಲು === ತಿರ್ತ ಕೋಸ್ಟಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿ ಬಲೂಚಿ ರಡ್ಡೆಗ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿನ ವ್ಯಂಜನೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಪಡ್ಡಾಯಿ ಬಲೂಚಿಡ್ ಸೂಸ್ಮೊ ದ್ವನಿ ವ್ಯಂಜನೊಲು /s/, /z/, /n/, /ɾ/ ಬುಕ್ಕೊ /l/ ಡ್ ಸಂದಿಸವುಂಡು. ಪ್ಲೋಸಿವ್ಸ್ /t/ ಬುಕ್ಕೊ /d/ ರಡ್ಡ್ ಉಪಬಾಸೆಲೆಡ್ ದಂತ್ಯೊ ಆತ್ಂಡ್. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="2" | !ಲ್ಯಾಬಿಯಲ್ !ದಂತ /ಅಲ್ವಿಯೋಲಾರ್ !ರೆಟ್ರೋಫ್ಲೆಕ್ಸ್ !ಪಾಲಾಟಾಲ್ !ವೆಲರ್ !ಗ್ಲೋಟಲ್ |- ! rowspan="2" |ಪ್ಲೋಸಿವ್ /ಅಫ್ರಿಕೇಟ್ !ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ |p |t |ʈ |t͡ʃ |k | rowspan="2" |ʔ |- !ದ್ವನಿ ಇತ್ತಿನವು |b |d |ɖ |d͡ʒ |ɡ |- ! rowspan="2" |ಫ್ರಿಕೇಟಿವ್ !ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ | |s | |ʃ | | rowspan="2" |h [lower-alpha 1] |- !ದ್ವನಿ ಇತ್ತಿನವು | |z | |ʒ | |- ! colspan="2" |ರೋಟಿಕ್ | |ɾ |ɽ | | | |- ! colspan="2" |ಮೂಂಕುದ ಸಹಾಯೊ |m |n | | | | |- ! colspan="2" |ಅಂದಾಜಿ |w |l | |j | | |} ಜತೆಟ್, /f/ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬಲೂಚಿಡ್ ಕೆಲವು ಪದಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. /x/ (ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿ ವಿಸೇಸನೊ) ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬಲೂಚಿದ ಕೆಲವು ದೆತೊನ್ನ ಪದಕ್ಲೆಡ್ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಬಲೂಚಿಡ್ /χ/ (ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿ ವಿಸೇಸನೊ)ಬುಕ್ಕೊ /ɣ/ (ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿ ವಿಸೇಸನೊ) ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬಲೂಚಿತ ಕೆಲವು ದೆತೊನ್ನ ಪದೊಕ್ಲೆಡ್ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಬಲೂಚಿಡ್ /ʁ/ (ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿ ವಿಸೇಸನೊ) ಗ್ ಅನುವಾತುಂಡು. ಮೂಡಾಯಿ ಬಲೂಚಿಡ್, ತಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಏರುವಿಕೆದ ವ್ಯಂಜನೊಲು [pʰ tʰ ʈʰ t͡ʃʰ kʰ] ಮತ್ತು [wʱ] ದಂಚ ಪದೊತ ಸುರೂತ ಸ್ತಾನೊಡು ಅಪೇಕ್ಷಿತೊ ದ್ವನಿತಂಚ ಸಂಬವಿಸವುಂಡುಂದು ಗುಮನೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ನಿಲುಗಡೆಲು, [f θ x] ಬುಕ್ಕೊ ದ್ವನಿತ ನಿಲುಗಡೆ [β ð ɣ] ಗಾದ್ ಸ್ವರೊ ಸಮ್ಮಂದೊ ಸ್ತಾನೊಡಿಪ್ಪುನ ನಿಲುಗಡೆಲೆ ದ್ವನಿಲು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. /n l/ [n̪ l̪] ದಂತ್ಯೊ ಮಾಲ್ತ್‌ದ್‍ನೆ. === ಸ್ವರೊಬೇದೊ === ಪ್ರಶ್ನಾರ್ತಕೊ ಪದೊದೊಟ್ಟುಗೆ ಹೇಳಿಕೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸ್ನೆಲು ವಾಕ್ಯೊದ ಅಕೇರಿಡ್ ಸ್ವರೊಡ್ದ್ ನಿರೂಪಿತ ಆಪುಂಡು.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:uu:diva-397659|title=A Grammar of Modern Standard Balochi|last=Jahani|first=Carina|date=2019|publisher=Acta Universitatis Upsaliensis}}</ref> {| class="wikitable" |+ಬೂರುನ ಸ್ವರೊಕುಲು - ಹೇಳಿಕೆಲು !ಬಾಸೆ !ಉದಾರ್ಮೆ |- |ಬಲೂಚಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ |(Á) ವಾಶ್ ಎಂಟ್. |- |ಬಲೂಚಿ ಅರೇಬಿಕ್ |‏(آ) وشّ اِنت. ‌ |- |ಆಂಗ್ಲ |ಅಕುಲು ಎಡ್ಡೆ ಉಲ್ಲೆರ್. |} {| class="wikitable" |+ಬೂರುನ ಸ್ವರೊಲು - ಪ್ರಶ್ನೆ !ಬಾಸೆ !ಉದಾಹರಣೆ |- |ಬಲೂಚಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ |‏(Taw) kojá raway? |- |ಬಲೂಚಿ ಅರೇಬಿಕ್ |‏(تئو) کجا رئوئے؟ |- |ಎಂಜಿಶ್ |ಈ ಒಲ್ಪ ಉಲ್ಲ?. ಪೋಪನಾ? |} ಪ್ರಸ್ನಾರ್ತಕ ಪದ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಪ್ರಸ್ನೆಲು ವಾಕ್ಯೊದ ಅಕೇರಿಡ್ ಎಚ್ಚಾಪುನ ಸ್ವರೊಡ್ದ್ ನಿರೂಪಣೆ ಆಪುಂಡು. {| class="wikitable" |+ಏರ್ತೆದ ಸ್ವರೊಲು - ಪ್ರಶ್ನೆ !ಬಾಸೆ !ಉದಾಹರಣೆ |- |ಬಲೂಚಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ |(Á) ವಾಶ್ ಎಂಟ್ |- |ಬಲೂಚಿ ಅರೇಬಿಕ್ |‏(آ) وشّ اِنت؟ |- |ಎಂಜಿಶ್ |ಆಯೆ ಎಡ್ಡೆ ಉಲ್ಲೆನಾ? |} ವಾಕ್ಯಒದ ಅಕೇರಿ ಸರತ್ತ್‌ಗ್ ದುಂಬಾದ್ ಇಪ್ಪುನ ಸಮನ್ವಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅದೀನೊ ಸರತ್ತ್‌ ರಡ್ಡ್‌ಲ ಎಚ್ಚಾಪುನ ದ್ವನಿನ್ ಹೊಂದುವೊ. ವಾಕ್ಯೊದ ಸ್ವರೊ ಬೂರುನೆದ ಅಕೇರಿದ ಷರತ್ತು. {| class="wikitable" |+ಏರು ಸ್ವರೊಬೇದೊ - ಅಕೇರಿ ಸರತ್ತ್ ಸುರೂತ ಸರತ್ತ್‌ಡ್ !ಬಾಸೆ !ಉದಾರ್ಮೆ |- |ಬಲೂಚಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ |ಶಹರೇ ಕುಚಾ ಓ ದಮ್ಕಾನ್ ಹೆಚ್ಕಾಸ್ ಗೆಂಡಗಾ ನಬುಟ್ ಓ ಬಜಾರ್ ಅಂಗತ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ. |- |ಬಲೂಚಿ ಅರೇಬಿಕ್ |شهرئے کوچه و دمکان هچکس گندگَ نبوت و بازار انگت بند ات. ‌ |- |ಎಂಜಿಶ್ |ಪಟ್ಟಣೊದ ಬೀದಿಲೆಡ್ ಏರ್ಲಾ ತೋಜಿಜೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಾನಲಾ ಮುಚ್ಚಿದಿತ್ತ್ಂಡ್. |} == ವ್ಯಾಕರಣೊ == ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಪದ ಕ್ರಮೊ ವಿಸಯ-ವಸ್ತು-ಕ್ರಿಯಾಪದೊ ಆದುಂಡು. ಬೇತೆ ಅನೇಕೊ ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಬಾಸೆದಂಚ, ಬಲೂಚಿ ಕೂಡ ವಿಬಜಿತೊ ಚುರುಕುತನೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಬೂತಕಾಲೊದ ರಚನೆಲೆನ್ ಬುಡ್ತ್ ವಿಸಯೊನ್ ನಾಮಕರನೊಂದ್ ಗುತ್ತೊ ಮಲ್ತ್ಂಡ, ಅಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಸಕರ್ಮಕ ಕ್ರಿಯಾಪದೊದ ವಿಸಯೊನ್ ಓರೆಯಾದ್ ಗುರ್ತಿಸದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿಯಾಪದೊ ವಸ್ತುದೊಟ್ಟುಗೆ ಸೇರ್ದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಬಲೂಚಿ, ಮಸ್ತ್ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೊ ಇರಾನ್‌ದ ಬಾಸೆದಂಚ, ಪಿರಾಕ್ದ ಇರಾನ್‍ದ ಲಿಂಗೊ ಎತ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ಕಲೆವೊಂದ್ಂಡ್. === ಸಂಕ್ಯೆಲು === ಬಲೂಚಿ ಸಂಕ್ಯೆ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಹೋಲುಂಡು.<ref>{{Cite book|title=Indoiranskoe jazykoznanie i tipologija jazykovyx situacij. Sbornik statej k 75-letiju professora A. L. Grjunberga (1930–1995)|last=Korn|first=Agnes|publisher=Nauka|year=2006|pages=201–212|language=en|chapter=Counting Sheep and Camels in Balochi|access-date=16 January 2020|chapter-url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01500154}}</ref> ಮ್ಯಾನ್ಸೆಲ್ ಲಾಂಗ್‌ವರ್ತ್ ಡೇಮ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರೊ, ಬಲೂಚಿ ಸುರುಟು ಪದ್ರಾಡ್ ಸಂಕ್ಯೆಲೆನ್ ಬರೆಪೆದೆರ್. == ಉಪಬಾಸೆಲು == ರಡ್ಡ್ ಮುಕ್ಯ ಉಪಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ : ಮಾಂಡ್ವಾನಿ (ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿ) ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆ ಉಪಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಡೊಮ್ಕಿ (ತೆನ್ಕಾಯಿ) ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆ ಉಪಬಾಸೆ. ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ದಿಂಜ ಮಹತ್ವ ಆತ್‌ಜಿ. ಒಂಜಿ ಎತ್ಯಾಸೊ ಪಂಡ ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿದ ಉಪಬಾಸೆದ ವ್ಯಾಕರಣೊದ ಅಕೇರಿಗ್ ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆಗ್ ಹೋಲಿಸಂಡ ಕಡಮೆ ಬಿನ್ನೊ. ಒಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ಉಪಬಾಸೆ ಕೊರೊಶಿ, ಇಂದೆನ್ ಫಾರ್ಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ಕಶ್ಕೈ ಬುಡಕಟ್ಟು ಒಕ್ಕೂಟೊಡು ಪಾತೆರುವೆರ್. ಕೊರೊಶಿ ಬಲೂಚಿ ಪ್ರಬೇದೊಲೆಡ್ ವ್ಯಾಕರಣೊ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಗಂಟ್‌ಡ್ ತನೊನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ಮಲ್ತೊಂದ್ಂಡ್. ಬಲೂಚಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸರ್ಬಾಜ್ ಬಲೂಚಿಗ್ ಪ್ರಮಾಣಿತ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ವಿನ್ಯಾಸೊ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. == ಬರವುದ ವ್ಯವಸ್ತೆ == ಬಲೂಚಿ 19ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುಟ್ ಲಿಕಿತ ಬಾಸೆಡ್ ಇಜಿಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಅಗತ್ಯ ಇಪ್ಪುನ ಕಡೆಟ್ ಬಲೂಚಿನ್ ಬರೆಯರ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲಿಪಿನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡಲಾ ಬಲೂಚಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊಲೆಡ್ ನಾನಲಾ ಬಲೂಚಿ ಬಾಸೆಂದುಲ್ಲೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅದಿಕಾರಿಲು ಸುರುಟು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿದೊಟ್ಟುಗ್ ಬಲೂಚಿನ್ ಬರೆಯೆರ್. ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊದ ರಚನೆದ ಬುಕ್ಕೊ, ಬಲೂಚ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಂಡೆರ್. ಬಲೂಚಿದ ಸುರೂತ ಕಬಿತೆ ಸಂಕಲನೊ ಗುಲ್ಬಾಂಗ್ ಮೀರ್ ಗುಲ್ ಖಾನ್ ನಾಸಿರೆರೆಡ್ದ್ 1951 ಡ್ ಪ್ರಕಟವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಂಡ್. ಸಯಾದ್ ಜಹೂರ್ ಷಾ ಹಶೆಮಿ ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿದ ಬಳಕೆದ ಬಗೆಟ್ ಸಮಗ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಒನ್ ಬರೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಇರಾನ್‌ಡ್ ಬಲೂಚಿ ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಜನೆಂದ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಯೆರ್. ಉಂದು ಅಕ್ಲೆಗ್ 'ಬಲೂಚಿದ ಫಾದರ್ತಂ' ಬಿರ್ದ್‌ನ್ ಕೊನತ್ ಕೊರ್ಂಡ್. ಅಕ್ಲೆನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿನ್ ಮೂಡಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊಡು, ಬಲೂಚಿನ್ ನಾನಲಾ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆತೆರ್. 2002ಡ್, ಬಲೂಚಿಡ್ ಗಳಸುನ ಲಿಪಿನ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಯರ ಸಹಾಯ ಮಾಲ್ಪುನ ಸಮ್ಮೇಳನೊನು ನಡಪಾಯೆರ್. === ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬಲೂಚಿ ವರ್ಣಮಾಲೆ === ತಿರ್ತ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಸೈಯದ್ ಜಹೂರ್ ಷಾ ಹಶ್ಮಿ ಆರ್ ಬಲೂಚಿ ''ಸಯಾದ್ ಗಂಜ್'' ( سید گنج ನಿಗಂಟ್‌ಡ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. ಬಲೂಚಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ನ್ ರಚಿಸವುನೆ ಮುಟ್ಟ, ಉಂದು ಬಲೂಚಿನ್ ಬರೆಯರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತಿನ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆನ್ ನಾನಲಾ ಅಪಾಪಗ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. آ، ا، ب، پ، ت، ٹ، ج، چ، د، ڈ، ر، ز، ژ، س، ش، ک، گ، ل، م، ن، و، ھ ہ، ء، ی ے === ಪ್ರಾಮಾಣಿತೊ ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ ===   ಬಲೂಚಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸರ್ಬಾಜ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಯಿನ '''ಬಲೂಚಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್''' 29 ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉರ್ದುದ ಕೆಲವು ಗ್ಲಿಫ್‌ಲೆನ್ ಬೇತೆ ಕಡೆಡ್ದ್ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಕೆಲವೊರೊ ಬಾಲೋ-ರಬಿ ಅತ್ತಂಡ ಬಾಲೋರಾಬಿಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದು, ಇನಿ ಬೇಲೆತ ನಿಲೆಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಓದ್‌ನ ಜನೊಕ್ಲ್ ಗಳಸುನ ಆದ್ಯತೆದ ಲಿಪಿಯಾತ್ಂಡ್. === ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ === ತಿರ್ತ ಲ್ಯಾಟಿನ್-ಆದಾರಿತೊ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ "ಬಲೂಚಿ ರೋಮನ್ ಆರ್ಥೋಗ್ರಫಿ" (ಉಪ್ಪಸಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸ್ವೀಡನ್, 28-30 ಮೇ 2000) ಬಗೆಟ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರೊ ಅಳವಡಿಸದ್ಂಡ್. ; ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಪ್ರಕಾರೊ : a á b c d ď e f g ĝ h i í j k l m n o p q r ř s š t ť u ú v w x y z ž ay aw (33 ಅಕ್ಷರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಕೂಡಕ್ಷರೊಲು) {| class="wikitable" style="text-align:center" !Letter !IPA !Example words |- |A / a |[a] | style="text-align:left" |bawar (snow/ice), cattre (umbrella), bachek (son) |- |Á / á |[aː] | style="text-align:left" |dárman (medicine), wádh (salt) |- |B / b (''be'') |[b] | style="text-align:left" |barp (snow, ice), bám (dawn), bágpán (gardner), baktáwar (lucky) |- |C / c (''che'') |[tʃ] | style="text-align:left" |cattr (umbrella), bacc (son), kárc (knife), Karácí, Kulánc, Cákar, Bálác |- |D / d (''de'') |[d] | style="text-align:left" |dard (pain), drad (rainshower), dárú (medicine), wád (salt) |- |Ď / ď |[ɖ] | style="text-align:left" |''Is the same as Ř / ř (''ře'') so this latter is preferably used to simplify the orthography.'' |- |E / e |[eː] | style="text-align:left" |eš (this), cer (below), eraht (end of date harvest), pešraw (leader, forerunner), kamer (ploughshare) |- |F / f (''fe'') |[f] | style="text-align:left" |''Only used for loanwords:'' Fráns (France), fármaysí (pharmacy). |- |G / g (''ge'') |[g] | style="text-align:left" |gapp (talk), ganok (mad), bág (garden), bagg (herd of camels), pádag (foot), Bagdád (Baghdad) |- |Ĝ / ĝ |[ɣ] | style="text-align:left" |''Like ĝhaen in Perso-Arabic script.''<br /><br /><br /><br />''Used for loanwords and in eastern dialects:'' ghair (others), ghali (carpet), ghaza (noise) |- |H / h (''he'') |[h] | style="text-align:left" |hár (flood), máh (moon), koh (mountain), mahár (rein), hon (blood) |- |I / i (''i'') |[i] | style="text-align:left" |istál (star), idá (here), pit/piss (father), bigir (take), kirr (near) |- |Í / í (''í'') |[iː] | style="text-align:left" |ímmán (faith), šír (milk), pakír (beggar), samín (breeze), gálí (carpet) |- |J / j (''je'') |[dʒ] | style="text-align:left" |jang (war), janag (to beat), jing (lark), ganj (treasure), sajjí (roasted meat) |- |K / k (''ke'') |[k] | style="text-align:left" |Kirmán (Kirman), kárc (knife), náko (uncle), gwask (calf), kasán (small) |- |L / l (''le'') |[l] | style="text-align:left" |láp (stomach), gal (joy), gall (party, organization), gull (cheek), gul (rose) |- |M / m (''me'') |[m] | style="text-align:left" |mát/más (mother), bám (dawn), camm (eye), mastir (leader, bigger) |- |N / n (''ne'') |[n] | style="text-align:left" |nán/nagan/nagan (bread), nok (new, new moon), dann (outside), kwahn (old), náko (uncle) |- |O / o (''o'') |[oː] | style="text-align:left" |oštag (to stop), ožnág (swim), roc (sun), dor (pain), socag (to burn) |- |P / p (''pe'') |[p] | style="text-align:left" |Pád (foot), šap (night), šapád (bare-footed), gapp (talk), aptád (70) |- |Q / q (''qú'') |[q] | style="text-align:left" |''Used in loan words, like Qábús'' |- |R / r (''re'') |[ɾ] | style="text-align:left" |Rustum (a name), rek (sand), barag (to take away), girag (to get), garrag (to bray), gurrag (to roar), šarr (good), sarag (head), sarrag (a kind of donkey's braying) |- |Ř / ř (''ře'') |[ɽ] | style="text-align:left" |řák (post), řukkál (famine), gařř (urial), guřř (last), guřřag (to chop) |- |S / s (''se'') |[s] | style="text-align:left" |sarag (head), kass (someone), kasán (little), bass (enough), ás (fire) |- |Š / š (''še'') |[ʃ] | style="text-align:left" |šap (night), šád (happy), meš (sheep), šuwánag (shepherd), wašš (happy, tasty) |- |T / t (''te'') |[t] | style="text-align:left" |tagird (mat), tahná (alone) tás (bowl), kilítt (kay), masítt (mosque), battí (lantern) |- |Ť / ť (''ťe'') |[ʈ] | style="text-align:left" |ťung (hole), ťíllo (bell), baťť (cooked rice), baťťág (eggplant) |- |U / u |[u] | style="text-align:left" |uštir (camel), šumá (you), ustád (teacher), gužn (hunger), buz (goat) |- |Ú / ú (''ú'') |[uː] | style="text-align:left" |zúrag (to take), bizú (take), dúr (distant) |- |V / v (''ve'') |[v] | style="text-align:left" |''Exclusively used for loanwords (like in the English words: service, very).'' |- |W / w (''we'') |[w] | style="text-align:left" |warag (food, to eat), wardin (provision), dawár (abode), wád (salt), kawwás (learned) |- |X / x (''khe'') |[x] | style="text-align:left" |Xudá (God) |- |Y / y (''ye'') |[j] | style="text-align:left" |yád (remembrance), yár (friend), yázdah (eleven), biryání (roasted meat), raydyo (radio), yakk (one) |- |Z / z (''ze'') |[z] | style="text-align:left" |zarr (monay), zí (yesterday), muzz (wages), moz (banana), nazzíkk (nearby), bazgar (tenant) |- |Ž / ž (''že'') |[ʒ] | style="text-align:left" |žand (tired), žáng (bells), pažm (wool), gažžag (to swell), gužnag (hungry) |- | colspan="3" |'''Latin digraphs''' |- |Ay / ay |[aj] | style="text-align:left" |ayrán (surprise), ayrát (distribution), say (3), may (our), kay (who), šumay (your) |- |Aw / aw |[aw] | style="text-align:left" |kawr (river), hawr (rain), kissaw (story), dawl (sort), dawr (jump), awlád (off-spring), kawl (promise), gawk (neck) |} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Letter !IPA !Example words |- |A / a |[a] | style="text-align:left" |bawar (snow/ice), cattre (umbrella), bachek (son) |- |Á / á |[aː] | style="text-align:left" |dárman (medicine), wádh (salt) |- |B / b (''be'') |[b] | style="text-align:left" |barp (snow, ice), bám (dawn), bágpán (gardner), baktáwar (lucky) |- |C / c (''che'') |[tʃ] | style="text-align:left" |cattr (umbrella), bacc (son), kárc (knife), Karácí, Kulánc, Cákar, Bálác |- |D / d (''de'') |[d] | style="text-align:left" |dard (pain), drad (rainshower), dárú (medicine), wád (salt) |- |Ď / ď |[ɖ] | style="text-align:left" |''Is the same as Ř / ř (''ře'') so this latter is preferably used to simplify the orthography.'' |- |E / e |[eː] | style="text-align:left" |eš (this), cer (below), eraht (end of date harvest), pešraw (leader, forerunner), kamer (ploughshare) |- |F / f (''fe'') |[f] | style="text-align:left" |''Only used for loanwords:'' Fráns (France), fármaysí (pharmacy). |- |G / g (''ge'') |[g] | style="text-align:left" |gapp (talk), ganok (mad), bág (garden), bagg (herd of camels), pádag (foot), Bagdád (Baghdad) |- |Ĝ / ĝ |[ɣ] | style="text-align:left" |''Like ĝhaen in Perso-Arabic script.''<br /><br /><br /><br />''Used for loanwords and in eastern dialects:'' ghair (others), ghali (carpet), ghaza (noise) |- |H / h (''he'') |[h] | style="text-align:left" |hár (flood), máh (moon), koh (mountain), mahár (rein), hon (blood) |- |I / i (''i'') |[i] | style="text-align:left" |istál (star), idá (here), pit/piss (father), bigir (take), kirr (near) |- |Í / í (''í'') |[iː] | style="text-align:left" |ímmán (faith), šír (milk), pakír (beggar), samín (breeze), gálí (carpet) |- |J / j (''je'') |[dʒ] | style="text-align:left" |jang (war), janag (to beat), jing (lark), ganj (treasure), sajjí (roasted meat) |- |K / k (''ke'') |[k] | style="text-align:left" |Kirmán (Kirman), kárc (knife), náko (uncle), gwask (calf), kasán (small) |- |L / l (''le'') |[l] | style="text-align:left" |láp (stomach), gal (joy), gall (party, organization), gull (cheek), gul (rose) |- |M / m (''me'') |[m] | style="text-align:left" |mát/más (mother), bám (dawn), camm (eye), mastir (leader, bigger) |- |N / n (''ne'') |[n] | style="text-align:left" |nán/nagan/nagan (bread), nok (new, new moon), dann (outside), kwahn (old), náko (uncle) |- |O / o (''o'') |[oː] | style="text-align:left" |oštag (to stop), ožnág (swim), roc (sun), dor (pain), socag (to burn) |- |P / p (''pe'') |[p] | style="text-align:left" |Pád (foot), šap (night), šapád (bare-footed), gapp (talk), aptád (70) |- |Q / q (''qú'') |[q] | style="text-align:left" |''Used in loan words, like Qábús'' |- |R / r (''re'') |[ɾ] | style="text-align:left" |Rustum (a name), rek (sand), barag (to take away), girag (to get), garrag (to bray), gurrag (to roar), šarr (good), sarag (head), sarrag (a kind of donkey's braying) |- |Ř / ř (''ře'') |[ɽ] | style="text-align:left" |řák (post), řukkál (famine), gařř (urial), guřř (last), guřřag (to chop) |- |S / s (''se'') |[s] | style="text-align:left" |sarag (head), kass (someone), kasán (little), bass (enough), ás (fire) |- |Š / š (''še'') |[ʃ] | style="text-align:left" |šap (night), šád (happy), meš (sheep), šuwánag (shepherd), wašš (happy, tasty) |- |T / t (''te'') |[t] | style="text-align:left" |tagird (mat), tahná (alone) tás (bowl), kilítt (kay), masítt (mosque), battí (lantern) |- |Ť / ť (''ťe'') |[ʈ] | style="text-align:left" |ťung (hole), ťíllo (bell), baťť (cooked rice), baťťág (eggplant) |- |U / u |[u] | style="text-align:left" |uštir (camel), šumá (you), ustád (teacher), gužn (hunger), buz (goat) |- |Ú / ú (''ú'') |[uː] | style="text-align:left" |zúrag (to take), bizú (take), dúr (distant) |- |V / v (''ve'') |[v] | style="text-align:left" |''Exclusively used for loanwords (like in the English words: service, very).'' |- |W / w (''we'') |[w] | style="text-align:left" |warag (food, to eat), wardin (provision), dawár (abode), wád (salt), kawwás (learned) |- |X / x (''khe'') |[x] | style="text-align:left" |Xudá (God) |- |Y / y (''ye'') |[j] | style="text-align:left" |yád (remembrance), yár (friend), yázdah (eleven), biryání (roasted meat), raydyo (radio), yakk (one) |- |Z / z (''ze'') |[z] | style="text-align:left" |zarr (monay), zí (yesterday), muzz (wages), moz (banana), nazzíkk (nearby), bazgar (tenant) |- |Ž / ž (''že'') |[ʒ] | style="text-align:left" |žand (tired), žáng (bells), pažm (wool), gažžag (to swell), gužnag (hungry) |- | colspan="3" |'''Latin digraphs''' |- |Ay / ay |[aj] | style="text-align:left" |ayrán (surprise), ayrát (distribution), say (3), may (our), kay (who), šumay (your) |- |Aw / aw |[aw] | style="text-align:left" |kawr (river), hawr (rain), kissaw (story), dawl (sort), dawr (jump), awlád (off-spring), kawl (promise), gawk (neck) |} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Letter !IPA !Example words |- |A / a |[a] | style="text-align:left" |bawar (snow/ice), cattre (umbrella), bachek (son) |- |Á / á |[aː] | style="text-align:left" |dárman (medicine), wádh (salt) |- |B / b (''be'') |[b] | style="text-align:left" |barp (snow, ice), bám (dawn), bágpán (gardner), baktáwar (lucky) |- |C / c (''che'') |[tʃ] | style="text-align:left" |cattr (umbrella), bacc (son), kárc (knife), Karácí, Kulánc, Cákar, Bálác |- |D / d (''de'') |[d] | style="text-align:left" |dard (pain), drad (rainshower), dárú (medicine), wád (salt) |- |Ď / ď |[ɖ] | style="text-align:left" |''Is the same as Ř / ř (''ře'') so this latter is preferably used to simplify the orthography.'' |- |E / e |[eː] | style="text-align:left" |eš (this), cer (below), eraht (end of date harvest), pešraw (leader, forerunner), kamer (ploughshare) |- |F / f (''fe'') |[f] | style="text-align:left" |''Only used for loanwords:'' Fráns (France), fármaysí (pharmacy). |- |G / g (''ge'') |[g] | style="text-align:left" |gapp (talk), ganok (mad), bág (garden), bagg (herd of camels), pádag (foot), Bagdád (Baghdad) |- |Ĝ / ĝ |[ɣ] | style="text-align:left" |''Like ĝhaen in Perso-Arabic script.''<br /><br /><br /><br />''Used for loanwords and in eastern dialects:'' ghair (others), ghali (carpet), ghaza (noise) |- |H / h (''he'') |[h] | style="text-align:left" |hár (flood), máh (moon), koh (mountain), mahár (rein), hon (blood) |- |I / i (''i'') |[i] | style="text-align:left" |istál (star), idá (here), pit/piss (father), bigir (take), kirr (near) |- |Í / í (''í'') |[iː] | style="text-align:left" |ímmán (faith), šír (milk), pakír (beggar), samín (breeze), gálí (carpet) |- |J / j (''je'') |[dʒ] | style="text-align:left" |jang (war), janag (to beat), jing (lark), ganj (treasure), sajjí (roasted meat) |- |K / k (''ke'') |[k] | style="text-align:left" |Kirmán (Kirman), kárc (knife), náko (uncle), gwask (calf), kasán (small) |- |L / l (''le'') |[l] | style="text-align:left" |láp (stomach), gal (joy), gall (party, organization), gull (cheek), gul (rose) |- |M / m (''me'') |[m] | style="text-align:left" |mát/más (mother), bám (dawn), camm (eye), mastir (leader, bigger) |- |N / n (''ne'') |[n] | style="text-align:left" |nán/nagan/nagan (bread), nok (new, new moon), dann (outside), kwahn (old), náko (uncle) |- |O / o (''o'') |[oː] | style="text-align:left" |oštag (to stop), ožnág (swim), roc (sun), dor (pain), socag (to burn) |- |P / p (''pe'') |[p] | style="text-align:left" |Pád (foot), šap (night), šapád (bare-footed), gapp (talk), aptád (70) |- |Q / q (''qú'') |[q] | style="text-align:left" |''Used in loan words, like Qábús'' |- |R / r (''re'') |[ɾ] | style="text-align:left" |Rustum (a name), rek (sand), barag (to take away), girag (to get), garrag (to bray), gurrag (to roar), šarr (good), sarag (head), sarrag (a kind of donkey's braying) |- |Ř / ř (''ře'') |[ɽ] | style="text-align:left" |řák (post), řukkál (famine), gařř (urial), guřř (last), guřřag (to chop) |- |S / s (''se'') |[s] | style="text-align:left" |sarag (head), kass (someone), kasán (little), bass (enough), ás (fire) |- |Š / š (''še'') |[ʃ] | style="text-align:left" |šap (night), šád (happy), meš (sheep), šuwánag (shepherd), wašš (happy, tasty) |- |T / t (''te'') |[t] | style="text-align:left" |tagird (mat), tahná (alone) tás (bowl), kilítt (kay), masítt (mosque), battí (lantern) |- |Ť / ť (''ťe'') |[ʈ] | style="text-align:left" |ťung (hole), ťíllo (bell), baťť (cooked rice), baťťág (eggplant) |- |U / u |[u] | style="text-align:left" |uštir (camel), šumá (you), ustád (teacher), gužn (hunger), buz (goat) |- |Ú / ú (''ú'') |[uː] | style="text-align:left" |zúrag (to take), bizú (take), dúr (distant) |- |V / v (''ve'') |[v] | style="text-align:left" |''Exclusively used for loanwords (like in the English words: service, very).'' |- |W / w (''we'') |[w] | style="text-align:left" |warag (food, to eat), wardin (provision), dawár (abode), wád (salt), kawwás (learned) |- |X / x (''khe'') |[x] | style="text-align:left" |Xudá (God) |- |Y / y (''ye'') |[j] | style="text-align:left" |yád (remembrance), yár (friend), yázdah (eleven), biryání (roasted meat), raydyo (radio), yakk (one) |- |Z / z (''ze'') |[z] | style="text-align:left" |zarr (monay), zí (yesterday), muzz (wages), moz (banana), nazzíkk (nearby), bazgar (tenant) |- |Ž / ž (''že'') |[ʒ] | style="text-align:left" |žand (tired), žáng (bells), pažm (wool), gažžag (to swell), gužnag (hungry) |- | colspan="3" |'''Latin digraphs''' |- |Ay / ay |[aj] | style="text-align:left" |ayrán (surprise), ayrát (distribution), say (3), may (our), kay (who), šumay (your) |- |Aw / aw |[aw] | style="text-align:left" |kawr (river), hawr (rain), kissaw (story), dawl (sort), dawr (jump), awlád (off-spring), kawl (promise), gawk (neck) |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == <references group="" responsive="1"></references> == ಬೂಕುದ ಸೂಚಿ == == ಎಚ್ಚದ ಓದಿಯರ == * Gilbertson, George W. 1925. ''English-Balochi colloquial dictionary''. Hertford: Stephen Austin & Sons. * Ahmad, K. 1985. ''Baluchi Glossary: A Baluchi-English Glossary: Elementary Level''. Dunwoody Press. * Badal Khan, S. 1990. ''Mán Balócíá Darí Zubánání Judá''. Labzánk Vol. 1(3): pp.&nbsp;11–15. * Abdulrrahman Pahwal. 2007. ''Balochi Gálband: Balochi/Pashto/Dari/English Dictionary''. Peshawar: Al-Azhar Book Co. p.&nbsp;374. * Mír Ahmad Dihání. 2000. ''Mír Ganj: Balócí/Balócí/Urdú''. Karachi: Balóc Ittihád Adabí Akedimí. p.&nbsp;427. * Bruce, R. I. 1874. ''Manual and Vocabulary of the Beluchi Dialect''. Lahore: Government Civil Secretariat Press. vi 154 p. * Ishák Xámúś. 2014. ''Balochi Dictionary: Balochi/Urdu/English''. Karachi: Aataar Publications. p.&nbsp;444. * Nágumán. 2011. ''Balócí Gál: Ambáre Nókáz (Balochi/English/Urdu)''. Básk. p.&nbsp;245. * Nágumán. 2014. ''Jutgál. Makkurán: Nigwar Labzánkí Majlis''. p.&nbsp;64. * Ghulám Razá Azarlí. 2016. ''Farhange Kúcak: Pársí/Balúcí''. Pársí Anjuman. * Hashmi, S. Z. S. 2000. ''Sayad Ganj: Balochi-Balochi Dictionary''. Karachi: Sayad Hashmi Academy. P. 887. * Ulfat Nasím. 2005. ''Tibbí Lughat''. Balócí Akademí. p.&nbsp;260. * Gulzár Xán Marí. 2005. ''Gwaśtin''. Balócí Akedimí. p.&nbsp;466. * Raśíd Xán. 2010. ''Batal, Guśtin, Puźdánk, Ghanŧ''. Tump: Wafá Labzání Majlis. p.&nbsp;400. * Śe Ragám. 2012. ''Batal, Gwaśtin u Gálband''. Balócí Akademí. p.&nbsp;268. * Abdul Azíz Daolatí Baxśán. 1388. ''Nám u Ném Nám: Farhang Námhá Balúcí''. Tihrán: Pázína. p.&nbsp;180. * Nazeer Dawood. 2007. ''Balochi into English Dictionary''. Gwádar: Drad Publications. p.&nbsp;208. * Abdul Kaiúm Balóc. 2005. ''Balócí Búmíá''. Balócí Akademí. p.&nbsp;405. * Ján Mahmad Daśtí. 2015. ''Balócí Labz Balad [Balochi/Balochi Dictionary]''. Balócí Akademí. p.&nbsp;1255. * Bogoljubov, Mixail, et al. (eds.). ''Indoiranskoe jazykoznanie i tipologija jazykovyx situacij. Sbornik statej k 75-letiju professora A. L. Gryunberga''. St. Pétersbourg (Nauka). pp.&nbsp;201–212. * Marri, M. K. and Marri, S. K. 1970. ''Balúcí-Urdú Lughat''. Quetta: Balochi Academy. 332 p. * Mayer, T. J. L. 1900. ''English-Baluchi Dictionary''. Lahore: Government Press. ==== ಅಕ್ಷರೊ ಸಂಯೋಜನೆ ==== * Jahani, Carina. 1990. ''Standardization and orthography in the Balochi language''. Studia Iranica Upsaliensia. Uppsala, Sweden: Almqvist & Wiksell Internat. * Sayad Háśumí. 1964. ''Balócí Syáhag u Rást Nibíssag''. Dabai: Sayad Háśumí Balóc. p.&nbsp;144. * Ghaos Bahár. 1998. Balócí Lékwaŕ. Balócí Akademí. p.&nbsp;227. * Ziá Balóc. 2015. ''Balócí Rást Nibíssí''. Raísí Cáp u Śingjáh. p.&nbsp;264. * Axtar Nadím. 1997. ''Nibiśta Ráhband''. Balócí Akedimí. p.&nbsp;206. * Táj Balóc. 2015. ''Sarámad (Roman Orthography)''. Bahren: Balóc Kalab. p.&nbsp;110. ==== ಅದ್ಯಯನೊ ಸಾಮಗ್ರಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸೊ ==== * Barker, Muhammad A. and Aaqil Khan Mengal. 1969. ''A course in Baluchi''. Montreal: McGill University. * Collett, Nigel A. 1986. ''A Grammar, Phrase-book, and Vocabulary of Baluchi (As Spoken in the Sultanate of Oman)''. Abingdon: Burgess & Son. * Natawa, T. 1981. ''Baluchi (Asian and African Grammatical Manuals 17b)''. Tokyo. 351 p. * Munazzih Batúl Baóc. 2008. ''Ásán Balúcí Bólcál''. Balócí Akademí. p.&nbsp;152. * Abdul Azíz Jázimí. ''Balócí Gappe Káidaián''. p.&nbsp;32. * Muhammad Zarrín Nigár. ''Dastúr Tatbíkí Zabáne Balúcí bá Fársí''. Íránśahr: Bunyáde Naśre Farhange Balóc. p.&nbsp;136. * Gilbertson, George W. 1923. ''The Balochi language. A grammar and manual''. Hertford: Stephen Austin & Sons. * Bugti, A. M. 1978. ''Balócí-Urdú Bólcál''. Quetta: Kalat Publications. * Ayyúb Ayyúbí. 1381. ''Dastúr Zabán Fársí bih Balúcí''. Íránśahr: Intiśárát Asátír. p.&nbsp;200. * Hitturam, R. B. 1881. ''Biluchi Nameh: A Text-book of the Biluchi Language''. Lahore. ==== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಅದ್ಯಯನೊ ==== * Elfenbein, J. 1985. Balochi from Khotan. In: Studia Iranica. Vol. XIV (2): 223–238. * Gladstone, C. E. 1874. Biluchi Handbook. Lahore. * Hashmi, S. Z. S. 1986. Balúcí Zabán va Adab kí Táríx [The History of Balochi language and Literature: A Survey]. Karachi: Sayad Hashmi Academy. * Korn, A. 2005. Towards a Historical Grammar of Balochi. Studies in Balochi Historical Phonology and Vocabulary [Beiträge zur Iranistik 26]. Wiesbaden (Reichert). * Korn, A. 2009. The Ergative System in Balochi from a Typological Perspective // Iranian Journal for Applied Language Studies I. pp.&nbsp;43–79. * Korn, A. 2003. The Outcome of Proto-Iranian *ṛ in Balochi // Iran : Questions et connaissances. Actes du IVe congrès européen des études iraniennes, organisé par la Societas Iranologica Europaea, Paris, 6-10 septembre 1999. III : Cultures et sociétés contemporaines, éd. Bernard HOURCADE [Studia Iranica Cahier 27]. Leuven (Peeters). pp.&nbsp;65–75. * Mengal, A. K. 1990. A Persian-Pahlavi-Balochi Vocabulary I (A-C). Quetta: Balochi Academy. * Morgenstiene, G. 1932. Notes on Balochi Etymology. Norsk Tidsskrift for Sprogvidenskap. p.&nbsp;37–53. * Moshkalo, V. V. 1988. Reflections of the Old Iranian Preverbs on the Baluchi Verbs. Naples: Newsletter of Baluchistan Studies. No. 5: pp.&nbsp;71–74. * Moshkalo, V. V. 1991. Beludzskij Jazyk. In: Osnovy Iranskogo Jazykozanija. Novoiranskie Jazyki I. Moscow. p.&nbsp;5-90. ==== ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ ==== * Dames, M. L. 1881. A Sketch of the Northern Balochi Language. Calcutta: The Journal of the Asiatic Society of Bengal. * Elfenbein, J. 1966. The Baluchi Language. A Dialectology with Text. London. * Filipone, E. 1990. Organization of Space: Cognitive Models and Baluchi Dialectology. Newsletter of Baluchistan Studies. Naples. Vol. 7: pp.&nbsp;29–39. * Gafferberg, E. G. 1969. Beludzhi Turkmenskoi. SSR: Ocherki Khoziaistva Material'oni Kultuy I Byta. sn. * Geiger, W. 1889. Etymologie des Baluci. Abhandlungen der I. Classe derKoniglich Bayersichen Akaemie der Wissenschaften. Vol. XIX(I): pp.&nbsp;105–53. * Marston, E. W. 1877. Grammar and Vocabulary of the Mekranee Beloochee Dialect. Bombay. * Pierce, E. 1874. A Description of the Mekranee-Beloochee Dialect. Journal of the Royal Asiatic Society. Vol. XI: 1-98. * Pierce, E. 1875. Makrani Balochi. Journal of the Royal Asiatic Society. 11: N. 31. * Rossi, A. V. 1979. Phonemics in Balochi and Modern Dialectology. Naples: Instituto Universitario Orientale, Dipartimento di Studi Asiatici. Iranica, pp.&nbsp;161–232. * Rahman, T. 1996. The Balochi/Brahvi Language Movements in Pakistan. ''Journal of South Asian and Middle Eastern Studies''. Vol. 19(3): 71–88. * Rahman, T. 2001. The Learning of Balochi and Brahvi in Pakistan. ''Journal of South Asian and Middle Eastern Studies''. Vol. 24(4): 45–59. * Rahman, T. 2002. Language Teaching and Power in Pakistan. ''Indian Social Science Review''. 5(1): 45–61. ==== ಸಂಪರ್ಕ ಬಾಸೆ ==== * Elfenbein, J. 1982. Notes on the Balochi-Brahui Linguistic Commensality. In: TPhS, pp.&nbsp;77–98. * Foxton, W. 1985. Arabic/Baluchi Bilingualism in Oman. Naples: Newsletter of Baluchistan Studies. N. 2 pp.&nbsp;31–39. * Natawa, T. 1970. The Baluchis in Afghanistan and their Language. pp.&nbsp;II:417-18. In: Endo, B. et al. Proceedings, VIIIth International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences, 1968, Tokyo and Kyoto. Tokyo: Science Council of Japan. * Rzehak, L. 1995. Menschen des Ruckens-Menschen des Baluches: Sprache und Wirklicheit im Verwandtschaftssystem der Belutschen. pp.&nbsp;207–229. In: Reck, C. & Zieme, P. (ed.); Iran und Turfan. Wiesbaden: Harrassowitz. * Elfenbein, Josef. 1997. "Balochi Phonology". In Kaye, Alan S. Phonologies of Asia and Africa. 1. pp.&nbsp;761–776. * Farideh Okati. 2012. The Vowel Systems of Five Iranian Balochi Dialects. Acta Universitatis Upsaliensis: Studia linguistica Upsaliensia. p.&nbsp;241. ==== ವ್ಯಾಕರಣ ಬುಕ್ಕೊ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ ==== * Farrell, Tim. 1989. A study of ergativity in Balochi.' M.A. thesis: School of Oriental & African Studies, University of London. * Farrell, Tim. 1995. Fading ergativity? A study of ergativity in Balochi. In David C. Bennett, Theodora Bynon & B. George Hewitt (eds.), Subject, voice, and ergativity: Selected essays, 218–243. London: School of Oriental and African Studies, University of London. * Korn, Agnes. 2009. Marking of arguments in Balochi ergative and mixed constructions. In Simin Karimi, VIda Samiian & Donald Stilo (eds.) Aspects of Iranian Linguistics, 249–276. Newcastle upon Tyne (UK): Cambridge Scholars Publishing. * Abraham, W. 1996. The Aspect-Case Typology Correlation: Perfectivity Triggering Split Ergativity. Folia Linguistica Vol. 30 (1-2): pp.&nbsp;5–34. * Ahmadzai, N. K. B. M. 1984. The Grammar of Balochi Language. Quetta: Balochi Academy, iii, 193 p. * Andronov, M. S. 2001. A Grammar of the Balochi Language in Comparative Treatment. Munich. * Bashir, E. L. 1991. A Contrastive Analysis of Balochi and Urdu. Washington, D.C. Academy for Educational Development, xxiii, 333 p. * Jahani, C. 1994. Notes on the Use of Genitive Construction Versus Izafa Construction in Iranian Balochi. Studia Iranica. Vol. 23(2): 285–98. * Jahani, C. 1999. Persian Influence on Some Verbal Constructions in Iranian Balochi. Studia Iranica. Vol. 28(1): 123–143. * Korn, A. 2008. A New Locative Case in Turkmenistan Balochi // Iran and the Caucasus 12. pp.&nbsp;83–99. * Leech, R. 1838. Grammar of the Balochky Language. Journal of the Royal Asiatic Society. Vol. VII(2): p.&nbsp;608. * Mockler, E. 1877. Introduction to a Grammar of the Balochee Language. London. * Nasir, K. A. B. M. 1975. Balócí Kárgónag. Quetta. * Sabir, A. R. 1995. Morphological Similarities in Brahui and Balochi Languages. International Journal of Dravidian Linguistics. Vol. 24(1): 1–8. ==== ಶಬ್ದಾರ್ತೊಸಾಸ್ತ್ರೊ ==== * Elfenbein, J. 1992. Measurement of Time and Space in Balochi. Studia Iranica, Vol. 21(2): pp.&nbsp;247–254. * Filipone, E. 1996. Spatial Models and Locative Expressions in Baluchi. Naples: Instituto Universitario Orietale, Dipartimento di Studi Asiatici. 427 p. ==== ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಲು ==== * Baloch, B. A. 1986. Balochi: On the Move. In: Mustada, Zubeida, ed. The South Asian Century: 1900–1999. Karachi: Oxford University Press. pp.&nbsp;163–167. * Bausani, A. 1971. Baluchi Language and Literature. Mahfil: A Quarterly of South Asian Literature, Vol. 7 (1-2): pp.&nbsp;43–54. * Munazzih Batúl Baóc. 2008. ''Ásán Balúcí Bólcál''. Balócí Akademí. p.&nbsp;633–644. * Elfenbein, J. 1989. Balochi. In: SCHMITT, pp.&nbsp;350–362. * Geiger, W. 1901. Die Sprach der Balutschen. Geiger/Kuhn II, P. 231–248, Gelb, I. J. 1970. Makkan and Meluḫḫa in Early Mesopotamian Sources. Revue d'Assyriologie. Vol. LXIV: pp.&nbsp;1–8. * Gichky, N. 1986. Baluchi Language and its Early Literature. Newsletter of Baluchistan Studies. No. 3, pp.&nbsp;17–24. * Grierson, G. A. 1921. Balochi. In: Linguistic Survey of India X: Specimens of Languages of Eranian Family. Calcutta. pp.&nbsp;327–451. * Ibragimov, B. 1973. Beludzhi Pakistana. Sots.-ekon. Polozhenie v Pakist. Beludhistane I nats. dvizhnie beludzhei v 1947–1970. Moskva. 143 p. * Jaffrey, A. A. 1964. New Trends in the Balochi Language. Bulletin of the Ancient Iranian Cultural Society. Vol. 1(3): 14–26. * Jahani, C. Balochi. In: Garry, J. and Rubino, C. (eds.). Facts About World's Languages. New York: H. W. Wilson Company. pp.&nbsp;59–64. * Kamil Al-Qadri, S. M. 1969. Baluchi Language and Literature. Pakistan Quarterly. Vol. 17: pp.&nbsp;60–65. * Morgenstiene, G. 1969. The Baluchi Language. Pakistan Quarterly. Vol. 17: 56–59. * Nasir, G. K. 1946. Riyásat Kalát kí Kaumí Zabán. Bolan. * Rooman, A. 1967. A Brief Survey of Baluchi Literature and Language. Journal of the Pakistan Historical Society. Vol. 15: 253–272. * Rossi, A. V. 1982–1983. Linguistic Inquiries in Baluchistan Towards Integrated Methodologies. Naples: Newsletter of Baluchistan Studies. N.1: 51–66. * Zarubin, I. 1930. Beitrage zin Stadium von Sprache und Folklore der Belutschen. Zapiski Kollegii Vostokovedov. Vol. 5: 653–679. == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == ವಿಕಿಟ್ರಾವೆಲ್ ನಲ್ಲಿ Balochi ಪ್ರವಾಸ ಕೈಪಿಡಿ (ಆಂಗ್ಲ) * Media related to ಬಲೂಚಿ ಬಾಸೆ at Wikimedia Commons * Collett, N. A. [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/collett/ A grammar, phrase book and vocabulary of Baluchi]: (as spoken in the Sultanate of Oman). 2nd ed. [Camberley]: [N.A. Collett], 1986. * Dames, Mansel Longworth. [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/dames-sketch/ A sketch of the northern Balochi language], containing a grammar, vocabulary and specimens of the language. Calcutta: Asiatic Society, 1881. * Mumtaz Ahmad. [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/mumtaz/ Baluchi glossary]: a Baluchi-English glossary: elementary level. Kensington, Md.: Dunwoody Press, 1985. * [https://web.archive.org/web/20090329120156/http://www.eurobaluchi.com/dictionary/index.htm EuroBalúči online translation tool] – translate Balochi words to or from English, Persian, Spanish, Finnish and Swedish * [https://web.archive.org/web/20080212073336/http://www.ijunoon.com/balochidic/ iJunoon English to Balochi Dictionary] * [http://www.eurobaluchi.com/ EuroBalúči] – Baluchi alphabet, grammar and music * Jahani, C. 2019. [http://uu.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2%3A1372275&dswid=-5364 A Grammar of Modern Standard Balochi] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] dvi10ol5qm6wkxumxo8tm2lbdflkpkb 0 14767 363776 362389 2026-08-02T09:31:10Z ChiK 1136 363776 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | religion = [[ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ]]<br />[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] | image = 1200-1000 BCE, Vajasneyi samhita sample i, Shukla Yajurveda, Sanskrit, Devanagari.jpg | image_size = | alt = ನಾಲ್ ವೇದೊಲು | language = [[:en:Vedic Sanskrit|ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ]] | caption = ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ (ಸಂಸ್ಕೃತ, ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ)ಡ್ ಪತ್ತೆ ಆಯಿನ ''ವಜಸ್ನೇಯಿ ಸಂಹಿತೆ''ದ ಒಂಜಿ ಪುಟ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿದ ಆವೃತ್ತಿ ಗಣೇಶ ಬುಕ್ಕ ಸದಾಶಿವ ([[ಶೈವ ಧರ್ಮ]])ಗ್ ನಮಸ್ಕಾರೊಡು ಸುರು ಆಪುಂಡು. | period = [[:en:Vedic period|ವೈದಿಕ ಕಾಲ]] 1200–800 BCE | chapters = 40 ಅದ್ಯಯನೊಲು (ಅದ್ಯಾಯೊಲು) | sutras = | verses = 1,975 ಮಂತ್ರೊಲು <ref>{{cite web |url=https://sites.google.com/a/vedicgranth.org/www/what_are_vedic_granth/the-four-veda/interpretation-and-more/construction-of-the-vedas?mobile=true |title=Construction of the Vedas |website=VedicGranth.Org |access-date=3 July 2020 |archive-date=17 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717035126/https://sites.google.com/a/vedicgranth.org/www/what_are_vedic_granth/the-four-veda/interpretation-and-more/construction-of-the-vedas?mobile=true |url-status=dead }}</ref> |background=#FFC569}} '''ಯಜುರ್ವೇದ''' (यजुस्) "ಆರಾದನೆ", ಬುಕ್ಕೊ "ಜ್ಞಾನೊ"ಡ್ದ್ [[ವೇದ]] ಆತ್ಂಡ್.<ref name="HolmBowker1994">{{cite book|author1=Jean Holm|author2=John Bowker|title=Worship|url=https://books.google.com/books?id=4HqxAwAAQBAJ |year=1994|publisher=A&C Black|isbn=978-0-567-26232-5|page=88}}</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾದ್ ಆರಾದನಾ ವಿದಿವಿದಾನೊಲೆಗ್ ಗದ್ಯ ಮಂತ್ರೊಲೆನ ವೇದ ಆದುಂಡು.<ref name=mwitzel76>Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in ''The Blackwell Companion to Hinduism'' (Editor: Gavin Flood), Blackwell, {{ISBN|0-631215352}}, pages 76–77</ref> ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂತೊ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಯಜ್ಞ]]ನು ಸೂತ ಎದುರ್‌ದ ಆಚರಣೆದ ಕ್ರಿಯೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಒರಿ ಯಾಜಕೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಆಚರಣೆದ ಸೂತ್ರೊಲೆನ ಸಂಕಲನ. ಯಜುರ್ವೇದ ನಾಲ್ [[ವೇದ|ವೇದೊ]]ಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊ]]ದ ಗ್ರಂತೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="pauldeussen217">[[Paul Deussen]], Sixty Upanishads of the Veda, Volume 1, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120814684}}, pages 217–219</ref> ಯಜುರ್ವೇದ ರಚನೆದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇದ್ದಿ. '''ಯಜುರ್ವೇದೊ''' ನಾಲ್ [[ವೇದ|ವೇದಲೆಡ್]] ರಡ್ಡನೆದ. ಇಂದೆಟ್‌ ಯಜ್ಞೊಯಾಗಾದಿಲೆ ವಿವರಣೆಲು ಕ್ರಮೊಲು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಇಂದೆಟ್ 40 ಅದ್ಯಾಯೊಲು ಉಂಡು. ಯಜುರ್ವೇದೊಡು ರಡ್ಡ್ ವಿದೊಲುಂಡು. ಒಂಜಿ [[ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದ]] ನಾನೊಂಜಿ [[ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ]] ಪಂಡ್‌ದ್. ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದೊಗು [[ತೈತ್ತೀರಿಯ ಸಂಹಿತೆ]] ಪಂಡ್‌ದ್ ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದೊಗು [[ವಾಜಸನೇಯ ಸಂಹಿತೆ]] ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರುಂಡು. ದನುರ್ವೇದೊ ಇಂದೆತ ಉಪವೇದೊ. ಯಜುರ್ವೇದ [[ಸಂಹಿತ]]ದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಪದರೊಡು ಸುಮಾರ್ 1,875 ಶ್ಲೋಕೊಲು ಉಂಡು. ಅವು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಂಡಲಾ [[ಋಗ್ವೇದ]]ಡ್ ಶ್ಲೋಕೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊನು ಪಗರೊಗು ದೆತೊಂದು, ಈ ವೇದೊನು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.<ref>Antonio de Nicholas (2003), Meditations Through the Rig Veda: Four-Dimensional Man, {{ISBN|978-0595269259}}, pages 273–274</ref><ref>Edmund Gosse, {{Google books|xco9AQAAIAAJ|Short histories of the literatures of the world|page=181}}, New York: Appleton, page 181</ref> ನಡೂಟು [[:en:Satapatha Brahmana:ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಉಂಡು. ಉಂದು ವೈದಿಕ ಸಂಗ್ರಹೊಡು iಪ್ಪುನ ಮಲ್ಲ [[:en:Brahmana|ಬ್ರಹ್ಮಣ]] ಗ್ರಂತೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref>Frits Staal (2009), Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights, Penguin, {{ISBN|978-0143099864}}, pages 149–153, Quote: "The Satapatha is one of the largest Brahmanas..."</ref> ಯಜುರ್ವೇದ ಗ್ರಂತೊದ ಎಲ್ಯ ಪದರೊಡು ಸುರೂತ ಉಪನಿಷತ್‌ಲೆನ ಮಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹೊ ಉಂಡು. ಉಂದು [[:en:Hindu philosophy|ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊ]]ದ ಬೇತೆಬೇತೆ ಶಾಲೆಲೆಗ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ [[:en:Brihadaranyaka Upanishad|ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್]], [[:en:Isha Upanishad|ಈಶ ಉಪನಿಷತ್]], [[:en:Taittiriya Upanishad|ತೈತ್ತಿರಿಯ ಉಪನಿಷತ್]], [[:en:Katha Upanishad|ಕಥಾ ಉಪನಿಷತ್]], [[:en:Shvetashvatara Upanishad|ಶ್ವೇತಾಶ್ವತಾರ ಉಪನಿಷತ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Maitri Upanishad|ಮೈತ್ರಿ ಉಪನಿಷತ್]] ಉಂಡು.<ref name="The Philosophy of the Upanishads">[[Paul Deussen]], [https://archive.org/stream/philosophyofupan00deus#page/22/mode/2up The Philosophy of the Upanishads], Motilal Banarsidass (2011 Edition), {{ISBN|978-8120816206}}, page 23</ref><ref name="Patrick Olivelle 1998 pages 1-17">Patrick Olivelle (1998), Upaniṣhads, [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-282292-6}}, pages 1–17</ref> ''ಶುಕ್ಲಾ ಯಜುರ್ವೇದ'' ವಿಬಾಗೊಲೆನ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಒರಿದಿಪ್ಪುನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಡ್ ರಡ್ಡೆನ್ [[ನೇಪಾಳ]] ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡಾಯಿ [[ಟಿಬೆಟ್]]ಡ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಕೊಂಡತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅವು 12ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಸೇರ್ದಿನವು.<ref>{{cite book|author1=Michael Witzel|author2= Qinyuan Wu|title= The Two Oldest Veda Manuscripts: Facsimile Edition of Vājasaneyi Saṃhitā 1–20 (Saṃhitā- and Padapāṭha) from Nepal and Western Tibet (c. 1150 CE)|publisher=Harvard University Press (Harvard Oriental Series 92)|year=2019|isbn= 9780674988262|pages=1–8}}</ref> {{ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲು}} == ಪದ ನಿಸ್ಪತ್ತಿ == ಯಜುರ್ವೇದ ಪನ್ಪುನವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದೊ. '''ಯಜುಸ್''' (यजुस) ಬುಕ್ಕೊ '''ವೇದೊ''' (वेद)ಡ್ದ್ ರಚನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಮೊನಿಯರ್-ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ''ಯಾಜುಸ್''ನ್ "ದಾರ್ಮಿಕ ಗೌರವೊ, ಆರಾದನೆ, ಬಲಿ, ಒಂಜಿ ಬಲಿ ಪ್ರಾರ್ತನೆ, ಸೂತ್ರೊ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಒಂಜಿ ಬಲಿಟ್ ಒಂಜಿ ವಿಚಿತ್ರ ರೀತಿಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ಮಂತ್ರೊಲು" ಪಂಡ್ದ್ ಅನುವಾದ ಮಲ್ತೆರ್..<ref>Monier Monier Williams, Sanskrit English Dictionary, Oxford University Press, Entry for Yajus, page 839</ref> ''ವೇದೊ'' ಪಂಡ "ಜ್ಞಾನೊ". ಜಾನ್ಸನ್ ಪನ್ಪೆರ್ ''ಯಜುಸ್'' ಪಂಡ "(ಬಹುತೇಕೊ) ಗದ್ಯ ಸೂತ್ರೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಮಂತ್ರೊಲು. ಯಜುರ್ವೇದೊಡು ಇಪ್ಪುನವು, ಅವು ಗುಣುಗುಟ್ಟುನೆ".<ref>WJ Johnson (2009), [http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198610250.001.0001/acref-9780198610250-e-2769 Yajus], A Dictionary of Hinduism, Oxford University Press, {{ISBN|978-0198610250}}</ref> [[File:Yajna1.jpg|thumb|left|ಯಜುರ್ವೇದ ಗ್ರಂತೊಡು ಬಲಿ ಸೂ(ಯಜ್ಞ). ಪ್ರಸಾದೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನೆಯಿ(ಘೀ), ದಾನ್ಯೊಲು, ಪರಿಮಳೊದ ಬಿತ್ತ್‌ಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಪೆತ್ತದ ಪೇರ್.]] == ಕಾಲ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸೊ == ಯಜುರ್ವೇದದ ಮೂಲ ಪಟ್ಯೊ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನೊದ ಅಕೇರಿಡ್ [[ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಂತ್ರ ಕಾಲೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. [[ಋಗ್ವೇದ]]ಡ್ದ್ ಎಲ್ಯ, [[ಅಥರ್ವವೇದ]], ಋಗ್ವೇದ [[Khilani|ಖಿಲಾನಿ]], ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಾಮವೇದ]]ಡ್ದ್ ಮಲ್ಲ.<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/canon.pdf The Development of the Vedic Canon and its Schools], Michael Witzel, Harvard University</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆನ ಒಮ್ಮತೊಡು ಯಜುರ್ವೇದ ಬುಕ್ಕೊ ಅಥರ್ವವೇದ [[:en:Music of India#History|ಸ್ತೋತ್ರೊಲೆ]]ದ ಮಸ್ತ್ ಬಾಗೊನು ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ [[:en:Iron Age India|ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ]], 1200 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 800 ಬಿಸಿಗ್ ದುಂಬು. == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20090207014325/http://www.sanskritweb.net/yajurveda/ Sanskrit Web] Freely downloadable, carefully edited Sanskrit texts of Taittiriya-Samhita, Taittiriya-Brahmana, Taittiriya-Aranyaka, Ekagni-Kanda etc. as well as English translations of the Taittiriya-Samhita etc. * [[:en:Ralph Griffith|ರಾಲ್ಫ್ ಗ್ರಿಫಿತ್]], [http://www.sacred-texts.com/hin/wyv/index.htm ''The Texts of the White Yajurveda''] 1899, full text, (online at sacred-texts.com) * [[:en:A. Berridale Keith|ಎ. ಬೆರ್ರಿಡೇಲ್ ಕೀತ್]], [http://www.sacred-texts.com/hin/yv/index.htm ''The Yajur Veda - Taittiriya Sanhita''] 1914, full text, (online at sacred-texts.com) == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} {{Hindudharma}} [[ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗೊ:ವೇದ]] [[ವರ್ಗೊ:ನಾಲ್ ವೇದೊಲು]] sz6qr5tzfzyh5006dtaxs32iu8atp2u 0 14871 363721 282610 2026-08-01T19:24:58Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363721 wikitext text/x-wiki '''ಹೋ''' (IPA|IPA: /hoː dʒʌgʌr/) ಪನ್ಪುನ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್]] ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ [[ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆ]]̤ ಉಂದು ಸುರುಕ್ಕಾದ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊಡು]] 2001ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಸುಮಾರ್ 1.04&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಭಾರತೊದ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ 0.103%ದಾತ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ಹೋ ಒಂಜಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬಾಸೆ.<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=High hopes for Ho &#124; Bhubaneswar News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/High-hopes-for-Ho/articleshow/9275704.cms |access-date=16 December 2019 |website=The Times of India}}</ref> ಇದನ್ನು ಒಡಿಯಾ,<ref>{{Cite web |date=27 October 2018 |title=Tribals seek official tag for Ho language - OrissaPOST |url=https://www.orissapost.com/tribals-seek-official-tag-for-ho-language/ |access-date=16 December 2019}}</ref> [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]] [[ಒರಿಸ್ಸಾ]], ಮುಂಡಾ, ಕೊಲ್ಹಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರಂಗ್ ಸಿಟಿ ಲಿಪಿಟ್ ಬರೆತೆರ್. [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]], ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ, ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ]]ನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಗಳಸುವೆರ್.<ref name="swarthmore">{{Cite web |title=The Warang Chiti Alphabet |url=http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Ho/alphabet.html |access-date=19 March 2015 |website=Swarthmore.edu}}</ref> ಆಂಡಲಾ ಸ್ತಳೀಯ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಹೋ ಲಿಪಿನ್ ಆದ್ಯತೆಡ್ ಗಳಸುವೆರ್.<ref name="harrison">{{Cite web |last=Harrison, Anderson |first=David, Gregory |title=Review of Proposal for Encoding Warang Chiti (Hoorthography) in Unicode |url=http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Ho/alphabet/Ho_Unicode_review.pdf |access-date=19 March 2015}}</ref> ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಟ್ಟ್ ಗುರು ಕೋಲ್ ಲಕೋ ಬೋದ್ರಾ ಲಿಪಿನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತಿಯೆರ್. "ಹೋ" ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಸ್ತಳೀಯ ಪದೊ '''hoc'''ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್.<ref name="livingtongues">{{Cite web |title=Ho Web Sketch: Ho writing |url=http://www.livingtongues.org/pdf/Ho%20Web%20Sketch.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160317100405/http://livingtongues.org/pdf/Ho%20Web%20Sketch.pdf |archive-date=17 March 2016 |access-date=19 March 2015 |website=Livingtongues.org}}</ref> == ವಿತರಣೆ == ಮಾತ ಹೋ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆಡ ಅರ್ದೊದಾತ್ ಜನೊ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ದ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್ ಜಿಲ್ಲೆದಕುಲು. ಅಲ್ಪ ಅಕುಲು ಬಹುಸಂಕ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯೊನು ರೂಪಿಸವೆರ್. ಹೋ ಬಾಸೆತಕುಲು ತೆನ್ಕಾಯಿ [[ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] ಮೂಡಾಯಿ ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ ಒಡಿಶಾಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಹೋ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ಡ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಮುಂಡರಿದ ಮಯೂರ್‌ಭಂಜ್ ಉಪಬಾಸೆಗ್ ಕೈತಲಾದುಂಡು. ಹೋ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಡರಿ ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸಿಕವಾದ್ ಕೈತಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಾದೇಸಿಕ ಗುರ್ತೊ ಬೇತೆನೆ. ಸಂಶೋದಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಹೋ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಡರಿ ರಡ್ಡ್ ಸೋದರೊ ಬಾಸೆಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್.<ref>"Ho Web Sketch: Ho writing" (PDF). Livingtongues.org. Archived from the original (PDF) on 17 March 2016. Retrieved 19 March 2015.</ref><ref>{{Cite book|title=The Munda languages|url=https://archive.org/details/mundalanguages0000unse|date=2008|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-32890-6|editor-last=Anderson|editor-first=Gregory S.|edition=1. publ.|location=London}}</ref> == ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="2" | ! ತುಟಿ ! ಕೂಲಿ /<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯ ! ಕಂಠ್ಯ ! ಗಲೀಯ |- ! colspan="2" | ಮೂಗು | m | n | ( ɳ ) | ɲ | ŋ | |- ! rowspan="2" | ಉಂತುನೆ ! <small>ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತೆ</small> | p | t | ʈ | c | k | ʔ |- ! <small>ದ್ವನಿ ಕೊರ್ಪುನ</small> | b | d | ɖ | ɟ | ɡ | |- ! colspan="2" | ಫ್ರಿಕೇಟಿವ್ | | s | | | | h |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜ್ | w | l | | j | | |- ! colspan="2" | ಸ್ಪರ್ಸೊ | | ɾ | ɽ | | | |} * ಪದ-ಅಕೇರಿ ಜಾಗೆಡಿಪ್ಪುನಗ /b, ɖ/ ಪೂರ್ವಬಾವಿಯಾದ್ [ˀb, ˀɖ] ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೇನೊಲಿ * /b/ ನ್ ಘರ್ಷಣೆದ [β] ಪಂಡ್‌ದ್ ಮದ್ಯಂತರೊ ಜಾಗೆಡ್ ಕೇನೊಲಿ. * /ɳ/ ಸೀಮಿತ ದ್ವನಿಮಾತ್ಮಕ ವಿತರಣೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುರುಕು /n/ ಣ ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ದ್ವನಿಲಾದ್ ತೆರಿವು.<ref>{{Cite book|title=Topics in Ho morphophonology and morphosyntax|last=Pucilowski|first=Anna|publisher=University of Oregon|year=2013}}</ref> === ಸ್ವರೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ವಾಚಿಕ ಸ್ವರೊಲು ! ! ಎದುರು ! ನಡು ! ಪಿರವು |- style="text-align: center;" ! ಮುಚ್ಚಿದ್ | i iː | | u uː |- style="text-align: center;" ! ನಡು | e eː | | o oː |- style="text-align: center;" ! ದೆತ್ತ್‌ದ್ | | a aː | |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ಮೂಂಕುದ ಸ್ವರೊಲು ! ! ಎದುರು ! ನಡು ! ಪಿರವು |- style="text-align: center;" ! ಮುಚ್ಚಿದ್ | ĩ | | ũ |- style="text-align: center;" ! ನಡು | ẽ | | õ |- style="text-align: center;" ! ದೆತ್ತ್‌ದ್ | | ã | |} == ಎಚ್ಚಿನ ಓದುಗು == * ರೇ ಎ. ನಾರಿರೋಟ್ ಅವರಿಂದ ''ಗ್ರಾಮರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೋಲ್''. * ಜಾನ್-ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಹಾಫ್‌ಮನ್ ಅವರ ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಮುಂಡರಿಕಾ'' 'ಹೋ ಡಿಕ್ಷನರಿ' ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ''ಹೋ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಕೋಶ'', ''ಹೋ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು'' ಮತ್ತು ''ಹೋ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸರ್ಜನ್'' ಅವರಿಂದ ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಜೆ. ಡೀನಿ [[ಜೆಸ್ವಿಟರು|ಎಸ್.ಜೆ.]] * ಡೀನಿ, ಜೆಜೆ (1991). ''ಹೋ ಬಾಸೆಯ ಪರಿಚಯ: [ಹೋ ಅನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಲಿಯಿರಿ]''. ಚೈಬಾಸಾ: ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಹೋ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್. * ಬರ್ರೋಸ್, ಎಲ್. (1915). ''[[iarchive:hogrammarwithvoc00burruoft|ಹೋ ವ್ಯಾಕರಣ: ಶಬ್ದಕೋಶದೊಂದಿಗೆ]]''. * ಡೀನಿ, ಜೆಜೆ (1975). ''ಹೋ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಕೋಶ''. ಚೈಬಾಸಾ: ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಹೋ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್. * ದೇವಗಂ, ಚಂದ್ರಭೂಷಣ, "ಲರ್ಕಾ ಹೋ", ಚಂದ್ರಭೂಷಣ ದೇವಗಂ ಅವರಿಂದ. * ಉಕ್ಸ್‌ಬಾಂಡ್, FA, "ಮುಂಡಾ-ಮಗ್ಯಾರ್-ಮಾವೋರಿ". FAUxbond.london ಲುಜಾಕ್ & CO. 46, ಗ್ರೇಟ್ ರಸೆಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್.(1928). * ಡೀನಿ, ಜೆಜೆ (1978). ''ಹೋ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು''. ಚೈಬಾಸಾ: ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಹೋ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್. * ಆಂಡರ್ಸನ್, ಗ್ರೆಗೊರಿ ಡಿಎಸ್, ತೋಶಿಕಿ ಒಸಾಡಾ ಮತ್ತು ಕೆ. ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್. ಗ್ರೆಗೊರಿ ಆಂಡರ್ಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಹೋ ಮತ್ತು ಇತರ ಖೇರ್ವಾರಿಯನ್ ಬಾಸೆಗಳು'' (ಸಂ. ) ''ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಗಳು''. (2008). ರೂಟ್ಲೆಡ್ಜ್.  * ಪೆರುಮಾಳ್ಸಾಮಿ ಪಿ (2021) ಭಾರತದ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ "ಹೋ ಬಾಸೆ": ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಸಂಪುಟ, ಭಾಷಾ ವಿಭಾಗ, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಚೇರಿ: ನವದೆಹಲಿ ಪುಟಗಳು: 339 – 431. * https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables == ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * [[:kn:ಭಾರತೀಯ ಬಾಸೆಗಳು|ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು]] == ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [http://www.swarthmore.edu/SocSci/langhotspots/Ho/ ಕೆ. ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ಸ್ವಾರ್ಥ್‌ಮೋರ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಿಂದ ದಿ ಹೋ ಬಾಸೆಯ ವೆಬ್‌ಪುಟ] * [http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI | RWAAI, Lunds universitet] RWAAI (ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಇಂಟ್ಯಾಂಜಿಬಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ಗಾಗಿ ರೆಪೊಸಿಟರಿ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಕ್‌ಸ್ಪೇಸ್) == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|em30}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] ef79uhkwbo31e6esxh62k7idbwgbb2e 0 14891 363706 216848 2026-08-01T19:10:46Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363706 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = '''ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ''' | nativename = खड़िया, ଖଡ଼ିଆ | region = [[ಭಾರತ]] ([[ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಒಡಿಶಾ]]). | ethnicity = [[ಖರಿಯಾ ಜನೊ|ಖರಿಯಾ]] | speakers = 297,614, 69% ಜನಸಂಕ್ಯೆ | date = 2011 ಜನಗಣತಿ | ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07}}</ref> | familycolor = ಆಸ್ಟ್ರೋ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ | fam2 = [[ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲು|ಮುಂಡಾ]] | fam3 = ತೆಂಕು | script = [[ದೇವನಾಗರಿ]], [[ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿ|ಒಡಿಯಾ]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ|ಲ್ಯಾಟಿನ್]] | iso3 = khr | glotto = khar1287 | glottorefname = ಖರಿಯಾ | nation = {{IND}} * [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] (ಎಚ್ಚದ) }} [[File:WIKITONGUES-_Nicolas_speaking_Sadri,_Kharia,_and_Sambalpuri.webm|thumb| ಮೂಜಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಖರಿಯಾ ಸ್ಪೀಕರ್]] '''ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ''' ( IPA: [kʰaɽija] ಅತ್ತಂಡ IPA: [kʰeɽija] <ref name=":0">{{Cite book|title=The Munda languages|url=https://archive.org/details/mundalanguages0000unse|date=2008|publisher=Routledge|others=Anderson, Gregory D. S.|isbn=9780415328906|location=London|pages=[https://archive.org/details/mundalanguages0000unse/page/434 434]|oclc=225385744}}</ref> ) [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್]] ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ [[ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲು|ಮುಂಡಾ]] ಬಾಸೆ, ಇಂದೆನ್ ಪ್ರಾತಮಿಕವಾದ್ ಮೂಡಾಯಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಖರಿಯಾ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. == ಇತಿಯಾಸೊ == ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್ ಪ್ರಕಾರೊ, ಆಸ್ಟ್ರೊಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು ಸುಮಾರ್ 4000-3500 ವರ್ಸೊದ ಪಿರವು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಆಗ್ನೇಯ]] [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾಡ್ದ್ ಒಡಿಶಾದ]] ಕರಾವಳಿಗ್ ಬತ್ತೊ.<ref>Sidwell, Paul. 2018. </ref> == ಇಬಾಗೊ == ಖರಿಯಾ [[ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲು|ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟ್ಟುಮ್ಮೊದ]] ಖಾರಿಯಾ-ಜುವಾಂಗ್ ಶಾಕೆಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಅಯಿತ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದಿ ಜುವಾಂಗ್ ಬಾಸೆ, ಆಂಡ ಖಾರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್ ನಡುತ ಸಮ್ಮಂದೊ ದೂರೊಡುಂಡು. ಎಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಉಲ್ಲೇಕಿಸಯಿನ ಇಬಾಗೊ ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್‌ನ್ ಮುಂಡಾ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಮುಂಡಾ ಎಗ್ಗೆದ ಉಪಗುಂಪಾದ್ ದೀಡೊಂಡು. ಆಂಡಲಾ ಕೆಲವು ದುಂಬುದ ಇಬಾಗೊ ಯೋಜನೆಲು ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್‌ನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದೀಡಿಯೊ, ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲೆ ಮೂಲಡ್ದ್ ಸ್ವಸಂತ್ರೊ ಸಾಕೆಯಾದ್, ಅಕುಲು ಕೇಂದ್ರ ಮೂಂಡಾಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಡಿಯೆರ್. ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಾದ್ರಿ ಬಾಸೆ|ಸದ್ರಿ]] (ನೆರೆಕರೆತ ಸಂಪರ್ಕೊ ಬಾಸೆ), ಮುಂಡರಿ, [[ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆ|ಕುರುಖ್]], [[ಹಿಂದಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಒಡಿಯಾ]] ( [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾಡ್]]) ಸಂಪರ್ಕೊಡುಲ್ಲೆರ್.<ref>The Munda languages. Anderson, Gregory D. S. London: Routledge. 2008. p. 434. ISBN 9780415328906. OCLC 225385744.</ref> == ವಿತರಣೆ == ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಭಾರತೊದ ಈ ತಿರ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ನಿಲೆಯಾತೆರ್. * [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ** ಸಿಮ್ಡೆಗಾ ಜಿಲ್ಲೆ ** ಗುಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ * [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ** ಸುರ್ಗುಜಾ ಜಿಲ್ಲೆ ** ರಾಯಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ * [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ** ಸುಂದರಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ ** ಜಾರ್ಸುಗುಡ ಜಿಲ್ಲೆ == ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ಖರಿಯಾ ವ್ಯಂಜನೊಲು {{Sfn|Peterson|2008}} ! colspan="2" | ! ತುಟಿತ ಅಕ್ಷರೊ ! ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟೆಲ್ದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಗಲಕುಹರೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n | ( ɳ ) | ɲ | ŋ | |- ! rowspan="5" | ತಡೆ ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿ</small> | p | t̪ | ʈ | c | k | ( ʔ ) |- !<small>ಮಹಾಪ್ರಾಣೊ ಧ್ವನಿ</small> | | t̪ʰ | ʈʰ | cʰ | kʰ | |- ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣೊ ಧ್ವನಿ</small> | b | d̪ | ɖ | ɟ | ɡ | |- ! <small id="mwtA">ಮಹಾಪ್ರಾಣೊ ಧ್ವನಿ</small> | | d̪ʱ | ɖʱ | ɟʱ | ɡʱ | |- ! ಗಲಕುಹರೊ | ˀb | | ˀɖ | ˀɟ | | |- ! rowspan="2" |ತುಟಿತ ಸಹಾಯೊದ ಧ್ವನಿ ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿ</small> | f | s | | | | |- ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣೊ ಧ್ವನಿ</small> | v | | | | | ɦ |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜಿ | w | l | | j | | |- ! rowspan="2" |ತಾಡಿತೊ ! <small>ಘರ್ಷೊ ಧ‍್ವನಿ</small> | | ɾ | ( ɽ ) | | | |- ! <small>ಕಂಪಿತೊ ಧ್ವನಿ</small> | | | ( ɽʱ ) | | | |} * [ɽ, ɽʱ] ಕೇವಲ ಒಂತೆ ಧ್ವನಿಮಾ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ /ɖ, ɖʱ/ ದ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊ. * /f/ ನ್ ಕೆಲವು ಪಾತೆರ್‌ನಕುಲು ತಡೆತ್ [p͡f] ಪನ್ಪುನೆ. * /v/ ನ್ ಕೆಲವು ಪಾತೆರ್‌ನಕುಲು ತಡೆತ್ [b͡v] ಪನ್ಪುನೆ. * /c, cʰ, ɟ, ɟʱ/ ಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [t͡ʃ, t͡ʃʰ, d͡ʒ, d͡ʒʱ], ವಿಸೇಸಾದ್ ಪಗರೊದ ಪದೊಕ್ಲೆಡ್ ತಡೆಯಾದ್ ಶಬ್ದಗಳಾದ್ ತೆರಿಯೊನುನೆ. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಖರಿಯಾ ಸ್ವರೊಲು {{Sfn|Peterson|2008}} ! ! ಎದ್ರ್ ಬಾಗೊ ! ನಡು ! ಪಿರವು |- style="text-align: center;" ! ಮುಚ್ಚಿನವು | i | | u |- style="text-align: center;" ! ನಡು | e | ( ə ) | o |- style="text-align: center;" ! ದೆತ್ತ್‌ನವು | | colspan="2" | a |- ! ಸಂಯುಕ್ತ ಸ್ವರೊ | colspan="3" | {{IPA|/ae̯, ao̯, ou̯, oe̯, ui̯/}} |} * /i, e, o, u/ [ɪ, ɛ, ɔ, ʊ] ದ ಸಡಿಲವಾಯಿನ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. * /a/ [ɑ, ä, ə, ʌ] ದ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದಿಪ್ಪು. {{Sfn|Peterson|2008}} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20160303234201/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Kharia.txt ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖರಿಯಾ ನಿಘಂಟು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234201/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Kharia.txt |date=2016-03-03 }} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] on041hs8jydep5qr6bavixxqw7ljt9u 0 14981 363753 217674 2026-08-01T20:02:46Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363753 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಕುರುಖ್ | altname = ಕುರುಕ್ಸ್, ಓರಾನ್, ಉರಾನ್ | nativename = कुंड़ुख़, কুড়ুখ, କୁଡ଼ୁଖ | image = Kurukh in Kurukh Banna and Tolong Siki.png | imagealt = ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ (ಮಿತ್ತ ಬಾಗೊಡು) ಬುಕ್ಕೊ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ (ತಿರ್ತ್) 'ಕುರುಕ್ಸ್' ಅತ್ತಂಡ 'ಕುಂಋಕ್ಸ್' | imagecaption = ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ (ಮಿತ್ತ ಬಾಗೊಡು) ಬುಕ್ಕೊ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ (ತಿರ್ತ್) 'ಕುರುಕ್ಸ್' ಅತ್ತಂಡ 'ಕುಂಋಕ್ಸ್' | states = [[ಭಾರತ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], ಬುಕ್ಕೊ [[ನೇಪಾಳ]] | region = [[ಒಡಿಶಾ]], [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ತ್ರಿಪುರ]]<ref name="Kurux"/> | ethnicity = {{unbulleted list|[[ಕುರುಖ್ ಜನೊ|ಕುರುಖ್]]|[[ಕಿಸಾನ್ ಜನೊ|ಕಿಸಾನ್]]}} | speakers = 2.28 ಮಿಲಿಯ | date = 2002–2011 | ref = <ref name="Kurux">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/kru|title=Kurux|work=Ethnologue|access-date=2018-07-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/kxl|title=Kurux, Nepali|work=Ethnologue|access-date=2018-07-11|language=en}}</ref> | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = [[ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ]] | fam3 = ಕುರುಖ್-ಮಾಲ್ತೊ | dia1 = [[ಓರಾನ್ ಉಪಬಾಸೆ|ಓರಾನ್]] | dia2 = [[ಕಿಸಾನ್ ಉಪಬಾಸೆ|ಕಿಸಾನ್]] | dia3 = [[ಧಂಗರ್ ಉಪಬಾಸೆ|ಧಂಗಾರ್]] | script = [[ದೇವನಾಗರಿ]]<br/>[[ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ]]<br/>[[ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ]] | iso2 = kru | iso3 = kru | lc1 = xis | ld1 = Kisan | lc2 = kxl | ld2 = ನೇಪಾಳಿ ಕುರ್‌ಕ್ಸ್ | glotto = kuru1301 | glottorefname = ಕುರುಕ್ಸ್ | nation = {{flag|ಭಾರತ}} * [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] (ಎಚ್ಚದ) * [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] (ಎಚ್ಚದ) }} '''ಕುರುಖ್''' /ˈkʊrʊx'/; [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] : कुंड़ुख़), '''ಕುರುಕ್ಸ್''', '''ಓರಾನ್''' ಅತ್ತಂಡ '''ಉರಾನ್ವ್''',<ref>{{Cite web |title=Glottolog 4.5 - Nepali Kurux |url=http://glottolog.org/resource/languoid/id/nepa1253}}</ref> ಭಾರತೊದ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಕುರುಖ್ (ಒರಾನ್) ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಸಾನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಇಂದೆನ್ ಭಾರತೊದ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಬಿಹಾರ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾಡ್]] ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಪಾರೆರ್‌ಬೆರ್, ಅಂಚನೇ ಬಡೆಕಾಯಿ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು]] 65,000, [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳೊಡ್]] ಉರಾನ್ವ್ ಪನ್ಪುನ ಉಪಬಾಸೆ 28,600 ಬುಕ್ಕೊ [[ಭೂತಾನ್|ಭೂತಾನ್‌ಡ್]] ಸುಮಾರ್ 5,000 ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಕೆಲವು ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆದಕುಲು [[ಅಂಡಮಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕೊಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗೊಲು|ಅಂಡಮಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪೊಡುಲ್ಲೆರ್]]. ಉಂದು ಮಾಲ್ತೊ ಬಾಸೆಗ್ ಎಚ್ಚ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆತ್ಂಡ್. ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲೆ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂದು "ದುರ್ಬಲೊ" ಸ್ತಿತಿಡುಂಡುಂದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್.<ref name="guardian-unesco-list">{{Cite web |last=Evans |first=Lisa |title=Endangered Languages: The Full List |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/apr/15/language-extinct-endangered |website=The Guardian}}</ref> ಕಿಸಾನ್ ಉಪಬಾಸೆ 2011ನೆ ಪೊರ್ತುಗು 206,100 ಪಾತೆರುನಕುಲು ಇತ್ತೆರ್. == ವರ್ಗೀಕರಣೊ == ಕುರುಖ್ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಕುಟುಂಬೊ ಬಾಸೆಲೆ ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್ <ref>{{Cite book|title=Intransitive Predication|url=https://archive.org/details/intransitivepred0000stas|last=Stassen|first=Leon|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1997|isbn=978-0199258932|series=Oxford Studies in Typology and Linguistic Theory|page=[https://archive.org/details/intransitivepred0000stas/page/n239 220]}}</ref> ಸೌರಿಯಾ, ಪಹಾರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಮಾರ್‌ಭಾಗ್ ಪಹಾರಿಯಾಗ್ ಕೈತಲ್ದ್ ಸಮ್ಮಂದೊಡುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಾಲ್ತೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>PS Subrahmanyam, "Kurukh", in [[ELL2]].</ref> [[File:DravidianTree.png|thumb|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಸಾರೊ]] == ಬರವುದ ವ್ಯವಸ್ತೆ == [[File:Kurukh_Banna_script_chart.png|thumb|ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆಗಾದ್ ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ಲಿಪಿ ಚಾರ್ಟ್]] [[File:Tolongsiki.gif|thumb|ದೇವನಾಗರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿದ ಬುಕ್ಕೊ, ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿ. (ದಪ್ಪ ಅಕ್ಷರೊಲು)]] ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆನ್ [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿಡ್]] ಬರೆತೆರ್, ಇಂದೆನ್ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆ|ನೇಪಾಳಿ]] ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲೆನ್]] ಬರೆಯರ ಗಳಸುವೆರ್. 1991ಡ್, [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಬಸುದೇವ್ ರಾಮ್ ಖಲ್ಖೋ '''ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ''' ಲಿಪಿನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಡಿಶಾದ ಸುಂದರ್‌ಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಕುರುಖ್ ಪರ್ಹಾ ಕಲ್ಪವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಚಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜನನ ಅಯಿನ್ ಬೂಕುಲು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಸೊತ್ತುಲೆಡ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಗಳಸ್‍ಯರ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಬಂಗಾಳ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಓರಾನ್ ಜನೊ ಈ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Mandal |first=Biswajit |title=Kurukh Banna |url=https://omniglot.com/writing/kurukhbanna.htm |website=Omniglot}}</ref> 1999ಡ್, ನಾರಾಯಣ್ ಓರಾನ್ ಪನ್ಪುನ ವೈದ್ಯೆರ್, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಕುರುಖ್‌ಗಾದ್ ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತಿಯೆರ್. '''ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ''' ಲಿಪಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆನ್ ಪ್ರಕಟಿಸದೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಉಂದು 2007ಡ್ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ರಾಜ್ಯಡ್ದ್ ಅದಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆನ್ ಪಡೆವೊಂಡ್. ಕುರುಖ್ ಲಿಟರರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಕುರುಖ್ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗಾದ್ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ಪರಡುನೆಡ್ ಮುಕ್ಯೊ ಪಾತ್ರೊ ವಹಿಸದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |last=Ager |first=Simon |title=Tolong Siki alphabet and the Kurukh language |url=https://www.omniglot.com/writing/tolongsiki.htm |access-date=19 December 2019 |website=Omniglot}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=8 April 2010 |title=Preliminary Proposal to Encode the Tolong Siki Script in the UCS |url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10106-n3811-tolongsiki.pdf |access-date=19 December 2019}}</ref> == ಮಾದರಿ ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲು == {| class="wikitable sortable " ! ಕುರ್‌ಕ್ ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲು ! ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅನುವಾದೊ ! ಕನ್ನಡೊ ಅನುವಾದೊ |- |Nighai endra naame? | ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು? | ನಿನ್ನ ಪುದರೆಂಚ |- |Neen ekase ra'din? | ನೀವು ಹೇಗಿದ್ದೀರಿ? (ಹುಡುಗಿ) | ಈರ್ ಎಂಚ ಉಲ್ಲರ್? (ಪೊಣ್ಣು) |- |Neen ekase ra'dai? | ನೀವು ಹೇಗಿದ್ದೀರಿ? (ಹುಡುಗ) | ಈರ್ ಎಂಚ ಉಲ್ಲರ್? (ಆನ್) |- |Een korem ra'dan. | ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದೇನೆ. | ಯಾನ್ ಉಸಾರ್ಉಲ್ಲೆ. |- |Neen ekshan kalalagdin? | ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? (ಹುಡುಗಿ) | ಈರ್ ಓಡೆಗ್ ಪೋವೊಂದುಲ್ಲರ್? (ಪೊಣ್ಣೂ) |- |Neen ekshan kalalagday? | ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? (ಹುಡುಗ) | ಈರ್ ಓಡೆಗ್ ಪೋವೊಂದುಲ್ಲರ್? (ಆನ್) |- |Endra manja? | ಏನಾಯಿತು? | ಎಂಚಿನಾಂಡ್? |- |Ha'an | ಹೌದು | ಅಂದ್ |- |Malla | ಸರಿ | ಸರಿ |- |Een Mokha Lagdan. | ನಾನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. | ಯಾನ್ ತಿಂದೊಂದುಲ್ಲೆ. |- |Neen mokha. | ನೀನು ತಿನ್ನು. | ಈ ತಿನ್ಲ. |- |Neen ona. | ನೀನು ಕುಡಿ | ಈ ಪರ್ಲ |- |Aar mokha lagnar. | ಅವರು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. | ಆರ್ ಒನಸ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. |- |} == ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆ == ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ರಾಯ್‌ಗಢ್, ಸುರ್ಗುಜಾ, [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಡೊದ]] ಜಶ್‌ಪುರ್, ಗುಮ್ಲಾ, ರಾಂಚಿ, ಲೋಹರ್ದಗಾ, ಲತೇಹರ್, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] ಸಿಮ್ಡೆಗಾ, ಝಾರ್ಸುಗುಡ, ಸುಂದರ್‌ಗಢ ಬುಕ್ಕೊ [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಸಂಬಲ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆ [[ಜಲ್ಪಾಯ್ಗುರಿ|ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್]] ಎಚ್ಚಾದ್ ಚಯ ತೋಟೊದ ಬೇಲೆದಕುಲು ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref name="Kurux">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/kru|title=Kurux|work=Ethnologue|access-date=2018-07-11|language=en}}</ref> == ಪರ್ಯಾಯ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪಬಾಸೆ == ಕುರುಖ್‌ಗೆ ಉರಾನ್, ಕುರುಕ್ಸ್, ಕುನ್ರುಖ್, ಕುನ್ನಾ, ಉರಾಂಗ್, ಮೊರ್ವಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರ್ಹೋರ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪರ್ಯಾಯೊ ಪುದರುಲುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಉಪಬಾಸೆ, ಓರಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಸಾನ್, ಅಯಿತ ನಡುಟು 73% ಗ್ರೇತೊನುವೆರ್. ಒರಾನ್ ಆಂಡ ಕಿಸಾನ್ ಬಾಸೆನ್ ಇತ್ತೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸವುಂಡು. ಕಿಸಾನ್ ಇತ್ತೆ ಅಳಿವುದಂಚ ಉಂಡು, 1991ಡ್ದ್ 2001 ಮುಟ್ಟ್ 12.3% ದಾತ್ ಜಗ್ಗ್‌ದ್ಂಡ್.<ref name=":0">{{Cite web |last=ORGI |title=Census of India: Growth of Non-Scheduled Languages-1971, 1981, 1991 and 2001 |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement8.aspx |access-date=2017-10-15 |website=www.censusindia.gov.in}}</ref> == ದಿಂಜದ ಓದುಗು == * ಆಂಡ್ರೊನೊವ್, MS "ಕುರುಕ್ಸ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಶಗಳು". ಇನ್: ''ಆಂಥ್ರೋಪೋಸ್'' 69, ಸಂ. 1/2 (1974): 250–53. http://www.jstor.org/stable/40458519. * ಕೊಬಯಾಶಿ, ಮಸಾಟೊ. [http://gengo.l.u-tokyo.ac.jp/masatok/JAOS_140_2_Kobayashi.pdf ಮಾರ್ಟಿನ್ ಫೈಫರ್ ಅವರಿಂದ "ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೋಟೋ-ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ] ". ಇನ್: ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'' 140, ಸಂ. 2 (2020): 467–81. * ಪೆರುಮಾಳ್ಸಾಮಿ, ಪಿ. (2002) "ಕಿಸಾನ್" ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ವೆ: * ಒರಿಸ್ಸಾ ಸಂಪುಟ, ನವದೆಹಲಿ: ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್, ಪುಟಗಳು: 497-515. * https://censusindia.gov.in/census.website/data/LSI == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_frNJAQAAIAAJ|title=Kuruḵh̲ (Orā̃ō)-English dictionary|last=Ferdinand Hahn|publisher=Bengal Secretariat Press|year=1903|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_frNJAQAAIAAJ/page/n133 126]–|access-date=25 August 2012}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/kurukhgrammar00hahnuoft|title=Kuruḵẖ grammar|last=Ferdinand Hahn|publisher=Bengal Secretariat Press|year=1900|access-date=26 August 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZbS5AAAAIAAJ|title=Kuruk̲h̲ folk-lore: in the original|publisher=The Bengal Secretariat Book Depot|year=1905|access-date=25 August 2012}} * {{Citation|last=Kobayashi|first=Masato|title=The Kurux Language: Grammar, Texts and Lexicon|year=2017|url=https://books.google.co.in/books?id=v9BCDwAAQBAJ}} * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\drv\ned&limit=-1 Kurukh basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database] * [https://www.unicode.org/L2/L2023/23024-tolong-siki.pdf Proposal to encode Tolong Siki] * [http://omniglot.com/writing/tolongsiki.htm Omniglot's page on Tolong Siki] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] qxysyal8hkd3tejepvj8xp6k1l7re2k 0 15434 363756 350381 2026-08-01T20:04:14Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363756 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ಶುಕಸಪ್ತತಿ (ಗಿಳಿ ಹೇಳಿದ ಎಪ್ಪತ್ತು ಕತೆಗಳು) | image = | caption = | genre = ದಂತ ಕತೆಗಳು | author = ಚಿಂತಾಮಣಿ | language = [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] | release_date = ಕ್ರಿ.ಶ ಪದ್ರಾಡ್ನೆ ಶತಮಾನ | country = ಭಾರತ }} ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು "ಶುಕ" ಪಂಡ ಗಿಳಿ ಪಂದ್‌ಲ "ಸಪ್ತತಿ" ಪಂಡ ೭೦ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥ ಉಂಡು. ಮೂಲತಃ ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ರಚನೆ ಆಯಿನ "ಶುಕಸಪ್ತತಿ" ಡ್ ಗಿಳಿ ತನ್ನ ಯಜಮಾನ್ತಿಗ್ ಪನ್ಪಿನಂಚಿನ ಎಲ್ಪ ಕತೆಕುಲು ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಗಿಳಿತ ಯಜಮಾನೆ ಬ್ಯಾರೊಗುಂದು ಬೇತೆ ಊರುಗು ಪೋದಿಪ್ಪುನಗ ಯಜಮಾನ್ತಿಗ್ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಕರನ್ ಭೇಟಿ ಆವೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಆಸೆ ಆವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಗಿಳಿ ಯಜಮಾನ್ತಿನ ಮನಸ್ಸ್‌ಡ್ ಪ್ರಿಯಕರನ್ ತೂಪಿನಂಚಿನ ಆಸೆ ಪುಟ್ಟಂದಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಿಳಿ ಪ್ರತೀದಿನ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕತೆ ಪನೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕತೆತ ಮುಖಾಂತರ ತನ್ನ ಯಜಮಾನ್ತಿನ ಸಂಸಾರ ಹಾಳಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಿಳಿ ಪುಣೆವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಎಲ್ಪ ದಿನ ಕರಿದ್ ಯಜಮಾನಿ ಇಲ್ಲಗ್ ಪಿರ ಬತ್ತ್‌ದ್ ತನ್ನ ಇಲ್ಲ್ ಸೇರುವೆ. ಸಂಸಾರ ಧರ್ಮ, ಸಂಸಾರದ ಮೌಲ್ಯೊಲು, ನೈತಿಕತೆ ಇಂಚಿನ ಮಾತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಯಿನ ವಿಷಯ ಈ ಎಲ್ಪ ಕತೆಕುಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಕತೆಕುಲೆಡ್ ಕೆಲವು ದುಂಬೇ ಬೇತೆ ಕೃತಿಕುಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕತೆ್ಕುಲೆನ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾದುಂಡು. ಈ ಕೃತಿನ್ ಯಾಪ ಬರೆತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆಕ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ದಾಖಲೆ ಇಜ್ಜಾಂಡಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಉಂದು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨ ಶತಮಾನದ ರಚನೆ ಪಂದ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸದೆರ್. ಈ ಕೃತಿತ ಬಗ್ಗೆ ಇಪ್ಪುನ ಪರತ್ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ೧೫ನೆ ಶತಮಾನದ ಆದುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಪರ್ಶಿಯನ್, ಮಲಯ ಇಂಚ ಕೆಲವು ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಭಾಷಾಂತರ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ೨೦೦೦ ಇಸ್ವಿಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ಗ್ ಭಾಷಾಂತರ ಮಲ್ತೆರ್. ==ಕಥಾ ಸ್ವರೂಪ== ಈ ಕಥಾ ಸಂಕಲನೊಡು ಕತೆತ ಒಲಯಿ ಕತೆ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಸ್ವರೂಪ ಉಂಡು <ref>{{cite book | last = ಹಸ್ಕರ್ | first = ಆದಿತ್ಯ ನಾರಾಯಣ್ ಧೈರ್ಯಶೀಲ್ | title = Shuka Saptati &mdash; Seventy tales of the Parrot | url = https://archive.org/details/seventytalesofpa0000andh | publisher = ಹಾರ್ಪರ್ ಕೋಲಿನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ | date = 2000 | location = India | isbn = 81-7223-370-1 | no-pp = true | page = xiii }}</ref> ಒಂಜಿ ಕತೆತೊಟ್ತುಗು ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕತೆತ ಸಂಬಂಧೊನು ದುಂಬರಿಪೆರೆ ಈ ಕೃತಿಟ್ ೭೨ ಕತೆಕುಲುಂಡು. ಅವೆಟ್ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕತೆ. ಒರಿನ ೭೧ ಕತೆಕುಲೆನ್ ಗಿಳಿ ತನ್ನ ಯಜಮಾನ್ತಿಗ್ ಪನ್ಪುನಂಚ ಚಿತ್ರಿಸದೆರ್. ಶ್ರೀಮಂತ ಬ್ಯಾರೊದಾಯನ ಮಗೆ "ಮದನ ವಿನೋದೆ" ಬುಕ್ಕೊ ಆಯನ ಬುಡೆದಿ "ಪದ್ಮಾವತಿ" ಈ ಕತೆಕುಲೆನ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಲು. ಮದನ ಮೋಹನಗ್ ಆಯನ ಬ್ರಾಣೆ ದೋಸ್ತಿ ಒರಿ ಪಾತೆರುನ ಗಿಳಿ ಒಂಜೆನ್ ಕೊರ್ಪೆ. ಆ ಗಿಳಿ ಆಯಗ್ ವ್ಯಾಪಾರಧರ್ಮದ ಬಗೆತ ಕತೆಕುಲೆನ್ ಪನೊಂದುಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕತೆಡ್ದ್ ಉಮೇದ್ ಪಡೆಯಿನ ಆಯಗ್ ಕರ್ತವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗೇಣೊ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬ್ಯಾರೊಗುಂದು ಪ್ರವಾಸ ಪೋಪೆ. ಆಯೆ ಪೋನಗ ಆಯನ ಬುಡೆದಿ ಪದ್ಮಾವತಿನ್ ಇಲ್ಲಲ್ ಒರ್ತಿನೆ ಬುಡ್ದು ಪೋಪೆ. [[ಪದ್ಮಾವತಿ]]ಗ್ ತನ್ನ ಕಂಡನಿ ಬುಡ್ದು ಪೋಯಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಯಾಪಲ ಬೇಜಾರ್ ಮಲ್ತೊಂದಿಪ್ಪುವಳ್. ಅಪಗ ಆಳೆಗ್ ತಿಕ್ಕಿನ ದೋಸ್ತಿ ಒರ್ತಿ ಬೇಜಾರ್ ಕಳೆಯೆರೆ ಪ್ರಿಯಕರನಾಡೆ ಪೋಯೆರೆ ಪನ್ಪಲ್. ಆಳೆನ ಸಲಹೆಗ್ ಒಪ್ಪಿದ್ ಪದ್ಮಾವತಿ ಪ್ರತೀ ದಿನ ರಾತ್ರೆ ಪ್ರಿಯಕರನಾಡೆ ಪೋಯೆರೆ ತಯಾರಾಪಲ್. ಆಂಡ ಪ್ರತೀ ರಾತ್ರೆ ಗಿಳಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕತೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪದ್ಮಾವತಿನ ಮನಸ್ಸ್ ಬದಲಾದ್ ಆಳೆನ ಪ್ರಿಯಕರನ್ ಬೇಟಿ ಆವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಆಪುಂಡು. ಈ ಕತೆಕ್‌ಲೆಡ್ ಗಿಳಿ ತನ್ನ ಯಜಮಾನ್ತಿಗ್ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸೆ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತ ಸರಿ ಆಂಡ ಆ ಆಸೆಡ್ದ್ ದಾದಾಂಡಲ ಅನಾಹುತ ಆಂಡ ಅವೆನ್ ಎದುರಿಸವುನ ಬುದ್ಧಿ ನಿಕ್ಕ್ ಉಂಡಾ ಪಂದ್ ಆಳೆನ್ ಗಿಳಿ ಕೇನುಂಡು. ಇಜ್ಜಿ ಪಂಡಿನ ಆಳೆಗ್ ದಾದ ಮಾತ ಅನಾಹುತ ಆಪುಂಡು ಪಂದ್ ತೆರಿಯೊನುನ ಆಸೆ ಆಳೆಗ್ ಆಪುಂಡು. ಅಪಗ ಗಿಳಿ ಅಯಿಕ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ಕತೆ ಒಂಜೆನ್ ಪನ್ಪುಂಡು. ಆ ದಿನತ ಕತೆನ್ ಕೇನ್ದ್ ಪದ್ಮಾವತಿ ಪ್ರಿಯಕರನ್ ಭೇಟಿ ಆಪುನ ಆಸೆನ್ ಬುಡ್ಪಲ್. ಮನದಾನಿ ಇಂಚನೆ ಗಿಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಕತೆನ್ ಪನ್ಪುಂಡು. ಎಲ್ಪ ದಿನೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಮದನೆ ಇಲ್ಲಡೇ ಬರ್ಪೆ. ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಪದ್ಮಾವತಿಗ್ ಯಾನ್ ಎಂಚಿನ ಹಾಳ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪಿದಾಡ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಳೆನ ತಪ್ಪು ಆಳೆನ ಗೇನೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಪಗ ಗಿಳಿತ ಬಾಸೆದಂಚನೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸ್‌ಡ್ ಮೂಡ್ನ ಆಸೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗಿಳಿತ ಬಾಸೆದ ಲೆಕ್ಕೊ ಆಯನ್ ಭೇಟಿ ಆವಂದಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪದ್ಮಾವತಿ ಮದನಗ್ ಪನ್ಪಲ್. ಪದ್ಮಾವತಿನ ಈ ಹಾಳ್ ಕೆಲಸೊಗು ಆಳೆನ ಹಾಳ್ ದೋಸ್ತಿನ ಸಹವಾಸನೇ ಕಾರಣ ಪಂದ್ ತೆರಿನ ಮದನೆ ಆಳೆಗ್ ಕ್ಷಮೆ ಕೊರ್ಪೆ ==ಅನುವಾದೊಲು== ಈ ಕೃತಿನ್ ಪುಲವೇಕರಿ ಕದಿರಿಪತಿ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ತೆಲುಗುಗು ಭಾಷಾಂತರ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ವಾವಿಲ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಸಾಸ್ತ್ರುಲ ಬುಕ್ಕೊ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಕಾಶನದಕುಲು ೧೯೩೫ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೫೧ಡ್ ಪ್ರಕಟಿಸದೆರ್..<ref>{{cite book |last1= ಕದಿರಿಪತಿ |first1=ಪಲವೇಕರಿ |title=Sukasaptati |date=1951 |publisher=Vavilla Ramaswamy Sastrulu and Sons |location=Madras |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386754/mode/2up |access-date=21 June 2020 |language=te}}</ref> It was published by Andhra Pradesh Sahitya Akademi in 1979 under the editorship of B. Ramaraju.<ref>{{cite book |title=Sukasaptati |date=1979 |publisher=Andhra Pradesh Sahitya Akademi |location=Hyderabad |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392561/mode/2up |access-date=21 June 2020 |language=te}}</ref> == ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು == [https://archive.org/details/cu31924022986115 == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]] elvyq10mld5535xs01ra31r6j47ak94 0 17593 363739 351082 2026-08-01T19:49:09Z InternetArchiveBot 4316 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363739 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Dani Rodrik AB 02.jpg|thumb|ಡಾನಿ ರೊಡ್ರಿಕ್]] '''ಡಾನಿ ರೊಡ್ರಿಕ್''' (ಪುಟ್ಟು: ಆಗಸ್ಟ್ ೧೪, ೧೯೫೭) ಒರಿ ಟರ್ಕಿಶ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನ್ನೆಡಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಡ್ ಫೋರ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌‌ತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್. ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿದ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿಡ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನೊಲೆನ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಒ. ಹಿರ್ಶ್ಮನ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆದ್ ದುಂಬು ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಆರ್ ಬೇಲೆ ಮಾನ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಕೆಲಸೊಲು ''ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ರೂಲ್ಸ್: ದಿ ರೈಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡಿಸ್ಮಲ್ ಸೈನ್ಸ್'' ಬುಕ್ಕೊ ''ದಿ ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಶನ್ ಪ್ಯಾರಾಡಾಕ್ಸ್: ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕನಾಮಿನ್'' ಮಾಂತ ಉಂಡು. ''ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪಾಲಿಸಿ'' ಪನ್ಪಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪತ್ರಿಕೆತ ಜತೆ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಆದ್ ಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್. == ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == ರೊಡ್ರಿಕ್ ಸೆಫಾರ್ಡಿಕ್ ಯೆಹೂದಿಲೆನ ಕುಟುಂಬೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನಾರ್. ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್ ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, 1979ಡ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಸರ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಎ.ಬಿ ಪದವಿ (ಸುಮ್ಮಾ ಕಮ್ ಲಾಡೆ) ಪಡೆಯೆರ್. ಅಪಗ 1981ಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ಡ್ದ್ ಎಂ.ಪಿ.ಎ ಪದವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ 1985ಡ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್.<ref>[https://web.archive.org/web/20210120045027/https://drodrik.scholar.harvard.edu/files/dani-rodrik/files/dani_rodrik_resume.pdf Curriculum Vitae Dani Rodrik] - website Hardard University</ref> ಆರ್ ಇತ್ತೆ ಇಜ್ಜಾಂತಿನ ಆಯಿನ ಟರ್ಕಿಶ್ ದೈನಿಕ ''ರಾಡಿಕಲ್'' ೨೦೦೯-೨೦೧೬ ಗ್ ಲಾ ಬರೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕೆನ್ನೆಡಿ ಶಾಲೆಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರ್ ಆಯಿನ ಪಿನಾರ್ ದೋಗನ್ ನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ಆರ್ ಟರ್ಕಿಶ್ ನಿವೃತ್ತ ಜನರಲ್ ಸೆಟಿನ್ ಡೊಗನ್ ನ ಮಗಲ್, ಸ್ಲೆಡ್ಜ್ಹ್ಯಾಮರ್ ದಂಗೆ ಯೋಜನೆಡ್ ತನ್ನ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಕಾರಣೊಗು ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಡ್ದ್ ಖುಲಾಸೆ ಆಯೆರ್. ಜನವರಿ ೨೧, ೨೦೨೦ಡ್, ಪೋಪ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಅರೆನ್ ಪಾಂಟಿಫಿಕಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ದ ಸದಸ್ಯೆ ಅಯೆರ್.<ref>{{Cite press release|accessdate=January 21, 2020|date=January 21, 2020|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2020/01/21/0042/00087.html|publisher=Holy See Press Office|title=Rinunce e nomine (continuazione), 21.01.2020}}</ref> == ಬೇಲೆ == ಅರೆನ ೧೯೯೭ ಪುಸ್ತಕ ''ಹ್ಯಾಸ್ ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಶನ್ ಗೋನ್ ಟೂ ಫಾರ್?'' ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ವೀಕ್ ಡ್ " ಈ ಬೂಕ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುಸ್ತಕೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತನ್ನ ಲೇಖನೊಡು, ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿರತೆದ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಮೂಜಿ ಒತ್ತಡೊಲೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಯೆರ್.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9781565170278|title=The New Global Economy and Developing Countries: Making Openness Work|last=Rodrik, Dani|publisher=Overseas Development Council|year=1999|isbn=978-1-56517-027-8}}</ref> ದಾನಿ ರೊಡ್ರಿಕ್ 1998 ಡ್ದ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಗ್ ನಿಯಮಿತವಾದ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ಡ್ ಸುರೇಶ್ ನಾಯ್ಡು, ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಜುಕ್ಮನ್, ಬುಕ್ಕೊ ೧೧ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ Economics for Inclusive Prosperity(EfIP) ಪನ್ಪಿ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾನ್ತೆರ್. == ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಲು == * {{Cite book|title=Straight Talk on Trade: Ideas for a Sane Economy|url=https://archive.org/details/straighttalkontr0000rodr|last=Rodrik, Dani|publisher=Princeton University Press|year=2017|isbn=978-0691177847}} * {{Cite book|title=Economics Rules: The Rights and Wrongs of the Dismal Science|last=Rodrik, Dani|publisher=Norton & Company, Inc|year=2015|isbn=978-0-393-24641-4}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/globalizationpar00rodr_0|title=The Globalization Paradox|last=Rodrik, Dani|publisher=Norton & Company, Inc|year=2011|isbn=978-0-393-07161-0}} * {{Cite book|title=One Economics, Many Recipes|url=https://archive.org/details/oneeconomicsmany0000rodr|last=Rodrik, Dani|publisher=Princeton University Press|year=2007|isbn=978-0-691-12951-8}} * {{Cite book|title=In Search of Prosperity: Analytic Narratives on Economic Growth|url=https://archive.org/details/isbn_9780691092690|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=978-0-691-09268-3|editor-last=Rodrik, Dani}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9781565170278|title=The New Global Economy and Developing Countries: Making Openness Work|last=Rodrik, Dani|publisher=Overseas Development Council|year=1999|isbn=978-1-56517-027-8}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/hasglobalization00rodr|title=Has Globalization Gone Too Far?|last=Rodrik, Dani|publisher=Institute for International Economics|year=1997|isbn=978-0-88132-241-5}} ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] ihk38spbil5xvf4gbt0x6xh6zhkwjp0 8 18474 363765 326991 2026-02-12T19:55:26Z en>Jon (WMF) 0 Future proof Minerva reference link styling for when we merge MediaWiki:Common.css with MediaWiki:Minerva.css in [[phab: T248416]] 363765 css text/css /* Reset user agent styles. We don't reset small or blockquote here deliberately */ cite, dfn { font-style: inherit; } /* <CiteCustomizations:T416266> */ span[ rel="mw:referencedBy" ] { counter-reset: mw-ref-linkback 0; } span[ rel='mw:referencedBy' ] > a::before { content: counter( mw-ref-linkback, lower-alpha ); font-size: 80%; font-weight: bold; font-style: italic; } a[ rel="mw:referencedBy" ]::before { font-weight: bold; content: "^"; } span[ rel="mw:referencedBy" ]::before { content: "^ "; } /* </CiteCustomizations:T416266> */ q { quotes: '"' '"' "'" "'"; } /* Hide stuff meant for accounts with special permissions. Made visible again in [[MediaWiki:Group-sysop.css]] and so on for other groups. */ .checkuser-show, .sysop-show, .user-show, .templateeditor-show, .extendedmover-show, .patroller-show, .extendedconfirmed-show, .autoconfirmed-show { display: none; } /* Prevent flags in tables from collapsing Fix for [[phab:T116318]] */ .flagicon img { min-width: 23px; } /* Prevent unnecessary margin at the bottom of centralnotices */ .cnotice { margin-bottom: 0 !important; } /* * BELOW HERE THERE BE SOONTOBE TEMPLATESTYLES THINGS; * SEE [[MediaWiki talk:Common.css/to do]] */ .mw-parser-output .infobox-header, .mw-parser-output .infobox-subheader, .mw-parser-output .infobox-above, .mw-parser-output .infobox-title, .mw-parser-output .infobox-image, .mw-parser-output .infobox-full-data, .mw-parser-output .infobox-below { text-align: center; } /* Prevent line breaks in silly places: 1) Where desired 2) Links when we don't want them to */ .mw-parser-output .nowrap, .nowraplinks a { white-space: nowrap; } .mw-parser-output .infobox .nowrap { white-space: normal !important; } /* But allow wrapping where desired: */ .wrap, .wraplinks a { white-space: normal; } /* Generic class texhtml class for inline math */ span.texhtml { font-family: serif; white-space: nowrap; } /* Normal font styling for wikitable row headers with scope="row" tag */ .wikitable.plainrowheaders th[scope=row], .wikitable.plainrowheaders th[scope=rowgroup] { font-weight: normal; /* @noflip */ text-align: left; } /* MediaWiki:Minerva.css differs from MediaWiki:Common.css here. */ body.skin-minerva .mw-body-content sub, body.skin-minerva .mw-body-content sup { font-size: 0.75em; } /********* General fixes for night mode - please sync any changes here with [[MediaWiki:Vector.css]] *********/ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link, html.skin-theme-clientpref-night .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link { color: var( --color-progressive ) !important; } /* [[phab:T370074]] */ html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output section > figure img, html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output section > div > figure img, html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output > figure img { background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 ); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link, html.skin-theme-clientpref-os .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link { color: var( --color-progressive ) !important; } /* T370074 */ html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output section > figure img, html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output section > div > figure img, html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output > figure img { background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 ); } } 2ha73qldsosmf0qhgogegvlywesm1fj 363766 363765 2026-08-02T06:05:46Z ChiK 1136 ೧ revisions imported from [[:en:MediaWiki:Minerva.css]] 363765 css text/css /* Reset user agent styles. We don't reset small or blockquote here deliberately */ cite, dfn { font-style: inherit; } /* <CiteCustomizations:T416266> */ span[ rel="mw:referencedBy" ] { counter-reset: mw-ref-linkback 0; } span[ rel='mw:referencedBy' ] > a::before { content: counter( mw-ref-linkback, lower-alpha ); font-size: 80%; font-weight: bold; font-style: italic; } a[ rel="mw:referencedBy" ]::before { font-weight: bold; content: "^"; } span[ rel="mw:referencedBy" ]::before { content: "^ "; } /* </CiteCustomizations:T416266> */ q { quotes: '"' '"' "'" "'"; } /* Hide stuff meant for accounts with special permissions. Made visible again in [[MediaWiki:Group-sysop.css]] and so on for other groups. */ .checkuser-show, .sysop-show, .user-show, .templateeditor-show, .extendedmover-show, .patroller-show, .extendedconfirmed-show, .autoconfirmed-show { display: none; } /* Prevent flags in tables from collapsing Fix for [[phab:T116318]] */ .flagicon img { min-width: 23px; } /* Prevent unnecessary margin at the bottom of centralnotices */ .cnotice { margin-bottom: 0 !important; } /* * BELOW HERE THERE BE SOONTOBE TEMPLATESTYLES THINGS; * SEE [[MediaWiki talk:Common.css/to do]] */ .mw-parser-output .infobox-header, .mw-parser-output .infobox-subheader, .mw-parser-output .infobox-above, .mw-parser-output .infobox-title, .mw-parser-output .infobox-image, .mw-parser-output .infobox-full-data, .mw-parser-output .infobox-below { text-align: center; } /* Prevent line breaks in silly places: 1) Where desired 2) Links when we don't want them to */ .mw-parser-output .nowrap, .nowraplinks a { white-space: nowrap; } .mw-parser-output .infobox .nowrap { white-space: normal !important; } /* But allow wrapping where desired: */ .wrap, .wraplinks a { white-space: normal; } /* Generic class texhtml class for inline math */ span.texhtml { font-family: serif; white-space: nowrap; } /* Normal font styling for wikitable row headers with scope="row" tag */ .wikitable.plainrowheaders th[scope=row], .wikitable.plainrowheaders th[scope=rowgroup] { font-weight: normal; /* @noflip */ text-align: left; } /* MediaWiki:Minerva.css differs from MediaWiki:Common.css here. */ body.skin-minerva .mw-body-content sub, body.skin-minerva .mw-body-content sup { font-size: 0.75em; } /********* General fixes for night mode - please sync any changes here with [[MediaWiki:Vector.css]] *********/ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link, html.skin-theme-clientpref-night .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link { color: var( --color-progressive ) !important; } /* [[phab:T370074]] */ html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output section > figure img, html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output section > div > figure img, html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output > figure img { background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 ); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link, html.skin-theme-clientpref-os .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link { color: var( --color-progressive ) !important; } /* T370074 */ html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output section > figure img, html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output section > div > figure img, html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output > figure img { background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 ); } } 2ha73qldsosmf0qhgogegvlywesm1fj 0 18508 363749 350444 2026-08-01T19:59:59Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363749 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} {{Infobox film | name = ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೆಯಿ (ಸಿನಿಮೊ) | image = Heroine Li Feifei - Brochure, photographic.jpg | alt = | caption = '''ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೆಯಿ''' ಸಿನೆಮೊದ ಕರಪತ್ರ '''ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್''' :ರುಂಜೆ ಶಾ<br/> '''ಚಿತ್ರಕಥೆ''' : ರುಂಜೆ ಶಾ ಬುಕ್ಕೊ ಗಾವೊ ಲಿಹೆನ್<br/> '''ಪ್ರಮುಖ ನಟೆರ್''' : ಫೆನ್ ಜುಹುವಾ, ಲಿನ್ ಯೋಂಗ್ರಾಂಗ್ವು ಬುಕ್ಕೊ ಸುಕ್ಸಿನ್<br/> '''ಛಾಯಾಗ್ರಹಣೊ''' :ಕ್ಸು ಶಾಯು<br/> '''ಬಾಸೆ''' : ಮೂಕ ಚಿತ್ರ }} '''ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೆಯಿ (ಸಿನಿಮೊ)''' ಈ ಚಿತ್ರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಲೆಡ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನವು, ಉಂದೆಟ್ ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೀ, ದಿ ಚೈನೀಸ್ ಮಿರರ್, ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೀ ಪನ್ಪಿನವು 1925ಡ್ ರುನ್ಜೆ ಶಾ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತಿನ ಟಿಯಾನ್ಯಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪೆನಿಗ್ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರ. ಫೆನ್ ಜುಹುವಾ, ಲಿನ್ ಯೋಂಗ್ರಾಂಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ವು ಸುಕ್ಸಿನ್ ಈ ಸಿನಿಮಾಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಮದಿಮೆ ಆಯೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸದ್ ಪ್ರೀತಿಡ್ ಬೂರುನ ಒಂಜಿ ಜವನೆರ್ನ ಕತೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ನಿರಾಕರಣೆ ಆಯಿನ ವರನ ಖ್ಯಾತಿನ್ ಹಾಳ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥೊಗು ಬೆದರಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಯುಕ್ಸಿಯಾ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಂಚ ಸೋತುದು, ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ವಿ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿ ಆಂಡ್. ಉಂದು ಸುರುತ "ವುಕ್ಸಿಯಾ" ಚಿತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.'{{sfn|Teo|2015|p=24}} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಹಾಂಗ್ ಕುಟುಂಬದ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ತನ್ನ ಮಗೆ '''ಯುಲಿನ್''''' (ಲಿನ್ ಯೋಂಗ್ರೊಂಗ್) ಒರಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪೊಣ್ಣನ್ ಮದಿಮೆ ಆವೊಡು ಪಂದ್ ಬಯಕುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ತ ಮದಿಮೆನ್ ಕಂಡುಕೊನೆರೆ ``ಚೆನ್ ಕ್ಸುವಾನ್'' (ಗಾವೊ ಲಿಹೆನ್) ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ದಲ್ಲಾಳಿನ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಿತ್ರಣೊನು ಸುಗಮ ಮಲ್ಪುನ ನಿಟ್ಟಿಡ್, ಈ ಪೊಣ್ಣು ಸದ್ಗುಣೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಮುಗ್ಧವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು, ಅಂಚನೆ ಪೊರ್ಲು ಉಪ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. '''ಹಾಂಗ್ ಯುಲಿನ್''' ಒರಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಮಿ '''ಗುವೊ ಹೌಜೈ''' (ಟಾನ್ ಝಿಯುವಾನ್) ನ ಮಗೆ '''ಗುವೊ ಹುಯಿಜು''' (ವು ಸುಕ್ಸಿನ್) ನೊಟ್ಟುಗು ಜೋಡಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಲೆನ ಸಹಪಾಠಿ ``ಜಿಯಾಂಗ್ ಯಿಮಿನ್'' (ಝಾಂಗ್ ಡಾಗೊಂಗ್), ಹುಯಿನ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತೊಗು ಗೆಂದಿಯೆರೆ ಬಯಕುನಕುಲು, ಸಂಬಂಧೊನು ಹಾಳು ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸವೆರ್. ಯುಲಿನ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ಸಭೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಹುಯಿಜುನ ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರೊನು ದೆತೊನುವೆರ್, ನನೊಂಜಿ ಕೋನೊಡು ಯುಲಿನ್ ನ ಮೋನೆ ತೋಜುಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ತನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಟ್ಟೆಲೆನ್ ಪಾಡಂದಿನಪಗ. ಜಿಯಾಂಗ್ ಅಪಗ ಎಲ್ಡರ್ ಹಾಂಗ್ ಗ್ ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಪತ್ರೊಡು ಹುಯಿಜುನ ಪಾತ್ರೊನು ದೂಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಹಾಂಗ್ ನ ಅಪ್ಪೆ, ಕೋಪೊಡು, ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥೊನು ಮುರಿಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯುಲಿನ್ ನ್ ಹುಯಿಜಾನ್ ತೂಯೆರೆ ನಿಷೇಧ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ಆರ್ ತನ್ನ ಕಾರಣೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವಂದೆ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಮನಸ್ಸ್ ಮುರಿದ್, ಹುಯಿಜು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಗ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುವೆ, ಆಂಡ ಅಲೆನ್ ``ಲಿ ಫೀಫೀ'' (ಫೆನ್ ಜುಹುವಾ) ತಡೆಪುವಲ್. ಲಿ ಹುಯಿಜುನ್ ತನ್ನ ಉತ್ಸಾಹೊನು ಎಚ್ಚ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅಪಗ ಹಾಂಗ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಬಾಸೆಡು ಪಂದ್ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಯುಲಿನ್ ಫೋಟೋ ತೂನಗ, ಅರೆನ ಮುಜುಗರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಪರಿಸ್ಥಿತಿನ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥೊನು ಕುಡ ನಿಘಂಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>derived from {{harvnb|The Chinese Mirror}}</ref> ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ರುಂಡೆ ಶಾ ಬುಕ್ಕೊ ಗಾವೊ ಲಿಹೆನ್ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಟಿಯಾನ್ಯಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪೆನಿಗ್ ರುಂಜೆ ಶಾ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತಿನ ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೀ. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣೊನು ಕ್ಸು ಶಾಯು ಮಲ್ಪುವೆರ್.{{sfn|The Chinese Mirror}} ಆ ಕಾಲೊಡು ಚೀನಾದ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಪಕೆರ್. ಅಂಚನೆ ಆಮದು ಮಲ್ತಿನ ಚಿತ್ರೊಲಾಯಿನ ''. ದಿ ಮಾರ್ಕ್ ಆಫ್ ಜೋರೊ (1920 film'' (1920), ''ದಿ ತ್ರೀ ಮಸ್ಕಿಟೀರ್ಸ್ (1921 ಚಲನಚಿತ್ರ)'' (1921), ಬುಕ್ಕೊ ''ರಾಬಿನ್ ಹುಡ್‌ಡು ಡಗ್ಲಾಸ್ ಫೇರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್'' (1922) ಯಶಸ್ಸುದ ಮಿತ್ತು ಗಮನ ಸೆಳೆಯೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಆರ್ "ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೆ" ಅಂಚಿನ "ಪ್ರಾಚೀನ ವೇಷಭೂಷಣ" ಚಲನಚಿತ್ರೊಲೆನ ಸರಣಿನ್ ನಿರ್ಮಿಸರೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಂತೆರ್.{{sfn|Teo|2015|p=24}} ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೆ" ಅಂಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರೊದ ಮೂಲಕ, ಅರನ ರಡ್ಡನೆ, ಶಾ ಲು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯೆಲೆಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನೀ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸರೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಾಯೆರ್.{{sfn|Zhang|2009|p=158}} ಲಿ ಫೀಫೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರೊಡು, ಒಪೆರಾ ಗಾಯಕೆ ಫೆನ್ ಜುಹುವಾ ಪಾತ್ರೊನು ವಹಿಸಲಾತುಂಡು.{{sfn|Teo|2015|p=24}}ಆರ್ ವೇದಿಕೆದ ಮಿತ್ತುದ ಚಮತ್ಕಾರಿಕ ಕೆಲಸೊಕ್ ಪುದರ್ ಪೋದಿತ್ತೆರ್,{{sfn|ಜಾಂಗ್| 2009|p=159}} ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಂಜೊವು ಯೋಧೆರನ್ ಚಿತ್ರಿಸುನ ಖ್ಯಾತಿನ್ ಗಳಿಸುದು ಇತ್ತುಂಡು (''ವುಡಾನ್'').{{sfn|Cheung|2019|p=140}} ವು ಸುಕ್ಸಿನ್, ವೀ ಪೆಂಗ್‌ಫೀ, ಗಾವೊ ಲಿಹೆನ್, ಟಾನ್ ಝಿಯುವಾನ್, ಝಾಂಗ್ ಡಾಗಾಂಗ್, ಫೂ ಶುಶೆಂಗ್, ಜಾಂಗ್ ಲಿಂಗ್ಲಿ, ಡಿಂಗ್ ಹುವಾಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ಝೌ ಕಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಸೇರಾದು ಹೆಚ್ಚಾಯಿನ ಪಾತ್ರೊವರ್ಗೊದ ಸದಸ್ಯೆರ್.{{sfn|The Chinese Mirror}} ==ಬುಡುಗಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವಾಗತೊ== '''ಹೀರೋಯಿನ್ ಲಿ ಫೀಫೆ''' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿನ ದಿನಾಂಕೊದ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲೊಲು ಭಿನ್ನವಾದುಂಡು, ಕೆಲವು ಪಟ್ಟಿಲು 26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1925 ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು 1 ಜನವರಿ 1926 ಪಂದ್ ಒದಗಿಸಾವುಂಡು.{{sfn|The Chinese Mirror}} ಆರಂಭೊಡು, ಈ ಚಿತ್ರೊದ ಪಾತ್ರವರ್ಗೊದ ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಪ್ರಮುಖ ನಟೆರ್ ಚಿತ್ರಣದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಕರಪತ್ರೊನು ಬಳಸಾದು ಜಾಹೀರಾತು ಮಂತೆರ್. ಉಂದು ಜನಪ್ರಿಯೊ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೊರುಂಡು, ಪೊಸ ಕರಪತ್ರೊನು ತಯಾರು ಮನ್ಪರೆ ಆಂಡ್, ಉಂದು ಫೆನ್ ಜುಹುವಾ ಮಧ್ಯೊಡು ನಕ್ಷತ್ರೊಲೆನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದಿತ್ತುಂಡು. ಜೊತೆಗಾದ್ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾಯಿನ ಸಾರಾಂಶ ಇತ್ತುಂಡು{{sfn|The Chinese Mirror}} ಈ ಮೂಕ ಚಿತ್ರ ಪತ್ತು ರೀಲುದಾತು ಉದ್ದ ಇತ್ತುಂಡು.{{sfn|The Chinese Mirror}} ಜಾಹೀರಾತುಲು ಇತ್ತಿನ '''ಲಿ ಫೀಫೈ''' ಪಾತ್ರೊಲು "ಮೇಲ್ಛಾವಣಿದ ಮಿತ್ತು ಝೂಮ್ ಮನ್ಪುನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗೋಡೆದ ಮಿತ್ತು ಪಾರುನ"ಚಮತ್ಕಾರಿಕೊನು ಒತ್ತುದು ಪಂಡೆರ್.{{sfn|Cheung|2019|p=141}} ಚಿತ್ರೊದ ಕಥಾವಸ್ತು ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಡಕ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್‌ ಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆಂಡ್ ಪಂದ್ ವಿಮರ್ಶಕೆರ್ ಗಮನಿಸಾದೆರ್.{{sfn|The Chinese Mirror}} ಚಿತ್ರೊ ಇತ್ತೆ ಸೋತುಂಡು {{sfn|Teo|2015|p=24}}"ವುಕ್ಸಿಯಾ" ಚಲನಚಿತ್ರೊಲೆನ ಇತಿಹಾಸೊಡು, ಸ್ಟೀಫನ್ ಟಿಯೊ "ನಾಯಕಿ ಲಿ ಫೀಫಿ" ನ್ "ಚಲನಚಿತ್ರೊ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರ್ ಒಪ್ಪುದು ಸುರತ "ವುಕ್ಸಿಯಾ" ಚಿತ್ರ ಪಂದ್.{{efn|In his history of Chinese cinema, Chen Mo gives ''[[Dingjun Mountain (film)|Dingjun Mountain]]'' (1905) as China's first martial arts film, arguing that despite focusing on a [[Chinese opera]] performance by [[Tan Xinpei]] the film featured no singing and involved acts of swordplay and acrobatics. Teo, conversely, describes ''Dingjun Mountain'' as an opera film {{harv|Teo|2015|p=24}}. Meanwhile, the ''Encyclopedia of Chinese Film'' describes ''Heroine Li Feifei'' as merely paving the way for the genre {{harv|Williams|Zhang|1998|p=237}}, together with two other films. }} "ವೇಗೊದ ಕ್ರಿಯೆ, ಅದ್ದೂರಿ ವೇಷಭೂಷಣೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಜಿಂಗ್ ಒಪೆರಾದ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಮತ್ಕಾರಿಲು" ಪಂದ್ ವಿವರಿಸಾದೆರ್. ಉಂದು ಪ್ರಕಾರೊಕು ಒಂಜಿ ಸೂತ್ರೊನು ಒದಗಿಸಾದುಂಡು.{{sfn|Yang|2003|p=10}} 1931 ರ ಪೊಡ್ತುಗು, ಈ ಪ್ರಕಾರೊದ 250 ಡ್ದುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಚಲನಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಶಾಂಘೈಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಂಡ್ ; ಉಂದು ಪದಿನೆಡ್ಮ ಕಂತುಲೆಡ್ "ದಿ ಬರ್ನಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ರೆಡ್ ಲೋಟಸ್ ಟೆಂಪಲ್" ನು ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು. {{sfn|Yang|2003|p=10}} 'ಫೈವ್ ವೆಂಜ್ಫುಲ್ ಗರ್ಲ್ಸ್'' (1928) ಬುಕ್ಕೊ ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ವುಮನ್'' (1929) ಸೇರಾದು ಅವೆತೊ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ಹೊಂದುದುಂಡು.{{sfn|Costanzo|2014|p=57}} ಈ ಪ್ರಕಾರೊ ಕೊರ್ತಿನ ಕೊಡುಗೆಡ್ದು, ಫೆನ್ ಜುಹುವಾ ಅರೆನ್ "ಶಾಂಘೈ ಸಿನಿಮೊದ ಸುರುತ ಯೋಧ ಮಹಿಳೆ" {{sfn|Funnell|2014|p=78}} ಬುಕ್ಕೊ "ಚೀನೀ ಸಿನೆಮೊದ ಸುರುತ ಮಹಿಳೆ ಸರದಾರೆ"{{sfn|Teo|2015|p=24}}ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ==ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಯಿನೊ ಟಿಪ್ಪಣಿಲು== ಚೈನೀಸ್ ಸಿನೆಮಾದ ಇತಿಹಾಸೊಡು, ಚೆನ್ ಮೊ ಆರ್ ಡಿಂಗ್ಜುನ್ ಮೌಂಟೇನ್ (1905) ನ್ ಚೀನೊದ ಸುರುತ ಸಮರ ಕಲೆತೊ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಂದ್ ಕೊರ್ತೆರ್, ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ರಡ್ಡ್ ಬೇತೆ ಚಲನಚಿತ್ರೊಲೆನ್ '''ಟ್ಯಾನ್ ಕ್ಸಿನ್‌ಪೈ''' ಅರೆನ ಚೈನೀಸ್ ಒಪೆರಾ ಪ್ರದರ್ಶನೊದ ಮಿತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಲಾಡಲಾ, ಚಲನಚಿತ್ರೊಡು ಒವ್ವೆ ಗಾಯೊನ ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿವರಸೆ, ಚಮತ್ಕಾರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಲು ಇಜ್ಜಿ ಪಂದ್ ವಾದಿಸಿಯೆರ್. ಟಿಯೊ, ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ್, ಡಿಂಗ್ಜುನ್ ಮೌಂಟೇನ್ ನ್ ಒಪೆರಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಪಂದ್ ವಿವರಿಸುವೆರ್. ನೆತ್ತ ನಡುಟು, ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಚೈನೀಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಹೀರೋಯಿನ್ ಲೀ ಫೀಫೆನ್ ಕೇವಲವಾದ್ ಪ್ರಕಾರೊಗು(ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ & ಝಾಂಗ್ 1998, ಪುಟ 237) ತಾದಿ ಮಂತು ಕೊರ್ತುಂಡು ಪಂದ್ ವಿವರಿಸುಂಡು. {{notelist}} ==ಉಲ್ಲೇಕೊದ ಕೃತಿಲು== {{refbegin|40em}} *{{cite book |url=https://www.filmarchive.gov.hk/documents/18995340/19057015/ebook_eng_02.pdf |title=Heritage and Integration: A Study of Hong Kong Cantonese Opera Films |publisher=Hong Kong Film Archive |location=Hong Kong |editor1-last=Ng |editor1-first=May |editor2-last=Wong |editor2-first=Natasha |date=2019 |translator-last=Ng |translator-first=Rachel |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221223021712/https://www.filmarchive.gov.hk/documents/18995340/19057015/ebook_eng_02.pdf |archivedate=23 December 2022 |accessdate=8 November 2024 |last=Cheung |first=Milky |chapter=The 'Spring and Autumn' of Peking and Cantonese Traditions: Fen Ju Hua and the Capture of the Evil Demons |pages=140–151 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=5VnjAQAAQBAJ | title=World Cinema through Global Genres | isbn=978-1-118-71292-4 | last1=Costanzo | first1=William V. | date=2014 | publisher=John Wiley & Sons |location=London }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=6VmlAwAAQBAJ | title=Warrior Women: Gender, Race, and the Transnational Chinese Action Star | isbn=978-1-4384-5249-4 | last1=Funnell | first1=Lisa | date=2014 | publisher=SUNY Press |location=Albany }} * {{cite journal |title=Heroine Li Feifei (1925) and "Shuomingshu" |url=https://chinesemirror.com/index/2011/11/heroine-li-feifei-1925-shuomingshu.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202224141/http://www.chinesemirror.com/index/2011/11/heroine-li-feifei-1925-shuomingshu.html |archivedate=2 December 2013 |accessdate=13 November 2024 |journal=The Chinese Mirror: A Journal of Chinese Film History |ref={{sfnRef|The Chinese Mirror}} }} *{{cite journal |url=https://www.sensesofcinema.com/2003/feature-articles/sexual_politics_chinese_martial_arts/ |journal=Senses of Cinema |date=May 2023 |last=Reynaud |first=Bérénice |accessdate=13 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240719221833/https://www.sensesofcinema.com/2003/feature-articles/sexual_politics_chinese_martial_arts/ |archivedate=19 July 2024 |title=The Book, the Goddess and the Hero: Sexual Politics in the Chinese Martial Arts Film |issue=26 |ref={{sfnRef|Reynaud|2003}} }} *{{cite book |doi=10.1515/9781474403887-005 |last=Teo |first=Stephen |publisher= Edinburgh University Press |location=Edinburgh |title=Chinese Martial Arts Cinema |date=2015 |isbn=978-1-4744-0388-7 }} *{{cite book |editor1-last=Zhang |editor1-first=Yingjin |editor2-last=Xiao |editor2-first=Zhiwei |title=Encyclopedia of Chinese Film |url=https://archive.org/details/encyclopediaofch0000zhan |year=1998 |publisher=Routledge |location=New York, London |isbn=978-0-415-15168-9 |chapter=Martial Arts Film |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofch0000zhan/page/237 237]–239 |last1=Williams |first1=Tony |last2=Zhang |first2=Yingjin }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=amqzDMOzaCUC | title=Once Upon a Time in China: A Guide to Hong Kong, Taiwanese, and Mainland Chinese Cinema | isbn=978-0-7434-4817-8 | last1=Yang | first1=Jeff | date=2003 | publisher=Simon and Schuster |location=New York }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ofWMPc8uY1gC | script-title=zh:談影小集——中國現代影壇的塵封一隅 |trans-title=A Collection of Shorts about Movies—A Dusty Corner of China's Modern Film World |language=Chinese | isbn=978-986-221-308-7 |last=Zhang |first=Wei | author1-mask=Zhang Wei (張偉) | date=2009 | publisher=Showway Publishing }} {{refend}} ==ಉಲ್ಲೆಕೊಲು== {{reflist|20em}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024]] a6f9vf3iatyeemorpac9mh2txhw8kv6 8 18538 363770 346461 2026-08-02T07:35:01Z ChiK 1136 363770 wikitext text/x-wiki <div id="mw-uploadtext"> '''''ತಿರ್ತು ಮುಕ್ಯೊ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಫಾರ್ಮ್ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಸರಳ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಸ್ತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೂಚನೆಲೆಗ್, [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಫೈಲ್ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ವಿಝಾರ್ಡ್]]‍ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ.''''' <div style="border: 1px solid #c8d0df; background: #e8f0ff; color: #202122; padding: 10px 30px; margin: 0 auto;"> ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಚಿತ್ರೊ, ಧ್ವನಿ ತುಂಡು ಅತ್ತಂಡ ವಿಡಿಯೋ ತುಂಡು ಸೇರಾವುನ ಕ್ರಮೊಕುಲು: #ಕಡತೊಲೆನ್ ಮಿತೇರಾವರೆ ತಿರ್ತ್‌ದ ರೂಪತ್ರೊನು ಬಳಸಿಲೆ. ‌ಕನ #ನೆಟ್ದ್ ದುಂಬು ಮಿತೇರಾಯಿನ ಕಡತೊಲೆನ್ ತೂವರೆ ಇಜಿಂಡ ನಾಡರೆ ಇಡೆಗ್ [[Special:FileList| ಮಿತೇರಾಯಿನ ಕಡತೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ]] ಪೋಲೆ. (ಪಿರ)ಮಿತೇರಿಕೆಲುಲಾ [[Special:Log/upload|ಮಿತೇರಿಕೆ ಗಮನಿ]] ಡ್ ಉಂಡು, ಮಾಜಿಕೆಲು [[Special:Log/delete|ಮಾಜಿಕೆ ಗಮನಿ]] ಡು ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಪುಟೊಟು ಒಂಜಿ ಕಡತೊನು ಸೇರಾರೆ, ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ರೂಪತ್ರಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿನ್ ಬಳಸಿಲೆ: * <strong><code><nowiki>[[</nowiki>{{ns:file}}<nowiki>:File.jpg]]</nowiki></code></strong> ಕಡತದ ಪೂರ್ಣ ಆವೃತ್ತಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪರೆ * <strong><code><nowiki>[[</nowiki>{{ns:file}}<nowiki>:File.png|200px|thumb|left|alt text]]</nowiki></code></strong> ದತ್ತ ಕರೆತ ಪೆಟ್ಟಿಡ್ "alt ಪಟ್ಯ" ಇನ್ಪಿನ ವಿವರಣೆದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ 200 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಅಗೆಲದ ಚಿತ್ರಾರ್ಪಣ ಬಳಸರೆ * <strong><code><nowiki>[[</nowiki>{{ns:media}}<nowiki>:File.ogg]]</nowiki></code></strong> ಕಡತೊನು ತೋಜಾವಂದೆ ಕಡತೊಗು ಸರ್ತವಾದ್ ಗೋಡಿಸಾರೆ. </div> '''''ಟಿಪ್ಪನಿ:''' ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅಪ್‍ಲೋಡ್ ಫಾರಂಲೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಅತ್ತಂದೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆಗ್ ದಯಮಲ್ತ್ '''[[:en:Wikipedia:Media copyright questions|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಮಾಧ್ಯಮ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ]]'''ದ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಪೋಲೆ.'' </div> fctyyve4zktwhyjsvpc2a0mfr9kfvi5 0 18655 363734 281411 2026-08-01T19:39:23Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363734 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} [[File:Tosa Inu.jpg|thumb|'''ತೋಸಾ ಇನು''']] '''ತೋಸಾ ಇನು''' ಅತ್ತ್ಂಡ '''ತೋಸಾ-ಕೆನ್''' ಬುಕ್ಕೊ ``ಜಪಾನೀಸ್ ಮಾಸ್ಟಿಫ್'' ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಈ ತಳಿ [[ಜಪಾನ್]] ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ಅಪರೂಪದ [[ನಾಯಿ]] ಆದುಂಡು. ಉಂದು ಮೂಲತಃ ತೋಸಾ, ಶಿಕೊಕು (ಇತ್ತೆದ ಕೊಚ್ಚಿ) ಯುದ್ಧ ನಾಯಿ ಆದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಜಪಾನ್ ಡ್ ನಾಯಿ ಯುದ್ಧೊಗು ಇತ್ತೆಲಾ (ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್) ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಒಂಜೇ ತಳಿ.<ref name="Wofford">{{cite news |url=https://www.newsweek.com/2016/09/09/japanese-dogfighting-494843.html |title=Dogfights in Japan Are a Family Outing |first1=Taylor |last1=Wofford |date=September 1, 2016 |work=[[Newsweek]] |access-date=December 21, 2018}}</ref> ಕೆಲವು ದೇಶೊಲೆಡ್ ಅಪಾಯಕಾರಿ ತಳಿ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಒಡೆತನೊನು ನಿರ್ಬಂಧ ಮಲ್ತೆರ್. == ತೋಜುನ ರೂಪ == ತೋಸಾ ಗಾತ್ರೊಡು ಮಸ್ತ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಜಪಾನ್ ದ ತಳಿದ ನಾಯಿಲು ದೇಶೊದ ಪಿದಯಿ ಬುಲೆಯಿನ ನಾಯಿಲೆಡ್ದ್ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜಪಾನ್ ದ ತಳಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 36 ಬುಕ್ಕೊ 61 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ (80 ಬುಕ್ಕೊ 135 ಪೌಂಡ್) ನಡುಟು ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ ಜಪಾನಿ ಅತ್ತ್ ನ ತಳಿಗಾರೆರ್ 60 ರ್ದ್ 90 ಕೆಜಿ (130 ರ್ದ್ 200 ಪೌಂಡ್) ತೂಕೊಡು ಬುಕ್ಕೊ 62 ರ್ದ್ 82 ಸೆಂ (24 ರ್ದ್ 32 ಇಂಚ್) ಇಂಚ್ ಅಳತೆದ ನಾಯಿಲೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವೆರ್..{ {ref|fogle}} ಕೋಟ್ ಅಯಿತ ಕಿನ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ನಯವಾದ್ ತೋಜುನ ಲಕ್ಷಣೊಡು ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೆಂಪು, ಬ್ರಿಂಡಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಫಾನ್, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮಂದ ಕಪ್ಪು ಆವೊಲಿ. ಕೋಟ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕನಿಷ್ಠ. ನಾಯಿಲು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ 91 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ (200 ಪೌಂಡ್) ತೂಕೊನು ಟಿಪ್ ಮಲ್ಪುವೆರು. ಜಪಾನ್ ಡ್, ಅಕುಲು ಸುಮೋ ಕುಸ್ತಿಪಟುಲೆಗ್ ಸಮ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಸ್ತಿಡ್ ಲಾ ತೋಜಾವೆರ್. ==ಇತಿಹಾಸೊ== [[File:Tosa inu - głowa.jpg|thumb|right|ತೋಸದ ತರೆ]] [[File:Tosa Ken (named Boss).jpg|thumb|ತೋಸ ಇನು]] [[File:Dog Boss.jpg|thumb|right|ತೋಸ]] ಈ ತಳಿ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧೊಡು ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ತಳಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕೊಕು-ಇನು (ಒಂಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಿ ಸುಮಾರ್ 25 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ (45 ಪೌಂಡ್) ತೂಕೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ 55 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಡು 1872ಡ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬುಲ್ಡಾಗ್, 1874ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಸ್ಟಿಫ್, 1876ಡ್ ಸೇಂಟ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜರ್ಮನ್ ಪಾಯಿಂಟರ್, ಗ್ರೇಟ್ ಡೇನ್) ಡ್ದ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ 1924ಡ್ ಬುಲ್ ಟೆರಿಯರ್. ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾಯಿ ತಳಿಲೆನ ಈ ನಾಯಿಲು ಕ್ರಾಸ್ಡ್.{{ref|cunliffe}} ಜಪಾನ್ ಡ್, ನಾಯಿಲೆನ ಜಗಳೊಗು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ, ಜಾಸ್ತಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನಾಯಿನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ಗುರಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಟೋಸಾ ತಳಿ 1924 ಬುಕ್ಕೊ 1933 ನಡುಟು ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಅಪಗ ಜಪಾನ್ ಡ್ 5,000 ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಟೋಸಾ ತಳಿಗಾರೆರ್ ಇತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web|url=https://www.deseret.com/1998/10/8/19405597/japan-s-powerful-tosa-fighting-dogs-go-for-the-throat-in-canine-sumo/|title=Japan's powerful Tosa fighting dogs go for the throat in canine sumo|newspaper=[[Deseret News]] |first1=Joseph |last1=Coleman |agency=[[Associated Press]] |date=October 8, 1998 |access-date=13 September 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.si.com/vault/1967/01/30/670182/silence-reigns-when-japans-tosas-fight|title=Silence Reigns when Japan's Tosas Fight|access-date=13 September 2018}}</ref> ==ಬಳಕೆ== ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾಡ್, ಉಂದು ನುರ್ಯೊಂಗ್ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಂಸ ನಾಯಿ ತಳಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref>{{cite web | url=https://www.sbs.com.au/news/dateline/article/6-things-you-should-know-about-koreas-dog-meat-farms/real7h7dn | title=6 things you should know about Korea's dog meat farms }}</ref> ==ಕಾನೂನು ವಿಷಯೊಲು== [[File:Tosa Inu puppies 4months.JPG|thumbnail|ತೋಸಾ ಇನು ದ 4 ತಿಂಗೊಲುದ ಕಿನ್ನಿಲು]] ಕೆಲವು ನ್ಯಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ತೋಸಾಸ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ನಿರ್ಬಂಧ ಉಂಡು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ಡ್, ಡೇಂಜರಸ್ ಡಾಗ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೯೯೧ ದ ಅಡಿಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೊಬಾಗೊಡ್ ಡಾಗ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಕ್ಟ್ ೨೦೧೪ ದ ಅಡಿಟ್ ಒಡೆತನೊನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.tt/news/2014-07-14/dog-control-act|title=The Dog Control Act|newspaper=[[The Trinidad Guardian]]}}</ref> ಯುಕೆಗ್ ಟೋಸಾಸ್ ನ್ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ಆಮದು ಮಲ್ಪೆರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು.<ref>{{cite journal |url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1991/Ukpga_19910065_en_1.htm |title=Dangerous Dogs Act 1991 |at=Chapter 65 |location=London |publisher=HMSO/National Archives |year=1991 |access-date=8 February 2010}}</ref> ಈ ತಳಿನ್ ಈತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೊಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು ನಿಷೇಧ ಮಲ್ತೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ನಿರ್ಬಂಧ ಮಲ್ತೆರ್: * ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ * ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ * ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ * ಫಿಜಿ * ಫ್ರಾನ್ಸ್ * ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ * ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ * ಐರ್ಲೆಂಡ್ * ರೊಮೇನಿಯಾ * ಮಲೇಷ್ಯಾ * ಮಾಲ್ಟಾ * ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ * ನಾರ್ವೆ * ಸಿಂಗಾಪುರ್ * ಟುನೀಶಿಯಾ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ * ಇಸ್ರೇಲ್ * ಟರ್ಕಿ ದೇಶ ==ಉಲ್ಲೆಕೊಲು== {{Reflist}} ===ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಲು=== * {{cite book |ref=fogle |last=Fogle |first=Bruce |title=The New Encyclopedia of the Dog |year=2000 |publisher=Doring Kindersley (DK) |isbn=0-7894-6130-7 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/newencyclopediao00fogl }} * {{cite book |ref=cunliffe |last=Cunliffe |first=Juliette |title=The Encyclopedia of Dog Breeds |url=https://archive.org/details/encyclopediaofdo0000cunl_t5p0 |year=2004 |publisher=Parragon Publishing |isbn=0-7525-8276-3}} ==ನನಾತು ಓದರೆ== * Ostuni, Steve (2003). ''Japanese Tosa''. Allenhurst, New Jersey: Kennel Club Books. {{ISBN|1-59378-336-1}}. [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024]] ff3u9wl68wlrsrulq1h5vzkkoru8sor 0 18667 363757 282355 2026-08-01T20:06:17Z InternetArchiveBot 4316 Add 5 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363757 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} '''"ಶರ್ಪಾಯಿ"''' ಪಂಡ ನಾಯಿ ತಳಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಆಸ್ತಿದ ರಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ದೀತಿನ ಶಾರ್ಪೆಯಿನ್ 20ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗ್ ತಳ್ಳಿಯೆರ್. ಈ ತಳಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯೊಡು ಅಯಿತ ಆಳೊದ ಸುಕ್ಕುಲೆಗ್ ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಮ್ಮಿ ಸುಕ್ಕುದ ರೂಪೊನು [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ಡ್ ನಡಪಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Shar Pei Dog Sculpture, Eastern Han dynasty, Indianapolis Museum ofArt.jpg|thumb|left|220px|Chinese sculpture of a shar pei dog from the [[Eastern Han dynasty]] {{circa|100 CE}} <ref>[http://collection.imamuseum.org/artwork/76692/ Indianapolis Museum of Art - Seated Shar Pei Dog]</ref> Kept in the [[Indianapolis Museum of Art]].]] {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 200 | header = | image1 = Gorda - 100.jpg | alt1 = | caption1 = "ಸುಕ್ಕು-ಬಾಯಿ" ಶಾರ್ ಪೆನ್ | image2 = Shar-Pei bone mouth.JPG | alt2 = | caption2 = "ಅಸ್ಥಿ-ಬಾಯಿ" ಶಾರ್ ಪೆನ್ }} ಶಾರ್-ಪೈದ ಮೂಲೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ದಾಖಲೆಲು ಇಜ್ಜಿ, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾಡ್ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲೊಡು ದೀತಿನ ಸುಕ್ಕು ಮುಕ್ತ ರೀತಿದ [[ಕಾಪುನ ನಾಯಿ]] ಮೂರ್ತಿಲೆನ್ ಹೋಲುಂಡು; ಕೆಲವೆರ್ ನಂಬುನಂಚಿನ ಆಧುನಿಕ ತಳಿ, ಚೌ ಚೌ ನೊಟ್ಟುಗು, ಈ ನಾಯಿಲೆಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್.{{r|Morris|Tatler}} ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಆಧುನಿಕ ತಳಿ ಪುಟ್ಟುನ ದುಂಬುದ ತಳಿನ್ ಮೂಲ ತಳಿ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್.{{r|Larson}} ಶಾರ್-ಪೀ ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ 20ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಚೀನಾಡ್ ಯುದ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ಗೊಂದಲೊಲು ಈ ತಳಿನ್ ತೊಂದರೆ ಕೊರ್ತುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ 1970 ದಶಕೊಡು ಉಂದು ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.{{r|Morris|Tatler}} 277 / 5,000 ೧೯೭೩ಡ್ ಮ್ಯಾಟ್ಗೊ ಲಾ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಉದ್ಯಮಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯೊಗು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್]] ಗ್, ತಳಿನ್ ಉಳಾಯೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮನವಿ ಮಲ್ತೆರ್; ೧೯೭೮ಡ್ ಈ ತಳಿನ್ ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಡ್ ಜಗತ್ತ್ ದ ಅಪರೂಪದ ತಳಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ೬೦ ಮಾತ್ರ ಉಂಡು.{{r|Morris|Tatler|Fogle}} ಫಲಿತಾಂಶದ ಪ್ರಚಾರೊಡ್ದ್ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ಈ ತಳಿತ ಉದಾಹರಣೆಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, [[ಮಕಾವು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತೈವಾನ್]] ಡ್ ಅನೈತಿಕ ತಳಿಗಾರೆರ್ ಅಕ್ಲೆನ ಉಳಿಯಿನ ಶುದ್ಧ ತಳಿದ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಎರುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಬೇತೆ ತಳಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ದಾಟೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಟೆರಿಯರ್, ಪಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬುಲ್ಡಾಗ್, ಬುಕ್ಕೊ ಅಜ್ಞಾತ ಅಮೆರಿಕನ್ ಖರೀದಿದಾರೆರೆಗ್ ಸಂತಾನೊನು ಮಾರಾಟ ಮಲ್ಪುನವು.{{r|Tatler}} ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲು ಮೂಲ ತಳಿಡ್ದ್ ಮಾಂಸದ ಬಾಯಿದ ನಾಯಿನ್ ಫಲಿತಾಂಶ ಕೊರ್ತುಂಡು, ಈ ನಾಯಿಲೆನ್ "ಮಾಸ-ಬಾಯಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಶಾರ್ಪಿಸ್, ಆಂಡ ಮೂಲ ನಾಯಿಲೆನ್ "ಎಲುಬು-ಬಾಯಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಶಾರ್ಪಿಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.{{r|Tatler}} ೧೯೭೦ ದಶಕೊಡು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ನಾಯಿಲೆನ್ ಬಳಸುವ ಉತ್ಸಾಹಿ ತಳಿಗಾರೆರ್ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ತಳಿನ್ ಉಳಾಯೆರೆ ಕಾರಣೊನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆರ್, ಒಂಜಿ ತಳಿ ಕ್ಲಬ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ೧೯೯೨ಡ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮಾನ್ಯತೆನ್ ಗಳಸೊಂಡು, ತಳಿ ಮಾನದಂಡೊಡು ಒಂಜಿ ಮಾಂಸ-ಬಾಯಿದ ರೀತಿದ ನಾಯಿನ್ ಸೂಚಿಸಯೆರ್.{{r|Morris|Tatler}}ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಡ್ ಕೆಲವು ತಳಿಗಾರೆರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೂಳೆ-ಬಾಯಿದ ಬಗೆನ್ ನಡಪಾವೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಈ ಬಗೆತ 50 ರ್ದ್ 100 ಉದಾರ್ಮೆಲು ಮಾತ್ರ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.{{r|Tatler}} ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು, ಕೆಲವು ತಳಿಗಾರೆರ್ ಶಾರ್-ಪೀನ್ ಅಯಿತ ಎಲ್ಯ ಗಾತ್ರೊಗು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಕುಲು "ಮಿನಿಯೇಚರ್ ಶಾರ್-ಪೀ" ಪನ್ಪಿನವು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಗಾತ್ರೊದ ಶಾರ್-ಪೀ ದ ಅನೇಕ ತಳಿಗಾರೆರೆನ ವಿರೋಧೊಗು ಮಸ್ತ್.{{r|Morris}} ಗರಿಷ್ಠ {{convert|40|cm|in}} ಡ್ ನಿಲೆಯಾದ್, ಮಿನಿಯೇಚರ್ ಶಾರ್ಪೆಯಿನ್ ಅಯಿತ ಎಲ್ಯ ಗಾತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಕ್ಕುಲೆನ್ ಹೆಚ್ಚಾವುನ ರಡ್ಡ್ ಲೆಕ್ಕೊಗುಲಾ ಬುಲೆಪಾವೆರ್.{{r|Morris}} == ವಿವರಣೆ == [[File:Sharpei tongue.jpg|thumbnail|200px|"ಮೆಲಾತ್-ಬಾಯಿ" ಶರ್ ಪೀ ನೀಲಿ-ಕಪ್ಪು ನಾಲಯಿ]] ಶಾರ್-ಪೀ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸಣ್ಣ ಲೇಪನದ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ನಾಯಿ ತಳಿ ಉಂದು ಅಯಿತ ಅತಿಯಾದ್ ಸುಕ್ಕುದ ಚರ್ಮೊಗು ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು. ಈ ತಳಿ ಮಾಸ್ಟಿಫ್ ಕುಟುಂಬೊದ ಮಸ್ತ್ ನಾಯಿ ತಳಿಲೆನ್ ಹೋಲುಂಡು; ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಸ್ಪಿಟ್ಜ್ ತಳಿಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಿಕಟವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಚೌ ಚೌ ಉಂದೆತ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿ. ರಡ್ಡ್ ತಳಿಲು ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ನೀಲಿ-ಕಪ್ಪು ನಾಲಯಿನ್ ಪಡೆಯಿನವು ಉಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದುಂಡು.{{r|Morris|Fogle|Wilcox-Walkowicz}} ಈ ನಾಯಿ ಚೌ-ಚೌ, ಅಕಿತಾ, ಶಿಬಾ ಇನು, ಮಲಾಮುಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಾಯಿಲೆನ ಒಂಜೇ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Parker2017/> ವಯಸ್ಕ ಶಾರ್ಪೀಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 44 ಬುಕ್ಕೊ 51 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ (17 ಬುಕ್ಕೊ 20 ಇಂಚ್) ನಡುಟು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ 16 ಬುಕ್ಕೊ 20 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ (35 ಬುಕ್ಕೊ 44 ಪೌಂಡ್) ನಡುಟು ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಬಿಳುಪು ಬುಕ್ಕೊ ಏತ್ ಘನ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ಫಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆನೆ ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಚೀನೀ ತಳಿದ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ಅವು ಕ್ಲ್ಯಾಮ್-ಶೆಲ್ ಕಿನ್ನಿಲೆನ್, ಒಂಜಿ ಚಿಟ್ಟೆ ಮೂಂಕುನ್, ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲಂಗಡಿ ಆಕಾರದ ತಲೆನ್, ಒಂಜಿ ಅಜ್ಜಿ ಮೋನೆನ್, ಒಂಜಿ ವಾಟರ್ ಬಫೆಲೊ ಕತ್ತಿನ್, ಒಂಜಿ ಕುದುರೆದ ಬಟ್ಟೆನ್, ಬುಕ್ಕೊ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಕಾರ್ ಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತೆ.{{r|Fogle}} ಈ ತಳಿತ ತಲೆ ಅಯಿತ ದೇಹೊಗು ಹೋಲಿಕೆಡ್ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಅಗಲವಾದ್ ಮೂಗು ಉಪ್ಪುಂಡು ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಳಿಯಿನ ಕೋಟ್ ಡ್ದ್ ಕಪ್ಪು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಬುಡೊಟು ಒಂಜಿ ಉಬ್ಬು ಬುಲೆಪುಂಡು, ಕಿನ್ನಿಲು ಅಗಲ ಬುಕ್ಕೊ ಚಿಕ್ಕ ಬುಕ್ಕೊ ತ್ರಿಕೋನ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಕಣ್ಣ್ ಲು ಜೋಡಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಚರ್ಮದ ಮಡಿಕೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಆಳೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.{{r|Fogle|Banks}} ಈ ತಳಿಗ್ ನೇರವಾದ್, ಎಡ್ಡೆ ಮೂಳೆ ಉಪ್ಪುನ, ಇಳಿಜಾರುದ ಭುಜೊಲೆನ ಕೆಳಗ್ ಸ್ನಾಯುಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಾಲುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಪಿಟ್ಜ್-ಪ್ರಕಾರದ ನಾಯಿಲೆನ ರೀತಿಡ್ ಬೆನ್ನಿದ ಮಿತ್ತ್ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತುನ ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ದದ ಅಗಲದ ಬಾಲ ಉಪ್ಪುಂಡು.{{r|Fogle|Banks}} ==ಆರೋಗ್ಯ== ===ಜೀವನ ನಿರೀಕ್ಷೆ=== ಯುಕೆಡ್ 2024 ಡ್ ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ಈ ತಳಿಗ್ 10.6 ವರ್ಸೊದ ಆಯುಷ್ಯ ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಂಡ್, ಶುದ್ಧ ತಳಿಲೆಗ್ ಸರಾಸರಿ 12.7 ಬುಕ್ಕೊ ಮಿಶ್ರತಳಿಲೆಗ್ 12 ವರ್ಸೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.</ref> ===ಚರ್ಮದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ=== ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಪಶು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬೋಧನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಡ್ದ್ 23,000 ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ದಾಖಲೆಲೆನ ವಿಮರ್ಶೆಡ್ 7.7% ಶಾರ್-ಪೀಸ್ ಗ್ ಅಟೊಪಿಕ್ ಡರ್ಮಟೈಟಿಸ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಒಟ್ಟಾರೆ 3.1% ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ.<ref>{{cite journal|last1=Mazrier|first1=Hamutal|last2=Vogelnest|first2=Linda J.|last3=Thomson|first3=Peter C.|last4=Taylor|first4=Rosanne M.|last5=Williamson|first5=Peter|title=Canine atopic dermatitis: breed risk in Australia and evidence for a susceptible clade|journal=Veterinary Dermatology|date=June 2016|volume=27|issue=3|pages=167–e42|doi=10.1111/vde.12317|pmid=27188769}}</ref> 600 600 ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಯುಎಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲೆಲೆನ ವಿಮರ್ಶೆಡ್ 2 ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಕಮ್ಮಿ ವಯಸ್ಸ್ ದ ಶಾರ್-ಪೀಸ್ ಡ್ 4% ಜನ ಜುವೆನೈಲ್ ಡೆಮೊಡಿಕೋಸಿಸ್ ಡ್ದ್ ಬಳಲೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಒಟ್ಟಾರೆ 0.58% ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ.<ref>{{cite journal | last1=Plant | first1=Jon D. | last2=Lund | first2=Eli M. | last3=Yang | first3=Mingyin | title=A case–control study of the risk factors for canine juvenile-onset generalized demodicosis in the USA | journal=Veterinary Dermatology | volume=22 | issue=1 | date=2011 | issn=0959-4493 | doi=10.1111/j.1365-3164.2010.00922.x | pages=95–99| pmid=20707860 }}</ref> ಯುಕೆಡ್ ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ಶಾರ್-ಪೀ ಒಟ್ಟಾರೆ 0.9% ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಂಡ್, ಆಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ 0.17% ಉಂಡು. ಜುವೆನೈಲ್ ಡೆಮೊಡಿಕೋಸಿಸ್ ಗ್ (2 ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಕಮ್ಮಿ) ಶಾರ್-ಪೀ 0.48% ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ 1.8% ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಉಂಡು. ವಯಸ್ಕ-ಆರಂಭದ ಡೆಮೊಡಿಕೋಸಿಸ್ (4 ವರ್ಷೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ) ಗ್ 0.05% ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಶಾರ್-ಪೀ 0.6% ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಉಂಡು.<ref>{{cite journal | last1=O'Neill | first1=D. G. | last2=Turgoose | first2=E. | last3=Church | first3=D. B. | last4=Brodbelt | first4=D. C. | last5=Hendricks | first5=A. | title=Juvenile-onset and adult-onset demodicosis in dogs in the UK: prevalence and breed associations | journal=Journal of Small Animal Practice | volume=61 | issue=1 | date=2020 | issn=0022-4510 | pmid=31584708 | pmc=7003809 | doi=10.1111/jsap.13067 | pages=32–41}}</ref> ಶಾರ್-ಪೀ ಒಂಜಿ ಸಂಖ್ಯೆದ ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಲೆಗ್ ಒಳಗಾಪುಂಡು: ಅಲರ್ಜಿಕ್ ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆ, ಚರ್ಮದ ಮ್ಯೂಸಿನೋಸಿಸ್, ಇಂಟರ್ಟ್ರಿಗೊ, ಓಟಿಟಿಸ್ ಎಕ್ಸ್ಟರ್ನಾ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಸ್ಕುಲೋಪತಿ.<ref name="small animal dermatology">{{cite book | last1=Hnilica | first1=Keith A. | last2=Patterson | first2=Adam P. | title=Small Animal Dermatology | publisher=Saunders |location=St. Louis (Miss.) | date=2016-09-19 | isbn=978-0-323-37651-8 | page=}}</ref> ===ಕುಟುಂಬೊದ ಶಾರ್ಪೈ ಜ್ವರ=== [[Image:Botox, resting, Winter 2013.jpg|thumb|right| ಶಾರ್ ಪ್ಯೆ ಜ್ವರೊತ]] ಶಾರ್ಪೆಯಿ ಜ್ವರ (ಫ್ಯಾಮಿಲಿಯಲ್ ಶಾರ್ಪೆಯಿ ಜ್ವರ ಅತ್ತಂದೆ ಎಫ್ ಎಸ್ ಎಫ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಪಂಡ ಶಾರ್ಪೆಯಿಡ್ ತೋಜುನ ಒಂಜಿ ಕಾಯಿಲೆ, ಉಂದೆಟ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಜ್ವರ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡೆ ಊದುನವು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ನರಮಾನಿಲೆಡ್ ಕುಟುಂಬದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜ್ವರೊನು ಹೋಲುಂಡು. ಕಾರಣ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ, ಆಂಡ ಉಂದು ಆನುವಂಶಿಕವಾದ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್.<ref name=Ettinger_1995>{{cite book|author1=Ettinger, Stephen J. |author2=Feldman, Edward C. |title=Textbook of Veterinary Internal Medicine|url=https://archive.org/details/isbn_072166797_2 |edition=4th|publisher=W.B. Saunders Company|year=1995|isbn=0-7216-6795-3}}</ref> ಶಾರ್ಪೆ ಜ್ವರ ಆ ಅಂಗೊಲೆಡ್ ಅಮಿಲಾಯಿಡ್ ನಿಕ್ಷೇಪೊದ ಮೂಲಕ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದ ವೈಫಲ್ಯೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು (ಅಮಿಲೋಯಿಡೋಸಿಸ್). ಬಾಧೆಗ್ ಒಳಗಾಯಿನ ಶಾರ್ ಪೀ ಡ್ ಇಂಟರ್ ಲ್ಯೂಕಿನ್ 6 ದ ಮಟ್ಟೊಲು ಎಚ್ಚ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಜ್ವರದ ಪೊರ್ತುಡು ದೇಹೊಡು ತೀವ್ರ ಹಂತದ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಲೆನ ಸಂಗ್ರಹೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ತೀವ್ರ ಹಂತದ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಲು ಮುರಿದ್ ಎಎ ಅಮಿಲಾಯಿಡ್ ನ್ ರೂಪಿಸವುಂಡು, ಉಂದು ಮೂತ್ರಪಿಂಡೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮ್ಮಿ ಸರ್ತಿ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ, ಗುಲ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಜಠರಗರುಳಿನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಜಮಾ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |author=Tellier L |title=Immune-mediated vasculitis in a shar-pei with swollen hock syndrome |journal=Can Vet J |volume=42 |issue=2 |pages=137–9 |year=2001 |pmid=11272460 |pmc=1476484}}</ref> ಉಂದು ಕಡೆಕ್ ಆಜಿ ವರ್ಸೊಗು ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಅತ್ತಂಡ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದ ವೈಫಲ್ಯೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.<ref name=Ettinger_1995/> ಶಾರ್ಪೆಯಿ ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಜ್ವರ, ಊತ, ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡೆದ ನೋವು, ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ರಡ್ಡ್ ದಿನೊಟು ಪರಿಹಾರ ಆಪುಂಡು. ಹಾಕ್ಸ್ ಡ್ ಊದಿಪುನವು ಸುಲಭವಾದ್ ಗುರುತಿಸವೊಲಿ - ಒಂಜಿ ಹಾಕ್ ಸ್ಪ್ರೇನ್ ಅತ್ತಂದೆ ಬ್ರೇಕ್ ನಂತರ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಊದಿಪುನ ಬದಲ್ ಒಂಜಿ ಫ್ಲಾಸಿಡ್ ವಾಟರ್ ಬಲೂನ್ ನ್ ಹೋಲುಂಡು. ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಕಾರ್ಪ್ರೊಫೆನ್ ದಂಚಿನ ಎನ್ಎಸ್ಎಐಡಿಲೆಡ್ದ್ ಗುಣ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದ ವೈಫಲ್ಯೊಗು ಆ ಕಾಯಿಲೆಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನೊಲೆನ್ ಬುಡ್ದು ಗುಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಶಾರ್ಪೆ ಜ್ವರದ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕಂತುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಅಮಿಲೋಯಿಡೋಸಿಸ್ ನ್ ತಡೆಪುನವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ನಾಯಿಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಕೊಲ್ಚಿಸಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡೈಮೆಥೈಲ್ ಸಲ್ಫಾಕ್ಸೈಡ್ ನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=Ettinger_1995/> ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ನಾಯಿಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು ಬುಕ್ಕೊ ಅಮೇರಿಕೊಡು 23% ನಾಯಿಲೆನ್ ಬಾಧೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref>{{Cite journal | last1 = Olsson | first1 = M. | last2 = Meadows | first2 = J. R. S. | last3 = Truvé | first3 = K. | last4 = Rosengren Pielberg | first4 = G. | last5 = Puppo | first5 = F. | last6 = Mauceli | first6 = E. | last7 = Quilez | first7 = J. | last8 = Tonomura | first8 = N. | last9 = Zanna | first9 = G. | last10 = Docampo | first10 = M. J. | last11 = Bassols | first11 = A. | last12 = Avery | first12 = A. C. | last13 = Karlsson | first13 = E. K. | last14 = Thomas | first14 = A. | last15 = Kastner | first15 = D. L. | last16 = Bongcam-Rudloff | first16 = E. | last17 = Webster | first17 = M. T. | last18 = Sanchez | first18 = A. | last19 = Hedhammar | first19 = A. | last20 = Remmers | first20 = E. F. | last21 = Andersson | first21 = L. | last22 = Ferrer | first22 = L. | last23 = Tintle | first23 = L. | last24 = Lindblad-Toh | first24 = K. | editor1-last = Georges | editor1-first = Michel | title = A Novel Unstable Duplication Upstream of HAS2 Predisposes to a Breed-Defining Skin Phenotype and a Periodic Fever Syndrome in Chinese Shar Pei Dogs | doi = 10.1371/journal.pgen.1001332 | journal = PLOS Genetics | volume = 7 | issue = #3 | pages = e1001332 | year = 2011 | pmid = 21437276| pmc =3060080 | doi-access = free }}</ref> ===ಬೇತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲು=== ಶಾರ್-ಪೀ ಹೈಪೋಥೈರಾಯ್ಡಿಸಮ್ ಗ್ ಒಳಗಾಪುಂಡು.<ref name="small animal dermatology"/> ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಪಂಡ ಕಣ್ಣ್ ದ ನೋವುದ ಕಾಯಿಲೆ, ಎಂಟ್ರೊಪಿಯನ್, ಉಂದೆಟ್ ಕಣ್ಣ್ ದ ರೆಪ್ಪೆಲು ಒಳಗ್ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತುದು ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಲ್ಪಂದೆ ಬುಡ್ಂಡ ಕುರುಡುಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿನ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಡ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ - ಕಣ್ಣ್ ರೆಪ್ಪೆಲೆನ್ "ಟ್ಯಾಕ್" ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಅವು ನಾಯಿ ಮರಿಲೆಡ್ ಕಣ್ಣ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಉರುಳುಜಿ, ಅತ್ತಂದೆ ಹದಿಹರೆಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿರಿಯ ಶಾರ್ಪಿಲೆಡ್ ಅಧಿಕ ಚರ್ಮನ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಡ್ ದೆಪ್ಪೊಲಿ.<ref name=Gelatt_1999>{{cite book|editor=Gelatt, Kirk N. |title=Veterinary Ophthalmology|url=https://archive.org/details/veterinaryophtha0000unse_m3f2 |edition=3rd|publisher=Lippincott, Williams & Wilkins|year=1999|isbn=978-0-683-30076-5}}</ref> ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ ೧೨ ಕೊರತೆ ಶಾರ್-ಪೀಡ್ ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಆದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಆನುವಂಶಿಕವಾದ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಶಂಕೆ ಉಂಡು.<ref>{{cite journal|last1=Grützner|first1=Niels|last2=Bishop|first2=Micah A.|last3=Suchodolski|first3=Jan S.|last4=Steiner|first4=Jörg M.|title=Association Study of Cobalamin Deficiency in the Chinese Shar Pei|journal=Journal of Heredity|date=1 March 2010|volume=101|issue=2|pages=211–217|doi=10.1093/jhered/esp100|language=en|issn=0022-1503|pmid=19926684|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Bishop|first1=Micah A.|last2=Xenoulis|first2=Panagiotis G.|last3=Berghoff|first3=Nora|last4=Grützner|first4=Niels|last5=Suchodolski|first5=Jan S.|last6=Steiner|first6=Jörg M.|title=Partial characterization of cobalamin deficiency in Chinese Shar Peis|journal=The Veterinary Journal|date=1 January 2012|volume=191|issue=1|pages=41–45|doi=10.1016/j.tvjl.2011.05.008|pmid=21652239}}</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕೊಡು 250,000 ಮೊಣಕೈ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ವಿಮರ್ಶೆಡ್ 2 ವರ್ಷೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ವಯಸ್ಸ್ ದ 24% ಶಾರ್-ಪೈಸ್ ಮೊಣಕೈ ಡಿಸ್ಪ್ಲಾಸಿಯಾಡ್ದ್ ಬಳಲೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ತೆರಿಂಡ್.<ref>{{cite journal | last1=Oberbauer | first1=A. M. | last2=Keller | first2=G. G. | last3=Famula | first3=T. R. | title=Long-term genetic selection reduced prevalence of hip and elbow dysplasia in 60 dog breeds | journal=PLOS ONE | publisher=Public Library of Science (PLoS) | volume=12 | issue=2 | date=2017-02-24 | issn=1932-6203 | doi=10.1371/journal.pone.0172918 | doi-access=free | page=e0172918| pmid=28234985 | pmc=5325577 }}</ref> ಶಾರ್-ಪೀ ಪಂಡ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಓಪನ್-ಆಂಗಲ್ ಗ್ಲುಕೋಮಾಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಾಧೆಗ್ ಒಳಗಾಯಿನ ತಳಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ADAMTS17 ಜೀನ್ ದ ಆಟೋಸೋಮಲ್ ರಿಸೆಸಿವ್ ಮ್ಯುಟೇಶನ್ ತಳಿತ ಸ್ಥಿತಿಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite book |author1-first=James A.C. |author1-last=Oliver |author2-first=Cathryn S. |author2-last=Mellersh | editor1-first=Barbara | editor1-last=Cooper | editor2-first=Elizabeth |editor2-last=Mullineaux |editor3-first=Lynn | editor3-last=Turner |title=BSAVA Textbook of Veterinary Nursing |date=2020 |publisher=British Small Animal Veterinary Association |isbn=978-1-910-44339-2 |edition=Sixth|chapter=Genetics| page=131}}</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕೊಡು ಆಸ್ಪತ್ರೆದ ದಾಖಲೆಲೆನ ಒಂಜಿ ವಿಮರ್ಶೆಡ್ 4.4% ಜನಕುಲು ಸಣ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ಗ್ಲುಕೋಮಾಡ್ದ್ ಬಳಲೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ತೆರಿಂಡ್, ಮಿಶ್ರ-ಜನಾಂಗದಕ್ಲೆನ 0.71% ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ.<ref>{{cite journal | last1=Gelatt | first1=Kirk N. | last2=MacKay | first2=Edward O. | title=Prevalence of the breed-related glaucomas in pure-bred dogs in North America | journal=Veterinary Ophthalmology | volume=7 | issue=2 | date=2004 | issn=1463-5216 | doi=10.1111/j.1463-5224.2004.04006.x | pages=97–111| pmid=14982589 }}</ref> ಹಿಯಾಟಲ್ ಹರ್ನಿಯಾಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಾಧೆಗ್ ಒಳಗಾಯಿನ ರಡ್ಡ್ ತಳಿಲೆಡ್ ಶಾರ್ಪೆಯಿ ಒಂಜಿ.<ref>{{cite book |last1=Monnet | first1=Eric | first2=Ronald |last2=Bright| title=Small Animal Soft Tissue Surgery | publisher=John Wiley & Sons |location=Hoboken, NJ | date=2023-05-31 | isbn=978-1-119-69368-0 | pages=29–36 |chapter=Hiatal hernia}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist|refs= <ref name=Banks>{{cite book |last=Banks |first=Edward |date=2013 |title=Dogs: the ultimate dog lover's guide |url=https://archive.org/details/dogsultimatedogl0000bank |location=Sywell |publisher=Igloo Books Ltd |pages=[https://archive.org/details/dogsultimatedogl0000bank/page/138 138]–139 |isbn=978-1-78197-890-0}}</ref> <ref name=Fogle>{{cite book |last=Fogle |first=Bruce |author-link=Bruce Fogle|date=2009 |title=The encyclopedia of the dog |url=https://archive.org/details/encyclopediaofdo0000fogl |location=New York |publisher=DK Publishing |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofdo0000fogl/page/254 254] |isbn=978-0-7566-6004-8}}</ref> <ref name=Larson>{{cite journal|author=Larson, G|year=2012|title=Rethinking dog domestication by integrating genetics, archeology, and biogeography|doi=10.1073/pnas.1203005109|pmid=22615366|pmc=3384140|volume=109|issue=23|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|pages=8878–83|bibcode=2012PNAS..109.8878L|doi-access=free}}</ref> <ref name=Morris>{{cite book |last=Morris |first=Desmond |author-link=Desmond Morris |date=2001 |title=Dogs: the ultimate dictionary of over 1,000 dog breeds |url=https://archive.org/details/isbn_9781570762192 |location=North Pomfret, VT|publisher=Trafalgar Square Publishing |pages=355–357 & 563–564 |isbn=1-57076-219-8}}</ref> <ref name=Parker2017>{{cite journal |last1=Parker |last2=Dreger |last3=Rimbault |last4=Davis |last5=Mullen |last6=Carpintero-Ramirez |last7=Ostrander |display-authors=1 |year=2017 |title=Genomic Analyses Reveal the Influence of Geographic Origin, Migration, and Hybridization on Modern Dog Breed Development |journal=[[Cell Reports]] |volume=19 |issue=4 |pages=697–708 |doi=10.1016/j.celrep.2017.03.079 |pmid=28445722 |pmc=5492993}} Figure 1</ref> <ref name=Tatler>{{cite magazine |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Discovering the Shar Pei: an endangered dog breed |url=https://www.tatlerasia.com/homes/decor/discovering-the-shar-pei-an-endangered-dog-breed |magazine=[[Tatler|Hong Kong Tatler]] |location=Hong Kong |publisher=Tatler Asia Limited |date=23 Jul 2012 |access-date=21 July 2020 }}</ref> <ref name=Wilcox-Walkowicz>{{cite book |last1=Wilcox |first1=Bonnie |last2=Walkowicz |first2=Chris |date=1995 |title=Atlas of dog breeds of the world |location=Neptune City, N.J. |publisher=TFH Publications |page=22}}</ref> }} fbhc848qnhfzwc2fv29daan2xg6atv1 0 18707 363716 282607 2026-08-01T19:20:26Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363716 wikitext text/x-wiki '''''ಹೈಪರಿಕಮ್ ಯೆಜೊಯೆನ್ಸ್'''''{{Efn|Also styled as '''''ಹೈಪರಿಕಮ್ ಯೆಜೊಯೆನ್ಸೆ'''''}}, '''ಯೆಜೊ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವರ್ಟ್''', ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವರ್ಟ್ ಕುಟುಂಬೊಡು [[ಹೈಪೆರಿಕೇಸಿ]] ದ [[ಪೂತ ಸಸ್ಯ]] ದ ಒಂಜಿ [[ಜಾತಿ]]. ಜಪಾನ್, [[ಸಖಾಲಿನ್]], ಬುಕ್ಕೊ [[ಕುರಿಲ್ ದ್ವೀಪೊಲು|ಕುರಿಲ್]] ದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ, ಈ ಸಸ್ಯೊನು ಕಲ್ಲುಲೆನ ನಡುಟು ಬುಕ್ಕೊ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಉಂದು ಒಂಜಿ [[ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ]] ಮೂಲಿಕೆ, ಉಂದೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಕಾಂಡೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೂತ ಗುಂಪುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. [[ಯೆಜೊ'ಒಟಿಗಿರಿನ್|ಯೆಜೊ'ಒಟಿಗಿರಿನ್ಸ್]] ಪನ್ಪಿನ ಕೆಲವು [[ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್|ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ಸ್]] ನ್ ಈ ಜಾತಿಡ್ದ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸವೊಂಡುಂಡು, ಉಂದು [[ಆಂಟಿಕಾರ್ಸಿನೋಜೆನ್|ಆಂಟಿಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಆಂಟಿಮೈಕ್ರೊಬಿಯಲ್]] ಚಟುವಟಿಕೆನ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯೊದ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಡ್ ತೋಜಾದ್ಂಡ್. == ವಿವರಣೆ == '''''ಹೈಪೆರಿಕಮ್ ಯೆಜೊಯೆನ್ಸ್''''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಮೂಲಿಕೆ ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 10-30 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆಪುಂಡು. ಉಂದು ''ಹೈಪೆರಿಕಮ್ ಮೊಮೊಸಿಯನಮ್'' ಮಧ್ಯ ಹೊನ್ಶುಡ್ದ್, ಆಂಡ ಅಯಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿತರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛದ ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು.{{Sfn|Robson|2002|p=117}} === ಸಸ್ಯಕ ರಚನೆಲು === ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯೊಡು, ಸಸ್ಯ ನೇರವಾದ್ ಬುಳೆಪುಂಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಬೇರುದ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ನೆಲತ ಉಲಯಿ ಪಿದಯಿ ಬುಳೆಪುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಕಾಂಡೊಲು ಉಂಡು ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದಟ್ಟವಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು, ಆಂಡ ಅಪರೂಪೊಡು ಒಂಟಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಂಡೊಲು ಶಾಖೆ ಆವೊಲಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಇಜ್ಜಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಉದ್ದೊಗು ರಡ್ಡ್ ರೇಖೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು ಅವು ಕಪ್ಪು ಬಿಂದುದ ಆಕಾರೊಡು [[ಗ್ರಂಥಿ (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ)|ಗ್ರಂಥಿಲು]] ಉಪ್ಪುಂಡು. [[ಇಂಟರ್ನೋಡ್ (ಬೊಟಾನಿ)|ಇಂಟರ್ನೋಡ್ಸ್]] 1.2–2.8 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಎಲೆಕುಲು ನೇರವಾದ್ ಕಾಂಡೊಗು ಜೋಡಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.{{Sfn|Robson|2002|p=117}} ಎಲೆತ ಕತ್ತಿಲು 0.8–2.0 ಸೆಂ ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ 0.3–0.9 ಸೆಂ ಅಗಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಿತ್ತ್ ದ ಎಲೆಕುಲು [[ಅಂಡಾಕಾರ (ಎಲೆ)|ಅಂಡಾಕಾರದ]] ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಕೆಳ್ ದ ಎಲೆಲು ಲಾನ್ಸ್ ಆಕಾರೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಕಿರಿದಾದ್ ಉದ್ದೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಕೆಳಭಾಗೊಡು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಪೇಪರ್ ಟೆಕ್ಸ್ಚರ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಲೆತ ತುದಿ ಮುಂಡಾಸ್ ಡ್ದ್ ಸುತ್ತುದು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅಂಚುಲು ಮೃದುವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ನೆಲ ಬೆಣೆ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಕಾಂಡೊನು ತಬ್ಬಿಬ್ಬು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ಜೋಡಿ ರಕ್ತನಾಳೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಂಥಿಲು ಬೊಲ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಂದು ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಿಲು ಕಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಚಿದ ಸುತ್ತಲ ಬಿಂದು ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.{{Sfn|Robson|2002|p=117}} === ಪೂತ ರಚನೆಲು === ಪುಷ್ಪ ಗುಂಪುಲು ([[ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛ]]) ಒಂಜಿ ಅತ್ತಂದೆ ರಡ್ಡ್ [[ನೋಡ್ (ಬೊಟಾನಿ)|ನೋಡ್ಸ್]] ಡ್ದ್ 3-9 ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದು [[ಕೊರಿಂಬ್]]-ಲೆಕೊ ಅತ್ತಂದೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಪಿರಮಿಡ್ ಆಕಾರೊನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. [[ಬ್ರಾಕ್ಟ್|ಬ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್]] ಎಲೆಕುಲೆನಲೆಕನೆ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ ಒಂತೆ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ [[ಬ್ರಾಕ್ಟಿಯೋಲ್|ಬ್ರಾಕ್ಟಿಯೋಲ್ಸ್]] ಉಪ್ಪುಂಡು ಅವು 0.4–0.5 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿರಿದಾದ್ ಲಾನ್ಸ್ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೂಕುಲು 1.5-2.0 ಸೆಂ.ಮೀ. ಅಗಲ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ನಕ್ಷತ್ರದ ಆಕಾರೊಡು ಜೋಡಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ದಳೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. [[bud]]ding ಆನಗ, ಅವು ಒಂಜಿ ಕಿರಿದಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರೊಡು ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಿಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉದ್ದೊದ ಐನ್ [[ಸೆಪಲ್]] ಉಂಡು, 0.4–0.6 ಸೆಂ ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ 0.1–0.2 ಸೆಂ ಅಗಲ ಉಂಡು. ಸಸ್ಯ ಮೊಗ್ಗು ಬುಲೆನಗ ಬುಕ್ಕೊ [[ಫಲ ಕೊರ್ನಗ]] ಅವು ನಿಲೆಯಾದುಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಿಂದು ಬುಕ್ಕೊ ಮೃದುವಾದ್ ಅಂಚುಲೆನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಲಾನ್ಸ್ ಲೆಕೊ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸೆಪಲ್ ಲೆಗ್ ಮೂಜಿ ರ್ದ್ ಐನ್ ರಕ್ತನಾಳೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಂದು ಆಕಾರೊದ ಗ್ರಂಥಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು ಅವು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮಂಜಲ್ ಆಂಡ ಅಪರೂಪೊಡು ಕಪ್ಪು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಪುಷ್ಪೊಗು ಐನ್ ತೆಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ದಳೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು ಅವು 0.8–1.2 ಸೆಂ ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ 0.35–0.5 ಸೆಂ ಅಗಲ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಸೆಪಲ್ ಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಅಸಮ್ಮಿತಿ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮೃದುವಾದ್ ಅಂಚುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ದಳೊಲೆನ ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಗ್ರಂಥಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು ಆಂಡ ಅಂಚಿನ ಕಡೆಟ್ ಅನಿಯಮಿತವಾದ್ ಕಪ್ಪು ಗ್ರಂಥಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.{{Sfn|Robson|2002|p=117}} ಒಂಜಿ ಪುಷ್ಪೊಗು ಸುಮಾರ್ 30-50 [[stamens]] ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಮೂಜಿ [[ಫ್ಯಾಸಿಕಲ್ (ಬೊಟಾನಿ)|ಫ್ಯಾಸಿಕಲ್ಸ್]] ಡ್ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉದ್ದದ ಪುಷ್ಪಕಂಠೊಲು 0.8–1.0 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು, ದಳೊಲೆಡ್ದ್ ಕಮ್ಮಿ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತಾ ಕಪ್ಪು [[ಆಂಥರ್]] ಗ್ರಂಥಿನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. [[ಅಂಡಾಶಯ (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ)|ಅಂಡಾಶಯ]] ಮೂಜಿ ಕೋಶೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ 0.30–0.32 ಸೆಂ ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ 0.15–0.20 ಸೆಂ ಅಗಲೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಜಿ ಉಚಿತ [[ಶೈಲಿ (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ)|ಶೈಲಿಲು]] ಉಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ [[ಕಳಂಕ (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ)|ಕಳಂಕೊಲು]] ಒಂಜಿ ಕಿರಿದಾಯಿನ ಗುಂಡಿದ ತಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. [[ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲ್ (ಫಲ)|ಬೀಜದ ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲ್]] 0.5–0.8 ಸೆಂ ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ 0.3–0.4 ಸೆಂ ಅಗಲ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಉದ್ದೊಗು ಕವಾಟೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಲಯಿದ ಬೀಜೊಲು ಕಪ್ಪು ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ 0.1–0.13 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದೊದ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.{{Sfn|Robson|2002|p=117}} === ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ === ಕೆಲವು ಪೊಸ [[ಮೊನೊಟೆರ್ಪೀನ್]] [[ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್|ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ಸ್]] ನ್ ''ಎಚ್. ಯೆಜೊಯೆನ್ಸೆ''. ಅವುಲು [[ಯೆಜೊ'ಒಟಿಗಿರಿನ್]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಸುರುತ ಮೂಜಿ (ಎ-ಸಿ) ಒಂಜಿ ಅನನ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಂಗುರ ರಚನೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಅವು [[ಹೈಪರ್ಫೋರಿನ್]] ಅನಲಾಗ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್.{{Sfn|Tanaka|Kakuguchi|Ishiyama|Kubota|2009|p=4749}} ಯೆಜೊಒಟೊಗಿರಿನ್ಸ್ ಡಿ-ಎಫ್ [[ಫ್ಲೋರೊಗ್ಲುಸಿನಾಲ್|ಅಸಿಲ್ಫ್ಲೋರೊಗ್ಲುಸಿನಾಲ್ಸ್]] ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಆಂಡ ಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಚ್ ಲಾ ಮೊನೊಟರ್ಪೀನ್ ಲು.{{Sfn|Tanaka|Tsuji|Kashiwada|Kobayashi|2016|p=991}} ಉಂದೆತ ಮ್ಯಕ್ರೊ ಅಂಶೊಲೆನ್ 2012ಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ಒಣ ತೂಕೊಗು 109 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಕರ್ಬ, ಒಂಜಿ ಕೆಜಿಗ್ 36 ಮಿಗ್ರಾಂ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್, 20 ಮಿಗ್ರಾಂ ಸತು ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗ್, 6.4 ಮಿಗ್ರಾಂ ತಾಮ್ರ ಪ್ರತಿ ಕೆಜಿಗ್, ಬುಕ್ಕೊ 15 ಮಿಗ್ರಾಂ ನಿಕಲ್ ಪ್ರತಿ ಕೆ.ಜಿ.{{Sfn|Horie|Mizuno|Nosaka|2000|p=858}} == ವ್ಯಾಕರಣ == ಹೈಪೆರಿಕಮ್ ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ ದ ಒಂಜಿ ಮೂಲ ಪಂಡ ಉಂದು [[ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ|ಗ್ರೀಕ್]] ಪದೊಕುಲೆಡ್ದ್ {{lang|el|ಹೈಪರ್}} (ಮಿತ್ತ್) ಬುಕ್ಕೊ {{lang|el|eikon}} (ಚಿತ್ರ) ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಇಲ್ಲಡ್ ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಐಕಾನ್|ಐಕಾನ್ಸ್]] ದ ಮಿತ್ತ್ ಸಸ್ಯೊನು ನೇಲ್ಪಾವುನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಗು ಉಲ್ಲೇಖ.{{Sfn|Coombes|2012|p=172}} ಉಂದೆತ ಜಪಾನೀಸ್ ಪುದರ್ {{ಲಾಂಗ್|ಜಾ|ಯೆಜೊ ಒಟೊಗಿರಿ}} ಉಂದು {{ಲಾಂಗ್|ಜಾ|ಯೆಜೊ ಒಟೊಗಿರಿ}} ಪಂಡ್ದ್ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಆಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಥ ಯೆಜೊ ಸೈಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವರ್ಟ್.<ref name=":0">{{Cite web |title=''Hypericum yezoense'' {{small|Maxim.}} |url=https://hosho.ees.hokudai.ac.jp/tsuyu/top/plt/st_john-wort/hypericum/yez.html |access-date=14 November 2024 |website=Tsuyuzaki Shiro |publisher=Hokkaido University}}</ref>{{Sfn|Tanaka|Kashiwada|2021|p=428}} == ವರ್ಗೀಕರಣ == ಹೈಪರಿಕಮ್ ಯೆಜೋಯೆನ್ಸ್'' ನ್ ಮೂಲತಃ [[ಕಾರ್ಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮೊವಿಚ್]] 1886ಡ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆಲ್ಲರ್ ಯೆಜೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಜಾತಿದ ಸಸ್ಯೊಲೆನ್ ''ಎಚ್. ಮೊರೊರನೆನ್ಸ್'' ಬುಕ್ಕೊ ''ಎಚ್. ಪ್ರೊಕಂಬೆನ್ಸ್'' ೧೮೯೭ಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ''ಎಚ್. ಒಲೊಗಂಥೆಮಮ್'' ೧೯೦೪ಡ್.<ref name="POWO">{{Cite POWO|id=433967-1|title=''Hypericum yezoense'' {{small|Maxim.}}|access-date=12 November 2024}}</ref> [[ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಅಬೆಲ್ ಹೆಕ್ಟರ್ ಲೆವೆಲ್ಲೆ|ಆಕ್ಟೋರೆ ಲೆವೆಲ್ಲೆ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಯುಜೀನ್ ವನಿಯಟ್]] ''ಎಚ್. ಪೊರ್ಫಿರಾಂಡ್ರಮ್'' ಸಖಾಲಿನ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಮಾದರಿನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ [[ಫಿಲಿಫಾರ್ಮ್ (ಬೊಟಾನಿ)|ಫಿಲಿಫಾರ್ಮ್]] ಶೈಲಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಪರಾಗ ಗ್ರಂಥಿಲು ಉಂಡು, ಆಂಡ ಉಂದು ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ [[ಸಮಾನಾರ್ಥಕ (ವರ್ಗೀಕರಣ)|ಸಮಾನಾರ್ಥಕ]] ಪಂಡ್ದ್ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್.{{Sfn |ಲೆವೆಲ್ಲೆ|೧೯೦೯|ಪಿ=೩೩೦}} ಜಪಾನಿನ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ [[ಹಿಡೆಯೊ ಕೊಯಿಡ್ಜುಮಿ]] ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದೊಕುಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ''ಎಚ್. ಪ್ಸೆಡುಒನಿಕ್ಕೊಯೆನ್ಸೆ'' ಬುಕ್ಕೊ ''ಎಚ್. ಯೋಟಿಯೆನ್ಸೆ'' ೧೯೩೭ಡ್.<ref name="POWO" /> ೨೦೦೨ಡ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ [[ನಾರ್ಮನ್ ರಾಬ್ಸನ್ (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ)|ನಾರ್ಮನ್ ರಾಬ್ಸನ್]] ತನ್ನ [[ಮೊನೊಗ್ರಾಫ್]] ದ ಭಾಗವಾದ್ ''ಹೈಪೆರಿಕಮ್'' ದ [[ಕ್ರೌನ್ ಗ್ರೂಪ್|ಕ್ರೌನ್]] ಸರಣಿನ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ''ಎಚ್. ಯೆಜೊಯೆನ್ಸೆ'' ಈ [[ಹೈಪೆರಿಕಮ್ ಸೆರ್. ಹೈಪರಿಕಮ್|ಸರಣಿ ''ಹೈಪರಿಕಮ್'']]. ರಾಬ್ಸನ್ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾದ್ ''[[ಹೈಪೆರಿಕಮ್ ಟೊಸೆನ್ಸ್|ಎಚ್. ತೊಸಾಯೆನ್ಸೆ]]'', ''[[ಹೈಪೆರಿಕಮ್ ಇವಾಟೆಲಿಟ್ಟೊರಾಲೆ|ಎಚ್. ಇವಾಟೆಲಿಟ್ಟೊರಾಲೆ]]'', ಬುಕ್ಕೊ ''ಎಚ್. ಮೊಮೊಸೀನಮ್'' ನ್ ಸರಣಿಡ್ "ಉತ್ಪನ್ನ ಜಪಾನಿನ ''ಎಚ್. ಯೆಜೊಯೆನ್ಸೆ'' ಗುಂಪುಗು ಸೇರಾವೊಲಿ.{{Sfn|Robson|2002|p=62-63}} == ವಿತರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ''ಹೈಪೆರಿಕಮ್ ಯೆಜೊಯೆನ್ಸ್'' ದಕ್ಷಿಣ [[ಸಖಾಲಿನ್]] ಡ್ದ್ ಉತ್ತರ ಜಪಾನ್ ಮುಟ್ಟ [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನ|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್, ಬುಕ್ಕೊ [[ಕುರಿಲ್ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್]].<ref name="POWO" /> ಈ ಜಾತಿ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೊರಿಯಾಡ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ [[ಅರಿಕಾ ಕಿಮುರಾ]] ಮಲ್ತಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಉಂದು ತಪ್ಪು ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಂಡ್.{{Sfn|Robson|2002|p=117}} ಪರ್ವತೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರೊದ ಬರಿಟ್ ಕಲ್ಲ್ ದ ಅತ್ತಂಡ ಹುಲ್ಲುದ ಜಾಗೆಲು ಉಂದೆತ ವಾಸಸ್ಥಾನ. == ಸಂಶೋಧನೆ == ''ಹೈಪೆರಿಕಮ್ ಯೆಜೊಯೆನ್ಸ್'' ಡ್ದ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಾಯಿನ ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ತೋಜಾದ್ಂಡ್. ಯೆಜೊಒಟೊಗಿರಿನ್ ಸಿ [[ಮಾನವ ಜೀವಕೋಶ ಸಾಲು|ಮಾನವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜೀವಕೋಶ ಸಾಲುಲು]] ವಿರುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮ [[ಸೈಟೋಟಾಕ್ಸಿಸಿಟಿ]] ತೋಜಾವುಂಡು; ಯೆಜೊ'ಒಟೊಗಿರಿನ್ ಇ ''[[ಎಸ್ಚೆರಿಚಿಯಾ ಕೋಲಿ]]'' ಬುಕ್ಕೊ ''[[ಸ್ಟ್ಯಾಫಿಲೋಕಾಕಸ್ ಓರಿಯಸ್]]'' ದ ವಿರುದ್ಧ [[ಆಂಟಿಮೈಕ್ರೊಬಿಯಲ್]] ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು; ಯೆಜೊ'ಒಟೊಗಿರಿನ್ಸ್ ಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಚ್ ಗ್ ''[[ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ ಸಬ್ಟಿಲಿಸ್]]'' ಬುಕ್ಕೊ ''[[ಟ್ರೈಕೊಫೈಟನ್ ಮೆಂಟಾಗ್ರೊಫೈಟ್ಸ್]]'' ದ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಲವು ಆಂಟಿಮೈಕ್ರೊಬಿಯಲ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉಂಡು.{{Sfn|Tanaka|Kashiwada|2021|p=428}}{{Clear}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಲು== {{notelist}} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} === ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ === * {{cite book |last1=Coombes |first1=Allen J. |title=The A to Z of plant names: a quick reference guide to 4000 garden plants |url=https://archive.org/details/isbn_9781604691962 |date=2012 |publisher=Timber Press, Inc. |isbn=978-1-60469-196-2 |location=Portland, Oregon |page=}} * {{Cite journal |last1=Horie |first1=Kenji |last2=Mizuno |first2=Naoharu |last3=Nosaka |first3=Shiro |date=2000 |title=Characteristics of Nickel Accumulation in Native Plants Growing in Ultramafic Rock Areas in Hokkaido |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00380768.2000.10409151 |journal=Soil Science and Plant Nutrition |volume=46 |issue=4|pages=853–862 |doi=10.1080/00380768.2000.10409151 |bibcode=2000SSPN...46..853H }} * {{Cite journal |last=Léveillé |first=Auctore |date=1909 |title=Decades plantorum novum |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/11265#page/357/mode/1up |journal=Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis |volume=6}} * {{Cite journal |last=Robson |first=Norman |date=2002 |title=Studies in the genus ''Hypericum'' L. (Guttiferae) 4(2). Section 9. ''Hypericum'' sensu lato (part 2): subsection 1. ''Hypericum'' series 1. ''Hypericum'' |url=https://core.ac.uk/download/pdf/4515354.pdf#page=3 |journal=Bulletin of the British Museum (Natural History) Botany |volume=32 |issue=2 |doi=10.1017/S096804460200004X |doi-broken-date=2024-11-21 |issn=0968-0446}} * {{Cite journal |last1=Tanaka |first1=Naonobu |last2=Kakuguchi |first2=Yuka |last3=Ishiyama |first3=Haruaki |last4=Kubota |first4=Takaaki |date=2009 |title=Yezo'otogirins A–C, new tricyclic terpenoids from ''Hypericum yezoense'' |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0040403909011769 |journal=Tetrahedron Letters |volume=50 |issue=33|pages=4747–4750 |doi=10.1016/j.tetlet.2009.06.021 }} * {{Cite journal |last1=Tanaka |first1=Naonobu |last2=Tsuji |first2=Eri |last3=Kashiwada |first3=Yoshiki |last4=Kobayashi |first4=Junichi |date=2016 |title=Yezo'otogirins D–H, Acylphloroglucinols and Meroterpenes from ''Hypericum yezoense'' |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/cpb/64/7/64_c16-00243/_html/-char/ja |journal=Chemical and Pharmaceutical Bulletin |volume=64 |issue=7|pages=991–995 |doi=10.1248/cpb.c16-00243 |pmid=27373661 |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Tanaka |first1=Naonobu |last2=Kashiwada |first2=Yoshiki |date=2021 |title=Characteristic metabolites of ''Hypericum'' plants: their chemical structures and biological activities |journal=Journal of Natural Medicines |volume=75|issue=3 |pages=423–433 |doi=10.1007/s11418-021-01489-y |pmid=33555487 |pmc=8159811 }} {{Taxonbar|from=Q17812831}} {{Hypericum species Navbox}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024]] [[ವರ್ಗೊ:Hypericum|yezoense]] [[ವರ್ಗೊ:Flora of Japan]] [[ವರ್ಗೊ:Flora of Sakhalin]] [[ವರ್ಗೊ:Plants described in 1886]] [[ವರ್ಗೊ:Taxa named by Karl Maximovich]] 9pry3jtveo5hewzggp3x3atdy7skda2 0 18715 363727 281184 2026-08-01T19:31:02Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363727 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} ``ಜಪಾನ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಲಿಕೆ''ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಾಚೀನ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊಲು ಉಂಡು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನಿನ ನಲಿಕೆದ ಕೆಲವು ಪಿರಾಕ್ದ ರೂಪೊಲು ಕಗುರಾ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ಆತ್ಂಡ್, ಅತ್ತಂದೆ ಜಾನಪದ ನಲಿಕೆಲು (ಡೆಂಗಾಕು) ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿ ನಲಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಲಿಕೆಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಲಿಕೆಲೆನಂಚಿನ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮಳೆ ನಲಿಕೆಲು ಉಂಡು.<ref name="frederic1">{{cite book |last=Frederic |first=Louis |url=https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA147 |title=Japan Encyclopedia |date=6 May 2005 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674017535 |edition=new |page=147}}</ref> ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಲಿಕೆಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ -ಒಡೋರಿ, -ಅಸೋಬಿ ಬುಕ್ಕೊ -ಮೈ ಪಂಡ್ದ್ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪ್ರದೇಶ ಅತ್ತ್ಂಡ ಊರುಗು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಲಿ. ಮೈ ಬುಕ್ಕೊ ಒಡೋರಿ ಪಂಡ ಜಪಾನಿನ ನಲಿಕೆಲೆನ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊಡು ಈ ನಲಿಕೆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದೊ ಆದ್ ಬಯೋ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಮೈ (ಬು ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಬರೆಪೆರ್) ಬುಕ್ಕೊ ಒಡೋರಿ (ಯೋ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಬರೆಪೆರ್)..<ref name="oshima">{{Cite book |last=Oshima |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=Wtkm3O3nWXkC&pg=PA75 |title=The Encyclopedia of Contemporary Japanese Culture |date=29 June 2009 |publisher=Routledge |isbn=978-0415481526 |editor-last=Sandra Buckley |page=75}}</ref> ಮೈ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊಡ್ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪಜ್ಜೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಸ್ವರೂಪ <ref name="oshima" />, ನೋಹ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ನಾಟಕೀಯ ನಲಿಕೆದ ರೂಪ. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಬಗೆತ ಮೈ ನಲಿಕೆ ಪಂಡ ಕ್ಯೋಟೋ ಶೈಲಿ. ಏಳನೇ ಶತಮಾನೊದ ಟೊಕುಗಾವಾ ([[ಎಡೊ ಕಾಲ|ಟೊಕುಗಾವಾ]]) ಕಾಲೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯಿನ ಈ ನಲಿಕೆಡ್ ಆ ಕಾಲೊದ ರಾಜಮನೆತನೊಲೆಡ್ದ್ ನಲಿಕೆದ ಕ್ರಮೊಕುಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಬುಕಿ ([[ಕಬುಕಿ]]) ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆದ ಶೈಲಿ ಉಂದೆಕ್ ಮಸ್ತ್ ಶಕ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಪಿನ್ ಬೋಡಾಪುಂಡು. == ವರ್ಗೀಕರಣ == ಜಪಾನ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಲಿಕೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬಗೆ ಉಂಡು. ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ವರ್ಗೀಕರಣ ಪಂಡ ಮೈ ಬುಕ್ಕೊ ಒಡೋರಿ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲು, ಉಂದೆನ್ ನೋಹ್ ಮೈ ಅತ್ತಂಡ ಜಿಂಟಾ ಮೈ ಇಂಚಿನ ಬಗೆಟ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸವೊಲಿ. ಜಿಂಟಾ ಮೈ ಶೈಲಿ ಕ್ಯೋಟೊ ಬುಕ್ಕೊ [[ಒಸಾಕಾ]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಮೂಲೊ ಆತ್ಂಡ್. ಎನ್ನ ಶೈಲಿ ಜಾಸ್ತಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿ. ದೇಹದ ಕೆಳಮುಖ ಬುಕ್ಕೊ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಚಲನೆಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಒಡೋರಿ ಶೈಲಿಡ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಾನ್ ಉತ್ಸವದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ನಡಪುನ ಜಾನಪದ ನಲಿಕೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಬುಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲೆನ ಭಾಗವಾದ್ ನಲಿಕೆಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಡೋರಿ ಶೈಲಿಡ್ ಮಲ್ಲ ಚಲನೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಶಕ್ತಿ ಬೋಡಾಪುಂಡು.<ref name="buckley">{{Cite book |last=Buckley |first=Sandra |title=Encyclopedia of Contemporary Japanese Culture |date=2002 |publisher=Routledge}}</ref> ಇತ್ತೆದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊಲು ಜಪಾನ್ ಗ್ ಮೀಜಿ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಪರಿಚಯ ಆಯಿನ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊಲೆಡ್ದ್ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದುಂಡು. ಸಾಗಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಡ್ ('ದಿ ಹೆರನ್ ಮೈಡೆನ್') ಉಪ್ಪುನ ನಲಿಕೆದ ಪಾತ್ರ ಒಂಜಿ ಕಪ್ಪೆದ ಆತ್ಮ. ಅಯಿತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಆತ್ಮ ನಲಿಕೆದ ಕೊನೊಟು ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ಬಲವಾದ್ ಭಂಗಿನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಂತ್ಯೊನು ನನೊಂಜಿ ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್ (ಉಂದು ಅಣ್ಣಾ ಪಾವ್ಲೋವಾನ ''ದಿ ಡೈಯಿಂಗ್ ಸ್ವಾನ್'' ದ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಸಾಲ ದೆತೊನುಂಡು). ಅಂಚಾದ್ ಆತ್ಮ ಕ್ರಮೇಣ ನಿರ್ಜೀವ ಆಂಡ್, ಅಂಚನೆ ನೆಲಕ್ ಕುಸಿತ್ಂಡ್.<ref name="auto">{{Cite book |last=Buckley |first=Sandra |title=Encyclopedia of Contemporary Japanese Culture |date=2002 |publisher=Routledge}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBuckley2002">Buckley, Sandra (2002). ''Encyclopedia of Contemporary Japanese Culture''. Routledge.</cite></ref> == ಕಬುಕಿ == [[File:Kabuki Performer.jpg|thumb|ಕಬುಕಿ ಕಲಾವಿದೆರೆನ ಚಿತ್ರ]] ಕಬುಕಿ (ಸುಕಿ) ಪಂಡ ಜಪಾನಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ನೃತ್ಯ]]-[[ನಾಟಕ]]. ಕಬುಕಿ ರಂಗಮಂದಿರ ಅಯಿತ ನಾಟಕೀಯ ಶೈಲಿದ ವಿನ್ಯಾಸೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದೆರ್ ಧರಿಪುನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ಅಲಂಕಾರೊಗು ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು. ಈ ಪುದರ್‌ದ ಕಂಜಿ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಎಡತ್ತರ್ದ್ ಬಲತ್ತ ಅಕ್ಷರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಥ ‘ಗಾನ’ (ನಲಿಕೆ) (ನಲಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೌಶಲ್ಯ). ಅಂಚಾದ್ ಕಬುಕಿನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ 'ಗಾಯನ ಬುಕ್ಕೊ ನಲಿಕೆದ ಕಲೆ' ಪಂಡ್ದ್ ಅನುವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಎಟ್ಸಿ ಅಕ್ಷರೊಲು ನಿಜವಾದ್ ವ್ಯಾಕರಣೊನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಂದಿನವು. 'ಕೌಶಲ್ಯ' ಪನ್ಪಿನ ಕಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಬುಕಿ ರಂಗಮಂದಿರೊಡು ಒರಿ ಕಲಾವಿದೆರೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಕಬುಕಿನ್ 'ಅವಾಂಟ್-ಗಾರ್ಡ್' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ವಿಲಕ್ಷಣ' ರಂಗಮಂದಿರ ಪಂಡ್ದ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ, ದಾಯೆ ಪಂಡ 'ಕಬುಕಿ' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಕಬುಕು ಪನ್ಪಿನ ಕ್ರಿಯಾಪದೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್ ಪಂದ್ ನಂಬುನವು, ಅರ್ಥ 'ಒಲವು' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಸಾಮಾನ್ಯೊಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಉಪ್ಪುನ'. ಕಬುಕಿಮೊನೊ (ಗೀತೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪದ ಮೂಲತಃ ವಿಚಿತ್ರವಾದ್ ಉಡುಪು ಪಾಡ್ದ್ ಬೀದಿಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ೧೬೦೩ಡ್, ಇಜುಮೊ ತೈಶಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಒರಿ ಹಿರಿಯೆರಾಯಿನ ಇಜುಮೊ ನೋ ಒಕುನಿ, ಕ್ಯೋಟೊದ ಒಣ ನದಿತ ತೀರೊಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಶೈಲಿದ ನಲಿಕೆದ ನಾಟಕೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆನ್ "ವಿಚಿತ್ರ" ಅತ್ತಂಡ "ಅಸಾಮಾನ್ಯ" (''ಕಬುಕಿ'') ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪೊಸ ರೀತಿದ ನಲಿಕೆದ ನಾಟಕೊಲು ಫುರ್ಯು-ಒ ಒಡೋರಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಂಬು ಒಡೋರಿ ಪನ್ಪಿನ ಮಾತಾ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಜಾನಪದ ನಲಿಕೆಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಂಡು.<ref name="Frederic">{{cite book |last=Frederic |first=Louis |url=https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA441 |title=Japan Encyclopedia |date=6 May 2005 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674017535 |edition=new |pages=441&ndash;442}}</ref> ಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪಂದ್ ತೆರಿಯುಂಡು ಎಡೊದ ನೋಂದಾಯಿತ ಕೆಂಪು ಬೆಳಕುದ ಜಿಲ್ಲೆ ಆಯಿನ ಯೋಶಿವಾರಾಡ್ ಕಬುಕಿ ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನೆದ ರೂಪ ಆಂಡ್. ಜೆನ್ರೊಕು ಕಾಲೊಡು ಕಬುಕಿ ಬುಲೆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಕಾಲೊಡು ಕಬುಕಿ ನಾಟಕೊದ ರಚನೆನ್ ಔಪಚಾರಿಕವಾದ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ ಶೈಲಿದ ಮಸ್ತ್ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ಬಗೆಕುಲು ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನವು, ಅಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕೊಲು == ನೋ ಮೈ == [[File:Gosechi no Mai-Hime Shozoku.JPG|thumb|ನೋ ಮೈ ದ ದಿರಿಸು]] ನೋವಾ ಮೌಯಿ ನ ಮೂಲೊನು ಹದಿನಾಲ್ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ತೂವೊಲಿ<ref name="The Noh">[http://www.the-noh.com/en/world/dance.html Introducing the world of Noh : Noh Dance]. The-noh.com. Retrieved on 2012-03-13.</ref><ref>[http://www-staff.it.uts.edu.au/~don/pubs/noh.html Noh Dancing]. Don Herbison-Evans (2009-05-07). [https://web.archive.org/web/20090702002320/http://www-staff.it.uts.edu.au/~don/pubs/noh.html archived] at the [[Wayback Machine]], 2009-07-02.</ref>. ನೋಹ್ ಮೈ ಪಂಡ ಕೊಳಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸುಜುಮಿದ ಸಂಗೀತೊಡು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ <ref>{{Cite book |last=Malm |first=William P. |title=Japanese Music and Musical Instruments |url=https://archive.org/details/japanesemusic0000unse |publisher=Tuttle |year=1959 |isbn= |location= |pages=[https://archive.org/details/japanesemusic0000unse/page/113 113]}}</ref> ಪನ್ಪಿನ ಎಲ್ಯ ಕೈತ ಡ್ರಮ್ಸ್ ಡ್ ಮಲ್ಪುನವು ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವೇದಿಕೆಲೆಡ್ ಗಾಯನ ಬುಕ್ಕೊ ತಾಳವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತೊಗು ನಲಿಪುವೆರ್—ಈ ವೇದಿಕೆಲೆನ್ ಕುಸೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಿರಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನೋಹ್ ಮೈ ನಲಿಕೆಲೆನ್ ಕೆಲವು ರೂಪೊಲೆಡ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರೂಪೊಲು ಪಂಡ ಸುಂದರವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೌಂದರ್ಯೊಡು ಮಲ್ಪುನ ದೇಹದ ಚಲನೆಲೆನ ನಮೂನೆಲು.ನೋಹ್ ಮೈ ನಲಿಕೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬಗೆ ಉಂಡು.<ref>{{Cite web |title=the-noh.com : Introducing the world of Noh : Noh Dance |url=http://www.the-noh.com/ |access-date=2020-03-31 |website=www.the-noh.com |language=en}}</ref>. ನಿಧಾನ ಅತ್ತ್ಂಡ ವೇಗ ಅತ್ತ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ರೀತಿನ್ ಚು ನೋ ಮೈ ಪನ್ಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ನರ್ತಕಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ನಿಧಾನ ನಲಿಕೆ ಪಂಡ ಜೋ ನೋ ಮೈ. ಪೊಣ್ಣುಲುಲಾ ಇಂಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪೊಣ್ಣು, ಒಂಜಿ ಆತ್ಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವತೆನ ಪಾತ್ರೊಡು ಧರಿನ. ಒಟೊಕೊ ಮೈ ಪಂಡ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ನಲಿಕೆ. ಒಟೊಕೊ ಮೌಯಿಡ್ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಮುಖವಾಡ ಪಾಡುಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಪಾತ್ರೊನು ವೀರತ್ವೊಡು ತೋಜಾವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಪುರುಷ ನಲಿಕೆ ಪಂಡ ಕಾಮಿ ಮೈ. ಅಲ್ಪ ನರ್ತಕಿ ಒರಿ ದೂತದಲೆಕ ವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಬಾರೀ ವೇಗದ ನಲಿಕೆ. ಅಯಿತ ಪೊಣ್ಣು ಆವೃತ್ತಿನ್ ಕಗುರ ಪನ್ಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ತೋಜಾವೊಲಿ. ಗಕು ಪಂಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಆಸ್ಥಾನೊಡು ನಡಪುನ ಸಂಗೀತೊನು ಅನುಕರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನೋಹ್ ನಾಟಕೊಡು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರೊಡು ನಡಪುಂಡು. ನೋಹ್ ಮೈ ನಲಿಕೆದ ರೂಪೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನ ಆರು ಬಗೆಕುಲು ಉಂದು. == ನಿಹಾನ್ ಬುಯೋ == ನಿಹಾನ್ ಬೂ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ<ref name="nihonbuyou">[https://web.archive.org/web/20060707171644/http://www.nihonbuyou.or.jp/english/nihonbuyo.htm The Japanese Classical Dance Association Inc.｜What is nihon buyo?]. Nihonbuyou.or.jp. Retrieved on 2012-03-13. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060707171644/http://www.nihonbuyou.or.jp/english/nihonbuyo.htm|date=July 7, 2006}}</ref>. ಇದು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಪ್ರದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಹಾನ್ ಬೂ ಎಂಬುದು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="nihonbuyou" /> == ಗಿಯುಟಾ ಮೌಯಿ == ಜಿಯುಟಾ ಮೈ (ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಮಿಗಟಾ ಮೈ) ಪಂಡ ಒಸಾಕಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಯೋಟೊಡ್ ಒಂಜಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ನಲಿಕೆದ ರೂಪ. ನಲಿಕೆದ ಶೈಲಿನ್ ಮೈ ಶೈಲಿದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಂಶೊಲು ತೋಜಾವುಂಡು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಭಿಮಾನಿ ಚಲನೆಲು, [[ಪ್ಯಾಂಟೊಮೈಮ್]] ಬುಕ್ಕೊ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಚಲನೆಲು. ಈ ರೀತಿದ ನಲಿಕೆನ್ ಪೊಂಜೊವುಲು ಮಾತ್ರ ನಲಿಪಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಶ ಉಂಡು..<ref name="auto"/> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{citations|35em}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024]] j2uzrrhfxfwos0x2hqs5xv5odboccvl 8 18775 363763 347521 2026-06-12T21:28:29Z en>Izno 0 [[phab:T425138]] 363763 css text/css /** * Note: [[MediaWiki:Common.css]] is loaded in addition to these styles * Please use [[Extension:TemplateStyles]] where possible. */ #coordinates { line-height: 2; font-size: 92%; white-space: nowrap; } /* Don't display some stuff on the main page */ .page-Main_Page #deleteconfirm, .page-Main_Page #t-cite, .page-Main_Page #footer-info-lastmod, .action-view.page-Main_Page #siteSub, .action-view.page-Main_Page #contentSub, .action-view.page-Main_Page #contentSub2 { display: none !important; } /* Override [[phab:T265947]] */ .mw-body-content blockquote { border-left: none; } /* Styling for tags in changes pages */ .mw-tag-markers { font-style: italic; font-size: 90%; } /* Wikipedia 25, remove somewhen */ .mw-logo-icon { display: none; } .mw-logo { margin: 6px 0; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link, html.skin-theme-clientpref-night .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link { color: var( --color-progressive ) !important; } /* T370074 */ html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output > figure img { background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 ); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link, html.skin-theme-clientpref-os .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link { color: var( --color-progressive ) !important; } /* T370074 */ html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output > figure img { background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 ); } } mq731q7ofywhjdc5zkfudgqpofyigr8 363764 363763 2026-08-02T05:59:36Z ChiK 1136 ೧ revisions imported from [[:en:MediaWiki:Vector-2022.css]] 363763 css text/css /** * Note: [[MediaWiki:Common.css]] is loaded in addition to these styles * Please use [[Extension:TemplateStyles]] where possible. */ #coordinates { line-height: 2; font-size: 92%; white-space: nowrap; } /* Don't display some stuff on the main page */ .page-Main_Page #deleteconfirm, .page-Main_Page #t-cite, .page-Main_Page #footer-info-lastmod, .action-view.page-Main_Page #siteSub, .action-view.page-Main_Page #contentSub, .action-view.page-Main_Page #contentSub2 { display: none !important; } /* Override [[phab:T265947]] */ .mw-body-content blockquote { border-left: none; } /* Styling for tags in changes pages */ .mw-tag-markers { font-style: italic; font-size: 90%; } /* Wikipedia 25, remove somewhen */ .mw-logo-icon { display: none; } .mw-logo { margin: 6px 0; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link, html.skin-theme-clientpref-night .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link { color: var( --color-progressive ) !important; } /* T370074 */ html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output > figure img { background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 ); } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .navbox a:not(.new):not(.mw-selflink):link, html.skin-theme-clientpref-os .infobox a:not(.new):not(.mw-selflink):link { color: var( --color-progressive ) !important; } /* T370074 */ html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output > figure img { background: var( --background-color-disabled-fixed, #C8CCD1 ); } } mq731q7ofywhjdc5zkfudgqpofyigr8 8 18977 363769 359583 2026-08-02T07:31:10Z ChiK 1136 363769 wikitext text/x-wiki [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಅಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್-ಶೇರ್ ಅಲೈಕ್ 4.0 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರವಾನಿಗೆದ ಪಟ್ಯೊ|ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಆಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್-ಶೇರ್ ಅಲೈಕ್ 4.0 ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ದ]] ಅಡಿಟ್ ಪಟ್ಯೊ ಲಭ್ಯ ಉಂಡು; ಈ ಸೈಟ್‌ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಜಾಸ್ತಿ ನಿಯಮೊಲು ಅನ್ವಯ ಆವೊಲಿ. ಈರ್ [[:foundation:Special:MyLanguage/Policy:Terms of Use|ಗಲಸುನ ನಿಬಂಧನೆಲೆನ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[:foundation:Special:MyLanguage/Policy:Privacy policy|ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿನ್]] ಒಪ್ಪೊನುವರ್. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ® ಪನ್‌ಪುನವು ಒಂಜಿ ಲಾಬೊ ಇಜ್ಜ್ಂದಿನ ಸಂಸ್ಥೆ [https://wikimediafoundation.org/ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಐಯನ್‌ಸಿ. ದ], ನೋಂದಾಯಿತ ಗುರ್ತ. t0j6n6swqnfsm6ovlkwrcyz3rwozvk4 0 19278 363730 350018 2026-08-01T19:34:52Z InternetArchiveBot 4316 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363730 wikitext text/x-wiki '''ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ (ಇಂಪರ್ಫೆಕ್ಟಿವ್ ಹೈಮೆನ್)''' ಪಂಡ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಜನ್ಮಜಾತ ಕಾಯಿಲೆ, ಉಂದೆಟ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಹಿಮೆನ್ ಡ್ ದಾಲಾ ತೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಹೈಮೆನ್ ರಂದ್ರ ಆವಂದಿನಗ ಉಂದು ನಡಪುಂಡು. ಪ್ರಾಯೊಗು ಬತ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಯೋನಿಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಗರ್ಭಾಶಯೊಡು [[ಪೊಣ್ಣು ಮಲ್ಲಾಪಿನಿ|ಋತುಮತಿ ನೆತ್ತೆರ್]] ಜಮಾ ಆನಗ ಈ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ತೋಜುಂಡು. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಹೈಮೆನ್ ಡ್ ರಂದ್ರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಗುಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಚಿಹ್ನೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಲಕ್ಷಣೊಲು == ಬಾಧೆಗ್ ಒಳಗಾಯಿನ ನವಜಾತ ಶಿಶುಲು ತೀವ್ರವಾದ್ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆನ್ ಅನುಭವಿಸುವೆರ್. ಪ್ರಾಯಗ್ ಬತ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್, ಮುಟ್ಟುದ ಪೊರ್ತುಡು ಮಸ್ತ್ ಬೇನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಮೆನೋರಿಯಾದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಹೆಮಟೊಕೊಲ್ಪೊಸ್ ಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಮೂತ್ರ ನಿರೋಧಕ, ಮಲಬದ್ಧತೆ, ಬೆರಿ ಬೇನೆ, [[ಕಕ್ಕುನೆ|ವಾಕರಿಕೆ]], ಬುಕ್ಕೊ ಅತಿಸಾರ . ಬೇತೆ ಯೋನಿ ಕಾಯಿಲೆಲು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ ದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಕೆಲವು ಪೊಂಜೊವುಲೆಗ್ ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮನ್ ಇಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಷ್ಟ ಆಪುಂಡು. === ತೊಂದರೆಲು === ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗ್ ದುಂಬು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಲ್ಪಂದೆ ಅತ್ತಂಡ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮಲ್ಪಂದೆ ಬುಡ್ಂಡ, ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ ರೆಟ್ರೊಗ್ರೇಡ್ ಬ್ಲೀಡಿಂಗ್ ಡ್ದ್ ಪೆರಿಟೋನಿಟಿಸ್ ಅತ್ತಂಡ ಎಂಡೊಮೆಟ್ರಿಯೊಸಿಸ್ ಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಅಡಿಷನಲ್ ಆದ್, ಉಂದು ಮ್ಯೂಕೊಮೆಟ್ರೊಕಾಲ್ಪೊಸ್ (ಲೋಳೆಯ ಶೇಖರಣೆಡ್ದ್ ಯೋನಿ ಕಾಲುವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗರ್ಭಾಶಯದ ಮಲ್ಲಾಪುನವು) ಅತ್ತಂದೆ ಹೆಮಟೊಮೆಟ್ರೊಕಾಲ್ಪೊಸ್ ( [[ಪೊಣ್ಣು ಮಲ್ಲಾಪಿನಿ|ಋತುಚಕ್ರದ ದ್ರವದ]] ಶೇಖರಣೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲಾಪುನವು) ಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಮ್ಯೂಕೊಮೆಟ್ರೊಕೊಲ್ಪೊಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೆಮಟೊಕಾಲ್ಪೊಸ್ ಮೂತ್ರ ನಿರೋಧಕ, ಮಲಬದ್ಧತೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಮೂತ್ರನಾಳದ ಸೋಂಕುಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. == ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ == ಭ್ರೂಣದ ಬಳಪುನ ಸಮಯೊಡು ಸಿನೋವಾಜಿನಲ್ ಬಲ್ಬ್ ಲು ಯೋನಿದ ಒರಿನ ಭಾಗೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕಾಲುವೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿಫಲವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ ರೂಪೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಭವೊದ ಪ್ರಕರಣೊಲು ವರದಿ ಆಂಡಲಾ, ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಕಾರಣ ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಪಾದ್ ಇಜ್ಜಿ. == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆಯಿನ ಋತುಬಂಧೊದ ಪಿರವುದ ಪ್ರಾಯದ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ ರಂದ್ರರಹಿತ ಹೈಮೆನ್ ನ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರ್ತಿ ಗುರುತಿಸವೊಲಿ. ಋತುಮತಿ ಪ್ರಾಯದ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್, ಈ ಸ್ಥಿತಿದ ಲಕ್ಷಣೊಲು ಅಮೆನೋರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಶ್ರೋಣಿ ಬೇನೆ, ಉಂದು ಯೋನಿ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್ ಉಂಟಾತಿನ ದ್ವಿತೀಯಕ ಹೆಮಟೊಕಾಲ್ಪೋಸ್ ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಒಂಜಿ ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಯೋನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಂಜಿ ಊದ್ನ ನೀಲಿ ಪೊರೆತ ರೂಪೊಡು ತೋಜುಂಡು. ಹೆಮಟೊಕಾಲ್ಪೊಸ್ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟು ಅತ್ತಂದೆ ಗುದನಾಳದ ಪರೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಗುಡ್ಡೆ ಸ್ಪರ್ಶ ಆಪುಂಡು. ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ ದ ರೋಗನಿರ್ಣಯೊನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆದ ಆಧಾರೊಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅಬ್ಡೊಮಿನಲ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೆರಿನಿಯಲ್, ಅತ್ತಂದೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ರೆಕ್ಟಲ್ ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್ ಮೂಲಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯೊನು ಖಚಿತಪಡಿಸವೊಲಿ. ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ ನ್ ನವಜಾತ ಶಿಶುಲೆಡ್ ಲಾ ಗುರುತಿಸವೊಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗರ್ಭಧಾರಣೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಭ್ರೂಣದ ಅಲ್ಟ್ರಾಸೌಂಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೂವೊಲಿ.<ref name="puri">{{Cite book|title=Pediatric Surgery: Diagnosis and Management|url=https://archive.org/details/pediatricsurgery0000unse_z4e7|last=Puri|first=Prem|last2=Höllwarth|first2=Michael E.|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|year=2009|isbn=9783540695608|page=[https://archive.org/details/pediatricsurgery0000unse_z4e7/page/969 969]}}</ref> ನವಜಾತ ಶಿಶುಲೆಡ್ ರೋಗ ನಿದಾನೊನು ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟು ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ರೋಣಿ ಕುಹರದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಅತ್ತಂದೆ ಉಬ್ಬುನ ಹೈಮೆನ್ ದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="puri" /> ನವಜಾತ ಶಿಶುದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯೋನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ವಲ್ವಾ ಮೇಜೋರಾದ ಪಿರವುದ ಕಮಿಷರ್ ಡ್ ಲೋಳೆದ ಕುರುಹು ತೋಜುಂಡು; ಲೋಳೆದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಯೋನಿ ಅಡಚಣೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref name="kaiser">{{Cite book|title=Symptoms and Signs in Pediatric Surgery|url=https://archive.org/details/symptomssignsinp0000kais|last=Kaiser|first=Georges L.|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|year=2012|isbn=9783642311611|page=[https://archive.org/details/symptomssignsinp0000kais/page/556 556]}}</ref><ref>{{Cite book|title=Concise Textbook Of Forensic Medicine & Toxicology|last=Sharma|first=R. K.|publisher=[[Elsevier]]|year=2007|isbn=9788131211458|page=117}}</ref> == ಆಡಳಿತ == ಪ್ರಾಯಗ್ ಬತ್ತಿನಕುಲ್ಡ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆದ ದುಂಬು, ಮುಟ್ಟ ಚಕ್ರನ್ ನಿಗ್ರಹಿಸಾಯೆರೆ ನಿರಂತರವಾದ್ ದೆತೊಂನ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಖಿಕ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕ ಮಾತ್ರೆ ಅತಂಡ ಬೇನೆನ್ ನಿವಾರಿಸಾಯೆರೆ NSAID ನ್ ದೆತೊಂನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಲೆನ್ ನಿವಾರಿಸೊಲಿ. ಹೈಮೆನೊಟಮಿದ ಮೂಲಕ ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್‌ನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಹೈಮೆನ್‌ಡ್ ಕ್ರೂಸಿಯೇಟ್ ಛೇದನಗ್ಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನೆ, ಹೈಮೆನ್‌ನ ಭಾಗಲೆನ್ ಐತ ಮುದೆಲ್ದ್ ಪಿದಾಯಿ ದೆಪ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಯೋನಿ ಕಾಲುವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗರ್ಭನ್ ಖಾಲಿ ಮಲ್ಪುನೆ . ತಮ್ಮ ಕನ್ಯಾಪೊರೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಿಸಾವೊಡು ಬಯಸುನ (ಅಥಂಡ ಅಕುಲ್ನ ಪೋಷಕೆರ್ ಬಯಸುನ) ಬಾಧಿತ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್, ಕನ್ಯಾಪೊರೆತ ನಡುತ ಚಾಚುಪಟ್ಟಿನ್ ಕತ್ತರಿಸಾಯೆರೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತಂತ್ರಲೆನ್ ಬಳಸೊಲಿ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೆನ್ ಏಪ ಸರಿಮಲ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪುನ ನನಲಾ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಆದುಂಡು. ಕೆಲವು ವೈದ್ಯರು ಪುರು ಬಾಲೆದ ಅವಧಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಕ್ಷಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. ಆಂಡ ಬೆತೆ ಅಕುಲು ಮಲ್ಲೆ ಆನ ಮುಟ್ಟ ಕಾತ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ == ಅಪೂರ್ಣ ಹೈಮೆನ್ 1,000 ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ ಒರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ 10,000 ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ ಒರಿ ಬಾಧೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name="kaiser"/> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಸೂಚನೆ == * == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್ == * ಮೆಡ್ಸ್ಕೇಪ್ ಡ್ [http://emedicine.medscape.com/article/269050-overview ರಂಧ್ರರಹಿತ ಹೈಮೆನ್] abe596expfshebmdp1omzlbmko3nged 0 19640 363722 282470 2026-08-01T19:27:05Z InternetArchiveBot 4316 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363722 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ಸಾಮಿ | flag = [[File:Sami flag.svg|border|250px]] | flag_caption = '''ಸಾಮಿ ಧ್ವಜ''' | image = Nordic Sami people Lavvu 1900-1920.jpg | image_caption = ೧೯೧೦ಡ್ ಒಂಜಿ ಲಾವ್ವುದ ಪಿದಯಿ ಸಾಮಿ | population = ಅಂದಾಜು 80,000<ref>{{Cite web |last=Sámi people |date=14 December 2015 |title=Sámi in Sweden |url=https://sweden.se/society/sami-in-sweden/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115134429/https://sweden.se/society/sami-in-sweden/ |archive-date=15 January 2021 |access-date=29 July 2018 |website=sweden.se}}</ref> | popplace = ಸಾಪ್ಮಿ 63,831–107,341 | region1 = [[ನಾರ್ವೆ]] | pop1 = 37,890–60,000{{efn|In Norway, there is no clear legal definition of who is Sámi. Therefore, exact numbers are not possible.}} | ref1 = <ref>{{Cite web |title=Focus on Sámi in Norway |url=http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/samer_en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309115644/http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/samer_en/ |archive-date=9 March 2012 |website=[[Statistics Norway]]}}</ref><ref name=Naten/> | region2 = ಸ್ವೀಡನ್ | pop2 = 14,600–36,000 | ref2 = <ref name="Naten">{{Cite web |last1=Thomasson |first1=Lars |last2=Sköld |first2=Peter |title=Samer |url=http://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%C3%A5ng/samer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911071913/http://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%c3%a5ng/samer |archive-date=11 September 2017 |access-date=15 September 2017 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}</ref> | region3 = ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ | pop3 = 9,350 | ref3 = <ref>{{Cite web |title=Eduskunta – Kirjallinen kysymys 20/2009 |language=fi |trans-title=Parliament – Written question 20/2009 |url=http://www.eduskunta.fi/faktatmp/utatmp/akxtmp/kk_20_2009_p.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602201021/http://www.eduskunta.fi/faktatmp/utatmp/akxtmp/kk_20_2009_p.shtml |archive-date=2 June 2014 |website=[[Parliament of Finland]]}}</ref> | region4 = ರಷ್ಯಾ | pop4 = 1,530 | ref4 = <ref>{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|access-date=31 August 2024}}</ref> | region5 = ಅಮೇರಿಕ | pop5 = 480 (first ancestry) <br/>945 (first and second) | ref5 = <ref>{{Cite web |date=22 January 2007 |title=Table 1. First, Second, and Total Responses to the Ancestry Question by Detailed Ancestry Code: 2000 |url=https://www.census.gov/population/socdemo/ancestry/ancestry_q_by_DAC_2000.xls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723090719/https://www.census.gov/population/socdemo/ancestry/ancestry_q_by_DAC_2000.xls |archive-date=23 July 2017 |access-date=11 February 2016 |website=U.S. Census Bureau |format=XLS}}</ref> | region6 = ಉಕ್ರೇನ್ | pop6 = 136 (2001) | ref6 = <ref>{{Cite web |title=National composition of population, 2001 census |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20&n_page=4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200723113448/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20&n_page=4 |archive-date=23 July 2020 |access-date=6 November 2012 |website=[[State Statistics Service of Ukraine]] |language=uk}}</ref> | languages = '''ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು''' ಅಕ್ಕಲಾ ಸಾಮಿ, ಇನಾರಿ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ, ಕಿಲ್ಡಿನ್ ಸಾಮಿ, ಕೆಮಿ ಸಾಮಿ, ಲುಲೆ ಸಾಮಿ, ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ, ಪೈಟ್ ಸಾಮಿ, ಸ್ಕೋಲ್ಟ್ ಸಾಮಿ, ಟೆರ್ ಸಾಮಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಮಿ, ಉಮೆ ಸಾಮಿ<br/>ರಷ್ಯನ್ ಬಾಸೆ, ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆ, ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಬಾಸೆ, ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆ | religions = ಸಾಮಿ ಶಾಮನಿಸಂ <br/> ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ (ಲೂಥೆರನಿಸಂ), ಉಂದೆಟ್ ಲೇಸ್ಟಾಡಿಯನ್, ಪೂರ್ವ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು) | related_groups = | footnotes = }} '''ಸಾಮಿ '''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು, ಸಾಮಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಇನಿ [[ನಾರ್ವೆ]], ಸ್ವೀಡನ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ರಷ್ಯಾ]]ದ ಕೋಲಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊದ ಮಲ್ಲ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಾಮಿ ಪ್ರದೇಶೊನು ದುಂಬು ಲಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿಲೆನ್ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ '''ಲ್ಯಾಪ್ಸ್''' ಅಥವಾ '''ಲ್ಯಾಪ್‌ಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ಸಾಮಿಲೆನಂಚಿನ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ನಾಮಕರಣೊನು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಸಾಮಿಲು ಈ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.<ref name="Rapp">{{Cite web |last=Rapp |first=Ole Magnus |last2=Stein |first2=Catherine |date=8 February 2008 |title=Samis don't want to be 'Lapps' |url=http://www.aftenposten.no/english/local/article2246107.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629125441/http://www.aftenposten.no/english/local/article2246107.ece |archive-date=29 June 2011 |access-date=3 October 2008 |website=Aftenposten}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sternlund |first=Hans |last2=Haupt |first2=Inger |date=6 November 2017 |title=Ordet lapp var i fokus första rättegångsdagen |trans-title=The word ''lapp'' was in focus for the first day of the trial |url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/ordet-lapp-var-var-i-fokus-forsta-rattegangsdagen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226110746/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/ordet-lapp-var-var-i-fokus-forsta-rattegangsdagen |archive-date=26 February 2021 |access-date=30 March 2021 |work=SVT Nyhetter Norrbotten |location=Norrbotten, Sweden |language=sv}}</ref> ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಉಂದು ಯುರಲಿಕ್ ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಶಾಖೆ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಕರಾವಳಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ತುಪ್ಪಳ ಬಲೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಕುರಿ ಕಟ್ಟುನಂಚಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜೀವನೋಪಾಯೊಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ಜೀವನೋಪಾಯ ಪಂಡ ಅಲೆಮಾರಿ ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟುನವು. ೨೦೦೭ಡ್, ಸುಮಾರ್ ೧೦% ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟುನ ಕೆಲಸೊಡು ತೊಡಗಿನಕುಲು, ಉಂದು ಅಕ್ಲೆಗ್ ಮಾಸ, ತುಪ್ಪಳ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾರಿಗೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು; ನಾರ್ವೆಡ್, ಸುಮಾರ್ 2,800 ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯೊದ ಆಧಾರೊಡು ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟುನ ಕೆಲಸೊಡು ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ತೊಡಗಿನಕುಲು.<ref name="galdu.org">{{Cite web |last=Solbakk |first=John T. |title=Reindeer husbandry – an exclusive Sámi livelihood in Norway |url=http://www.galdu.org/govat/doc/eng_reindeer.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927172745/http://www.galdu.org/govat/doc/eng_reindeer.pdf |archive-date=27 September 2007 |access-date=10 August 2007 |website=www.galdu.org}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಪರಿಸರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣೊಲೆಗಾತ್ರ, ನಾರ್ಡಿಕ್ ದೇಶೊಲೆನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಿಮಸಾರಂಗದ ಕರುವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿನವು.<ref>{{Cite journal|last=Conrad|first=Jo Ann|date=Winter 2000|title=Sami reindeer-herders today: Image or reality?|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3760/is_200001/ai_n8885279|journal=[[The American-Scandinavian Foundation|Scandinavian Review]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218111552/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3760/is_200001/ai_n8885279|archivedate=18 December 2008|accessdate=25 September 2008}}</ref> === ಸಾಮಿ === ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ಪಾತೆರುನಕುಲು ತನ್ಕುಲೆನ್ {{lang|se|Sámit}} (ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು) ಅತ್ತ್ಂಡ {{lang|se|Sápmelaš}} (ಸಾಮಿ ಕಿನ್) ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, {{lang|se|Sápmi}} ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊನು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವ್ಯಾಕರಣ ರೂಪೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು [[cognate]] ಪದೊಕುಲೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್. ೨೦೧೪ಡ್, ತಜ್ಞೆರೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತೆದ ಒಮ್ಮತ ಪಂಡ "ಸಾಮಿ" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು/ಪ್ರೊಟೊ-ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಶಬ್ದೊಡ್ದ್ ಎರವಲು ಪಡೆಯಿನವು, ಅರ್ಥ 'ಭೂಮಿ' (ಕೋಗ್ನೇಟ್ /ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಬಾಸೆಲು/ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ /ಜೆಮ್ಯಾ, ಅವ್ವೇ ಅರ್ಥೊಡು).<ref name=":2">{{Cite web |last=Grünthal |first=Riho |date=29 February 2008 |title=The Finnic Ethnonyms |url=http://www.sgr.fi/ct/ct51.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20040708174734/http://www.sgr.fi/ct/ct51.html |archive-date=8 July 2004 |access-date=22 June 2013 |website=Suomalais-Ugrilainen Seura |publisher=[[Finno-Ugrian Society]]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Derksen |first=Rick |title=Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |year=2007 |location=Leiden |page=542}}</ref>{{sfn|Hansen|Olsen|2014|p=36}} ''ಸಾಮಿ'' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಗು ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆ ಡ್ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂಜಿ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಶಬ್ದ ಉಂಡು: ಪ್ರೊಟೊ-ಬಾಲ್ಟಿಕ್ {{lang|bat|*žēmē}} ನ್ ಫಿನ್ನಿಕ್ ಬಾಸೆಲು, {{lang|fiu|*šämä}} ಗ್ ಲಾ ಎರವಲು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಪದ ಆಧುನಿಕ ಫಿನ್ನಿಷ್ {{lang|fiu|Häme}} ಆಂಡ್ ಫಿನ್ನಿಶ್ ಬಾಸೆಡ್ Tavastia (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯ)]]; {{lang|fiu|*šämä}} ದ ರಡ್ಡನೆ ''ä'' ಇತ್ತೆಲಾ {{lang|fi|hänen}} ಗುಣವಾಚಕೊಡು ಉಂಡು). ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಪದ, {{lang|fiu|Suomi}}, ಪ್ರೊಟೊ-ಬಾಲ್ಟಿಕ್ {{lang|bat|*žēmē}} ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್ ಪಂದ್ ನಂಬುನವು, ಆಂಡಲಾ ನಿಖರವಾದ್ ಮಾರ್ಗದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಆಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸ್ತಾವೊಲು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಸಾಲ ದೆತೊನುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪುನರ್ ಸಾಲ ದೆತೊನುನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿಪ್ಪುಂಡು. '''ಸುಒಮಿ''' ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಗುಣವಾಚಕ ರೂಪ ಸುಒಮ್ ಲೈನೆನ್}} ''ಸೋಮೆ''/''ಸೋಮಾ'' ಡ್ದ್ ಬರೊಡು. ಒಂಜಿ ಪ್ರಸ್ತಾವೊಡು, ಈ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಪದ ಪ್ರೊಟೊ-ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದ*sōma ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಸ್ವತಃ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು/ ಪ್ರೊಟೊ-ಬಾಲ್ಟಿಕ್ *sāma, ಬದಲಾದ್ ಪ್ರೊಟೊ-ಫಿನ್ನಿಕ್ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಎರವಲು ಪಡೆಯಿನವು.*šämä}}, ಉಂದು *žēmē ಡ್ದ್ ಎರವಲು ಪಡೆಯಿನವು.<ref name=":2" /> ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು-ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಸಂಸತ್ತುಲು, ರೇಡಿಯೋ ಬುಕ್ಕೊ ಟಿವಿ ಕೇಂದ್ರೊಲು, ರಂಗಮಂದಿರೊಲು, ಇತ್ಯಾದಿ-ಎಲ್ಲಾ "ಸಾಮಿ" ಪನ್ಪಿನ ಪದನ್ ಬಳಸುವೆರ್, ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್, ಸ್ವೀಡಿಷ್, ಫಿನ್ನಿಷ್ ಅತ್ತಂದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ ಪಿದಯಿದಕ್ಲೆನ್ ಉದ್ದೇಶಿಸವುನಗಲಾ. ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್, ಸಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ ಇನಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರೂಪೊಡು {{lang|no|Same}} ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ===''ಫಿನ್''=== ಫೆನ್ನಿ ಪನ್ಪಿನ ಸಾಮಿಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಸಂಭಾವ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಟ್ಯಾಸಿಟಸ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮ಟ್ <ref>{{Cite book |last=Tacitus |author-link=Tacitus |url=https://books.google.com/books?id=9xLVEPR-ax8C&q=Germania:+by+Cornelius+Tacitus+rives |title=Germania: Translated with Introduction and Commentary |date=1999 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-815050-3 |editor-last=Rives |editor-first=Archibald Black |pages=96, 322, 326, 327 |access-date=20 October 2020 |orig-date=c. 98 AD |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420110610/https://books.google.com/books?id=9xLVEPR-ax8C&q=Germania:+by+Cornelius+Tacitus+rives |archive-date=20 April 2023 |url-status=live}}</ref>{{lang|la|Fenni}} ನಮೂದಿಸಾಯಿನಂಚಿನ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ಸುರುತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಟ್ಯಾಸಿಟಸ್ ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮ಡ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಪ್ಪೊಲಿ.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Tacitus |author-link=Tacitus |url=https://books.google.com/books?id=9xLVEPR-ax8C&q=Germania:+by+Cornelius+Tacitus+rives |title=Germania: ಪರಿಚಯ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದೊಟ್ಟುಗು ಅನುವಾದ ಮಂದುಂಡು. |date=1999 |publisher=[[Axford University Press]] |isbn=978-0-19-815050-3 |editor-last=Rives |editor-first=Archibald Black |pages=96, 322, 326, 327 |access-date=20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 |orig-date=c. ಕ್ರಿ.ಶ. 98 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420110610/https://books.google.com/books?id=9xLVEPR-ax8C&q=Germania:+by+Cornelius+Tacitus+rives |archive-date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |url-status=live}}</ref> ''ಫಿನ್'' ಅತ್ತ್ಂಡ ಫೆನ್ನಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ದ ರೂಪಾಂತರೊಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲೊಲೆಡ್ ಉಂಡು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ {{lang|grc|Φίννοι}} ({{lang|grc-Latn|Phinnoi}}), ರೋಮನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೀಕ್ ಬರವುಲೆಡ್ ಉಂಡು. ೧೧ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್ ಎಡ್ಡಾಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ಸ್ ಸಾಗಸ್ ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬೈದಿನಂಚ, ಪಿರಾಕ್ದ ನಾರ್ಸ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಸಾಮಿಲೆನ್ ಸೂಚಿಸರೆ ''ಫಿನ್'' ಅತ್ತ್ಂಡ ಸ್ಕ್ರಿಡ್ಫಿನ್ ("ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್ ಫಿನ್") ಇಂಚಿನ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal |last=Mutt |first=Oleg |date=1965 |title=The Stems ''est'' and ''finn'' in Some Old English Words |url=https://kirj.ee/linguistica-uralica-publications/?filter[year]=1965&filter[issue]=1529&filter[publication]=13408 |journal=Linguistica Uralica |volume=1 |issue=1 |pages=27–32 |doi=10.3176/lu.1965.1.04 |issn=0868-4731}}</ref> ಈ ಪದದೊ ಮೂಲ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದುಂಡು,<ref>{{Cite book |last=de Vries |first=Jan |title=Altnordisches etymologisches Wörterbuch |publisher=[[Brill Publishers]] |year=1962 |edition=2nd |location=Leiden |language=de |trans-title=Old Norse Etymological Dictionary |chapter=Finnr. |oclc=685115}}</ref> ಆಂಡ ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಪದ ಫಿನ್ನಾ ಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಉಂದು ಪ್ರೊಟೊ-ಜರ್ಮನಿಕ್ *finþnan ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಅರ್ಥ "ಕೋರೊಡು", ಉಂದು ಬೇಟೆಗಾರೆರ್-ಸಂಗ್ರಹಕಾರೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಸಾಮಿಲೆನ ಜೀವನಶೈಲಿನ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುಂಡು.<ref>{{Cite book |last=Collinder |first=Björn |title=An Introduction to the Uralic Languages |url=https://archive.org/details/introductiontour0000coll |publisher=[[University of California Press]] |year=1965 |isbn=978-0-520-32988-1 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/introductiontour0000coll/page/8 8]}}</ref> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತೊ ಈ ಪದೊನು "ಫೆನ್" (ಜಲಭೂಮಿ) ಗ್ ಲಿಂಕ್ ಮಲ್ಪುನ ಪಿರಾಕ್ದ ವಿಚಾರೊಲೆನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್..<ref>{{Cite web |date=March 2021 |title=Finn, n |url=https://www.oed.com/view/Entry/70478 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728171637/https://www.oed.com/start;jsessionid=176B25A100D361BCA4A7EA6B9DD9129F?authRejection=true&url=%2Fview%2FEntry%2F70478 |archive-date=28 July 2020 |access-date=3 July 2020 |website=[[Oxford English Dictionary|OED Online]]}}</ref> ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ವಿಕಸನ ಆನಗ, ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶೊಲು ಇತ್ತೆದ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಜನೊಕುಲೆನ್ "ಫಿನ್ಸ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ "ಲ್ಯಾಪ್ಸ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ನಾರ್ವೆಡ್, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊಗು ಮುಟ್ಟ ಸಾಮಿಲೆನ್ "ಫಿನ್ಸ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್, ಫಿನ್ಸ್ನೆಸ್, ಫಿನ್ಫ್ಜೋರ್ಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ನೋಯ್ ಇಂಚಿನ ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ತೋಜುಂಡು. ಕೆಲವು ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಲು ಇತ್ತೆಲಾ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸಾಮಿಲೆಗ್ "ಫಿನ್" ನ್ ಬಳಸುವೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಸಾಮಿಲು ಇತ್ತೆ ಅಯಿನ್ ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ್ ತೂಪೆರ್. ೧೮ನೆ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಗ್ ಬತ್ತಿನ ಫಿನ್ನಿಶ್ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಸಾಮಿ ಜನಾಂಗದಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪರೆ ಕ್ವೆನ್ ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಜನಾಂಗೀಯ ಫಿನ್ಸ್ ಸುಒಮಲೈಸೆಟ್ ಸಾಮಿಲೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಂಡ ಬೇತೆ ಗುಂಪು.<ref>{{Cite book |title=Uralilaiset kansat: tietoa suomen sukukielistä ja niiden puhujista |publisher=WSOY |year=1992 |editor-last=Laakso |editor-first=Johanna |location=Juva |pages=39–40 |language=fi |trans-title=Uralic peoples: information on Finnish mother tongues and their speakers}}</ref> === ''ಲ್ಯಾಪ್'' === "ಲ್ಯಾಪ್" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಬಹುಶಃ ಪಿರಾಕ್ ದ ಸ್ವೀಡಿಷ್ {{lang|non|lapper}} ಬುಕ್ಕೊ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್ (ಬಹುಸಂಖ್ಯಾ) ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದೆಕ್ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಮೂಲೊಲು ಉಪ್ಪೊಲಿ;<ref name="Hellquist 1922" /> ಫಿನ್ನಿಷ್ ಶಬ್ದೊಲೆನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ {{lang|fi|lainen} {| "ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್" (ಬಹುಶಃ ಅರ್ಥ "ಉತ್ತರ ಕಾಡು"), ಉಂದೆತ ಮೂಲ ಅರ್ಥ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ.<ref name="ಹೆಲ್ಕ್ವಿಸ್ಟ್ ೧೯೨೨">{{ಪುಸ್ತಕೊನು ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ಪುಲೆ |ಕಡೆತ=ಡಿ ವ್ರೀಸ್ |ಪ್ರಥಮ=ಜನವರಿ |ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಆಲ್ಟ್ನೋರ್ಡಿಸ್ಚೆಸ್ ಎಟಿಮೊಲಜಿಸ್ಚೆಸ್ ವರ್ಟರ್ಬುಚ್ |ಪ್ರಕಾಶಕೆರ್=[[ಬ್ರಿಲ್ಲೆರ್]] ಪ್ರಕಾಶಕೆರ್ | |ಸ್ಥಳ=ಲೀಡೆನ್ |ಪುಟೊಕುಲು=s.v. lappir |language=de |oclc=555216596}}</ref> 12ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಸ್ಯಾಕ್ಸೊ ಗ್ರಾಮಾಟಿಕಸ್ ನ ಗೆಸ್ಟಾ ಡಾನೋರಮ್ ಡ್ ಈ ಪದೊತ ಸುರುತ ಬರವುದ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು, ಆರ್ 'ರಡ್ಡ್ ಲ್ಯಾಪ್ಸ್' ನ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಆರ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಅತ್ತ್ ನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{Cite book |last=Grammaticus |first=Saxo |author-link=Saxo Grammaticus |url=[http://mcllibrary.org/DanishHistory/book5II.html](http://mcllibrary.org/DanishHistory/book5II.html) |title=The Danish History: Book Five, Part II |editor-last=Killings |editor-first=Douglas B. |translator-last=Elton |translator-first=Oliver |access-date=5 June 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190618103443/http://mcllibrary.org/DanishHistory/book5II.html](https://web.archive.org/web/20190618103443/http://mcllibrary.org/DanishHistory/book5II.html) |archive-date=18 June 2019}}</ref> {{lang|la|ಜೋಹಾನ್ಸ್ ಶೆಫೆರಸ್|italic=no}} "ಲ್ಯಾಪ್" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ (೧೬೭೩) ಪನ್ಪಿನ ಅರೆನ ಕೃತಿಡ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಆಂಡ್. ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ''ಲ್ಯಾಪ್'', ''ಲ್ಯಾಪ್'', ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಲ್ಯಾಪ್ಲಾಂಡರ್ಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ವಿದೇಶಿ ಪುದರ್ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಕೆಲವೆರ್ ಅವೆನ್ ಅವಮಾನಕಾರಿ ಪದೊಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.,<ref name="Paine57">{{Cite book |last=International Union of Anthropological and Ethnological Sciences Commission on Nomadic Peoples |url=[https://books.google.com/books?id=v4M_PbMV05MC&q=%22is+simply+no+longer+used+in+Fennoscandia,+at+least+not+in+public+contexts+where+it+might+be+taken+to+be+derogatory.+English+has+been+slow+to+follow%22](https://books.google.com/books?id=v4M_PbMV05MC&q=%22is+simply+no+longer+used+in+Fennoscandia,+at+least+not+in+public+contexts+where+it+might+be+taken+to+be+derogatory.+English+has+been+slow+to+follow%22) |title=Nomadic Peoples |publisher=Commission on Nomadic Peoples |year=1983 |pages=54 |access-date=28 November 2015 |archive-url= |archive-date= }}</ref> ಆಂಡ ಬೇತೆ ಕೆಲವೆರ್ ಕನಿಷ್ಠ ''ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ''ಲ್ಯಾಪ್'' ಪುದರ್ ದ ರೂಪಾಂತರೊಲು ಮೂಲತಃ ಸ್ವೀಡನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಬಳಕೆ ಆಯಿನವು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಮೂಲಕ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು ಅಳವಡಿಸೊಂದಿತ್ತೆ: ರಷ್ಯನ್‌ಡ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಮಾನವಾಯಿನ ಪದ. ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್ ಡ್, ''ಲ್ಯಾಪ್'' ಪನ್ಪಿನವು ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುಂಡು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ {{lang|fi|Lappi}} ({{lang|fi|Satakunta|italic=no}}), {{lang|fi|Lappeenranta}} (ದಕ್ಷಿಣ ಕರೇಲಿಯಾ) ಮತ್ತು {{lang|fi|Lapinlahti}} (ಉತ್ತರ ಸಾವೊ) ; ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್‌ಡ್ {{lang|sv|Lapp}} (ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್ ಕೌಂಟಿ), {{lang|sv|Lappe}} ({{lang|sv|Södermanland|italic=no}}) ಮತ್ತು {{lang|sv|Lappabo}} ({{lang|sv|Småland|italic=no}}). ದುಂಬೇ ಪನ್ಪಿಲೆಕ, ''ಫಿನ್'' ಪನ್ಪಿನವು ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ (ವಿಶೇಷವಾದ್ ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್) ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ, ಆಂಡ ''ಲ್ಯಾಪ್'' ಪನ್ಪಿನವು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ. ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಗೌರವದ ವಿಷಯೊಲು ಒಂತೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಫಿನ್ನಿಷ್ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಜನಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ {{lang|fi|lapp{{strong|i}}lainen}} ಆಂಡ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಶಬ್ದ ಉಂಡು {{lang|fi|lapp{{strong|a}}lainen}}.ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಇನಿ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಜೀವನ ಶೈಲಿಡ್ದ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಲೆಗ್ ಉಂದು ಗೊಂದಲ ಆಪುಂಡು. {{lang|fi|Lappalainen}} ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಪುದರ್ ಲಾ ಅಂದ್. ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್, {{lang|fi|saamelainen}} ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ಪದ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಅಧಿಕೃತ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್. == ಇತಿಹಾಸೊ == [[File:LocationSapmi.png|thumb|ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ವಿಸ್ತರಣೆ]] [[File:Saami Family 1900.jpg|thumb|೧೯೦೦ರ ಸುಮಾರುಗು [[ನಾರ್ವೆ]]ದ ಸಾಮಿ ಕುಟುಂಬ]] ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಉರಲಿಕ್ ಬಾಸೆಲು ಒಂಜಿ ಪ್ರೊಟೊ-ಯುರಲಿಕ್ ನೆಲೆ ಡ್ದ್ ವೊಲ್ಗಾ ಸುದೆತ ಉಲಾಯಿ ಪಸರಿದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಫಿನ್ನಿಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಮೂಲೊಲು ಕಾರ್ಡೆಡ್ ವೇರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಗುಂಪುಲು ಕ್ರಿ.ಪೂ 2ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನೊಡು ವಾಯುವ್ಯೊಗು ಪೋಯೆರ್. ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಕಂಚಿದ ಯುಗೊ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕರ್ಬೊದ ಯುಗಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಇತ್ತೆದ ವಸಾಹತುಗು ಬತ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal |last=Rahkonen |first=Pauli |date=2021 |title=Suomeen suuntautuneiden nimistövirtausten monimuotoisuus |journal=Muinaistutkija |language=fi |volume=1 |page=21}}</ref> ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ ಸುರುಕು ಒನೆಗಾ ಕೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಲಾಡೋಗಾ ಕೆರೆದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಂಡ್. ಬಾಸೆ ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ ಅವು ಉಪಬಾಸೆಲೆಗ್ ಪುಡಪುಂಡು.<ref>{{Cite web |last=Kalmistopiiri |date=6 February 2020 |title=Saamen kielten leviäminen Suomeen ja Skandinaviaan |url=https://kalmistopiiri.fi/2020/02/06/saamelaiskielten-leviaminen-suomeen-ja-skandinaviaan/ |website=KALMISTOPIIRI |language=fi}}</ref> ಪೆಟ್ರೋಗ್ಲಿಫ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಂಡುಬತ್ತಿನವುಲು ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಾದ್ ಇಜ್ಜಿ.<ref name="http">{{Cite web |title=The ski-going people |url=http://www.galdu.org/web/index.php?artihkkal=320&giella1=eng |website=Galdu |access-date=2025-04-17 |archive-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122031153/http://galdu.org/web/index.php?artihkkal=320&giella1=eng |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಂಬಂಧ === ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಲು (ನಾರ್ಸ್ ಜನಕುಲು) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು, ಕಲ್ಮಾರ್ ಯೂನಿಯನ್ ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆರಂಭಿಕ ವಾಸಾ ಯುಗ /ಸ್ವೀಡನ್ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಬಲವಂತೊಡು ಸೇರಾವರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite book |last=Price |first=Theron Douglas |title=Ancient Scandinavia |year=2015 |isbn=978-0-19-023197-2}}</ref> === ಸಾಮಿ ವಸಾಹತುಲೆನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಿತಿ === [[ನಾರ್ವೆ]]ದ ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಡ್ ಒರಿ ಸಾಮಿ ಪುರುಷೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲೆ, ಸುಮಾರ್ ೧೯೦೦ಡ್. ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಎಂಚ ದಕ್ಷಿಣೊಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ಚರ್ಚೆದ ವಿಷಯ. ೨೦೨೨ಡ್ ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಪ್ರಕಾರ, ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name="Solantie2022">Reijo Solantie. *Helsingin pitäjän sekä muun Etelä-Suomen kadonnut saamelaisasutus.*</ref> === ನಾರ್ವೆ ಸಮುದ್ರದ ಸಾಮಿಲೆನ ಮೂಲ === [[File:1928 Lyngen Troms Norway group Mountain Sami people Photo pcard.jpg|thumb|right|1928ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೆದ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು]] ==== ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ ==== ೧೩೪೯ಡ್ ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ ಮುಟ್ಟ, ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆದಕುಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನೊಡು ಇತ್ತೆರ್. ಪ್ಲೇಗ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಬಾಧೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |last=Pesklo |first=Christopher |title=Pursuing Sami Genealogy |url=http://www.lavvu.com/geno/SamiArtical.html |publisher=Lavvu.com}}</ref> ==== ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮ ==== ೧೮೮೪ಡ್, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ ಜೀವನೊದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್..<ref name="un.org">{{Cite report |url=https://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/E.C.19.2010.2EN.pdf |title=Report on indigenous fishing rights |date=2010 |publisher=United Nations}}</ref> ==== ಪರ್ವತ ಸಾಮಿ ==== ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಕಲ್ಮಾರ್ ಒಕ್ಕೂಟ/ನಾರ್ವೆ, ಸುರುತ ವಾಸಾ ಕಾಲ/ಸ್ವೀಡನ್, ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಸ್ಕೋ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಸ್/ರಷ್ಯಾಗ್ ತೆರಿಗೆ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು.<ref name="Kuiper 1990s">{{Cite web |last=Kuiper |first=Andrea (Elle) |title=Christianity and the Emerging Nation States |url=http://www.laits.utexas.edu/sami/diehtu/siida/christian/nationstate.htm |website=University of Texas}}</ref> === 1800 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ === ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಮಿತ್ತ್ ಒತ್ತಡ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್. ೧೯೮೬ಡ್, ಸಾಮಿ ಸೋಗ ಲಾವಲ್ಲಾ (ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ) ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಧ್ವಜ ನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |title=The Rocks Will Echo Our Sorrow |url=https://www.upress.umn.edu/book-division/books/the-rocks-will-echo-our-sorrow |website=University of Minnesota Press}}</ref> === ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಸ್ಯೆಲು === ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಎದುರಿಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್.<ref name="Korpijaakko-Mikkel March 22, 2009">{{Cite news |last=Korpijaakko-Mikkel |first=Sara |date=22 March 2009 |title=Siida and traditional Sámi reindeer herding knowledge |publisher=Northern Review}}</ref> ==== ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ದೆಪ್ಪುನವು ==== ಸಪ್ಮಿ ಪುರಾತನ ಲೋಹೊಲು, ಎಣ್ಣೆ, ಬುಕ್ಕೊ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲೊಡು ಸಮೃದ್ಧವಾದುಂಡು.<ref>{{Cite web |last=Rowe |first=Mark |title=Dossier: mining the Arctic |url=https://geographical.co.uk/nature/polar/item/4113-dossier-mining-the-arctic |website=geographical.co.uk |access-date=2025-04-17 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128054123/https://geographical.co.uk/nature/polar/item/4113-dossier-mining-the-arctic |url-status=dead }}</ref> ==== ನೀರ್ ದ ಹಕ್ಕುಲು ==== ೧೯೮೦ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧೊಡು, ಕಡಲ ಮೀನುಗಾರಿಕೆದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬದಲಾಂಡ್.<ref name="un.org" /> ==== ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಸರ ==== [[File:Nordkappsami.jpg|thumb|ನಾರ್ವೆದ ಸಾಮಿ ಮನುಷ್ಯೆ]] ೧೯೮೬ಡ್ ನಡತಿನ ಚೆರ್ನೋಬಿಲ್ ಪರಮಾಣು ಅಪಘಾತ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಬಾಧೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Skuerud">{{Cite journal |last1=Skuterud |first1=Lavrans |title=Chernobyl Radioactivity Persists in Reindeer |journal=Journal of Environmental Radioactivity |volume=83 |issue=2 |year=2005}}</ref> ==== ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ==== ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಒಂಜಿ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸಾಧನೊ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite news |title=Protests against the exploitation of Sámi culture |publisher=Suoma Sami Nuorat}}</ref> == ಸಾಮಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ತಾರತಮ್ಯ == == ಸರ್ಕಾರ == === ಅಧಿಕೃತ ಸಾಮಿ ನೀತಿಲು === ==== ನಾರ್ವೆ ==== ನಾರ್ವೆಡ್ ಸಾಮಿಲೆನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೊಂಡುಂಡು (1990 ದ ಐಎಲ್ಒ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ 169 ದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಳಕ್ ವಿವರಿಸಾಯಿನಲೆಕ), ಅಂಚಾದ್, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುದ ಅಡಿಟ್, ನಾರ್ವೆದ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆಗ್ ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಹಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ಸಾಮಿ ನೀತಿದ ಕಾನೂನು ಅಡಿಪಾಯೊಲು:<ref>{{Cite web |last=Solbakk |first=John T. |date=2006 |title=The foundation for Norwegian Sámi policy |url=http://www.galdu.org/govat/doc/eng_foundation.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927172804/http://www.galdu.org/govat/doc/eng_foundation.pdf |archive-date=27 September 2007 |access-date=10 August 2007 |website=Resource Centre for the Rights of Indigenous Peoples}}</ref> * ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನದ 108 ನೇ ವಿಧಿ. * ಸಾಮಿ ಕಾಯ್ದೆ (12 ಜೂನ್ 1987, ಸಂಖ್ಯೆ 56).<ref name=":4">{{Cite web |date=12 June 1987 |title=Sameloven: LOV 1987-06-12 nr 56: Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold |trans-title=The Sámi Act: Act 1987-06-12 no. 56: Act on the Sámi Parliament and other Sámi legal matters |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519085247/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ |archive-date=19 May 2021 |access-date=19 May 2021 |website=[[Norwegian Government Security and Service Organisation]] |language=no}}</ref> ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಡ್ ಪನ್ಪುಂಡು: "ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಬಾಸೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜೀವನ ಶೈಲಿನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನವು ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಲೆನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ." ಉಂದು ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾಜೊಗು ಕಾನೂನು ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ರಕ್ಷಣೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ, "ಸಾಮಿ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿನ್ ಪ್ರಭಾವಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣೊನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನ ನಾರ್ವೆದ ಅಧಿಕಾರಿಲೆಗ್ ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾನೂನು, ರಾಜಕೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ನೈತಿಕ ಬಾಧ್ಯತೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು".<ref name="auto">{{Cite web |date=12 June 1987 |title=Sameloven: LOV 1987-06-12 nr 56: Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold |trans-title=The Sámi Act: Act 1987-06-12 no. 56: Act on the Sámi Parliament and other Sámi legal matters |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519085247/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ |archive-date=19 May 2021 |access-date=19 May 2021 |website=[[Norwegian Government Security and Service Organisation]] |language=no}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ "Sameloven: LOV 1987-06-12 nr 56: Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold"] &#x5B;The Sámi Act: Act 1987-06-12 no. 56: Act on the Sámi Parliament and other Sámi legal matters&#x5D;. </cite></ref> ಸಾಮಿ ಕಾಯ್ದೆ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಲೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು:<ref name="auto"/> * "ಸಾಮಿಲೆಗ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವೆನ್ ಸಾಮಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿಲೆನ ನಡುಟು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್" (ಅಧ್ಯಾಯೊಲು ೧-೨). * ನಾರ್ವೆದ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ ದ ಚಟುವಟಿಕೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿನ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ನಿರ್ಧರಿಸವೆರ್. * ನಾರ್ವೆಡ್ ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಉಂಡು (ವಿಭಾಗ ೧೫; ಅಧ್ಯಾಯ ೩ ಡ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆದ ಬಳಕೆದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರೊಲು ಉಂಡು). ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಸಾಮಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ದ ಮಂಡಳಿಗ್ 50% ಸದಸ್ಯೆರೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿಡ್ 95% ಭೂಮಿನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ, ಸಾಮಿಲೆಗ್ ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟುನ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ೨೦೦೭ಡ್, ನಾರ್ವೆದ ಸಂಸತ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ರೆನ್ಡೀರ್ ಹರ್ಡಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆನ್ ಅಂಗೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸೈದಾನ್ ಭೂಮಿದ ಹಕ್ಕುಲು, ಸಂಘಟನೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೈನಂದಿನ ಹರ್ಡಿಂಗ್ ನಿರ್ವಹಣೆಗ್ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಯಿನ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಸ್ಥೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್.<ref>{{Cite news |last=Korpijaakko-Mikkel |first=Sara |date=22 March 2009 |title=Siida and traditional Sámi reindeer herding knowledge |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-202252650.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501035825/http://www.highbeam.com/doc/1G1-202252650.html |archive-date=1 May 2011 |publisher=Northern Review}}</ref> ನಾರ್ವೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನೊಲೆನ್, ಘೋಷಣೆಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಪ್ಪಂದೊಲೆನ್ ಲಾ ಸ್ವೀಕರಿಸದ್ಂಡ್, ಅವು ಸಾಮಿಲೆಗ್ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲೆನ ರೂಪೊಡು ಅನ್ವಯ ಆಪುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು:<ref>{{Cite web |last=Solbakk |first=John T. |date=2006 |title=Norway's international obligations |url=http://www.galdu.org/govat/doc/eng_norways.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314181304/http://www.galdu.org/govat/doc/eng_norways.pdf |archive-date=14 March 2012 |access-date=22 June 2013 |website=Resource Centre for the Rights of Indigenous Peoples}}</ref> ==== ನಾರ್ಡಿಕ್ ಸಾಮಿ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ==== === ಸಂಸ್ಥೆ === ಸಪ್ಮಿ ನಾರ್ವೆ, ಸ್ವೀಡನ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಷ್ಯಾದ ಗಡಿನ್ ಮೀರ್ದ್ ಒಂಜಿ ಅನನ್ಯ ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೆರ್. ಒಂಜಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯೊಗು ಒವ್ವೆ ಚಳುವಳಿ ಇಜ್ಜಿ, ಆಂಡ ಅಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆನ್ ಬಯಕುವೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Sápmi |url=https://www.iwgia.org/en/sapmi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626163739/https://www.iwgia.org/en/sapmi |archive-date=26 June 2019 |access-date=26 June 2019 |page=1}}</ref> === ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತುಲು === ==== ನಾರ್ವೆದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==== ನಾರ್ವೆಡ್ ಸಾಮಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯೊಗು ಮುಖ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಲು ''ಸಿದಾಸ್''. ಅವು ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯ ನಾರ್ವೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ==== ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==== ಸ್ವೀಡನ್ ಡ್ ಸಾಮಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯೊಗು ಮುಖ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಲು ''ಸಿಡಾಸ್''. ಅವು ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯ ಸ್ವೀಡನ್ ನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ==== ಫಿನ್ನಿಷ್ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==== ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್ ಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್, ''ಸಿಡಾ'' (ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ''ಪಾಲಿಸ್ಕುಂಟಾ'') ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಹಿಮಸಾರಂಗ-ಹರ್ಡಿಂಗ್ ನಿಗಮ, ಜನಾಂಗೀಯತೆಡ್ದ್ ಸೀಮಿತವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ನಿಜವಾದ್ ಲಾ ಕೆಲವು ಜನಾಂಗೀಯ ಫಿನ್ಸ್ ಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಜೋಕುಲು ಹಿಮಸಾರಸ ಕಟ್ಟುನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ, ತತ್ವೊಡು, ಹಿಮಸಾರಸ ಕಟ್ಟುನ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮಾತಾ ನಿವಾಸಿಲು (ಫಿನ್ನಿಷ್ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಔಲು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲು) ಇಇಎ ದೇಶೊಲೆನ ನಾಗರಿಕೆರ್,<ref>{{Cite web |title=FINLEX ® – Ajantasainen lainsäädäntö: 14.9.1990/848 |url=http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1990/19900848 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625112913/http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1990/19900848 |archive-date=25 June 2013 |access-date=22 June 2013 |publisher=Finlex.fi}}</ref> ಅಂಚ ಪಂಡ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ, ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಲಿಚ್ಟೆನ್ಸ್ಟೈನ್ ದೇಶೊಲೆಗ್ ''ಪಾಲಿಸ್ಕುಂಟಾ''ಗ್ ಸೇರೊನೆರೆ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. ==== ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==== ೨೦೧೦ಡ್, ಸಾಮಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರಷ್ಯಾಡ್ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊರ್ತುಂಡು. ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಜನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ಡಿಕ್ ದೇಶೊಲೆನ ನಡುಟು ಕಲಾತ್ಮಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಕಾರೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸವುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತೆರೆನ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಗಮನೊಡು ದೀದ್.<ref>{{Cite web |title=Frontpage – Senter for Nordlige Folk AS |url=http://www.senterfornordligefolk.no/frontpage.146031.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426062049/http://www.senterfornordligefolk.no/frontpage.146031.en.html |archive-date=26 April 2011 |access-date=31 October 2010 |publisher=senterfornordligefolk.no}}</ref> ==== ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷೊಲು ==== == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ದುಂಬುದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗ್ ಪರಿಹಾರ ಕೊರ್ಪಿನ ನಿಟ್ಟಿಡ್, ನಾರ್ವೆ, ಸ್ವೀಡನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಅಧಿಕಾರಿಲು ಇತ್ತೆ ಸಾಮಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ದುಂಬುದ ದಮನೊಗು ಪರಿಹಾರ ವಾದ್, ನಾರ್ವೆ, ಸ್ವೀಡನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಅಧಿಕಾರಿಲು ಇತ್ತೆ ಸಾಮಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. === ಸಾಮಿ ಗುರುತು ಸಂಕೇತೊಲು === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ತನ್ಕುಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್,<ref>{{Cite book |last=Kirchner |first=Stefan |title=Studies in Global Animal Law |date=2020 |publisher=Springer |isbn=978-3-662-60755-8 |chapter=Cross-Border Forms of Animal Use by Indigenous Peoples}}</ref> ಸಪ್ಮಿ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಪನೆನ್ ಸುರುಕು 1970 ದಶಕೊಡು ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal |last=Oksanen |first=Aslak-Antti |date=2020 |title=The Rise of Indigenous (Pluri-)Nationalism: The Case of the Sámi People |journal=Sociology |volume=54 |issue=6 |pages=1141–1158}}</ref> ೧೯೮೦ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೯೦ ದಶಕೊಡು, ಸಾಮಿ ಧ್ವಜೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆನ್ ಬರೆಯೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ==== ಸಾಮಿ ಧ್ವಜ ==== [[File:Sami flag.svg|thumb|ಸಾಮಿ ಧ್ವಜ]] ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶೊದ ಆರೆಡ್ ನಡತಿನ ಸಾಮಿ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು ೧೯೮೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಸಾಮಿ ಧ್ವಜೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Saamen lipun liputuspäivät |url=https://www.samediggi.fi/saamelaiset-info/saamen-lipun-liputuspaivat/ |website=Samediggi |language=fi}}</ref> ಕಲಾವಿದೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಡ್ ಬಹ್ಲ್ ಸಲ್ಲಿಸಾಯಿನ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಧ್ವಜೊದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯೊನು ಶಾಮನ್ ಡ್ರಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಮಿ ಆಂಡರ್ಸ್ ಫ್ಜೆಲ್ನರ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ "ಪಿವೆನ್ ಪರ್ನೆ" ಪನ್ಪಿನ ಕಬಿತೆಡ್ದ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ಧ್ವಜೊಡು ಕೆಂಪು, ಪಚ್ಚೆ, ಹಳದಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣೊಲೆನ ಸಾಮಿ ಬಣ್ಣೊಲು ಉಂಡು. ====ಸಾಮಿ ಜನರ ದಿನಾಚರಣೆ==== ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಚರಣೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 6 ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು. ಈ ದಿನೊನು 1992ಡ್ ಅಧಿಕೃತ ಮಲ್ತೆರ್. 1993ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ, ಸ್ವೀಡನ್, ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶೊಲು ಫೆಬ್ರವರಿ 6 ನ್ ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್. ===="ಸಾಮಿ ಜನಗೀತೆ"==== "ಸಾಮಿ ಸೋಗ ಲಾವ್ಲಾ" ("ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ಪಾಡ್ದನ") ಮೂಲತಃ '''ಇಸಾಕ್ ಸಬಾ''' ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಕಬಿತೆ. ೧೯೮೬ಡ್ ಉಂದು ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಆಂಡ್. ಆರ್ನೆ ಸೊರ್ಲೆ ಅವೆನ್ ಸಂಗೀತೊಗು ಸೆಟ್ ಮಲ್ತೆರ್. ===ಧರ್ಮ=== [[File:Shaman.jpg|thumb|1767ರಲ್ಲಿ ಒ.ಹೆಚ್. ವಾನ್ ಲೋಡ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ತಾಮ್ರೊದ ಚಿತ್ರ]] ೧೮ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮುಟ್ಟ ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮೊನು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>{{Cite book |last=Leeming |first=David Adams |title=European Mythology |url=https://archive.org/details/fromolympustocam0000leem |year=2003 |isbn=978-0-19-514361-4 |pages=[https://archive.org/details/fromolympustocam0000leem/page/133 133]–141}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಲುಥೆರನ್ ಚರ್ಚ್ ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ====ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಿ ಧರ್ಮ==== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಿ ಧರ್ಮೊಡು ಬಹುದೇವತಾವಾದ ಉಂಡು. ಸಾಮಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಗ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ "ಲೋಕೊಲೆನ" ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಆಳೊದ ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಡು.<ref>{{Cite book |last=DuBois |first=Thomas |title=An Introduction to Shamanism |url=https://archive.org/details/introductiontosh0000dubo |date=June 2009 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-69536-7}}</ref> ಸಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಶಾಸ್ತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನು ಮೂಜಿ ಲೋಕೊಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು: ಮಿತ್ತ್ ಲೋಕ, ಮಧ್ಯ ಲೋಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಳ ಲೋಕ. ====ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನ್==== [[File:Tore Johnsen, samiske kirkedager.JPG|thumb|2004ರ 'ಸಾಮಿಸ್ಕೆ ಕಿರ್ಕೆಡಾಗರ್'ಡ್ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ]] ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಿಷನರಿಲು 13ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೭ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಮಾಟ ಮಂತ್ರ ಮಲ್ಪುನ ಆರೋಪ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal |last=Willumsen |first=L.H. |year=1997 |title=Witches of the high north: The Finnmark witchcraft trials in the seventeenth century |journal=Scandinavian Journal of History |volume=22 |issue=3 |pages=199–221}}</ref> ====ಲೇಸ್ಟಾಡಿಯಸ್==== ಸುಮಾರ್ ೧೮೪೦ಡ್, ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಾಮಿ ಪಾದ್ರಿ ಲಾರ್ಸ್ ಲೆವಿ ಲಾಸ್ಟಾಡಿಯಸ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಪುರಿಟಾನಿಕಲ್ ಚಳುವಳಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ===ಡುಯೋಡ್ಜಿ (ಕರಕುಶಲ)=== [[File:Sami knives - Arctic Museum.jpg|thumb|ಸಾಮಿ ಚಾಕುಲು]] ಡ್ಯೂಡ್ಜಿ ಪಂಡ ಸಾಮಿನ ಒಂಜಿ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆ. ಸಾಮಿ ಪುರುಷೆರ್ ಮರ, ಮೂಳೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಚಾಕು, ಡ್ರಮ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಕ್ಸಿ (ಮರತ ಬಟ್ಟಲು) ಮಲ್ಪರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ===ದುತ್ತಯಿತ=== ಗೋಕ್ತಿ ಪಂಡ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದುತ್ತಯಿತ. ಗೋಕ್ತಿದ ಬಣ್ಣೊಲು, ಡಿಸೈನ್ ಲು, ಆಭರಣೊಲು ಒವ್ವೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ===ಮಾಧ್ಯಮ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯ=== [[File:Johan Turi, Muitalus sámiid birra.jpg|thumb|ಜೋಹಾನ್ ತುರಿ ಅರೆನ 1910ರ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ದು]] ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಡ್ ದಿನೊಲಾ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರ ಆಪುಂಡು. ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಡ್ ಅವ್ವಿರ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ದೈನಂದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಬುಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು. ಸುರುತ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆದ ಪುಸ್ತಕ "ಮುಯ್ಟಾಲುಸ್ ಸಾಮಿದ್ ಬಿರ್ರಾ" (೧೯೧೦) ಜೋಹಾನ್ ತುರಿ. ===ಸಂಗೀತ=== [[ಫೈಲ್:ರೆನ್ಡೀರ್ ಹರ್ಡಿಂಗ್.jpg|thumb|[[ರಿನ್ಡೀರ್ ಹರ್ಡಿಂಗ್]]]] [[File:Riddu Riđđu (9).jpg|left|thumb|'''ರಿಡ್ಡು ರಿಡ್ಡು''' ಉತ್ಸವೊಡು ಸಾರಾ ಮರಿಯೆಲ್ ಗೌಪ್]] ಸಾಮಿ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಪಂಡ ಜೋಯಿಕ್ ಗಾಯನ. ಜೋಕ್ಸ್ ನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಒಂಜಿ ಕ್ಯಾಪೆಲ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ನಾಲ್ ದೇಶೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಡ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಉಂಡು. ಸಾಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೌಟೊಕೈನೊಡು ಉಂಡು. ===ಪರ್ಬೊಲು=== ಸಾಮಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಿ ಪರ್ಬೊಲು ನಡಪುಂಡು. ರಿಡ್ಡು ರಿಡ್ಡು ನಾರ್ವೆಡ್ ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು. ===ಹಿಮಸಾರಸ ಸಾಕಾಣಿಕೆ=== [[File:Reindeer herding.jpg|thumb|ರೆಂಡಿಯರ್ ಸಾಕಣೆ]] ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಪಂಡ ಹಿಮಸಾರಸ ಸಾಕು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್, ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸೀದಾ ಪನ್ಪಿನ ಹಿಮಸಾರಂಗದ ಗುಂಪುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ===ಆಟೊಲು=== ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗೇಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೋರ್ಡ್ ಗೇಮ್ ನ್ ಆಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮೂಜಿ ಸಾಮಿ ಬೋರ್ಡ್ ಗೇಮ್ ಲೆನ ನಿಯಮೊಲು ಮಾತ್ರ ಉಪ್ಪುಂಡು: ಸಕ್ಕು, ಟ್ಯಾಬ್ಲೊಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡಬ್ಲೊಟ್ ಪ್ರೆಜ್ಜೆಸ್ನೆ. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == === ಮಟ್ಟ === ಸಪ್ಮಿದ ಗಡಿಟ್ ಅಧಿಕೃತ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡಲಾ, ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕೌಂಟಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು: * ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ, ನಾರ್ವೆ * ಜಾಮ್ಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌಂಟಿ, ಸ್ವೀಡನ್ * ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶ * ರಷ್ಯಾದ ಮುರ್ಮಾನ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ * ನಾರ್ಡ್-ಟ್ರೊಂಡೆಲಾಗ್ ಕೌಂಟಿ, ನಾರ್ವೆ * ನಾರ್ಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌಂಟಿ, ನಾರ್ವೆ * ನಾರ್ಬೊಟ್ಟೆನ್ ಕೌಂಟಿ, ಸ್ವೀಡನ್ * ಟ್ರೊಮ್ಸ್ ಕೌಂಟಿ, ನಾರ್ವೆ * ವೆಸ್ಟರ್ಬೊಟ್ಟೆನ್ ಕೌಂಟಿ, ಸ್ವೀಡನ್ === ಬಾಸೆ === {| class="wikitable sortable" ! colspan="1" |ಗುಂಪು ! data-sort-type="number" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! colspan="1" |ಭಾಷಾ ಗುಂಪು ! colspan="1" |ಬಾಸೆ ! data-sort-type="number" |ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್ (1997) ! data-sort-type="number" |% ! data-sort-type="number" |ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್ (2010)<ref name="F. Moseley 2010">{{Cite web |last=F. Moseley |first=Christopher |year=2010 |others=A large and geographically diverse group of regional editors and contributors, some of whom had already been involved in the previous two editions, worked with Christopher Moseley to provide and validate languages data and write essays. |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger |url=http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627041634/http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php |archive-date=27 June 2012 |access-date=27 June 2014 |publisher=UNESCO}}</ref> !Status<ref name="F. Moseley 2010" /> ! colspan="1" |Most important territory ! colspan="1" |Other traditional territories |- |ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು|ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ |42 500 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |21 700 |51% |30,000 |definitely endangered |[[ನಾರ್ವೆ]] |ಸ್ವೀಡನ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ |- |ಲುಲೆ ಸಾಮಿ |8 000 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಲುಲೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |2 300 |29% |650<ref>{{Cite web |last=Johansen |first=Kevin |date=6 December 2015 |title=Fant hemmelighetene i lulesamenes språk |url=https://forskning.no/partner-sprak-nord-universitet/fant-hemmelighetene-i-lulesamenes-sprak/453480 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143901/https://forskning.no/partner-sprak-nord-universitet/fant-hemmelighetene-i-lulesamenes-sprak/453480 |archive-date=15 October 2019 |access-date=20 October 2019 |website=forskning.no |language=no}}</ref> |ತೀವ್ರ ಅಪಾಯೊಡು ಉಂಡು |ಸ್ವೀಡನ್ |ನಾರ್ವೆ |- |ನಿಕುಲು ಸ್ವತಃ ಪರ್ಲೆ |2 000 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಪೈಟೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |60 |3% |20 |ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |ಸ್ವೀಡನ್ |[[ನಾರ್ವೆ]] |- |ತೆನ್ಕಾಯಿ ಸಾಮಿ ಜನ |1 200 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |600 |50% |500 |ತೀವ್ರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |ಸ್ವೀಡನ್ |[[ನಾರ್ವೆ]] |- |ಉಮೆ ಸಾಮಿ ಜನ |1 000 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಉಮೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |50 |5% |20 |ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |ಸ್ವೀಡನ್ |[[ನಾರ್ವೆ]] |- |ಸ್ಕೋಲ್ಟ್ ಸಾಮಿ |1 000 |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಸ್ಕೋಲ್ಟ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |430 |43% |300 |ತೀವ್ರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ |[[ರಷ್ಯಾ]], [[ನಾರ್ವೆ]] |- |ಕಿಲ್ಡಿನ್ ಸಾಮಿ ಜನ || |1 000 |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಮೂಲ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |650 |65% |787 |ತೀವ್ರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |[[ರಷ್ಯಾ]] | |- |ಇನಾರಿ ಸಾಮಿ |900 |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಇನಾರಿ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |300 |೩೩% |400 |ತೀವ್ರ ಅಪಾಯೊಡು ಉಂಡು |ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ | |- |ತೇರ್ ಸಾಮಿ ಜನ |400 |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ತೇರ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |8 |2% |2 |ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |[[ರಷ್ಯಾ]] | |- |ಅಕ್ಕಳ ಸಾಮಿ ಜನ |೧೦೦ |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಅಕ್ಕಲ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |7 |7% |0 |ಅಳಿದ್ ಪೋತುಂಡು |[[ರಷ್ಯಾ]] | |- |} === ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಾಗ === === ಉದ್ಯೋಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಾಗ === == ಸಾಮಿ ವಂಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನರು == === ವಿಜ್ಞಾನ === * ಆಂಟೆ ಐಕಿಯೊ (ಜನನ 1977), ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ''ಲುವೊಬಲ್ ಸ್ಯಾಮೊಲ್ ಸ್ಯಾಮೊಲ್ ಆಂಟೆ'', ಫಿನ್ನಿಷ್-ಸಾಮಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಯುರೇಲಿಕ್ ಬಾಸೆಗಳು|ಯುರಾಲಿಕ್ ಬಾಸೆಗಳು]], ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೌಟೊಕಿನೊದ ಸಾಮಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. * ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಮನ್ (1926-2021) ಉಮೆ ಸಾಮಿ ಸ್ಪೀಕರ್ನ ಟರ್ನಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಎಮೆರಿಟಾ. ಅವರು ಸಾಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪೂರ್ವ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಸೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Helgesson |first=Helena |last2=Ullberg |first2=Maria |date=17 November 2015 |title=Språk- historie- och kristendomsundervisning i Sveriges nomadskolor 1913–1962 |url=http://riekkis.se/ullberg_helgesson.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020329/http://riekkis.se/ullberg_helgesson.pdf |archive-date=17 November 2015 |access-date=14 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 March 2016 |title=Pressmeddelande från Umeå Universitet |url=http://info.adm.umu.se/nyheter/Pressmeddelande.aspx?id=1193 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304234358/http://info.adm.umu.se/nyheter/Pressmeddelande.aspx?id=1193 |archive-date=4 March 2016 |access-date=14 August 2022}}</ref> * ಇಸ್ರೇಲ್ ರುವಾಂಗ್ (1903-1986) ಅರ್ಜೆಪ್ಲಾಗ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸ್ವೀಡನ್ನ ಉಪ್ಸಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡಿಷ್-ಸಾಮಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. ಇಸ್ರೇಲ್ ರುವಾಂಗ್ ತನ್ನ ಮಾತೃಬಾಸೆಯಾಗಿ ಪೈಟ್ ಸಾಮಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. * ಆಂಡೆ ಸೊಂಬಿ (1958–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಬುಲ್ಬ್ಮ್ಯಾಟ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧಕ, ಕಲಾವಿದ, DAT ಯ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ. === ಅನ್ವೇಷಕರು ಮತ್ತು ಸಾಹಸಿಗರು === * ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಾಲ್ಟೊ (1861–1921), ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪರಿಶೋಧಕ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರ. ಇಬ್ಬರ ತಂಡವಾಗಿ, ಬಾಲ್ಟೋ ಮತ್ತು ಫ್ರಿಡ್ಟ್ಜಾಫ್ ನ್ಯಾನ್ಸೆನ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬಾಲ್ಟೋ ನಾಯಿಗೆ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಾಲ್ಟೋ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. * ಲಾರ್ಸ್ ಮಾನ್ಸೆನ್ (1963–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಸಾಹಸಿ, ಪರಿಶೋಧಕ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ.<ref>{{Cite web |date=29 June 2007 |title=Stolt over å være same |url=http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.3583287 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215004227/http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.3583287 |archive-date=15 February 2009 |access-date=6 February 2023 |website=NRK Sámi Radio |language=no}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ === * ಎಲ್ಲಾ ಹೋಮ್ ಬುಲ್ (1929–2006), ಲೇಖಕಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ. * ಆಂಡರ್ಸ್ ಫ್ಜೆಲ್ನರ್ (1795-1876), ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಪಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಕವಿ. ಸಾಮಿ ಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಜೋಯಿಕ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು. * ಐಲೊ ಗೌಪ್ (1944–2014), ಬೈವಾಶ್ ಸಾಮಿ ರಂಗಮಂದಿರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನವ- ಷಾಮನ್ . * ಆನ್-ಹೆಲೆನ್ ಲೇಸ್ಟಾಡಿಯಸ್ (ಜನನ 1971), ಲೇಖಕ. * ಇಸಾಕ್ ಮಿಕಲ್ ಸಬಾ (1875-1925), ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ. ಅವರು ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಸಂಸದೀಯ ಪಟು (ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ) ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಬರೆದರು. * ಓಲಾಸ್ ಸಿರ್ಮಾ (1655–1719), ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಕವಿ. * ಜೋಹಾನ್ ತುರಿ (1854–1936), ಸಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು.<ref>{{Cite journal|last=Svonni|first=Mikael|date=2011|title=Johan Turi: First Author of the Sámi|journal=Scandinavian Studies|volume=83|issue=4|pages=483–490|doi=10.1353/scd.2011.0018|jstor=23343096}}</ref> * ನಿಲ್ಸ್-ಅಸ್ಲಾಕ್ ವಾಲ್ಕಿಪಾ (1943-2001), ಸಂಗೀತಗಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ. === ಸಂಗೀತ === * ಅಡ್ಜಗಾಸ್, ಸಂಗೀತ ಗುಂಪು. * ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಶೀಪ್ಸ್, ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್. * ಮಾರಿ ಬೋಯಿನ್ (1956-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ. * ಅನೆ ಬ್ರೂನ್, ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ.<ref>{{Cite web |title=Vender hjem til røttene – VG |url=http://pluss.vg.no/2013/09/07/1352/1gL31kP |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224717/http://pluss.vg.no/2013/09/07/1352/1gL31kP |archive-date=2 December 2013 |access-date=15 November 2013 |publisher=Pluss.vg.no |language=no}}</ref> * ಫ್ರೆಡ್ ಬುಲ್ಜೊ (1988-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ರಾಪರ್, ಗಾಯಕ, ಜೋಕ್. KEiiNO ಮತ್ತು Duolva Duottar ನ ಸದಸ್ಯ. * ಫ್ರೋಡ್ ಫ್ಜೆಲ್ಹೀಮ್, ಜೋಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರ. * ಇಂಗೋರ್ ಆಂಟೆ ಐಲೋ ಗೌಪ್ (1960-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ನಟ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಗಾರ. * ಸೋಫಿಯಾ ಜಾನೋಕ್ (1982–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಗಾಯಕಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ನಿರೂಪಕಿ. * ಆಗ್ನೆಟೆ ಜಾನ್ಸೆನ್ (1994–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ. * ಇಂಗಾ ಜುಸೊ (1945-2014), ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ನಟಿ. * ಗುಸ್ತಾವ್ ಕಾಪ್ಫ್ಜೆಲ್ (1913–1999), ಸಾಮಿ ಜಾಯ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. * ಜೋನಿ ಮಿಚೆಲ್ (1943–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ.<ref name="nrk.no">{{Cite web |date=23 January 2008 |title=Joni Mitchell er same – Troms og Finnmark – NRK Nyheter |url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102134803/http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 |archive-date=2 November 2012 |access-date=22 June 2013 |publisher=Nrk.no}}</ref> * ಮಿಕ್ಕಲ್ ಮೊರೊಟ್ಟಜಾ (1984–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ರ್ಯಾಪ್ ಸಂಗೀತಗಾರ.<ref>{{Cite web |date=10 February 2009 |title=Amoc is rapping the Sámi language onto the map — Virtual Finland |url=http://finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=55407 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210091112/http://finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=55407 |archive-date=10 February 2009 |access-date=6 February 2023}}</ref> * ಜಾಕೋ ಪ್ಯಾಸ್ಟೋರಿಯಸ್ (1951–1987), ಪ್ರಭಾವಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬಾಸ್ ವಾದಕ. * ಜಾನ್ ಪರ್ಸೆನ್ (1941-2014), ಸಂಯೋಜಕ. * ಉಲ್ಲಾ ಪಿರ್ಟ್ಟಿಜಾರ್ವಿ (1971–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಜೋಕ್ ಗಾಯಕ. * ರೋಜರ್ ಪೊಂಟರೆ (1951–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ. * ವಿಮ್ಮೆ ಸಾರಿ (1959–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ. * ಆಂಡೆ ಸೋಂಬಿ, ಸಾಮಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. * ಲಿಸಾ ಸಿಸಿಲಿಯಾ ಥಾಮಸ್ಸನ್-ಬೋಸಿಯೊ, ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಪ್-ಲಿಸಾ (1878-1932), ಗಾಯಕಿ. * ವಾಜಸ್, ಸಂಗೀತ ತಂಡ. * ನಿಕೊ ವಾಲ್ಕಿಪಾ (1968-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ. * ನಿಲ್ಸ್-ಅಸ್ಲಾಕ್ ವಾಲ್ಕಿಪಾ (1943-2001), ಸಂಗೀತಗಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ. === ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ === * ಮಿಕ್ಕೆಲ್ ಗೌಪ್, ನಟ. * ನಿಲ್ಸ್ ಗೌಪ್ (1955–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ''ಒಫೆಲಾಸ್'' ( ''ಪಾತ್ಫೈಂಡರ್'' ) ಮತ್ತು ಕೌಟೋಕಿನೊ ದಂಗೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ 2008 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಕೌಟೋಕಿನೊ-ಒಪ್ರೊರೆಟ್'' ಸೇರಿವೆ. * ಜಲ್ಮರಿ ಹೆಲ್ಯಾಂಡರ್ (1976), ಫಿನ್ನಿಷ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ. * ಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ಸೆನ್ (1940), ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಕುಟುಂಬದ ನಟ; ಅವರ ಅಜ್ಜಿ ಸಾಮಿ. * ಅನ್ನಿ-ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಜುಸೊ (1979–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ನಟಿ. * ಸಾರಾ ಮಾರ್ಗರೆಥೆ ಓಸ್ಕಲ್ (ಜನನ 1970), ನಟಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ * ಲೆನೆ ಸಿಸಿಲಿಯಾ ಸ್ಪಾರೋಕ್ (1997), ಸಾಮಿ ಮೂಲದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ನಟಿ. * ಎಲ್ಲೆ-ಮೈಜಾ ಟೈಲ್ಫೀದರ್ಸ್, ಕೆನಡಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಫೂಟ್ ಪರಂಪರೆಯ ನಟಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ, ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceB" /> * ಓನ್ನಿ ಟೊಮಿಲಾ (1999), ಫಿನ್ನಿಷ್ ನಟ. * ಟಾಮಿ ವಿರ್ಕೋಲಾ (1979), ಫಿನ್ನಿಷ್ ಸಾಮಿ ಮೂಲದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. * ರೆನೀ ಜೆಲ್ವೆಗರ್ (1969), ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ನಟಿ, ಅವರ ತಾಯಿ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಭಾಗಶಃ ಸಾಮಿ ಮೂಲದವರು. === ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ === * ಲಾರ್ಸ್ ಲೆವಿ ಲಾಸ್ಟಾಡಿಯಸ್ (1800–1861), ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಕ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ.<ref>{{Cite web |title=Kautokeino-opprøret 1852: Læstadianisme |url=http://www.arkivverket.no/kautokeino-opproret/no/laestadianisme.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321032657/http://www.arkivverket.no/kautokeino-opproret/no/laestadianisme.html |archive-date=21 March 2012 |access-date=22 June 2013 |publisher=Arkivverket.no}}</ref> * ಓಲೆ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಮಗ್ಗಾ (1947–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ರಾಜಕಾರಣಿ. ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತಿನ (NSR) ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತಾದ UN ಶಾಶ್ವತ ವೇದಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. * ಹೆಲ್ಗಾ ಪೆಡೆರ್ಸನ್ (1973–ಇಂದಿನ) ರಾಜಕಾರಣಿ. ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸದಸ್ಯರು (ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ, ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ).<ref>{{Cite web |date=16 March 2009 |title=- Ikke halvt, men helt samisk – NRK Sámi Radio – NRK |url=http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.2281616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316194922/http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.2281616 |archive-date=16 March 2009 |access-date=6 February 2023}}</ref> * ಎಲ್ಸಾ ಲೌಲಾ ರೆನ್ಬರ್ಗ್ (1877–1931), ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧದ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಕರಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು.<ref>{{Cite journal|last=Buhre|first=Frida|last2=Bjork|first2=Collin|date=27 May 2021|title=Braiding Time: Sami Temporalities for Indigenous Justice|journal=Rhetoric Society Quarterly|volume=51|issue=3|pages=227–236|doi=10.1080/02773945.2021.1918515|issn=0277-3945}}</ref> * ಇಸಾಕ್ ಮಿಕಲ್ ಸಾಬಾ (1875-1925), ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ. ಅವರು ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಸಂಸದೀಯ ಪಟು (ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ) ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಬರೆದರು. * ಜನ್ನೆ ಸೆರುಜಾರ್ವಿ (1975–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ರಾಜಕಾರಣಿ. ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಸದಸ್ಯ. * ಇರ್ಜಾ ಸೆಯುರುಜಾರ್ವಿ-ಕರಿ (ಜನನ 1947), ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ; ಫಿನ್ನಿಷ್ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ. * ಲೈಲಾ ಸುಸೇನ್ ವರ್ಸ್ (1976–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ನಾರ್ವೆಯ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮಾಜಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆ, ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್ಡಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಮಹಿಳೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಯುಎನ್ ಎಕ್ಸ್ಪರ್ಟ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂ (ಇಎಂಆರ್ಐಪಿ) ಸದಸ್ಯೆ, ಸಾಮಿ ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರೆಕ್ಟರ್. === ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು === * ಸಿಮೆನ್ ಜೋಹಾನ್ (1973–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದ. [[ನಾರ್ವೆ|ನಾರ್ವೆಯ]] ಕಿರ್ಕೆನೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * Hans Ragnar Mathisen [ ಇಲ್ಲ ], ಕಲಾವಿದ.<ref>{{Cite web |date=30 June 2000 |title=Nunatsiaq News |url=http://www.nunatsiaq.com/archives/nunavut000630/nvt20630_17.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214230846/http://www.nunatsiaq.com/archives/nunavut000630/nvt20630_17.html |archive-date=14 February 2009 |access-date=22 June 2013 |publisher=Nunatsiaq.com}}</ref> * ಜೋನಿ ಮಿಚೆಲ್ (1943–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ. ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |date=23 January 2008 |title=Joni Mitchell er same – Troms og Finnmark – NRK Nyheter |url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102134803/http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 |archive-date=2 November 2012 |access-date=22 June 2013 |publisher=Nrk.no}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 "Joni Mitchell er same – Troms og Finnmark – NRK Nyheter"]. </cite></ref> * ನಿಲ್ಸ್-ಅಸ್ಲಾಕ್ ವಾಲ್ಕಿಪಾ (1943-2001), ಸಂಗೀತಗಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ. === ಕ್ರೀಡೆ === * ಜೆನ್ಸ್ ಬೈಗ್ಮಾರ್ಕ್, ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಮಾಜಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸ್ಕೀ ರೇಸರ್ * ಐಲೊ ಗೌಪ್ (1980–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), "ಅಂಡರ್ಫ್ಲಿಪ್" ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೋಟೋಕ್ರಾಸ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. * ಜಾನ್ ಹಾಲ್ವರ್ಸನ್, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್. * ಅಂಜಾ ಪಾರ್ಸನ್ (1981–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಮತ್ತು ಜೆನ್ಸ್ ಬೈಗ್ಮಾರ್ಕ್ (1985–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಆಲ್ಪೈನ್ ಸ್ಕೀಯರ್ಗಳು.<ref>{{Cite web |date=26 February 2007 |title=VM med samer i centrum |url=http://www.samer.se/2063 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616112350/http://www.samer.se/2063 |archive-date=16 June 2012 |access-date=25 October 2012 |publisher=www.samer.se}}</ref> * ಮಾರ್ಟೆನ್ ಗ್ಯಾಮ್ಸ್ಟ್ ಪೆಡರ್ಸನ್ (1981-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರ ( ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಬರ್ನ್ ರೋವರ್ಸ್ನ ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರ).<ref>{{Cite web |date=29 May 2009 |title=Vil ha Lene Marlin som samisk rollemodell – Radio Tromsø |url=http://www.radiotromso.no/les/6120.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529040923/http://www.radiotromso.no/les/6120.html |archive-date=29 May 2009 |access-date=6 February 2023}}</ref> * ಜಾನ್ ರೊನ್ನಿಂಗೆನ್, ಕುಸ್ತಿಪಟು. ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತ. * ಲಾರ್ಸ್ ರೋನಿಂಗೆನ್, ಕುಸ್ತಿಪಟು. * ಬೋರ್ಜೆ ಸಾಲ್ಮಿಂಗ್ (1951–2022), NHL ಡಿಫೆನ್ಸ್ಮ್ಯಾನ್, ಹಾಕಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಸದಸ್ಯ, IIHF ಆಲ್-ಸೆಂಚುರಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು. === ಇತರೆ === * Graan [sv], the single noble family of Sámi descent ([[Swedish nobility]]). * Svein-Eirik Utsi [no], famous criminal. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಸಾಮಿಯ ಮೂಲಗಳು * ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ * ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ * ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ * ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿಮಸಾರಂಗ * ''ಸ್ಯಾಂಪೊ ಲ್ಯಾಪೆಲಿಲ್'' === ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === * ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಪಂಚ * ಇನಾರಿ * ಉತ್ತರ, ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ದೂರದ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಣ್ಣ-ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು * ಕ್ನುಡ್ ಲೀಮ್ * ಸಾಮಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ * ಸಪ್ಮಿ ಪಾರ್ಕ್ - ನಾರ್ವೆಯ ಕರಸ್ಜೋಕ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸಪ್ಮಿ ಪಾರ್ಕ್ <ref>{{Cite web |title=Sapmi Park |url=http://www.nordnorgesguiden.no/Finnmark/karasjok/sapmipark.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225143645/http://www.nordnorgesguiden.no/Finnmark/karasjok/sapmipark.htm |archive-date=25 February 2017 |website=NordnorgesGuiden}}</ref> ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕ ಕೇಂದ್ರವು ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮದ ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಅನುಭವ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಬಾಬ್ ರೋಜರ್ಸ್ (ವಿನ್ಯಾಸಕ) ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ತಂಡ ಬಿಆರ್ಸಿ ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref name="Sapmi Magic Theater" /><ref name="Sapmi Magic Theater">{{Cite web |title=Sapmi-Magic Theater |url=http://brcweb.com/wp/wp-content/uploads/2013/09/Sapmi-Magic-Theater.pdf |publisher=BRC Imagination Arts }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಉಮೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ === ಸಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} === ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * {{Cite book |last=Paine |first=Robert |author-link=Robert Paine (anthropologist) |title=Coast Lapp Society I |year=1957}} [http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/08003831.2010.527540 Robert Paine (1926–2010)] * {{Cite book |last=Paine |first=Robert |author-link=Robert Paine (anthropologist) |title=Coast Lapp Society II |year=1965}} * {{Cite web |last=Maixner |first=Miroslav |title=KONSTRUKCE SÁMSKÉ ETNICKÉ IDENTITY |url=https://is.muni.cz/th/vw94m/DIPLOMOVA_PRACE_Sami_ethnicity.pdf |language=cs}} === ಸಾಮಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು === * [[ಕಾರ್ನೀಲಿಯಸ್ ಟ್ಯಾಸಿಟಸ್|ಟ್ಯಾಸಿಟಸ್]] ಬರೆದ ದಿ ''ಜರ್ಮೇನಿಯಾ'' ( ಫೆನ್ನಿಯ ಅಧ್ಯಾಯ) * ಎಚ್ಡಿ ರೆನ್ನರ್ಫೆಲ್ಡ್ರಿಂದ ''"ವಿಜಿಲೆಂಟ್ ಆನ್ಸೆಸ್ಟರ್: ಎ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ವಿಸ್ಪರ್ಡ್ ಇನ್ ಮೈ ಇಯರ್"'' . [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-62675-021-0|978-1-62675-021-0]] . * ನೀಲ್ ಕೆಂಟ್ ಅವರಿಂದ ''ದಿ ಸಾಮಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್: ಎ ಸೋಶಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' . [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84904-257-4|978-1-84904-257-4]] . * ''ದಿ ಸಾಮಿ ಪೀಪಲ್: ಟ್ರೆಡಿಶನ್ಸ್ ಇನ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನ್ಸ್'', ವೆಲಿ-ಪೆಕ್ಕಾ ಲೆಹ್ಟೋಲಾ ಅವರಿಂದ. [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-889963-75-4|978-1-889963-75-4]] . * ಜಬೆಜ್ ಎಲ್. ವ್ಯಾನ್ ಕ್ಲೀಫ್ ಅವರಿಂದ ''"ಗಾಡ್ ವೇರ್ಸ್ ಮೆನಿ ಸ್ಕಿನ್ಸ್: ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಾಮಿ ಪೀಪಲ್"'' . [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4382-2189-2|978-1-4382-2189-2]] . * ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಕುಹ್ನ್ ಅವರಿಂದ ''ಲಿಬರೇಟಿಂಗ್ ಸಪ್ಮಿ: ಯುರೋಪಿನ ಫಾರ್ ನಾರ್ತ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧ'' . [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-62963-712-9|978-1-62963-712-9]] . == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline}} * {{Wikivoyage}} * [http://www.saamicouncil.net/?deptid=1116 Saami Council] * [https://web.archive.org/web/20220126040823/https://saamelaisensyklopedia.fi/wiki/Etusivu#tab=English Encyclopaedia of Saami Culture] [[ವರ್ಗೊ:ನಾರ್ವೆ]] s1yt2zledygmfb92vs5rrtrwjgg9j4k 0 19684 363742 350432 2026-08-01T19:54:03Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363742 wikitext text/x-wiki {{Not Tulu}} {{Infobox officeholder | name = ಹಾಲ್ವ್ಡನ್ ಕೋತ್ | image = Halvdan Koht.jpg | image_size = | alt = | caption = ಹಾಲ್ವ್ಡನ್ ಕೋತ್ 1937 ಇಸವಿಡ್. | office = ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರೊದ ಸಚಿವೆರ್ (ನಾರ್ವೆ) | term_start = 20 ಮಾರ್ಚ್ 1935 | term_end = 19 ನವೆಂಬರ್ 1940 | primeminister = ಜೋಹಾನ್ ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವಾಲ್ಡ್ | predecessor = ಜೋಹಾನ್ ಲುಡ್ವಿಗ್ ಮೋವಿಂಕೆಲ್ | successor = ಟ್ರಿಗ್ವೆ ಲೈ | birth_date = {{Birth date|1873|7|7|df=y}} | birth_place = ಟ್ರೋಮ್ಸೊ (ನಗರ), ಟ್ರೋಮ್ಸ್, ಸ್ವೀಡನ್-ನಾರ್ವೆ | death_date = {{Death date and age|1965|12|12|1873|7|7|df=y}} | death_place = ಬೆರಮ್ ಮುನಿಸಿಯಾಲಿಟಿ, ಅಕರ್ಷಸ್, ನಾರ್ವೆ | residence = [[ಲೈಸೇಕರ್]] (1910 ರಿಂದ) | party = [[ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ)|ಲೇಬರ್]] <br> [[ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ)|ಲಿಬರಲ್]] {{ಸಣ್ಣ|(ಹಿಂದೆ)}} | nationality = [[ನಾರ್ವೆ|ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್]] | alma_mater = ಓಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ/ ರಾಯಲ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br />(cand.philol. 1896,<br />ಡಾ.ಫಿಲೋಸ್. 1908) | known_for = ಭಾಷಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ<br />ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ | awards = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | footnotes = | spouse = ಕರೆನ್ ಗ್ರೂಡ್ ಕೊಹ್ಟ್ | children = 3, ಸೇರಿದಂತೆ:<br/>ಆಸೆ ಗ್ರುಡಾ ಸ್ಕಾರ್ಡ್<br/>ಪಾಲ್ ಕೋಟ್ }} ''ಹಾಲ್ವ್ಡನ್ ಕೋಟ್'' (7 ಜುಲೈ 1873&nbsp;– 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1965) [[ನಾರ್ವೆ|ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್]] ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ)|ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುನ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದ್ ಇತ್ತಿನಾರ್ ನಾರ್ವೆದ ಉತ್ತರೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕುಟುಂಬೊಡು ಜನಿಸಿನ ಆರ್ ಎಲ್ಯೊಡೇ ರಾಜಕೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುದು ಇತ್ತೆರ್. [[ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ)|ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಡ್ ಅರೆನ ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿನ ಆರ್, 20 ನೇ ಶತಮಾನೊದ ತಿರುವುಡು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಗ್ ಪಕ್ಷ ಬದಲಾಯಿಸಾಯೆರ್. ಆರ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಗ್ ಬೆರಮ್ ಪುರಸಭೆತ ಮಂಡಳಿಡು ಆ ಪಕ್ಷೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಾಯೆರ್. ಆರ್ ಸ್ಟೋರ್ಟಿಂಗೆಟ್ ಸಂಸತ್ತುದ ಸದಸ್ಯರಾಗದ್ ಎಪೊಗುಲಾ ಆಯ್ಕೆ ಆತುಜೆರ್, ಆಂಡಾ 1935 ಡ್ದ್ 1940 ದ ಮುಟ್ಟ ನಾರ್ವೆದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಾಯೆರ್, ಆಪರೇಷನ್ ವೆಸೆರುಬಂಗ್/ಜರ್ಮನಿದ ನಾರ್ವೆದ ಆಕ್ರಮೊಣ ಬುಕ್ಕೊ ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್‌ವಾಲ್ಡ್‌ದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್/ಗಡೀಪಾರು ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಹುದ್ದೆಡು ಆರ್ ರಡ್ಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧೊಡು ನಾರ್ವೆದ ತಟಸ್ಥತೆನ್ ಕಾಪಾಡರೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಾಯೆರ್, ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಅರೆಗ್ ರಾಜಕೀಯ ಕುಖ್ಯಾತಿನ್ ಕಂತು ಕೊರುಂಡು. ಕೋಟ್ ಅರೆನ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರೊಲೆತ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಪಿನ ಅಸಮಾಧಾನೊಲಾ ಅಂತಿಮವಾದ್ ಅರೆನ್ ಸಂಪುಟೊಡು ನಿರ್ಗಮಿಸಾವರೆ ಕಾರಣ ಆಂಡ್. ಆಂಡಾಲಾ, ಯುದ್ಧೊದ ಬುಕ್ಕೊ, ಆರ್ ಅರೆನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊದ ತಾದಿಗ್ ಪಿರ ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1950 - 1960ದ ದಶೊಕೊಲೆಡು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಲೆನು ಬರೆಯೆರ್. ಒರಿ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಾದ್ ಆರ್ 1910 ಡ್ದು 1935 ಮುಟ್ಟ ಓಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊ/ರಾಯಲ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು (ಇತ್ತೆ '''ಓಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''')ಡ್ ಇತಿಹಾಸೊದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್, 1900ಟ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಬುಕ್ಕೊ 1908ಟ್ ಪ್ರಬಂಧಕಾರ ಆಯೆರ್. ಅನೇಕ ಗೌರವೊದ ಜೊತೆಗ್, ಆರ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು '''ಗೌರವ ಪದವಿ''' ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ ಸಮೃದ್ಧ ಬರಹಗಾರರಾದು ಇತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಸುದೀರ್ಘ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಡು ಮಸ್ತ್ ವಿಷಯೊಲೆನ ಮಿತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಂದೆರ್. ಆರ್ ಅವೇತೋ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಲೆನು ಬರೆಯೆರ್; ಜೋಹಾನ್ ಸ್ವೆರ್ಡ್ರಪ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಇಬ್ಸೆನ್ ಅರೆನ ಕೃತಿಲು ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿಲಾ ಅವೇತೋ ಸಂಪುಟೊಲೆನು ವ್ಯಾಪಿಸಾದುಂಡು. ಆರ್ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸೊದ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಲೆಗು ಪುದರ್ ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೋದ ವಿಸ್ತರ ಆಪುನ ಕಲ್ಪನೆಡ್ ಅರೆನ ಸ್ಥಾನೊನು ಕಂಡು ಪತ್ತಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಏಜೆಂಟ್‌ ಆದ್ ರೈತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರೆನ ಪಾತ್ರೊಲೆನು ಒತ್ತುದು ಪಂಡೆರ್. ಆರ್ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಇತಿಹಾಸೊಡುಲಾ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುದು ಇತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ವಿಷಯೊಡು ನಾರ್ವೆಡ್ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದು ಇತ್ತೆರ್. [[ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಬಾಸೆ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಟ್ ಅರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲು ಅರೆಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನ್ನಣೆನು ಕೊರುಂಡು. ಆರ್ [[ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಬಾಸೆ#ಡ್ಯಾನಿಶ್ ನಿಂದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್|ಸ್ಯಾಮ್ನೋರ್ಸ್ಕ್]] ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಣೆನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿಯೆರ್, ಉಂದೆತ ಘೋಷಿತ ಗುರಿ ಲಿಖಿತ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಬಾಸೆದ ರಡ್ಡು ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುನ ಆದು ಇತ್ತುಂಡು. ಔಪಚಾರಿಕ ಲಿಖಿತ ಬಾಸೆನ್ ಈ ದಿಕ್ಕುಡು ತಳ್ಳುನ ಸುಧಾರಣೆನ್ ವಾಸ್ತವವಾದ್ 1938ಟ್ ಜಾರಿಗೆ ಕಂದೆರ್, ಆಂಡಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಲು ಈ ನೀತಿದ ವೈಫಲ್ಯಕು ಕಾರಣ ಆಂಡ್. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀದ ಶಾಂತಿದ ನಿಷ್ಠುರ ಬುಕ್ಕೊ ಮಣಿಯಂದಿನ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಯಿನ ಕೋಟ್ '''ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಶಾಂತಿ ಸಂಘೊ'''ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ '''ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿದ''' ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯರಾದು ಇತ್ತೆರ್. ಒರಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದ್ ಅರೆನ ಬಲವಾಯಿನ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂದ್ ವಿವರಿಸಲಾತುಂಡು, ಆರ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆದ ಬಗ್ಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನು ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊನು ದೆತ್ತೊನುನೇಟ್ ಬಲವಾಯಿನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಬುಲೆಪಾದೆರ್. ==ಹಿನ್ನೆಲೆ== [[File:Paul_Koht_by_L_Szacinski.jpg|left|thumb|ಆಲ್ಟ್=ಕನ್ನಡಕ ಪಾಡುದಿನ ವೃದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ|199x199px]] ಹಲ್ವ್ಡನ್ ಕೋಟ್ 1873 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 7 ದಾನಿ ಉತ್ತರೊ ನಾರ್ವೆದ ಮಲ್ಲ ನಗರೊಡು ಒಂಜಾಯಿನ ಟ್ರೋಮ್ಸೋ (ನಗರ) ಡು ಜನಿಸಿಯೆರ್. ಆರ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕಾರಣಿ '''ಪಾಲ್ ಸ್ಟೀನ್‌ಸ್ಟ್ರಪ್ ಕೋಟ್''' (1844–1892) ಬುಕ್ಕೊ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಡ್, ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಚಿತ್ರಕಲೆಟು ಒಲವು ಹೊಂದುದಿನ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಶಿಕ್ಷಕೆ ಬೆಟ್ಟಿ ಗಿಯೇವರ್ (1845–1936) ದಂಪತಿಲೆಗು ಜನಿಸಿನ ನಾಲ್ ಜೋಕುಲ್ಡ ದಡ್ಡನಾತಾರ್.<ref name=nbl>{{cite encyclopedia|year=2002|title=Halvdan Koht|encyclopedia=[[Norsk biografisk leksikon]]|first=Åsmund|last=Svendsen|editor-first=Knut|editor-last=Helle|editor-link=Knut Helle|publisher=Kunnskapsforlaget|location=Oslo|volume=5|edition=2nd|url=http://www.snl.no/.nbl_biografi/Halvdan_Koht/utdypning|language=no|access-date=1 September 2010}}</ref> ಬೆಟ್ಟಿನ ಪಿರಾಕ್ದಕುಲು ಮಿಶ್ರ ಆದಿತ್ತೆರ್: ಆರ್ ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಜರ್ಮನ್ ಮೂಲದಕುಲು, ಆಂಡ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಕಡೆಟ್ ಆರ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಮೂಲದಕುಲು - ಆ ಕಡೆಟ್ ಒಂಜೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಿರಾಕ್ದಕುಲು ಅರೆನ ಮಲ್ಲ ಅಜ್ಜೆರ್, ಜೆನ್ಸ್ ಹೋಂಬೊ (ಬೈಲಿಫ್), ಟ್ರೊಮ್ಸೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಒರಿ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವೆಂಟ್.<ref>Genealogical entries for [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I9931&tree=IEA Hanna Birgitte Holmboe] and [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I12428&tree=IEA Joachim Gotsche Giæver] (vestraat.net)</ref> ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಮಲ್ಲ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪೆನ ಮೂಲಕ, ಹಾಲ್ಫ್ಡಾನ್ ಸಂಸದೆರ್ ಒಲಾ ಕ್ರೊಗ್ಸೆಂಗ್ ಗಿವರ್ ನ ಮೂಜಿನೆ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ ಆದಿತ್ತೆರ್.<ref>Genealogical entries for [http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I21389&tree=IEA Jens Holmboe Giæver] (vestraat.net) and NSD data for [https://web.archive.org/web/20160810233342/http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I21389&tree=IEA Ola Krogseng Giæver] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810233342/http://vestraat.net/TNG/getperson.php?personID=I21389&tree=IEA |date=10 August 2016 }}</ref> ಪಾಲ್ ಕೋಟ್ ನ ವಂಶಾವಳಿಡ್, ಕೆಜೆಲ್ಡ್ ಸ್ಟಬ್ ಒರಿ ದೂರದ ಪಿರಾಕ್ದಕುಲು. ಕೋಟ್ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ 17ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ನಾರ್ವೆಗ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿನ ಜರ್ಮನ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿನಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್.<ref>Koht, 1951: p. 11.</ref> ಜೋಚಿಮ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಯೆರ್, ಆಂಡ ಜೋಚಿಮ್ ಜಿ. ಗಿವರ್ ನ ಕೋರಿಕೆಡ್ ಅಯಿನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಗಿವರ್ ಈ ಪುದರ್ ಗ್ ಅಸಮ್ಮತಿನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಯೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಅರೆಗ್ ಹಾಲ್ಫ್ಡಾನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್, ಕೆಲವು ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ಹಾಲ್ಫ್ಡಾನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Koht, 1951: pp. 7–8.</ref> ಕುಟುಂಬ ಟ್ರೊಮ್ಸೊಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ, ಅಲ್ಪ ಪಾಲ್ ಸ್ಟೀನ್ಸ್ಟ್ರಪ್ ಕೋಟ್ ಮುಖ್ಯಶಿಕ್ಷಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೇಯರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಹಾಲ್ವ್ಡೆನ್ ಗ್ ಪನ್ನೆರಡು ವರ್ಸೊ ಆನಗ ಕುಟುಂಬ ಸ್ಕೀನ್ ಗ್ ಪೋಯೆರ್, ಅಲ್ಪ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಮತ್ತೆ ರಾಜಕೀಯೊಡು ತೊಡಗಿನಕುಲು: ಅರೆನ್ [[ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ)|ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ಗ್ ಮೇಯರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಂಪಿ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೋಟ್ ಇಲ್ಲಡ್ ಶಾಲೆನ್ ಮುಗಿತೆರ್, ೧೮೯೦ಡ್ ಕಲಾ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ಆರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಒಂತೆ ಸಮಯೊಗು ತನ್ನ ಗುರುಕುಲೆನ ನಡುಟು [[ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ|ಗ್ರೀಕ್]] ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಲೆನ್ಲಾ ಬಾಸೆಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>ಕೋಟ್, ೧೯೫೧: ಪುಟ ೨೦.</ref> ಕೋಟೆದ ಅಪ್ಪೆನ ತೀರ್ದ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ೧೮೯೩ಡ್ ಆ ಕುಟುಮೊ ಅಕೆರ್ ಪುರಸಭೆತ ಬೆಕ್ಕೆಲಗೆಟ್ ಊರುಗು ಪೋಯೆರ್. ಕೋಟ್ ಓಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ/ರಾಯಲ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು (ಇತ್ತೆ ಒಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮೯೮ಡ್ ಒಸ್ಲೋ/ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಯಾಡ್, ಕೋಟ್ ಕ್ಯಾರೆನ್ ಗ್ರೋಡ್ ಕೋಟ್/ಕರೆನ್ ಎಲಿಸಬೆತ್ ಗ್ರೋಡ್ (೧೮೭೧-೧೯೬೦) ನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್, ಆರ್ ಅರೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಷ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಧ ಮಲ್ಲೆರ್; ಅಕುಲೆಗ್ ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲು ಇತ್ತೆರ್. ಒರಿ ಬಾಲೆ ಬಾಲ್ಯೊಡು ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್, ಆಂಡ ಬೇತೆ ರಡ್ಡ್ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್: ಆಸೆ ಗ್ರುಡಾ ಸ್ಕಾರ್ಡ್ (ನೀ ಕೋಟ್) ಒರಿ ಬಾಲೆ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲ್ ಕೋಟ್ ಒರಿ ರಾಯಭಾರಿ ಆಯೆರ್. ಆಸಾ ಮೂಲಕ, ಹಾಲ್ವ್ಡಾನ್ ಕೋಟ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಸ್ಕಾರ್ಡ್ ನ ಅತ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕಾರಣಿ ಬುಕ್ಕೊ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಟೋರ್ಹಿಲ್ಡ್ ಸ್ಕಾರ್ಡ್, ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಬುಕ್ಕೊ ಲೋಕಾಯುಕ್ತ ಮಾಲ್ಫ್ರಿಡ್ ಗ್ರುಡ್ ಫ್ಲೆಕ್ಕೊಯ್.<ref name=nbl/> ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕಾರಣಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಘಟನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಹಾಲ್ವ್ಡಾನ್ ಸ್ಕಾರ್ಡ್ ನ ಅಜ್ಜೆರ್.<ref>{{cite encyclopedia|title=Halvdan Skard|encyclopedia=[[Store norske leksikon]]|publisher=Kunnskapsforlaget|location=Oslo|url=http://www.snl.no/Halvdan_Skard|language=no|access-date=14 January 2010}}</ref> ೧೯೨೦ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧೊಡು, ಕರೆನ್ ನ ಕುಸಿತದ ಆರೋಗ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಹಾಲ್ಫ್ಡೆನ್ ನ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಸಂಬಂಧೊಗು ತೊಂದರೆ ಪಾಡ್ಂಡ್. ಪ್ರೀತಿ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಒಕ್ಕೂಟೊಡ್ದ್ ನಿರಾಸೆ ಆಯಿನ ಕೋಟ್ ಮುಂದಿನ ದಶಕೊಡು ಕೆಲವು ವಿವಾಹಿತ ಸ್ನೇಹೊಲೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಪೆನ್ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಆದ್.<ref name=nbl/> ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧೊದ ಪೊರ್ತುಡು, ಅರೆನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಉನ್ನಿ ಡೀಸೆನ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧೊದ ವದಂತಿಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=nkl>{{cite encyclopedia|last=Eriksen|first=Knut Einar|author-link=Knut Einar Eriksen|editor-first=Hans Fredrik|editor-last=Dahl|editor-link=Hans Fredrik Dahl|encyclopedia=[[Norsk krigsleksikon 1940-45]]|title=Koht, Halvdan|url=http://mediabase1.uib.no/krigslex/k/k3.html#koht-halvdan|access-date=17 August 2011|year=1995|publisher=Cappelen|location=Oslo|language=no|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811004631/http://mediabase1.uib.no/krigslex/k/k3.html#koht-halvdan|archive-date=11 August 2011}}</ref> ಕರೆನ್ ನೊಟ್ಟುಗು 1945 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮತ್ತೆ ಸಂಬಂಧ ಗಟ್ಟಿಯಾಂಡ್..<ref name=nbl/> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಕೋಟ್ 1896ಡ್ ಒಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ/ರಾಯಲ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ ಕ್ಯಾಂಡ್.ಫಿಲೋಲ್ ಡ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್.<ref name=nsd>{{cite web|url=http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=polsys&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=18073|title=Halvdan Koht|publisher=Norwegian Social Science Data Services (NSD)|language=no|access-date=3 October 2010|archivedate=27 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527220535/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=polsys&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=18073|url-status=dead}}</ref> ೧೮೯೫ ಮುಟ್ಟ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೊನು ಒಂಜಿ ಸಣ್ಣ ವಿಷಯೊ ಆದ್ ಇತಿಹಾಸೊನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್;<ref>ಕೊಹ್ಟ್, ೧೯೫೧: ಪು. 30.</ref> ಅರೆನ ಮುಖ್ಯ ಇತಿಹಾಸ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್ ಗುಸ್ತಾವ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್.<ref name=nbl/> ದುಂಬುದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಆಧುನಿಕ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕೋಟ್ ಗ್ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅತ್ತಂದೆ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜರ್ಮನ್ (ನಾರ್ಸ್ ಸೇರ್ದ್) ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಆಯ್ಕೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್; ಅಕುಲು ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜರ್ಮನ್ ಬಾಸೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 41.</ref> ೧೮೯೫ಡ್, ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಮುಗಿತ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಡ್ ಕಳೆಯೆರ್, ಮೂಜಿ ನೌಕೆಲೆಡ್ ಸುರುತ ನೌಕೆ ನಾರ್ವೆಡ್ದ್ ವೆನಿಸ್ ಗ್, ರಡ್ಡನೆ ನೌಕೆ ವೆನಿಸ್ ಡ್ದ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ಗ್, ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಜಿನೆ ನೌಕೆ ಪಿರ ನಾರ್ವೆಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಈ ಪ್ರಯಾಣೊಡು ಆರ್ ಜರ್ಮನ್ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=p60>Koht, 1951: pp. 60–61.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೯೬ಡ್, ಕೊಹ್ಟ್ ನ್ ಸೋಫಸ್ ಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಪದವಿನ್ ಗಳಸೊಂಡೆರ್.<ref name=p43>Koht, 1951: p. 43.</ref> 1896 ದ ಕೊನೊಟು ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜರ್ಮನ್ ಬಾಸೆಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯಿನ ಮೂಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆಡ್ ಒರಿಯೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ದುಂಬುದ ವರ್ಷ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಒಂಜೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಆದಿತ್ತೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 73.</ref> ೧೮೯೨ದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧೊಡು ಅಧ್ಯಯನೊಡ್ದ್ ವಿರಾಮ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಸಾವುದ ನಂತರ, ಆ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ಪೋಯೆರೆ ಅರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿಜಿ. ಸ್ಕೀನ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ''ವಾರ್ಡನ್ (ಪತ್ರಿಕೆ)'' ಪತ್ರಿಕೆಗ್ ಬರೆಯೆರೆ ದುಡ್ಡು ಕೊರ್ತೆರ್.<ref name=p65>Koht, 1951: pp. 65–66.</ref> ಅರೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಪಿರ ಬನ್ನಗ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಯಾ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ವರದಿಗಾರೆ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್; ಕಡೆಕ್ ಆರ್ ''ಪೈವಲೆಹ್ತಿ'' ಗ್ಲಾ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Koht, 1951: pp. 67, 70.</ref> ೧೯೦೧ಡ್, "ವರ್ಡನ್ಸ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ (೧೮೬೮-೧೯೨೩)" ಡ್ ಮರಣೋತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಬರವುದಾರೆ ಆದ್ ಎರಿಕ್ ವೂಲಮ್ ಡ್ದ್ ಕೆಲಸ ದೆತೊನುವೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 110.</ref> ದುಂಬುದ ವರ್ಷೊಲೆಡ್, ''ಡೆನ್ 17ಡೆ ಮೈ'', ''ಸಿನ್ ಒಗ್ ಸೆಗ್ನ್'', ''ಸಮ್ತಿಡೆನ್'', ''ಡಗ್ಬ್ಲಾಡೆಟ್'', ಬುಕ್ಕೊ ''ಟೈಡೆನ್ಸ್ ಟೆಗ್ನ್'' ಇಂಚಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಲೆಗ್ ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತೆರ್; ಅವು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಉದಾರವಾದಿ ಅತ್ತಂದೆ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಪ್ರಕಟಣೆಲು.<ref>Koht, 1951.</ref> ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನ ಕೆಲವು ತಿಂಗೊಲು, ಕೋಟ್ ಒಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯೊಡು ವೇತನ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಸ್ವಯಂಸೇವಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಂಚನೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉಪನ್ಯಾಸೊಲೆಗ್ ಹಾಜರಾತಿನ ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಅರೆಗ್ 1800ಡ್ "ಗುಸ್ತಾವ್ ಬ್ರನ್ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್" ಪನ್ಪಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನೊನು ಕೊರ್ತೆರ್. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೋಟ್ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ NOK 3600 ಗ್ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>ಕೋಟ್, 1951: ಪುಟಗಳು 73–75.</ref> ೧೮೯೭ ಡ್ದ್ ೧೮೯೯ ಮುಟ್ಟ ಆರ್ ವಿದೇಶೊಡು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಡ್. ಆರ್ ಕೋಪನ್ ಹ್ಯಾಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಲೀಪ್ಜಿಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಡ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. (École pratique des hautes études|École des hautes études, École Nationale des Chartes|École des Chartes). ಲೀಪ್ಜಿಗ್ ಡ್ ಕಾರ್ಲ್ ಲ್ಯಾಂಪ್ರೆಚ್ಟ್ ನ ಮಿತ್ತ್ ಆರ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಯೆರ್.<ref name=nbl/><ref>Koht, 1951: p. 88.</ref> ೧೮೯೯ಡ್ದ್ ೧೯೦೧ ಮುಟ್ಟ, ಕೊಟ್ಟ್ ಒಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯೊಡು ಬದಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಶಾಲೆದ ಶಿಕ್ಷಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nsd/> ''ರೆಗೆಸ್ಟಾ ನಾರ್ವೆಜಿಕಾ'' ಪನ್ಪಿನ ಮೂಲ ಪಠ್ಯೊನು ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗುಸ್ತಾವ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ ನ್ ಲಾ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=p35>Koht, 1951: p. 35.</ref> ೧೯೦೮ಡ್, ಎಂಟು ವರ್ಸೊದ ಬೇಲೆದ ನಂತರ, ಕೋಟ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬರವುದಕುಲೆನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆದ ನಿಘಂಟು ಆಯಿನ "ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಫಾಟರ್-ಲೆಕ್ಸಿಕಾನ್" ದ ಕಡೆತ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪುಟೊಲೆನ್ ಮುಗಿತ್ದೆರ್.<ref name=nbl/> ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮರಣೋತ್ತರ ಕೆಲಸ, ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕೆರ್ - ಜೆನ್ಸ್ ಬ್ರೇಜ್ ಹಾಲ್ವೊರ್ಸೆನ್ - 1900ಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.<ref>{{cite encyclopedia |title=Jens Braage Halvorsen |encyclopedia=[[Norsk biografisk leksikon]]|first=Olaf Chr. |last=Torp |editor=Helle, Knut |editor-link=Knut Helle |publisher=Kunnskapsforlaget |location=Oslo|url=http://www.snl.no/.nbl_biografi/Jens_Braage_Halvorsen/utdypning |language=no|access-date=26 August 2011}}</ref> ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೃತ್ತಿ== ===ನೇಮಕೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಲು=== ೧೯೦೧ಡ್ ರಾಯಲ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆನ ಬೋಧನೆಗ್ ಆರ್ ಅಪರೂಪೊಡು ಜವಾಬ್ದಾರರಾದಿತ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ 1907 ಮುಟ್ಟ ಒರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾದ್ ಉಂತುದು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆರ್ ''ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಫಾಟರ್-ಲೆಕ್ಸಿಕನ್'' ಡ್ ಬಿಜಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೦೮ಡ್ "ಡೈ ಸ್ಟೆಲ್ಲುಂಗ್ ನಾರ್ವೆಜೆನ್ಸ್ ಉಂಡ್ ಸ್ವೀಡೆನ್ಸ್ ಇಮ್ ಡಾಯ್ಚ್-ಡ್ಯಾನಿಶ್ಚೆನ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ೧೮೬೩-೧೮೬೪" ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಬಂಧೊಗು ಡಾ. ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಪದವಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್.<ref name=innleiing7/> ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿಗಳೆಂದರೆ ಎಬ್ಬೆ ಹರ್ಟ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಯಂಗ್ವಾರ್ ನೀಲ್ಸನ್.<ref name=p119>Koht, 1951: pp. 119–122.</ref> ಅಪಗ ೧೯೦೮ಡ್, ಕೋಟ್ ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ರೆಕ್ಟರ್ ಆದ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೋಟೆಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಆಂತರಿಕ ವಿರೋಧಿಲು ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾವರ, "ಇತಿಹಾಸ"ದ ಬದಲ್ "ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸ"ನ್ ಒಳಗೊಂಡಿಪ್ಪುನ ನೇಮಕಾತಿನ್ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಯೆರ್. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊ ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆನ್ "ಇತಿಹಾಸ" ಪಂಡ್ದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾದ್ "ಇತಿಹಾಸ" ನ್ ನಿರ್ಧರಿಸವುನ ದುಂಬು ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ "ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸ" ಪಂಡ್ದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=p119/> ಕೋಟ್ ಒರಿ ಡೋಸೆಂಟ್ ಆದ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಇತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ವಾಲ್ಡೆಮರ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಬ್ರೊಗ್ಗರ್ (ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿ) ನೊಟ್ಟುಗು ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆರ್ ಸುರುಕು ವಿದೇಶೊಗು ಪೋಯೆರೆ ಅರ್ಹೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 124.</ref> ೧೯೦೮ ಡ್ದ್ ೧೯೦೯ ಮುಟ್ಟ, ಕೋಟ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶೊಲೆನ್ ಪ್ರವಾಸ ಮಲ್ತೆರ್, ಲಂಡನ್ (೧೯೦೮), ಚಿಕಾಗೊ (೧೯೦೯), ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ (೧೯೧೦) ಡ್ ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನೊಲೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref name=innleiing7/> ಈ ವರ್ಷೊಲೆಡ್, ಅರೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣು, ಮಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ ಅಜ್ಜಿ ಈಡ್ಸ್ವೊಲ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>Skard, 1974: p. 123.</ref> ಕೋಟ್ ನನ ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1910ಡ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆಯಿನ ಮುಟ್ಟ ಒರಿ ಡೋಸೆಂಟ್ ಆದ್ ಉಂತುದು 1935 ಮುಟ್ಟ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 1912 ಡ್ದ್ 1917 ಮುಟ್ಟ ಅರೆನ ಅಧ್ಯಾಪಕೆರೆನ ಡೀನ್ (ಶಿಕ್ಷಣ) ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ===ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು=== ಕೋಟ್ ರೈತೆರೆನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಡ್ದ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸೊನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊನು ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಗ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞೆರೆನ ನಡುಟು ಮಸ್ತ್ ಸಂದೇಹೊನು ತೂಯೆರ್. ಗುಸ್ತಾವ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ ನಾರ್ವೆದ ರೈತೆರ್ "ಅಕುಲು ಸ್ವತಃ ದಾಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್" ಪಂದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=p35/> ಲುಡ್ವಿಗ್ ಲುಡ್ವಿಗ್ಸೆನ್ ಡೇ ಕೊಹ್ಟ್ ರೈತ-ರಾಜಕಾರಣಿ ಜಾನ್ ಜಿ. ನೀರ್ಗಾರ್ಡ್ ನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಯಕೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆರ್ ಒರಿ "ವಂಚಕೆರ್... ಓಹ್, ಟ್ರಾಹಿಟ್ ಸುವಾ ಕ್ವೆಮ್ಕ್ವೆ ವೊಲುಪ್ಟಾಸ್" ಪಂಡ್ದ್ ಉದ್ಗಾರ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 34.</ref> ನೀರ್ಗಾರ್ಡ್ ಡ್ ನಾರ್ಡ್ಮೊರ್ ಡ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೊಹ್ಟ್ ಗ್ NOK100 ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 104.</ref> ೧೮೯೬ಡ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕ್ಯಾಥರೀನಾ ಬ್ಯಾಂಗ್ ಕೋಟ್ ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸೊನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನ ಆಸೆಗ್ ಉತ್ತರ ಕೊರ್ತೆರ್: "ಅಂದ್, ಪಿದಯಿ ಪೋದು ಸಮಾಜವಾದಿ ಆವೊಡ್ಚಿ!"<ref>Koht, 1951: p. 106.</ref> ೧೯೧೦ಡ್, ಕೋಟ್ "ಬೊಂಡೆ ಮೊಟ್ ಬೊರ್ಗರ್ ಐ ನೈನೋರ್ಸ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿ" ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಬಂದೊನು ಮುಗಿತ್ದೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಆರ್ ಇತಿಹಾಸೊಡು ರೈತೆರೆನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಲೆನ್ ಮುಂದೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 152.</ref> ೧೯೧೨ಡ್ ''ಹಿಸ್ಟೋರಿಸ್ಕ್ ಟಿಡ್ಸ್ಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟ್ (ಒಸ್ಲೋ)'' ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಪ್ರಕಟವಾದ್, ಕೋಟ್ ನ ವರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತೊದ ವಿಸ್ತರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡ್. ಕೋಟ್ ನ ಪ್ರಕಾರ, ಕೃಷಿ ಚಳುವಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿ ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಡ್ದ್ ರಾಜಕೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಂಗೊಡು ಸ್ಥಾನೊನು ಬೇಡಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೊಡು ವಿಸ್ತಾರ ಆಂಡ್. ಕೃಷಿ ಚಳುವಳಿ, ಅಪಗ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿ, ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಡ್ದ್ ಲಕ್ಕಾದ್ ರಾಜಕೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಂಗೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಥಾನೊನು ಕೋರಿನಗ<ref name=nbl/> ಈ ಬಗ್ಗೆ ಆರ್ 1910ಡ್ ಬರೆತಿನ "ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಫೋಲ್ಕ್ಸಾಮ್ಲಿಂಗ್" ಪನ್ಪಿನ ಲೇಖನೊಡು ಬರೆತೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 153.</ref> ಕೋಟ್ ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉಪನ್ಯಾಸೊಲೆಡ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ತಿನ ವಿಷಯೊಲೆನ ಸಂಗ್ರಹವಾದ್ ೧೯೨೬ಡ್ ಪ್ರಕಟವಾದ್ "ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಬಾರ್ಡರೈಸಿಂಗ್" ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕ, ರೈತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನಡುಟು ವರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷದ ವಿಷಯೊಡು ಕೋಟ್ ನ ಕೆಲಸೊದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು. ರೈತೆರೆನ ಚಳುವಳಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಹಕ್ಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ ಪರವಾದ್ ವರ್ಗ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಲೆನ ಕಾರಣೊನು ಬುಡ್ದು ಪೋತುಂಡು ಪಂದ್ ಕೋಟ್ ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿದ ಹೋರಾಟೊಲೆಗ್ ಅದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊನು ಅನ್ವಯಿಸೊಡಾಪುಂಡು ಪಂದ್ ಕೋಟ್ ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ರೈತೆರೆನ ದಂಗೆದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆನ್ ೧೯೧೨ಡ್ "ಪ್ರೆಸರ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ ಐ ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಸ್ಕೆ" ಡ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಮೂಲತಃ ರಡ್ಡನೆ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರೆನ ಸಮ್ಮೇಳನೊಗು ಉಪನ್ಯಾಸ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=p155>Koht, 1951: pp. 154–155.</ref> ಈ ಉಪನ್ಯಾಸೊಡು ಅರೆನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೌತಿಕವಾದ ಫಲ ಕೊರ್ತುಂಡು.<ref name=nbl/> ೧೯೫೧ಡ್ ಆರ್ ಪಂಡೆರ್, "ಸಿದ್ಧಾಂತೊಲು ರಾಜಕೀಯ ಅತ್ತಂದೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡಾಯೊಗು ಅಡಿಪಾಯ ಆವೊಲಿ ಪಂದ್ ಎಂಕ್ ಏಪಲಾ ಅನಿಸಿಜಿ."<ref name=p155/> ಕೋಟ್ ನ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ಉಪ್ಪುನವು ಅರೆನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುವಾದೊದ ಪರಿವರ್ತನೆನ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಮಲ್ತ್ಂಡ್,<ref name=nbl/> ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ್ ನಾರ್ವೆಡ್ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊದ ಇತಿಹಾಸ/ಅಮೆರಿಕದ ಇತಿಹಾಸೊದ ಅಧ್ಯಯನೊನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=p150>Koht, 1951: pp. 150–151.</ref> ಆ ಕಾಲೊಡು ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ನಾರ್ವೆಡ್ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಇಜ್ಜಿ. ಶಾಲೆಡ್ ಕೋಟ್ ಸರಿಯಾದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಲ್ಪೊಂದಿಜ್ಜೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 58.</ref> ಆರ್ ಅಮೆರಿಕೊಗು ಪೋಪಿನ ದುಂಬು, ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರೆನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಲು ಆ ದೇಶೊಗು "ಇತಿಹಾಸ ಇಜ್ಜಿ" ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಯೋಗ್ಯ ಅತ್ತ್ ಪಂಡ್ದ್ ಸೂಚಿಸಯೆರ್.<ref>Koht, 1951: p.&nbsp;123.</ref> ಈ ವಿಷಯೊಡು ಕೋಟ್ ನ ಸುರುತ ಬರವು 1910ಡ್ "ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೂಲ" ಪನ್ಪಿನ ಉಪನ್ಯಾಸೊಡು ಬತ್ತ್ಂಡ್. "ಪೀಪಲ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ" ಉಪನ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ "ಪೆಂಗೆಮುಕ್ಟ್ ಉಂಡ್ ಅರ್ಬೀಡ್ ಐ ಅಮೆರಿಕ" ("ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಪವರ್ ಅಂಡ್ ಲೇಬರ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕ", ೧೯೧೦) ನ್ ಬರೆಯೆರ್,<ref name=p150/> ಅಪಗ ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಲ್ಚರ್'' ("ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಲ್ಚರ್", ೧೯೧೨) ಬುಕ್ಕೊ ''ಡೆನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ಕೆ ನೌಸ್ಜೊನೆನ್'' ("ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ನೇಷನ್", ೧೯೨೦) ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=nsd/> ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊಡು ಅಮೆರಿಕದ ಅಕಾಡೆಮಿಗ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೧೯೩೦ದ ಶರತ್ಕಾಲೊಡು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಒಂಜಿ ಕೋರ್ಸ್ ನ್ ನಡಪಾಯೆರ್..<ref>Koht, 1951: p. 165.</ref> ಭೌತಿಕವಾದ ಬುಕ್ಕೊ ಆದರ್ಶವಾದೊನು ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದು, ಕೋಟ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಹಾಸೊಡು ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಪಾತ್ರೊಡು ಆಸಕ್ತಿ ತೋಜಾಯೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಗಮನೊಡ್ದ್, ಅರೆನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಕಾರೆರ್ ಆಸ್ಮಂಡ್ ಸ್ವೆಂಡ್ಸೆನ್ ನ ಬಾಸೆಡು, "20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮಲ್ಲ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಕಾರೆರೆಡ್ ಒರಿಯೆ" ಆಯೆರ್. ''ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಫಾಟರ್-ಲೆಕ್ಸಿಕನ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕೆಲಸೊಡ್ದ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ್, 1908ಡ್ ಲೇಖಕೆರ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ ವ್ರಿಜ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಜೀವನೊನು ಬರೆಯೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ನಾರ್ವೆದಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ವಿದೇಶಿಯೆರೆನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಲೆನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಯೆರ್: [[ಒಟ್ಟೊ ವಾನ್ ಬಿಸ್ಮಾರ್ಕ್]] (1911), ಇವರ್ ಆಸೆನ್ (1913), ಜೋಹಾನ್ ಸ್ವರ್ಡ್ರುಪ್ ಮೂಜಿ ಸಂಪುಟೊಲೆಡ್ 1916 ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ಕಸ್ 1915 ನಡುಟು ಥ್ರೇನ್ 1917ಡ್, ಹೆನ್ರಿಕ್ ಇಬ್ಸೆನ್ 1928 ಬುಕ್ಕೊ 1929ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪುಟೊಲೆಡ್, ಬುಕ್ಕೊ 1943ಡ್ ನಾರ್ವೆದ ಹಾಕೊನ್ VII.<ref name=nsd/> ''ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಬಯೋಗ್ರಾಸ್ಕ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್'' ಪನ್ಪಿನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆದ ನಿಘಂಟುದ ಸುರುತ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಸುಮಾರ್ 400 ಕೃತಿಲೆನ್ ಬರೆಯೆರ್, ಉಂದು ನಾರ್ವೆಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇತಿಹಾಸ.<ref name=nbl/> ೧೯೦೯ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೩೨ದ ನಡುಟು ಆರ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಇಬ್ಸೆನ್, ಜೊರ್ನ್ಸ್ಟ್ಜೆರ್ನೆ ಬ್ಜೋರ್ನ್ಸನ್, ಒಸ್ಮಂಡ್ ಒಲಾವ್ಸನ್ ವಿಂಜೆ ಬುಕ್ಕೊ ಹೆನ್ರಿಕ್ ವರ್ಗೆಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಪತ್ರೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಯೆರ್. ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ಬರವುಲು. ೧೯೧೮ ಡ್ದ್ ೧೯೨೭ ಮುಟ್ಟ ''ಕೆಲ್ಡೆಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟ್ಫೊಂಡೆಟ್'' ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೨೩ ಡ್ದ್ ೧೯೨೮ ಮುಟ್ಟ ''ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಸ್ಕ್ ಕೆಲ್ಡೆಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟ್ರಾಡ್'' ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಸಂಘಟನೆಲೆಗ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name=nsd/> ಆರ್ ೧೯೧೨ಡ್ದ್ ೧೯೨೭ ಮುಟ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೩೨ಡ್ದ್ ೧೯೩೬ ಮುಟ್ಟ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref>{{cite web|url=http://hifo.b.uib.no/om-hifo/historikk/|title=Historikk|publisher=[[Norwegian Historical Association]]|language=no|access-date=28 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413155500/http://hifo.b.uib.no/om-hifo/historikk/|archive-date=13 April 2014|url-status=dead}}</ref> ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ವಂಶಾವಳಿ ಸೊಸೈಟಿ ೧೯೨೮ ಡ್ದ್ ೧೯೪೦ ಮುಟ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮಿಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡೆಸ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ಸ್ ೧೯೨೬ ಡ್ದ್ ೧೯೩೩ ಮುಟ್ಟ.<ref name=nbl/><ref name=innleiing7/> ===ಗೌರವ ಸ್ಥಾನೊಲು=== ಕೋಟ್ 1908ಡ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ದ ಫೆಲೋ ಆಯೆರ್. 1923 ಬುಕ್ಕೊ 1939 ನಡುಟು ಆರ್ ಪ್ರೀಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ವೈಸ್ ಪ್ರೀಸ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ಆರ್ ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರ್ಸಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ ಗೌರವ ಪದವಿಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅರೆನ್ ನೈಟ್ ಆಫ್ ದ ಲೀಜನ್ ಆಫ್ ಆನರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಅಲಂಕರಿಸಯೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೫೨ಡ್ ರಾಯಲ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ಡ್ದ್ ಗನ್ನರ್ಸ್ ಮೆಡಲ್ ನ್ ಪಡೆಯೆರ್.<ref name=nbl/> ಅರೆಗ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ದ ಸದಸ್ಯೆರಾದಿತ್ತೆರ್.<ref>2001, Franz-Andre Sondervorst, ''Chronique de SIHM''.</ref> ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ===ಸುರುತ ಪಾಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯ=== ಕೋಟ್ ನ ಅಮ್ಮ ತನ್ನ ಮಗೆನ್ ರಾಜಕೀಯೊಗು ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೆರ್, ೧೮೯೧ಡ್ ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನೊಗು ಲೆತೊಂದು ಪೋಯೆರ್, ಅಲ್ಪ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಮತಿ ಕೊರ್ತೆರ್. ಕೋಟ್ ನ ಸುರುತ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಲ್ಪ ಆರ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಧ್ವಜ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶೊಲೆನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬ್ಯಾಡ್ಜ್ ("ಧ್ವಜ ಪ್ರಕರಣ") ದ ವಿರುದ್ಧ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Koht, 1951: pp. 63–64.</ref> ೧೮೯೩ಡ್ ಆರ್ ಈ ವೇದಿಕೆನ್ ಬುಡ್ದು, ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘೊನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ''ಡೆನ್ ಫ್ರಿಸಿನ್ನೆಡೆ ಸ್ಟೂಡೆಂಟೆನ್ಫೊರಿನಿಂಗನ್'', ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಯಾಡ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷದ ಶಾಖೆದ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯೆ ಆಯೆರ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷೊಗು ಸೇರ್ಂಡ್.<ref name=p65/> ಸ್ವೀಡನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ ನಡುಟು ಒಕ್ಕೂಟ ಬ್ಯಾಡ್ಜ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಕ್ಕೂಟೊದ ವಿರುದ್ಧ ಆರ್ ತನ್ನ ಹೋರಾಟೊನು ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್. ೧೯೦೫ಡ್, ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್ ನಡುಟು ಒಕ್ಕೂಟ ರದ್ದು ಆನಗ, ಅಕುಲು ಒಂಜಿ ಗಣರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ೧೯೦೫ಡ್ ನಾರ್ವೆದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹೊಡು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವೊನು ಮುಂದುವರಿಸೊಡುಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್.<ref name=nbl/> ತನ್ನ ಹದಿಹರೆಯೊಡು ಅತ್ತಂದೆ ಮಲ್ಲ ವಯಸ್ಸುಡು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮನ್ ಏಪಲಾ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ತ್ ಜಿಂಡಲಾ,<ref name=p58/> "ಮಹಾನ್ ಧರ್ಮೊಲೆಡ್ದ್" ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯಿನಂಚಿನ ಮಾನವ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆದ ನಂಬಿಕೆಗ್ ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಗೌರವೊನು ಪಡೆಯೆರ್.<ref>See a lecture showing his attitude toward religion:"[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/press.html ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 1931 - ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಭಾಷಣ]", ಹಾಲ್ಫ್ಡಾನ್ ಕೋಟ್ ಡ್ದ್. ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರೈಸ್.ಒರ್ಗ್. ನೊಬೆಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಎಬಿ 2014. ವೆಬ್. 5 ಜನವರಿ 2015. ಆರ್ ಪನ್ಪೆರ್: "... ಮಾನವನ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ, ಜಾಸ್ತಿ ಜಾಸ್ತಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಆಯೆರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಉಂದು ನಮ್ಮ ಕೆಲವು ಮಲ್ಲ ಧರ್ಮೊಲೆಗ್ ಅಡಿಪಾಯೊನು ಒದಗಾದ್ ಪ್ರಗತಿಗ್ ಮಸ್ತ್ ಎಡ್ಡೆ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ನಂಬಿಕೆ. ಉಂದು [[ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]] ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್; ಉಂದು [[ರಾಲ್ಫ್ ವಾಲ್ಡೊ|ಎಮೆರ್ಸನ್]] ಬುಕ್ಕೊ [ಎಮೆರ್ಸನ್] ಬುಕ್ಕೊ [ಹೆರ್ಸನ್] ನಂಚಿನ ಜನಕುಲೆನ ಬೇಲೆನ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ Vrijland|Vrijland]]."</ref> ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಗ್ಗಟ್ಟ್ ನ್ ಅನುಭವಿಸೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಆರ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ್ ರಾಜಕೀಯ ಮೂಲಭೂತೀಕರಣೊಗು ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್: ೧೯೦೦ಡ್ದ್ ಆರ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಗ್ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಯೆರ್,<ref name=nbl/> ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಡ್ದ್ ನಾಲ್ ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು, ಆರ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಒರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=innleiing7>Kjærheim, 1985: p. 7.</ref> ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನಗ, ಆರ್ ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೌತವಾದೊನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿದ್ವತ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಲೆನ ಸಮ್ಮಿಳನೊಗು ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್. ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿನ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಏಜೆಂಟ್ ಆದ್ ತೂಯೆರ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅವು ರೈತೆರೆನ ಹಕ್ಕುಲೆನ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಾಯಿನವು, ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಆರ್ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನೊಡು ಸೇರ್ಪಾವೊಡಾಪುನ ಮುಂದಿನ ವರ್ಗೊ ಆದ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗೊನು ತೂಯೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿದ ಮೂಲಕ.<ref name=nbl/> ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿಡ್ ಕೊಟ್ಟ್ ನ ಸಮಯೊಡು, ಆರ್ ಅಯಿತ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಸದಸ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಹಕಾರ ಕೊರ್ತೆರ್, ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಜೆಲ್ಸೆನ್ ಸೇರ್ದ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್.<ref name=p65/> ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡ್ದ್ ಪಿರ ಬನ್ನಗ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೦೯ಡ್ ಬೆರುಮ್ ಗ್ ಪೋಯೆರ್.<ref>Koht, 1951: p. 159.</ref> ಆರ್ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬೊದೊಟ್ಟುಗು ಸ್ಟಾಬೆಕ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ೧೯೧೦ಡ್ ಆರ್ ಲೈಸೆಕಿರ್ಚೆನ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ಇಲ್ಲ್ ನ್ ಕಮಿಷನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಆರ್ನ್ಸ್ಟೀನ್ ಆರ್ನೆಬರ್ಗ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನ ಈ ಇಲ್ಲ್ ಗ್ "ಕರಿಸ್ತುವಾ" ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅರೆಗ್ ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಕಚೇರಿನ್ ಕೊರ್ಜಿ, ಅಂಚಾದ್ ಅರೆಗ್ ಇಲ್ಲಡ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪೊಡಾಂಡ್.<ref>Skard, 1974: p.&nbsp;125.</ref> ಕೋಟ್ 1916–1919, 1928–1931 ಬುಕ್ಕೊ 1931–1934 ಡ್ದ್ ಬೆರುಂ ಪುರಸಭೆ (ನಾರ್ವೆ) ದ ಪುರಸಭೆದ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಯೆರ್.<ref name=nsd/> 1952ಡ್ ಬೆರುಮ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿದ 50 ವರ್ಷದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಬರೆಯೆರ್<>< 2015. ===ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರೊದ ರಾಜಕಾರಣಿ=== [[File:Halvdan Koht and Cordell Hull by Harris & Ewing.jpg|thumb|[[ಕಾರ್ಡೆಲ್ ಹಲ್]] ಕೋಟ್ (ಎಡ), ೧೯೩೭.]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು, ಕೋಟ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುನ್ ನಿರ್ವಹಿಸವುನ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ್ ಬೆಂಬಲಿಸೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೨೩ಡ್ ಪೂರ್ವ [[ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ದ ವಸಾಹತುದ ಬಗ್ಗೆ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ ನಡುಟು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್.<ref name=nsd/> ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವೊನು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಕೋಟ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ನ ''ನಾರ್ಡ್ಮನ್ಸ್-ವೊರ್ಬುಂಡೆಸ್ ಟಿಡ್ಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟ್'' ನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತಿನ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ರಾಜಕಾರಣಿ '''ಸಿ. ಜೆ. ಕೋಟ್ ಹ್ಯಾಂಬ್ರೊನೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದೆರ್''. ಈ ಮಾತುಕತೆಲು ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ನಾರ್ವೆದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಕ್ಕುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಒಪ್ಪಂದೊಗು ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಪೂರ್ವ ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪರಿಹಾರ ಆಯಿಜಿ. ೧೯೩೧ಡ್, ಅಪಗದ ಸೆಂಟರ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ) ಕೊಲ್ಸ್ಟಾಡ್ ನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರೊದ ಒಳ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿದಯಿದ ಪಡೆಲು "ಎರಿಕ್ ದಿ ರೆಡ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್" ನ್ ತನ್ನ ಕೈತಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Thyness 2001">{{cite encyclopedia|year=2001|title=C J Hambro|encyclopedia=[[Norsk biografisk leksikon]]|first=Paul|last=Thyness|author-link=Paul Thyness|editor-first=Knut|editor-last=Helle|editor-link=Knut Helle|publisher=Kunnskapsforlaget|location=Oslo|volume=4|edition=2nd|url=http://www.snl.no/.nbl_biografi/C_J_Hambro/utdypning|language=no|access-date=29 April 2011}}</ref> ಕೋಟ್ ೧೯೩೦ಡ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಗ್ ಒರಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಆಯೆರ್. ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ಂಡ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಡ್ ಒರಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆರ್ (ನಾರ್ವೆ) ಪಂಡ್ದ್ ಆರ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್. ಸಹ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆರ್ '''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬುಲ್ ಸೀನಿಯರ್''' ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್, ಅಂಚಾದ್ ಕೋಟ್ ನ್ "ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆರ್-ನಿಯೋಜಿತ" ಆದ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ 1928ಡ್ ಆರ್ ಇಂಚ ಮಲ್ತೆರ್. ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1933 ನಾರ್ವೆದ ಸಂಸದೀಯ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಟ್ ಅಕುಲು ಕಚೇರಿಗ್ ಅರ್ಹರಾಯೆರ್.<ref name="Ørvik, 1960">Ørvik, 1960.</ref> ಮಾರ್ಚ್ 20, 1935ಡ್ ಒಂಜಿ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆ ಆಂಡ್. ಕೋಟ್ ಜೋಹಾನ್ ನ್ಯಗಾರ್ಡ್ ಓಲ್ಡ್ಸ್ ಒಲ್ಡ್ಸ್ ಕ್ಯಾಬಿನಾರ್ಡ್ ಡ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆನ ಸಚಿವೆರ್ ಆಯೆರ್.<ref name=nygaardsvold>{{cite web|url=http://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-structure-of-the-registry/governments/norway-at-war/johan-nygaardsvolds-government.html?id=438691|title=Johan Nygaardsvold's Government|date=12 December 2006|publisher=[[Government.no]]|access-date=3 October 2010}}</ref> ಸಚಿವೆ ಆದ್ ಕೋಟ್ ನ ಸುರುತ ಕೆಲಸೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿನ್ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಡ್ದ್ ನಾರ್ವೆನ್ ಪಿರ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಮನವರಿಕೆ ಮಲ್ಪುನವು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಪಾರ್ಟಿ 1934ಡ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Moen and Sæther, 2009: p. 37">Moen and Sæther, 2009: p. 37.</ref> ವಿದೇಶಿ ನೀತಿ ವಿಷಯೊಲೆಡ್, ಕೋಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯಗಾರ್ಡ್ಸ್ವಾಲ್ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೇತೆ ಸಚಿವೆರೆನ್ ಸಲಹೆ ಮಲ್ಪಂದೆ ನಿರ್ಧಾರೊಲೆನ್ ದೆತೊನುವೆರ್, ಮಲ್ತಿನ ನಿರ್ಧಾರೊಲೆನ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದ ಉಳಿಕೆದಕ್ಲೆಗ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್.<ref name="Moen and Sæther, 2009: p. 207">Moen and Sæther, 2009: p. 207.</ref> [[File:Nygaardsvold Cabinet.jpg|thumb|[[ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವಾಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್]]. ಕೊಹ್ಟ್ ಎಡತ್ತ ಕಡೆಟ್ ಮೂಜಿನೆ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್, [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮೊನ್ಸೆನ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಜೋಹಾನ್ ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್]] ನಡುಟು ನಿಲೆಯಾತೆರ್. ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಒಂಜಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಆದ್ ವೈಫಲ್ಯ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ನಾರ್ವೆ ತನ್ನ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಸದಸ್ಯತ್ವೊಗು ದುಂಬು ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ತಟಸ್ಥತೆ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧೊಲು) ನೀತಿನ್ ಕೊಟ್ ಮತ್ತೆ ಒಂಜಿ ಸಲ ಬೆಂಬಲಿಸಯೆರ್. ಮಸ್ತ್ ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ, ಅಕುಲು ನಾರ್ವೆದ ಮಿಲಿಟರಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊಲೆನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಹಿಂಜರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ಅಂಚನೆ ವಿಸ್ತರಣೆಗ್ ಅಕುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ [[#ಶಾಂತಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ|ದುಂಬು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣೆದ ತತ್ವೊಗು ಮಸ್ತ್ ಸ್ನೇಹಿತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಅರೆನ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿ ಅರೆನ್ ಜೋಹಾನ್ ನ್ಯಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದ ಬಹುಪಾಲು ಜನೊಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು "ರಕ್ಷಣಾ-ಸಂದೇಹವಾದ"ದ ಬರಿಟ್ ದೀಂಡ್. ೧೯೩೬ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉಪ್ಪುನ "ರಕ್ಷಣಾ-ಸ್ನೇಹಿ" ವ್ಯಕ್ತಿಲೆಡ್ ಟ್ರೈಗ್ವೆ ಬ್ರಾಟೆಲ್ಲಿ, ಹಾಕನ್ ಲೈ, ಫಿನ್ ಮೋ, ಟ್ರೈಗ್ವೆ ಲೈ, ಆಸ್ಕರ್ ಟಾರ್ಪ್, ಮಾರ್ಟಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಮಾಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವೆ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಸೆನ್ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="Pryser, 1988: pp. 219–220">Pryser, 1988: pp. 219–220.</ref> ೧೯೩೬ಡ್, ಯುರೋಪ್ ಡ್ ನಡತೊಂದುಪ್ಪುನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆದ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಟ್ ಮಸ್ತ್ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಸುಲಭವಾದ್ ಯುದ್ಧೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು ಪಂದ್ ಅರೆಗ್ ಅನಿಸಿಕೆ ಆಂಡ್.<ref name="Moen and Sæther, 2009: p. 38">Moen and Sæther, 2009: p. 38.</ref> ೧೯೩೬ಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಸುರು ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ನ್ಯಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧೊಡು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪಂದಿನ ನೀತಿನ್ ಅನುಸರಿಸಯೆರ್, ಉಂದು ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ/ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ​​ಫ್ರಾಂಕೊ/ಜನರಲ್ ಫ್ರಾಂಕೊ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಬಂಡುಕೋರೆರೆನ ನಡುಟು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಸಂಘರ್ಷ. ಈ ವಿಷಯೊಡು ಕೋಟ್ ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಂಡ ನಾರ್ವೆನ್ ಒವ್ವೆ ರೀತಿಡ್ಲಾ ಈ ಕಲಹೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ; ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಡ್ ಉಂದು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ಆಂಡ್.<ref name="Sæther pp. 28">Moen and Sæther, 2009: pp.&nbsp;28–29.</ref> ಸರ್ಕಾರ ಶೀಘ್ರೊಡು ನಾರ್ವೆದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ್, ವಿಮಾನೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೌಕೆಲೆನ್ ಸ್ಪೇನ್ ಗ್ ಮಾರಾಟ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂದೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಷೇಧ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಸ್ಪೇನ್ ಗ್ ತಲುಪುನ ಒವ್ವೆ ಸರಕುಲೆಗ್ ನಾರ್ವೆದ ಸಂಪರ್ಕ ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಖಚಿತಪಡಿಸವುನ ನಿಟ್ಟಿಡ್, ಕೋಟ್ ಸ್ವತಃ ನಾರ್ವೆದ ನೌಕೆಲೆನ್ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲು, ಮದ್ದುಗುಂಡುಲು ಬುಕ್ಕೊ ವಿಮಾನೊಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ವಿದೇಶಿ ದೇಶೊಲೆಗ್ ಸಾಗಿಸವುನ ನಿಷೇಧೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸಯೆರ್. ಕೋಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಧಾನಿ ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ನೀತಿನ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿದ ಒಳಗೆ ಉಪ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಟೀಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿದ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ "ಆರ್ಬೈಡರ್ಬ್ಲಾಡೆಟ್" ಪನ್ಪಿನ ಪಕ್ಷದ ಪತ್ರಿಕೆದ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಆಯಿನ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಮಾಲ್ ಸ್ಪೇನ್ ಡ್ ನಡತಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ನೀತಿದ ವಿಮರ್ಶಕೆರೆನ್ ಮುನ್ನಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಟ್ರಾನ್ಮೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ವಿಮರ್ಶಕೆರ್ ಸರ್ಕಾರದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಇಜ್ಜಂದಿನ ನೀತಿನ್ ಸ್ಪೇನ್ ದ ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಡುಕೋರೆರೆಗ್ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ಪುನವು ಪಂಡ್ದ್ ತೂಯೆರ್.<ref name="Sæther pp. 39">Moen and Sæther, 2009: pp.&nbsp;39–41.</ref> ಕೋಟ್ ಯುದ್ಧೊಡು ನಾರ್ವೆದ ನೇರ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ತಪ್ಪಾವರೆ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ನಾರ್ವೆದಕುಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಲೆಗ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ ಸ್ಪೇನ್ ಗ್ ಪೋಪಿನೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Sæther pp. 92">Moen and Sæther, 2009: pp.&nbsp;92–94.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯, ೧೯೩೬ಡ್, ಕೋಟ್ ಸ್ಪೇನ್ ಡ್ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಡ್ದ್ ಕದನ ವಿರಾಮೊನು ಜಾರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ ನಡತ್ಂಡ್. ಕೋಟೆನ ಪ್ರಸ್ತಾವೊಗು ಕಮ್ಮಿ ಬೆಂಬಲ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ವಿಫಲ ಆಂಡ್.<ref name="Moen and Sæther, 2009: p. 164">Moen and Sæther, 2009: p. 164.</ref> ಕೋಟ್ ಗ್ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ್, ಸ್ಪೇನ್ ಡ್ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭೊಡು ಅರೆನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಮುಗಿಪಾಯೆರೆ ಸಮೀಪೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಏಪ್ರಿಲ್ ೯, ೧೯೩೭ಡ್, ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ಟ್ ಯುದ್ಧನೌಕೆಲು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಬಂದರುಲೆಡ್ ನಡಪುನ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ನೌಕೆಲೆನ್ ತಡೆದ್ ಸರಕು ಬುಕ್ಕೊ ನೌಕೆಲೆನ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುನ ಒಂಜಿ ಸರಣಿ ಘಟನೆಲೆನ ನಂತರ, ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಲು ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಕೊರ್ರೆ ವಿಫಲವಾದ್, ಕೋಟ್ ಸ್ಪೇನ್ ನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಗಣಿ ಲೇಯರ್ HNoMS ಒಲಾವ್ ಟ್ರೈಗ್ವಾಸನ್ ಟಿವಾಸನ್'ಒಲ್ವಾಸನ್ ನ್ ಕಡಪುಡುನ ಔಪಚಾರಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್ ನಾರ್ವೆದ ಸಾಗಾಣಿಕೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಂಸತ್ ಡ್ ವಿರೋಧೊನು ಎದುರಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಫಲ ಆಯೆರೆ ತೂಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಕೋಟ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರ್ಪೆ ಪಂಡ್ದ್ ಒಫರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಪ್ರಧಾನಿ ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್ ಕೋಟ್ ನ ರಾಜೀನಾಮೆನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆರ್ "ಕೋಟ್ ನ್ ಕಳೆವೊಂದಿಪ್ಪುನ ಬದಲ್ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸೊಡು" ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪ್ರಕರಣೊ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಡ್ ಇಡೀ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನ್ ಕುಸಿಪಾಯೆರೆ ಕಾರಣ ಆಂಡ್, ಅಯಿನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಆಯೆರೆ ದುಂಬು.<ref name="Sæther pp. 170">Moen and Sæther, 2009: pp.&nbsp;170–81.</ref> ೧೯೩೮ಡ್ ಕೋಟ್ ಡಿವೊಯರ್ ನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತಿನಗ, ಅರೆನ ಸ್ವಂತ ಪಕ್ಷ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕನ್ಫೆಡರೇಶನ್ ಅರೆನ್ ತಡೆಯೆರ್. ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಅನುಮತಿನ್ ಮತ್ತೆ ಕೋರಿನ ಕೋಟ್, ತಿಂಗೊಲುದ ಚರ್ಚೆಡ್ ಫ್ರಾಂಕೊನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯವಹಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಗ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೊರ್ದು ಕೊನೊತೆರ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೩೮ಡ್, ಕೋಟ್ ಫ್ರಾಂಕೊನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಫ್ರಾಂಕೊ ಸರ್ಕಾರೊಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಪಡೆಲೆಗ್ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ದ ಮುತ್ತಿಗೆ/ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ದ ಪತನೊದ ಮೂಜಿ ದಿನೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ಚ್ ೩೧, ೧೯೩೯ಡ್ ಸ್ಪೇನ್ ದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಮಾನ್ಯತೆನ್ ಔಪಚಾರಿಕವಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref name="Sæther pp. 199">Moen and Sæther, 2009: pp.&nbsp;199–208, 260, 271.</ref> ===ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ=== [[File:Halvdan Koht and Cordell Hull by Harris & Ewing.jpg|thumb|[[ಕಾರ್ಡೆಲ್ ಹಲ್]] ಕೋಟ್ (ಎಡ), ೧೯೩೭.]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು, ಕೋಟ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುನ್ ನಿರ್ವಹಿಸವುನ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ್ ಬೆಂಬಲಿಸೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೨೩ಡ್ ಪೂರ್ವ [[ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ದ ವಸಾಹತುದ ಬಗ್ಗೆ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ ನಡುಟು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್.<ref name=nsd/> ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವೊನು ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಕೋಟ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ನ ''ನಾರ್ಡ್ಮನ್ಸ್-ವೊರ್ಬುಂಡೆಸ್ ಟಿಡ್ಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟ್'' ನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತಿನ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ರಾಜಕಾರಣಿ '''ಸಿ. ಜೆ. ಕೋಟ್ ಹ್ಯಾಂಬ್ರೊನೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದೆರ್''. ಈ ಮಾತುಕತೆಲು ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ನಾರ್ವೆದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಕ್ಕುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಒಪ್ಪಂದೊಗು ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಪೂರ್ವ ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪರಿಹಾರ ಆಯಿಜಿ. ೧೯೩೧ಡ್, ಅಪಗದ ಸೆಂಟರ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ) ಕೊಲ್ಸ್ಟಾಡ್ ನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರೊದ ಒಳ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿದಯಿದ ಪಡೆಲು "ಎರಿಕ್ ದಿ ರೆಡ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್" ನ್ ತನ್ನ ಕೈತಲ್ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Thyness 2001"/> ಕೋಟ್ ೧೯೩೦ಡ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಗ್ ಒರಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಆಯೆರ್. ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ಂಡ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಡ್ ಒರಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆರ್ (ನಾರ್ವೆ) ಪಂಡ್ದ್ ಆರ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್. ಸಹ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆರ್ '''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬುಲ್ ಸೀನಿಯರ್''' ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್, ಅಂಚಾದ್ ಕೋಟ್ ನ್ "ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆರ್-ನಿಯೋಜಿತ" ಆದ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ 1928ಡ್ ಆರ್ ಇಂಚ ಮಲ್ತೆರ್. ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1933 ನಾರ್ವೆದ ಸಂಸದೀಯ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಟ್ ಅಕುಲು ಕಚೇರಿಗ್ ಅರ್ಹರಾಯೆರ್.<ref name="Ørvik, 1960"/> ಮಾರ್ಚ್ 20, 1935ಡ್ ಒಂಜಿ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆ ಆಂಡ್. ಕೋಟ್ ಜೋಹಾನ್ ನ್ಯಗಾರ್ಡ್ ಓಲ್ಡ್ಸ್ ಒಲ್ಡ್ಸ್ ಕ್ಯಾಬಿನಾರ್ಡ್ ಡ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆನ ಸಚಿವೆರ್ ಆಯೆರ್.<ref name=nygaardsvold/> ಸಚಿವೆ ಆದ್ ಕೋಟ್ ನ ಸುರುತ ಕೆಲಸೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿನ್ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಡ್ದ್ ನಾರ್ವೆನ್ ಪಿರ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಮನವರಿಕೆ ಮಲ್ಪುನವು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಪಾರ್ಟಿ 1934ಡ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Moen and Sæther, 2009: p. 37"/> ವಿದೇಶಿ ನೀತಿ ವಿಷಯೊಲೆಡ್, ಕೋಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ನ್ಯಗಾರ್ಡ್ಸ್ವಾಲ್ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೇತೆ ಸಚಿವೆರೆನ್ ಸಲಹೆ ಮಲ್ಪಂದೆ ನಿರ್ಧಾರೊಲೆನ್ ದೆತೊನುವೆರ್, ಮಲ್ತಿನ ನಿರ್ಧಾರೊಲೆನ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದ ಉಳಿಕೆದಕ್ಲೆಗ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್.<ref name="Moen and Sæther, 2009: p. 207"/> [[File:Nygaardsvold Cabinet.jpg|thumb|[[ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವಾಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್]]. ಕೊಹ್ಟ್ ಎಡತ್ತ ಕಡೆಟ್ ಮೂಜಿನೆ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್, [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮೊನ್ಸೆನ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಜೋಹಾನ್ ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್]] ನಡುಟು ನಿಲೆಯಾತೆರ್. ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಒಂಜಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಆದ್ ವೈಫಲ್ಯ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ನಾರ್ವೆ ತನ್ನ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಸದಸ್ಯತ್ವೊಗು ದುಂಬು ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ತಟಸ್ಥತೆ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧೊಲು) ನೀತಿನ್ ಕೊಟ್ ಮತ್ತೆ ಒಂಜಿ ಸಲ ಬೆಂಬಲಿಸಯೆರ್. ಮಸ್ತ್ ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ, ಅಕುಲು ನಾರ್ವೆದ ಮಿಲಿಟರಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊಲೆನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಹಿಂಜರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ಅಂಚನೆ ವಿಸ್ತರಣೆಗ್ ಅಕುಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ [[#ಶಾಂತಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ|ದುಂಬು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣೆದ ತತ್ವೊಗು ಮಸ್ತ್ ಸ್ನೇಹಿತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಅರೆನ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿ ಅರೆನ್ ಜೋಹಾನ್ ನ್ಯಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದ ಬಹುಪಾಲು ಜನೊಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು "ರಕ್ಷಣಾ-ಸಂದೇಹವಾದ"ದ ಬರಿಟ್ ದೀಂಡ್. ೧೯೩೬ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉಪ್ಪುನ "ರಕ್ಷಣಾ-ಸ್ನೇಹಿ" ವ್ಯಕ್ತಿಲೆಡ್ ಟ್ರೈಗ್ವೆ ಬ್ರಾಟೆಲ್ಲಿ, ಹಾಕನ್ ಲೈ, ಫಿನ್ ಮೋ, ಟ್ರೈಗ್ವೆ ಲೈ, ಆಸ್ಕರ್ ಟಾರ್ಪ್, ಮಾರ್ಟಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಮಾಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವೆ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಸೆನ್ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="Pryser, 1988: pp. 219–220"/> ೧೯೩೬ಡ್, ಯುರೋಪ್ ಡ್ ನಡತೊಂದುಪ್ಪುನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆದ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಟ್ ಮಸ್ತ್ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಸುಲಭವಾದ್ ಯುದ್ಧೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು ಪಂದ್ ಅರೆಗ್ ಅನಿಸಿಕೆ ಆಂಡ್.<ref name="Moen and Sæther, 2009: p. 38"/> ೧೯೩೬ಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಸುರು ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ನ್ಯಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧೊಡು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪಂದಿನ ನೀತಿನ್ ಅನುಸರಿಸಯೆರ್, ಉಂದು ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯ/ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ​​ಫ್ರಾಂಕೊ/ಜನರಲ್ ಫ್ರಾಂಕೊ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಬಂಡುಕೋರೆರೆನ ನಡುಟು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಸಂಘರ್ಷ. ಈ ವಿಷಯೊಡು ಕೋಟ್ ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಂಡ ನಾರ್ವೆನ್ ಒವ್ವೆ ರೀತಿಡ್ಲಾ ಈ ಕಲಹೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ; ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಡ್ ಉಂದು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ಆಂಡ್.<ref name="Sæther pp. 28"/> ಸರ್ಕಾರ ಶೀಘ್ರೊಡು ನಾರ್ವೆದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ್, ವಿಮಾನೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೌಕೆಲೆನ್ ಸ್ಪೇನ್ ಗ್ ಮಾರಾಟ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂದೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಷೇಧ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಸ್ಪೇನ್ ಗ್ ತಲುಪುನ ಒವ್ವೆ ಸರಕುಲೆಗ್ ನಾರ್ವೆದ ಸಂಪರ್ಕ ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಖಚಿತಪಡಿಸವುನ ನಿಟ್ಟಿಡ್, ಕೋಟ್ ಸ್ವತಃ ನಾರ್ವೆದ ನೌಕೆಲೆನ್ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲು, ಮದ್ದುಗುಂಡುಲು ಬುಕ್ಕೊ ವಿಮಾನೊಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ವಿದೇಶಿ ದೇಶೊಲೆಗ್ ಸಾಗಿಸವುನ ನಿಷೇಧೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸಯೆರ್. ಕೋಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಧಾನಿ ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ನೀತಿನ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿದ ಒಳಗೆ ಉಪ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಟೀಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿದ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ "ಆರ್ಬೈಡರ್ಬ್ಲಾಡೆಟ್" ಪನ್ಪಿನ ಪಕ್ಷದ ಪತ್ರಿಕೆದ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಆಯಿನ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಮಾಲ್ ಸ್ಪೇನ್ ಡ್ ನಡತಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ನೀತಿದ ವಿಮರ್ಶಕೆರೆನ್ ಮುನ್ನಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಟ್ರಾನ್ಮೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ವಿಮರ್ಶಕೆರ್ ಸರ್ಕಾರದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಇಜ್ಜಂದಿನ ನೀತಿನ್ ಸ್ಪೇನ್ ದ ಚುನಾಯಿತ ಸರ್ಕಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಡುಕೋರೆರೆಗ್ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊರ್ಪುನವು ಪಂಡ್ದ್ ತೂಯೆರ್.<ref name="Sæther pp. 39"/> ಕೋಟ್ ಯುದ್ಧೊಡು ನಾರ್ವೆದ ನೇರ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ತಪ್ಪಾವರೆ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ನಾರ್ವೆದಕುಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಲೆಗ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ ಸ್ಪೇನ್ ಗ್ ಪೋಪಿನೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Sæther pp. 92"/> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯, ೧೯೩೬ಡ್, ಕೋಟ್ ಸ್ಪೇನ್ ಡ್ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಡ್ದ್ ಕದನ ವಿರಾಮೊನು ಜಾರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ ನಡತ್ಂಡ್. ಕೋಟೆನ ಪ್ರಸ್ತಾವೊಗು ಕಮ್ಮಿ ಬೆಂಬಲ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ವಿಫಲ ಆಂಡ್.<ref name="Moen and Sæther, 2009: p. 164"/> ಕೋಟ್ ಗ್ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ್, ಸ್ಪೇನ್ ಡ್ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭೊಡು ಅರೆನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಮುಗಿಪಾಯೆರೆ ಸಮೀಪೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಏಪ್ರಿಲ್ ೯, ೧೯೩೭ಡ್, ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ಟ್ ಯುದ್ಧನೌಕೆಲು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಬಂದರುಲೆಡ್ ನಡಪುನ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ನೌಕೆಲೆನ್ ತಡೆದ್ ಸರಕು ಬುಕ್ಕೊ ನೌಕೆಲೆನ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುನ ಒಂಜಿ ಸರಣಿ ಘಟನೆಲೆನ ನಂತರ, ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಲು ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಕೊರ್ರೆ ವಿಫಲವಾದ್, ಕೋಟ್ ಸ್ಪೇನ್ ನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಗಣಿ ಲೇಯರ್ HNoMS ಒಲಾವ್ ಟ್ರೈಗ್ವಾಸನ್ ಟಿವಾಸನ್'ಒಲ್ವಾಸನ್ ನ್ ಕಡಪುಡುನ ಔಪಚಾರಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್ ನಾರ್ವೆದ ಸಾಗಾಣಿಕೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಂಸತ್ ಡ್ ವಿರೋಧೊನು ಎದುರಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಫಲ ಆಯೆರೆ ತೂಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಕೋಟ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರ್ಪೆ ಪಂಡ್ದ್ ಒಫರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಪ್ರಧಾನಿ ನೈಗಾರ್ಡ್ಸ್ವೊಲ್ಡ್ ಕೋಟ್ ನ ರಾಜೀನಾಮೆನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆರ್ "ಕೋಟ್ ನ್ ಕಳೆವೊಂದಿಪ್ಪುನ ಬದಲ್ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸೊಡು" ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪ್ರಕರಣೊ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಡ್ ಇಡೀ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನ್ ಕುಸಿಪಾಯೆರೆ ಕಾರಣ ಆಂಡ್, ಅಯಿನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಆಯೆರೆ ದುಂಬು.<ref name="Sæther pp. 170"/> ೧೯೩೮ಡ್ ಕೋಟ್ ಡಿವೊಯರ್ ನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತಿನಗ, ಅರೆನ ಸ್ವಂತ ಪಕ್ಷ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಟ್ರೇಡ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕನ್ಫೆಡರೇಶನ್ ಅರೆನ್ ತಡೆಯೆರ್. ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಅನುಮತಿನ್ ಮತ್ತೆ ಕೋರಿನ ಕೋಟ್, ತಿಂಗೊಲುದ ಚರ್ಚೆಡ್ ಫ್ರಾಂಕೊನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯವಹಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಗ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೊರ್ದು ಕೊನೊತೆರ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೩೮ಡ್, ಕೋಟ್ ಫ್ರಾಂಕೊನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಫ್ರಾಂಕೊ ಸರ್ಕಾರೊಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಪಡೆಲೆಗ್ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ದ ಮುತ್ತಿಗೆ/ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ದ ಪತನೊದ ಮೂಜಿ ದಿನೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ಚ್ ೩೧, ೧೯೩೯ಡ್ ಸ್ಪೇನ್ ದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಮಾನ್ಯತೆನ್ ಔಪಚಾರಿಕವಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref name="Sæther pp. 199"/> ===ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ=== ====ಯುದ್ಧ ಪೂರ್ವದ ಹಂತ==== ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೩೯ಡ್ ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಸುರು ಆನಗ, ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರ ಈ ದೇಶೊನು ಯುದ್ಧೊಡು ತಟಸ್ಥ ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಯುದ್ಧ ಮಲ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಟ್ಲಾ ನಾರ್ವೆದ ತಟಸ್ಥತೆನ್ ಗೌರವಿಸೊಡು ಪಂದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಅವು ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ಅತಿಕ್ರಮಣೊಲೆನ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ತಟಸ್ಥತೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತ್ ಂಡ ಮಾತ್ರ. ನಾರ್ವೆ ತಟಸ್ಥವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನವು ಸುರುತ ದಿನೊಡ್ದ್ ಕೊತ್ ಗ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಯುದ್ಧೊಗು ಪ್ರವೇಶಿಸೊಡಾಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಪರವಾದ್ ಉಪ್ಪುನವು ಮುಖ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್..<ref>Lunde, 2009: pp. 2, 4.</ref> ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸುರುತ ತಿಂಗೊಲುಡು, ನಾರ್ವೆದ ತಟಸ್ಥತೆನ್ ಗಾಳಿಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮುದ್ರೊಡು ರಡ್ಡ್ ಯುದ್ಧಕಾರೆರ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾದ್ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅವುಲು ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯವಾದ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೬ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಜೋಸಿಂಗ್ಫ್ಜೋರ್ಡೆನ್ ಡ್ ನಡತಿನ ಆಲ್ಟ್ಮಾರ್ಕ್ ಘಟನೆ. ಉಂದು, ಬೇತೆ ಘಟನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು, ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ದೃಢವಾದ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆದ ಕೊರತೆ, ನಾರ್ವೆ ತನ್ನ ತಟಸ್ಥತೆನ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ಮಲ್ಪುಜಿ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆಗ್ ಯುದ್ಧ ಮಲ್ಪುನ ಪಕ್ಷೊಲೆಗ್ ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್.<ref>Lunde, 2009: pp.&nbsp;26–32.</ref> ಸುರುಟು, ನಾರ್ವೆದ ತಟಸ್ಥತೆದ ಬಗ್ಗೆ ಜರ್ಮನ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಜರ್ಮನ್ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನೊಗು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಉಂದು ಜರ್ಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೌಕೆಲೆಗ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಇಜ್ಜಂದೆ ನಾರ್ವೆದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀರ್ಡ್ ಸರಕುಲೆನ್ ಸಾಗಾಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುವು ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>Lunde, 2009: p. 49.</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲು ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶೊಲೆಗ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಲೆನ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್, ಜರ್ಮನ್ ಲೆಗ್ ತಟಸ್ಥ ದೇಶೊಲೆನ ಭೂಪ್ರದೇಶೊನು ಅಕ್ಲೆನ ಅನುಕೂಲೊಗು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಮತಿ ಕೊರ್ಂಡ ಅಕುಲು ದಾದನಾ ಕ್ರಮ ದೆತೊನುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಕೋಟ್ ಒಂಜಿ ಭಾಷಣೊಡು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊರ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲು ನಾರ್ವೆದ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಲೇನ್ ಲೆನ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ದಾಲ ಲಾಭ ದೆತೊನುಜೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್ - ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ಜರ್ಮನ್ ಲೆಡ್ದ್ ನಾರ್ವೆದೊಟ್ಟುಗು ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಾಪಾರ ಉಂಡು. ದುಂಬುದ ದಿನ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲು ನಾರ್ವೆದ ಕರಾವಳಿಡ್ ಆಪರೇಷನ್ ವಿಲ್ಫ್ರೆಡ್/ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜರ್ಮನ್ ಲು ನಾರ್ವೆಡ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊರ್ಂಡ ನಾರ್ವಿಕ್ ಡ್ ಸೈನಿಕೆರೆನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಗಣಿಗಾರಿಕೆದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗ್ ಒಂತೆ ದುಂಬು, ತಟಸ್ಥತೆದ ಉಲ್ಲಂಘನೆನ್ ಸಹಿಸರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಕೋಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಗ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊರ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಲು ಭವಿಷ್ಯೊಡು ಬಲೊಟು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>Lunde, 2009: pp.&nbsp;37–39.</ref> ಜರ್ಮನ್ ಲು ನಾರ್ವೆದ ತಟಸ್ಥತೆನ್ ಲಾ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾದ್ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆದ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕೆರ್ ವಿಡ್ಕುನ್ ಕ್ವಿಸ್ಲಿಂಗ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೩೯ಡ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ನ ಬುಕ್ಕೊ, ನಾರ್ವೆದ ಮಿತ್ತ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುನ ಗಂಭೀರ ಯೋಜನೆ ಸುರು ಆಂಡ್. ಆಲ್ಟ್ಮಾರ್ಕ್ ಘಟನೆದ ಪಿರವು, ಹಿಟ್ಲರ್ ನಾರ್ವೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆದೇಶ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>Lunde, 2009: pp.&nbsp;54–66.</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೮, ೧೯೪೦ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಆದ್, ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರೊಲೆನ ಎದುರು ಔಪಚಾರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಯುದ್ಧ ತಪ್ಪಾವರೆ ರಹಸ್ಯವಾದ್ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್. ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲು ನಾರ್ವೆನ್ ಯುದ್ಧೊಗು ಕನರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಪಂದ್ ಕೋಟ್ ನಾರ್ವೆದ ಸಂಸತ್ ಗ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನಾರ್ವೆ ಕರಾವಳಿದ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾಕತಾಳೀಯವಾದ್ ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರೊಗು ಕೆಲವು ದಿನೊಲೆ ದುಂಬು ಮಲ್ಲ ಜರ್ಮನ್ ಸೈನ್ಯೊಲು ನಾರ್ವೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪೋವೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೆರೆ ತಡೆಯೊಂಡು.<ref>Lunde, 2009: pp. 97, 222.</ref> ====ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಬುಕ್ಕೊ ಯುದ್ಧ==== ನಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಪರೇಷನ್ ವೆಸೆರುಬುಂಗ್ ನ ಆಗಮನದ ಸಮಯೊಡು, ಏಪ್ರಿಲ್ ೯, ೧೯೪೦ಡ್ ನಾರ್ವೆದ ಆಕ್ರಮಣ, ಜರ್ಮನಿ ರಾಯಭಾರಿ ಕರ್ಟ್ ಬ್ರೂಯರ್ ನ್ ಶರಣಾಗತಿದ ಬೇಡಿಕೆಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಡಪುಡ್ತುಂಡು. ಕೋಟ್ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ್ ಬ್ರೂಯರ್ ನ್ ತೂದು ಅರೆನ ಬೇಡಿಕೆಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯುದ್ಧದ ಬೆದರಿಕೆಲೆನ್ ಖಂಡಿಸಯೆರ್, "ಯುದ್ಧ ದುಂಬೇ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್" ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೋಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಏಪ್ರಿಲ್ 9 ತಾರೀಕ್ ದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ನಾರ್ವೆದ ರಾಜಧಾನಿಡ್ದ್ ಪಲಾಯನ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೋಟ್ ಬ್ರೂಯರ್ ತನ್ನ ಸುರುತ ಸಂಪರ್ಕೊನು ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಆಂಡಲಾ, ಆ ದಿನೊತ ನಡುಟು ಮಾತುಕತೆಲೆಗ್ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಸ್ತಾವೊಲೆನ್ ಕೇನೆರೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನ್ ಮನವರಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಿಡ್ಟ್ಸ್ಕೊಗೆನ್ ಯುದ್ಧೊಡು ನಾರ್ವೆದ ರಾಜೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಕಾರೊನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಮಲ್ತಿನ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನೊದ ನಂತರ ಜರ್ಮನ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ನಾರ್ವೆದ ಮಾತಾ ಮಾತುಕತೆಲು ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೦ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ದುಂಬು ಮುಗಿಂಡ್.<ref name=nbl/><ref>Lunde, 2009: pp. 226–229.</ref> ಆಕ್ರಮಣಕಾರೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೋಟ್ ತಯಾರಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಣೊಲೆನ್ ಬರೆಯೆರ್, ಅವುಲು ಕೆಲವು ನಾರ್ವೆದ ರಾಜೆ ಹಾಕನ್ VII ಜರ್ಮನ್ ಬೇಡಿಕೆಲೆಗ್ ಬಲವಾದ್ ಪ್ರತಿರೋಧೊನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸೆರೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nkl/> ಜರ್ಮನ್ ಮುನ್ನಡೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ನಾರ್ವೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಗು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನ ಸಹಾಯ ಅಗತ್ಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಟ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೯ ತಾರೀಕ್ ದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ ಕೋರಿನವು, ಆಂಡ ಸಹಾಯೊನು ಒದಗಿಸವುನ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹೊಡು ಇತ್ತೆರ್.<ref>Lunde, 2009: pp. 223, 227.</ref> ಸರ್ಕಾರದ ಉಳಿದ ಭಾಗೊಲು ಮೊಲ್ಡೆ (ಊರು) ಡ್ದ್ ಟ್ರೊಮ್ಸೊ (ನಗರ) ಗ್ ಪಲಾಯನ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮೇ ೧ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಇಳಿಯಿನಗ, ಕೊಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರ್ಗರ್ ಲ್ಜುಂಗ್ ಬರ್ಗ್/ಲ್ಜುಂಗ್ ಬರ್ಗ್ (ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವೆರ್) ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಲಂಡನ್ ಗ್ ಕ್ರೂಸರ್ ಎಚ್ ಎಂ ಎಸ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ (ಸಿ೨೧)|ಎಚ್ ಎಂಎಸ್ ''ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ'' ಡ್ ಪೋಯೆರ್. ಇಲ್ಲ್, ಮೇ ೫ ಡ್ದ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು (ಎಡ್ವರ್ಡ್ ವುಡ್, ೧ನೇ ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್/ಲಾರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್, ನೆವಿಲ್ಲೆ ಚೇಂಬರ್ಲೆನ್/ಚೇಂಬರ್ಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟಾಮ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ (ರಾಯಲ್ ನೌಕಾಪಡೆದ ಅಧಿಕಾರಿ)/ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್) ನಾರ್ವೆಗ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಹಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬಾಸೆಂಡೆರ್. ಕೋಟ್ ಲಂಡನ್ ಡ್ದ್ ಬಿಬಿಸಿಡ್ ರೇಡಿಯೋ ಭಾಷಣ ಮಲ್ತೆರ್, ನಾರ್ವೆಗ್ ಪ್ರಸಾರ ಮಲ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಅಮೆರಿಕದ ರೇಡಿಯೋಡ್ ಭಾಷಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೇ ೮ ಬುಕ್ಕೊ ೯ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಡ್ ರೇನಾಡ್, ಮೌರಿಸ್ ಗೇಮೆಲಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಲಾಡಿಯರ್ ನಕುಲೆನ್ ತೂಯೆರ್. ನಾರ್ವೆದ ಮಂತ್ರಿಲು ಮೇ ೧೧ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಲಂಡನ್ ನ್ ಬುಡ್ದು ಮೇ ೧೭ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ನಾರ್ವೆಗ್ ಪಿರ ಬತ್ತೆರ್.<ref>{{cite book |url=http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesside&bokid=innstillbilag2&sideid=149&innhaldid=4 |author=Parliament of Norway 1947 |title=pp. 298–299 }}</ref> ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ನಡತಿನ ಮಾತುಕತೆಲು ನಾರ್ವೆದ ಮುನ್ನಡೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಲವರ್ಧನೆಲೆನ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಭರವಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಯೋಜನೆಲೆಗ್ ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್. ಆಂಡಲಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಡ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೆಟ್ಟಾದ್ ಪೋಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲು ಈ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮೇ ೨೪, ೧೯೪೦ಡ್ ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸೊಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Lunde, 2009: pp. 514–515.</ref> ಜೂನ್ ೧ ತಾರೀಕ್ ಗ್, ನಾರ್ವೆಗ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಚಿವೆ ಸರ್ ಸೆಸಿಲ್ ಡಾರ್ಮರ್, ನಾರ್ವೆಡ್ದ್ ನಾರ್ವೆಗ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಂತ್ರಿ ಆಯಿನ ಸರ್ ಸೆಸಿಲ್ ಡಾರ್ಮರ್, ಕೋಟ್ ಗ್ ನಾರ್ವೆಡ್ದ್ ನಾರ್ವೆಗ್ ಪೋಯೆರೆ ಕಷ್ಟ ಆಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಪಾಯೆರ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಖಂಡೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.<ref>{{cite book |url=http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesside&bokid=innstillbilag2&sideid=149&innhaldid=4 |author=Parliament of Norway 1947 |title=pp. 300–301 }}</ref> ಖಾಲಿ ಮಲ್ಪುನ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನ ನಿರ್ಧಾರೊಗು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಆದ್, ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಡ್ ಜರ್ಮನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆದ ನಡುಟು ಗಡಿ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನ ದುಂಬು ನಿರಾಕರಣೆ ಆಯಿನ ಯೋಜನೆನ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕೊಹ್ಟ್ ನ್ ಸ್ವೀಡನ್ ದ ಲುಲಿಯಾಗ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸೈನ್ಯೊಲು ನಾರ್ವಿಕ್ ನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಈ ಯೋಜನೆಗ್ ಮೊವಿಂಕೆಲ್ ಯೋಜನೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್, ಅಯಿತ ಪ್ರಾರಂಭಕೆರ್, ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಜೋಹಾನ್ ಲುಡ್ವಿಗ್ ಮೊವಿಂಕೆಲ್ ನ ಪುದರ್ ಡ್. ಸ್ವೀಡಿಷ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗುಂಥರ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಸಭೆಟ್, ಜರ್ಮನ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಯೋಜನೆದ ಬಗ್ಗೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾದ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸೊಡಾಪುಂಡು, ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲು ನಾರ್ವೆನ್ ಖಾಲಿ ಮಲ್ಪುವೆರು ಪಂದ್ ಕೊಹ್ಟ್ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಗುಂಥರ್ ತನ್ನ ತೆರವು ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಜರ್ಮನ್ ಲೆಗ್ ಎನ್ನಿಯೆರೆ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ನಾರ್ವೆಗ್ ವಾಪಸ್ ಬನ್ನಗ ಕೊಹ್ಟ್ ನ್ ಅರೆನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಲು ಮಸ್ತ್ ಟೀಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Lunde, 2009: pp. 518–519.</ref> ====ಗಡಿಪಾರ್ ಡ್==== ಜೂನ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದೇಶೊಡ್ದ್ ಪಲಾಯನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಕೋಟ್ ಜೂನ್ ೧೯, ೧೯೪೦ಡ್ ಲಂಡನ್ ಗ್ ಬತ್ತೆರ್, ಇತ್ತೆ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಚೇರಿದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆದ್ ಗಡಿಪಾರ್ ಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name=nbl/> ನಾರ್ವೆ ಇತ್ತೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ದ ನಿಕಟ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಕೋಟ್ ತನ್ನ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿಗ್ ಒಂತೆ ಅಂಟಿಕೊನ್ದು ಇತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಆದಿಜ್ಜೆರ್.<ref name=snl>{{cite encyclopedia|title=Halvdan Koht|encyclopedia=[[Store norske leksikon]]|publisher=Kunnskapsforlaget|location=Oslo|url=http://www.snl.no/Halvdan_Koht|language=no|access-date=4 May 2011}}</ref> ೧೯೪೦ ಶರತ್ಕಾಲೊಡ್ದ್, ಟ್ರೈಗ್ವೆ ಲೈ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಲೋಕೊಡು ಶಾಶ್ವತ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನ್ ತೂಯೆರೆ ನೀತಿಡ್ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಸಮರ್ಥಿಸಯೆರ್. ಕೋಟ್ ಈ "ಅಪನಂಬಿಕೆ"ನ್ ಪರಿಗಣಿಸಯೆರ್. ಕೋಟ್ ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯೊಗು ನಾರ್ವೆದ ಮಿತ್ತ್ ನಡಪುನ ದಾಳಿದ ವರದಿಲು ಬತ್ತಿನವು ತೆರಿನಗ, ಕೋಟ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಗ್ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಹಿತಿ ಕೊರ್ದು ಇಜ್ಜಂದೆ, ಅರೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಉಳಿಯಿನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸದಸ್ಯೆರೆನ ನಡುಟು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯೊಲು ಏರಾಂಡ್. ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಾರಣೊಗು, ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಡ್ದ್ ಪಶ್ಚಿಮೊಗು ಕೆಲವು ಮೈಲ್ ದೂರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬ್ರಾಕ್ನೆಲ್ ಡ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಚೇರಿದ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಕೋಟೆನ ನಿರ್ಧಾರೊಗು ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಡು.<ref name=nkl/> ಕೋಟೆಗ್ ನವೆಂಬರ್ ೧೯, ೧೯೪೦ಡ್ ರಜೆ ಕೊರ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಚನೆ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦, ೧೯೪೧ಡ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆರಾದ್ ಪೋಯೆರ್<ref name=nygaardsvold/> ಟ್ರಿಗ್ವೆ ಲೈ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆಯೇರ್.<ref name=nkl/> ಕೋಟ್ ಕೆನಡಾಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಮೇರಿಕೊಗು ಪೋಯೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್. ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧೊದ ಪಿರವು ನಾರ್ವೆಗ್ ವಾಪಸ್ ಬನ್ನಗ ಅರೆನ ಮಗೆ ಆಸಾ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲೆನ ಕುಟುಂಬೊದೊಟ್ಟುಗು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ===ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಲು=== [[File:Professor Kohts vei og Gamle Drammensvei - 2012-03-11 at 12-16-31.jpg|thumb|'''ಬೆರಮ್''' ಡ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕೋಟ್ಸ್ ವೀ (ಅಕ್ಷರಶಃ "ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕೋಟ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್") ನ್ 1967 ಟ್ ಹಾಲ್ವ್ಡನ್ ಕೋಟ್ ಅರೆನ ಪುದರ್ ದಿಯೇರ್.]] ಯುದ್ಧೊದ ಪಿರವು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್]] ದ ಸುರುತ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ-ಜನರಲ್ ಆದ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಟ್ರೈಗ್ವೆ ಲೀ, ಕೋಟ್ ನ್ ತನ್ನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಡ್ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆಡ್ ಒರಿ ತಜ್ಞೆ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಒರಿ ಅಂತರ್ಮುಖಿ. ಬೇತೆ ರಾಜಕಾರಣಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಆರ್ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಸಂಪರ್ಕೊಡು ಇತ್ತೆರ್, ಶಾಂತಿಯುತವಾದ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪೆರೆ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಕ ಬರವುಗು ತನ್ನ ಮಸ್ತ್ ಸಮಯೊನು ಕಳೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯೊದ ತಜ್ಞೆರ್ ಸೇರ್ದ್ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉದ್ಯೋಗಿಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡು ಮಲ್ಪುನ ಬದಲ್ ಕೋಟ್ಸ್ ಈ ಸಮಸ್ಯೆನ್ ಸ್ವತಃ ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ವರದಿ ಉಂಡು. ಅರೆನ ಚಿಂತನೆದ ರೀತಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಅರೆನ "ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್ ಲೆಡ್ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ನಂಬಿಕೆ" ಬುಕ್ಕೊ "ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಡು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ನಂಬಿಕೆ"ನ್ ಬುಲೆಪಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ದೇಶೊಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯೊಡು ಔಪಚಾರಿಕ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪಂದ್ ತಪ್ಪುಡು ಊಹಿಸಯೆರ್.<ref>Lie, 1955: pp. 68–69.</ref> ಕೋಟ್ ನ ತಟಸ್ಥತೆದ ನೀತಿಗ್ ಪರ್ಯಾಯೊಲು ಕಮ್ಮಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಒವ್ವೆಲಾ ಇಜ್ಜಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ರೀತಿಡ್ ಆರ್ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆಡ್ ತನ್ನ ಇಡೀ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಆ ನೀತಿದ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಟ್ರೈಗ್ವೆ ಲೈ ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧೊಗು ದುಂಬು, ತಟಸ್ಥತೆದ ನೀತಿ ಕೋಟ್ ಗ್ "ಒಂಜಿ ಧರ್ಮ ಆಂಡ್" ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Lie, 1955: pp. 266–267.</ref> ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ನಾರ್ವೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಪರೇಷನ್ ವೆಸೆರುಬುಂಗ್ ದ ವಿರುದ್ಧ ದುರ್ಬಲ ಬುಕ್ಕೊ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರಕ್ಷಣೆಡ್ ಕೋಟೆನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡತ್ಂಡ್. ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧೊದ ಪಿರವು, 1940ಡ್ ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರೊದ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲಿಸರೆ ''Andersökelseskommissjonen av 1945'' ("1945 ದ ಪರಿಶೀಲನಾ ಆಯೋಗ") ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಆಯೋಗೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ಕೋಟ್ ನ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಲೆನ್ ಭಾಗಶಃ ಟೀಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮುಗಿಂಡ್.<ref name=snl/> ''Undersøkelseskommisjonen' ವಿಶ್ಲೇಷಣೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಕೋಟ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾದ್ ದೋಷಾರೋಪಣೆ (ನಾರ್ವೆ) ವಿಚಾರಣೆಗ್ ಸಲ್ಲಿಸಯೆರ್. ನಾರ್ವೆದ ಸಂಸತ್ತು ಅಯಿನ್ ಅಗತ್ಯ ಪಂಡ್ದ್ ತೂಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಚನೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡತ್ಜಿ.<ref name=snl/> ಕೋತ್ ಲೈಸೆಕರ್ ಡ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತಿನೆಡ್ದಾವರ, ಬೆರಂ ಪುರಸಭೆ ಅರೆನ ಪುದರ್ಡ್ ಒಂಜಿ ಬೀದಿಗ್ ಪುದರ್ ದೀದ್ ಅರೆನ ಗೌರವೊನು ಕೊರೊಡು ಪಂದ್ ಬಯಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. 1967ಡ್ ಬೀದಿಗ್ ಪುದರ್ ದೀನಗಲಾ ಕೊತ್ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಆ ಬೀದಿಗ್ ''ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕೋಟ್ಸ್ ವೀ'' ("ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕೋಟ್ಸ್ ರೋಡ್") ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ದೀದ್ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನೊದ ಬದಲ್ ಅರೆನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಒತ್ತು ಕೊರ್ತೆರ್.<ref name=basbl>{{cite encyclopedia|year=2008|title=Professor Kohts vei.|encyclopedia=Budstikkas store Asker og Bærum-leksikon|publisher=Kunnskapsforlaget|location=Oslo|editor=Bakken, Tor Chr.|url=http://www.ableksikon.no/Professor_Kohts_vei|access-date=4 May 2011|language=no|isbn=978-82-573-1534-4|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322091434/http://www.ableksikon.no/Professor_Kohts_vei|archive-date=22 March 2012}}</ref> ==ಬಾಸೆದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಲು== ಟ್ರೊಮ್ಸೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಕೋಟ್, ತನ್ನ ಸುರುತ ಜೀವನೊಡು ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಬಾಸೆಂದಿತ್ತೆರ್. ಸ್ಕೀನ್ ಡ್ ಅರೆನ ಬಾಸೆ ಅರೆನ ಜೋಡಿಲೆನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಲೆನ್ ಉಂಟು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಸ್ಕೀನ್ (ಟೆಲಿಮಾರ್ಕ್) ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ಆರ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯೆರ್; ೧೮೯೧ಡ್ದ್ ಆರ್ "ಗ್ರಾಮೀಣ" ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆದ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಮಾಲ್ ನ್ ಬರೆಯೆರ್, ಬೋ, ಟೆಲಿಮಾರ್ಕ್ ಬಾಸೆದ ಬಲವಾದ್ ಛಾಯೆಲೆನ್ ಬರೆಯೆರ್.<ref name=nbl/><ref name=p43/> ಆರ್ ದುಂಬು "ಕ್ನುಡ್ ಕ್ನುಡ್ಸೆನ್ (ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ) ರಿಕ್ಸ್ಮಾಲ್" ಬುಕ್ಕೊ "ಐವರ್ ಆಸೆನ್" ರಿಕ್ಸ್ಮಾಲ್" ಬುಕ್ಕೊ "ಐವರ್ ಆಸೆನ್" ರಡ್ಡ್ ಲಾ ಬರೆಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಮಾಲ್ ಸ್ಟಕ್.<ref name=p58>Koht, 1951: pp. 58–59.</ref> ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆದ ಹೋರಾಟ/ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆದ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಪ್ರಕಟಣೆಲು {{lang|no|Det norske målstrævs historie}} (1898) ಮತ್ತು {{lang|no|Det vitskapelege grunnlage for målstræve}} (1900).<ref name=nsd/> ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಮಾಲ್ ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ ಡೆಟ್ ನಾರ್ಸ್ಕೆ ಸಮ್ಲಾಗೆಟ್ ನ ಮಂಡಳಿದ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ 1901 ಡ್ದ್ 1908 ಮುಟ್ಟ ರಾಸ್ಮಸ್ ಫ್ಲೋನೊಟ್ಟುಗು 1905 ಮುಟ್ಟ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಮಾಲ್ ಪತ್ರಿಕೆ "ಸಿನ್ ಒಗ್ ಸೆಗ್ನ್" ನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="p43"/> ಅವರು 1921 ರಿಂದ 1925 ರವರೆಗೆ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಮಾಲ್ನ ಪ್ರಚಾರದ ಸಂಘವಾದ ನೊರೆಗ್ಸ್ ಮಲ್ಲಾಗ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref name=nbl/> ೧೯೨೯ಡ್, ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಮಾಲ್ ನ್ ನೈನೋರ್ಸ್ಕ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್.<ref>{{cite encyclopedia|title=nynorsk|encyclopedia=[[Store norske leksikon]]|url=http://www.snl.no/nynorsk|language=no|access-date=1 July 2012}}</ref> ಕೋಟ್ ಬಾಸೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ವರ್ಗ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಬಾಸೆಂಡೆರ್. ೧೯೨೧ಡ್ "Arbeidarreising og målspørsmål" ಬರೆಯೆರೆ ಪಕ್ಷೊಡ್ದ್ ಕೇನ್ನಗ, ಆರ್ ಕಡೆಕ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿನ್ ತನ್ನ ಬಾಸೆದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಗ್ ಒಂಜಿ ವಾಹನವಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿಟ್, ಆರ್ ನಾರ್ವೆಡ್ ವರ್ಗ ಹೋರಾಟ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆದ ಹೋರಾಟೊನು ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಒರಿ ಏಕೀಕರಣವಾದಿ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಆರ್ ಒಂಜಿ ಲಿಖಿತ ಬಾಸೆದ ಸುತ್ತ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೂಟೊನು ಬಯಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ಕೊಹ್ತ್ 1934ಟ್ "ರೆಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿವಿಂಗ್ಸ್ನೆಮ್ಂಡಾ" ಸದಸ್ಯರಾಯೆರ್,<ref name=nsd/> ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೩೬ಡ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಬಾಸೆ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಕೈಗೊಳ್ಳೆರೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ್ಮಾಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೈನೋರ್ಸ್ಕ್ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆದ ರೂಪೊಲೆನ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬಾಸೆಗ್ ಮುಟ್ಟಾಲೆ. ಬಾಸೆದ ಸುಧಾರಣೆಲು ೧೯೩೮ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಯಾಮ್ನೋರ್ಸ್ಕ್ ಆದರ್ಶೊನು ಬುಲೆಪಾಂಡ್.<ref name=nbl/> ೧೯೪೧ಡ್ ನಾಜಿ ಆಡಳಿತೊಡು ಸುಧಾರಣೆಲು ಪಿರ ಬತ್ತ್ಂಡ್; ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ನಾರ್ವೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಲ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಯೆರ್.<ref>{{cite encyclopedia|last=Sørensen|first=Øystein|author-link=Øystein Sørensen|editor-first=Hans Fredrik|editor-last=Dahl|editor-link=Hans Fredrik Dahl|encyclopedia=[[Norsk krigsleksikon 1940-45]]|title=rettskrivningsreformen av 1941|url=http://mediabase1.uib.no/krigslex/r/r2.html#rettskrivningsreformen-av|access-date=16 December 2010|year=1995|publisher=Cappelen|location=Oslo|language=no|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231073302/http://mediabase1.uib.no/krigslex/r/r2.html#rettskrivningsreformen-av|archive-date=31 December 2009}}</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಕೋರಿ ಲುಂಡೆನ್ ನ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟ್ ನ್ ಅರೆನ ಭಾಷಾ ಸುಧಾರಣೆಲೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ದ್ವೇಷ ಮಲ್ತೆರ್, ಅವು ಅರೆನ ಆದ್ಯತೆದ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ದಾಳಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವನತಿ ಪಂಡ್ದ್ ಗ್ರಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಆದರ್ಶೊಲೆನ್ "ಡೆಟ್ ಕೊಹ್ಟ್ಸ್ಕೆ ಗಂಟ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಅರ್ಥ "ಕೋಟಿಯನ್ ಮಿಶ್ಮ್ಯಾಶ್"..<ref>{{cite news|title=Det kohtske knot|last=Hustad|first=Jon|author-link=Jon Hustad|date=15 January 2005|work=[[Klassekampen]]|language=no}}</ref> ತನ್ನ ಕಡೆಟ್, ಕೋಟ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ನೈನೋರ್ಸ್ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬುಕ್ಕೊ್ಮಾಲ್ ರಡ್ಡ್ ಲೆಗ್ಲಾ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಾಗುಣಿತೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಔಪಚಾರಿಕವಾದ್ "-ಎಟ್" ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಯಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ಲೇಖನೊನು "-ಇ" ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊಡು ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅರೆನ ಪ್ರಕಟಣೆಲೆನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಲೆಡ್ {{lang|no|Det vitskapelege grunnlage for målstræve}} ಬುಕ್ಕೊ {{lang|no|Socialdemokratie}}.<ref name=nbl/> ==ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತತ್ವ== ಕೋಟ್ ನ ಸುರುತ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ೧೮೯೦ಡ್ ಆಂಡ್, ಅಪಗ ಆರ್ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆನೊಟ್ಟುಗು ಲಂಡನ್ ಡ್ ನಡತಿನ ಇಂಟರ್-ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಶಾಂತಿ ಸಮ್ಮೇಳನೊಗು ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಜಾಕೋಬ್ ಹಾರ್ಸ್ಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನ್ ಥಿಯೋಡರ್ ಲುಂಡ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಪೋಯೆರ್. ೧೮೯೫ಡ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಪೀಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯೆ ಆದ್ ೧೯೦೦ ಡ್ದ್ ೧೯೦೨ ಮುಟ್ಟ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೦೧ ಡ್ದ್ ೧೯೦೨ ಮುಟ್ಟ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ''ಫ್ರೀಡ್ಸ್ಟಿಡೆಂಡೆ'' ("ಶಾಂತಿ ಸಮಯ") ನ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nsd/> ಶಾಂತಿ ಸಂಘೊಡು ಉದಾರವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕಾರಣಿಲು ಪ್ರಾಬಲ್ಯೊಡು ಇತ್ತೆರ್ - ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಾದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಡ್ದ್, "ಬುರ್ಜುವಾ" ಜನಕುಲು. ಬುರ್ಜುವಾ ಶಾಂತಿ ಚಳುವಳಿಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾದಿತ್ತಿನ ಸಮಾಜವಾದಿಲು - ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕೋಟ್, ಆಡಮ್ ಎಗ್ಗೆಡ್-ನಿಸ್ಸೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಲ್ ಬೊನ್ನೆವಿ - "ಬುರ್ಜುವಾಸಿದ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಮಗೆಲು" ಪಂಡ್ದ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ನಿಲ್ಸ್ ಇವರ್ ಅಗೊಯ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್. ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಶಾಂತಿ ಸಂಘದ ಮಂಡಳಿಡ್ ನೌಕಾ ಮಾಲೀಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೌಂಟಿ ಗವರ್ನರ್ ಲೆನ ನಡುಟು ಅಕುಲು ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ದೃಢಪಡಿಸೆರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊಡು ಇತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ. ಕೋಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ತನ್ನ ಸುರುತ ಅವಧಿಡ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಗುರಿಲೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್. ಅಕುಲು "ರಾಜಕೀಯ ಅತ್ತ್ಂಡ" ಶಾಂತಿ ಚಳುವಳಿನ್ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಗ್ ಮುಟ್ಟಾವೊಡು, "ಆರ್ಥಿಕ ನ್ಯಾಯ"ನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷೊಲೆಡ್ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆದ ಬಳಕೆನ್ ದುರುಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಬಯಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗುರಿಲೆನ್ ಮಾತಾ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಶಾಂತಿ ಸಂಘೊನು ರಾಜಕೀಯವಾದ್ ತಟಸ್ಥವಾದ್ ದೀವೊಡು ಪನ್ಪಿನಕುಲು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆ ಪಂಡ, ಕೋಟ್ ನಾರ್ವೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆನ್ ಶಾಂತಿವಾದೊಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ರೇಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚ, ಅಗೊಯ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಆರ್ ತನ್ನ ಕಡ್ಡಾಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆನ್ "ಉತ್ಸಾಹೊಡು" ಮಲ್ತೆರ್. ಶಾಂತಿ ಸಂಘ "ಪಿತೃಭೂಮಿ"ದ ಸಶಸ್ತ್ರ ರಕ್ಷಣೆನ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ಕೋಟ್ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೦೨ಡ್ ನಡತಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಈ ತತ್ವೊನು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಕೋಟ್ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವೊಗು ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>Agøy, 2000: pp. 86–87.</ref> ಶಾಂತಿವಾದಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆರ್ನ ನಡುಟು ಶಾಂತಿ ಸಂಘೊದ ಒಳಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯೊದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಅಕ್ಲೆನ್ ಬೇತೆ ಜನಕುಲು ಅನುಸರಿಸಯೆರ್. ಕೋಟ್ ನ್ ಒರಿ ಅಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಾಯಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=ringsp52>Rønning and Ringsby, 2010: p. 52.</ref> ಸ್ವೀಡಿಷ್-ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟೊನು 1905ಡ್ ಶಾಂತಿಯುತವಾದ್ ಕರಗಿಸಾಯಿನಗ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಮ್ಮಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜಾಸ್ತಿ ಸ್ವತಃ ಪರಿಹಾರ ಆಂಡ್. ಕೋಟ್ 1910 ಡ್ದ್ 1912 ಮುಟ್ಟ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಶಾಂತಿ ಸಂಘೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.<ref name=nsd/> ಆರ್ ೧೯೧೩ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡೆ ಲಾ ಪೈಕ್ಸ್ ದ ಸದಸ್ಯೆರಾಯೆರ್.<ref>{{cite web |title=Bio – Halvdan Koht |publisher=Nobelprize.org |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/committee/nnclist/bios/koht.html |access-date=9 October 2010 }}</ref> ಆರ್ ೧೯೦೪ ಡ್ದ್ ೧೯೧೩ ಮುಟ್ಟ ನಾರ್ವೆದ ನೊಬೆಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಡ್ ಸಲಹೆಗಾರೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್.,<ref name=nsd/> [[ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗ್ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಲೆನ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸೊಡು. ೧೯೧೮ ಡ್ದ್ ೧೯೪೨ ಮುಟ್ಟ ನಾರ್ವೆದ ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="autogenerated1">{{cite web |title=The Norwegian Nobel Committee Since 1901 |publisher=Nobelprize.org |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/committee/nnclist/index.html |access-date=9 October 2010 }}</ref> 1931 ರಲ್ಲಿ,ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತೆರ್ ಜೇನ್ ಅಡ್ಡಮ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕೋಲಸ್ ಮುರ್ರೆ ಬಟ್ಲರ್ ಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭೊಡು ಭಾಷಣೊಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್,<ref>"[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/press.html The Nobel Peace Prize 1931 – Presentation Speech]". Nobelprize.org. Nobel Media AB 2014. Web. 5 January 2015.</ref> ಆಂಡ 1936ಡ್ ಕಾರ್ಲ್ ವಾನ್ ಒಸ್ಸಿಯೆಟ್ಜ್ಕಿಗ್ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪಿನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಭೆಟ್ ಆರ್ ಗೈರುಹಾಜರ್ ಇತ್ತೆರ್. ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನಗಲಾ ಆರ್ ಗೈರು ಆದಿತ್ತೆರ್, ರಡ್ಡ್ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಯಕೆ ಇಜ್ಜಿ. ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೪೨ಡ್ ಮತ್ತೆ ಪೋಯೆರ್. ಆರ್ನ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಗ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಕಾರಣ ಪಂಡ ಆರ್ ೧೯೪೦ಡ್ದ್ ನಾರ್ವೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್,<ref>{{cite book|title=Aarsberetninger fra Det Norske Stortings Nobelkomité 1931–1945|author=Norwegian Nobel Committee|author-link=Norwegian Nobel Committee|publisher=[[Parliament of Norway]]|language=no}}</ref> ಆಂಡ ಒವ್ವೆ ರೀತಿಡ್ 1939 ಡ್ದ್ 1943 ಮುಟ್ಟದ ಒವ್ವೆ ವರ್ಷೊಡುಲಾ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಜೆರ್.<ref>{{cite web | title = All Nobel Peace Prize Laureates | publisher = Nobel Foundation| url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/ |access-date=9 October 2010}}</ref> ಕೋಟ್ ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬರವು ಶಾಂತಿದ ವಿಷಯೊನುಲಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡ್. ಈ ವಿಷಯೊಡು ಅರೆನ ಪುಸ್ತಕೊಲು ''ಹಿಸ್ಟೊಯಿರ್ ಡು ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಡೆ ಲಾ ಪೈಕ್ಸ್ ಎನ್ ನಾರ್ವೆಗ್'' ("ನಾರ್ವೆಡ್ ಶಾಂತಿ ಚಳುವಳಿದ ಇತಿಹಾಸ", ೧೯೦೦) ಬುಕ್ಕೊ ''ಫ್ರೆಡ್ಸ್ಟಾಂಕೆನ್ ಐ ನಾರ್ವೆಗ್ಸ್-ಸೊಗೊ'' ("ನಾರ್ವೆದ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಶಾಂತಿದ ಕಲ್ಪನೆ", ೧೯೦೬) ಉಂಡು.<ref name=nbl/> ==ರಾಜಕೀಯ ನಂತರದ ಜೀವನ== ೧೯೪೧ಡ್ ಗಡಿಪಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಡ್ದ್ ಕೆಳಗ್ ಬತ್ತಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಕೋಟ್ ಯುದ್ಧೊದ ಉಳಿಯಿನ ಭಾಗೊಗು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಲ್ಪ ಆರ್ ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣೊನು ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್;<ref name=snl/> ಆಂಡಲಾ, ''ನಾರ್ವೆ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಅಂಡ್ ಇನ್ವೇಡೆಡ್'' (೧೯೪೧) ಬುಕ್ಕೊ ''ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ವೆ'' (೧೯೪೪) ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕೊಲು ಲಂಡನ್ ಡ್ ಪ್ರಕಟವಾದ್ಂಡ್. ಸುರುತ ಪುಸ್ತಕ ನಾರ್ವೆಡ್ ಯುದ್ಧದ ಆಗಮನದ ಬಗ್ಗೆ ನೇರವಾದ್ ಬಾಸೆಂದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅದೇ ವರ್ಷ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ರಡ್ಡನೆ ಪುಸ್ತಕ, ಅರೆನ ಮಗೆ ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಸ್ಕಾರ್ಡ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಬರೆಯಿನವು, ನಾರ್ವೆದ ಪಿರಾಕ್ದ ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ಜಾಸ್ತಿ ತೋಜಾವುಂಡು. ಉಂದು ೧೯೪೪ಡ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೪೮ಡ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಯುದ್ಧದ ಕೊನೊಟು, ಕೋಟ್ ನಾರ್ವೆಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ನಾರ್ವೆಗ್ ವಾಪಸ್ ಬನ್ನಗ, ಕೊಹ್ಟ್ ನಾರ್ವೆಡ್ ಯುದ್ಧಕಾಲೊದ ಘಟನೆಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಜಿ ಪುಸ್ತಕೊಲೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತೆರ್: ''ಫ್ರೆಡ್ ಒಗ್ ಫ್ರಿಡೊಮ್ ಐ ಕ್ರಿಗ್ಸ್ಟಿಡ್ ೧೯೩೯-೧೯೪೦'', ''ಫ್ರಾ ಸ್ಕಾನೆ ಟಿಲ್ ಸ್ಕಾನೆ. "ಮಿನ್ನೆ ಫ್ರಾ ಕ್ರಿಗ್ಸ್ಮಾನಾಡೆನೆ ಐ ನೊರೆಗ್ ೧೯೪೦" ಬುಕ್ಕೊ "ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಉಟಾನ್ರಿಕ್ಸ್ಪೋಲಿಟಿಕ್ ಫ್ರಾಮ್ ಟಿಲ್ ೯. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೪೦. ಸಿನ್ಸ್ಪಂಕ್ಟ್ ಫ್ರಾ ಹೆಂಡಿಂಗ್ಸ್ಟಿಡಾ", ಉಂದು ಮಾತ ೧೯೪೭ಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನವು. ಈ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆದಂಚಿನ ಪುಸ್ತಕೊಲೆನ್ ಸ್ವಯಂ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗ್ ಸಂದೇಶ ಕೊರ್ಪಿನ ನಿಟ್ಟಿಡ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=nbl/> ಅರೆನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ ಮುಗಿಂಡ್, ಆಂಡ ಅರೆನ ಕೆಲವು ಆಲೋಚನೆಲು ಗೆಂದಿನವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಾರ್ವೆಡ್ ವರ್ಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿದ ಬಗ್ಗೆ ಅರೆನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವರ್ಷೊಲೆನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತೊದ ಭಾಗವಾದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್..<ref name=snl/> ಇನಿಕ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರೆನ ಸ್ಥಾನೊಡು ಇಜ್ಜಂದಿನ ನಡುಟು, ಕೋಟ್ ತನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬರವುನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್; ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಕಾಲೊಡು ಅರೆನ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸ ಪಂಡ ಆರು ಸಂಪುಟೊಲೆನ "ಕ್ರಿಸರ್ ಐ ನಾರ್ಸ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ". ಆರು ಸಂಪುಟೊಲೆಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಒಂಜಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕ್ಷಣೊನು ವಿವರಿಸವುಂಡು. ಸುರುತ ಸಂಪುಟ, 1950ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್, "ವಿನ್ಸೆಂಟ್ಸ್ ಲುಂಗೆ ಕಾಂಟ್ರಾ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಕ್ರುಮ್ಮೆಡಿಜ್" ನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುಂಡು. ರಡ್ಡನೆ ಸಂಪುಟ (೧೯೫೧) ಒಲಾವ್ ಎಂಗೆಲ್ಬ್ರಿಚ್ಟ್ಸನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆನ್ ೧೫೩೭ಡ್ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಅವಲಂಬನೆಗ್ ಬತ್ತಿನ ವಂಶೊನು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮೂಜಿನೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲ್ನೆ ಸಂಪುಟೊಲು, ೧೯೫೨ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೫೫ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನವು, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರಾಜೆರೆನ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಡು: ನಾರ್ವೆದ ಸ್ವೆರ್ರೆ I ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆದ ಹರಾಲ್ಡ್ I. ಐನ್ ನೇ ಸಂಪುಟ (೧೯೫೬) "ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ದ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ I/ರಾಣಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಮಾರ್ ಒಕ್ಕೂಟ"ದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುಂಡು. ಆರನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂತಿಮ ಸಂಪುಟ (೧೯೬೦) ೧೬೫೭ ಡ್ದ್ ೧೬೬೧ ಮುಟ್ಟದ ವರ್ಷೊಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು, ಆ ಸಮಯೊಡು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ (ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ) ಒಂಜಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವೊಗು ಪರಿವರ್ತಿತವಾತ್ಂಡ್.<ref name=nbl/> ಕೊಹ್ತ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೨, ೧೯೬೫ಡ್ ಬಾರಾಮ್ ಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್..<ref name=nbl/> ಆರ್ ಒಸ್ಲೋದ ನಾರ್ಡ್ರೆ ಗ್ರಾವ್ಲುಂಡ್ ಡ್ ಸಮಾಧಿ ಆಯೆರ್.<ref>{{cite web|url=http://www.disnorge.no/gravminner/index.php?language=engelsk|title=Cemeteries in Norway|publisher=DIS-Norge|access-date=4 May 2011}}</ref> ಕೊಹ್ಟ್ ನ ರಡ್ಡ್ ಕೃತಿಲು ಮರಣೋತ್ತರವಾದ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್: ೧೯೬೮ಡ್ "ಮಿನ್ನೆ ಫ್ರಾಂಗೆ ಆರ್" ಪನ್ಪಿನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೮೫ಡ್ "ರಿಕ್ಸ್ಪೊಲಿಟಿಸ್ಕ್ ಡಾಗ್ಬಾಕ್ ೧೯೩೩-೧೯೪೦" ಪನ್ಪಿನ ಡೈರಿ.<ref name=innleiing12>Kjærheim, 1985: p. 12.</ref> ಅರೆನ ಮರ್ಮಯೆ ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಸ್ಕಾರ್ಡ್ ೧೯೮೨ಡ್ "ಮೆನ್ನೆಸ್ಕೆಟ್ ಹಾಫ್ಡೆನ್ ಕೋಟ್" ("ಹಾಲ್ಫ್ಡೆನ್ ಕೋಟ್ ದಿ ಮ್ಯಾನ್") ಪನ್ಪಿನ ಅರೆನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆನ್ ಬರೆಯೆರ್.<ref name=nbl/> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಟಿಪ್ಪಣಿಲು== ;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು {{Reflist}} ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಲು== *{{cite journal|last=Agøy|first=Nils Ivar|author-link=Nils Ivar Agøy|year=2000|title=Et floket partnerskap. Fredsbevegelsen og arbeiderbevegelsen til 1940|journal=Arbeiderhistorie|page=90|language=no}} *{{cite book|last=Kjærheim|first=Steinar|contribution=Innleiing|editor-last=Koht|editor-first=Halvdan|title=Rikspolitisk dagbok 1933–1940|year=1985|publisher=Tiden Norsk Forlag|location=Oslo|isbn=82-10-02741-7|language=no}} *{{cite book|last=Koht|first=Halvdan|title=Historikar i lære|year=1951|publisher=Grøndahl & Søn|location=Oslo|oclc=15006430|language=no|others=With the [[Norwegian Historical Association]]}} *{{cite book|title=Bærum arbeiderparti 1902–1952|last=Koht|first=Halvdan|year=1952|publisher=Bærum Labor Party|location=Oslo|oclc=475064528|language=no}} *{{cite book|last=Lie|first=Trygve|author-link=Trygve Lie|title=Leve eller dø|year=1955|publisher=Tiden|location=Oslo|language=no}} *{{Cite book|last=Lunde |first=Henrik O. |title=Hitler's pre-emptive war: The Battle for Norway, 1940 |url=https://archive.org/details/hitlerspreemptiv0000lund |publisher=Casemate Publishers |location=Newbury |year=2009 |isbn=978-1-932033-92-2}} *{{cite book |title=Tusen dager – Norge og den spanske borgerkrigen 1936–1939 |last=Moen |first=Jo Stein |author-link=Jo Stein Moen |author2=Rolf Sæther |author2-link=Rolf Sæther |year=2009 |publisher=Gyldendal Norsk Forlag |location=Oslo |isbn=978-82-05-39351-6 |language=no}} *{{cite book|author=Parliament of Norway |url=http://da2.uib.no/cgi-win/WebBok.exe?slag=lesbok&bokid=innstillbilag2 |language=no |title=Innstilling fra Undersøkelseskommisjonen av 1945. Bilag |volume=2 |year=1947 |publisher=Aschehoug |location=Oslo}} *{{cite book|last=Pryser|first=Tore|author-link=Tore Pryser|title=Klassen og nasjonen 1935–1946|year=1988|series=Volume four of ''[[Arbeiderbevegelsens historie i Norge]]''|publisher=Tiden|location=Oslo|language=no|isbn=82-10-02754-9|pages=219–220}} *{{cite book|last=Rønning|first=Mats|author2=Ringsby, Per Jostein |title=Historier om motstand. Kollektive bevegelser i det 20. århundret|editor=Helle, Idar|chapter=Strid om fred. Norges fredsforening 1895–1914|year=2010|publisher=Abstrakt|location=Oslo|language=no|isbn=978-82-7935-304-1|pages=35–53|display-editors=etal}} *{{cite book|last=Skard|first=Åse Gruda|author-link=Åse Gruda Skard|title=Det første halvsekel. Bilder fra norsk barndom|chapter=Datter av 'lovende ung videnskabsmand'|year=1974|publisher=Gyldendal|location=Oslo|language=no|isbn=82-05-06524-1|pages=122–143}} *{{cite book|last=Ørvik|first=Nils|author-link=Nils Ørvik|title=Solidaritet eller nøytralitet?|series=Volume one of ''Sikkerhetspolitikken 1920–1939''|year=1960|publisher=J. G. Tanum|location=Oslo|language=no}} ;Further reading {{Commons category}} *{{cite book|first=Olav |last=Riste |author-link=Olav Riste |title=London-regjeringa: Norge i krigsalliansen 1940–1945 |volume=1 |year=1973 |publisher=Det Norske Samlaget |location=Oslo |language=no}} *{{cite book|first=Olav |last=Riste |author-link=Olav Riste |title=London-regjeringa: Norge i krigsalliansen 1940–1945 |volume=2 |year=1979 |publisher=Det Norske Samlaget |location=Oslo |language=no}} *{{cite book|first=Sigmund |last=Skard |author-link=Sigmund Skard |title=Mennesket Halvdan Koht |year=1982 |publisher=Det Norske Samlaget |location=Oslo |oclc=10021714 |language=no |url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007071000029}} *{{cite book|first=Åsmund|last=Svendsen|title=Halvdan Koht. Veien mot framtiden|publisher=Cappelen Damm |year=2013 |isbn=9788202413941 |location=Oslo |language=no}} *{{cite book|first=Fred Ivan|last=Sydengen|title=Halvdan Koht, fredstanken og forholdet til stormaktene 1935–1939. Mellom nedrustning og territoriell ekspansjon|year=2003|publisher=University of Oslo (master's thesis)|location=Oslo|language=no}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * {{PM20|FID=pe/010088}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box | before=[[Johan Ludwig Mowinckel]]| title=[[Minister of Foreign Affairs (Norway)|Minister of Foreign Affairs]] | years=1935–1940| after=[[Trygve Lie]]}} {{s-culture}} {{succession box | before=[[Olaus Islandsmoen]]| title=Chairman of [[Noregs Mållag]] | years=1921–1925 | after=[[Knut Liestøl]]}} {{s-aca}} {{succession box | before=[[Yngvar Nielsen]]| title=Chairman of the [[Norwegian Historical Association]] | years=1912–1927 | after=[[Edvard Bull Sr.]]}} {{succession box | before=[[Edvard Bull Sr.]]| title=Chairman of the [[Norwegian Historical Association]] | years=1932–1936 | after=[[Sverre Steen]]}} {{succession box | before=[[Stian Herlofsen Finne-Grønn|S. H. Finne-Grønn]]| title=Chairman of the [[Norwegian Genealogical Society]] | years=1929–1940 | after=[[Sigurd Segelcke Meidell]]}} {{s-end}} {{Foreigner Minister of Norway}} {{Members of the Norwegian Nobel Committee}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Koht, Halvdan}} [[ವರ್ಗೊ:1873 births]] [[ವರ್ಗೊ:1965 deaths]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian people of German descent]] [[ವರ್ಗೊ:People from Tromsø]] [[ವರ್ಗೊ:People from Skien]] [[ವರ್ಗೊ:University of Oslo alumni]] [[ವರ್ಗೊ:Academic staff of the University of Oslo]] [[ವರ್ಗೊ:20th-century Norwegian historians]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian biographers]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian male writers]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian male biographers]] [[ವರ್ಗೊ:Henrik Ibsen researchers]] [[ವರ್ಗೊ:Members of the Norwegian Academy of Science and Letters]] [[ವರ್ಗೊ:Knights of the Legion of Honour]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian expatriates in Denmark]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian expatriates in France]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian expatriates in Germany]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian expatriates in the United States]] [[ವರ್ಗೊ:Bærum politicians]] [[ವರ್ಗೊ:Labour Party (Norway) politicians]] [[ವರ್ಗೊ:Government ministers of Norway]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian people of World War II]] [[ವರ್ಗೊ:Norwegian expatriates in the United Kingdom]] [[ವರ್ಗೊ:Noregs Mållag]] [[ವರ್ಗೊ:Burials at Nordre gravlund]] [[ವರ್ಗೊ:Corresponding fellows of the British Academy]] [[ವರ್ಗೊ:ನಾರ್ವೆ]] loxd6cytvx8m3vn4efv2pdrxpe21jpm 0 19698 363735 280493 2026-08-01T19:40:00Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363735 wikitext text/x-wiki {{Infobox given name |name=Aurora |image= Mucha Morning star.jpg |imagesize= |caption= ''Morning Star'', part of a 1902 [[Art Nouveau]] decorative panel by [[Alfons Mucha]]. |pronunciation= |gender=Female |meaning=[[Dawn]] |region= |origin=[[Latin]] |related names=[[Aurore (given name)|Aurore]], [[Rory (given name)|Rory]] |footnotes= }} '''ಅರೋರಾ''' ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪುದರ್, ಉಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ದೇವತೆ ಡಾನ್ ಅರೋರಾ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Petrovsky">Petrovsky, p.&nbsp;36</ref><ref>{{cite book |last1=Hanks|first1= Patrick| last2=Hardcastle|first2=Kate |last3=Hodges| first3=Flavia| author-link= |date= 2006|title= Oxford Dictionary of First Names|url=https://archive.org/details/dictionaryoffirs0000hank_l4f5|location= |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/dictionaryoffirs0000hank_l4f5/page/24 24] |isbn= 0-19-861060-2}}</ref> ಅಲೆನ ಕಣ್ಣ ನೀರ್ ಕಾಂಡೆದ ಮೈಂದ್ ಗ್ ಬದಲಾಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಏಪಲ ಕಾಂಡೆ ಅಲ್ ತನ್ನ ರಥೊಡು ಪೂರ್ವೊಡ್ದ್ ಪಶ್ಚಿಮೊಗು ಆಕಾಶೊಡು ಪೋದು, ಸೂರ್ಯ ಉದಿಪುನಗ ನವೀಕರಣೊನು ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://nameberry.com/babyname/aurora|title = Aurora - Baby Name Meaning, Origin, and Popularity}}</ref> ರೋಮನ್ ಲು ಉತ್ತರ ದೀಪೊಲೆನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರೋರಾ ಬೋರಿಯಲಿಸ್ ನ್ ದೇವತೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.theaurorazone.com/about-the-aurora/aurora-legends|title = Mythology of the Northern Lights}}</ref> ಅರೋರಾ ಪಂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಸ್ಲೀಪಿಂಗ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕತೆಟ್ ರಾಜಕುಮಾರಿನ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಟ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯಿನ ಅನೇಕ ಕಲಾಕೃತಿಲು. ಒಂಜಿ ಶಾಪಗ್ ಗುರಿಯಾಯಿನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ನೂದು ವರ್ಸೊಗು ನಿದ್ರೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಒರಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ಮುತ್ತುಡ್ದ್ ಜಾಗೃತ ಆಯಿನ ಕತೆನ್ ಅರೋರಾ ದಿ ಡಾನ್ ದೇವತೆನ ಪ್ರಾಚೀನ ಕತೆತ ಆಧುನಿಕ ಪುನರ್ವರ್ಣನೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೊಲಿ, ಅಯಿತ ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ ಲಾಂಗ್ ನಿದ್ರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡೆ ಜಾಗೃತಿದ ಕತೆಕುಲುಲಾ ಉಂಡು. ಮಧ್ಯಯುಗೊಟು ಉಂದು ಬಳಕೆಡ್ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಆಂಡ ಯುರೋಪ್ ಡ್ 17ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ವೀಡನ್, ಸ್ಪೇನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪಾತೆರುನ ಲೋಕ ಬುಕ್ಕೊ ಇಟಲಿಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ೧೮ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮುಟ್ಟ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರುನ ಲೋಕೊಡು ಉಂದು ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ೨೦ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮುಟ್ಟ ಅಪರೂಪೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆದ ವರ್ಷೊಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪ್ ಡ್ ಈ ಪುದರ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆನ್ ಏರಾವೊಂದುಂಡು. ಈ ಪುದರ್ 2018ಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ಡ್ ನವಜಾತ ಶಿಶುಲೆಗ್ 100 ಜನಪ್ರಿಯ ಪುದರ್ ಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಂಡ್. ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾಡ್ದ್ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ ನಡುಟು "ಕನಸ್ಸಿನ ಜಾಗದ ಪುದರ್" ದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗ್ ಬಳಕೆಡ್ ಏರಿಕೆ ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆದ ವರ್ಷೊಡು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಡು ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಅರೋರಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆಡ್ ಲಾ ಬುಲೆದ್ಂಡ್. ಪುರಾಣೊಡ್ದ್ ದೆತೊನುನ ಪುದರ್ ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥೊಲು ಅತ್ತಂದೆ ಸಂಬಂಧೊಲು ಇತ್ತಿನವುಲು COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ಸಮಯೊಡು ಪುಟ್ಟುನ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬಳಕೆಡ್ ಏರಿಕೆ ಆಂಡ್. ಉಂದು 2015ಡ್ದ್ ನವಜಾತ ಶಿಶುಲೆಗ್ 100 ಜನಪ್ರಿಯ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಆದ್ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ 2022ಡ್ ಅಮೆರಿಕದ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುದರ್ ಕೆನಡಾಡ್ ನವಜಾತ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಟಾಪ್ 100 ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಉಂದುಲಾ ಒಂಜಿ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಂಡು, 2021ಡ್ ಆ ದೇಶದ ಜನಪ್ರಿಯತೆದ ಚಾರ್ಟ್ ಡ್ 53ನೇ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಂಡು. ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಡ್ 2023ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ 2024ಡ್ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಡ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ 10 ಜನಪ್ರಿಯ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಉಂದುಲಾ ರೋರಿ ಪಂಡ ಈ ಪುದರ್ ಗ್ ಒಂಜಿ ಆಧುನಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಡ್ಡ ಪುದರ್. ಪಂಡ ಫ್ರೆಂಚ್ ರೂಪೊದ ಪುದರ್. ಆರೋರ್ 1970 ಬುಕ್ಕೊ 1980 ದಶಕೊಡು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಪಗ ಉಂದು ಪೊಣ್ಣುಲೆನ 100 ಜನಪ್ರಿಯ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. 2020 ದ ಸುರುಟು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಉಂದು ಇತ್ತೆಲಾ 250 ಜನಪ್ರಿಯ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ರಷ್ಯಾದ ಬಾಸೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ರೂಪಾಂತರ " Авро́ра " ( ಅವ್ರೋರಾ ). 20ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ದುಂಬು ಬಳಕೆಡ್ ಇತ್ತಿನಗ, 1917 ರ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿದ ನಂತರ ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಘಟನೆಲೆಡ್ ಕ್ರೂಸರ್ ಅರೋರಾ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೨೪-೧೯೩೦ಡ್, ಈ ಪುದರ್ ನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೋವಿಯೆತ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಲೆಡ್ ಸೇರ್ಪಾಯೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಪೊಸ ಸೋವಿಯೆತ್ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಲೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸವುನ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿನೋಡಲ್ ಮೆನೊಲಾಜಿಯಾಡ್ ಪುದರ್ ಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊನು ಮುರಿಯೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸವುನ ಪೊಸ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪಗಪಗ ಕೃತಕವಾದ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಪುದರ್ ಲೆನ್ ಸೇರ್ಪಾಯೆರ್. ಈ ಪುದರ್ ದ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಪದೊಕುಲು " Авро́рка " " ( ಅವ್ರೊರ್ಕಾ ), " А́ва " ( ಅವಾ ), " А́ра " ( ಅರಾ ), ಬುಕ್ಕೊ " Ро́ра " ( ರೋರಾ ). ಅವ್ರೋರಾ ಪಂಡ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪುದರ್ ದ ರೂಪೊಲಾ ಉಂಡು. [[File:Mucha girl 2.jpg|right|thumbnail|''Brightness of Day'', 1899, by [[Alfons Mucha]].]] [[File:AURORA burne-jones.jpg|right|thumb|''Aurora'' by [[Edward Burne-Jones]].]] [[File:Henry Meynell Rheam - Sleeping Beauty.jpg|left|thumb|''Sleeping Beauty'' by [[Henry Meynell Rheam]], 1899.]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == == [[ವರ್ಗೊ:ನಾರ್ವೆ]] hd9jj3wbc693aql2yuoza6v4l5dzcmp 0 21889 363745 281054 2026-08-01T19:56:03Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363745 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | image1 = Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg | caption1 = [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] | image2 = 1st Earl of Halifax 1947.jpg | caption2 = [[ಲಾರ್ಡ್ ಇರ್ವಿನ್]] }} '''ಗಾಂಧಿ-ಇರ್ವಿನ್ ಒಪ್ಪಂದ''' ಪಂಡ ಲಂಡನ್‌ಡ್ ನಡತಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸುತ್ತು ಮೇಜಿದ ಸಮ್ಮೇಳನೊದ ದುಂಬು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತದ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಇರ್ವಿನ್ ಸಹಿ ಪಾಡ್ದಿನ ಒಂಜಿ ರಾಜಕೀಯ ಒಪ್ಪಂದ.<ref>{{Cite web|title=Gandhi Irwin Pact Event List|url=https://www.gandhiheritageportal.org/gandhi-irwin-pact|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140916065157/https://www.gandhiheritageportal.org/gandhi-irwin-pact|archivedate=2014-09-16}}</ref> ಇಂದೆಕ್ ದುಂಬು, ಇರ್ವಿನ್, ವೈಸ್ರಾಯ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೯ ಡ್ ಒಂಜಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭವಿಷ್ಯೊಡು ಭಾರತೊಗು ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಸ್ತಾಪೊನು ಮಲ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂವಿಧಾನೊನು ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಸುತ್ತು ಮೇಜಿದ ಸಮ್ಮೇಳನೊನು ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite book|title=Gandhi|url=https://archive.org/details/gandhi00pere|last=Ruhe|first=Peter|date=2001|publisher=Phaidon Press|location=London|page=[https://archive.org/details/gandhi00pere/page/75 75]}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ಡ್ದ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೩೧ ಮುಟ್ಟ ಲಂಡನ್‌ಡ್ ರಡ್ಡನೆ ಸುತ್ತು ಮೇಜ್‌ದ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡತ್ಂಡ್. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡ್ದ್ ಭಾರತೊಡು ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿದ ಅಂತ್ಯ ಆಂಡ್. ಗಾಂಧಿ ಬುಕ್ಕೊ ಲಾರ್ಡ್ ಇರ್ವಿನ್ ಒಟ್ಟು 24 ಗಂಟೆದ ಎನ್ಮ ಸಭೆಕ್‌ಲೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಇರ್ವಿನ್‌ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಡ್ದ್ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಯೆರ್ ಆಂಡಲಾ, ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಯಮೊಲು ಗಾಂಧಿ ಯುದ್ಧವಿರಾಮೊಗು ಕನಿಷ್ಠ ಪಂಡ್ದ್ ಸೂಚಿಸಾಯಿನ ನಿಯಮೊಲೆಡ್ದ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್.<ref>{{Cite web|title=Gandhi-Irwin Pact|website=Gandhi – A Pictorial Biography|url=http://www.mkgandhi.org/biography/gndirwin.htm|publisher=Bombay Sarvodaya Mandal / Gandhi Book Centre}}</ref> ಗಾಂಧಿ-ಇರ್ವಿನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಟ್ 90,000 ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ರಾಜಕೀಯ ಕೈದಿಲೆನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಗಾಂಧಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯೆರ್. == ಒಪ್ಪಂದದ ದುಂಬುದ ವಿಷಯ == ಲಾರ್ಡ್ ಇರ್ವಿನ್ ಆ ಸಮಯೊಡು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ರನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮುದಾಯೊ ಅಪಗ ಉಪ್ಪುನಾಗಲಾ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಬೆಂಬಲಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಮ್ಸೆ ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಲಿಯಂ ಬೆನ್, ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾನಮಾನೊನು ದುರ್ಬಲ ಮಲ್ಪುಜಿ ಪನ್ಪಿನ ಮುಟ್ಟ ಶಾಂತಿಗ್ ಉತ್ಸುಕರಾದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಅಕುಲು ಸುತ್ತು ಮೇಜ್‌ ಸಮ್ಮೇಳನೊದ ಯಶಸ್ಸ್‌ಗ್ ಆಸೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗಾಂಧೀಜಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಇಜ್ಜಂದಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದು ಕಮ್ಮಿ ತೂಕೊನು ತೂಪುಂಡು ಪಂದ್ ತೆರಿಯೊನೆರ್. ಜನವರಿ ೧೯೩೧ಡ್, ಸುತ್ತು ಮೇಜ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಅಧಿವೇಶನೊಡು, ರಾಮ್ಸೆ ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಮುಂದಿನ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಆಸೆನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಯೆರ್. ವೈಸ್ರಾಯ್, ಸುಳಿವುನ್ ದೆತೊನುನಗ, ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಗಾದ್ ಜೈಲುಡು ಇತ್ತಿನ ಗಾಂಧಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯ ಸಮಿತಿದ ಮಾತಾ ಸದಸ್ಯೆರೆನ್ ಬೇಷರತ್ತಾದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪಗನೇ ಆದೇಶ ಕೊರ್ತೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ಉತ್ತರವಾದ್, ಗಾಂಧಿ ವೈಸ್‌ರಾಯನ್ ತೂಯೆರೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|title=Gandhi–Irwin Pact {{!}} Mahatma Gandhi Pictorial Biography|url=https://www.mkgandhi.org/biography/gndirwin.htm|accessdate=2022-10-27|website=www.mkgandhi.org}}</ref> ಗಾಂಧಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ವೈಸ್ರಾಯ್ ನಡುಟು 13 ವರ್ಸೊಡ್ ನಡತಿನ ರಡ್ಡನೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಭೆ ಉಂದು ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯ್ದೆ, 1919 ದ ಆಧಾರ ಆಯಿನ ಮೊಂಟಾಗು-ಚೆಲ್ಮ್‌ಸ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಓದೊಡು. == ಪ್ರಸ್ತಾವನೆದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲು == * [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಅವರಿಂದ ಉಪ್ಪು ಮೆರವಣಿಗೆ ಸ್ಥಗಿತ * ದ್ವಿತೀಯ ಸುತ್ತು ಮೇಜ್‌ದ ಸಮ್ಮೇಳನಡ್ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಪಾಲ್‌ ಪಡೆತ್ತ್ಂಡ್. * ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‌ದ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುನ ಭಾರತದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿ ಮಲ್ತಿನ ಮಾತಾ ಆರ್ಡಿನನ್ಸ್ ಲೆನ್ ವಾಪಸ್ ದೆತೊನುನವು * ಹಿಂಸೆನ್ ಸೇರ್‌ದುಪ್ಪುನ ಬುಡ್ದು ಕೆಲವು ಬಗೆತ ರಾಜಕೀಯ ಅಪರಾಧೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಮಾತಾ ವಿಚಾರಣೆಲೆನ್ ವಾಪಸ್ ದೆತೊನುನವು ( ರೌಲಾಟ್ ಕಾಯ್ದೆ ). * ಉಪ್ಪು ಮೆರವಣಿಗೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಕೈದಿಲೆನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುನವು; ಬುಕ್ಕೊ * ಉಪ್ಪುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರಿಗೆನ್ ದೆಪ್ಪೆರೆ. ಉಂದು ಭಾರತೀಯೆರೆಗ್ ಉಪ್ಪುನ್ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ಖಾಸಗಿ ಉಪಯೋಗೊಗು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರಾಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುವು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಭಾರತೊಡು ಬುಕ್ಕೊ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್|ಬ್ರಿಟನ್]]‌ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ಯೊನು ನಾಶ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಒಂಜಿ ಪಕ್ಷೊದೊಟ್ಟುಗು ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ಪುನ ಕಲ್ಪನೆಡ್ದ್ ಕೋಪೊಡು ಇತ್ತೆರ್. ವಿನ್ಸ್ಟ್‌ನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ್ ಅರೆನ ಅಸಹಾಯಕತೆನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಯೆರ್ "...ಈ ಒಂಜಿ ಕಾಲೊದ ಇನ್ನರ್ ಟೆಂಪಲ್ ವಕೀಲೆರ್ನ ಬೊರ್ಚಾಂದಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪಮಾನಕಾರಿ ದೃಶ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ. ಇತ್ತೆ ದೇಶದ್ರೋಹಿ ''ಫಕೀರ್'', ಅರ್ಧ ನಗ್ನವಾದ್ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನ|ವೈಸ್ರಾಯನ ಅರಮನೆದ]] ಮುಟ್ಟುನ್ ಏರ್ದ್, ಅಲ್ಪ ರಾಜೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿನೊಟ್ಟುಗು ಸಮಾನ ನಿಯಮೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರಕತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾಷಣ ಮಲ್ಪೆರೆ." <ref>{{Cite web|title=The Half-Naked Seditious Fakir {{!}} This Was Bapu {{!}} Student's Projects|url=https://www.mkgandhi.org/thiswasbapu/144halfnakedfakir.htm|accessdate=2022-08-05|website=www.mkgandhi.org}}</ref> == ಸರ್ಕಾರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮಲ್ತಿನ ನಿಯಮೊಲು == * ಮಾತಾ ಆರ್ಡಿನನ್ಸ್‌ಲೆನ್ ಪಿರ ದೆತೊನ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಚಾರಣೆಲೆನ್ ಮುಗಿಪಾಲೆ * ಹಿಂಸೆಗ್ ತಪ್ಪು ಮಲ್ತಿನಕುಲೆನ್ ಬುಡ್ದು ಮಾತಾ ರಾಜಕೀಯ ಕೈದಿಲೆನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುಲೆ * ಮದ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದೇಶಿ ಕುಂಟುದ ಅಂಗಡಿಲೆನ್ ಶಾಂತಿಡ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಮತಿ ಕೊರ್ಲೆ * ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಲೆನ ಜಪ್ತಿ ಆಯಿನ ಆಸ್ತಿಲೆನ್ ಪಿರಕೊರೊಡು * ಕರಾವಳಿದ ಸಮೀಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆಗ್ ಉಪ್ಪುದ ಉಚಿತ ಸಂಗ್ರಹ ಅತ್ತಂದೆ ತಯಾರಿಕೆಗ್ ಅನುಮತಿ ಕೊರೊಡು * ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ದೀತಿನ ನಿಷೇಧನ್ ದೆತ್ತ್ ಪಾಡ್ಲೆ == ಒಪ್ಪಿಗೆ ಆವಂದಿನ ನಿಯಮೊಲು == * ಪೊಲೀಸ್ ದೌರ್ಜನ್ಯ(ಗಲಾಟೆ) ಬಗೆಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಬೇಡಿಕೆ. * [[ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್]], ರಾಜಗುರು ಬುಕ್ಕೊ ಸುಖ್ದೇವ್‌ನ ಮರಣದಂಡನೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಗಾಂಧಿನ ಬೇಡಿಕೆ. == ನನಾತ್ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ನಾಡುನ ಬೇತೆ ಚಳುವಳಿಲು == * ಪೂನಾ ಒಪ್ಪಂದ * ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ * ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಬಗೆಟ್ ಲೇಖನೊಲು]] s11bkjad7ugcwixxdcl538592gluyos 0 22031 363748 355797 2026-08-01T19:59:15Z InternetArchiveBot 4316 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363748 wikitext text/x-wiki '''ಕ್ಯೂಬಾ''', ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ "ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಕ್ಯೂಬಾ", ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಒಂಜಿ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಯಿತು. ಇತ್ತೆ 4,195 ದ್ವೀಪು, ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪು, ಬಂಡೆಗಡ್ದು ಇತ್ತೆ, ಇತ್ತೆ ತಾನೆ "ಇಸ್ಲಾ ಡೆ ಲಾ ಜುವೆಂಟುಡ್" ಬುಕ್ಕೊಾ ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪು. ಕ್ಯೂಬಾ, ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕೊಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಸಂಗಮದ ತಡೆ ಇತ್ತೆ. ಇತ್ತೆ ಯುಕಟಾನ್ ಪ್ರायद್ವೀಪದ ಪೂರ್ವ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಬುಕ್ಕೊಾ ಬಹಾಮಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ, ಹೈಟಿ ಬುಕ್ಕೊಾ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಶ್ಚಿಮ, ಜಮೈಕಾ ಬುಕ್ಕೊಾ ಕೇಮನ್ ದ್ವೀಪುಗಳ ಉತ್ತರದ ತಡೆ ಇತ್ತೆ. ಹವಾನಾ ಇತ್ತೆ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಬುಕ್ಕೊಾ ರಾಜಧಾನಿ. ಕ್ಯೂಬಾ, ಹೈಟಿ ಬುಕ್ಕೊಾ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ತಡಿಯೆ, ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂವತ್ತನೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತೆ, ಸುಮಾರು 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಇತ್ತೆ. ಭೂಪ್ರದೇಶದ ತಡೆ, ಕ್ಯೂಬಾ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಯಿತು. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ತಡೆ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಭಾಗ ಆಯಿತು.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/modernlatinameri0006skid|title=Modern Latin America|last=Skidmore|first=Thomas E.|date=2005|publisher=New York : Oxford University Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-19-517012-2}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕ್ಯೂಬಾ BC ನಾಲ್ಕನೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ತಡೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ವಾಸ ಮಾಡ್ದು. ಗುವಾನಹಟಬೆ ಬುಕ್ಕೊಾ ತೈನೋ ಜನಾಂಗದವರು 15ನೆ ಶತಮಾನ ತಡೆ ಸ್ಪೇನ್ ಜನಾಂಗದ ಕಾಲೊನೀಕರಣದ ಕಾಲದ ತಡೆ ಇತ್ತೆ. 1492 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27ನೆ ತಾರೀಕು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ಕ್ಯೂಬಾದ ತಡೆಗೆ ಬಂದು, ಇತ್ತೆ "ಇಸ್ಲಾ ಜುವಾನಾ" ಎಂತ್ ಹೆಸರು ಇತ್ತೆ. 1511 ತಡೆ ಡಿಯೆಗೋ ವೆಲಾಸ್ಕೆಜ್ ಡೆ ಕುಯೆಲ್ಲಾರ್ ಬಾರಾಕೋವಾ ತಡೆ ಸ್ಪೇನ್ ಕಾಲೊನಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡ್ದು. 1514 ತಡೆ ಹವಾನಾ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿತು, 1607 ತಡೆ ರಾಜಧಾನಿ ಆಯಿತು. ತೈನೋ ಜನಾಂಗದವರು ಎಂಕೊಮಿಯೆಂಡಾ ಪದ್ಧತಿಯ ತಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ದು, ಇತ್ತೆ ಯೂರೋಪ್ ಕಾಲದ ಫ್ಯೂಡಲ್ ಪದ್ಧತಿಯ ತಡೆ ಇತ್ತೆ. ಇತ್ತೆ ಜನಾಂಗದವರು ಬಾಯಿಲು ಕಾಯಿಲೆ, ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಬುಕ್ಕೊಾ ಶೋಷಣೆಯ ತಡೆ ಮರಣಪಟ್ಟು. 1529 ತಡೆ ಮಿಸಿಲ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ತಡೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಂದಿ ತೈನೋ ಜನಾಂಗದವರು ಮರಣಪಟ್ಟು. 1898 ತಡೆ "ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಯುದ್ಧ" ಮುಗಿದ್, "ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ" ಮೂಲಕ ಸ್ಪೇನ್ ಕ್ಯೂಬಾದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕು ತ್ಯಜನೆ. 1902 ಮೇ 20 ತಡೆ, ಕ್ಯೂಬಾ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡ್ದು, "ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಕ್ಯೂಬಾ" ಘೋಷಣೆ ಆಯಿತು. ಆದರೆ "ಪ್ಲಾಟ್ ತಿದ್ದುಪಡಿ" ತಡೆ, ಅಮೆರಿಕ ಕ್ಯೂಬಾದ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಹಕ್ಕು ಇತ್ತೆ.<ref name=":0">{{Cite web|title=Republic of Cuba {{!}} Cuban history [1902–1959] {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Republic-of-Cuba-1902-1959|website=www.britannica.com|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref> 1906 ತಡೆ, ಚುನಾವಣೆ ವಿವಾದದ ತಡೆ ಅಮೆರಿಕ ಸೇನೆ ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡ್ದು. 1908 ತಡೆ, ಜೋಸೆ ಮಿಗುಯೆಲ್ ಗೊಮೆಜ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಯಿದು. 1924 ತಡೆ, ಜೆರಾರ್ಡೋ ಮಚಾಡೋ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಯಿದು; ಇತ್ತೆ ಕಾಲದ ತಡೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಜೂಜು ಬುಕ್ಕೊಾ ವೇಶ್ಯಾವೃತ್ತಿ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಯಿದು.<ref name=":0" /> 1933 ತಡೆ, ಫುಲ್ಜಿencio ಬಾಟಿಸ್ಟಾ ಎಂತ್ ಸರ್ಜೆಂಟ್ ಹೋರಾಟದ ತಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗುಬುಡ್ದು. ಇತ್ತೆ ಕಾಲದ ತಡೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಇತ್ತೆ. 1940 ತಡೆ, ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ ರೂಪಾಯಿದು, ಬಾಟಿಸ್ಟಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಯಿದು. 1944 ತಡೆ, ರಾಮೋನ್ ಗ್ರಾವ್ ಸಂ ಮಾರ್ಟಿನ್, 1948 ತಡೆ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಪ್ರಿಯೋ ಸೋಕಾರಾಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯಿದು<ref name=":0" />. 1952 ತಡೆ, ಬಾಟಿಸ್ಟಾ ಮತ್ತೆ ಸೇನೆ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು, 1940 ಸಂವಿಧಾನ ರದ್ದು ಮಾಡ್ದು. ಇತ್ತೆ ಕಾಲದ ತಡೆ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕಡಿತ ಆಯಿದು, ಆರ್ಥಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿದು. 1953–1959 ತಡೆ, ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ ನೇತೃತ್ವದ "ಜುಲೈ 26 ಚಲನೆ" ಬಾಟಿಸ್ಟಾ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆಸಿದ್ದು, 1959 ಜನವರಿ 1 ತಡೆ ಬಾಟಿಸ್ಟಾ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟು ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗ್ದು. ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ ಹವಾನಾ ತಡೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡ್ದು, ಕ್ರಾಂತಿ ಯಶಸ್ವಿ ಆಯಿದು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zPDFHE_5besC&pg=PA262|title=World Literature in Spanish: An Encyclopedia [3 volumes]: An Encyclopedia|last=Ihrie|first=Maureen|last2=Oropesa|first2=Salvador|date=2011-10-20|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-08083-8|language=en}}</ref> 1959 ತಡೆ, ಫಿಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ ನೇತೃತ್ವದ ಕ್ರಾಂತಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಾಟಿಸ್ಟಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರ್ದು. ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕ್ಯೂಬಾ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿದು.<ref>{{Cite web|title=Cuban Revolution {{!}} Summary, Facts, Causes, Effects, & Significance {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/event/Cuban-Revolution|website=www.britannica.com|date=2025-10-01|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref> '''ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಬಂಧ''': ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಅಮೆರಿಕ-ಕ್ಯೂಬಾ ಸಂಬಂಧ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕೆಡಿದು. 1960–1964 ತಡೆ, ಅಮೆರಿಕ ಕ್ಯೂಬಾ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಷೇಧ, ಆಸ್ತಿ ತಡೆ, ಬುಕ್ಕೊಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಒಪ್ಪಂದ ರದ್ದು ಮಾಡ್ದು.<ref name=":1">{{Cite web|title=Cuban Revolution - 1959, Timeline & Summary|url=https://www.history.com/articles/cuban-revolution|website=HISTORY|date=2021-08-19|accessdate=2025-11-02|language=en|first=HISTORY com|last=Editors}}</ref> '''ಬೇ ಆಫ್ ಪಿಗ್ಸ್ ದಾಳಿ''': 1961 ತಡೆ, ಅಮೆರಿಕ ಬೆಂಬಲಿತ ಕ್ಯೂಬಾ ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳ ತಂಡ "ಬ್ರಿಗೇಡ್ 2506" ಕ್ಯೂಬಾದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡ್ದು. ಕ್ಯೂಬಾ ಸೇನೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರ್ದು, ದಾಳಿ ವಿಫಲ ಆಯಿದು.<ref name=":1" /> '''ಕ್ಯೂಬಾ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಸಂಕಷ್ಟ''': 1962 ತಡೆ, ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ R-12 ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡ್ದು. ಇತ್ತೆ "ಕ್ಯೂಬಾ ಮಿಸೈಲ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್" ಎಂತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಯಿದು, ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಣುಯುದ್ಧದ ಅಂಚಿಗೆ ತಂದು<ref name=":1" />. '''ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ''': 1970–1980 ತಡೆ, ಕ್ಯೂಬಾ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದು. ''ಅಂಗೋಲಾ'', ''ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ'', ''ಮೊಜಾಂಬಿಕ್'', ''ಗಿನಿ-ಬಿಸ್ಸೌ'' ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಬಾ ಸೇನೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯ, ಬುಕ್ಕೊಾ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದು.<ref>{{Citation|title=Cuba and the Cold War, 1959–1980|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-cold-war/cuba-and-the-cold-war-19591980/95B67DF793E8113AFD02B61BA7A4D439|publisher=Cambridge University Press|work=The Cambridge History of the Cold War: Volume 2: Crises and Détente|date=2010|accessdate=2025-11-02|isbn=978-0-521-83720-0|pages=327–348|volume=2|series=The Cambridge History of the Cold War|first=Piero|last=Gleijeses|editor-first=Melvyn P.|editor-last=Leffler}}</ref> '''ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ''': ಕ್ಯೂಬಾ ''ಸಿರಿಯಾ'', ''ಇರಾಕ್'', ''ದಕ್ಷಿಣ ಯೆಮೆನ್'' ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ನೀಡಿದ್ದು. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ''ನಿಕಾರಾಗುವಾ'', ''ಬೊಲಿವಿಯಾ'' ಮುಂತಾದಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡುಪೆನೆ.<ref>{{Cite web|title=Cuba and the Cold War: A Historical Perspective|url=https://www.mexicohistorico.com/paginas/cuba-and-the-cold-war-a-historical-perspective-d8bdd828.html|website=www.mexicohistorico.com|accessdate=2025-11-02}}</ref> '''ಸೋವಿಯತ್ ಸಹಾಯ''': ಶೀತಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯೂಬಾ $33 ಬಿಲಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಹಾಯ ಪಡ್ದು. ಇತ್ತೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲವರ್ಧನೆ, ಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಬುಕ್ಕೊಾ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗ ಆಯಿದು<ref>{{Cite journal|title=U.S.-Cuban Relations: From the Cold War to the Colder War|url=https://www.jstor.org/stable/166485|journal=Journal of Interamerican Studies and World Affairs|date=1997|issn=0022-1937|pages=49–75|volume=39|issue=3|doi=10.2307/166485|first=Jorge I.|last=Domínguez}}</ref>. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಕ್ಯೂಬಾ ಒಂಜಿ ಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತೆ, ಜಾಸ್ತಿ ಉದ್ಯಮಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ತಡೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸಕ್ಕರೆ, ತಂಬಾಕು, ಕಾಫಿ, ಬುಕ್ಕೊಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆ ಇತ್ತೆ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯದ ಮೂಲ. 2010 ಇಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟ್‌ಡು, ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗೊಲು. 1960 ಇಂದ ಇಪ್ಪುನ ತನಕ ಅಮೆರಿಕದ ನಿರ್ಬಂಧ ನಡಿತಾ ಇತ್ತೆ, ಇತ್ತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಬುಕ್ಕೊಾ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರ ತಡೆ ಇತ್ತೆ. 2021 ತಡೆ, ಎರಡು ಕರೆನ್ಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡ್ದು, ದರ ಏರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊಾ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಉಂಟಾಯಿದು. 2023 OCDH ವರದಿಯ ತಡೆ, 88% ಜನರು ತೀವ್ರ ಬಡತನದ ತಡೆ ಬಾಳ್ತಾ ಇತ್ತೆ, ಇತ್ತೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ತೀವ್ರತೆ ತೋರ್ದು. == భూగోళ శాస్త్రం == ಕುಬಾ ೧೯°N ಮುಕ್ಕಲ್ನು ೨೪°N ಮುಕ್ಕಲು ಅಂಟು ೭೪°W ಮುಕ್ಕಲು ೮೫°W ಮುಕ್ಕಲು ಲಾಂಗಿಟ್ಯೂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇರ್ನ್ನು ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್ ಕಡಲ್ನುಲಿ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಗಲ್ಫ್ ಮತ್ತ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಓಷನ್ ಸಂಧಾನದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ 4,195 ದ್ವೀಪ, ಕಸ್ ಆನ್ ತುದಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಸುಂದರ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿದೆ. ಫ್ಲೋರಿಡಾ (ಕಿ ವೆಸ್ಟ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ) ಉತ್ತರ ಉ ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕು 150 ಕಿಮೀ (93 ಮೈಲಿ) ದೂರವನು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್ ದಾಟಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತ ದ ಬಾಹಾಮಾಸ್ (ಕೇ ಲೊಬೋಸ್) 22.5 ಕಿಮೀ (14 ಮೈಲಿ) ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು ಇರುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಯುಕ್ಯಾಟಾನ್ ಚಾನಲ್ ದಾಟಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕು 210 ಕಿಮೀ (130.5 ಮೈಲಿ), ಕುಯಿಂಟಾನಾ ರೂ ರಾಜ್ಯದ ಕಬೋ ಕ್ಯಾಟೋಚೆ ತುದಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪದು ದೂರವು ಇರುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web|title=Where is Cuba in the World?|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cuba/location|website=World Population Review|date=2025-10-28|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref>. హైటి క్యూబాకు తూర్పు దిశగా సుమారు 78 కి.మీ (48.5 మైళ్లు) దూరంలో ఉంది, మరియు జమైకా దక్షిణ దిశగా 148 కి.మీ (92 మైళ్లు) దూరంలో ఉంది. క్యూబా ప్రధాన ద్వీపం కాగా, దాని చుట్టూ నాలుగు చిన్న దీవుల సమూహాలు ఉన్నాయి: ఉత్తర–పశ్చిమ తీరంలో కలరాడోస్ ఆర్చిపెలాగో, ఉత్తర–మధ్య అట్లాంటిక్ తీరంలో సబానా–కమాగువే ఆర్చిపెలాగో, దక్షిణ–మధ్య తీరంలో జార్డినెస్ డే లా రీనా, మరియు దక్షిణ–పశ్చిమ తీరంలో కానారియోస్ ఆర్చిపెలాగో<ref name=":2">{{Cite web|title=Cuba - The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2023/countries/cuba/|website=www.cia.gov|accessdate=2025-11-02|archivedate=2026-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260115123700/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2023/countries/cuba/|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Cuba {{!}} Government, Flag, Capital, Population, & Language {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Cuba|website=www.britannica.com|date=2025-11-02|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref>. ప్రధాన ద్వీపం క్యూబా అని పిలవబడుతుంది. ఇది 1,250 కి.మీ (780 మైళ్లు) పొడవుగా ఉండి, దేశ భూభాగంలో ఎక్కువ భాగాన్ని — అంటే 104,338 చ.కి.మీ (40,285 చ.మైళ్లు) — ఆక్రమించి ఉంది. ఇది కరేబియన్ ప్రాంతంలోని అత్యంత పెద్ద ద్వీపం మాత్రమే కాకుండా, భూభాగ పరిమాణం ప్రకారం ప్రపంచంలో 17వ అతిపెద్ద ద్వీపం కూడా. ప్రధాన ద్వీపం ఎక్కువగా సమతల ప్రాంతాలు లేదా కొద్దిగా ఎత్తు తక్కువ గల మైదానాలతో కూడి ఉంటుంది, అయితే ఆగ్నేయ దిశలో ఉన్న సియెరా మాయెస్ట్రా పర్వతాలు ఈ భూభాగానికి భిన్నంగా ఉంటాయి. ఆ పర్వతాల్లో ఉన్న పికో టుర్కినో అనే శిఖరం 1,974 మీటర్లు (6,476 అడుగులు) ఎత్తు కలిగి ఉంది<ref name=":3" />. రెండవ అతిపెద్ద ద్వీపం కానారియోస్ దీవుల సమూహంలో ఉన్న ఇస్లా డే లా జువెంటుడ్ (యూత్ ద్వీపం) కాగా, దాని విస్తీర్ణం 2,204 చ.కి.మీ (851 చ.మైళ్లు). క్యూబా యొక్క అధికారిక విస్తీర్ణం **109,884 చ.కి.మీ (42,426 చ.మైళ్లు)**గా పేర్కొనబడింది. అయితే CIA ప్రకారం, దాని విస్తీర్ణం **110,860 చ.కి.మీ (42,803 చ.మైళ్లు)**గా ఉంటుంది<ref name=":3" />. ట్రాపిక్ ఆఫ్ క్యాన్సర్‌కు దక్షిణంగా మొత్తం ద్వీపం ఉండటంతో, స్థానిక వాతావరణం ఉష్ణమండల వాతావరణంగా ఉంటుంది. అయితే సంవత్సరం పొడవునా వీచే ఈశాన్య దిశ గాలులు (ట్రేడ్ విండ్స్) దానిని కొంత మితంగా ఉంచుతాయి. సముద్ర ఉష్ణోగ్రతను కరేబియన్ ప్రవాహం ప్రభావితం చేస్తుంది, ఇది భూమధ్యరేఖ ప్రాంతం నుంచి వేడి నీటిని తీసుకువస్తుంది. దీనివల్ల క్యూబా వాతావరణం హాంకాంగ్ కంటే వేడిగా ఉంటుంది — రెండూ దాదాపు ఒకే అక్షాంశంలో ఉన్నప్పటికీ, హాంకాంగ్‌కు ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం ఉండగా, క్యూబాకు నిజమైన ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. సాధారణంగా (ప్రాంతాలవారీగా మారవచ్చు) నవంబర్‌ నుండి ఏప్రిల్‌ వరకు పొడి కాలం, మే నుండి అక్టోబర్‌ వరకు వర్షాకాలం ఉంటుంది. జనవరిలో సగటు ఉష్ణోగ్రత 21&nbsp;°C (70&nbsp;°F), జూలైలో 27&nbsp;°C (81&nbsp;°F) ఉంటుంది. కరేబియన్ సముద్రం వేడి నీటి ప్రభావం మరియు క్యూబా మెక్సికో గల్ఫ్ ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న భౌగోళిక స్థానం కలిసివచ్చి, ఈ దేశాన్ని తరచూ చండమారుతాల (హరికేన్ల) ప్రభావానికి గురిచేస్తాయి. ఇవి ఎక్కువగా సెప్టెంబర్‌ మరియు అక్టోబర్‌ నెలల్లో సంభవిస్తాయి.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://courses.washington.edu/tesc243/cuba/Section%20five%20climate.shtml?utm_source=chatgpt.com|website=courses.washington.edu|accessdate=2025-11-02}}</ref> ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಉಷ್ಣತೆ ಹೆಚ್ಚಳ, ಕಡಲಿನ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಕೃಷಿ, ಅರಣ್ಯವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಿದೆ<ref>{{Cite web|title=Cuba|url=https://www.undp.org/es/cuba|website=UNDP|accessdate=2025-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720130946/https://www.undp.org/es/cuba|archivedate=2025-07-20|language=es|url-status=live}}</ref>. ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಾಪಮಾನ ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ, ಕಡಲು ಮಟ್ಟಗಳು ಏರಿಕೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ಗೆಾಳಿ ಗೊಂಭಳಿಕವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಮಳೆಯ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಇದು ಉಳಿತಾಯ, ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿಂಜೆಗಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಯಾವುದು ಒಬ್ಬರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಲಸಂಪತ್ತಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಜಲ ಸುರಕ್ಷತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾದೀತು.<ref>{{Cite web|title=Cuba Case Study {{!}} Climate Refugees {{!}} Othering & Belonging Institute|url=https://belonging.berkeley.edu/climatedisplacement/case-studies/cuba?utm_source=chatgpt.com|website=belonging.berkeley.edu|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref> ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯವು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಬೆಳೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನೀರು ಕೊರತೆ ಆಗಬಹುದು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಲು ತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಾವಣೆಯು ಕಡಲಿನ ನೀರಿನ ಏರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ<ref name=":4">{{Cite web|title=Small Island Developing States are on the frontlines of climate change – here's why {{!}} UNDP Climate Promise|url=https://climatepromise.undp.org/news-and-stories/small-island-developing-states-are-frontlines-climate-change-heres-why|website=climatepromise.undp.org|date=2025-09-23|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref>. ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಹ ಬಾಧಕವಾಗಬಹುದು. ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿತ, ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಹಾಗೂ ವೈರಲ್ ರೋಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚುವ ಸಂಭವವಿದೆ, ಮತ್ತು ಬಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸೋರ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಬಹುದು<ref>{{Cite web|title=Climate change|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-and-health|website=www.who.int|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Caribbean Public Health Agency (CARPHA)|url=https://carpha.org/|website=www.carpha.org|accessdate=2025-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250928211934/https://carpha.org/|archivedate=2025-09-28|language=en-US|url-status=live}}</ref>. ಹೀಗಾಗಿ, ಕ್ಯೂಬಾದದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಜಲ, ಆಹಾರ, ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಸುಧಾರಿತ ತಂತ್ರಗಳು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{Cite web|title=CubaCUB - Country Overview {{!}} Climate Change Knowledge Portal|url=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/cuba|website=climateknowledgeportal.worldbank.org|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref>. పరిశ్రమల పూర్వస్థాయిలతో పోలిస్తే ఉష్ణోగ్రత 2&nbsp;°C మేర పెరిగితే, క్యూబాలో తీవ్రమైన తుఫాన్ వర్షపాతం సంభవించే అవకాశం మూడు రెట్లు పెరుగుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Climate change may make extreme hurricane rainfall 5 times more likely, study says - CBS News|url=https://www.cbsnews.com/news/climate-change-may-make-extreme-hurricane-rainfall-five-times-more-likely-study-says/|website=www.cbsnews.com|date=2020-08-29|accessdate=2025-11-02|language=en-US}}</ref>. క్యూబా యొక్క వాతావరణ మార్పు నియంత్రణ మరియు అనుకూలత ప్రణాళికల్లో పునరుత్పాదక శక్తి ఉత్పత్తితో పాటు మ్యాంగ్రోవ్ పర్యావరణ వ్యవస్థలను పునరుద్ధరించడం వంటి ప్రకృతి ఆధారిత పరిష్కారాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref name=":4" />. హరికేన్ ఇర్మా 2017 సెప్టెంబర్ 8న క్యూబా ద్వీపాన్ని తాకింది, ఆ సమయంలో గాలుల వేగం **260 కి.మీ/గం (72 మీ/సెకం)**గా నమోదైంది.<ref>{{Cite web|title=Florida braces for ‘life threatening’ Hurricane Irma|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/9/10/florida-braces-for-hurricane-irma-after-cuba-landfall|website=Al Jazeera|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref>, కమాగువే ఆర్చిపెలాగోలో తుఫాన్ అగ్రసరించగా, మధ్యరాత్రి సమయానికి ఇది సియేగో డే అవిలా ప్రావిన్స్ చేరింది మరియు తదుపరి రోజున క్యూబా మీద దాడి కొనసాగించింది.<ref>{{Cite news|url=https://beta.theglobeandmail.com/news/world/hurricane-irma-rips-through-cuba-on-its-way-to-florida/article36221350/|title=Winds whip Florida Keys as Hurricane Irma turns sights northward|date=2017-09-09|work=The Globe and Mail|access-date=2025-11-02|language=en-GB|archive-date=2017-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910053409/https://beta.theglobeandmail.com/news/world/hurricane-irma-rips-through-cuba-on-its-way-to-florida/article36221350/|url-status=dead}}</ref>. క్యూబా ప్రధాన ద్వీపం ఉత్తరంలోని కీస్‌ ప్రాంతంలో తీవ్ర నష్టాలు సంభవించాయి. ఆసుపత్రులు, గودాములు మరియు ఫ్యాక్టరీలు దెబ్బతిన్నాయి; ఉత్తర తీరప్రాంతంలో పెద్ద భాగానికి విద్యుత్ అందలేదు. ఆ సమయంలో, సుమారు ఒక మిలియన్ మందికి పైగా ప్రజలు, విపరీత పరిస్థితుల వల్ల, పర్యాటకులు సహా эвాక్యుయేట్ చేయబడ్డారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/09/us/hurricane-irma-florida.html|title=Storm Gains Strength as It Nears Florida (Published 2017)|date=2017-09-09|access-date=2025-11-02|language=en}}</ref>. వారాడెరొ రిసార్ట్ ప్రాంతంలో కూడా విస్తృత నష్టం నమోదయింది; ప్రభుత్వం ప్రధాన పర్యాటక సీజన్ ప్రారంభానికి ముందు మురాములు పూర్తవుతాయని విశ్వసించింది.<ref name=":5">{{Cite web|title=Irma kills 10 people in Cuba|url=https://www.cnn.com/2017/09/11/americas/irma-cuba|website=CNN|date=2017-09-11|accessdate=2025-11-02|language=en|first=Hilary Clarke,Patrick|last=Oppmann}}</ref>. తదుపరి నివేదికల ప్రకారం, తుఫాన్ సమయంలో పది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు, అందులో హవానాలో ఏడు మంది ఉన్నారు, వీరిలో ఎక్కువరు భవనాలు పడిపోవడంవల్ల మరణించారు. రాజధాని నగరంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు నీటిలో మునిగిపోయాయి<ref name=":5" />. === జీవవివిధత్వం === క్యూబా బయోలాజికల్ డైవర్సిటీపై రియో కాన్వెన్షన్ను 1992 జూన్ 12న సంతకం చేసింది, మరియు 1994 మార్చ్ 8న ఈ కాన్వెన్షన్‌లో పార్టీ అయ్యింది. తరువాత, క్యూబా **జాతీయ జీవవైవిధ్య వ్యూహం మరియు చర్యల ప్రణాళిక (National Biodiversity Strategy and Action Plan)**ను రూపొందించింది, ఇందులో ఒక సవరణ చేయబడింది, మరియు ఈ సవరణ 2008 జనవరి 24న కాన్వెన్షన్‌కు అందజేయబడింది<ref name=":6">{{Cite web|title=Main Details|url=https://www.cbd.int/countries/profile/default.shtml?country=cu|website=www.cbd.int|accessdate=2025-11-02|language=en|first=Biosafety|last=Unit}}</ref>. క్యూబా యొక్క CBD (Convention on Biological Diversity) కి ఇచ్చిన నాల్గవ జాతీయ నివేదిక క్యూబాలో నమోదైన జీవరాజ్యాల జాతుల సంఖ్యను విస్తృతంగా వివరించుతుంది. ప్రధాన జాతి గుంపులు ఇవి<ref name=":6" />: * జంతువులు: 17,801 జాతులు<ref name=":6" /> * బాక్టీరియా: 270 జాతులు<ref name=":6" /> * క్రొమిస్టా: 707 జాతులు<ref name=":6" /> * ఫంగస్ (లైకెన్-ఫార్మింగ్ జాతులు సహా): 5,844 జాతులు<ref name=":6" /> * సస్యాలు: 9,107 జాతులు<ref name=":6" /> * ప్రోటోజోవా: 1,440 జాతులు<ref name=":6" /> స్థానిక ప్రాణులు: * బీ హమ్మింగ్‌బర్డ్ లేదా జుంజున్సిటో: ప్రపంచంలో తెలిసిన చిన్న తీరుపు పక్షి, పొడవు 55 మి.మీ (2+1/8 ఇంచులు). * క్యూబన్ ట్రోగన్ లేదా టోకోరోరో: క్యూబా జాతీయ పక్షి, మరియు స్థానిక/endemic జాతి. ఇతర స్థానిక/endemic జాతులు: * క్యూబన్ ముక్కరైన మొసలి (Cuban crocodile) * క్యూబన్ హుటియా (Cuban hutia) * క్యూబన్ సోలెనోడాన్ (Cuban solenodon) * క్యూబన్ గార్ (Cuban gar) * క్యూబన్ బోవా (Cuban boa) * పోలిమిటా పిక్టా (Polymita picta) జాతీయ పువ్వు: హెడిచియం కోరోనేరియం (Hedychium coronarium), క్యూబాలో దీనిని మారిపోసా అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yzIlAZ6OPsUC&pg=PA69|title=Historical Dictionary of Cuba|last=Suchlicki|first=Jaime|date=2001|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-2071-5|language=en}}</ref> క్యూబాలో మొత్తం ఆరు భూస్థల ఎకోరీజన్లు (terrestrial ecoregions) ఉన్నాయి. వీటిలో క్యూబన్ తేమగల అడవులు, క్యూబన్ పొడి అడవులు, క్యూబన్ పొగాకు అడవులు, క్యూబన్ తోటలు లేదా బాగ్ ప్రాంతాలు, క్యూబన్ సక్కర చెట్లు/కాక్టస్ స్క్రబ్, మరియు గ్రేటర్ అంటిల్స్ మ్యాంగ్రోవ్స్ ఉన్నాయి. ఈ విభిన్న ఎకోరీజన్లు క్యూబా యొక్క వైవిధ్యభరితమైన భూభాగం మరియు జీవవైవిధ్యానికి కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite journal|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5451287/|journal=Bioscience|date=2017-06-01|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|pages=534–545|volume=67|issue=6|doi=10.1093/biosci/bix014|first=Eric|last=Dinerstein|first2=David|last2=Olson|first3=Anup|last3=Joshi|first4=Carly|last4=Vynne|first5=Neil D.|last5=Burgess|first6=Eric|last6=Wikramanayake|first7=Nathan|last7=Hahn|first8=Suzanne|last8=Palminteri|first9=Prashant|last9=Hedao|first10=Reed|last10=Noss|first11=Matt|last11=Hansen|first12=Harvey|last12=Locke|first13=Erle C.|last13=Ellis|first14=Benjamin|last14=Jones|first15=Charles Victor|last15=Barber}}</ref>. 2019లో, క్యూబా ఫారెస్ట్ ల్యాండ్‌స్కేప్ ఇన్టిగ్రిటీ ఇండెక్స్లో 5.4/10 సగటు స్కోరు పొందింది, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 172 దేశాలలో 102వ స్థానంను ర్యాంక్ చేసింది.<ref>{{Cite journal|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7723057/|journal=Nature Communications|date=2020-12-08|issn=2041-1723|pmc=7723057|pmid=33293507|pages=5978|volume=11|issue=1|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|first=H. S.|last=Grantham|first2=A.|last2=Duncan|first3=T. D.|last3=Evans|first4=K. R.|last4=Jones|first5=H. L.|last5=Beyer|first6=R.|last6=Schuster|first7=J.|last7=Walston|first8=J. C.|last8=Ray|first9=J. G.|last9=Robinson|first10=M.|last10=Callow|first11=T.|last11=Clements|first12=H. M.|last12=Costa|first13=A.|last13=DeGemmis|first14=P. R.|last14=Elsen|first15=J.|last15=Ervin}}</ref>. == Government and politics == ಕುಬಾ ಗಣರಾಜ್ಯ ಒನ್‑ಪಾರ್ಟಿ ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಾಜ್ಯ ಆಣ್, ಜೆರ್ಮ್ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸಮ್‑ಲೆನಿನಿಸಮ್ ಆಳೋಚನೆಯು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. 1976 ರ ಸಂವಿಧಾನ, ಜೆಡ್ಕುಬಾ ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಎಣ್ಣೆ ಪರಿಗಣಿಸಿತು, 1992 ರ ಸಂವಿಧಾನ ದ್ವಾರಾ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಇದ್ “ಹೊಸೆ ಮಾರ್ಟಿ ಆಣ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಎಂಗೆಲ್ಸ್ ಆಣ್ ಲೆನಿನ್ ರ ರಾಜಕೀಯ ಆಣ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಳೋಚನೆಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ” ಇದ್ದು.<ref name=":7">{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://www.constitutionnet.org/files/Cuba%20Constitution.pdf|website=www.constitutionnet.org|accessdate=2025-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117013359/http://www.constitutionnet.org/files/Cuba%20Constitution.pdf|archivedate=2013-01-17}}</ref> ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕುಬಾ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷನ್ನು “ಸಮಾಜ ಆಣ್ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ನಾಯಕರ ಶಕ್ತಿ” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":7" />. ಕುಬಾದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‑ಲೆನಿನ್ ಆಳೋಚನೆಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಕೇಂದ್ರತಂತ್ರ (Democratic Centralism) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=The Low-Carbon Contradiction: Energy Transition, Geopolitics, and the Infrastructural State in Cuba|last=Cederlof|first=Gustav|date=2023|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-39313-4|edition=1st ed|series=Critical Environments: Nature, Science, and Politics Series|location=Berkeley}}</ref>. ಕುಬಾ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಮுதல் ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಒನ್‑ಪಾರ್ಟಿ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಪೊಲಿಟ್‌ಬ್ಯುರೋ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯಟ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಾನದ ವಹಿಸುವವರು ಕುಬಾದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1203299.stm|title=Country profile: Cuba|date=2012-08-14|access-date=2025-11-02|language=en-GB}}</ref>.ಎರಡು ಮಂಡಳಿಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ಜನಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name=":7" />. ಕುಬಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಜೆಡ್ಕು ಸಭೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತೆ, ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಮಾಡ್ತಾರೆ, ಆಣ್ 2019 ರ ಸಂವಿಧಾನ ಅನುಮೋದನೆಯಿಂದ ಎರಡು ಐದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗಳ ಮಿತಿ ಇದ್ದು..<ref name=":7" /> ಜನರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕುಬಾದ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಣಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಎಲ್ಲಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕೊನೆಯ ನಿಲುವಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆಗಿಯೂ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕುಬಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಧಾನಸಭೆ, ಅಂದರೆ ಜನಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ (Asamblea Nacional de Poder Popular), ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಆಗಿದೆ; 474 ಸದಸ್ಯರು ಐದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":7" />. ಸಭೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಸಲ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಸತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ವಿಧಾನ ಶಕ್ತಿ 31 ಸದಸ್ಯರ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಂಡಳಿ ಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಭೆಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜನಮತದ್ವಾರಾ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ದೋಷಾರೋಪಿಸ್ಪಡದ 16 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಕುಬಾದ ನಾಗರಿಕರು ಮತ ಹಾರಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web|title=Cuba 1976 (rev. 2002) Constitution - Constitute|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Cuba_2002|website=www.constituteproject.org|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref>. ಸಂವಿಧಾನದ ಲೇಖ 131 ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಮತದಾನವು "ಸ್ವತಂತ್ರ, ಸಮಾನ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಮತದಾನ" ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂದು.ಲೇಖ 136 ಹೇಳುತ್ತದೆ: "ಸದಸ್ಯರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಚುನಾವಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾನ್ಯ ಮತಗಳ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು".<ref name=":7" /> ಕುಬಾದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಕಾರದಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal|title=Who wins the most when everybody wins? Predicting candidate performance in an authoritarian election|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13510347.2019.1629420|journal=Democratization|date=2019-10-03|issn=1351-0347|pages=1278–1298|volume=26|issue=7|doi=10.1080/13510347.2019.1629420|language=en|first=Ángela|last=Fonseca Galvis|first2=Chiara|last2=Superti}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Authoritarian Regimes and Their Permitted Oppositions: Election Day Outcomes in Cuba|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1531426X00001515/type/journal_article|journal=Latin American Politics and Society|date=2017|issn=1531-426X|pages=27–52|volume=59|issue=2|doi=10.1111/laps.12017|language=en|first=Jorge I.|last=Domínguez|first2=Ángela Fonseca|last2=Galvis|first3=Chiara|last3=Superti}}</ref>. **ಜನಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಇರ್ತಾರೆ, ಆಣ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಿತಿಗಳು ನೇಮಕ ಮಾಡ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite journal|title=Legislative Rules in Electoral Authoritarian Regimes: The Case of Hong Kong’s Legislative Council|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/703068|journal=The Journal of Politics|date=2019-07|issn=0022-3816|pages=892–905|volume=81|issue=3|doi=10.1086/703068|first=Regina|last=Smyth|first2=William|last2=Bianco|first3=Kwan Nok|last3=Chan}}</ref>. ಬಹುತೇಕ ಶಾಸನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಸಭೆಗೆ ಬಹು ಮಂದಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡ್ತಾರೆ. ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಮತಪತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಪರವಾಗಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಎಲ್ಲ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬಹುದು. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮತ ಹಾಕಲು ಆಯ್ಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal|title=Authoritarian Regimes and Their Permitted Oppositions: Election Day Outcomes in Cuba|url=https://www.cambridge.org/core/journals/latin-american-politics-and-society/article/abs/authoritarian-regimes-and-their-permitted-oppositions-election-day-outcomes-in-cuba/3F9E5B1A4EB059A316A9AB2BB0628216|journal=Latin American Politics and Society|date=2017-07|issn=1531-426X|pages=27–52|volume=59|issue=2|doi=10.1111/laps.12017|language=en|first=Jorge I.|last=Domínguez|first2=Ángela Fonseca|last2=Galvis|first3=Chiara|last3=Superti}}</ref>.ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿ, ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|title=Elections: Latin American Studies: Collections: SSHL|url=http://sshl.ucsd.edu/collections/las/cuba/1990.html|website=sshl.ucsd.edu|accessdate=2025-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070301123039/http://sshl.ucsd.edu/collections/las/cuba/1990.html|archivedate=2007-03-01|url-status=live}}</ref>. ಕುಬಾ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವು 1975 ರಿಂದ ಆರು ಪಕ್ಷ ಮಹಾಸಭಾ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು 8,00,000 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದು ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಪಕ್ಷ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಭರ್ತಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕುಬಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಗುಂಪುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅತಿಮಿತವಾಗಿದೆ. According to International IDEA’s Global State of Democracy (GSoD) Indices and Democracy Tracker, Cuba performs in the low range on overall democratic measures, however, with particular strengths in gender equality<ref>{{Cite web|title=Cuba {{!}} The Global State of Democracy|url=https://www.idea.int/democracytracker/country/cuba|website=www.idea.int|accessdate=2025-11-02|language=en}}</ref>. Moreover, Cuba is considered an authoritarian regime according to The Economist's Democracy Index<ref>{{Cite web|title=Democracy Index 2016 - The Economist Intelligence Unit|url=https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=DemocracyIndex2016|website=www.eiu.com|accessdate=2025-11-02|archivedate=2019-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111195322/https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=DemocracyIndex2016|url-status=dead}}</ref> and Freedom in the World reports<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/Country%20Status%20&%20Ratings%20Overview,%201973-2016.pdf|website=freedomhouse.org|accessdate=2025-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020075644/https://freedomhouse.org/sites/default/files/Country%20Status%20&%20Ratings%20Overview,%201973-2016.pdf|archivedate=2017-10-20}}</ref>. More specifically, Cuba is considered a military dictatorship in the Democracy-Dictatorship Index, and has been described as "a militarized society" with the armed forces having long been the most powerful institution in the country.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=http://ctp.iccas.miami.edu/Research_Studies/BLatell.pdf|website=ctp.iccas.miami.edu|accessdate=2025-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326012540/http://ctp.iccas.miami.edu/Research_Studies/BLatell.pdf|archivedate=2009-03-26}}</ref> In February 2013, President of the State Council Raúl Castro announced he would resign in 2018, ending his five-year term, and that he hopes to implement permanent term limits for future Cuban presidents, including age limits<ref>{{Cite web|title=Cuba's Raul Castro announces retirement in 5 years|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/02/24/cuba-president-castro-parliament/1943365/|website=USA TODAY|accessdate=2025-11-02|language=en-US}}</ref>. Miguel Díaz-Canel was elected president on 18 April 2018 after the resignation of Raúl Castro. On 19 April 2021, Díaz-Canel became First Secretary of the Communist Party. He is the first non-Castro to be in such top position since the Cuban revolution of 1959.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/americas/cuban-president-diaz-canel-made-communist-party-leader-ending-castro-era-2021-04-19/|title=Raul Castro retires but Cuban Communist Party emphasizes continuity|work=Reuters|access-date=2025-11-02|language=en-US}}</ref> === Administrative divisions === The country is subdivided into 15 provinces and one special municipality (Isla de la Juventud). These were formerly part of six larger historical provinces: Pinar del Río, Habana, Matanzas, Las Villas, Camagüey and Oriente. The present subdivisions closely resemble those of the Spanish military provinces during the Cuban Wars of Independence, when the most troublesome areas were subdivided. The provinces are divided into municipalities. {| class="wikitable" | # Pinar del Río # Artemisa # Havana # Mayabeque # Matanzas # Cienfuegos # Villa Clara # Sancti Spíritus | # Ciego de Ávila # Camagüey # Las Tunas # Granma # Holguín # Santiago de Cuba # Guantánamo # Isla de la Juventud |} === Foreign relations === Cuba is a founding member of the United Nations, G77, Non-Aligned Movement, Organisation of African, Caribbean and Pacific States, ALBA, and Organization of American States. Cuba has conducted a foreign policy that is uncharacteristic of such a minor, developing country<ref>{{Cite book|title=To make a world safe for revolution: Cuba's foreign policy|url=https://archive.org/details/tomakeworldsafef0000domi|last=Domínguez|first=Jorge I.|date=1989|publisher=Harvard Univ. Pr|others=Harvard University|isbn=978-0-674-89325-2|location=Cambridge, Mass. London}}</ref>. Under Castro, Cuba was heavily involved in wars in Africa, Central America and Asia. Cuba supported Algeria in 1961–1965<ref>{{Cite journal|title=Cuba's First Venture in Africa: Algeria, 1961–1965|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022216X00012670/type/journal_article|journal=Journal of Latin American Studies|date=1996-02|issn=0022-216X|pages=159–195|volume=28|issue=1|doi=10.1017/S0022216X00012670|language=en|first=Piero|last=Gleijeses}}</ref> and sent tens of thousands of troops to Angola during the Angolan Civil War<ref>{{Cite book|title=The Cambridge history of the Cold War|last=Leffler|first=Melvyn P.|last2=Westad|first2=Odd Arne|date=2010|publisher=Cambridge university press|isbn=978-0-521-83719-4|location=Cambridge}}</ref>. Other countries that featured Cuban involvement include Ethiopia<ref name=":8">{{Cite book|title=Conflicting missions: Havana, Washington, and Africa, 1959-1976|url=https://archive.org/details/conflictingmissi0000pier|last=Gleijeses|first=Piero|date=2002|publisher=University of North Carolina Press|isbn=978-0-8078-2647-8|series=Envisioning Cuba|location=Chapel Hill}}</ref>, Guinea<ref name=":9">{{Cite journal|title=The First Ambassadors: Cuba's Contribution to Guinea-Bissau's War of Independence|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0022216X96004646/type/journal_article|journal=Journal of Latin American Studies|date=1997-02|issn=0022-216X|pages=45–88|volume=29|issue=1|doi=10.1017/S0022216X96004646|language=en|first=Piero|last=Gleijeses}}</ref>, Guinea-Bissau<ref name=":9" />, Mozambique<ref name=":8" />, and Yemen<ref>{{Cite book|title=The Persian Gulf and the Strait of Hormuz|url=https://archive.org/details/persiangulfstrai0000rama|last=Ramazani|first=Rouhollah K.|date=1979|publisher=Sijthoff & Noordhoff [International Publishers]|isbn=978-90-286-0069-0|series=International straits of the world|location=Alphen aan den Rijn}}</ref>. Lesser-known actions include the 1959 missions to the Dominican Republic<ref name="Waterloo">{{Citation|title=Waterloo|url=https://doi.org/10.2307/j.ctt20ks10f.41|publisher=University of Iowa Press|work=The WPA Guide to 1930s Iowa|accessdate=2025-11-02|pages=313–320}}</ref>. The expedition failed, but a prominent monument to its members was erected in their memory in Santo Domingo by the Dominican government, and they feature prominently at the country's Memorial Museum of the Resistance<ref name="Waterloo"/>. In 2008, the European Union (EU) and Cuba agreed to resume full relations and cooperation activities. Cuba is a founding member of the Bolivarian Alliance for the Americas. At the end of 2012, tens of thousands of Cuban medical personnel worked abroad, with as many as 30,000 doctors in Venezuela alone via the two countries' oil-for-doctors program. In 1996, the United States, then under President Bill Clinton, brought in the Cuban Liberty and Democratic Solidarity Act, better known as the Helms–Burton Act. In 2009, United States President Barack Obama stated on 17 April, in Trinidad and Tobago that "the United States seeks a new beginning with Cuba", and reversed the Bush Administration's prohibition on travel and remittances by Cuban-Americans from the United States to Cuba. Five years later, an agreement between the United States and Cuba, popularly called the "Cuban thaw", brokered in part by Canada and Pope Francis, began the process of restoring international relations between the two countries. They agreed to release political prisoners and the United States began the process of creating an embassy in Havana. This was realized on 30 June 2015, when Cuba and the U.S. reached a deal to reopen embassies in their respective capitals on 20 July 2015 and reestablish diplomatic relations. Earlier in the same year, the White House announced that President Obama would remove Cuba from the American government's list of nations that sponsor terrorism, which Cuba reportedly welcomed as "fair". On 17 September 2017, the United States considered closing its Cuban embassy following mysterious medical symptoms experienced by its staff. In the wake of the Russian invasion of Ukraine and the ongoing international isolation of Russia, Cuba emerged as one of the few countries that maintained friendly relations with the Russian Federation. Cuban leader Miguel Diaz-Canel visited Vladimir Putin in Moscow in November 2022, where the two leaders opened a monument of Fidel Castro, as well as speaking out against U.S. sanctions against Russia and Cuba. ==== Embargo by the United States (1960–present) ==== Since 1960, the U.S. embargo on Cuba stands as one of the longest-running trade and economic measures in bilateral relations history, having endured for almost six decades. This action was initiated in response to a wave of nationalizations that impacted American properties valued at over US$1 billion. The then U.S. President, Dwight Eisenhower, instated an embargo that prohibited all exports to Cuba, with the exception of medicines and certain foods. This measure was intensified in 1962 under the administration of John F. Kennedy, extending the restrictions to Cuban imports, based on the Foreign Assistance Act approved by Congress in 1961. During the Missile Crisis in 1962, the United States even imposed a naval blockade on Cuba, but this was lifted following the resolution of the crisis. The embargo, however, remained in place and has been modified on several occasions over the years. The Cuban Democracy Act of 1992 states that sanctions will continue "so long as it continues to refuse to move toward democratization and greater respect for human rights".^{[''non-primary source needed'']} American diplomat Lester D. Mallory wrote an internal memo on 6 April 1960, arguing in favor of an embargo: "The only foreseeable means of alienating internal support is through disenchantment and disaffection based on economic dissatisfaction and hardship. [...] to decrease monetary and real wages, to bring about hunger, desperation and overthrow of government." The UN General Assembly has passed a resolution every year since 1992 condemning the embargo and stating that it violates the Charter of the United Nations and international law. Cuba considers the embargo a human rights violation. The impact and effectiveness of the embargo have been subjects of intense debate. While some argue it has been "extraordinarily porous" and isn't the primary cause of Cuba's economic hardships, others see it as a pressure mechanism aimed at driving change in the Cuban government. According to Arturo Lopez Levy, a professor of international relations, it would be more appropriate to refer to the measure as a "blockade" or "siege", as it goes beyond mere trade restrictions. Other critics of the Cuban government argue that the embargo has been used by the government as an excuse to justify its own economic and political shortcomings. On 17 December 2014, United States President Barack Obama announced the re-establishment of diplomatic relations with Cuba, pushing for Congress to put an end to the embargo, as well as the United States-run Guantanamo Bay detention camp. These diplomatic improvements were later reversed by the Trump Administration, which enacted new rules and re-enforced the business and travel restrictions which were loosened by the Obama Administration. These sanctions were inherited and strengthened by the Biden Administration. Despite the embargo, Cuba has maintained trade relations with other countries. According to 2019 data, China stands as Cuba's main trading partner, followed by countries such as Spain, the Netherlands, Germany, and Cyprus. Cuba's main exports include tobacco, sugar, and alcoholic beverages, while it primarily imports chicken meat, wheat, corn, and condensed milk. === Military === Main article: Cuban Revolutionary Armed Forces As of 2018, Cuba spent about US$91.8 million on its armed forces or 2.9% of its GDP. In 1985, Cuba devoted more than 10% of its GDP to military expenditures. During the Cold War, Cuba built up the largest per capita armed forces in Latin America, funded and equipped by Moscow. From 1975 until the late 1980s, Soviet military assistance enabled Cuba to upgrade its military capabilities. After the loss of Soviet subsidies, Cuba scaled down the numbers of military personnel, from 235,000 in 1994 to about 49,000 in 2021. In 2017, Cuba signed the UN treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons. Since signing a defense pact with Belarus in January 2024, Cuba has upgraded its S-125 Pechora air defense systems with Belarusian support. Cuba is the 98th most peaceful country in the world, according to the 2024 Global Peace Index. === Law enforcement === Main article: Law enforcement in Cuba See also: Committees for the Defense of the Revolution and Crime in Cuba All law enforcement agencies are maintained under Cuba's Ministry of the Interior, which is supervised by the Revolutionary Armed Forces. In Cuba, citizens can receive police assistance by dialing "106" on their telephones. The police force, which is referred to as "Policía Nacional Revolucionaria" or PNR is then expected to provide help. The Cuban government also has an agency called the Intelligence Directorate that conducts intelligence operations and maintains close ties with the Russian Federal Security Service. The US Justice Department considers Cuba a significant counterintelligence threat. Civilians are also involved in law enforcement, in a limited capacity. The Committees for the Defense of the Revolution are an official neighborhood watch organization, made up of dedicated citizens who monitor their neighborhoods. Membership is not selective, but leading members are approved by the Cuban Communist Party. === Human rights === In 2003, the European Union (EU) accused the Cuban government of "continuing flagrant violation of human rights and fundamental freedoms". As of 2009, it has continued to call regularly for social and economic reform in Cuba, along with the unconditional release of all political prisoners. Cuba was ranked 19th by the number of imprisoned journalists of any nation in 2021 according to various sources, including the Committee to Protect Journalists and Human Rights Watch. Cuba ranks 171st out of 180 on the 2020 World Press Freedom Index. In July 2010, the unofficial Cuban Human Rights Commission said there were 167 political prisoners in Cuba, a fall from 201 at the start of the year. The head of the commission stated that long prison sentences were being replaced by harassment and intimidation. == ಮೂಲ ಪತಾ == cx7g5xwvnj4gnhtebugv92qy9as3zav 4 22077 363767 360803 2026-08-02T06:23:55Z ChiK 1136 363767 wikitext text/x-wiki <noinclude>__NOTOC__ __NOEDITSECTION__</noinclude><div id="fuwStartScriptLink" class="plainlinks">ವಿಕಿಪೀಡಿಯಡು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪರೆ ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರ ಅತ್ತಂಡ ಬೇತೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಕಡತೊನು ಕೊರೊಡು ಪನ್ಪಿನೆಕ್ ಸೊಲ್ಮೆಲು. ಈ ವಿಝಾರ್ಡ್ ನಿಕುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿದ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೊರ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ನಿಕುಲೆಗ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಫೈಲ್‌ಗ್ ಸೂಕ್ತವಾದ್ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಲ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೇನುಂಡು. ಮುಂದುವರಿಯುನ ದುಂಬು ಈರ್ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ರೊದ ಬಳಕೆದ ನೀತಿನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಖಚಿತ್ ಮಲ್ಪುಲೆ. <div style="text-align:center;">{{Clickable button 2|commons:Special:UploadWizard|ನಿಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮುಕ್ತವಾದ್ ಪರವಾನಗೆ ಇಪ್ಪುನ ಫೈಲ್‌ನ್ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುಲೆ|class=mw-ui-progressive|style=border-radius:4px; font-size:1.5em;}} [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್|ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್]] ಗ್ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಕುಲು. {{break}} <div class="nomobile"> {{Clickable button 2|ಒಂಜಿ ಉಚಿತ ಅತ್ತಂದ್‌ನ ಫೈಲ್‌ನ್ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುಲೆ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|withJS=MediaWiki:FileUploadWizard.js&withCSS=MediaWiki:FileUploadWizard.css}}|style=border-radius:4px; font-size:1.5em; color:var(--color-progressive, #36c);}} ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನವು; [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದರ್ಮೊದ ಅತ್ತಂದ್‌ನ ವಿಸಯೊ|ದರ್ಮೊದ ಅತ್ತಂದ್‌ನ ವಿಸಯೊ]] ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು </div> </div> </div> {{noscript|1= <div id="warningNoJavaScript" class="uploadWarning"> '''You do not have JavaScript enabled''' Sorry, in order to use this uploading script, JavaScript must be enabled. You can still use the plain [[Special:Upload]] page to upload files to the Tulu Wikipedia without JavaScript. </div> }} <div id="warningLoggedOut" class="uploadWarning" style="display:none;"> '''You are not currently logged in.''' Sorry, in order to use this uploading script and to upload files, you need to be logged in with your named account. Please '''<span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:UserLogin|returnto=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ%3Aಫೈಲ್+ಅಪ್%E2%80%8Cಲೋಡ್+ವಿಝಾರ್&returntoquery=withJS%3DMediaWiki%253AFileUploadWizard.js}} log in]</span>''' and then try again. </div> <div id="warningNotConfirmed" class="uploadWarning" style="display:none;"> '''Your account has not become confirmed yet.''' Sorry, in order to upload files on the Tulu Wikipedia, you need to have a [[WP:AUTOCONFIRM|confirmed account]]. Normally, your account will become confirmed automatically once you have made 10 edits and four days have passed since you created it. You may already be able to upload files on the [[:commons:|Wikimedia Commons]], but you can't do it on the Tulu Wikipedia just yet. If the file you want to upload has a free license, please go to Commons and upload it there. '''Important note:''' if you don't want to wait until you are autoconfirmed, you may ask somebody else to upload a file for you at [[Wikipedia:Files for upload]]. <small>In very rare cases an administrator may make your account confirmed manually through a request at [[Wikipedia:Requests for permissions/Confirmed]].</small> </div> <div id="UploadScriptArea" style="display:none;"> <div id="placeholderTargetForm" class="uploadScriptSection"> ==ಸ್ಟೆಪ್ ೧: ನಿಕ್ಲೆನ ಫೈಲ್‍ನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ== {| |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">File:</span> |<span id="placeholderfile"></span><br/><small>Choose a file from your computer. Maximum file size: 100 MB.<br/>Permitted file types: png, gif, jpg, jpeg, xcf, pdf, mid, mp3, mpeg, mpg, ogg, ogv, opus, svg, djvu, tiff, tif, oga, flac, wav, wave, webm, webp.</small> <span id="placeholderapiAction"></span> <span id="placeholderapiFormat"></span> <span id="placeholderapiFilename"></span> <span id="placeholderapiText"></span> <span id="placeholderapiComment"></span> <span id="placeholderapiToken"></span> <span id="placeholderapiIgnorewarnings"></span> <span id="placeholderapiWatch"></span> <span id="placeholderTargetIFrame"></span> |- |} </div> <div id="placeholderScriptForm"> <div id="UploadScriptStep1" class="uploadScriptSection"> ==ಸ್ಟೆಪ್ ೨: ನಿಕ್ಲೆನ ಫೈಲ್‍ನ್ ವಿವರಿಸಲೆ== {| |- |colspan="2"|Please provide a clear, descriptive name by which your file will be known on Wikipedia. |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderInputName"></span><br/><small>This name must be unique across the whole of Wikipedia, so please make it informative and easy to recognize.<br/>It's no problem to use a fairly long name. It may also include spaces, commas and most other punctuation marks.<br/>Please also note that file names are case sensitive (with the exception of the first letter).<br/>'''Good:''' "City of London, skyline from London City Hall, Oct 2008.jpg". '''Bad''': "Skyline.jpg", "DSC0001234.jpg".</small></td> |- |} <div id="warningIllegalChars" class="uploadWarning" style="display:none;"> Sorry, a few special characters and character combinations cannot be used in the filename for technical reasons. This goes especially for '''#&nbsp;<&nbsp;>&nbsp;[&nbsp;]&nbsp;|&nbsp;:&nbsp;{&nbsp;}&nbsp;/&nbsp;''' and '''<nowiki>~~~</nowiki>'''. Your filename has been modified to avoid these. Please check if it is okay now. </div> <div id="warningBadFilename" class="uploadWarning" style="display:none;"> The filename you chose seems to be very short, or overly generic. Please don't use: *Titles that consist only of very generic descriptive words (e.g. "Sunset.jpg", "Townhall.jpg") *Titles that consist only of a person's first or last name, when that name is likely to be shared by many others (e.g. "John.jpg", "Miller.jpg") *Titles that consist of mere numbers, of the kind often produced by digital cameras ("DSC_001234", "IMGP0345"), or random strings like those sometimes found on the web ("30996951316264l.jpg") </div> <div id="warningImageOnCommons" class="uploadWarning" style="display:none;"> <div id="warningImageThumb" float="right"> <span class="fuwOutLink">[[File:Example.jpg|thumb|right|[[:File:Example.jpg|Existing file]].<br/><small>Last uploaded by <span id="existingImageUploader">Example user</span>.</small>]]</span> </div> '''A file of this name already exists on Commons!''' If you upload your file with this name, you will be masking the existing file and make it inaccessible. Your new file will be displayed everywhere the existing file was previously used. This should not be done, except in very rare exceptional cases. Please don't upload your file under this name, unless you seriously know what you are doing. Choose a different name for your new file instead. If you want to replace the existing file with an uncontroversial, improved version of the same work, please go to Commons and upload it there, not here on the Tulu Wikipedia's local wiki.</p> </div> <div id="warningImageExists" class="uploadWarning" style="display:none;"> '''A file of this name already exists.''' If you upload your file with this name, you will be overwriting the existing file. Your new file will be displayed everywhere the existing file was previously used. Please don't do this, unless you have a good reason to: {| |- |style=""|<span id="placeholderNoOverwrite"></span> |'''No''', I don't want to overwrite the existing file. I will choose a different name for my new file instead. |- |style=""|<span id="placeholderOverwriteSame"></span> |'''Yes''', I want to overwrite the existing file. My file is merely a new, improved and uncontentious version of the same work. The old description page, including the source and copyright information, will still be correct for the new version and can remain the same. |- |style=""|<span id="placeholderOverwriteDifferent"></span> |'''Yes''', I want to overwrite the existing file, and I will use this wizard to add a new description and new source information for it. The previous version was my own, or else I have made sure the previous uploader(s) don't object to this replacement. |- |} </div> <div id="UploadScriptStep2"> {| |- |colspan="2"|Please provide a brief description of the contents of this file.<br/><small>This will be stored and displayed as part of the file description page. It is important that other editors are able to understand what this file is about.</small> |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span></td> |style=""|<span id="placeholderInputDesc"></span><br/><small>What does this file show? What is it a photo/diagram/recording of?<br/>It will be helpful if you also add a <span class="fuwOutLink">[[Wikipedia:Cheatsheet#Internal link|wikilink]]</span> to the article where you want to use it.</small> |- |} </div> </div> <div id="UploadScriptStep3" class="uploadScriptSection"> ==ಸ್ಟೆಪ್ ೩: ಮೂಲೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಲೆ== <p id="stepC_Start">It is very important that you read through the following options and questions, and provide all required information truthfully and carefully.</p> {| |- |style=""|<span id="placeholderOptionFree"></span> |'''This is a free work.''' <br/>I can demonstrate that it is legally okay for anybody to use, in Wikipedia and elsewhere, for any purpose. <div class="optionGroup" style="display:none;" id="detailsFreeStatus"> <div class="uploadWarning" style="display:none;" id="warningWhyNotCommons"> '''Thank you for offering to upload a free work.''' Wikipedia loves free files. However, we would love it even more if you uploaded them on our sister project, <span class="fuwOutLink">[[:commons:|Wikimedia Commons]]</span>. Files uploaded on Commons can be used immediately here on Wikipedia as well as on all its sister projects. Uploading files on Commons works just the same as here. Your Wikipedia account will automatically work on Commons too. [[File:Gtk-dialog-info.svg|30px|link=]] <big>'''Please consider <span class="fuwOutLink">[[:commons:Special:UploadWizard|uploading your file on Commons]]</span>.'''</big> However, if you prefer to do it here instead, you may go ahead with this form. You can also first use this form to collect the information about your file and then send it to Commons from here. </div> {| |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory">Copyright status:</span> |- |style=""|<span id="placeholderOptionOwnWork"></span> |This file is '''entirely my own work.'''<br/><span id="smallNoteOwnWork">I am the copyright holder. I made this myself, from scratch, without copying or incorporating anybody else's creative work, and I am willing to release it under a free license.</span> <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsOwnWork"> <div class="uploadWarning" style="display:none;" id="warningOwnWork"> Please note that by "entirely self-made" we really mean just that. '''Do not''' use this section for any of the following: * a scan or photograph you made of a painting, drawing, printed page or other item originally created by somebody else. The copyright belongs to the original creator, not to you. * a screenshot or other kind of capture of a video, computer screen, TV programme or other kind of visual media. * a picture you created by modifying or copying some other picture or by combining several preexisting pictures made by somebody else. * a picture given to you by somebody else. * a picture you found somewhere on the Internet. Editors who falsely declare such items as their "own work" '''will be blocked from editing'''. </div> {| |- |colspan="2"|Please describe how and when you created this item. |- |class="uwLegend"|How? |style=""|<span id="placeholderOwnWorkCreation"></span> |- |&nbsp; |<small>(e.g.: Where and on what kind of occasion did you take this photo? How did you make this diagram? etc.)</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Date</span> |style=""|<span id="placeholderDate"></span> |- |&nbsp; |<small>(please use YYYY-MM-DD format if possible).</small> |- |Publication: |style=""|<span id="placeholderOwnWorkPublication"></span><br/><small>Please indicate here if you have previously published this item elsewhere, e.g. on your own website, your Flickr or Facebook account, etc., providing a link.</small> |- |colspan="2"|It is important that you place this work under a free license, which will allow everybody else to use it for any purpose, including both commercial and non-commercial purposes, and to modify it. This license will be irrevocable. |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderOwnWorkLicense"></span> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionThirdParty"></span></td> |This file was '''given to me by its owner.'''<br/>The copyright owner of this file has given it to me for uploading on Wikipedia. I can provide evidence that they have agreed to release it under a free license, for free use by anybody and for any purpose. <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsThirdParty"> {| |- |colspan="2"|Please describe who owns this work and how you got it from them. |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Owner/author:</span> |style=""|<span id="placeholderAuthor"></span> |- |class="uwLegend"|Date of<br/>creation: |style=""|<span id="placeholderThirdPartyDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderSource"></span><br/><small>Where did you get the file from? (e.g. available online; was sent to me personally …)</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Permission:</span> |style=""|<span id="placeholderPermission"></span><br/><small>How did you receive the permission? (e.g.: by e-mail, personally, I work for the owner …)</small> |- |colspan="2"|The copyright owner has chosen the following license: |- |style=""|<span class="uwObligatory">License:</span> |style=""|<span id="placeholderThirdPartyLicense"></span><br/>Other: <span id="placeholderThirdPartyOtherLicense"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Evidence:</span> | {| |- |style=""|<span id="placeholderThirdPartyEvidenceOptionLink"></span> |The license statement can be found online at:<br/><span id="placeholderThirdPartyEvidenceLink"></span> |- |style=""|<span id="placeholderThirdPartyEvidenceOptionOTRS"></span> |The license agreement has been forwarded to Wikimedia's volunteer response team at "permissions-en@wikimedia.org".<br/>OTRS ticket received: <span id="placeholderThirdPartyOTRSTicket"></span> |- |style=""|<span id="placeholderThirdPartyEvidenceOptionOTRSForthcoming"></span> |The license hasn't yet been forwarded, but I will do so shortly or ask the owner to send it. |- |style=""|<span id="placeholderThirdPartyEvidenceOptionNone"></span> |I haven't got the evidence right now, but I will provide some if requested to do so.<br /><small>Note: files without verifiable permissions may be deleted. You may be better off obtaining proof of permission first.</small> |- |} |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionFreeWebsite"></span></td> |This file is '''from a free published source.'''<br/>I took it from a website or other published source, where its author has explicitly placed it under a free license, allowing free re-use by anybody. <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsFreeWebsite"> <div class="uploadWarning" style="display:none;" id="warningFreeWebsite"> Use this '''only''' if there is an '''explicit licensing statement''' in the source. The website must explicitly say that the image is released under a license that allows free re-use for any purpose, e.g. the Creative Commons Attribution license. You must be able to point exactly to where it says this. If the source website doesn't say so explicitly, please '''do not upload the file'''. </div> {| |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Author/owner:</span> |style=""|<span id="placeholderFreeWebsiteAuthor"></span> |- |class="uwLegend"|Date of<br/>creation: |style=""|<span id="placeholderFreeWebsiteDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderFreeWebsiteSource"></span><br/><small>For web sources: please provide a link to the html web page where the file can be found ("<nowiki>http://... .html</nowiki>"), not a direct link to the image file itself ("<nowiki>http://... .jpg</nowiki>").<br/>For print sources: provide full bibliographic information (author, title, publisher, year, page, etc.)</small> |- |colspan="2"|The copyright owner has chosen the following license for this file: |- |style=""|<span class="uwObligatory">License:</span> |style=""|<span id="placeholderFreeWebsiteLicense"></span><br/>Other: <span id="placeholderFreeWebsiteOtherLicense"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Evidence:</span> |style=""|<span id="placeholderFreeWebsitePermission"></span><br/>Provide a link to where the author '''explicitly says''' that the file is released under a free license.<br/><small>(if not visible on the source page itself).</small> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionPDOld"></span> |This work is '''so old its copyright has expired.'''<br/>This is an old photograph, or a photographic reproduction of an old painting, drawing, etc. I can provide enough information about its author and provenance to prove that it is old enough for its copyright to have expired. It is now legally in the <span class="fuwOutLink">[[Public Domain]]</span>. <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsPDOld"> {| |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Original<br/>author:</span> |style=""|<span id="placeholderPDOldAuthor"></span><br/><small>Please name the original author of this work.</small> |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Lifetime:</span> |<span id="placeholderPDOldAuthorLifetime"></span><br/><small>Specify date of death, if applicable to public domain status.<br/>In many cases, we need to be certain the author died before a certain year, in many cases before {{Not-PD-US-expired-min-year}}.</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Original<br/>publication:</span> |style=""|<span id="placeholderPublication"></span><br/><small>Provide as much information as possible about the original time and place of publication of this work. For print publications: provide full bibliographic information.</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Date of<br/>publication:</span> |style=""|<span id="placeholderPDOldDate"></span><br/><small>Provide date of first publication, and date of creation if different.</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Immediate<br/>source:</span> |style=""|<span id="placeholderPDOldSource"></span><br/><small>State exactly where you found this file. <br/>For web sources: please provide a link to the html web page where the file can be found ("<nowiki>http://... .html</nowiki>"), not a direct link to the image file itself ("<nowiki>http://... .jpg</nowiki>").<br/>For print sources: provide full bibliographic information (author, title, publisher, year, page, etc.)</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Public Domain<br/>status:</span> |This work is free of all copyrights because: {| |- |style=""|<span id="placeholderPDUSExpired"></span> |It was created and '''first published before {{Not-PD-US-expired-min-year}}''' and is therefore in the Public Domain in the US. |- |style=""|<span id="placeholderPDURAA"></span> |It was '''first published outside the US''', and it was in the Public Domain in its country of origin by the "<span class="fuwOutLink">[[Uruguay Round Agreements Act|URAA date]]</span>".<br/><small>For most countries, this means the author died 70 years before 1 January 1996, i.e. before 1926. Please look up the copyright rules for the specific country at [http://copyright.cornell.edu/resources/publicdomain.cfm].</small> |- |style=""|<span id="placeholderPDFormality"></span> |It was '''first published in the US before 1989''', and its copyright expired because it was published without a copyright notice and/or without the necessary copyright registration.<br/><small>Please look up the exact rules at [http://copyright.cornell.edu/resources/publicdomain.cfm].</small> |- |style=""|<span id="placeholderPDOldOther"></span> |Its copyright expired for some other reason. [Please explain below]. |- |} |- |class="uwLegend"|Explanation: |style=""|<span id="placeholderPDOldPermission"></span><br/><small>Please provide any evidence necessary to verify the public domain status.</small> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionPDOther"></span> |This file is '''in the Public Domain''' for some other reason.<br/>I can demonstrate that this work is legally in the Public Domain, i.e. nobody owns any copyrights on it. This may be for a variety of reasons, for instance because it was created by the US Federal Government, or because it is too simple to attract any copyright. <div class="uploadWarning" style="display:none;" id="warningPDOther"> '''Public Domain''' means that nobody owns any copyrights on this work. It does '''not''' mean simply that it is freely viewable somewhere on the web or that it has been widely used by others. This is '''not''' for images you simply found somewhere on the web. Most images on the web are under copyright and belong to somebody, even if you believe the owner won't care about that copyright. If it is in the public domain, you must be able to point to an actual law that makes it so. If you can't point to such a law but merely found this image somewhere, then '''please do not upload it.''' </div> <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsPDOther"> {| |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Author:</span> |style=""|<span id="placeholderPDOtherAuthor"></span><br/><small>Please name the original author of this work.</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderPDOtherSource"></span><br/><small>State exactly where you found this file. <br/>For web sources: please provide a link to the html web page where the file can be found ("<nowiki>http://... .html</nowiki>"), not a direct link to the image file itself ("<nowiki>http://... .jpg</nowiki>").<br/>For print sources: provide full bibliographic information (author, title, publisher, year, page, etc.)</small> |- |class="uwLegend"|Date of<br/>creation: |style=""|<span id="placeholderPDOtherDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Public Domain<br/>status:</span> |This work is free of all copyrights because: {| |- |style=""|<span id="placeholderPDOtherUSGov"></span> |It was created by an agency of the US Federal Government.<br/><small>This does '''not''' apply to [[Copyright status of work by U.S. subnational governments|most US state and local agencies]], nor to governments of other countries!</small><br/><span id="placeholderUSGovLicense"></span> |- |style=""|<span id="placeholderPDOtherOfficial"></span> |It is an official governmental item, such as a flag, state emblem, banknote or postage stamp, from a country where such items are exempt from copyright according to local law.<br/><small>This does '''not''' apply to all countries, nor does it usually apply to '''all''' publications! (For instance, it usually doesn't apply to simple publicity photographs published on a governmental website.) Please look up the copyright rules for the specific country in question. If the country does not have an exemption rule that applies to this item, go on with the section for "[[#Non-free section|non-free copyrighted works]]" below.</small><br/><span class="uwObligatory">Explanation:</span> <span id="placeholderPDOfficialPermission"></span><br/><small>Add any explanation or evidence necessary to substantiate your statement above. Cite and provide a link to the relevant law if possible.</small> |- |style=""|<span id="placeholderPDOtherSimple"></span> |It is too simple to be eligible for copyright.<br/><small>This typically applies only to graphics that consist solely of simple geometric shapes and/or a few letters or words, or to items such as mathematical or chemical formulae. It may apply to some very simple logos that do not contain complex pictorial elements. It '''never''' applies to photographs!</small><br/><span class="uwObligatory" id="placeholderIneligibleLicense"></span> |- |style=""|<span id="placeholderPDOtherOther"></span> |It is in the Public Domain for some other reason.<br/><span class="uwObligatory">Explanation:</span> <span id="placeholderPDOtherPermission"></span> |- |} |- |}</div> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNonFree"></span> |<span id="Non-free section">'''This is a copyrighted, non-free work, but I believe it is Fair Use.'''</span><br/>I have read the Wikipedia rules on '''<span class="fuwOutLink">[[WP:NFC|Non-Free Content]]</span>''', and I am prepared to explain how the use of this file will meet the criteria set out there. It is '''not''' a photo from a press agency or photo agency (e.g., [[Associated Press|AP]] or [[Getty Images]]). <div class="uploadWarning" style="display:none;" id="warningNF"> [[File:Gtk-dialog-info.svg|15px|link=]] Please remember that you will need to demonstrate that: *The file will serve an important function in a particular article; <small class="fuwOutLink">([[WP:NFCC#8|NFCC8]])</small> *It cannot be replaced by any other, free illustration that might yet be created; <small class="fuwOutLink">([[WP:NFCC#1|NFCC1]])</small> *Its use does not negatively affect the commercial interests of its owner <small class="fuwOutLink">([[WP:NFCC#2|NFCC2]])</small> *There will not be more non-free material used than necessary. <small class="fuwOutLink">([[WP:NFCC#3|NFCC3]])</small> </div> <div id="detailsNFArticle" class="optionGroup" style="display:none;"> This file will be used in the following article: <span class="uwObligatory" id="placeholderNFArticle"></span><br/><small>Enter the name of exactly one Wikipedia article, without the <nowiki>[[...]]</nowiki> brackets and without the "<nowiki>http://en.wikipedia.org/...</nowiki>" URL code.<br/> It has to be an actual article, not a talkpage, template, user page, etc. <br/>If you plan to use the file in more than one article, please name only one of them here. Then, after uploading, open the image description page for editing and add your separate explanations for each additional article manually.</small> <div id="NFArticleOK" style="display:none;"> [[File:Gtk-ok.svg|15px|link=]] '''<span class="fuwOutLink">[[Example]]</span>''' – article okay. </div> <div id="warningNFArticleNotFound" class="uploadWarning" style="display:none;"> [[File:Gtk-dialog-warning.svg|20px|link=]] '''This article doesn't exist!''' The article <span class="fuwOutLink">[[Example]]</span> could not be found. Please check the spelling, and make sure you enter the name of an existing article in which you will include this file. If this is an article you are only planning to write, please write it first and upload the file afterwards. </div> <div id="warningNFArticleNotMainspace" class="uploadWarning" style="display:none;" > [[File:Gtk-dialog-warning.svg|20px|link=]] '''This is not an actual encyclopedia article!''' The page <span class="fuwOutLink">[[Example]]</span> is not in the main article namespace. Non-free files can only be used in mainspace article pages, not on a user page, talk page, template, etc. Please upload this file only if it is going to be used in an actual article. <div id="warningUserspaceDraft"> If this page is an article draft in your user space, we're sorry, but we must ask you to wait until the page is ready and has been moved into mainspace, and only upload the file after that. </div> </div> <div id="warningNFArticleDab" class="uploadWarning" style="display:none;"> [[File:Gtk-dialog-warning.svg|20px|link=]] '''This is a disambiguation page!''' The page <span class="fuwOutLink">[[Example]]</span> is not a real article, but a disambiguation page pointing to a number of other pages. Please check and enter the exact title of the actual target article you meant. </div> </div> <div id="detailsNFWorkType" class="optionGroup" style="display:none;"> {| |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory">Non-free use rationale</span> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNFSubject"></span> |This image '''is the object of discussion in an article.'''<br/>This is a copyrighted artwork or photograph, and the image itself is the topic of discussion in the article. The discussion is about the photograph or painting as such, as a creative work, '''not just about the thing or person it shows.''' <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsNFSubject"> {| |- |colspan="2"|Which of these options describes this item best? |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNFSubjectLicense"></span> |- |colspan="2"|Who created this work? |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Author/owner:</span> |style=""|<span id="placeholderNFSubjectAuthor"></span> |- |Date: |style=""|<span id="placeholderNFSubjectDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderNFSubjectSource"></span><br/><small>State exactly where you found this file. <br/>For web sources: please provide a link to the html web page where the file can be found ("<nowiki>http://... .html</nowiki>"), not a direct link to the image file itself ("<nowiki>http://... .jpg</nowiki>").<br/>For print sources: provide full bibliographic information (author, title, publisher, year, page, etc.)</small> |- |} {| |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory">Usage:</span> |- |style=""|<span id="placeholderNFSubjectCheckDedicated"></span> |The article as a whole is dedicated specifically to a discussion of this particular photograph/painting. (It is '''not''' just about the person or thing shown in the picture.) |- |style=""|<span id="placeholderNFSubjectCheckDiscussed"></span> |There is a substantial amount of encyclopedic discussion of this particular photograph/painting ('''not''' just about the person or thing shown in it) in this article. The illustration is specifically needed to support the following point:<br/><span id="placeholderNFSubjectPurpose"></span> <div id="warningNFSubject" class="uploadWarning" style="display:none;"> If neither of these two statements applies, then please '''do not upload this image.''' This section is '''not''' for images used merely to illustrate an article about a person or thing, showing what that person or thing look like. </div> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNF3D"></span> |This is a '''depiction of a copyrighted three-dimensional work or building''', which is the object of discussion in an article.<br/>This is a photograph or other kind of depiction of a copyrighted, three-dimensional creative work, such as a statue or work of architecture. The article contains a discussion of that work which requires illustration. The photograph as such is free, or was provided by the creator of the sculpture. <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsNF3D"> {| |- |colspan="2"|Which of these options describes this item best? |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNF3DLicense"></span> |- |colspan="2"|First describe who created the '''original work''' depicted: |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Creator:</span> |style=""|<span id="placeholderNF3DCreator"></span> |- |Date: |style=""|<span id="placeholderNF3DOrigDate"></span> |- |} {| |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory">Usage:</span> |- |style=""|<span id="placeholderNF3DCheckDedicated"></span> |The article as a whole is dedicated specifically to this work. |- |style=""|<span id="placeholderNF3DCheckDiscussed"></span> |There is a substantial amount of encyclopedic discussion of this work in this article. The illustration is specifically needed to support the following point:<br/><span class="uwObligatory"></span><span id="placeholderNF3DPurpose"></span> |} {| |- |colspan="2"|Now describe who created '''the image''': |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Author:</span> |style=""|<span id="placeholderNF3DAuthor"></span> |- |Date: |style=""|<span id="placeholderNF3DDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderNF3DSource"></span><br/><small>State exactly where you found this file.<br/>For web sources: please provide a link to the html web page where the file can be found ("<nowiki>http://... .html</nowiki>"), not a direct link to the image file itself ("<nowiki>http://... .jpg</nowiki>").<br/>For print sources: provide full bibliographic information (author, title, publisher, year, page, etc.)</small> |- |} {| |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory">Image status</span> |- |style=""|<span id="placeholderNF3DOptionSame"></span> |The image was created and published by the same author who also holds the rights to the original object, and no alternative depiction could be suitably created. |- |style=""|<span id="placeholderNF3DOptionFree"></span> |The author of the image has released the photographic work under a free license, or it is in the public domain:<br/><span class="uwObligatory" id="placeholderNF3DPermission"></span><br/><small>Name the license or describe the public domain status, adding any necessary evidence to make the licensing status verifiable.</small> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNFExcerpt"></span> |This is an '''excerpt from a copyrighted work'''.<br/>This is an excerpt from a copyrighted work, e.g. a screenshot from a movie or TV programme, a panel from a comic, or a sound sample from a song. Its presence is needed to support a piece of explicit critical discussion in an article related to that work or its creator(s). <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsNFExcerpt"> {| |- |colspan="2"|Which of these options describes this item best? |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNFExcerptLicense"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Author:</span> |style=""|<span id="placeholderNFExcerptAuthor"></span><br/><small>(author / copyright owner of the original work)</small> |- |Date of<br/>creation: |style=""|<span id="placeholderNFExcerptDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderNFExcerptSource"></span><br/><small>(where exactly did you get this file from?)</small> |- |colspan="2"|Please explain what exactly in the article it is that you want to illustrate with this. |- |style=""|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderNFExcerptPurpose"></span><br/><small>Typically, the illustration must be used to support some specific issue of discussion in the article.<br/> Please be concrete and specific. Don't just copy boilerplate statements from elsewhere. State clearly, in your own words, what this particular file will be doing in this particular article.</small> |- |colspan="2"|If necessary, please explain why this purpose cannot be achieved through text alone. |- |&nbsp; |style=""|<span id="placeholderNFExcerptReplaceable"></span> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNFCover"></span> |This is the '''official cover art''' of a work.<br/>This is the cover or dustjacket of a book, the cover of a CD or video, the official release poster of a movie, or a comparable item. It will be included as that work's primary means of visual identification, at the top of the article about the book, movie, etc. in question. <br/><small>Note: If you plan to use it for any other purpose than this, please tick the box for "other non-free work" below.</small> <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsNFCover"> {| |- |colspan="2"|Which of these options describes this item best? |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNFCoverLicense"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Author:</span> |style=""|<span id="placeholderNFCoverAuthor"></span><br/><small>(author / copyright owner of the original work)</small> |- |Date of<br/>publication: |style=""|<span id="placeholderNFCoverDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderNFCoverSource"></span><br/><small>(where exactly did you get this file from?)</small> |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNFCoverCheckDedicated"></span>This image will be shown as a primary means of visual identification at the top of the article dedicated to the work in question.<br/><small>A standard fair use rationale will be added that matches this type of use. If you plan to use the file for any purpose other than this, please do '''not''' use this section, but the one labelled "other type of non-free work" below.</small> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNFLogo"></span> |This is a '''logo of an organization''', company, brand, etc.<br/>This is an official logo of an entity that is the subject of a Wikipedia article. It will be included as that entity's primary means of visual identification, at the top of the article in question. <br/><small>Note: If you plan to use it for any other purpose than this, please tick the box for "other non-free work" below.</small> <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsNFLogo"> {| |- |colspan="2"|Which of these options describes this item best? |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNFLogoLicense"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderNFLogoSource"></span><br/><small>(where exactly did you get this file from?)</small> |- |td colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNFLogoCheckDedicated"></span>This image will be shown as a primary means of visual identification at the top of the article dedicated to the entity in question.<br/><small>A standard fair use rationale will be added that matches this type of use. If you plan to use the file for any purpose other than this, please do '''not''' use this section, but the one labelled "other type of non-free work" below.</small> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNFPortrait"></span> |This is a '''historical portrait''' of a person no longer alive.<br/>This is a historical photograph or other depiction of a person who is no longer alive. It will be used as the primary means of visual identification of that person in the article about them. <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsNFPortrait"> {| |- |style=""|<span class="uwObligatory">Deceased since:</span> |style=""|<span id="placeholderNFPortraitDeceased"></span><br/><small>(This type of file can typically only be used with people who are no longer alive.)</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Author:</span> |style=""|<span id="placeholderNFPortraitAuthor"></span><br/><small>(Who made this image?)</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Original<br/>publication:</span> |style=""|<span id="placeholderNFPortraitPublication"></span><br/><small>(Where, when and how was this image first published?)</small> |- |Date of<br/>publication: |style=""|<span id="placeholderNFPortraitDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderNFPortraitSource"></span><br/><small>(Where exactly did you get this file from?)</small> |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNFPortraitCheckDedicated"></span>This image will be shown as a primary means of visual identification at the top of the article dedicated to the person in question.<br/><small>A standard fair use rationale will be added that matches this type of use. If you plan to use the file for any purpose other than this, please do '''not''' use this section, but the one labelled "other type of non-free work" below.</small> |- |colspan="2"|Please explain why a free alternative to this image cannot be found. |- |style=""|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderNFPortraitReplaceable"></span><br/><small>For subjects who died recently: have you made a reasonable effort to find people who might possess photographs of this person and might be willing to release one?<br/>For subjects who lived in the early-to-mid 20th century: have you considered if there might be an older photograph that has fallen in the public domain?</small> |- |colspan="2"|Please explain why you are confident that our use of the file will not harm any commercial opportunities of its owner. |- |style=""|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderNFPortraitCommercial"></span><br/><small>We will typically not use a file if its owner has a potential commercial interest in its use, and if our use of it would compete with its original market role.</small> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNFMisc"></span> |This is '''some other kind of non-free work''' that I believe is legitimate Fair Use.<br/>This is a copyrighted work whose use does not fall into any of the classes above. I have read the Wikipedia rules on <span class="fuwOutLink">[[Wikipedia:Non-free content|Non-free content]]</span>, and I will explain how this file meets all of the criteria set out there. <div class="uploadDetails" style="display:none;" id="detailsNFMisc"> {| |- |colspan="2"|Which of these options describes this item best? |- |colspan="2"|<span class="uwObligatory" id="placeholderNFMiscLicense"></span> |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">Author:</span> |style=""|<span id="placeholderNFMiscAuthor"></span><br/><small>(Who made this image?)</small> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Original<br/>publication:</span> |style=""|<span id="placeholderNFMiscPublication"></span><br/><small>(Where, when and how was this image first published?)</small> |- |Date of<br/>publication: |style=""|<span id="placeholderNFMiscDate"></span> |- |style=""|<span class="uwObligatory">Source:</span> |style=""|<span id="placeholderNFMiscSource"></span><br/><small>(Where exactly did you get this file from?)</small> |- |colspan="2"|Please explain what exact purpose this file will serve in the article. |- |style=""|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderNFPurpose"></span><br/><small>Please be concrete and specific. Don't just copy boilerplate statements from elsewhere. State clearly, in your own words, what this particular file will be doing in this particular article. Your explanation must make it clear why the article would be significantly worse off without this file.</small> |- |colspan="2"|Please explain why this purpose could not be served by text alone. |- |style=""|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderNFReplaceableText"></span> |- |colspan="2"|Please explain why this purpose could not be served with an alternative, free illustration that could yet be found or created. |- |style=""|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderNFReplaceable"></span><br/><small>For a file to be deemed replaceable, it is not necessary that a suitable replacement already exists. Even if it is merely possible that a replacement could be created, we will not use the non-free file.</small> |- |colspan="2"|Please explain why you are confident that our use of the file will not harm any commercial opportunities of its owner. |- |style=""|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderNFCommercial"></span><br/><small>We will typically not use a file if its owner has a potential commercial interest in its use, and if our use of it would compete with its original market role.</small> |- |} {|style="width:100%" id="NFMinimalitySection" |- |colspan="2"|Remember that the use of non-free files must be '''minimal.''' This can mean several things: {{smalldiv| *Don't use more files per article/topic than necessary *Don't use the same file in more articles than necessary *Don't use larger excerpts of a single work than necessary *Don't use images of higher resolution than necessary}} In view of this, please explain how the use of this file will be minimal. |- |class="uwLegend"|<span class="uwObligatory">&nbsp;</span> |style=""|<span id="placeholderNFMinimality"></span> |- |colspan="2"|Special source and license conditions (optional) |- |class="uwLegend"|&nbsp; |style=""|<span id="placeholderNFExtraLicense"></span> |- |} {|style="width:100%" id="AnyOtherInfo" |- |colspan="2"|Any further relevant information about this file? |- |class="uwLegend"|&nbsp; |style=""|<span id="placeholderAnyOther"></span> |- |colspan="2"|<div id="fuwSubmitHost"><div id="fuwSubmit" style="border:1px solid var(--border-color-success,#099979);color:inherit;background:var(--background-color-success-subtle,#dff2eb);margin:0.5em;padding:0.5em;"> <div id="EditSummaryDiv" style="display:none;"> {| |class="uwLegend"|Edit summary: |<span id="placeholderEditSummary"></span><br/><small>A brief description of why you are overwriting this file. This will not be saved on the description page, but will be shown in its edit history.</small> |} </div> <div id="sendToCommons"> {| |style="width:12em;"|<span id="placeholderCommonsButton"></span> |'''Yes''', I want this file to be immediately available in all Wikimedia projects, in all languages. I will upload it on the '''Wikimedia Commons'''. <br/><small>Clicking this button will redirect you to a page on Commons. This will only work if you are already logged in there, which is likely the case. Check <span class="fuwOutLink" id="commonsLoginLink">[[:commons:Special:UserLogin|here]]</span> to see if you are logged in.</small> |} </div> {| |style="width:12em;"|<span id="placeholderSubmitButton"></span> |<span id="fuwSubmitText">'''No''', I want to upload this file locally.<br/><small>This way it can be used only on the Tulu Wikipedia. We urge you to upload it to the Commons unless there is a very good reason for it to stay local. Often such local files are copied to the Commons for use elsewhere and deleted locally, requiring extra work for other volunteers. If you do ''not'' want your file to be copied to Commons and deleted locally, consider adding the &#123;&#123;Keep local&#125;&#125; tag.</small></span> |- |<span id="placeholderResetButton1"></span> |Reset this form and start over. |} </div></div> |- |}</div> |- |}</div> |- |style=""|<span id="placeholderOptionNoGood"></span> |'''This file doesn't fit either of the categories above.''' <br/>This file doesn't seem to fall into either of the classes above, or I am not certain what its status is. I found this file somewhere, but I don't really know who made it or who owns it. <div class="uploadWarning" style="display:none;" id="warningNoGood"> Well, we're very sorry, but if you're not sure about this file's copyright status, or if it doesn't fit into any of the groups above, then: <big>'''Please don't upload it.'''</big> Really, please don't. Even if you think it would make for a great addition to an article. We really take these copyright rules very seriously on Wikipedia. Note that media is ''assumed'' to be fully-copyrighted unless shown otherwise; the burden is on the uploader. In particular, please don't upload: *any file you simply found on some website, without knowing who its author or copyright owner is. *any file you found somewhere, even if you have good reason to believe it has a copyright owner who would not mind us using it, but you don't have an explicit licensing statement from them. *any file that was released for publicity purposes by its owners but doesn't have a fully-free license for free re-use for all purposes. *any file credited to a commercial image agency, such as Reuters, AP or Getty Images. Such files normally cannot be used even under the "Fair Use" rules, except in rare cases. *any file that is licensed for use exclusively on Wikipedia, or is free except that the free license excludes commercial use. If you are in any doubt, please ask some experienced editors for advice before uploading. People will be happy to assist you at <span class="fuwOutLink">[[Wikipedia:Media copyright questions]]</span>. Thank you. </div> |- |}</div></div></div> <div id="placeholderTestForm" style="border:2px solid green;padding:0.5em;margin:0.5em;background:#D0D0D0;display:none;"> ==Preview (test)== This is the data that will be submitted to upload: {| |- |Filename:||<span id="placeholderSandboxFilename"></span> |- |Edit summary:||<span id="placeholderSandboxSummary"></span> |- |Text:||<span id="placeholderSandboxText"></span> |- |} <!-- Hidden fields for edit-in-sandbox form --> <span id="placeholderSandboxToken"></span> <span id="placeholderSandboxTitle"></span> <span id="placeholderSandboxRecreate"></span> <!-- end of hidden fields --> </div> <div id="fuwWaiting" style="display:none;"> ==Upload in process== Your file is being uploaded. This might take a minute or two, depending on the size of the file and the speed of your internet connection. Once uploading is completed, you will find your new file at this link: <span id="fuwSuccessLink">'''[[:File:Example.jpg]]'''</span> </div> <div id="fuwSuccess" style="display:none;"> ==File successfully uploaded== <div id="successThumb" style="float:right;display:none;">[[File:Example.jpg]]</div> Your file has been uploaded successfully and can now be found here: <span id="fuwSuccessLink2">'''[[:File:Example.jpg]]'''</span> Please follow the link and check that the image description page has all the information you meant to include. If you want to change the description, just go to the image page, click the "edit" tab at the top of the page and edit just as you would edit any other page. Do not go through this upload form again, unless you want to replace the actual file with a new version. To insert this file into an article, you may want to use code similar to the following: <nowiki>[[</nowiki>File:<span id="placeholderExFilename1">Example.jpg</span>|thumb|right|insert a caption here<nowiki>]]</nowiki> If you wish to make a link to the file in text, without actually showing the image, for instance when discussing the image on a talk page, you can use the following (mark the ":" after the initial brackets!): <nowiki>[[</nowiki>:File:<span id="placeholderExFilename2">Example.jpg</span><nowiki>]]</nowiki> See [[Wikipedia:Picture tutorial]] for more detailed help on how to insert and position images in pages. '''Thank you for using the File Upload Wizard.'''<br/>Please leave your feedback, comments, bug reports or suggestions on the [[{{TALKPAGENAME}}|talk page]]. <span id="placeholderResetButton2"></span> </div> <div id="fuwFooter" style="padding-bottom:1.5em;"> {{Navbox | name = ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್‌ಲೆನ್ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಗ | state = plain | bodyclass = plainlist | style = width:auto; | navbar = plain | title = ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್‌ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪರ | list1 = {{Navbox with columns |child | state = plain | style = padding-bottom:0.6em; | colstyle = font-size:110%;text-align:center;white-space:nowrap; | col1header = [[ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್|ಕಾಮನ್ಸ್]] | col1 = <div style="width:14.0em;margin:0 auto;"> * {{longitem|style=line-height:1.1em;padding:0.5em 0|[[:Commons:Special:UploadWizard|ಕಾಮನ್ಸ್ ವಿಜಾರ್ಡ್]]<br/>{{smaller|(ದರ್ಮೊದ ಫೈಲ್‌ಲೆಗ್ ಶಿಫಾರಸ್ ಮಲ್ಪುನವು)}}}} * {{longitem|style=line-height:1.1em;padding-bottom:0.5em|[[:Commons:Special:Upload|ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗ್ ಸರಳ ರೂಪ]]<br/>{{smaller|(ಮಸ್ತ್ ತೆರಿನ ಬಳಕೆದಾರೆರ್)}}}} * [[:Commons:Commons:Upload|ಪರತ್ ರೂಪ]] </div> | col2header = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ | col2 = <div style="width:14.0em;margin:0 auto;"> * {{longitem|style=line-height:1.1em;padding:0.5em 0|[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಫೈಲ್‌ಲು|''ಫೈಲ್ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ'' ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]<br/>{{smaller|(ಪೊಸ ಬಳಕೆದಾರೆರೆಗಾದ್)}}}} * {{longitem|style=line-height:1.1em;padding-bottom:0.5em|[[Special:Upload|ಸ್ಥಳೀಯ ಅಪ್‌ಲೋಡ್‌ಲೆಗ್ ಸುಲಬೊ ರೂಪೊ]]<br/>{{smaller|(ಮಸ್ತ್ ತೆರಿನ ಬಳಕೆದಾರೆರ್)}}}} * [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅಪ್‌ಲೋಡ್/ಪರತ್|ಪಿರಾಕ್‌ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ರೂಪ]] </div> }} | group2 = ಸಕಾಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೊಲು | list2style = padding-right:1.25em; | list2 = {{startflatlist}} * <span class="fuwOutLink">[[Wikipedia:Media copyright questions|Ask copyright questions]]</span> * <span class="fuwOutLink">[[Wikipedia:Image use policy|Image use policy]]</span> * <span class="fuwOutLink">[[WP:NFC|Non-free content]]</span> {{endflatlist}} | group3 = ಈ ವಿಝಾರ್ಡ್‌ದ | list3 = {{startflatlist}} * <span class="fuwOutLink">[[:{{FULLPAGENAME}}/doc|Documentation]]</span> * <span class="fuwOutLink">[[:MediaWiki:FileUploadWizard.js|ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]]</span> * <span class="fuwOutLink">[[{{TALKPAGENAME}}|ಚರ್ಚೆ]]</span> {{endflatlist}} }} </div> jz4vooc1xe7p8ubgxbky8b3aktfujld 0 23149 363720 350127 2026-08-01T19:24:22Z InternetArchiveBot 4316 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363720 wikitext text/x-wiki {{Infobox color | title=ಕೆಂಪು | image={{photomontage | photo1a=Strawberries.jpg | photo1b=Cardinal.jpg | photo1c= | photo2a=Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG | photo2b= | photo2c=Magdalena Frackowiak.jpg | photo3a=Chinese honor guard in column 070322-F-0193C-014.JPEG | size = 243 | color_border = #AAAAAA | color = #F9F9F9 | foot_montage = }} | caption= Clockwise, from top left: fresh [[Strawberry|strawberries]]; [[Northern cardinal]]; [[Magdalena Frąckowiak]] wearing a red dress at [[Paris Fashion Week]]; Honor guard of Chinese [[People's Liberation Army]] holding [[Red flag (politics)|red flags]]; [[Cardinal (Catholicism)|Cardinal]] [[Théodore-Adrien Sarr]], Archbishop of [[Dakar]]. | hex=FF0000 | wavelength=Approx. 625–740<ref name="Georgia State University Department of Physics and Astronomy">{{cite web |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |title=Spectral Colors |website=HyperPhysics site |author=Georgia State University Department of Physics and Astronomy |access-date=October 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027012933/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html |archive-date=October 27, 2017 |url-status=dead }}</ref> | frequency=~480–400 | source=[[X11 color names|X11]] |cmyk=(0, 100, 100, 0)|c=0|m=100|y=100|k=0}} '''ಕೆಂಪು''' ಬಣ್ಣೊ ಪಂಡ ಬೊಲ್ಪುದ ಗೋಚರ ವರ್ಣಪಟಲೊದ ದೀರ್ಗೊ ತರಂಗಾಂತರೊದ ಕೊಡಿಟ್ <nowiki>[[ಕಿತ್ತಳೆ]]</nowiki> ಬುಕ್ಕೊ <nowiki>[[ನೇರಳೆ]]</nowiki> ಬಣ್ಣೊದ ಎದುರು ಇಪ್ಪುನ ಬಣ್ಣೊ. ಇಂದೆಕ್ ಸುಮಾರ್ 625-750 ನ್ಯಾನೋಮೀಟರ್‍ದ ಪ್ರಬಲ ತರಂಗಾಂತರ ಉಂಡು. ಉಂದು RGB ಬಣ್ಣೊದ ಮಾದರಿಡ್ ಒಂಜನೆ ಬಣ್ಣೊ. ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಎಂವೈಕೆ ಬಣ್ಣೊದ ಮಾದರಿಡ್ ರಡ್ಡನದ ಬಣ್ಣೊ ( ಮೆಜೆಂಟಾ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುನವು) ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಸಯಾನ್‍ದ ಪೂರಕ ಬಣ್ಣೊ. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಲು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊದ ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊವರ್ಮಿಲಿಯನ್‌ಡ್ದ್ ನೀಲಿ-ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಗು ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್ ಕೆಂಪು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣೊಡ್ದ್ ಕಪ್ಪು ಕೆಂಪು ಬರ್ಗಂಡಿ ಮುಟ್ಟ ಚಿತ್ರೊಡು ಬದಲಾವಣೆ ಇಪ್ಪುಂಡು.<ref name="Maerz 1930">{{Cite book|title=A dictionary of color|last=Maerz|first=A|last2=Paul|first2=M. R.|date=1930|publisher=McGraw-Hill Book Co.|location=New York|language=en|oclc=1150631}}</ref> ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಂಪು ವರ್ಣೊದ ಸೊತ್ತುಲು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಲೆಟ್ ಬಳಕೆ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಬಣ್ಣೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಯನ್ ಜನಕುಲು ಜಂಬರೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮೋನೆಗ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ರೋಮನ್ ಜನಕುಲು ಗೆಂದಿನ ಗಮ್ಮತ್ ಮಲ್ಪಿಯರ ಅಕ್ಲೆನ ಮೈಕ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊ ಪಾಡೆದೆರ್. ಉಂದು [[ಚೀನಾ]]ದಕ್ಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಅಗತ್ಯೊ ಬಣ್ಣ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪ ಇಂದೆನ್ ದುಂಬುದ ಕುಂಬಾರಿಕೆಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಮನೆಲೆನ ಗೇಟ್, ಗೋಡೆಲೆಗ್ ಬಣ್ಣ ಪಾಡ್ಯರ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://archive.org/details/chinesered0000yanc|title=Chinese red|last=Chunling|first=Y.|publisher=Foreign Languages Press|year=2008|isbn=9787119045313|location=Beijing|oclc=319395390|url-access=registration}}</ref> : 60–61  ನವೋದಯ ಕಾಲೊಡು, ಶ್ರೀಮಂತೆರ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ವೇಷಭೂಷಣೊಲೆನ್ ಕೆರ್ಮೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಚಿನಿಯಲ್‌ಡ್ ಬಣ್ಣೊ ಪಾಡೆದೆರ್. ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸುರುತ ಕೃತಕ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಲೆನ ಪರಿಚಯ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಣ್ಣೊಲೆನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾಜವಾದೊದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಬಣ್ಣೊ ಆಂಡ್. ಸೋವಿಯೆತ್ ರಷ್ಯಾ 1917ಡ್ ಬೊಲ್ಶೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪು ಬಾವುಟೊನು ಅಳವಡಿಸವೊಂಡ್ . ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟೊದ ಇಡೀ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸೋವಿಯೆತ್ ಕೆಂಪು ಬ್ಯಾನರ್‌ನ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರು. ಚೀನಾದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚೀನಾ ಅಯಿತ ಸ್ವಂತೊ ಕೆಂಪು ಬಾವುಟೊನು ಅಳವಡಿಸಂಡ್. ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಬಾವುಟನ್ ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ 1954ಡ್ ಅಳವಡಿಸಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ 1975ಡ್ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಪೂರಾ ಅಳವಡಿಸಂಡ್. ಕೆಂಪು [[ನೆತ್ತೆರ್]]‌ದ ಬಣ್ಣೊ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಉಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ತ್ಯಾಗೊ, ಅಪಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ದೈರೊಗು ಸಮ್ಮಂದೊ ಪಟ್ಟಿನವು. [[ಯುರೋಪ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ತಾನೊಡು]] ಆದುನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಲು ತೋಜಾವುನಂಚಿನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಸ್ಣೊ, ಚಟುವಟಿಕೆ, ಉತ್ಸಾಹೊ, ಲೈಂಗಿಕತೆ, ಕೋಪೊ, ಪ್ರೀತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತೋಷೊಗು ಸಮ್ಮಂದ ಪಟ್ಟಿನವು. ಚೀನಾ, [[ಭಾರತ]] ಬುಕ್ಕ ಬೇತೆ ಏಷ್ಯೊದ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಉಂದು ಸುಕು ಬುಕ್ಕೊ ಅದ್ರಿಷ್ಟೊನು ಸಂಕೇತಿಸವುನ ಬಣ್ಣೊ.<ref name=":1">{{Cite book|title=Psychologie de la couleur: effets et symboliques|last=Heller|first=Eva|date=1948|publisher=Pyramid|isbn=9782350171562|location=Paris|oclc=470802996}}</ref> : ೧. ೩೯–೬೩ == ನಿರೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬದಲಾವಣೆಲು == ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊದ ಬಗೆಕುಲು ವರ್ಣ, (ಸ್ಯಾಚುರೇಶನ್, ತೀವ್ರತೆ, ವರ್ಣರಂಜನೆ ಪಂಡ್ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್), ಅತ್ತಂದೆ ಲೈಟ್ನೆಸ್ (ಮೌಲ್ಯ, ಟೋನ್, ಅತ್ತಂದೆ ಹೊಳೆತೊ ) ಈ ರಡ್ಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಮೂಜಿ ಗುಣೊಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆವೊಲಿ. ಮೌಲ್ಯೊಡು ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಟಿಂಟ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶೇಡ್ಸ್ ಪಂಡ್ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಟಿಂಟ್ ಕೆಂಪು ಅತ್ತಂಡ ಬೇತೆ ಬಣ್ಣೊನು ಬೊಳ್ದುದೊಟ್ಟುಗು ಮಿಸ್ರೊ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ನಿರೆಲ್‌ನ್ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಮಿಸ್ರೊ ಮಲ್ಪುಂಡು. ನಾಲ್ ಉದಾರ್ಮೆಲೆನ್ ತಿರ್ತ್ ತೂವೊಲಿ. == ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಕೃತಿ == === ಕೆಂಪು ತೂಯೆರೆ === [[ಫೈಲ್:Madrid Bullfight.JPG|thumb|ನಾಯಿಲು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಬೇತೆ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಲೆಕನೆ ಎರ್ಲೆಗ್‌ಲಾ ಡೈಕ್ರೊಮ್ಯಾಸಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಅರ್ಥಾತ್ ಅವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊನು ಗುರುತಿಸರೆ ಸಾದ್ಯೊ ಇದ್ದಿ. ಅಕುಲು ಮ್ಯಾಟಾಡಾರ್‌ನ ನಿಲುವಂಗಿನ್ ಅಯಿತ ಚಲನೆಡ್ದ್ ಚಾರ್ಜ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿತ ಬಣ್ಣೊಡ್ದ್ ಅತ್ತ್.]] ಸುಮಾರ್ 625 ಬುಕ್ಕೊ 740 ನ್ಯಾನೋಮೀಟರ್ ನಡುತ ತರಂಗಾಂತರೊಡು ಬೊಲ್ಪುನು ತೂನಗ ನರಮಾನಿಯನ ಕಣ್ಣ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊನು ತೂಪುಂಡು. ಉಂದು RGB ಬಣ್ಣದ ಮಾದರಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸುರುತ ಬಣ್ಣೊ ಆದುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುನ ಬೊಲ್ಪುನು ಅತಿಕೆಂಪು ಪನ್ಪೆರ್. ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡ್ದ್ ತಿರ್ತ್. ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ನರಮಾನಿಯನ ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ತೋಜುಜಿ, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ಬೆಚ್ಚದ ರೂಪೊಡು ಅನುಭವಿಸವೊಲಿ.<ref name="Maerz 1930"/> ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನೊದ ಬಾಸೆಡ್, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊ ಪಂಡ ಬೊಳ್ಪುಡ್ದು ಬುಲೆಯಿನ ಬಣ್ಣೊ. ಉಂದು ರೆಟಿನಾದ ಎಸ್ ಅತ್ತಂಡ ಎಂ (ಎಲ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ನಡು ತರಂಗಾಂತರೊ) ಕೋನ್ ಕೋಶೊಲೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸವುಜಿ. ಉಂದು ಎಲ್ (ದಿಂಜ-ತರಂಗಾಂತರೊ) ಕೋನ್ ಕೋಶೊಲೆನ ಅಡೆಂಗಾವುನ ಉತ್ತೇಜನೊದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_053462460x/page/105|title=Introduction to psychology|last=Kalat|first=J. W.|date=2005|publisher=Thomson/Wadsworth|isbn=978-0-534-62460-6|edition=7th|location=Belmont, CA|pages=[https://archive.org/details/isbn_053462460x/page/105 105]|oclc=56799330}}</ref> === ಬಣ್ಣ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪರದೆಡ್ === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಣ್ಣೊ ಸಿದ್ಧಾಂತೊದ ನೆಲೆಟ್ ಇಪ್ಪುನ RYB ಬಣ್ಣೊದ ಮಾದರಿಡ್, ಕೆಂಪು ಮೂಜಿ ಸುರೂತ ಬಣ್ಣೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ನೀಲಿ ಬುಕ್ಕು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು. ಪೊಸ ಕಾಲೊಡು ಚಿತ್ರಕಾರೆರ್ ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣೊನು ಮಿಸ್ರೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣೊನು ಮಲ್ತೆರ್. ಸೆನ್ನಿನೊ ಸೆನ್ನಿನಿ, 15ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಚಿತ್ರಕಲೆತ ಕೈಪಿಡಿಡ್, "ಈರ್ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣೊನು ಮಲ್ಪೊಡಾಂಡ, ಒಂಜಿ ಬೈಂಡರ್ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಲ್ಯಾಕ್ ( ಕೆಂಪು ಕೆರೆ ), ಅಲ್ಟ್ರಾಮರೈನ್ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣೊನು (ಒಂಜಿ ಲೆಕ್ಕೊನೇ ಒಂಜೇ ಪ್ರಮಾಣೊಡು) ದೆತೊನ್ಲೆ". ನೀಲಿ ಇಂಡಿಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪು ಹೆಮಟೈಟ್‍ನ್ ಮಿಸ್ರಣೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಲಾ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾದ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಆರ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್.<ref name="Maerz 1930"/><gallery mode="packed" heights="150"> ಫೈಲ್:Boutet 1708 color circles.jpg|alt=In a traditional color wheel from 1708, red, yellow and blue are primary colors. Red and yellow make orange; red and blue make violet.| ೧೭೦೮ಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಣ್ಣದ ಚಕ್ರೊಡು, ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣೊಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬಣ್ಣೊಲು. ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಹಳದಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣೊನು ಮಲ್ಪುಂಡು; ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ನೀಲಿ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣೊನು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಫೈಲ್:RGB combination on wall.png|alt=In modern color theory, red, green and blue are the additive primary colors, and together they make white. A combination of red, green and blue light in varying proportions makes all the colors on your computer screen and television screen.| ಆಧುನಿಕ ಬಣ್ಣ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಡು, ಕೆಂಪು, ಪಚ್ಚೆ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣೊಲು ಸೇರ್ಪಾವುನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬಣ್ಣೊಲು, ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಅವು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊನು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಕೆಂಪು, ಪಚ್ಚೆ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ನೀಲಿ ಬೊಲ್ಪುಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ನಿಕ್ಲೆನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪರದೆ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪರದೆಡ್ ಮಾತಾ ಬಣ್ಣೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಫೈಲ್:RGB pixels.jpg|alt=Tiny red, green and blue sub-pixels (enlarged on left side of image) create the colors you see on your computer screen and TV.| ಎಲ್ಯ ಕೆಂಪು, ಪಚ್ಚೆ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ನೀಲಿ ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಲು (ಚಿತ್ರೊದ ಎಡಭಾಗೊಡು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಪುನವು) ನಿಕ್ಲೆನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪರದೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಟಿವಿಡ್ ತೂಪಿನ ಬಣ್ಣೊಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. </gallery> === ಸೂರ್ಯಾಸ್ತೊದ ಬಣ್ಣೊ === [[ಫೈಲ್:Crimson sunset.jpg|right|thumb|ರೇಲಿ ಸ್ಕ್ಯಾಟರಿಂಗ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಪರಿಣಾಮೊಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಬುಕ್ಕೊ ಸೂರ್ಯೋದಯೊಲು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು.]] === ವರ್ಣ ದ್ರವ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಣ್ಣೊಲು === <gallery mode="packed" heights="150px"> ಫೈಲ್:Roussillon sentier des ocres2.JPG|alt=Red ochre cliffs near Roussillon in France. Red ochre is composed of clay tinted with hematite. Ochre was the first pigment used by man in prehistoric cave paintings.| ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಡ್ ರೌಸಿಲನ್‌ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಂಪು ಓಕ್ರೆ ಬಂಡೆಲು. ಕೆಂಪು ಓಚರ್‌ನ್ ಹೆಮಟೈಟ್‌ಡ್ ಬಣ್ಣೊ ಪಾಡ್‌ನ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಓಕ್ರೆ ಪಂಡ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಗುಹೆ ಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ನರಮಾನಿಲು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಸುರುತ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯೊ. ಫೈಲ್:Vermillon pigment.jpg|alt=Vermilion pigment, made from cinnabar. This was the pigment used in the murals of Pompeii and to color Chinese lacquerware beginning in the Song dynasty.| ಸಿನ್ನಬಾರ್‌ಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯೊ. ಪೊಂಪೆಯಿದ ಗೋಡೆಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಸೊಡು ಸುರು ಆಯಿನ ಚೀನೀ ಲ್ಯಾಕರ್ವೇರ್‌ಲೆಗ್ ಬಣ್ಣ ಪಾಡುನ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯೊ ಉಂದು. ಫೈಲ್:Red lead.jpg|alt=Red lead, also known as minium, has been used since the time of the ancient Greeks. Chemically it is known as lead tetroxide. The Romans prepared it by the roasting of lead white pigment. It was commonly used in the Middle Ages for the headings and decoration of illuminated manuscripts.| ಕೆಂಪು ಸೀಸ, ಮಿನಿಯಂ ಪಂಡ್ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕೆರೆನ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದುಂಡು. ರಾಸಾಯನಿಕವಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಲೀಡ್ ಟೆಟ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ರೋಮನ್‌ಲು ಲೀಡ್‌ವೈಟ್ ಪಿಗ್ಮೆಂಟ್‌ನ್ ಪೊದ್‌ತ್ತ್‌ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಡು ಯುಗೊಡು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಲೆನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಅಲಂಕಾರೊಗು ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಫೈಲ್:Rubia tinctorum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-123.jpg|alt=The roots of the Rubia tinctorum, or madder plant, produced the most common red dye used from ancient times until the 19th century.| ''ರೂಬಿಯಾ ಟಿಂಕ್ಟರಮ್'' ಅತ್ತ್ಂಡ ಮ್ಯಾಡರ್ ಸಸ್ಯೊದ ಬೇರ್‌ಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟ ಬಳಕೆ ಆಯಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಫೈಲ್:Alizarin-sample.jpg|alt=Alizarin was the first synthetic red dye, created by German chemists in 1868. It duplicated the colorant in the madder plant, but was cheaper and longer lasting. After its introduction, the production of natural dyes from the madder plant virtually ceased.| ಅಲಿಜಾರಿನ್ ಪಂಡ ಸುರುತ ಕೃತಕ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊ. ಜರ್ಮನ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ 1868ಡ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ಮ್ಯಾಡರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಡ್ ಬಣ್ಣೊನು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಉಂದು ಅಗ್ಗೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ದಿನೊಕ್ಲೆಗ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್‌ನ ಬುಕ್ಕೊ ಮ್ಯಾಡರ್ ಸಸ್ಯೊಡ್ದ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣೊಲೆನ ಉತ್ಪಾದನೆ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ಆತ್ಂಡ್. </gallery> === ತೆನಸ್‌ದ ಬಣ್ಣೊ === ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಳಕೆ ಆಪುನ ಕೃತಕ ತೆನಸ್ ಬಣ್ಣೊ ಅಲ್ಲುರಾ ರೆಡ್ ಎಸಿ. ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಅಜೋ ಬಣ್ಣೊ. ಇಂದೆಟ್ ಕೆಲವು ಪುದರ್ ಉಂಡು: '''ಅಲ್ಲುರಾ ರೆಡ್''', '''ಫುಡ್ ರೆಡ್ ೧೭''', '''ಸಿಐ ೧೬೦೩೫''', '''ಎಫ್ಡಿ&ಸಿ ರೆಡ್ ೪೦''',<ref name="Shampoo">{{Cite web|url=http://www.cfsan.fda.gov/~dms/col-221.html|title=From Shampoo to Cereal: Seeing to the Safety of Color Additives|accessdate=2008-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115194446/http://www.cfsan.fda.gov/~dms/col-221.html|archivedate=January 15, 2008}}</ref><ref name="Food Colour Facts">{{Cite web|url=http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/colorfac.html|title=Food Color Facts|date=January 1993|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071001050645/http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/colorfac.html|archivedate=October 1, 2007|accessdate=2006-08-18}}</ref> ಉಂದು ಮೂಲತಃ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಟಾರ್‌ಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನವು, ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುನವು.<ref name="Maerz 1930"/> === ಪ್ರಕೃತಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ನೆತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಲು === ಆಮ್ಲಜನಕೊಡು ಇಪ್ಪುನ ನೆತ್ತೆರ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ಆಮ್ಲಜನಕೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ಕರ್ಬೊದ ಅಣುಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕರ್ಬೊದ ಅಂಶೊಲು ಕೆಂಪು ಬೊಲ್ಪುನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುಂಡು.<ref name="UCSBblood">{{Cite web|title=Why is blood red?|url=http://scienceline.ucsb.edu/getkey.php?key=2419|website=[[University of California, Santa Barbara]]|accessdate=3 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150920120837/http://scienceline.ucsb.edu/getkey.php?key=2419|archivedate=20 September 2015}}</ref> ಕೆಂಪು ಮಾಸೊಗು ಸ್ನಾಯುಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ನೆತ್ತೆರ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಯೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕರ್ಬೊಡ್ದ್ ಬಣ್ಣೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸೇಬು, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ, ಚೆರ್ರಿ, [[ಟೊಮೆಟೊ]], ಮುನ್ಚಿ, ಬುಕ್ಕೊ ದಾಳಿಂಬೆ ಸಸ್ಯೊಲು ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌ಲೆನ ರೂಪೊಡು ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಂದು ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name="Maerz 1930"/><gallery mode="packed" heights="150px"> ಫೈಲ್:Agarplate redbloodcells edit.jpg|alt=Red blood cell agar. Blood appears red due to the iron molecules in blood cells.| ಕೆಂಪು ನೆತ್ತೆರ್ ಕಣ ಅಗರ್. ನೆತ್ತೆರ್ ಜೀವಕೋಸೊಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಕರ್ಬೊದ ಅಣುಕುಲೆಡ್ದ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ತೋಜುಂಡು. ಫೈಲ್:Can Setter dog GFDL.jpg|alt=A red setter or Irish setter| ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಸೆಟ್ಟರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಐರಿಶ್ ಸೆಟ್ಟರ್ ಫೈಲ್:Red Fox (Vulpes vulpes) -British Wildlife Centre-8.jpg|alt=A pair of European red foxes| ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೆಂಪು ಕುದಿಕೆರ್ ಫೈಲ್:Erithacus-rubecula-melophilus Dublin-Ireland.jpg|alt=The European robin or robin redbreast| ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಬಿನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ರಾಬಿನ್ ರೆಡ್‌ಬ್ರೆಸ್ಟ್ </gallery> === ತರೆಕಜೊದ ಬಣ್ಣೊ === [[ಫೈಲ್:Woman redhead natural portrait 1.jpg|thumb|ಕೆಂಪು ತರಕಜೊದ ನರಮಾನಿಯೆರೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ 1-2% ಜನೊಕ್ಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ಇಪ್ಪುಂಡು.]] ಕೆಂಪು ತರೆಕಜೊ ಸುಮಾರ್ 1-2% ನರಮಾನ್ಯೆರೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಸ್ವಾಬಾವಿಕವಾದ್ ತೋಜುಂಡು.<ref name="Maerz 1930"/> ಉಂದು ಬಡೆಕ್ಕಾಯ ಅತ್ತಂದೆ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಂಶೊದ ಜನಕುಲೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಸರ್ತಿ (2–6%) ತೋಜುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಕಮ್ಮಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು. ವರ್ಣತಂತು ೧೬ಡ್ ರಿಸೆಸಿವ್ ಜೀನ್‌ದ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರತಿಲು ಇಪ್ಪುನ ಜನಕುಲೆಡ್ ಕೆಂಪು ತರೆಕಜೊ ತೋಜುಂಡು. ಉಂದು ಎಂಸಿ೧ಆರ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಡ್ ರೂಪಾಂತರೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.<ref name="thetech">{{Cite web|last=Starr|first=D. Barry|url=https://www.thetech.org/ask-a-geneticist/articles/2004/ask44/|title=Neither my husband nor I have redheads in our family. How did our child get red hair?|date=26 August 2004|website=[[The Tech Interactive]]|series=Ask a Geneticist|accessdate=4 August 2024|quote=When someone has both of their MC1R genes mutated, this conversion doesn't happen anymore and you get a buildup of pheomelanin, which results in red hair}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲೆ == === ಪಿರಾಕ್‌ದ ಕಾಲೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಲೋಕೊಡು === <gallery mode="packed" heights="150px"> ಫೈಲ್:9 Bisonte Magdaleniense polícromo.jpg|alt=Bison in red ochre in the Cave of Altamira, Spain, from the Upper Paleolithic era (36,000 BC)| ಸ್ಪೇನ್‌ದ ಅಲ್ಟಾಮಿರಾ ಗುಹೆಡ್ ಕೆಂಪು ಓಕ್ರೆಡ್ ಬೈಸನ್, ಅಪ್ಪರ್ ಪಾಲಿಯೊಲಿಥಿಕ್ ಯುಗೊಡ್ದ್ (36,000 BC) ಫೈಲ್:Pech Merle main.jpg|alt=Image of a human hand created with red ochre in Pech Merle cave, France (Gravettian era, 25,000 BC)| ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ದ ಪೆಚ್‌ಮೆರ್ಲೆ ಗುಹೆಡ್ ಕೆಂಪು ಓಕ್ರೆಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಮಾನವ ಕೈತ ಚಿತ್ರ ( ಗ್ರಾವೆಟಿಯನ್ ಯುಗ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫,೦೦೦) ಫೈಲ್:KnossosFrescoRepro06827.jpg|alt=The Prince of Lilies, from the Bronze Age Palace of Minos at Knossos on Crete| ''ಲಿಲಿಲೆನ ರಾಜಕುಮಾರ'', ಕ್ರೀಟ್‌ ಡ್ ಕ್ನೋಸೊಸ್‌ಡ್ ಮಿನೋಸ್‍ನ ಕಂಚಿನ ಯುಗದ ಅರಮನೆಡ್ದ್ ಫೈಲ್:Pompeii - Fullonica of Veranius Hypsaeus 2 - MAN.jpg|alt=Roman wall painting showing a dye shop, Pompeii (40 BC)| ಒಂಜಿ ಬಣ್ಣೊದ ಅಂಗಡಿನ್ ತೋಜಾವುನ ರೋಮನ್ ಗೋಡೆದ ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಪೊಂಪೀ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೪೦) </gallery>ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕರಾವಳಿಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಒಂಜಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರೊದ ತಾಣವಾದ್ ಪಿನ್ನಕಲ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಡ್ ಗುಹೆ 13ಬಿ ದ ಉಲಾಯಿ, 2000ಡ್ ಪಾಲಿಯೊ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿಸ್ಟ್‌ಲು 170,000 ಬುಕ್ಕೊ 40,000 ವರ್ಸೊಲೆ ದುಂಬು, ಲೇಟ್ ಸ್ಟೋನ್ ಏಜ್ ಜನಕುಲು ಕರ್ಬೊದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಡ್ದ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊಡು ಬತ್ತ್‌ನ ಮಣ್ಣ್‌ನ್ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ಕಡೆದ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊನು ನಾಡ್ದ್ ಕೊಂಡತ್ತ್‌ನ ದೇಹೊಲು.<ref name="Marean 2007">{{Cite journal|last=Marean|first=C. W.|last2=Bar-Matthews|first2=M|last3=Bernatchez|first3=J.|last4=Fisher|first4=E.|last5=Goldberg|first5=P.|last6=Herries|first6=A. I. R.|last7=Jacobs|first7=Z.|last8=Jerardino|first8=A.|last9=Karkanas|first9=P.|display-authors=3|year=2007|title=Early Human use of marine resources and pigment in South Africa during the Middle Pleistocene|journal=Nature|volume=449|issue=7164|pages=905–08|bibcode=2007Natur.449..905M|doi=10.1038/nature06204|pmid=17943129|last10=Minichillo|first10=T.|last11=Nilssen|first11=P. J.|last12=Thompson|first12=E.|last13=Watts|first13=I.|last14=Williams|first14=H. W.|url=http://doc.rero.ch/record/15550/files/PAL_E2962.pdf|accessdate=2023-01-20|archivedate=2023-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525103726/https://doc.rero.ch/record/15550/files/PAL_E2962.pdf}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == === ಟಿಪ್ಪಣಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಉಲ್ಲೇಕೊ === {{Reflist|30em}} === ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ === * {{Cite book|title=Cennino Cennini's ''Il Libro dell'Arte'': a New English Translation and Commentary with italian Transcription|last=Broecke|first=Lara|publisher=Archetype|year=2015|isbn=978-1-909492-28-8}} * {{Cite book|title=Prehistoric Textiles|url=https://archive.org/details/prehistorictexti0000barb_d8p7|last=Barber|first=E. j. w.|publisher=Princeton University Press|year=1991|isbn=978-0-691-00224-8}} * {{Cite book|title=A Perfect Red|url=https://archive.org/details/lextraordinaires0000amyb|last=Greenfield|first=Amy Butler|publisher=Editions Autrement (French translation)|year=2005|isbn=978-2-7467-1094-8}} * {{Cite book|title=Bright Earth, Art and the Invention of Colour|last=Ball|first=Philip|publisher=Hazan (French translation)|year=2001|isbn=978-2-7541-0503-3}} * {{Cite book|title=Psychologie de la couleur – Effets et symboliques|last=Heller|first=Eva|publisher=Pyramyd (French translation)|year=2009|isbn=978-2-35017-156-2}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/chinesered0000yanc|title=China Red|last=Chunling|first=Yan|publisher=Foreign Languages Press|year=2008|isbn=978-7-119-04531-3|location=Beijing|url-access=registration}} * {{Cite book|title=Rouge – Histoire d'une couleur|last=Pastoureau|first=Michel|publisher=Éditions du Seuil|year=2019|isbn=978-2-7578-7820-0}} * {{Cite book|title=Le petit livre des couleurs|url=https://archive.org/details/lepetitlivredesc0000domi|last=Pastoureau|first=Michel|publisher=Editions du Panama|year=2005|isbn=978-2-7578-0310-3}} * {{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|last2=Hoffmann, D. L.|last3=Garcia-Diez, M.|last4=Pettitt, P. B.|last5=Alcolea, J.|last6=De Balbin, R.|last7=Gonzalez-Sainz, C.|last8=de las Heras, C.|last9=Lasheras, J. A.|last10=Montes, R.|last11=Zilhao, J.|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|date=14 June 2012|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921|bibcode=2012Sci...336.1409P|url=https://durham-repository.worktribe.com/output/1498254}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/colourculturepra0000gage|title=Colour and Culture: Practice and Meaning from Antiquity to Abstraction|last=Gage|first=John|publisher=Thames and Hudson (Page numbers cited from French translation)|year=1993|isbn=978-2-87811-295-5|url-access=registration}} * {{Cite book|title=Couleurs – pigments et teintures dans les mains des peuples|url=https://archive.org/details/couleurspigments0000vari|last=Varichon|first=Anne|publisher=Seuil|year=2000|isbn=978-2-02-084697-4}} * {{Cite book|title=Plant pigments and their manipulation|last=Davies|first=Kevin M.|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|year=2004|isbn=978-1-4051-1737-1|page=6}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/factsonfileencyc00hend/page/6|title=Encyclopedia of Word and Phrase Origins|last=Hendrickson|first=Robert|publisher=Facts on File|year=1999|isbn=978-0-8160-3266-2|page=[https://archive.org/details/factsonfileencyc00hend/page/6 6]}} * {{Cite book|title=The Cambridge History of Western Textiles|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-0-521-34107-3|editor-last=Jenkins, David}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/materialstechniq00thom|title=The Materials and Techniques of Medieval Painting|last=Thompson|first=Daniel|publisher=Dover Publications|year=1956|isbn=978-0-486-20327-0}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/colour0000bomf|title=A Closer Look – Colour|last=Bomford|first=David|publisher=National Gallery Company, London|year=2000|isbn=978-1-85709-442-8|url-access=registration}} [[ವರ್ಗೊ:ಬಣ್ಣೊಲು]] i932y0l8lei87j2f0239gwhr9c0vs6a 0 23889 363715 350367 2026-08-01T19:19:48Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363715 wikitext text/x-wiki ಒಂಜಿ '''ವಾರ''' ಪಂಡ ಏಳ್ ದಿನೊಕುಲೆಗ್ ಸಮ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಮಯೊದ ಗಟಕ. ಉಂದು ಜಗತ್ತ್‌ದ ಮಾಂತ ಬಾಗೊಲೆಡ್ ದಿನೊಕುಲು ಚಕ್ರಾಕಾರೊಡು ಬಳಕೆ ಆಪುನ ಕಾಲಾದಿ. ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಬೇಲೆದ ದಿನೊಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಚ್ಚೆಲ್ ದೆಪ್ಪುನ ದಿನೊಕುಲುಂದು ರಡ್ಡ್ ಬಾಗೊ. ಅಂಚನೆ ಆರಾದನೆದ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ಸೂಚಿಸಯರ ಈ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗಳಸುವೆರ್. ವಾರೊಲೆನ್ ವರ್ಸೊದ ಕೆಲೆಂಡರ್‌ಲೆನ ಎದುರು ಲೆಕ್ಕೊ ದೀಡ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ವರ್ಸಗು 52 ವಾರೊ. "ವಾರೊ" ಪನ್ಪುನ ಪದೊನು ಆಯಾ ದಿನೊ ಒಂಜಿ ಉಪಬಾಗೊಂದು ಸೂಚಿಸದ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ಐತಾರೊ, ಸೋಮಾರೊ ಇಂಚ. ಪಿರಾಕ್‌ದ ಕಾಲೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ "ವಾರೊ"ದ ವಿದೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಡ್ ಒಂಜಿ ವಾರೊಗು ಪತ್ತ್ ದಿನೊ, ಇಟಲಿದ ಎಟ್ರುಸ್ಕನ್ ನಾಗರಿಕತೆಡ್ ಎನ್ಮೊ ದಿನೊತ ಪ್ರಾಕ್‌ದ ರೋಮನ್ಲು ಅಳವಡಿಸಯೆರ್. ಆಂಡ ಅಕುಲು ಏಳ್ ದಿನೊತ ವಾರೊಗು ಬದಲಾಯೆರ್. ಉಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ವ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ಡ್ ವ್ಯಾಪಿಸಂಡ್. ಇಂದೆಕ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಏಳು ದಿನೊತ ವಾರೊದ ಪ್ರಬಾವೊಲಾ ಆಂಡ್‍. ಉಂದು ಯೆಹೂದಿಯೆರಡ ಏಳು ದಿನೊತ ವಾರೊ ಅದ್ ನೆಲೆ ಊರ್ಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಶ.೩೨೧ಡ್, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟೈನ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡು ಏಳ್ ದಿನೊತ ವಾರೊನು ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ ಆದೇಶ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ಐತಾರೊನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ring">{{Cite web|last=Ring|first=Rosanna|date=22 January 2021|title=A history of time – the story behind our days, weeks, and months|url=https://www.stneotsmuseum.org.uk/articles/a-history-of-time-the-story-behind-our-days-weeks-and-months/|accessdate=6 January 2023|website=St Neots Museum|language=en-GB}}</ref> ಉಂದು ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಯುರೋಪ್‌ಗ್‌ ಪಗರ್ಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಜಗತ್ತ್‌ದ ಮಾಂತ ಬಾಗೊಗುಲಾ ಪಗರ್ಂಡ್. [[ಫೈಲ್:First_Day_of_Week_World_Map.svg|thumb|350x350px|ಕಾಮನ್ ಲೋಕಲ್ ಡಾಟಾ ರೆಪೊಸಿಟರಿ ಪ್ರಕಾರ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪುನ ವಾರೊದ ಸುರುತ ದಿನೊನು ತೋಜಾವುನ ವಿಶ್ವ ನಕ್ಷೆ <ref name="Ring"/>]] ==ಪುದರ್== ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ''[[:wikt:week|ವಾರೊ]]'' ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊ [[:en:Old English|ಪಿರಾಕ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌]]ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅಕೇರಿಗ್ [[:en:Common Germanic|ಸಾಮಾನ್ಯ ಜರ್ಮನಿಕ್‌]]ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದ ಬಹುಶಃ [[:en:Roman calendar|ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌]]ನ್ ಅಳವಡಿಸವುನ ದುಂಬು ವಿವರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಏಳ್ ದಿನೊತ ವಾರೊಗು ಮಸ್ತ್ ಬಾಸೆಲೆಡ್ "ಏಳ್"ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಶಬ್ದೊಡ್ ಪುದರ್ ದೀಡ್ತೆರ್. [[:en:archaism|ಪುರಾತತ್ವೊ]]ಡ್ '''ರಾತ್ರೆಲೆಡ್''' ("ಏಳು-ರಾತ್ರೆ") ಸಮಯೊನು ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಪಿರಾಕ್ದ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಅಬ್ಯಾಸೊನು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=worldwidewords>[http://www.worldwidewords.org/weirdwords/ww-sen1.htm sennight] at worldwidewords.org (retrieved 12 January 2017)</ref> ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ''[[:en:fortnight|ಪತ್ತನಾಲ್ ರಾತ್ರೆ]]'' ("ಪದಿನಾಲ್-ರಾತ್ರೆ"). ಗ್ರೀಕ್‌ಡ್ '''ಹೆಬ್ಡೊಮಾಡ್''' ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ಡ್ '''ಸೆಪ್ಟಿಮಾನಾ''' ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Romance languages|ರೊಮಾನ್ಸ್]] ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಏಳು ದಿನೊತ್ತ ಬಗೆಟ್ ವಿವರೊ ಉಂಡು. == ದಿನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊರ್ತು, ವಿವರಣೆ == ಒಂಜಿ ವಾರೊನು ಏಳ್ ದಿನಕುಲುಂದು ವಿವರಿಸವೊಲಿ. ಇತ್ತೆದ ಪೊಸ ಕಾಲೊಡು, ಸೂರ್ಯನ ಉದಿಪನೊಡ್ದು ಸೂರ್ಯೆ ಕಂತುನೆಟ ಪಗೆಲ್, ಸೂರ್ಯೆ ಕಂತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯೆ ಉದಯೊ ಮುಟ್ಟೊ ರಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತು. ಅಂಚಾದ್ ಒಂಜಿ ದಿನೊ ಪಂಡ 24 ಗಂಟೆ. [[day]]s ದ ಮಧ್ಯಂತರ ಪಂಡ್ದ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ,{{efn|1=ಪೂರ್ವ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊಡು, ದಿನೊಕುಲೆನ್ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತೊಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತೊಗು ಅತ್ತಂಡ ಸೂರ್ಯೋದಯೊಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯೋದಯೊಗು ಅಳೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಅಂಚಾದ್ ವಾರೊದ ಉದ್ದ (ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ದಿನ) ವರ್ಷೊದ ಸಮಯೊ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಕ್ಷಾಂಶೊಲೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಲೆಗ್ ಒಳಪೊಡು, ಹೊರತುಪಡಿಸದ್}}. == ಇಂಚ ತೂಲೆ == * ವಾರೊದ ದಿನೊತ ನಿರ್ಣಯ * ಜಿಪಿಎಸ್ ವಾರೊದ ಸಂಕ್ಯೆ * ವಾರೊದ ದಿನೊತ ಪುದರುಲು * ಬೇಲೆದ ವಾರೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರಾಂತ್ಯೊ == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} == ಎಚ್ಚದ ಓದುಗು == * {{Cite book|title=The Week: An Essay on the Origin and Development of the Seven-day Cycle|url=https://archive.org/details/weekessayonorigi0000fhco|last=Colson|first=Francis Henry|publisher=Cambridge University Press|year=1926|oclc=59110177}} * [[ವರ್ಗೊ:ವಾರೊ]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕುಲು]] kembaadrkuzh8eqhve4cla5kkvsf4gv 0 24392 363708 352478 2026-08-01T19:12:56Z InternetArchiveBot 4316 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363708 wikitext text/x-wiki [[File:Dharumar @Therukkuthu.jpg|thumb|'''ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು''' ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊರೊಂದುಪ್ಪುನ ಕಲಾವಿದೆರ್]] '''''ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು''''' ಒಂಜಿ ತಮಿಳು ಭಾಷೆದ ಪ್ರಕಾರ ಬೀದಿ ರಂಗಭೂಮಿ , [[ಭಾರತ]]ದ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ತಮಿಳು ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ಪುನವು.<ref>{{cite book | last = Sarachchandra | first = Ediriweera R. | title = The Folk Drama of Ceylon | publisher = Department of Cultural Affairs, Ceylon | location = Colombo | oclc = 63859810 | pages = 116 | year = 1966 }}</ref> ತೆರುಕುಟ್ಟು ಒಂಜಿ ಕೂತು ರೂಪ, ಮನರಂಜನೆ, ಆಚರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೋಧನೆದ ಮಾಧ್ಯಮ,<ref name="MLVardapande_history">{{cite book | last = Varadpande | first = Manohar Laxman | title = History of Indian Theatre | publisher = Abhinav Publications | orig-year = 1987 | year = 1990 | isbn = 978-81-7017-278-9 | oclc = 18270064 | pages = 39–44 }}</ref> ತಮಿಳಕಂನ ಆರಂಭೊಡ್ದೇ ಪುಟ್ಟುದುಂಡು.<ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20150814040440/http://discovertamilnadu.net/tamilnadu%20dances.html Dance forms of Tamilnadu<!-- Bot generated title -->]}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130619060246/http://tamilnadu.com/arts/therukoothu.html Tamilnadu.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619060246/http://tamilnadu.com/arts/therukoothu.html|date=19 June 2013}}</ref> ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು ವಿವಿಧ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಾವುಂಡು. ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊ [[ಹಿಂದೂ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯ ''[[ಮಹಾಭಾರತ]]''ದ ತಮಿಳು ಭಾಷಾ ಆವೃತ್ತಿಡ್ಡು ಬಯಿದುಂಡು, ಉಂದು [[ದ್ರೌಪದಿ]] ಪಾತ್ರೊನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುಂಡು.<ref>{{cite book | last = Srinivas | first = Smriti | title = Landscapes of Urban Memory | publisher = Orient Longman | orig-year = 2001 | year = 2004 | isbn = 81-250-2254-6 | oclc = 46353272 | pages = 23 }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊಡು '''ತೇರುಕ್ಕುಟ್ಟು''' ಬೊಕ್ಕ '''ಕತ್ತೈಕುಟ್ಟು''' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಲಾವಣೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ಆಂಡಲಾ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮೊಲೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸವುಂಡು. '''ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು''' ಪಂಡ ಮೆರವಣಿಗೆಡ್ ಚಲಿಸುನ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು, ಆಂಡ '''ಕಟ್ಟೈಕುಟ್ಟು''' ಪಂಡ [[ರಾತ್ರೆ]], ಒಂಜಿ ನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳೊಡು ನಿರೂಪಣೆದ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲೆನ್ ಸೂಚಿಸಾವುಂಡು.<ref>{{cite book | last = Bruin | first = Hanne M de | title = Kattaikkuttu: The flexibility of a south Indian theatre tradition | publisher = E. Forsten | year = 1999 | isbn = 978-90-6980-103-2 | oclc = 42312297 | pages = 85–99 }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸೊ== [[File:MET_DP363734.jpg|thumb|'''ಕೂತು ನರಶಿಮಾ''' ಪಾತ್ರೊದ ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಮುಖವಾಡ, ಸುಮಾರು 1700–1750]] '''ತೇರುಕ್ಕುಟ್ಟು''' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ತಮಿಳು ಬಾಸೆದ ''ತೇರು'' ("ಬೀದಿ") ಬೊಕ್ಕ ''ಕುಟ್ಟು'' ("ರಂಗಮಂದಿರ") ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು.<ref>{{cite book | last = Barfoot | first = C.C. | title = Theatre Intercontinental: Forms, Functions, Correspondences | publisher = Rodopi | year = 1993 | isbn = 90-5183-575-2 | oclc = 29909259 | pages = 116 }}</ref> "ಕಟ್ಟೈಕುಟ್ಟು" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಬೈದಿನವು ''ಕಟ್ಟಾಯಿ'' (ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಕಟ್ಟಾಯಿ ಚಮಂಕಲ್'') ಪನ್ಪಿನ ವಿಶೇಷ ಸಿಂಗಾರದ ಪುದರುಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ಸಾಹಿತಿ '''ಎಂ. ಷಣ್ಮುಗಂ ಪಿಳ್ಳೈ''' ತೇರುಕ್ಕುಟ್ಟುನು ತಮಿಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯ '''ಸಿಲಪ್ಪುತಿಕೇರಂ''' ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ '''ಸಿಲಪ್ಪುತಿಕೇರಂ''' ನ್ '''ತೇರುಕ್ಕುಟ್ಟು''' ದ ಆದಿ ರೂಪ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. '''ಸಿಲಪ್ಪುತಿಕೇರಂ''' ದ ಕತೆನ್ ಇತ್ತೆಲಾ '''ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು''' ನಟೆರ್ ನಡಪಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್, '''ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು''' ನಾಟಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಅಧ್ಯಾಯೊದ ಸುರುತ ಬೊಕ್ಕ ಅಂತ್ಯೊದಲೆಕ ಸುರು ಆಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಮುಗಿಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಟೆರ್ ಶ್ಲೋಕ ಡ್ ಗದ್ಯೊಡು ಪಾಡ್ದ್ ವಿವರನೆ ಪಾತೆರುವೆರ್, . '''ಸಿಲಪುತ್ತಿಕೇರಂ''' ಬೊಕ್ಕ '''ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು''''' ರಡ್ಡ್ ಲಾ ಮಹಿಳೆಯೆರೆನ ಶುದ್ಧತೆ ಬೊಕ್ಕ ನೈತಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದುಂಡು.<ref name="MLVardapande_history"/> ಆಂಡಲಾ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ತೂಂಡ '''ತೇರುಕ್ಕುಟ್ಟು''' ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪಿರಾಕ್ ದ ಅತ್ತ್.<ref name="MLVardapande_history"/> ಸಂಶೋಧಕೆರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಎ. ಫ್ರಾಸ್ಕಾ ಬರೆಯಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅರೆನ ಕೆಲವು ಶೋ-ಗೋಯರ್ಸ್ ನಂಬುನಂಚಿನ ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು ಮೂಲತಃ ಜಿಂಗಿ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite book | last = Frasca | first = Richard Armando | title = The Terukkūttu : ritual theater of Tamilnadu (Ph.D. thesis) | publisher = [[University of California, Berkeley]] | year = 1984 | oclc = 13876271 | pages = 140 }}</ref>ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]] ಡ್ದ್ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಗ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನವು, ಜಾಫ್ನಾ ಬೊಕ್ಕ ಬಟ್ಟಿಕಾಲೋವಾಡ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಂಡ್. ಸುರುತ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಂಗಮಂದಿರ (ಮುಕ್ತ ರಂಗಮಂದಿರ) ತೇರುಕುಟ್ಟು ನಾಟಕೊಲೆನ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಬೊಕ್ಕ ಶೈಲಿಡ್ ನಿಕಟವಾದ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymirror.lk/2003/12/24/feat/1.asp |title=Daily Mirror |author=W. T. A. Leslie Fernando |date=24 December 2003 |access-date=2007-11-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040323024055/http://www.dailymirror.lk/2003/12/24/feat/1.asp |archive-date=23 March 2004 }}</ref>ಜಾಫ್ನಾಡ್ '''ಜೆಸುಯಿಟ್ ಪಾದ್ರಿಲು''' ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ನಾಟಕೊಲೆನ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡು ತೆರುಕುಟ್ಟು ಶೈಲಿಡ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="WTAVerghese_drama">{{cite web | url = http://www.lankalibrary.com/rit/drama.htm | title = Did Sinhala drama originate in Christmas? | author = W. T. A. Leslie Fernando | access-date = 2007-11-21 }}</ref> ತೇರುಕ್ಕುಟ್ಟು ಬೊಕ್ಕ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]], [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಇಂಚಿನ ಬೇತೆ ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾರೊಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಾಮ್ಯತೆಲೆನ್ ಒವ್ವೆ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಗಮನಿಸೊಲಿ.<ref name="AlfH_Draudpadi">{{cite book | last = Hiltebeitel | first = Alf | author-link=Alf Hiltebeitel | title = The Cult of Draupadi: Mythologies: From Gingee to Kuruksetra | url = https://archive.org/details/cultofdraupad0000hilt | publisher = University Of Chicago Press | year = 1988 | isbn = 978-0-226-34046-3 | oclc = 18739841 | pages = [https://archive.org/details/cultofdraupad0000hilt/page/146 146]–149 }}</ref> ಆಂಡಲಾ, ಕಥಕಳಿದಲೆಕ ಅತ್ತ್, ತೇರುಕುಟ್ಟು ಕಮ್ಮಿ ಸಂಹಿತೆ ಆತ್ಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆತ ರೂಪೊಡ್ದ್ ಜಾನಪದ ಕಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.<ref>{{cite book | last = Richmond | first = Farley P. |author2=Darius L. Swann |author3=Phillip B. Zarrilli | title = Indian Theatre: Traditions of Performance | publisher = [[Motilal Banarsidass]] | orig-year = 1990 | year = 1993 | isbn = 978-0-8248-1322-2 | oclc = 20594132 | pages = 309 }}</ref> ಇಂಚಿಪ್ಪದ ಕಾಲೊಡು ಕೆಲವು ತೆರುಕುಟ್ಟು ಗುಂಪುಲು ವೃತ್ತಿಪರ ತಂಡೊ ಆದ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ದೆರ್.<ref>{{cite web | url = http://www.bowdoin.edu/news/archives/1bowdoincampus/000747.shtml | title = From Street Theater to Kattaikuttu | date = 4 November 1999 | access-date = 2007-11-21 }}</ref> ==ವಿಷಯ== [[ದ್ರೌಪದಿ]] ನ ಪಾತ್ರೊಗು ಒತ್ತು ಕೊರ್ದು, [[ಮಹಾಭಾರತ]] ದ ಕತೆತ ಪುನರಾವರ್ತನೆದ ಸುತ್ತ ಮಸ್ತ್ ತೇರುಕುಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನೊಲು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದುಂಡು. ರಾಮಾಯೊಣದ ಮಿತ್ತ್ ತೇರುಕುಟ್ಟು ನಾಟಕೊಲು ಮರಿಯಮ್ಮನ ಪರ್ಬೊದ ಪೊರ್ತುಡು ನಡಪುಂಡು, ಕೆಲವು ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ಸ್ಥಳೀಯ ದೈವೊಲುಲಾ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name="AlfH_Draudpadi"/> ತೇರುಕುಟ್ಟು ನಾಟಕೊಲು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಲೆನ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ತಮಿಳು ಪಂಚಾಂಗ ದ ಸುರುತ ಮಾಸ ಆಯಿನ ''ಚಿಟ್ಟಿರಾಯಿ'' ಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಇರ್ವತ್ತೊಂಜಿ ದಿನೊತ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವಲಾ ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name="MLVardapande_history"/> ತೇರುಕುಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನೊಲು ನೇಮದ ನಡುಟು ಸುರು ಆದ್ ಅಕೇರಿದ ದಿನೊತ ಕಾಂಡೆ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು. ತೇರುಕುಟ್ಟು ನಾಟಕೊಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರೊಲು: * ''ದ್ರೌಪದಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ'' (ದ್ರೌಪದಿನ ಮದಿಮೆ) * ''ಸುಪತ್ತಿರಾಯಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ'' (ಸುಭದ್ರನ ಮದಿಮೆ) * ''ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ್'' (ಅರ್ಜುನನ ಅಲ್ಲಿಗ್ ಮದಿಮೆ) * ''ಪಂಕಲ್ ಕಪಟಂ'' (ದ್ರೌಪದಿ ವ್ರತ) * ''ಅರ್ಜುನನ ತಪಂ'' (ಅರ್ಜುನನ ತಪಸ್ಸ್) * ''ಕೃಷ್ಣನ್ ತೈತು'' (ಕೃಷ್ಣನ ಮಿಷನ್) * ''ಅಭಿಮನ್ಯು ಕಾಂತೈ'' (ಅಭಿಮನ್ಯುನ ಸೋಲು) * ''ಕರ್ಣ ಮೋಕ್ಷಾಯಂ'' (ಕರ್ಣನ ಸೋಲು) * ''ಪತಿನೆತ್ತಂ ಪೊರ್'' (ಪದಿನೆಂಟನೆ ದಿನದ ಲಡಾಯಿ) * ''ಅರವಣ ಕಲಪ್ಪಾಲಿ'' ("ಅರವಣನ ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬಲಿ")<ref name="hindu">[https://web.archive.org/web/20121104064550/http://www.hindu.com/2001/08/17/stories/0917035f.htm] Symbol of sacrifice: Online edition of [[The Hindu]], 17 August 2001</ref> ತೇರುಕ್ಕುಟ್ಟು ನಾಟಕೊಲು ಗೀತೆ, ಸಂಗೀತ, ನಲಿಕೆ, ನಾಟಕೊನು "ಬುದ್ಧಿವಂತ ವೇದಿಕೆದ ತಂತ್ರೊಲೆನ್" ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು.<ref name=nytimes>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ|ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ವಿಮರ್ಶೆ: 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಣೆ' ಅದ್ಭುತ ದರ್ಶನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತದೆ|first=ಜೆಸ್ಸಿ|last=ಗ್ರೀನ್|ಪತ್ರಿಕೆ=ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿನಾಂಕ=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/theater/a-room-in-india-review-theatre-du-soleil.html?smid=pl-share}}</ref> ನಟೆರ್ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ವೇಷಭೂಷಣೊಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್ ಬಳಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯೊಲು ಪಂಪ್ ಆರ್ಗನ್/ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ಡ್ರಮ್ಸ್, ''ಮುಖವಿನೈ'' (ಒಂಜಿ ಒಬೊದ ಲೆಕೊನೆ ಒಂಜಿ ವಾದ್ಯ), ಬೊಕ್ಕ ಸಿಂಬಲ್ಸ್. ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇದಿಕೆನ್ ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳೊಡು, ಒಂಜಿ ತೆರೆದ ಮೈದಾನೊಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಏತ್ ಅನುಕೂಲಕರ ಸ್ಥಳೊಡು ಗುರುತು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಜನಕುಲು ಆಯತಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆದ ಮೂಜಿ ಬದಿಟ್ ಕುಲ್ಲುವೆರ್. ಗಾಯಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಗೀತಗಾರೆರೆನ ಗಾಯಕವರ್ಗ ವೇದಿಕೆದ ಪಿರವುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಟೆರ್ ಎದುರುದ ಭಾಗೊನ್ ಬಳಸುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಪರದೆನ್ ಪತೊಂದು ರಡ್ಡ್ ಜನ ವೇದಿಕೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್, ಅಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಆನೆದ ತರೆತ ಹಿಂದೂ ದೇವೆರೆನ [[ಗಣೇಶ]] ಧರಿನ ಒರಿ ನಟೆಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್. ಗಾಯಕ ಮಂಡಳಿ ಗಣಪತಿಗ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೇತೆ ಮಸ್ತ್ ದೈವೊಲೆಗ್ಲಾ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಣೇಶನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ಪುನ ನಟೆ ಇತ್ತೆ ವೇದಿಕೆಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ''ಕಟ್ಟಿಯಕ್ಕರನ್'' (ಜಸ್ಟರ್ ಬೊಕ್ಕ ''ಸೂತ್ರಧಾರೆ'' ಅಂಚನೆ ನಿರೂಪಕೆರ್) ವೇದಿಕೆಡ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಈ ''ಕತ್ತಿಯಕ್ಕರನ್'' ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ನಾಟಕದ ಕತೆನ್ ನಿರೂಪಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪಾತ್ರಿಲೆನ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಪಾತ್ರೊಲು ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ''ಕತ್ತಿಯಕ್ಕರ'' ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು, ವೇದಿಕೆಡ್ ನಡಪುನ ಘಟನೆಲೆಗ್ ಸಂದರ್ಭೊನು ಒದಗಾವುಂಡು, ದೃಶ್ಯೊಲೆನ ನಡುಟು ಜೋಕ್ಸ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ನಟೆರ್ ಸ್ವತಃ ಗಾಯನ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಕೋರಸ್ ದ ಬೆಂಬಲೊಡು. ತೇರುಕ್ಕುಟ್ಟು ನಾಟಕದ ಗ್ರಂಥ ಒಂಜಿ ವಿಚಾರೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಪಾಡ್ದನೊಲೆನ ಸರಣಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಾಡ್ದನೊಲಾ ಒಂಜಿ ರಾಗ ಡ್ ನಡಪುಂಡು, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಾಡ್ದನೊದ ರೂಪೊಡು ರಚನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದೆತ ದುಂಬು '''ವಿರುತ್ತಮ್''' ಉಂಡು, ಉಂದು ಪಾಡ್ದನೊದ ಒಂಜೇ ರಾಗೊಡು ನಾಲ್ ಸಾಲುದ ಪದ್ಯ ಪಠಣ.<ref>{{cite book | title = [[Grove Dictionary of Music and Musicians|The New Grove Dictionary of Music and Musicians]] | publisher = Oxford University Press | chapter = Introduction to Indian Music: Folk Music | isbn = 978-1-56159-174-9 | author = edited by Stanley Sadie. | year = 1980 }}</ref> ಪಾಡ್ದನೊದ ಪಿರವು, ಒರಿ ನಟೆ ಅಯಿನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಒಂಜಿ ಭಾಷಣ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಫ್ರೆಂಚ್ ರಂಗಮಂದಿರ ಕಂಪೆನಿ, '''ಥಿಯೇಟ್ರೆ ಡು ಸೊಲೀಲ್''', ಅಕ್ಲೆನ ನಾಟಕ 'ಎ ರೂಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಡ್ 'ತೆರುಕುಟ್ಟು'' ದ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ರಡ್ಡ್ ಕತೆಕುಲು ಉಂಡು, 'ದಿ ವೋ ಆಫ್ [[ದ್ರೌಪದಿ]]' ಬೊಕ್ಕ 'ದಿ ಡೆಫೀಟ್ ಆಫ್ [[ಕರ್ಣ]]'.<ref name=nytimes/> ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ== * {{cite book | last = Frasca | first = Richard Armando | title = Theatre of the Mahabharata: terukkuttu Performances in South India | url = https://archive.org/details/theaterofmahabha0000fras | publisher = University of Hawaii Press | year = 1990 | isbn = 978-0-8248-1290-4 | oclc = 21147946 }} * {{cite book | last = Gentes | first = Mary Josephine | title = Hinduism through village dance drama : narrative image and ritual process in South India's terukkuttu and Yaksagana ritual theaters (Ph.D. thesis) | publisher = University of Virginia | year = 1987 | oclc = 20052719 }} * {{cite journal | last = Frasca | first = Richard Armando | year = 1998 | title = The Dice Game and the Disrobing (Pakatai Tuyil): A terukkuttu Performance | journal = Asian Theatre Journal | volume = 15 | issue = 1 | pages = 1–44 | doi = 10.2307/1124097 | jstor = 1124097 | publisher = University of Hawai'i Press }} * {{cite book | last = Bruin | first = Hanne M de | title = Kattaikkuttu: The flexibility of a south Indian theatre tradition | publisher = E. Forsten | year = 1999 | isbn = 978-90-6980-103-2 | oclc = 42312297 }} * {{cite book | last = Shivaprakash | first = H S | title = Traditional theatres | url = https://archive.org/details/traditionaltheat0000shiv | publisher = Wisdom Tree | year = 2007 | isbn = 978-81-8328-075-4 | oclc = 85833550 | chapter = Regional theatres (ix. Terukuttu) }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20080905173916/http://www.kattaikkuttu.org/katinfo1.html Kattaikkuttu or terukkuttu] ==ಶೈಲಿ== [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ ೨೦೨೬ ಗೇನೊದ ಪಂತೊಲೆ ಲೇಕನೊಲು]] 6y9kob4gi0k83zcj131xhkir91noukc 0 25135 363741 354813 2026-08-01T19:53:32Z InternetArchiveBot 4316 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363741 wikitext text/x-wiki {{short description|Chinese American sex worker and madam (1829-1928)}} {{Distinguish|Lily Ah Toy}} {{family name hatnote|Toy|lang=Chinese}} {{Use dmy dates|date=March 2023}} {{Infobox person | name = ಆಹ್ ಟೋಯಿ | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1829|05|18}} | birth_place =ಗುವಾಂಗ್‌ಝೌ(ಕ್ಯಾಂಟನ್), ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್, ಕ್ವಿಂಗ್ ಚೀನಾ | death_date = {{death date and age|1928|02|01|1829|05|18}} | death_place = ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ | other_names = ಅಟೊಯ್, ಅಟೊಯ್, ಅಚೋಯ್, ಅಚೋಯ್ | occupation = ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಮೇಡಂ | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''ಆಹ್ ಟೋಯಿ''' ({{Lang-zh|c=亞彩|sl=Aa3 Coi2}};<ref>''Biographical Dictionary of Chinese Women: the Qing Period, 1644-1911''</ref> 18 May 1829 &ndash; 1 February 1928)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=y_4vCgAAQBAJ|title=Biographical Dictionary of Chinese Women: v. 1: The Qing Period, 1644-1911|last1=Lee|first1=Lily Xiao Hong|last2=Lau|first2=Clara|last3=Stefanowska|first3=A. D.|date=2015-07-17|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-47588-0|language=en}}</ref> ಚೀನೀ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್<ref>{{cite book |last=Stephens |first=Autumn |title=Wild Women: Crusaders, Curmudgeons, and Completely Corsetless Ladies in the Otherwise Virtuous Victorian Era |publisher=Conari |year=1992 |page=[https://archive.org/details/wildwomencrusade00step/page/164 164] |isbn=978-0-943233-36-9 |url=https://archive.org/details/wildwomencrusade00step/page/164 }}</ref> ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಗೋಲ್ಡ್ ರಶ್ ಸಮಯೊಡು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಡು ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಿಂಪ್ ಮೇಡಂ, ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಡ್ ಸುರೂತ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ/ಚೈನೀಸ್ ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯಾದ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref>{{cite book |last=Asbury |first=Herbert |author-link=Herbert Asbury |title=The Barbary Coast: An Informal History of the San Francisco Underworld |url=https://archive.org/details/barbarycoastinfo0000asbu |publisher=[[Thunder's Mouth Press]] |year=2002 |pages=[https://archive.org/details/barbarycoastinfo0000asbu/page/172 172] |isbn=978-1-56025-408-9}}</ref> 1848 ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ನಿರ್ದ್ ಬತ್ತಿನ,<ref>{{cite book |last=Espiritu |first=Yen Le |title=Asian American Women and Men: Labor, Laws and Love |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |year=1997 |pages=[https://archive.org/details/asianamericanwom00espi/page/32 32] |isbn=978-0-8039-7255-1 |url=https://archive.org/details/asianamericanwom00espi/page/32 }}</ref>ಆರ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಗಡಿನಾಡ್ಡ್ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಪೊಂಜೊವು ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name="cg">{{cite book |last=Okihiro |first=Gary Y. |title=Common Ground: Reimagining American History |url=https://archive.org/details/commongroundreim0000okih |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/commongroundreim0000okih/page/99 99] |isbn=978-0-691-07007-0|author-link=Gary Okihiro}}</ref> ==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ== ಆಹ್ ಟಾಯ್ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ/[[ಚೀನಾ]] ರ್ದ್ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಗ್ ಪೊನಗ, ಆರ್ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯೊಡು ತೀರ್ದ್ ಪೋಯಿನ ಅರೆನ ಕಂಡನಿನೊಟ್ಟುಗು ಪ್ರಯಾಣ ಮಲ್ತ್ ಇತ್ತೆರ್. ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಹಡಗ್‍‌‌‌‌ದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರೇಯಸಿ ಆಯೆರ್, ಆರ್ ಅರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಬಂಗಾರ್‌ನ್ ಕೊರ್ಯೆರ್ , ಆರ್ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಗ್ ಬರ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಗು , ಆಹ್ ಟಾಯ್ ಡ ಎಡ್ಡೆ ಕಾಸ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. 1851 ರ್ದ್ ದುಂಬು , ಕಾಲಿ ಏಳ್ ಚೀನೀ ಪೊಂಜೊಲು ನಗರಡ್ ಇತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಕೇಂದ್ ಬೈದ್ಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಅರೆನ ಪೊಸ ಪಟ್ಟಣಡ್ ಇತ್ತಿನಂಚಿನ ಆಂಜೊಲೆರ್ದ್ ಆಕರ್ಷಿಸುನಂಚಿನ ನೋಟನ್ ಗಮನಿಸಾದ್, ಅರೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಿಕಟ ವಾತಾವರಣಗ್ ಕಾಸ್ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಪಂದ್ ಅರೆನ್ ಎನ್ಯೆರ್. ಅರೆನ ಪೀಪ್ ಶೋ ಯಶಸ್ವಿ ಆಂಡ್, "ಲುಕೀ" ಗ್ ಒಂಜಿ ಔನ್ಸ್ ಬಂಗಾರ (ಪದಿನಾಜಿ ಡಾಲರ್) ಶುಲ್ಕ ಪಾಡ್ಯೆರ್,<ref>Curt Gentry, ''The Madams of San Francisco: A Highly Irreverent History''. (New York: Signet, 1964.) 1-109.</ref>ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಡ್ ಮಾತೆರ್ನೆರ್ದ್ಲ ಜಾಸ್ತಿ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚೀನೀ ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆರೆಡ್ ಒರ್ತಿ ಆಯೆರ್. ವೇಶ್ಯಾಗೃಹದ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಎ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅರೆನೊಟ್ಟುಗು ಪ್ರೀತಿ ಸಂಬಂಧರ್ದ್, ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ಸಮಿತಿ ತನಿಖೆದ ಸಮಯೊಡು ಆಹ್ ಟಾಯ್ ಅರೆನ ವೇಶ್ಯಾಗೃಹ ನಗರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆರ್ದ್ ಮುಚ್ಚುನ ತತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=":0">Sinn, Elizabeth. “Bound for California: The Emigration of Chinese Women.” In ''Pacific Crossing: California Gold, Chinese Migration, and the Making of Hong Kong'', 219–64. Hong Kong University Press, 2013. http://www.jstor.org/stable/j.ctt2854ct.13.</ref> ಆಹ್ ಟಾಯ್ ಅರೆನ್ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದ ಬೊಕ್ಕ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಹಿಳೆ ಪಂದ್ ವಿವರಣೆ ಮಲ್ದೆರ್; ಅಪಗಪಗ <ref>{{cite book|last1=Gentry|first1=Curt|title=The Madams of San Francisco|date=February 1977 |isbn=9780891740155|page=59|publisher=Comstock Editions, Incorporated }}</ref> ತನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ಅರೆನ ವ್ಯವಹಾರನು ಶೋಷಣೆರ್ದ್ ರಕ್ಷಿಸಾಯೆರೆ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ ಗಳಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.<ref>Jacqueline Baker Barnhart, ''The Fair but Frail'', p. 47</ref> ಆರ್ 1852 ಬೊಕ್ಕ 1853 ಡ್ ವೇಶ್ಯಾಗೃಹ ಸರಪಣಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಚೀನಾರ್ದ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್ . ಆಹ್ ಟಾಯ್ ಲಾ ಚೀನಾದ ಪುರುಷ ನಾಯಕರೆರ್ದ್ ಒತ್ತಡನು ಎದುರಿಸಾಯೆರ್, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ನಾರ್ಮನ್ ಆಸ್-ಸಿಂಗ್ ಪಂದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುನಂಚಿನ ಯುಯೆನ್ ಶೆಂಗ್, ನಗರೊಡು ವೇಶ್ಯಾಗೃಹ ಉದ್ಯಮನು ದುಂಬು ಕೊನೊಪಿನ ಮಹಿಳೆನ ಕಲ್ಪನೆನ್ ಇಷ್ಟಮಲ್ತಿಜೆರ್.<ref>Taniguchi, Nancy J. “Weaving a Different World: Women and the California Gold Rush.” ''California History'' 79, no. 2 (2000): 141–68. {{doi|10.2307/25463691}}.</ref> ಅವಾದ್‌ಲ, 1854 ತ ಪೊರ್ತುಗು, ಆಹ್ ಟಾಯ್ ಅರೆನ ದೂರುಲೆನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗ್ ಕೊನೊಯೆರೆ ಆಯಿಜಿ . ''ಜನರು v. ಹಾಲ್'' ಪ್ರಕರಣಡು, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಚೀನೀ ವ್ಯಕ್ತಿನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಜಾರ್ಜ್ ಹಾಲ್‌ನ ಶಿಕ್ಷೆನ್ ಇಜ್ಜಂದೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕದಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮುಟ್ಟದ ಅಮೆರಿಕದಕುಲು ಚೀನಿಯೆರೆನ್ ಸೇರಾಯೆರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಡು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಪನೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಕಾನೂನ್‌ನ್ ವಿಸ್ತರಿಸಿಯೆರ್.<ref>SCOCAL, [http://scocal.stanford.edu/opinion/people-v-hall-24483 People v. Hall], 62 Cal.2d 104, last visited Tuesday May 7, 2013</ref> ಈ ಕಾನೂನು ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆರೆನ್ ಗುರಿಯಾದ್ ದೀದ್ ಇಜ್ಜಿಂಡಲ, ಆಹ್ ಟಾಯ್ ಅರೆನ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ವ್ಯವಹಾರೊನು ನಿಯಂತ್ರಿಸೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಕಾಲರ್ದ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತಿನ ಪ್ರಬಲ ಚೀನೀ ಟಾಂಗ್ (ಸಂಘಟನೆ)ರ್ದ್ ಅರೆನ್ ಆರ್ ರಕ್ಷಿಣೆ ಮಲ್ಪನ ಸಾಮರ್ತ್ಯನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. 1854 ತ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನುದೊಟ್ಟುಗು, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಚೀನಿಯೆರ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಅಲೆನ ವ್ಯವಹಾರದ ಒತ್ತಡ ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಹ್ ಟಾಯ್ 1857 ಡ್ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದ ಲೈಂಗಿಕ ಕೆಲಸದ ವ್ಯವಹಾರರ್ದು ಪಿರವು ಸರಿಯೆರ್, ಪತ್ರಕರ್ತರೆಗ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಗಮನನು ಘೋಷಿಸಿಯೆರ್.<ref name=":0" /> ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=y_4vCgAAQBAJ|title=Biographical Dictionary of Chinese Women: v. 1: The Qing Period, 1644-1911|last1=Lee|first1=Lily Xiao Hong|last2=Lau|first2=Clara|last3=Stefanowska|first3=A. D.|date=2015-07-17|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-47588-0|language=en}}</ref>ಆರ್ ಚೀನಾಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮಹಿಳೆಯಾದ್ ಪಿರ ಪೊಯೆರ್, ತನ್ನ ಬಾಕಿದ ದಿನೊಲೆನ್ ಆರಾಮವಾದ್ ಕಳೆಪುನ ಉದ್ದೇಶ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್,<ref name="Pryor2006">{{cite book|last=Pryor|first=Alton|author-link=Alton Pryor|title=The Bawdy House Girls: A Look at the Brothels of the Old West|url=https://books.google.com/books?id=WTNA8KYYIgsC&pg=PA36|year=2006|publisher=Stagecoach Publishing|isbn=978-0-9747551-7-5|pages=36–38}}</ref> ಆಂಡ ಆರ್ 1859 ತ ಪೊರ್ತುಗು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ಗ್ ಪಿರ ಪೋಯೆರ್. 1868 ರ್ದ್ 1928 ಮುಟ್ಟ ಅರೆನ ಮರಣ ಮುಟ್ಟ, ಅರೆನ ಸಾಂತಾ ಕ್ಲಾರಾ ಕೌಂಟಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಶಾಂತ ಜೀವನೊನ್ ನಡೆಸಿಯೆರ್, ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ದಶಕರ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ಪಾಲುದಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್, ಆರ್ ಸುಮಾರ್ ಜನೊನ್ ಆರ್ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆತಿಜಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಡ್ [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]] ಮೂಲದ ಜನಕುಲು ಶ್ವೇತ ಜನೊನು ಮದಿಮೆ ಅಪುನೆನ್ ತಡೆವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಆಹ್ ಟಾಯ್ ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 1928 ರ್ದ್ 98 ನೇ ಪ್ರಯೊಡು ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಡ್ ತೀರ್ನಗ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಗ್ ಪಿರ ಪೋಯೆರ್,<ref>Gentry, Curt (1964) ''The Madams of San Francisco''; p. 65</ref> ಅವರ ಸೊನ್ಪತ್ತ ಒರ್ಂಬನೇ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊಗು ಸುಮಾರು ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಳು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite book |last=Yung |first=Judy |author-link=Judy Yung |title=Unbound Feet: A Social History of Chinese Women in San Francisco |publisher=[[University of California Press]] |year=1995 |page=[https://archive.org/details/unboundfeetsocia00yung/page/34 34] |isbn=978-0-520-08867-2 |url=https://archive.org/details/unboundfeetsocia00yung/page/34 }}</ref><ref name="Smith2005">{{cite book|last=Smith|first=James R.|author-link=James R. Smith|title=San Francisco's Lost Landmarks|url=https://books.google.com/books?id=Wvsudy6RdGAC&pg=PA76|year=2005|publisher=Quill Driver Books|isbn=978-1-884995-44-6|page=76}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ == ಒಲಿವಿಯಾ ಚೆಂಗ್ (ಕೆನಡಾ ನಟಿ) ಸಿನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದ ''ವಾರಿಯರ್ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)'' ಡ್ ಜಸ್ತಿ ಆದ್ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆಹ್ ಟಾಯ್ ನ್ ಚಿತ್ರಿಕರಣ ಮಲ್ಪ್‌ವೆರ್, ಉಂದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಡೇಕ್ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಡ್ ಟಾಂಗ್ ಯುದ್ಧ ಸಮಯೊಡು ನಡಪುಂಡು. ಈ ಸರಣಿ 1870 ತ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಡ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಆಪುಂಡು.<ref>{{Cite web |last=Ong |first=Giannina |date=2023-07-13 |title=On Playing Ah Toy: Olivia Cheng Talks "Warrior" |url=https://www.mochimag.com/entertainment/olivia-cheng-ah-toy-warrior-s3/ |access-date=2024-11-25 |website=Mochi Magazine |language=en-US}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ== *[https://web.archive.org/web/20170325210138/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldrush/peopleevents/p_chinese.html Ah Toy mention at PBS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170325210138/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldrush/peopleevents/p_chinese.html |date=2017-03-25 }} {{DEFAULTSORT:Ah, Toy}} [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026]] o7y4zj6q1f2oz6c34zsox4ynm08viel 0 25203 363750 355047 2026-08-01T20:00:38Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363750 wikitext text/x-wiki ಮಾ ಶೂಲಿನಿ ಪಂಡ ಪಾರ್ವತಿನ ಒಂಜಿ ರೂಪ.ದುರ್ಗಾ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ {| class="infobox" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;background-color: #FFC569; color :inherit;" |ಮಾ ಶೂಲಿನಿ |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div><nowiki> ವಿಜಯದ ದೇವತೆ ||</nowiki></div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[ಫೈಲ್:Maashoolini.jpeg|link=ಚಿತ್ರ:Maashoolini.jpeg|frameless]]<div class="infobox-caption"> ಮಾ ಶೂಲಿನಿ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" | [[Sanskrit|ಸಂಸ್ಕೃತ]]<nowiki> ಲಿಪ್ಯಂತರ ||</nowiki> | class="infobox-data" | ಶಾಲೆದ ಪೊಣ್ಣು |- ! class="infobox-label" scope="row" | ಅಫಿಲಿಯೇಟ್ | class="infobox-data" | ದೇವಿ, [[Durga|ದುರ್ಗಾ]], [[Parvati|ಪಾರ್ವತಿ]], [[Adi Parashakti|ಆದಿ ಪರಾಶಕ್ತಿ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | ನಿವಾಸ | class="infobox-data" | [[Mount Meru|ಮೇರು ಪರ್ವತ]], [[Mount Kailash|ಕೈಲಾಶ್]] ಪರ್ವತ . |- ! class="infobox-label" scope="row" | ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ | class="infobox-data" | ತ್ರಿಶೂಲ, [[Discus|ಡಿಸ್ಕಸ್]], ಶಂಖ, ಬಿಲ್ಲು, ಬಾಣ, [[Club (weapon)|ಕ್ಲಬ್]], [[Scimitar|ಸಿಮಿಟಾರ್]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | [[Vahana|ಪರ್ವತ]] | class="infobox-data" | [[Lion|ಸಿಮ.]] |- ! class="infobox-label" scope="row" | ಜೊತೆ. | class="infobox-data" | [[Shiva|ಶಿವ.]] |} ಶೂಲಿನಿ, ( [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶೂಲಿನಿ) ಪಂಡ [[ದುರ್ಗೆ|ದುರ್ಗಾ]] ಅತ್ತ್ಂಡ [[ಪಾರ್ವತಿ|ಪಾರ್ವತಿನ]] ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪ. ಆಲೆನ್ ದೇವಿ ಬೊಕ್ಕ ಶಕ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮಾ ಶೂಲಿನಿ ( ಮಹಾಶಕ್ತಿ ) - ರೂಪ ಬೊಕ್ಕ ರೂಪರಹಿತ, ಜ್ಞಾನ, ಬುದ್ಧಿ, ಸೃಷ್ಟಿ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿನಾಶದ ಮೂಲ. ಆಯೆ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಶಿವನ ಶಕ್ತಿ. ನರಸಿಂಹ, ಶ್ರೀ [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುನ]] ನಾಲ್ನೇ ಅವತಾರ, ಅಸಂಯಮ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜೆ [[ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು|ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುನ್]] ಕೆರ್ನ ಬುಕ್ಕೊ ತನ್ನ ಕೋಪೊನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿಜಿ. ಆರ್ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಗು ಒಂಜಿ ಬೆದರಿಕೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ನರಸಿಂಹನ್ ಸಮಾಧಾನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಶಿವೆ ಶರಭ ರೂಪೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತೆರ್. ಶಿವನ ಆಶೀರ್ವಾದೊಡು ಶೂಲಿನಿಲಾ ನರಸಿಂಹನ್ ವಶ ಮಲ್ಪೆರೆ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತೆರ್. ಶೂಲಿನಿ [[ದುರ್ಗೆ|ದುರ್ಗಾ]], '''ಶಿವಾನಿ''' ಬೊಕ್ಕ '''ಸಾಲೋನಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ಮಾ ಶೂಲಿನಿನ್ ದುರ್ಗಾ ಬೊಕ್ಕ [[ಪಾರ್ವತಿ]] ದೇವತೆಲೆಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಲ ದೇವಿ (ಸೋಲನ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಕುಲದೇವತೆ)ಲಾ ಅಂದ್. == ಮಾ ಶುಲಿನಿ ಅವತಾರ ಅಥಂಡ ಅವತಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Shivshambhu.jpeg|left|thumb| ಜೈ ಶಂಕರ]] ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನರಸಿಂಹ ರೂಪೊನು ಪಡೆಯೆರ್. ಉಂದು ವಿಷ್ಣುನ ನಾಲ್ನೇ ಅವತಾರ. ನರಸಿಂಹ ಅರ್ಧ ಮನುಷ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಧ ಸಿಂಹ, ನರಮಾನ್ಯನಂಚಿನ ಮಂಡೆ ಬೊಕ್ಕ ತಿರ್ತಭಾಗದ ದೇಹ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಸಿಂಹದಂಚಿನ ಮೋನೆ ಬೊಕ್ಕ ಉಗುರುಲು. <ref>{{Cite book |last=Williams, George M. (George Mason), 1940- |title=Handbook of Hindu mythology |url=https://archive.org/details/liang.handbookofhindum0000will |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-533261-2 |location=Oxford |oclc=124166483}}</ref> ನರಸಿಂಹ ಹಿರಣ್ಯಕಶ್ಯಪ್ ರಕ್ಕಸೆನ್ ವಧೆ ಮಲ್ತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವೆರ್-ದೇವತೆಲು ಅರೆನ ಕೋಪೊನು ಶಾಂತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿಜಿ. ನರಸಿಂಹ ನಾಶದ ಅಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಏರ್ಲಾ ಅರೆನ್ ಶಾಂತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿಜಿ. ಉಂದೆನ್ ತೂಯಿನ ಶಿವ ನರಸಿಂಹನ್ ಅಧೀನ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಣಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚ ಶಿವೆ ನರಸಿಂಹನ್ ಅಧೀನ ಮಲ್ಪರೆ ಶರಭ, ಸರಬೇಶ್ವರನ ರೂಪೊನು ಪಡೆಯೆರ್. ಈ ರೂಪ ಭಾಗ ಪಕ್ಕಿ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಗ ಸಿಂಹ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ '''ಶರಬೇಶ್ವರಮೂರ್ತಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<blockquote>ಅಂಚ ಶಿವೆ ನರಸಿಂಹನ್ ಅಧೀನ ಮಲ್ಪರೆ ಶರಭ, ಸರಬೇಶ್ವರನ ರೂಪೊನು ಪಡೆಯೆರ್. ಈ ರೂಪ ಭಾಗ ಪಕ್ಕಿ ಬೊಕ್ಕ ಭಾಗ ಸಿಂಹ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ '''ಶರಬೇಶ್ವರಮೂರ್ತಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.</blockquote> [[ಚಿತ್ರ:Boomshankarrr.JPEG|alt=By Suraj Shanu|thumb|386x386px| ಭಗವಾನ್ ಶರ್ಬಾ, ಬಲಪಂಥೀಯ ಆಟಗಾರ ಮಾ ಶುಲಿನಿ]] ಶರಭ ಪಂಡ ಆಜಿ ಕಾರ್‌ದ ಪ್ರಾಣಿ, ಸಿಂಹ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆನೆಡ್ದ್ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್, ಸಿಂಹನ್ ಮನಸ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿ. <ref>{{Cite web|date=2012-02-26|title=Cologne Scan|url=http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/monier/serveimg.pl?file=/scans/MWScan/MWScanjpg/mw1057-zaryahan.jpg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226140735/http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/monier/serveimg.pl?file=/scans/MWScan/MWScanjpg/mw1057-zaryahan.jpg|archivedate=2012-02-26|accessdate=2020-09-13}}</ref> ಅಪಗ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ಮಾ ಶೂಲಿನಿ ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಶರಭೇಶ್ವರನ ಬಲಭಾಗೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಅಲೆನ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪು - ಅಂಚಾದ್ ಅಲೆನ್ ಸಲೋನಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಲೆನ ಕೈಟ್ 'ಶೂಲ' ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಆಯುಧ ಉಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಅಲೆನ್ 'ಶೂಲ ಧಾರಿನಿ' ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ - ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಮಾ ಕಾಳಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಾ ದುರ್ಗಾನ ಒಂಜಿ ರೂಪ. ಅಲೆನ್ '''ಶೂಲಿನಿ ದುರ್ಗಾ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. [[ಫೈಲ್:Thodo_ground_during_Shoolini_Mahotsav.jpg|thumb|342x342px]] ಭಾರತದ ಅಣಬೆ ನಗರ ಸೋಲನ್, ಅಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನ '''ಶೂಲಿನಿ''' ದೇವಿನ ಪವಿತ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ದ್ ಅಯಿತ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಊರು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಶೂಲಿನಿ ಮೇಳೊಗು ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಜೂನ್ ದ ಕಡೆತ ವಾರೊಡು ಮುಲ್ಪ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೋಲನ ಪೋಷಕ ದೇವಿ ಮಾ ಶುಲಿನಿಗ್ ಸಮರ್ಪಿಸಾಯಿನ ಈ ಉತ್ಸವ ಶುಲಿನಿ ದೇವಿ ತನ್ನ ಮಲ್ಲ ಅಕ್ಕಗ್ ಮೂಜಿ ದಿನೊತ ಭೇಟಿನ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಸೋಲನದ ನಾಗರಿಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ನೆರೆಕರೆತ ಭಕ್ತೆರ್ ಶೂಲಿನಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಬರ್ಪೆರ್. <ref>{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=Historic Shoolini fair takes off|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/himachal/historic-shoolini-fair-takes-off-791270|accessdate=2020-09-05|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> ಶೂಲಿನಿ ದೇವಿನ್ ಅರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಸಮೃದ್ಧವಾದ್ ಅಲಂಕರಿಸಾಯಿನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಡ್ ದೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಸೊಲಾನ್ ನಗರೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಲೆಡ್ದ್ ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ ಮಾತ ಕಡೆಟ್ಲ ಮಸ್ತ್ ಆಡಂಬರೊಡು ನಡಪಾವೆರ್. ಗಂಜ್ ಬಜಾರ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತಾ ದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಅಲೆನ ಅಕ್ಕ ದೇವಿ ದುರ್ಗಾನ ನಿಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್, ಉಂದು ಶೂಲಿನಿ ದೇವಿನ ಅಂತಿಮ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನ. ಶೂಲಿನಿ ದೇವಿ ತನ್ನ ಅಕ್ಕನ ಇಲ್ಲಡ್ ಮೂಜಿ ದಿನ ಉಂತುದು ಬೊಕ್ಕ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ನಿವಾಸೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪೆ. ಶೂಲಿನಿ ಮೇಳದ ಕೊನೆತ ದಿನ ದೇವಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪಿನ ಯಾತ್ರೆನ್ ನನಲಾತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಡಂಬರೊಡು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೂಜಿನೆ ದಿನ ಉತ್ಸವದ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. ಸೊಲಾನ್ ಭಕ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂದರ್ಶಕೆರೆನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಜನಸಮೂಹೊಡು ದಿಂಜಿದ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಡೀ ಊರು ಅಪಾರ ಉತ್ಸಾಹ ಬೊಕ್ಕ ಉಲ್ಲಾಸೊಡು ದಿಂಜಿಂದ್ ಉಂಡು. ಸೋಲನ್ ನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲ ಸಮರ್ಥ ಶೂಲಿನಿ ಮೇಳ. <ref>{{Cite news|url=https://www.amarujala.com/shimla/shoolini-fair-in-solan-2020-online-darshan-of-goddess-shoolini|title=राज्य स्तरीय शूलिनी मेला स्थगित, ऑनलाइन मां के दर्शन कर सकेंगे श्रद्धालु|work=Amar Ujala|access-date=2020-09-05|language=hi}}</ref> == ಮಾ ಶುಲಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನ == ಸೋಲನ್ ನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲ ಸಮರ್ಥ ಶೂಲಿನಿ ಮೇಳ [[ಚಿತ್ರ:Maamandir.jpeg|alt=Maa Shoolini Temple|thumb|380x380px| ಶೂಲಿನಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ; [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] * ಸೋಳನ್ ಸೂಲಿನಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]] 3dnbtnl8ddx46hbxx57qr9tdmala80x 0 25212 363718 360810 2026-08-01T19:22:47Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363718 wikitext text/x-wiki   '''ಖಂಡೋಬಾ,''' '''ಮಾರ್ತಾಂಡ ಭೈರವ''' ಬೊಕ್ಕ '''ಮಲ್ಹಾರಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು [[ಹಿಂದೂ|ಒಂಜಿ ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆ ಆದುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಿವನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಲದೇವ (ಕುಟುಂಬ ದೇವತೆ) ಆರ್. ಕೆಲವು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮರಾಠೆ (ಯೋಧ) ಕೃಷಿ ಜಾತಿಲು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮುದಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಪುರೋಹಿತ) ಜಾತಿಲು, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಾಡುಲೆಡ್ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು ಕೆಲವು ಬೇಟೆಗಾರೆರ್/ಸಂಗ್ರಹಕಾರೆರ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಲೆನ ಪೋಷಕ ದೇವೆರ್ಲಾ ಆತೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆಗ್ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಬೊಕ್ಕ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಸೇರ್ದ್ ಜಾತಿನ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪಂದೆ ಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಸಂಪ್ರದಾಯೊನು ಕನಿಷ್ಠ ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ಜಾನಪದ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೊಂದುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಶಿವ, ಭೈರವ, ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ (ಸ್ಕಂದ) ದೇವೆರೆನ ಗುಣೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ದೇವತೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊಡು]] '''ಮಲ್ಲಣ್ಣ''' ಪಂಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕೊಡು]] '''ಮೈಲಾರ''' ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬೊನು [[ಶಿವ|ಲಿಂಗ]] ರೂಪೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮಲ್ಪುನ ಯೋಧೆ ಆದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜೆಜುರಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ. ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' ಗ್ರಂಥೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆಡ್ ಲಾ ವರ್ಣನೆ ಆಯಿನ ಖಂಡೋಬಾದ ದಂತಕಥೆಲು ಮಣಿ-ಮಲ್ಲರ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಅರೆನ ಗೆಲುವು ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಮದಿಮೆಲೆನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುಂಡು. == ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಪುದರ್ಲು == ಖಂಡೋಬಾ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ "ಖಂಡೋಬಾ" (ಖಂಡೋಬಾರ್ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೆರ್ರೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಆಯುಧ) ಬೊಕ್ಕ "ಬಾ" ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಕುಡೊಂಜಿ ಪುದರ್ "ಖಂಡೇರಾಯ" ಪಂಡ "ರಾಜೆ ಖಂಡೋಬಾ". ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ರೂಪ ಪಂಡ "ಖಂಡೇರಾವ್", ಉಂದೆಟ್ "ರಾವ್" (ರಾಜೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್, ಖಂಡೋಬಾನ್ ''"ಮಾರ್ತಂಡ'' ಭೈರವ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು "ಮಾರ್ತಂಡ" ( ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆನ ಅಡ್ಡನಾಮ) ಬೊಕ್ಕ "ಭೈರವ" ಪನ್ಪಿನ ಶಿವನ ಉಗ್ರ ರೂಪೊದ ಸಂಯೋಜನೆ. " ''ಮಲ್ಲಾರ"'' ಅತ್ತ್ಂಡ ''"ಮಲ್ಹಾರಿ"'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ "ಮಲ್ಲ" ಬೊಕ್ಕ " ''ಆರಿ'' " (ಶತ್ರು) ಪಂಡ್ದ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅರ್ಥ "ಮಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸನ ಶತ್ರು". ''"ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ"'' ದಾಖಲೆಡ್ ಉಂಡು "ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವೆ", ಮಲ್ಲನ ಶೌರ್ಯೊಗು ಸಂತೋಷೊಡು, ಮಲ್ಲಾರಿನ್ (ಮಲ್ಲನ ಶತ್ರು) "ಮಲ್ಲರಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಬೇತೆ ರೂಪಾಂತರೊಲು ''"ಮಲಣ್ಣ"'' ಬೊಕ್ಕ ''"ಮೈಲಾರ" ನ್'' ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ''ಖಂಡು ಗವ್ಡ'', ''ಮಹಾಲಸಾ-ಕಾಂತ್'' (ಮಹಾಲಸಾನ ಗಂಡ) ಬೊಕ್ಕ ''ಜೆಜುರಿಕಾ ವಾಣಿ'' ಉಂಡು. == ಐಕಾನೊಗ್ರಫಿ == [[ಫೈಲ್:Kadepathar_temple_sanctum.jpg|thumb|ಖಂಡೋಬಾದ ಪಿರಾಕ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಆಯಿನ ಜೆಜುರಿದ ಕಡೆಪಾಥರ್ ಗರ್ಭಗುಡಿ. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಮೂಜಿ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್: ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್ ದ ಮೂರ್ತಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು (ಒಂಜಿ ಲೋಹದ ಮೂರ್ತಿ ಮಹಲ್ಸಾ, ನಡುಟು, ಮಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ''ಲಿಂಗೊಲು'' ತನ್ನ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಲ್ಸಾನ್ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು).]] ಮೂರ್ತಿಲೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರ ನಾಲ್ ಕೈಟ್ ''ತ್ರಿಶೂಲ'', ಭಂಡಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿ ಪತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆತ್ಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರಾಠಾ ಸರ್ದಾರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಠಾಣೆರೆನ ವೇಷೊಡು ತೋಜಾವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ರಡ್ಡ್ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುದು ಒಂಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಒಂಜರ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುದುಪ್ಪುನ ಒರ್ತಿ ಯೋಧೆ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಶಿವನ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಶಿವ|ಲಿಂಗದ]] ರೂಪೊಡು ಅರೆನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. . ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್, ಖಂಡೋಬಾದ ರಡ್ಡ್ ನಿರೂಪಣೆಲು-ಆಣ್ವಿಕ ಲಿಂಗ ಬೊಕ್ಕ ಮಾನವರೂಪಿ ಕುದುರೆ-ಸವಾರಿದ ರೂಪ-ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜುಂಡು.&nbsp; ಖಂಡೋಬದ ಐತಿಹ್ಯೊಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದೈವ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಣಿ ರಾಕ್ಷಸೆರ್ನ ನಡುಟು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಲಡಾಯಿನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ದಂತಕಥೆದ ಮುಖ್ಯ ಲಿಖಿತ ಮೂಲ ಪಂಡ ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' (ಮಲ್ಲರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ), ಉಂದು [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಗ್ರಂಥ ''ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣದ'' ''ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕಂಡ'' ಅಧ್ಯಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪನ್ಪೆರ್, ಆಂಡ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ. ಆರ್ . ಸಿ. ಧೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊನು ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ. ಸಿದ್ಧಪಾಲ್ ಕೇಸಶ್ರೀ (೧೫೮೫) ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಆವೃತ್ತಿ [[ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ|ಮರಾಠಿಡ್]] ಲಭ್ಯ ಉಂಡು. ಬೇತೆ ಮೂಲೊಲೆಡ್ ಗಂಗಾಧರನ ಗ್ರಂಥೊಲು ''ಜಯದ್ರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' ಬೊಕ್ಕ ''ಮಾರ್ತಂಡ ವಿಜಯ'' (೧೮೨೧) ಬೊಕ್ಕ "ದೇವೆರೆನ ಕುರುಬೆರ್" ವಾಘ್ಯನ ಮೌಖಿಕ ಕತೆಕುಲು ಉಂಡು. [[ಫೈಲ್:Jejuri_khandoba.JPG|left|thumb|ಈ ರತ್ನೊನು ಖಂಡೋಬಾದ ಜೆಜುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.]] ಬ್ರಹ್ಮೆರ್ದ್ ಅಜೇಯತೆದ ವರ ಪಡೆತಿನ ರಾಕ್ಷಸೆ ಮಲ್ಲಾ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಮೆಗ್ಯೆ ಮಾಣಿ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಋಷಿಲೆನ್ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಏಳ್ ಋಷಿಲು ರಕ್ಷಣೆಗಾದ್ ಶಿವನ ಸಮೀಪಿಸನಗ, ಬೀದರ್ ದ ಕೈತಲ್ದ ಮೈಲಾಪುರದ ಆದಿಮೈಲಾರೊಡು ಶುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆಡ್ ಶಿವ ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವನ ರೂಪೊನು (ಮಹಾಮತ್ಯೆರ್ ಚೈತ್ರ ಖಂಡೋಬ ಪನ್ಪೆರ್) ಪಡೆಪೆರ್. ನಂದಿನ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದೈವೊಲೆನ ಸೈನ್ಯೊಗು ಮುನ್ನಡೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವ ಬಂಗಾರ್ದ ಬೊಕ್ಕ ಸೂರ್ಯನಲೆಕ ಮಿಂಚುನ, ಅರಿಶಿನೊಡು ಮುಚ್ಚುನ (ಹರಿದ್ರನ ಮೂಜಿ ಕಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಹಣೆಡ್ ಅರ್ಧಚಂದ್ರೆ). ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ಸೈನ್ಯೊನು ದೇವೆರ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚನೆ ಖಂಡೋಬಾ ಮಲ್ಲಾ ಬೊಕ್ಕ ಮಣಿನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೈಪಿನಗ, ಮಣಿ ತನ್ನ ಬೊಲ್ದುದ ಕುದುರೆನ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ತಪಸ್ಸ್ ದ ಕ್ರಮೊ ಆದ್ ಕೊರ್ದು ಒಂಜಿ ವರೊನು ಕೇನುವೆರ್. ಖಂಡೋಬದ ಪ್ರತೀ ದೇಸ್ತಾನೊಡು ಆಯೆ ಉಪ್ಪಡ್, ಜನಕ್ಲೆನ ಸ್ವಭಾವ ಸುಧಾರಿತ ಆವಡ್, ಆಯಗ್ ಕೋರಿದ ಮಾಸ ಕೊರ್ದು ವರ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಈ ವರೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆ, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಒರಿ ದೇವತೆ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆಪೆರ್. ಮಲ್ಲಗ್ ವರ ಕೊರ್ನಗ, ಲೋಕೊದ ಬೊಕ್ಕ ನರಮಾನಿ-ಮಾಂಸೊದ ನಾಶೊಗು ಕೇನುವೆರ್. ರಾಕ್ಷಸನ ಕೋರಿಕೆಡ್ ಕೋಪೊಗು ಬತ್ತಿನ ಖಂಡೋಬಾ ಆಯನ ತರೆ ಕಡ್ತ್ ದ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಲೆಡ್ ತಲೆ ಬೂರುಂಡು, ಅಲ್ಪ ಭಕ್ತೆರೆನ ಪಾದೊಲೆಡ್ ಮೆಚ್ಚಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಜಾಗೆ ಪ್ರೇಮಪುರಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲು ಎಂಚ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಈ ದಂತಕಥೆ ದುಂಬು ನನಲಾತ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಮೌಖಿಕ ಕತೆಕುಲು ಖಂಡೋಬಾನ ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸವುಂಡು—ಅರೆನ ಜಾನಪದ ದೇವತೆಡ್ದ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಲೆನ ದೇವತೆಗ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬರ್ಪುನವು—ಉಂದು ಪಠ್ಯ ಬರವುಲೆಡ್ದ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಪತ್ನಿಲು ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನೈನ್ ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಗಾ ಪನ್ಪಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೋದರ ಮಗೆ, ಲಿಂಗವತ್ ವಾಣಿ ಮಲ್ಸಾನ ಅಣ್ಣೆ ಹೆಗಾದಿ ಪ್ರಧಾನಿ, ಖಂಡೋಬಾಗ್ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ನಾಯಿ, ಮಣಿಗ್ ಕೊರ್ತಿನ ಕುದುರೆ, ಬೊಕ್ಕ ರಾಕ್ಷಸ ಸೋದರೊಲು ಕ್ರಮೊಟ್ಟು ವಿಷ್ಣು, ನಂದಿ, ಬೊಕ್ಕ ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಮಧು-ಕೈತಾಭೆರೆನ ಅವತಾರೊಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಬೇತೆ ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮಣಿ ಪನ್ಪಿನ ಮಣಿಮಲ್ಲ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಸೋತುದು ತನ್ನ ಬೊಲ್ದು ಕುದುರೆನ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ದಂತಕಥೆಲೆಡ್ ಮಲ್ಸಾ (ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾರ್ವತಿ) ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾನು (ಅತ್ತ್ಂಡ ಗಂಗಾ) ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಯುದ್ಧೊಡು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ಪ್ರತಿ ಸರ್ತಿಲಾ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನ ರತ್ನೊದ ರಕ್ತೊನು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ಅಂಚನೆ ಅಂಚನೆ, ಖಂಡೋಬಾನ ನಾಯಿ ಮಾತಾ ರಕ್ತೊನು ನುಂಗುದು ಪೋಪುಂಡು. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಮಲ್ಸಾ, ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪರೂಪೊಡು ಬನಾಯಿ, ಖಂಡೋಬಾನ ಪಿರವುಡು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್ದ್ ಕತ್ತಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಈಟಿಡ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಒರಿ ರಾಜೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಂತಕಥೆಲು ತೋಜಾವುಂಡು, ಆರ್ ತನ್ನ ಜೆಜುರಿ ಕೋಟೆಡ್ದ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಆರಂಭೊನು ಅಯಿಡ್ದ್ ಆರ್ ಚಿನ್ನೊನು ವಿತರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ, ರಾಜೆ ಖಂಡೋಬಾ ಬೇಟೆಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ "ಸರಸ" ಆದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಬದಲಾವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. == ಬೊಡೆದಿಲು == [[ಫೈಲ್:Khandoba_Mhalsa_Banai.jpg|thumb|ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ರಡ್ಡ್ ಮುಖ್ಯ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು: ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ.]] ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಕೆಲವು ಪೊಣ್ಣುಲು ಉಲ್ಲೆರ್, ಅಕುಲು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಸಂಪರ್ಕೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್ - ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ (ಬಾನು, ಬನುಬೈ) ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಮಾಲ್ಸಾ ಲಿಂಗಾಯತ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ವಾಣಿ) ಸಮುದಾಯೊಗು ಸೇರ್ದಿನಕುಲು, ರಡ್ಡನೆ ಬುಡೆದಿ ಬನಾಯಿ ಧಂಗಾರ್ (ಕುರುಬೆ ಜಾತಿ). ಮಹಲ್ಸಾ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮದಿಮೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್. ಕುಡೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಬನಾಯಿ ಪ್ರೀತಿಡ್ ದೈವೊಲೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಆಪುಂಡು. ಮಲ್ಸಾನ್ ಅಸೂಯೆ ಮಲ್ಪುನಾಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಒರಿ ಎಡ್ಡೆ ಅಡುಗೆ ಮಲ್ಪುನಾಯೆ - ಬನಾಯಿ ಒರಿ ಪ್ರೇಮಿ, ನಿಶ್ಚಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ, ಆಂಡ ಅರೆಗ್ ಅಡುಗೆ ಮಲ್ಪೆರೆಲಾ ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಗಳೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಮಲ್ಸಾ "ಸಂಸ್ಕೃತಿ" ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ "ಪ್ರಕೃತಿ"ನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು. ಅಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಖಂಡೋಬಾ ರಾಜೆ ದೇವೆರ್ ನಿಲೆಯಾಪೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಮೂಜಿನೆ ಬುಡೆದಿ ರಾಂಭಾಯಿ ಶಿಂಪಿನ್ ಒರಿ ಆಕಾಶ ಅಪ್ಸರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವಾಂಗಣ ಆಯಿನ ಒರಿ ದರ್ಜಿ ಪೊಣ್ಣು. ಆರೆನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ''[[ಅಪ್ಸರೆ|ದೇವಾಂಗಣ]]'' ಬಾನಾಯಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಮದಿಮೆ" ಮಲ್ತಿನ ಮುರ್ಲಿಲೆನ (ಖಂಡೋಬಾನ ಮಸ್ತ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ) ಮೂಲಮಾದರಿ ಆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ಬೇಟೆದ ನಂತರ ಅಲೆನ್ ತೂಯೆರ್. ರಾಂಭಾಯಿನ್ ಒರಿ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಜೆಜುರಿದ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಧಲೇವಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಒರಿ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನಾಲ್ನೆಯ ಪತ್ನಿ ಫುಲಾಯಿ ಮಾಲಿನ್ ಒರಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮುರ್ಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾದ ಭಕ್ತೆ. ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಒಂಜಿ ಮೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ಯ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ "ಡೌನಾ ಮಾಲ್" (ದಕ್ಷಿಣ ಮರತ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಡ್ ಆರ್ ಅಲೆನ್ ತೂಯೆರ್. ಐನನೇ ಬೊಡೆದಿ ಕಂಡೈ ಭಗ್ವಿನ್ ಕಬ್ಬುದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಜಾತಿದಕುಲು. ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಅಲೆನ್ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಅವೆನ್ ಬುಡ್ದು, ಮುರ್ಲಿಲು—ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಿತ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣುಲು—ದೇವೆರೆನ ಬೊಡೆದಿಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ರಡ್ನೆ ಬೊಡೆದಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. == ಬೇತೆ ಸಂಘೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾನ್ಯತೆಲು == [[ಫೈಲ್:Khandoba_Poona_painting_1800-05.jpg|thumb|325x325px|ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರೊಡು ಖಂಡೋಬಾ ಮೊಹ್ಲ್ಸಾನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಕುದುರೆನ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತೊಂದು, ಒಂಜಿ ನಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಟೆಂಡೆಂಟ್ಸ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು, ಅರೆನ ಎದುರು ವಾಘ್ಯ ನಲಿಕೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಚಿತ್ರೊನು ತೋಜಾವುಂಡು.]] ಮಲ್ಲಾನ (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಮೈಲಾರ) ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಖಂಡೋಬ (ಮಲ್ಲರಿ, ಮಲ್ಹಾರಿ, ಮೈಲಾರ) ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಭೈರವನೊಟ್ಟುಗುಲಾ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಆರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಟ್ಟಿ (ಒರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕೊಲೆಗಾರ)ನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಭಕ್ತೆರ್ ಖಂಡೋಬಾ ಶಿವನ ಪೂರ್ಣ ಅವತಾರ, ಭೈರವ ಅತ್ತ್ಂಡ ವೀರಭದ್ರನಲೆಕ ಭಾಗಶಃ ಅವತಾರ ಅತ್ತ್ ಪಂದ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಆರ್ ಒರಿ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ದೆತೊನುವೆರ್—ಅರೆನ ಕುದುರೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲು, ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಮನೆತನದ ಚಿಹ್ನೆಲು.&nbsp; ಸೊಂಥೈಮರ್ ಖಂಡೋಬಾದೊಟ್ಟುಗು ಮಣ್ಣ್ ಬೊಕ್ಕ ಗೊಂಡೆಲೆನ ಸಂಬಂಧೊನು ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ''ಮೂರ್ತಿಲೆನ್'' ಟರ್ಮೈಟ್ ಗುಡ್ಡೆಲೆಡ್ ಅತ್ತಂಡ "ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಮಲ್ತೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ಮೌಖಿಕ ದಂತಕಥೆಲು ಪನ್ಪುಂಡು. ಸೊಂತೆಮೈರ್ ನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವ (ಖಂಡೋಬಾ) ಪಂಡ ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಶಿವನ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮಾರ್ತಂಡ (ಮಿಂಚುನ ಗೋಳ) ಪಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪುದರ್, ಭೈರವ ಪಂಡ ಶಿವನ ಒಂಜಿ ರೂಪ. ಭಾನುವಾರೊಲು, ಚಿನ್ನ, ಬೊಕ್ಕ ಅರಿಶಿನೊಲು ಖಂಡೋಬಾದ ಆಚರಣೆಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗೊಲು, ಉಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಸೂರ್ಯನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸೂರ್ಯನ ಆರಾಧನೆನ್ ಫಲವತ್ತತೆಗ್ ಟರ್ಮೈಟ್ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ ರೂಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ಗುಣ ಮಲ್ಪುನ ಪಾತ್ರೊನು ಅರಿಶಿಣದ ಗುಣ ಮಲ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆನ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಗ್ ಕಾರಣ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಡು ಕಾರ್ತಿಕೇಯ (ಸ್ಕಂದ) ನ್ ಖಂಡೋಬಾನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತೊದ ಊಹೆಲು ಸ್ಕಂದ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಾಮ್ಯತೆಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು, ಅಂಚನೆ ಅಕ್ಲೆನ ಪರ್ವತೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಯುದ್ಧೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ, ಅಕ್ಲೆನ ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ ಸಾಮ್ಯತೆ (ಸ್ಕಂದನ ಶೂಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ಕತ್ತಿ) ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಜನಕ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪತ್ನಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಚಂಪಾ ಷಷ್ಠಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ದೈವೊಲೆನ ಪರ್ಬೊಲು ಕ್ರಮಾಂಕೊಡು ಖಂಡೋಬ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಕಂದಗ್ ಒಂಜೇ ದಿನ ಬರ್ಪುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆ ಚಿಹ್ನೆಲು ನಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಕುದುರೆ. == ಪೂಜೆ == [[ಫೈಲ್:Khandoba_in_a_household_shrine.JPG|thumb|ಖಂಡೋಬ (ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಮಲಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ದೇವಾಗರ್ ಇಪ್ಪುನ ಕೇಂದ್ರ ಮೂರ್ತಿ)]] ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಶಿವ ದೇವೆರೆನ್ ಆಯನ ಮೂಲ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುಂಡಲಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯೊಲು ಆರೆನ ಅವತಾರೊಲೆನ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಷ್ಟ ಮಲ್ಪ್ವೆ‌ರ್. ಅವುಲು, ಖಂಡೋಬಾ ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆದುಂಡು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಲದೇವ (ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ). ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವತೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ, ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಸಕಮ ಭಕ್ತಿ (ಆಸೆ-ಪ್ರದಾನ ಭಕ್ತಿ) ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ದೇವತೆ ಬೊಕ್ಕ ವ್ರತೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸವುನ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದೇವತೆಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ" ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಸಮಾಜೊದ ಮಾತಾ ವರ್ಗೊಲೆಡ್ದ್ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಮರಾಠಿ ಹಿಂದೂಲು ಆರೆನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಯೋಧೆರ್, ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಬ್ರಾಣೆರ್ (ಪುರೋಹಿತ) ಜಾತಿಲು, ಗುಡ್ಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಡುಲೆನ ಬೇಟೆಗಾರೆರ್-ಸಂಗ್ರಹಕಾರೆರ್, ವ್ಯಾಪಾರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಅರಸುಲೆನ ಪೋಷಕ ದೇವೆರ್. ಡೆಕ್ಕನ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬಾದ ಭಕ್ತೆರ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮರಾಠೆರ್ (ಕ್ಷತ್ರಿಯೆರ್) ಬೊಕ್ಕ ಕುನಾಬಿಲು, ಕುರುಬೆರ್ ಧಂಗರ್ ಲು, ಗ್ರಾಮದ ಕಾವಲುಗಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾವಲುಗಾರೆರ್ ರಾಮೋಶಿಲು—ಒಂಜಿ "ಸ್ವತಂತ್ರ ಬುಡಕಟ್ಟ್", ದುಂಬುದ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ" ಮಹರ್ ಲು, ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಾಲು, ಮೀನುಗಾರೆರ್-ಜನಪದ ಕೋಲಿಲು, ತೋಟಗಾರೆರ್ (ಮಾಲಿ ತಳಿಲು) ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಾತಿಲು. ಅರೆನ ಆರಾಧನೆಡ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ನಾಮಮಾತ್ರೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೊಂಕನಾಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್—ನಾಸಿಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾತಾರೊಡು—ಖಂಡೋಬಾನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ಕೆಲವೆರ್ ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ ಅನುಕರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಣೆರ್, ಚಂದ್ರಸೇನಿದ ಕಾಯಸ್ಥ ಅಧಿಪತಿಲು, ಅಂಚೆನೆ ಗೇಕ್ವಾಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಹೋಲ್ಕರ್ ನಂಚಿನ ರಾಜಕುಟುಂಬೊಲು ಖಂಡೋಬೊನು ಅಕ್ಲೆನ ಕುಲದೈವ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಯನ್ ಜೈನೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತೆರ್ಲಾ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆರ್ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಲೆನ "ರಾಜೆ" ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. . === ಆಚರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರಾಧನಾ ವಿಧಾನೊಲು | === ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಸರಿಯಾದ್ ಸಮಾಧಾನ ಮಲ್ತ್ ಜಿಂಡ ತೊಂದರೆ ಮಲ್ಪುನ ''ಕಡಕ್'' (ಉಗ್ರ ದೇವತೆ) ಖಂಡೋಬಾ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬೊನು [[ಮಂಜಲ್|ಅರಿಶಿಣ (ಭಂಡಾರ) ಬೆಳಕಾಯಿದ ಕಾಯಿ-ಇಲೆ, ಈರುಳ್ಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ತರಕಾರಿಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್]] ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇವೆರೆಗ್ ಪುರಾಣ ಪೊಲಿ - ಈರುಳ್ಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಳೆದ ಭರಿತ್ ರೋಡಗ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಿಹಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸರಳ ಅಡಿಗೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಮಸ್ತ್ ಭಕ್ತೆರ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಂಡಲಾ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ನೈವೇದ್ಯ (ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಅನ್ನದ ಅರ್ಪಣೆ) ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಉಲಯಿ ಮಾಸ ನಿಷೇಧ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಪಿದಯಿ ಮಲ್ಪುಂಡಲಾ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೋರಿದ ಮಾಸೊನುಲಾ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ಪಂಡ ''ನವಾಸ್'', ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಸುಗ್ಗಿ, ಒಂಜಿ ಪುರುಷ ಬಾಲೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಇಂಚಿನವುಲೆಗ್ ಬದಲಾದ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಅರ್ಪಣೆ. ''ನವಾಸ್'' ಪೂರ್ಣ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಜೋಕುಲೆನ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಕೆಲವು ''ಭಕ್ತೆರ್'' ಕೆಂಡಾಡ್ ನಡತೊಂದು ಬೊಕ್ಕ ನಡತೊಂದು ಪೋದು ಕಷ್ಟೊಗು ಒಳಗಾವೆರ್. ನವೊಲೆನ್ ಬಳಸುವ ಈ ರೀತಿದ ಆರಾಧನೆನ್ ''ಸಕಮಾಭಕ್ತಿ'' ಪನ್ಪೆರ್ —ಫಲ ನಿರೀಕ್ಷೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಆರಾಧನೆನ್ "ಕಡಿಮೆ ಗೌರವ"ದ ಭಕ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಆಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತೆರೆನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಭಗವಂತನ ಸಂಗತಿಗ್ ಮಾತ್ರ ಲೋಭಿಲು ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್, ಖಂಡೋಬಾಲೆನ್ ಬುಕೆಲಾ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್—ಅಂಚನೆ ನಿಜವಾದ್ ಲಾ ಹಸಿದ ಭಕ್ತೆರೆನ್ ''"ಮಾರ್ತಾಂಡ ವಿಜಯ" ಡ್'' ತೋಜಾವೆರ್. [[ಫೈಲ್:Vaghya.jpg|left|thumb|ಖಂಡೋಬಾದ ಟ್ರೆಕ್ಕರ್ ಎ. ''ವಾಘ್ಯ'']] ವಾಘ್ಯ ಪನ್ಪಿನ ಜೋಕುಲು (ಅತ್ತ್ಂಡ ವಾಘ್ಯ, ಅಕ್ಷರಶಃ "ಹುಲಿಲು") ಬೊಕ್ಕ ಮುರಾ ಪನ್ಪಿನ ಪೊಣ್ಣುಲು ದುಂಬು ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಣೆ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಕಡ್ಡಾಯ ಆತ್ಂಡ್. ವಾಘ್ಯೆರ್ ಖಂಡೋಬಾನ ಕುರುಬೆರೆನಲೆಕ ವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ತನ್ಕುಲೆನ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಆಂಡ ಮುರ್ಲಿಲು ಅರೆನ ದೈವಜ್ಞೆರಾದ್ (ದೇವಾಂಗೊಲು—ಅಪ್ಸರೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವದಾಸಿಲು) ವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ವಾಘ್ಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಪೊಣ್ಣು ವೀರ ಮುರಲಿಲು ಖಂಡೋಬಾನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾದ್ ಪಾಡುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಗ್ರತೆಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಕತೆಕುಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್—ರಾತ್ರೆ ಪೂರಾ ಗೀತೋತ್ಸವೊಲು, ಉಂದು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ನವಾಸ್ ನ ಪ್ರದರ್ಶನೊದ ನಂತರ ನಡಪುಂಡು. ಕುಡೊಂಜಿ ಕ್ರಮ ಪಂಡ ವೀರೆರ್ ಆಚರಣೆದ ರೀತಿಡ್ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನವು. ದಂತಕಥೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾನ್ ಜೆಜುರಿಡ್ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಜೆಜುರಿಡ್ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಡಿಪಾಯೊಗು ಒರಿ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ" ಮಂಗ (ಮಾಟಂಗಾ) ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಬಲಿ ಕೊರ್ಪೆ. ಈ ಪಂಥೊದ ಬೇತೆ ನಂಬಿಕೆಲು ಖಂಡೋಬಾ ವಾಘ್ಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವರ್ಶಿ (ಶಮನ್) ನ ದೇಹೊನು ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ಆರಾಧನೆದ ಕುಡೊಂಜಿ ಆಚರಣೆ ಪಂಡ ಸರಪಳಿನ್ ಮುರಿಪುನ ಕ್ರಮ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವ್ರತೊನು ನಡಪಾಯೆರೆ ಅತ್ತಂಡ ಒಂಜಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಕುಟುಂಬದ ವಿಧಿವಿಧಾನೊದ ರೂಪೊಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್—ಯುದ್ಧೊಡು ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಕಡ್ತ್ ದ್ ದೀತಿನ ಶಿವನ ಕತ್ತಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಹಾವುದೊಟ್ಟುಗು ಸರಪಳಿನ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಖುಷಿ ಮಲ್ಪುನ ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ ಪಂಡ ತಲಿಭರ್ನೆ, ಉಂದೆನ್ ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆದ ದಿನೊಟು ಮಲ್ಪೊಡು. ಒಂಜಿ ತಾಲಿ (ತಟ್ಟೆಡ್) ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಫಲವಸ್ತುಲು, ಅರೆಕಾ ಕಾಯಿ, ಕೇಸರಿ, ಅರಿಶಿನ (ಭಂಡಾರ) ಬೊಕ್ಕ ಬಚ್ಚಿರೆದ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಬುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾರಾಯಿನ್ ನೀರ್ ದಿಂಜಿದಿನ ಕುಂಟುದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ಆ ಕುಡುನು ಖಂಡೋಬದ ಮೂರ್ತಿ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಐನ್ ಜನ ಒಂಜಿ ತಾಳಿನ್ (ತಡ್ಪೆ) ಎತ್ತುದು, ಅವೆನ್ ಕುಡರಿದ ಮಿತ್ತ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ದೀದ್ "ಏಲ್ಕೋಟ್" ಅತ್ತ್ಂಡ "ಖಂಡೆ ರಾಯಚ ಏಳ್ಕೋಟ್" ಪನ್ಪೆರ್. ತಾಳಿಡ್ ಇತ್ತಿನ ತಾರಾಯಿನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುರಿದ್, ಸಕ್ಕರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ದ್ ದೋಸ್ತಿಲೆಗ್, ಬಂಧುಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ತಾಳಿ ಭರ್ನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಗೋಂದಾಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ ನಡಪುಂಡು.[೧] ಖಂಡೋಬಾನ್ ಫಲವತ್ತತೆನ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿಂದೂ ದಂಪತಿಲು ಮದಿಮೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದು ಅರೆನ ಆಶೀರ್ವಾದ ದೆತೊನುವೆರ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕುಟುಮೊಲುಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಮದಿಮೆದ ಸಮಾರಂಭೊದ ಭಾಗವಾದ್ ಜಾಗೃತಿನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮದಿಮೆಗ್ ದೇವೆರೆನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತೊದ ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ'' ಖಂಡೋಬಗ್ ಧೂಪ, ದೀಪ, ಅಡಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್. ಮರಾಠಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಮಾಸದ ಅರ್ಪಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಚೆ ''ಚೆಡಪಟಾಡಿ'' ಆರಾಧನೆದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು, ಉಂದೆಟ್ "ತನ್ನ ಕಡ್ಪುನ", ಕೊಕ್ಕೆ ಸ್ವಿಂಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ವೀರೆರ್ ಸ್ವಯಂ ದಹನ ಮಲ್ಪುನವು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮರಾಠಿ ಆವೃತ್ತಿ ಈ ರೀತಿದ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿನ್ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ, ರಾಕ್ಷಸೀಯ ''ಭಕ್ತಿ'' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ''ಮಾರ್ತಂಡ ವಿಜಯ'' ರಕ್ಷಸಿ ಭಕ್ತಿನ್ (ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಆತ್ಮಹಿಂಸೆದ ಮೂಲಕ ರಾಕ್ಷಸರಾಧನೆ) ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಸ್ವಾಧೀನ, ಗಾಳಿದ ರೂಪೊಡು, ಒಂಜಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ರಾಕ್ಷಸೀಯ ಆರಾಧನೆ ( ''ಪಿಶಾಚಿ ಪೂಜೆ'' ). ಶುದ್ಧ ಆರಾಧನೆ, ಸಾತ್ವಿಕ ಆರಾಧನೆ, ಒಂಜಿ ಬ್ರಾಣೆರ್ನ ಮೂಲಕ ಖಂಡೋಬಗ್ ಪೋಷಣೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&nbsp; === ಮುಸ್ಲಿಂ ಆರಾಧನೆ === ಜಟಪಥ ಖಂಡೋಬಾ ಮುಸ್ಲಿಮೆರೆಗ್ ಗೌರವ ಬೊಕ್ಕ ಆರಾಧನೆದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಸಂಪರ್ಕ ಅರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಶೈಲಿಡ್ ತೋಜುಂಡು. ಆರ್ ''ಮಲ್ಲು'' ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಜ್ಮತ್ ಖಾನ್ (ರೌತ್ರಾಯೆ) ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆರ್ ಸ್ವತಃ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಂಡ್ದ್ ಚಿತ್ರಿಸವೆರ್. ಅಜ್ಮತ್ ಖಾನ್ ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದುನ್ ಮೊಘಲ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರೆ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಕೊರ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು, ಖಂಡೋಬಾನ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ಜೆಜುರಿಡ್ದ್ ಪಲಾಯನ ಮಲ್ಪೊಡಾಂಡ್. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ಕೆಲವು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುನ ಪಠಾಣೆರೆನ ಚಿತ್ರಣ, ಅರೆನ ಒರಿ ಪತ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಯಿನವು, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಕುದುರೆ ಪಾಲಕೆ ಜೆಜುರಿಡ್ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಯಿನವು. ''ಮಾರ್ತಾಂಡ ವಿಜಯ'' ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪನ್ಪುಂಡು ಅರೆನ ಭಕ್ತೆರ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಪಂಡ್ದ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಆರಾಧನೆಗ್ ರಡ್ಡನೆ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರಾಜ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಯಾತ್ರಿಕೆರೆಗ್ ನಾಲ್ದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಹಕ್ಕ್ ಉಂಡು. ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' ಮುಸ್ಲಿಮೆರೆನ್ ಲಾ ದಾಖಲಾತ್ ಂಡ್ (ಅಕುಲು ''ಮಲ್ಲುಕ್ ಪಠಾಣ್'' ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಮಲ್ಲು ಖಾನ್'' ಪನ್ಪಿನ ದೇವೆರೆನ ಭಕ್ತೆರ್). ಜೆಜುರಿಡ್ ಒಂಜಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ದೈವೊದ ಕುದುರೆಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್. === ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು === [[ಫೈಲ್:Khandoba_temple_Pune.jpg|thumb|ಜೆಜುರಿ ಖಂಡೋಬಾ ನೂತನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಪೊರ್ತುಡು ಭಕ್ತೆರ್ ಒರಿ ಒರಿನ ಮಿತ್ತ್ ಅರಿಸಿನ ಪೊಡಿ (ಭಂಡಾರ) ಸಿಂಪಡಾಯಿನೆನ್ ತೂಲೆ.]] ಡೆಕ್ಕನ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ್ 600 ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ನಾಸಿಕ್ ಡ್ದ್ ಬಡಕಾಯಿಡ್ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ದಾವಣಗೆರೆ ಮುಟ್ಟ, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಂಕನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ವಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮುಟ್ಟ ಅರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಗೃತ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರೊಲೆಡ್, ದೇವಿನ್ ಅವೆಕ್ ಅತ್ತಂದೆ "ಜಾಗ್ರುತ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ಆರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಳಿಯಿನವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಗುರುತಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಕೋಟೆಲೆನಲೆಕ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಜೆಜುರಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪದ ಪೂಜಾರಿಲು ಗುರುಕುಲು, ಬ್ರಾಣೆರ್ ಅತ್ತ್. ಇಂಬೆರೆನ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಈ ರೀತಿ ಉಂಡು: ಜೆಜುರಿ ಖಂಡೋಬಾದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರ. ಉಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಡ್ದ್ 48 ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಮೂಲು ರಡ್ಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು: ಸುರುತವು ಕಡೆಪಾತರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಕಡೆಪಾತರ್ ಏರೆರೆ ಕಷ್ಟ. ರಡ್ಡನೆ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ <nowiki><i id="mwAmo">ಗಡ್-ಕೋಟ್</i></nowiki> ದೇವಸ್ಥಾನ, ಉಂದೆನ್ ಏರೆರೆ ಸುಲಭ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಸುಮಾರ್ 450 ಮೆಟ್ಟಿಲು, 18 ಕಮಾನಿ (ಕಮಾನುದ ಮೆಟ್ಟಿಲು) ಬೊಕ್ಕ 350 ದೀಪಮಲೊಲು (ದೀಪದ ಕಂಬೊಲು) ಉಂಡು. ರಡ್ಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲುಲಾ ಕೋಟೆದಂಚಿನ ರಚನೆಲು. [೧] ಪಾಲಿ (ರಾಜಪುರ) ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾಲಿ-ಪೆಂಬರ್, ಸಾತಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.[೨] ಆದಿ-ಮಾಯ್ಲಾರ್ ಅಥವಾ ಖಾನಾಪುರ (ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೀದರ್ ಸಮೀಪದ ಪೆಂಬರ್ ಅಥವಾ ಮೈಲ್ಕರ್ಪುರ) ನಾಲ್ದುರ್ಗ, ಒಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಮೈಲಾರಲಿಂಗ, ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕನಾ೯ಟಕ. ಮಂಗಸೂಳಿ, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರುನಾಡ. ಕರುನಾಡ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ದೇವರಗುಡ್ಡ ಮಾಲ್ತೇಶ್ ಅಥವಾ ಮೈಲಾರ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಮಣ್ಣಮೈಲಾರ ಅಥವಾ ಮೈಲಾರ (ಮೈಲಾರ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕನಾ೯ಟಕ). ನಿಮ್ಗಾಂವ್ ದಾವಡಿ, ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಶೇಗುಡ್, ಅಹಮದ್ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಕೊಮುರವೆಳ್ಳಿ, ಸಿದ್ದಿಪೇಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ, ತೆಲಂಗಾಣ. ಸತಾರೆ, ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಮಲೆಗಾಂವ್, ನಂದೆರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಮೈಲಾಪುರ ಮೈಲಾರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮೈಲಾಪುರ, ಯಾದಗಿರಿ, ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲಾ, ಕರುನಾಡ === ಉತ್ಸವೊಲು === [[ಫೈಲ್:Khanderao_with_Mhalsa.jpg|thumb|ತಿರುಚಿರಪ್ಪಳ್ಳಿ ಕಂಪೆನಿದ ಶೈಲಿದ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮಾಲ್ಸಾದೊಟ್ಟುಗು ಖಂಡೋಬಾ. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಶಿವನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ತ್ರಿಶೂಲ, ದಾಮರು ಬೊಕ್ಕ ಜಿಂಕೆ ತೋಜಾದ್ ಚಿತ್ರಣ ಮಲ್ತೆರ್.]] ಹಿಂದೂ ಮಾಸದ ಮಾರ್ಗಶಿರ್ಶದ ಪಕ್ಷದ ಸುರುತ ಪುಣ್ಣಮೆದ ದಿನೊಡ್ದ್ ಆರನೇ ದಿನ ಮುಟ್ಟ ಖಂಡೋಬಾನ ಗೌರವಾರ್ಥ ಆರು ದಿನೊತ ಪರ್ಬೊನು ಜೆಜುರಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಮಣಿ-ಮಲ್ಲನೊಟ್ಟುಗು ನಡತಿನ ಹೋರಾಟೊನು ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆಜಿದಾನಿ (ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿ) ಖಂಡೋಬ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಂದಿವೆ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಪೆಂಬರ್‍ಡ್ ಚಂಪಾ- ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉತ್ಸವ, ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುಂಡು, ಉಂದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು. ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮರಾಠೆರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿ ಉತ್ಸವೊನುಲಾ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಖಂಡೋಬ, ಮಲ್ಲ ಮೂರ್ತಿಲೆನ್ ಸುದ್ದ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಜಿ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಏಳನೇ ದಿನ ಚಂಪಾಸಷ್ಟ್ಲಿಚೆ ಪರ್ನೆ ಪನ್ಪಿನ ಪರ್ಬೊಡು ಭಕ್ತೆರ್ ಉಪವಾಸ ಮುರಿಪೆರ್. ಈ ಪರ್ಬೊಗು ಒಂಜಿ ಆಹ್ವಾನೊನು ಖಂಡೋಬಾದ ಆಹ್ವಾನ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಷ್ಟ. ಜೆಜುರಿಡ್ ಸೋಮವಾರೊಗು ಬರ್ಪಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆದ ದಿನ [[ಅಮಾಸೆ|ಸೋಮವತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆನ್]] ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಸಾ ಮೂರ್ತಿಲೆನ ಒಂಜಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿನ್ (ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ) ಮೆರವಣಿಗೆನ್ ಗಡ್-ಕೋಟ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ದ್ ಕರ್ಹಾ ನದಿಗ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್, ಅಲ್ಪ ಮೂರ್ತಿಲೆನ್ ಆಚರಣೆಡ್ ಸ್ನಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಾಲಿ-ಪೆಂಬಾರ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಲ್ಸಾದ ಮದಿಮೆದ ಲೇಸ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ನಡಪುಂಡು. ಅರಿಶಿನನ್ ದೈವೊಗು ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರೊದ ಗೌರವಾರ್ಥ ರಡ್ಡ್ ಪರ್ಬೊಲೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ದೇವರಗುಡ್ಡೊಡು ದಸರಾ ಪರ್ಬ ಬೊಕ್ಕ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮೈಲಾರೊಡು ಮಾಘ ಮಾಸೊಡು (ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ನಡಪುನ ಪನ್ನೆರಡು ದಿನೊತ ಪರ್ಬೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಪರ್ಬೊಲೆಡ್ಲಾ ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಣಿ-ಮಲ್ಲರ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ನಡುಟು ನಡತಿನ ಲಡಾಯಿನ್ ಚಿತ್ರಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಚೈತ್ರ ಪೂರ್ಣಿಮೆ (ಹಣ್ಣು ಚಂದ್ರೆ ದಿನ) ನ್ ಲಾ ಶುಭ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್, ಸೂರ್ಯನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಭಾನುವಾರೊಲೆನ್ ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆಗ್ ಶುಭ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. == ಆರಾಧನಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == [[ಫೈಲ್:Mailar_Mallanna_Khanapur.JPG|thumb|ಕನಾ೯ಟಕದ ಬೀದರ್ ಸಮೀಪದ ಖಾನ್ಪುರದ ಮೈಲಾರ ಮಲ್ಲಣ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ಬೊಡೆದಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು.]] ಖಂಡೋಬಾದ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮ ವೈದಿಕ ರುದ್ರನ ಪ್ರಭಾವೊನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುಂಡು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊಡು ಲಿಂಗ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿವ, ನಾಥ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥೊಲು. ಖಂಡೋಬಾ ವೈದಿಕ ರುದ್ರದ ವೃತ್ತಾಂತ ಆದಿತ್ತ್ ದ್ ಉಪ್ಪೊಲಿ, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಖಂಡೋಬಾದಲೆಕನೆ ರುದ್ರಲಾ ದರೋಡೆಕೋರೆರ್, ಕುದುರೆಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರೆ ಸಯನ ''ಮಲ್ಹಾರಿ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ ತೈತ್ತಿರಿಯ ಸಂಹಿತಾಡ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಅಲ್ಪ ಮಲ್ಹಾರಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ ಶತ್ರು ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್ (ರುದ್ರನ ಒಂಜಿ ಉಪನಾಮ, ಮಲ್ಹಾ- ಪ್ರಜಾಪತಿನ ವಿರೋಧಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್). ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾ ಒಂಜಿ ಪರ್ವತ ದೇವೆರ್, ಸೌರ ದೇವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಕೆರ್ ಆದ್ ಪುಟ್ಟುದು, ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ದೇವೆರ್ ಆದ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್. ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಶಿವನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊಡು ಶಿವನ ಚಂದ್ರನ ಚಿತ್ರ ಖಂಡೋಬಾನ ಸೌರ ಚಿತ್ರೊಗು ಎಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ದು, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಆಯಿನ ಚಂದ್ರ ದೇವೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್. ಸಿ. ಧೆರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೬೩ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೪೮ಡ್ ಬರೆತಿನ ರಡ್ಡ್ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಜಾನಪದ ದೇವತೆ ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಪತ್ನಿ ಮಾಲವನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು, ಉಂದು ಈ ಕಾಲೊಡು ಮೈಲಾರ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಜನಪ್ರಿಯತೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಈ ಜಾನಪದ ದೈವೊಗು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅರಸುಲು ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಮೈಲಾರನ್ ನಿಂದೆ ಮಲ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಣ್ಯೆರೆಗ್ ಬೇಜಾರು ಆಂಡ್. ಸುರುಟು ಶಿವನ ಅವತಾರ ಪಂಡ್ದ್ ಉನ್ನತಿ ಪಡೆಯಿನ ಮೈಲಾರನ್ ಶಿವರಾಧನೆದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕೆ ಬಸವಣ್ಣೆ ಖಂಡಿಸಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಮೈಲಾರನ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಹಾನುಭವ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಆಯಿನ ಚಕ್ರಧಾರ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೭೦), ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ (೧೨೯೬-೧೩೯೧) ಬೊಕ್ಕ ಶೇಖ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ (೧೫೬೦-೧೬೫೦) ಮೈಲಾರನ್ ಟೀಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ವರ್ಕಾರಿ ಕವಿ-ಸಂತ ಏಕನಾಥ್ ಲಾ ಖಂಡೋಬಾರ್ ಆರಾಧನೆದ ಬಗ್ಗೆ "ಅವಮಾನಕಾರಿ" ರೀತಿಡ್ ಬರೆಯೆರ್, ಆಂಡ ಅರೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಖಂಡೋಬಾರ್ ಲೆನ "ಮುಕ್ತ" ವಿಮರ್ಶೆ ಉಂತುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಆರಾಧನೆದ "ಅನಾಗರಿಕ" ಆಚರಣೆಲೆನ್ ಗುರಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕುರುಬೆರೆನ ದೇವೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಉಲ್ಲೇಖೊಲೆಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪಿನಂಚಿನ ಖಂಡೋಬಾದ ಆರಾಧನೆ ಕನಿಷ್ಠ 12ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರಾಕ್ ದವು ಪಂದ್ ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್. ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಜೈನ ಲೇಖಕೆರ್ ಬ್ರಹ್ಮಸಿವ ಪನ್ಪೆರ್, ಶೌರ್ಯೊನು ತೋಜಾದ್ ಯುದ್ಧೊಡು ಸೈತಿನ ಒರಿ ಜೈನೆರೆಗ್ ಮೈಲಾರ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ೧೩ನೆ ಶತಮಾನೊಗು, ರಾಜೆರ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಯೋಧೆರ್ ಮಲ್ಹಾರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರನ ಆರಾಧನೆನ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದಿಪನೊಡು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ನಾಶವಾದ್, ಖಂಡೋಬಾ ಇಂಚಿನ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮೊಲು ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಚಕ್ರಧಾರೆ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಲೀಲಚರಿತ್ರೆಡ್ "ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯೊಡು ವಿಷ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ನಾಶ ಆಪುಂಡು, ಆಂಡ ಮೈಲಾರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಒರಿಯುಂಡು" ಪಂಡ್ ದ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. ೧೩೬೯ಡ್ ವಾರಂಗಲ್ ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇನಾವೊಲು ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಶಾಸನೊಡು ಮಲ್ಲಾರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಲೆಕ್ಕ ಉಂಡು—ಶಿವೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ನಾಯಕ ಅರ್ಜುನಗ್ ಮಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಂಚಾದ್ ಅರೆಗ್ ಮಲ್ಲಾರಿ ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮೈಲಾರ ಕಾಕತಿಯ ರಾಜವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೮೩-೧೩೨೩) ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ, ಅಕ್ಲೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಒಂಜಿ ಗ್ರಂಥೊಡು ಮೈಲಾರ-ಭಕ್ತೆರೆನ ಸ್ವಯಂ-ಹಿಂಸೆದ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ ದ್ ದೇವೆರೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಡ್, ಮೈಲಾರನ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಲಿಂಗಾಯತ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತಿ ಸಂತೆರ್ ಈಶ್ವರ (ದೇವೆರ್) ನ ಕೆಳಮಟ್ಟೊದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ತೂಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ ಖಂಡೋಬಾ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಕುಟುಮೊದ ದೈವ ಆದಿತ್ತೆ. ೧೭೫೨ಡ್ ಮರಾಠಾ ರಾಜಕುಮಾರಿ ತಾರಾಬಾಯಿ ದೇವೆರೆನ ಸನ್ನಿಧಿಡ್ ಪೇಶ್ವ ಅರಸು ಬಾಲಾಜಿ ಬಾಜಿರಾವ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ಪೆರೆ ಖಂಡೋಬಾದ ಜೆಜುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. [೧] ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' ಖಂಡೋಬಾ ಸುರುಕು ಪ್ರೇಂಪುರ್ ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್—ಪೆಂಬರ್ (ಆದಿಮೈಲಾರ್, ಬೀದರ್ ದ ಸಮೀಪ, ಬೀದರ್ ದ ಸಮೀಪ) ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್—ಭಾನುವಾರದ ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಮರಾಠಿ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲು ಪನ್ಪುಂಡು ಖಂಡೋಬಾ ಮೂಲತಃ ಪ್ರೇಂಪುರ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ದ್, ನನ ನಲ್ದುರ್ಗ್, ಪಾಲಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚನೆ ಜೆಜುರಿಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಮೈಲಾರ ಪಂಥ ಪೆಂಬರ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಗು ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನವು ಆದುಪ್ಪೊಲಿ, ಅಲ್ಪ ಉಂದು ಖಂಡಕ ಪಂಥೊದೊಟ್ಟುಗು ವಿಲೀನ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ—ಪೈಥಾನ್-ಪೋಷಕ ಯಕ್ಷ (ಅರ್ಧ-ದೇವೆರ್) ಉಂದೆಕ್ ಅಯಿತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಕುಲು ಕನಡ್ಯ ಖಂಡೇರಾಯ ದೇವೆರೆನ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ದೈವ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಹುಶಃ ಈ ಪಂಥೊನು ಮೈಲಾರ-ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಲಿಂಗಾಯತ್, ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು ಡೆಕ್ಕನ್ ದ ಬೇತೆ ಭಾಗೊಲೆಗ್ ಪಸರಿಸಯೆರ್. ಮೈಲಾರೊದ ಜೊತೆಗೆ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಬೊಕ್ಕ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ದೇವತೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲಣ್ಣ, ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲು ಖಾನ್ ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಜಾನಪದ ದೇವತೆಲೆನ ಶಕ್ತ ಆರಾಧನೆಲೆನಂಚಿನ ಬೇತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲು ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆಡ್ ಸೇರ್ದ್, ಖಂಡೋಬಾನ ಪತ್ನಿಲು, ಮಲ್ಸಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬನಾಯಿ ಪನ್ಪಿನ ಗುರುತಿಸಾಯಿನ ದೇವತೆಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್.&nbsp; ಖಂಡೋಬಾ ಪಂಥದ ಬಗ್ಗೆ ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾಗ್ (೧೭೯೦) ಸಮರ್ಪಿತವಾದ್ ಒಂಜಿ ಸ್ತೋತ್ರೊಡು, ನರಂಜನಾಮಾಧವನ್ ಆಯನ್ "ಒರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜೆ, ಶ್ರೀಮಂತವಾದ್ ವಸ್ತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ರತ್ನೊಲೆಡ್ ಸೀರೆ ಪಾಡ್ದ್", ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು "ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್ ದ ಎರುನು ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಇರುವೆ ಕಚ್ಚಿದ ಗುಡ್ಡೆನ್ (ಖಟ್ವಾಂಗಾ) ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು ಪೋಯಿನ ಒರಿ ತಪಸ್ವಿ ಭಿಕ್ಷು" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ - ಶಿವನ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಣ. ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಸನ್ನಿವೇಶೊಡು (೧೮೫೫) [[ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್|ಒರಿ ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಮಿಷನರಿ ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಕೊಂಕನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಒರಿ ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಚರ್ಚೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಭೂತ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಶೂದ್ರೆರ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬರ್ಪಿನ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಶುದ್ಧತೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬೇತೆ ಒರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಅಪಹಾಸ್ಯದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಪುರೋಹಿತೆರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಗುರುಕುಲು. ಮರಾಠಿ ಪದ "ಖೇಲ್-ಖಂಡೋಬಾ", ಉಂದೆತ ಅರ್ಥ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ "ನಾಶ" ಪನ್ಪಿನವು, ಅರೆನ ಪಂಥೊಡ್ದ್ ಒರಿ ಭಕ್ತೆ ಉಪ್ಪುನವು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist|30em}} * {{Cite journal|last=Burman|first=J. J. Roy|jstor=4410485|journal=[[Economic and Political Weekly]]|title=Shivaji's Myth and Maharashtra's Syncretic Traditions|volume=36|date=Apr 14–20, 2001|pages=1226–1234|issue=14/15}} * {{Cite book |last=Gupta |first=Shakti M. |title=Karttikeya: The Son of Shiva |publisher=Somaiya Publications Pvt. Ltd. |year=1988 |isbn=81-7039-186-5 |location=Bombay}} * {{Cite book |last=Mate |first=M. S. |title=Temples and Legends of Maharashtra |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |year=1988 |location=Bombay}} * {{Cite book |last=Singh |first=Kumar Suresh |url=https://books.google.com/books?id=BsBEgVa804IC&q=Khandoba+god&pg=PR59 |title=People of India |last2=B. V. Bhanu |publisher=Anthropological Survey of India |year=2004 |isbn=978-81-7991-101-3}} * {{Cite book |last=Sontheimer |first=Günther-Dietz |title=Criminal Gods and Demon Devotees: Essays on the Guardians of Popular Hinduism |publisher=[[State University of New York|SUNY]] Press |year=1989 |isbn=0-88706-981-9 |editor-last=Alf Hiltebeitel |editor-link=Alf Hiltebeitel |chapter=Between Ghost and God: Folk Deity of the Deccan |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CLmuJhU3wC8C&q=Between+Ghost+and+God+Sontheimer&pg=PA299}} * {{Cite book |last=Sontheimer |first=Günther-Dietz |title=The History of Sacred Places in India as Reflected in Traditional Literature |publisher=BRILL |year=1990 |isbn=90-04-09318-4 |editor-last=Hans Bakker |chapter=God as King for All: The Sanskrit Malhari Mahatmya and its context |chapter-url=https://books.google.com/books?id=McwUAAAAIAAJ&q=khandoba&pg=PA129}} * {{Cite book |last=Sontheimer |first=Günther-Dietz |title=Images of Women in Maharashtrian Literature and Religion |publisher=[[State University of New York|SUNY]] Press |year=1996 |isbn=0-7914-2837-0 |editor-last=Anne Feldhaus |chapter=All the God's wives |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ooV3Rz9zQvQC&q=khandoba&pg=PA115}} * {{Cite journal|doi=10.2307/2053326|last=Stanley|first=John M.|date=Nov 1977|title=Special Time, Special Power: The Fluidity of Power in a Popular Hindu Festival|jstor=2053326|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Association for Asian Studies|volume=37|issue=1|pages=27–43}} * {{Cite book |last=Stanley |first=John. M. |url=https://archive.org/details/experienceofhind00zell |title=The Experience of Hinduism |year=1988 |editor-last=Eleanor Zelliot, Maxine Berntsen |chapter=Gods, Ghosts and Possession |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Stanley |first=John. M. |title=Criminal Gods and Demon Devotees: Essays on the Guardians of Popular Hinduism |url=https://archive.org/details/criminalgodsdemo0000unse |publisher=[[State University of New York|SUNY]] Press |year=1989 |isbn=0-88706-981-9 |editor-last=Alf Hiltebeitel |editor-link=Alf Hiltebeitel |chapter=The Captulation of Mani: A Conversion Myth in the Cult of Khandoba}} * {{Cite book |last=Underhill |first=Muriel Marion |title=The Hindu Religious Year |publisher=[[Asian Educational Services]] |year=1991 |isbn=81-206-0523-3}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20260317093046/http://jejuri.in/ ಲಾರ್ಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಹಿತಿ ಉಪ್ಪುನ ವೆಬ್ಸೈಟ್] Error in webarchive template: Check | url= ಮೌಲ್ಯ. ಖಾಲಿ. * [http://mallana-temple.blogspot.com ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ & ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು] [[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]] rx889plg31j7h7x8f7as6l3nuygbclp 0 25214 363723 360976 2026-08-01T19:28:01Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363723 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Zakariya_ibn_Muhammad_Qazwini_-_A_Rhinoceros_-_Walters_W659112A_-_Full_Page.jpg|thumb|ಜಕಾರಿಯಾ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕೊಡು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತಿನ ಖಡ್ಗಮೃಗ]] '''ಕರ್ಕಡನ್''' (ಅರೇಬಿಕ್ ಕರ್ಕدن ''ಕರ್ಕدن'' ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಕರ್ಗದನ್'', ಪರ್ಷಿಯನ್ ''ಬಾಸೆಡ್ದ್'' : كرگدن) ಪೌರಾಣಿಕ ಜೀವಿ ಪಂಡ ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಇರಾನ್ ದೇಶದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಮೈದಾನೊಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪೆರ್. ''ಕರ್ಗದನ್'' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಗು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಡ್ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥಲಾ ಉಂಡು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಲೆಟ್ಲಾ ''ಖಡ್ಗಮೃಗದ'' ಚಿತ್ರೊಲು ತೋಜುಂಡು. [ 1 ] ಯುನಿಕಾರ್ನ್ <ref name="suhr">{{Cite journal|last=Suhr|first=Elmer G.|title=An Interpretation of the Unicorn|journal=[[Folklore Society|Folklore]]|year=1964|volume=75|issue=2|pages=91–109|doi=10.1080/0015587x.1964.9716952}}</ref> ಉಂದೆನ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಮನಸ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ ಬೇತೆ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಉಗ್ರವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. <ref name="suhr" /> ಮೂಲತಃ ಭಾರತೀಯ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುಕು ೧೦ನೆ/೧೧ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ನನೊಂಜಿ ಬರವುದಕುಲೆಡ್ "ನೆರಳು ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಪಿರಾಕ್ದಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು" ಒಂಜಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಜೀವಿ ಆದ್ ವಿಕಸನ ಆಂಡ್. <ref name="lavers">{{Cite book |last=Lavers |first=Chris |url=https://books.google.com/books?id=GzMtZjql37oC&pg=PA108 |title=The Natural History of Unicorns |publisher=RandomHouse |year=2010 |isbn=978-0-06-087415-5 |pages=107–109}}</ref> ಉಂದೆಟ್ ವಿಚಿತ್ರ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಉಂಡು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮರ್ದ್ ದ ಗುಣ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಂಬು. == ವಿವರಣೆಲೆನ ವಿಕಾಸ == ಕಾರ್ಕಡೆರ್ನ ದ ಸುರುತ ವಿವರಣೆ 10ನೆ/11ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಅಲ್-ಬಿರುನಿ (973-1048) ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಉಂದೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ "ಒಂಜಿ ಎಮ್ಮೆದ ದೇಹೊದ... ಕಪ್ಪು, ಪುಡಿತ ಚರ್ಮ; ಚರ್ಮದ ಕೆಳ್ಗ್ ನೇಲುದುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಡೆವ್ಲಾಪ್. ಉಂದೆತ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಾದೊಡು ಮೂಜಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕುರುಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು... ಬಾಲ ಉದ್ದ ಇಜ್ಜಿ. ಕಣ್ಣ್ ಲು ಕೆಳಮುಖವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೇತೆ ಮಾತಾ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ದ್ ಕೆಳಗ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ ಒಂಜಿ ಕೊಂಬು ಉಂಡು ಉಂದು ಮೂಂಕುದ ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಗ್ಗುಂಡು." ಅಲ್-ಬಿರುನಿನ ಕೆಲಸೊದ ಒಂಜಿ ತುಂಡು, ಬೇತೆ ಲೇಖಕೆರೆನ ಕೆಲಸೊಡು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆತ್ಂಡ್, ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುಂಡು: "ಕೊಂಬು ಶಂಕುರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ತಲೆತ ಕಡೆಕ್ ಪಿರ ಬಗ್ಗುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಕಟ್ಟುಡ್ದ್ ಲಾ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು... ಪ್ರಾಣಿದ ಕಿನ್ನಿಲು ಕತ್ತೆದ ಕಿನ್ನಿಲೆನಲೆಕ ರಡ್ಡ್ ಬದಿಟ್ಲಾ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ... ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ದ ತುಟಿ ಒಂಜಿ ಬೆರಳುದ ಆಕಾರೊಡು ರೂಪೊಗೊಂಡುಂಡು, ಒಂಜಿ ಎಲೆಪ್ಡ್ ಕಾಂಡೊಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ." ಈ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಣನೆಲು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾದ್ ಭಾರತೀಯ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆಗ್ ಸಮ್ಮತವಾದುಂಡು. [೧] ಆಂಡ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಬೊಕ್ಕ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ನಡುಟು ಭವಿಷ್ಯದ ಗೊಂದಲ ದುಂಬೇ ರೂಪೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಡ್ ಖಡ್ಗಮೃಗೊಗು ಬಳಕೆ ಆಪಿನಂಚಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಾಣಿಗ್ ಕರ್ಕದನ್ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಗೊಂದಲ ಜೀವಿದ ಚಿತ್ರಣೊಲೆಡ್ ತೋಜುಂಡು. [2] ಅಲ್-ಬಿರುನಿ ನಂತರ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಅರೆನ ವರ್ಣನೆನ್ ದೆತೊನುದು ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ನೇರ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಿರಾಕ್ದ ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿನ್ ಓದುನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುನ ಕಷ್ಟೊಲೆಡ್ದ್. ವಿವರಣೆಡ್ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆ ಕೊಂಬುಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನವು: ಅಲ್-ಬಿರುನಿ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ, ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುನ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ಪುನಗ, ನನೊಂಜಿ ಬರವುದಕುಲು ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಉದ್ದದ, ನೇರವಾದ್ ಕೊಂಬು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಕಲಾವಿದೆರೆನ ಚಿತ್ರಣೊಡು ಅಯಿತ ಮೂಂಕುಡ್ದ್ ಅಯಿತ ಹುಬ್ಬು ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. <ref name="lavers"/> ಪರ್ಷಿಯನ್ ವೈದ್ಯೆರ್ ಜಕಾರಿಯಾ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ (ಮರಣ ೧೨೮೩) ಹದಿಮೂಜನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕೊನೊಟು ತನ್ನ ''ಅಜೈಬ್ ಅಲ್-ಮಖ್ಲುಕತ್'' <ref name="lavers"/> ಕೊಂಬುನ್ ವಿಷೊದೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಬರವುದಕುಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ. ಕೆಲವು ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಆರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್: ಕೊಂಬುನ್ ಹಿಡಿಯೆರೆ ಕರುಳು ತೆರೆದು ಮಲಬದ್ಧತೆನ್ ನಿವಾರಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಅಪಸ್ಮಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕುಂಟು ಗುಣ ಮಲ್ಪುಂಡು. <ref name="hees">{{Cite book |last=Hees |first=Syrinx von |url=https://books.google.com/books?id=q8ZztmBZzvAC&pg=PA207 |title=Enzyklopädie als Spiegel des Weltbildes |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |year=2002 |isbn=978-3-447-04511-7 |pages=205–208}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಬರವುದಕುಲು ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕೊಂಬು ವಿಷ ಕೊರ್ನಗ ಬೆಚ್ಚ ಆಪುಂಡು, ಕೊಂಬು ಒಂಜಿ ಪ್ರತಿವಿಷ ಆದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಅಲಿಕಾರ್ನ್ ಗ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಯುರೋಪ್ ಡ್ ಪ್ರಚಲಿತವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡಲಾ ಈ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಮಾತಾ ಬರವುದಕುಲು ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್. <ref name="lavers" /> ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊಡು, ಇಬ್ನ್ ಬತ್ತುತಾ, ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಲೇಖನೊಡು, ಭಾರತೊಡು ತೂಯಿನ ಖಡ್ಗಮೃಗೊನು ಕಾರ್ಕದನ್ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಉಗ್ರ ಪ್ರಾಣಿ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಆನೆಲೆನಲೆಕ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಅಯಿತ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಪಾಡುಂಡು; <ref>{{Cite book |last=Ettinghausen |first=Richard |title=The Unicorn |url=https://archive.org/details/unicorn00etti |publisher=Freer Gallery of Art. Occasional Papers 1 |year=1950 |pages=[https://archive.org/details/unicorn00etti/page/16 12]–21}}</ref> ಉಂದು ಒಂಜಿ ದಂತಕಥೆ "ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ವೊಯೇಜ್ ಆಫ್ ಸಿಂದಾಬಾದ್ ದಿ ಸೈಲರ್" ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕೊಡು ''ಒಂಜಿ ಸಾವಿರ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ರಾತ್ರೆಡ್'' ಪನ್ಪೆರ್. <ref name="lane">{{Cite book |last=Lane |first=Edward William |url=https://archive.org/details/thousandandonen02lanegoog |title=The thousand and one nights, commonly called, in England, the Arabian nights' entertainments |year=1841 |page=[https://archive.org/details/thousandandonen02lanegoog/page/n111 95] note 29}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burton |first=Richard |author-link=Richard Francis Burton |url=https://books.google.com/books?id=roCcqNfpyksC&pg=PA69 |title=The Book of Thousand Nights and One Nights |publisher=Digireads.com |year=1885 |isbn=9781420936377 |page=69}}</ref> ಕರ್ಕಡೆರ್ನ ನ್ ಎಲ್ಮರ್ ಸುಹ್ರ್ "ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. <ref>{{Cite journal|last=Suhr|first=Elmer G.|title=An Interpretation of the Medusa|journal=[[Folklore Society|Folklore]]|year=1965|volume=76|issue=2|pages=90–103|doi=10.1080/0015587x.1965.9716995}}</ref> ಈ ಪುದರ್ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೃಗಾಲಯೊಲೆಡ್ ಎಸ್ಕೊರಿಯಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಡ್ ಲಾ ಉಂಡು, ಅಲ್ಪ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಚಿತ್ರೊಲೆನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಲೆಡ್ ಕರ್ಕಡನ್ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ತೋಜುಂಡು. <ref name="contadini">{{Cite journal|last=Contadini|first=Anna|title=A Bestiary Tale: Text and Image of the Unicorn in the Kitāb naʿt al-hayawān (British Library, or. 2784)|journal=[[Muqarnas (journal)|Muqarnas]]|year=2003|volume=20|pages=17–33|jstor=1523325|doi=10.1163/22118993-90000037|url=https://eprints.soas.ac.uk/434/1/UnicornMuqarnas2003.pdf|archivedate=2020-11-24|access-date=2026-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124004948/https://eprints.soas.ac.uk/434/1/UnicornMuqarnas2003.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಕೊಂಬು == ಕೊಂಬು ವಿಷೊಗು ಒಂಜಿ ಪ್ರತಿವಿಷ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಬರವುದಕುಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆಯಿನ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ, ಚಾಕುವಿನ ಕೈತಲ್ದ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಲಾ ಗಮನಿಸವೆರ್. ಕ್ರಿಸ್ ಲೇವರ್ಸ್ ನ ''ದಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ಸ್ ದ'' ಪ್ರಕಾರ, ಐವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಮೂಳೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ ಒಂಜಿ ರಹಸ್ಯಮಯ ವಸ್ತು, ಖುಟು, [[wiktionary:alexipharmic|ಅಲೆಕ್ಸಿಫಾರ್ಮಿಕ್]] ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ರಡ್ಡ್ "ರಹಸ್ಯಮಯ ಕೊಂಬುಲೆನ್" ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಲೆನ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಅಂಚಾದ್ ಅವು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ಲಾವರ್ಸ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ೧೩ನೆ ಶತಮಾನೊಡು, ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಕೊಂಬುನ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರತಿವಿಷ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಖಡ್ಗಮೃಗೊನು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="lavers"/> == ಪುದರ್ == ''ಕಾರ್ಕಡನ್'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಕುರ್ದಿಶ್ ಪುದರ್ ಕಾರ್ಕದನ್ ದ ಒಂಜಿ ರೂಪ, ಅರ್ಥ ಒಂಜಿ ಕೊಂಬುದ ಕತ್ತೆ [ಕಾರ್ ಕಿಟ್ ದಾನ್]. ಪರ್ಷಿಯನ್ ''ಕರ್ಗದನ್'', ಅತ್ತ್ಂಡ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] ''ಕರ್ತಜನ್'', ಪಂಡ "ಮರುಭೂಮಿದ ಅಧಿಪತಿ" ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ. <ref>{{Cite book |last=Lunds universitet. Historiska museet samt mynt- och medaljkabinettet |url=https://books.google.com/books?id=Th3jAAAAMAAJ&q=kartajan+%22lord+of+the+desert%22 |title=Meddelanden från Lunds Universitets historiska museum: Mémoires du Musée historique de l'Université de Lund |publisher=C.W.K. Gleerup |year=1973 |page=193}}</ref> ಫ್ರಿಟ್ಜ್ ಹೋಮ್ಮೆಲ್ ಈ ಶಬ್ದ ಅಬಿಸಿನಿಯಾಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಅರಬ್ಬೆರೆನ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಾಯಿನವು ಪಂದ್ ಶಂಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="hommel">{{Cite book |last=Hommel |first=Fritz |author-link=Fritz Hommel |url=https://books.google.com/books?id=GzRbAAAAQAAJ&pg=PA329 |title=Die Namen der Saugethiere bei den Sudsemitischen Volkern |year=1879 |pages=328–29}}</ref> ಬೇತೆ ಕಾಗುಣಿತೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಉಚ್ಚಾರೊಲು ''ಕರ್ಕದನ್'', <ref name="hees"/> ''ಕರ್ದುನ್'', <ref name="contadini"/> ''ಕರ್ಕದನ್'', ಬೊಕ್ಕ ''ಕರ್ಕೆಂದ್'' . <ref name="lane"/> <ref>{{Cite book |last=Manguel |first=Alberto |url=https://books.google.com/books?id=T3603Pi01f4C&pg=PA109 |title=The dictionary of imaginary places |last2=Gianni Guadalupi |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=2000 |isbn=978-0-15-600872-3 |page=109}}</ref> ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾರ್ಕದನದ ಮೂಲ ''[[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]]'' ಒಂಜಿ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಊಹೆ ಉಂಡು. <ref>{{Cite book |last=Ettinghausen |first=Richard |title=Late Classical and Medieval Studies in Honor of Albert Mathias Friend Jr. |publisher=Princeton UP |year=1955 |page=286}}</ref> ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆದ "ಕರ್ಗ" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದದ ಸುರುತ ಭಾಗ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದ "ಖರ್ಗ" ನ್ ಹೋಲುಂಡು, ಅರ್ಥ ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಉಂದೆತ ಅರ್ಥ ಕತ್ತಿ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥಲಾ ಉಂಡು, ಅಲ್ಪ "ಆರ್" ಒಂಜಿ ರೆಟ್ರೊಫ್ಲೆಕ್ಸ್ ಫ್ಲಾಪ್ ಶಬ್ದೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು. ಖಡ್ಗಮೃಗೊಗು "ಕತ್ತಿ ಕೊಂಬು" ಉಂಡು. == ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವತ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಕಾರ್ಕಾಡನ್ == === ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನೊಡು ಕರ್ಕಡನ್|| === ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿನ ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಗ್ರಿಲೆನ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಎಟಿಂಗ್ಹೌಸೆನ್ ತನ್ನ ೧೯೫೦ ದ ಪ್ರಕಟಣೆ ''ದಿ ಯುನಿಕಾರ್ನ್'' ಡ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್, <ref>{{Cite book |last=Vajda |first=Georges |url=https://books.google.com/books?id=kMh_bnLul2gC&pg=PA86 |title=Deux commentaires karaïtes sur l'ecclésiaste |publisher=Brill |year=1971 |isbn=978-90-04-02658-2 |page=86 note 3}}</ref> ಉಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನವು ಬೊಕ್ಕ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಲ್ಲೇಖ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುಂಡು. <ref>{{Cite journal|last=Sarton|first=George|last2=Frances Siegel|title=Seventy-Seventh Critical Bibliography of the History and Philosophy of Science and of the History of Civilization (To March 1951)|journal=[[Isis (journal)|Isis]]|year=1951|volume=42|issue=4|pages=309–95|doi=10.1086/349357}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Souchal|first=Geneviève|title=Rev. of Freeman, ''The Unicorn Tapestries''|journal=[[The Art Bulletin]]|year=1980|volume=62|issue=2|pages=313–16|doi=10.2307/3050007|jstor=3050007}}</ref> === ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಉಲ್ಲೇಖೊಲು === ಖಡ್ಗಮೃಗ ಪಂಡ ತೌಫಿಕ್ ಸಯೀಗ್ (ಮರಣ ೧೯೭೧) ನ "ಒಂಜಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಯಾನ್ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಗ್ ಕೇನುನ" ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸುದೀರ್ಘ ಕಬಿತೆದ ವಿಷಯ, ಉಂದೆನ್ ಜಾಬ್ರಾ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಜಾಬ್ರಾ "ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಡ್ ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಬಿತೆ" ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="stetkevych">{{Cite journal|last=Stetkevych|first=Jaroslav|title=In Search of the Unicorn: The Onager and the Oryx in the Arabic Ode|journal=[[Journal of Arabic Literature]]|year=2002|volume=33|issue=2|pages=79–130|doi=10.1163/157006402320379371}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Zahra|first=A. Hussein Ali|title=The Aesthetics of Dissonance: Echoes of Nietzsche and Yeats in Tawfiq Sayigh's Poetry|journal=[[Journal of Arabic Literature]]|year=1999|volume=30|issue=1|pages=1–54|doi=10.1163/157006499x00054}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಇರಾಕ್ ಡ್, "ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಕಣ್ಣೀರ್", " ''ದುಮಿ ಅಲ್-ಕಾರ್ಕದಾನ್'' " ಪನ್ಪಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇತ್ತೆಲಾ ಉಂಡು, ಉಂದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಾರ್ಥನೆದ ಮಣಿಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಕೆಂಪು ಮಣಿಲು, ಮಿಸ್ಬಾಹಾ ( ''ಸುಬುಹಾತ್'' ). ಒಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ದಂತಕಥೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂಜಿ ಖಡ್ಗಮೃಗ ನೀರ್ ನ್ ತೂಯೆರೆ ಮರುಭೂಮಿಡ್ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ಕಳೆವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು; ಅಯಿನ್ ಮಲ್ಪುನಗ, ಅಯಿನ್ "ಆಯಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಸೆಡ್ದ್" ಕಣ್ಣೀರ್ ಪಾಡುಂಡು. ಈ ಕಣ್ಣೀರ್ ಕುಡಿಯೆರೆ ಗುಂಡಿದ ನೀರ್ ಗ್ ಬೂರುನಗ ಮಣಿ ಆದ್ ಬದಲಾಪುಂಡು. <ref name="stetkevych"/> ಪೀಟರ್ ಬೀಗಲ್ ( ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಯೂನಿಕಾರ್ನ್'' ದ ಲೇಖಕೆರ್) ದಿ ಓವರ್ನೀತ್ (ಸಿ) ೨೦೧೭ಡ್ "ಮೈ ಸನ್ ಹಡರಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಕ್ಯಾರಕಲ್" ಪನ್ಪಿನ ಕತೆನ್ ಬರೆಯೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * ಎಂಎಸ್ ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಕಾಡ್ ಡ್ದ್ [https://books.google.com/books?id=q8ZztmBZzvAC&pg=PA205 ಒಂಜಿ ಕಾರ್ಕೇಡ್ ದ ಚಿತ್ರ] . ಅರಬ್ 464, ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿನ ''`ಅಜೈಬ್ ಅಲ್-ಮಖ್ಲುಕತ್ ವಾ ಘರೈಬ್ ಅಲ್-ಮೌಜುದಾತ್ ನ್'' ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು [[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]] 76wr7rxez9d0a2wwcv7cevjw7x7sjc9 0 25323 363713 357584 2026-08-01T19:18:23Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363713 wikitext text/x-wiki {{short description|ಐರಿಷ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಫಿಟ್ನೆಸ್ ತಜ್ಞೆ}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} {{Infobox person | name = ಮೇರಿ ಬ್ಯಾಗಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ | image = Seal posture Mollie Bagot Stack 1931.jpg | caption = "ಸೀಲ್" ಸ್ಥಿತಿ, ಇತ್ತೆ ಸಲಭಾಸನ ಅತ್ತುಡ ಲಾಕಸ್ಟ್ ಪೋಸ್ ಪಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ | birth_date = {{birth date|1883|06|12|df=y}} | birth_place = ಡಬ್ಲಿನ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್ | death_date = {{Death date and age|1935|01|26|1883|06|12|df=y}} | death_place = ಲಂಡನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ | alma_mater = ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಕಾಲೇಜ್, ಡಬ್ಲಿನ್ | known_for = 1930ರ ದಶಕೊಡು ಬ್ರಿಟನ್‌ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೊಂಜೊವುನಕಲೆಗ್ ಫಿಟ್ನೆಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ | notable_works = ''ಬಾಡಿ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ದಿ ಬ್ಯಾಗೋಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೆಚ್-ಅಂಡ್-ಸ್ವಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್'', 1931 | spouse = ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಟಾಮಸ್ ಜೆಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೆರಿ (ಬುಡ್ತೆರ್)<br>ಎಡ್‌ವರ್ಡ್ ಹ್ಯೂ ಬ್ಯಾಗಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ (1914 ಡ್ ತೀರುದು ಪೋತೆರ್) | children = ಪುನೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ (28 ಜುಲೈ 1914 – 30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010) }} '''ಮೇರಿ ಬ್ಯಾಗೊಟ್ ಸ್ಟಾಕ್''' (12 ಜೂನ್ 1883 - 26 ಜನವರಿ 1935), ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮೊಲಿ ಬ್ಯಾಗೊಟ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, 1930ಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯಾಯಾಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಆಯಿನ ವುಮೆನ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ & ಬ್ಯೂಟಿದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ಉಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ಡ್ ಸುರುತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಯಾಣೊಡು ಬಳಕೆ ಆಯಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೩೦ ದಶಕೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೨೧ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಂದುವರಿದ್ಂಡ್.<ref name="Singleton2010"/><ref name="Matthews1990"/><ref name="Ashburner2005"/><ref name="FLexercise"/> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಡಬ್ಲಿನ್ ದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಶಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, 1907ಡ್ ಲಂಡನ್ ಡ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ ನ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಡ್ ತೂಯಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆದ ವ್ಯಾಯಾಮೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಚಲನೆಲೆಡ್ದ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯೆರ್. ೧೯೧೦ಡ್ ಆರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಗ್ ಪೋದು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="FLexercise"/> ==ಬಾಗೊಟ್ ಸ್ಟಾಕ್ ವ್ಯಾಯಾಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ೧೯೨೦ಡ್, ಮೇರಿ ತನ್ನ ಇಲ್ಲಡ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ತರಗತಿಲೆನ್ ಕೊರರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೨೬ಡ್, ಲಂಡನ್ ದ ಹಾಲೆಂಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಡ್ '''ಬಾಗೊಟ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸ್ಕೂಲ್''' ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ 12 ಸೆಟ್ ವ್ಯಾಯಾಮೊಲು ಬೊಕ್ಕ 7 ದೇಹ ತರಬೇತಿದ ತತ್ವೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="FLexercise"/> ಆರ್ ಭಾರತೊಗು ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಚಲನೆಲೆನ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್, ಹಠಯೋಗನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವ್ಯಾಯಾಮ ಶೈಲಿಗ್ ಅಳವಡಿಸಯೆರ್. ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿನ ಬಟ್ಟೆದ ಶೈಲಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಚಲನೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ಅಲೆನ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="GuardianPrunella"/> ==ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರೆಗೋಸ್ಕರ ವ್ಯಾಯಾಮ== ೧೯೩೦ನೇ ಇಸವಿಡ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಲೀಗ್ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಶೈಲಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೊಂಜೊವುಲೆಗ್ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಲಂಡನ್ ಡ್ ರೀಜೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ವೈಎಂಸಿಎಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲು ನಡತ್ಂಡ್. ೧೯೩೨ಡ್, ಬ್ರಾಮ್ಲೆ, ಬೌರ್ನ್ಮೌತ್, ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ನಗರೊಲೆಡ್ ಕೇಂದ್ರೊಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತರಗತಿಲೆಡ್ ನಲಿಕೆ, ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಥೆನಿಕ್ಸ್, ಸರಿಪಡಿಸುವ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಮುಟ್ಟಿನ ವ್ಯಾಯಾಮೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ೧೯೩೩–೧೯೩೫ ಇಸವಿಡ್ ಮದರ್ ಅಂಡ್ ಡಾಟರ್ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಪತ್ರಿಕೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="FitnessLeague"/> ೧೯೩೧ಡ್ ಅರೆನ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ದ ಬಾಡಿ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ಲಿ: ದಿ ಬ್ಯಾಗೊಟ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೆಚ್-ಅಂಡ್-ಸ್ವಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಪ್ರಕಟ ಆಂಡ್.<ref name="BagotStack1931"/> == ಪರಂಪರೆ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಭಾವ== ಈ ಸಂಸ್ಥೆ 20ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬ್ರಿಟನ್ ಡ್ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. 1934ಡ್ ಸುಮಾರ್ 47,000 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಇತ್ತೆರ್, 1937ಡ್ 166,000 ಗ್ ಬುಲೆಯೆರ್.<ref name="IndependentPrun"/> ಅಲೆನ ಮಗೆ ಪುನೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟಾಕ್ ಬೊಕ್ಕೊರ್ಮೆ ಈ ಅಭ್ಯಾಸೊನು ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್. ಇನಿಕ್ಲಾ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸರ್ಸೈಸ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಇಂಚನೆ ಭಾರತೊಡು ನಡಪಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.<ref name="FLexercise"/> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಮೇರಿ 1883ಡ್ ಡಬ್ಲಿನ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ಐರಿಶ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಥಾಮಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರಿಯರಿ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ವೈದ್ಯೆನ್ ೧೯೦೯ಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್, ಆಂಡ ಅಕುಲು ಶೀಘ್ರೊಡು ವಿಚ್ಛೇದನ ಆಯೆರ್.<ref name="Singleton2010"/> ೧೯೧೨ಡ್, ಮೇರಿ ಒರಿ ಸಂಬಂಧಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹ್ಯೂ ಬ್ಯಾಗ್ಗೊಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ ನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್, ಆರ್ ೧೯೧೪ಡ್ ಸುರುತ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧೊಡು ಬಂಧಿತರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಮೇರಿ ೧೯೩೫ಡ್ ಲಂಡನ್ ಡ್ ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಡ್ದ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.<ref name="Singleton2010"/> ಮೇರಿನ ಸುರುತ ಬಾಲೆ ೧೯೧೩ಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್. ಅಲೆನ ರಡ್ಡನೆ ಬಾಲೆ ಪುನೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟಾಕ್ ೨೮ ಜುಲೈ ೧೯೧೪ಡ್ ಭಾರತೊಡು ಪುಟ್ಟುವೆರ್.<ref name="Singleton2010"/> ==ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನೊಲು== * Marguerite Agniel * Genevieve Stebbins * Yoga in Britain ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== <references> <ref name="Singleton2010">{{cite book |last=Singleton |first=Mark |title=Yoga Body: The Origins of Modern Posture Practice |url=https://archive.org/details/yogabodyoriginso0000sing |publisher=Oxford University Press |year=2010 |isbn=978-0-19-539534-1}}</ref> <ref name="Matthews1990">{{cite journal |last=Matthews |first=Jill Julius |title=They Had Such a Lot of Fun: The Women's League of Health and Beauty between the Wars |journal=History Workshop |date=1990 |volume=30 |issue=30 |pages=22–54 |doi=10.1093/hwj/30.1.22 |url=https://warwick.ac.uk/fac/arts/history/chm/calendar/they_had_such_a_lot_of_fun-_jill_julius_matthews.pdf |jstor=4289005}}</ref> <ref name="Ashburner2005">{{cite book |last=Ashburner |first=Lynn |title=In a League of Their Own: The Story of the Women's League of Health and Beauty |publisher=Heritage Books |year=2005 |isbn=0-9549963-0-5}}</ref> <ref name="FLexercise">{{cite web |title=OUR FITNESS JOURNEY |url=https://www.fl-exercise.com/about-us/our-fitness-journey/ |access-date=2022-12-06 |website=FLexercise |language=en-GB}}</ref> <ref name="GuardianPrunella">{{cite news |last1=Horwell |first1=Veronica |title=Prunella Stack obituary |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2011/jan/02/prunella-stack-obituary |access-date=17 January 2015 |work=The Guardian |date=2 January 2011}}</ref> <ref name="FitnessLeague">{{cite web |title=The Fitness League History |url=https://www.fl-exercise.com/about-us/the-fitness-league-history |access-date=3 July 2020 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="BagotStack1931">{{cite book |last=Bagot Stack |first=Mary |title=Building the Body Beautiful: The Bagot Stack Stretch-and-Swing System |publisher=Chapman & Hall |year=1931}}</ref> <ref name="IndependentPrun">{{cite news |last1=Childs |first1=Martin |title=Prunella Stack obituary |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/prunella-stack-the-lsquoperfect-girlrsquo-of-the-1930s-who-led-the-womenrsquos-league-of-health-and-beauty-2228430.html |access-date=17 January 2015 |work=The Independent |date=1 March 2011}}</ref> </references> {{DEFAULTSORT:Stack, Mary Bagot}} [[ವರ್ಗೊ:೨೦ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಐರಿಶ್ ಪೊಣ್ಣುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೈಹಿಕ ಬೋಧಕೆರ್]] [[ವರ್ಗೊ:೧೮೮೩ ಜನನೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:೧೯೩೫ ಸಾವುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:೨೦ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಐರಿಶ್ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್]] [[ವರ್ಗೊ:ಭೌತಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಜನಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಿನಕುಲು]] datfouh9eim5po4zzh1ipepir46nw8z 0 25326 363707 359657 2026-08-01T19:11:36Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363707 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರಿಸ್ ಆತ್ಮೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ}} {{Use dmy dates|date=November 2018}} {{Infobox person | name = ಬಿ.ಕೆ. ಶಿವಾನಿ | image = BK Shivani.jpg | caption = ಬಿ.ಕೆ. ಶಿವಾನಿ (2025) | birth_name = ಶಿವಾನಿ ವರ್ಮಾ | birth_date = {{Birth date and age|1972|05|31|df=y}} | birth_place = ಪುಣೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಭಾರತ | alma_mater = ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಪುಣೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | occupation = ಲೇಖಕಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞೆ | organization = ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರಿಸ್ | awards = ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2019)<ref name="Tribune"/> }} ಶಿವಾನಿ ವರ್ಮಾ (ಪುಟ್ಟು ೩೧ ಮೇ ೧೯೭೨), ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಿ.ಕೆ. ಶಿವಾನಿ, ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರಿ ವಿಶ್ವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುನ ಒರ್ತಿ ಪ್ರೇರಕ ಭಾಷಣಕಾರೆ ಬೊಕ್ಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ.<ref name="exp"/> ==ಆದಿ ಜೀವನ== ಬಿ.ಕೆ. ಶಿವಾನಿ ಮೇ ೩೧, ೧೯೭೨ಡ್ ಪುಣೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಪುಟ್ಟುದೆರ್.<ref name="mid"/> ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರ್ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡು ಬ್ರಹ್ಮಕುಮಾರಿ ಸಂಘಟನೆನ್ ಅನುಸರಿಸೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಶಿವಾನಿ ೨೦ ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಸಭೆಕ್ ಪೋಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="mid"/> ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಪುಣೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಡ್ದ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಮೇರ್ ಸುರುಟು ದೆಹಲಿಡ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರಿ ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ೨೦೦೭ಡ್, ಬೇತೆ ಶಿಕ್ಷಕೆರೆನ ಕೊರತೆಡ್ದ್, ಆರ್ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಉತ್ತರ ಕೊರರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="toi"/> ಮೇರ್ ವಿಶಾಲ್ ವರ್ಮಾನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ 2004 ಮುಟ್ಟ ವಿಶಾಲ್ ವರ್ಮಾನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಕಂಪೆನಿನ್ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name="FE"/> ==ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರಿಸ್== 2007ನೇ ಇಸವಿಡ್ ''ಅವೇರ್ನೆಸ್ ವಿತ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರಿಸ್'' ಪನ್ಪಿ ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ ಆಸ್ತಾ ಚಾನೆಲ್ಡ್ ಪ್ರಸಾರ ಆಂಡ್, ಅಯಿಟ್ ಕಾನು ಪ್ರಿಯಾ ಶಿವಾನಿನ್ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="exp"/><ref name="mid"/> ಈ ಟಿವಿ ಸಂಭಾಷಣೆಲೆನ್ 2015ಡ್ ''ಅನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹ್ಯಾಪಿನೆಸ್: ಅವೇಕನಿಂಗ್ ವಿತ್ ದ ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರಿಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕೊಗು ರೂಪಾಂತರ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="book"/> ಬಿ.ಕೆ. ಶಿವಾನಿ ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ವಿದೇಶೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಅಂಗಾಂಗದಾನ ಅಭಿಯಾನೊಲೆಡ್, ಪೋಷಕೆರೆನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಹ್ಮ ಕುಮಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾದುಲ್ಲೆರ್.<ref name="GreatestGift"/><ref name="HT"/> ೨೦೧೭ಡ್, ವಿಶ್ವ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘೊದ ಗುಡ್ವಿಲ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್.<ref name="WPA"/> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು== * 2014ಡ್ ASSOCHAM ಲೇಡೀಸ್ ಲೀಗ್ ದ ''ವುಮೆನ್ ಅಚಿವರ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಡೆಕೇಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''.<ref name="Tribune"/> * 2019 ಡ್ ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref name="Tribune"/> ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== <references> <ref name="exp">{{cite web |first=Aditi |last=Ahuja |title=Studying engineering helped me think logically: Brahmakumari Shivani |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/studying-engineering-helped-me-think-logically-brahmakumari-shivani/ |date=7 June 2010 |access-date=2014-03-27}}</ref> <ref name="mid">{{cite web |title=Being normal, being spiritual |work=Mid-Day |url=https://www.mid-day.com/news/mumbai-news/article/Being-normal--being-spiritual-105453 |date=12 December 2010 |access-date=2014-03-27 |archivedate=16 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110216232405/http://mid-day.com/news/2010/dec/121210-brahma-kumari-shivani-interview.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="toi">{{cite web |title=Ensure that your happiness doesn't depend on others |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Ensure-that-your-happiness-doesnt-depend-on-others/articleshow/5660750.cms |date=9 March 2010 |access-date=2014-03-27}}</ref> <ref name="GreatestGift">{{cite web |title=Greatest gift, say spiritual gurus as doctors allay fears |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Greatest-gift-say-spiritual-gurus-as-doctors-allay-fears/articleshow/48431072.cms |date=11 August 2015 |access-date=2015-11-27}}</ref> <ref name="HT">{{cite web |title=Criticism, negative reactions disempower children: BK Shivani |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/criticism-negative-reactions-disempower-children-bk-shivani/story-2sc1qOkH8pMOaNJ0Riy75L.html |date=22 February 2014 |access-date=2023-04-17}}</ref> <ref name="WPA">{{cite web |title=General Assembly – Berlin 2017 |publisher=World Psychiatric Association |url=https://www.wpanet.org/general-assembly-berlin-2017 |access-date=2020-07-13 |archivedate=14 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714153102/https://www.wpanet.org/general-assembly-berlin-2017 |url-status=dead }}</ref> <ref name="book">{{cite book |title=Happiness Unlimited: Awakening With Brahma Kumaris |url=https://archive.org/details/happinessunlimit0000shiv |year=2015 |isbn=978-81-8274-826-2 |publisher=Sterling Publishers}}</ref> <ref name="Tribune">{{cite web |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |work=The Tribune |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women-739961 |date=9 March 2019 |access-date=12 July 2020}}</ref> <ref name="FE">{{cite web |title=Know Brahma Kumari Shivani Verma |url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/know-brahma-kumari-shivani-verma-the-spiritual-guru-of-bollywood-actors-like-shehnaaz-gill-and-sidharth-shukla/3120822/ |date=10 June 2023}}</ref> </references> {{DEFAULTSORT:Shivani, BK}} [[ವರ್ಗೊ:೧೯೭೨ ಜನನೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಜೀವಂತ ಜನೊಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬ್ರಹ್ಮಕುಮಾರಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರು]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೇರಕರು]] [[ವರ್ಗೊ:ಪುಣೆದ ಜನ]] [[ವರ್ಗೊ:ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಪುಣೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಕರು]] qr9vkqcgfwndoewv3oa5ze60or11zrn 0 25584 363726 356033 2026-08-01T19:30:09Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363726 wikitext text/x-wiki ಯೆ ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ (ಪುಟ್ಟು ೧೬೧೬-೧೬೩೨) ಒರಿ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕವಿತೆ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಆರ್ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡ್ದ್ ಕಾವ್ಯೊಗು ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಜಿಯಾಂಗ್ಸು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ವುಜಿಯಾಂಗ್ ಕೌಂಟಿಡ್ ಫೆನ್ ಕೆರೆತ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.[೧] ಆರ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಯೆ ಶಾವೊಯುವಾನ್ (೧೫೮೯-೧೬೪೮) ನ ಮೂಜಿನೆ ಮಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಶೆನ್ ಯಿಕ್ಸಿಯು (೧೫೯೦-೧೬೩೫) ನ ಮಗೆ, ಒರಿ ಕವಿ, ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಕೆರ್. ಅಲೆನ ಮಲ್ಲ ಅಕ್ಕ, ಯೆ ವಾನ್ವಾನ್ (೧೬೧೦-೧೬೩೨), ಒರಿ ಕವಿಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್.[೨] == ಎಲ್ಯ ಜೀವನ == ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಎಲ್ಯ ಅಣ್ಣೆ ಶೆನ್ ಜುನ್ಯೊಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಶೆನ್ ಯಿಕ್ಸಿಯುನ ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಆಯಿನ ಅರೆನ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ ಜಾಂಗ್ ಕ್ವಿಯಾನ್ಕಿಯಾನ್ ನ ಇಲ್ಲಡ್ ಬುಲೆಯೆರ್. ಅಕುಲು ಶಿಯಾಒಲುವಾನ್ ನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತವಾದ್ ಒಂಜಿ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟ ಬುಲೆಪಾಯೆರ್. ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ನ ದತ್ತು ಅಮ್ಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಮ್ಮೆ ಆಯಿನ ಕ್ವಿಯಾನ್ಕಿಯಾನ್ ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಗ್ ಕಬಿತೆನ್ ಪರಿಚಯಿಸಯೆರ್. ಕ್ವಿಯಾನ್ಕ್ವಿಯಾನ್ ನ ಸಾವುದ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ತನ್ನ ಜನ್ಮದ ಇಲ್ಲಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್, ಆ ಕಾಲೊಡು ಆರ್ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ ವರ್ಸೊದಾರ್. ಕ್ಸಿಯಾಲುವಾನ್ ತನ್ನ ಕಬಿತೆಡ್ ತನ್ನ ದತ್ತು ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ಮೋಕೆಡ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. [ 2 ] ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ನ ಅಪ್ಪೆ, ಯೆ ಶಾವೊಯುವಾನ್, ಅಲೆನ್, ಅಲೆಗ್ ಪದ್ರಾಡ್ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯೊಡು ಇತ್ತಿನಗ, ನಂಜಿಂಗ್ ಗ್ ತಾವೊಯೆ ಫೋರ್ಡ್ ನ್ ತೂಯೆರೆ ಲೆತೊಂದು ಪೋಯೆರ್, ಉಂದು ಕೋರ್ಟೆಸನ್ ಕ್ಸುಯೆ ಸುಸುನ ದುಂಬುದ ನಿವಾಸ. [ 3 ] ಯೆ ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಮದಿಮೆಗ್ ಐನ್ ದಿನ ದುಂಬು, ಒಂಜಿ ಸಣ್ಣ ಅವಧಿದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಏಳ್ ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್. ಅಲೆನ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷೊಡು ಅಲೆನ ಕಬಿತೆಡ್ ಅಲೆನ ಬರ್ಪಿನ ಸಾವುದ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಮುನ್ಸೂಚನೆಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. [ 4 ] [[ಫೈಲ್:Ye_Xiaoluan_-_Baimei_xinyong.jpg|thumb|ಯೆ ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ - ಬೈಮೆಯಿ ಕ್ಸಿನ್ಯೋಂಗ್]] == ಕಬಿತೆ == ''"ಕನೊಟು ಲೋಕೊಡ್ದ್ ಆಶ್ರಯ ಆದ್ ಪರ್ವತೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು,'' ''ಎಚ್ಚರ ಆನಗ ಎಂಕ್ ಎನ್ನ ದುಃಖೊನು ಮುಳುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ದಾಲ ವೈನ್ ಇಜ್ಜಿ.'' ''ಜೀವನೊಡು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿರಾಮೊನು ಪಡೆಯೆರೆ ಕಷ್ಟ ಆಪುಂಡು."'' [ 4 ] ಯೆ ಶಾವೊಯುವಾನ್, ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ನ್ ಅರೆನ ಸಾವುದ ನಂತರ ಒರಿ ಬಾಲೆ ಪ್ರಾಡಿಜಿ ಆದ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ತೆರ್, ಅರೆನ ಕಬಿತೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ಪುನ ದುಂಬು ಅರೆನ ಬೇಲೆಗ್ ಸಂಪಾದನೆ ಬೊಕ್ಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಲೆನ್ ಸೇರಾವೆರ್. [ ೫ ] ಅರೆನ್ ಹಾನ್ ಯು (೭೬೮-೮೨೪) ಬೊಕ್ಕ ಲಿಯು ಜೊಂಗ್ಯುವಾನ್ ನಂಚಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಹಾನ್ ಜನೊಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಂಚನೆ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಹದಿಹರೆಯದ ಮಗೆನ ಚಿತ್ರೊನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆನ್ ಅರೆನ ಕಬಿತೆಡ್ ತೂವೊಲಿ 'ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಮೇಕ್-ಅಪ್ ಆನ್ ಎ ಡೇ ಇನ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್:' [ ೫ ] ''"ಕೈಟ್ ಕನ್ನಡಿ, ಬೆಳಗ್ಗಿನ ಗಾಳಿ ಗರಿಗರಿ ಆಪುಂಡು,'' ''ಚಿಟ್ಟೆಲೆನಲೆಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಹುಬ್ಬುಲೆನ್ ಚಿತ್ರ ಬರೆಯೆರೆ ಎಂಚ ಸಾಧ್ಯ?'' ''ಎಂಕ್ಲೆನ ಕೂದಲ್ಡ್ ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಕತ್ತರಿಸವುನ ಕ್ಷಣೊಡು,'' ''ವಿಲೋ ಮರತ ಮಿತ್ತ್ ಓರಿಯೊಲ್ ಪಾಡುನ ಕೇನುವೆ."'' [ 6 ] ಸೌಂದರ್ಯದ ಹುಬ್ಬುಲೆನ್ ವಿಲೋ ಮರತೊಟ್ಟುಗು ಜೋಡಾದ್, ಟಾಂಗ್ ಕವಿ ಬೈ ಜುಯಿ ನ ಯಾಂಗ್ ಗುಯಿಫೀ ದ ಸಾಲುಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪಿನ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ, ಸೌಂದರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹದ ಸಂಕೇತೊನು ಆರ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. [ 6 ] ಈ ಉಲ್ಲೇಖೊಡ್ದ್ ಆಳವಾದ್, ಯೆ ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ 1598ಡ್ ಟಾಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾನ್ಜು ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ದಿ ಪಿಯೋನಿ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಡ್ ನಾಯಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೇಮಿನ್ ಸೆರವುಂಡು. [ 7 ] ನಾಟಕೊಡು ಲುಯಿ ಮೆಂಗ್ಮೆಯಿ, ನಾಯಕ, ಡು ಲಿನಿಯಾಂಗ್ ನ ಕನೊಟು ತನ್ನ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ ವಿಲೋ ಶಾಖೆನ್ ಪತೊಂದು ತೋಜುಂಡು. ಶಿ ಝೆನ್ಲಿನ್ (೧೬೯೩-೧೭೭೯) ನ ಒಟ್ಟುಗು, ಒರಿ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ವಿದ್ವಾಂಸೆ, ಲಿಯು ಮೆಂಗ್ಮೆಯಿ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಿನಗ, ವಿಲೋನ್ ಉತ್ಸಾಹೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೆಂಗ್ಮೆಯಿನ್ ದಿ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಪಂಡ ಪುರುಷ (ಯಾಂಗ್) ಅಂಶೊದ ಏರಿಕೆಗ್ ಉಲ್ಲೇಖ, ಲೈಂಗಿಕತೆ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹೊಗು ನಿಲೆಯಾತ್ಂಡ್. ಮುಕ್ತಾಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಓರಿಯೊಲ್ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಪ್ರೇಮಿಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು, ಒಟ್ಟುಗು ಗಾಯನ ಮಲ್ಪುನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಕ್ಸಿಯಾಲುವಾನ್ ನ ಕಬಿತೆ, ಅಲೆಗ್ ಪನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯೊಡು ಇತ್ತಿನಗ ಬರೆಯಿನವು, ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆದ ಮುಗ್ಗಿನ ಟಾಯ್ಲೆಟ್ ದ ಮುಗ್ಧತೆ ಬೊಕ್ಕ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುಂಡು, ಆಂಡ ಆಳವಾದ್ ತೂನಗ ಅಯಿನ್ ಮೋಹ, ಉತ್ಸಾಹ ಬೊಕ್ಕ ಭಾವನೆಲೆಗ್ ಮುಟ್ಟಾವುಂಡು. [ 7 ] ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಬರೆಯೆರ್: ("ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ ಬ್ರೂಕ್" ದ ರಾಗೊಗು: ಎನ್ನ ಭಾವನೆಲೆನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸವುನವು): ''"ಯಾನ್ ಸ್ವರ್ಗೊಗು ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನಗ, ಸ್ವರ್ಗ ದೂರೊಡು ಉಪ್ಪುನಂಚ ತೋಜುಂಡು.'' ''ಈ ಜೀವನೊಡು ಯಾನ್ ಏಪಲಾ ಪರ್ವತೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೋಡುಲೆನ್ ತಲುಪುಜಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಎಂಕ್ ಅರ್ಥ ಆಂಡ್;'' ''ಆಂಡ ಯಾನ್ ಸ್ವಭಾವೊಡು ದಾಯೆಗ್ ಮಂಜು ಬೊಕ್ಕ ಮೋಡೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಸಮ್ಮಂದೊನು ಅನುಭವಿಸೊಂದುಲ್ಲೆ?'' ''ಎನ್ನ ಬೆರಳುಲೆಡ್ ವರ್ಷೊಲೆನ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನಗ, ಅಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ತೂದು ಎಂಕ್ ಗಾಬರಿ ಆಪುಂಡು:'' ''ಕಾಲ ಖಾಲಿ ಪೋಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಎಂಕ್ ಲೌಕಿಕ ಮಹಿಮೆದ ಆಸೆ ಇಜ್ಜಿ:'' ''ಯಾನ್ ಏಪ ಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಅಮರ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋವೊಲಿ?"'' [ 8 ] ಅಲೆನ ಸಣ್ಣ ಜೀವನೊಡು, ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್, ಗೀತೆದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲು ಅಲೆನ ಪ್ರತಿಭೆಗ್ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊನುವೆರ್. ಮೂವತ್ತಾರು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಾಗೊಲೆಗ್ ತೊಂಬತ್ತಾಜಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲೆನ್ ಬರೆದ್, ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಮರಕುಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯೊಲೆನ್ ಬರೆಪೆರ್. ಚೀನೀ ಕಾವ್ಯೊಡು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವಾದ್ ಅಮರ್ಲೆನ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ವರ್ಣನೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಭೇಟಿಲೆನ್ ಅರೆನ ನಂತರದ ಕೆಲಸೊಲು ಸೆರವುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಗೆ ಒರಿ ಅಮರ್ ಪನ್ಪಿನೆಕ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ತೂಯೆರ್, ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ್ ಎಲ್ಯ ಆದ್ ಸೈತ್ದ್ ಆಕಾಶ ಲೋಕೊಗು ವಾಪಸ್ ಬರ್ಪಿನ ದುಂಬು ಭೂಮಿಡ್ ಸಮಯ ಕಳೆಯೆರೆ ಗಡಿಪಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್. [ 8 ] == ಅಮರ್ ಕವಯತ್ರಿ == ಯೆ ಶಾವೊಯುವಾನ್ ತನ್ನ ಮಗೆನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪ್ರತಿಭೆನ್ ಬುಲೆಪಾವುನ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಇಜ್ಜೆರ್: ​​ಉಂದು ಮದಿಮೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಲಾಭೊಲೆನ್ ಸುಗಮ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬೊಗು ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುವು ಮಲ್ಪುಂಡು. "ಭಾವನೆಲೆನ ಆರಾಧನೆ" ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಬರವುನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ಪುನ ಫ್ಯಾಷನ್ ದ ಸಂದರ್ಭೊಡು, ಒರಿ ಮಗೆನ ಖ್ಯಾತಿನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ್ ವರ್ಧನೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭೊದ ಸಾಧ್ಯತೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು, ಉಂದು ಅಲೆನ ಜೀವನೊದ ಮಿತ್ತ್ ಲಾ ವಿಸ್ತಾರ ಆಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡು, ಯೆ ಕುಟುಂಬ ನಾಗರಿಕ ಬಡವುದ ಸ್ಥಿತಿಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಶಾವೊಯುವಾನ್ ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಕೆಲಸ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಖ್ಯಾತಿ ಅಕ್ಲೆನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಗು ಕೇಂದ್ರವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲು, ಡು ಲಿನ್ಯಾಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಸಿಯಾವೊಕಿಂಗ್, ಸಾಹಿತ್ಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ದ ಎತ್ತರೊಡು ಇತ್ತಿನಗ, ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಅರೆನ ಕೆಲಸೊದ ಪ್ರಕಾಶಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಆದ್ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನೊನು ಪಡೆಯೆರ್. ದಿವಂಗತ್ ಮೆಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಉದ್ಯಮ ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಸೇರ್ದ್ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಲೆನ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಸಾರೊಗು ಸುಲಭ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.[ 7 ] ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ನ ಅಪ್ಪೆ ಮರಣೋತ್ತರ ಜೀವನೊಡು ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆತ್ಮ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ ಸಹಾಯೊನ್ ಬಳಸದ್ ಅಲೆನ ಅಮರ ಸ್ಥಾನಮಾನೊನು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್. [ 9 ] ಆರ್ ತನ್ನ ನಿಜ-ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಸೌಂದರ್ಯೊದ ವಿಸ್ತರಣೆಡ್ ವಿವಿಧ ದೇಶೀಯ ದೇವತೆಲೆನ ರೂಪೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತೆರ್. ೧೬೩೬ಡ್, ಈ ಸೆನ್ಸ್ ದ ಒಂಜಿ ಸಮಯೊಡು ಕ್ಸಿಯಾಲುವಾನ್ ಮೂನ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಡ್ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ಗ್ರಂಥಾಲಯಕಾರೆ ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತೆರ್. [ 9 ] ಇಂಚಿನ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಸಭೆ, ೧೬೪೨ಡ್, ಆರ್ ಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆ-ಶಿಕ್ಷಕೆರ್ ಬಾನ್ ಝಾವೊದ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಆರ್ ಮಾತಾ ನಂತರದ ಕಾಲೊದ ವಿದ್ವಾಂಸೆದ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಮಾದರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಜಾತ್ಯತೀತ ಬೊಕ್ಕ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಜ್ಞಾನೊದ ಧಾರಕ ಪಂಡ್ದ್ ನೆನಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಆಂಡ ಅರೆನ ಕಬಿತೆ ಸಂಗ್ರಹೊನು ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ ಬಹು ಸಂಕಲನೊಲೆಡ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾದ್ ಸೇರ್ಪಾವೆರ್. ಮಹಿಳಾ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರೆರ್ ಅಲೆನ ಉಳಿದುಪ್ಪುನ ಚಿತ್ರಕಲೆಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಗೌರವೊಡು ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್, ಕವಿಲು ಅಲೆನ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಜನಕುಲು ಇತ್ತೆಲಾ ಅಲೆನ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟದ ಅಧಿವೇಶನೊಲೆಡ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡು ತೀರ್ ಪೋಯಿನ ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಅರೆನ ಬರವುಲು, ಚಿತ್ರಕಲೆಲೆನ ಪ್ರಸರಣೊದ ಮೂಲಕ ಬೊಕ್ಕ ಜನಕುಲೆನ ಕಲ್ಪನೆಡ್ ಒಂಜಿ ದೇಶೀಯ ದೇವತೆ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆಯೆರ್. [ 9 ] ಲಿಟರೇಟಿ ದೇವತೆಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊದ ಮುಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊದ ಮುಟ್ಟ ಮುಂದುವರಿಂಡ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆ ಕಾಲೊದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಜವನೆರ್ದ್ ಸೈತಿನ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮಹಿಳಾ ಬರವುದಕುಲೆನ್ ಅಮರ್ ಆಯೆರೆ ಸ್ವರ್ಗೊಗು ಏರ್ದ್ ಪೋಯಿನ ಒರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪತನ ಆಯಿನ ಅಮರ್ ಆದ್, ಶಿಕ್ಷೆ ಆದ್ ಭೂಮಿಗ್ ಗಡಿಪಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್ ಆಂಡ ದುಂಬೇ ಆಕಾಶೊಗು ವಾಪಸ್ ಪೋಯೆರ್. ಯೆ ಕ್ಸಿಯಾಲುವಾನ್, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಅಕ್ಕ ಯೆ ವಾನ್ವಾನ್, ಕ್ಸಿಯಾಒಲುವಾನ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ತಿಂಗೊಲುಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಚೀನಾದ ಸುರುತ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಡಿಪಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಅಮರ್ ಜನೊಕುಲೆಡ್ ಒರಿಯೆರ್, ಏಳ್ ಬೊಕ್ಕ ಇರ್ವತ್ತೆರಡು ವರ್ಷೊಡು ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರ್, ಯೆ ಶಾವೊಯುವಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಶೆನ್ ಯಿಕ್ಸಿಯು, ಅಕ್ಲೆನ ಮಗೆಲೆನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸರಿಯಾಯಿನ ಜಾಗೆಗ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತಿನ ಅಮರೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಬರೆತೆರ್. [ ೧ ] == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist}} === ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ === * {{Cite book |last=Berg |first=Daria |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781136290220 |title=Women and the Literary World in Early Modern China, 1580-1700 |date=24 July 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-29022-0 |doi=10.4324/9780203114223 |oclc=1062252088 |access-date=26 February 2026 |via=Proquest docID1323292}} * {{Cite book |last=Idema |first=Wilt L. |url=https://archive.org/details/redbrushwritingw0000idem/page/390/mode/2up |title=The Red Brush: Writing Women of Imperial China |last2=Grant |first2=Beata |date=2004 |publisher=Harvard University Asia Center |isbn=978-0-674-01393-3 |publication-place=Cambridge, MA |oclc=56355920 |ol=19926779W |via=Internet Archive}} * {{Cite book |last=Ko |first=Dorothy |title=Teachers of the inner chambers: women and culture in seventeenth-century China |url=https://archive.org/details/teachersofinnerc00kodo |date=1994 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-2358-9 |publication-place=Stanford, Calif |hdl=2027/heb02383.0001.001 |oclc=29794280 |via=ACLS}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]] 02awpwkjlc29svcs7ii0kq3lchgc9cc 0 25588 363746 357771 2026-08-01T19:57:36Z InternetArchiveBot 4316 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363746 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = <!-- use common name/article title --> | image = Xue Tao.jpg | alt = ಕ್ಯು ಯಿಂಗ್ ಮೆರೆರ್ದ್ ಕ್ಸು ಟಾವೊ ಅರೆನ ಭಾವಚಿತ್ರ | caption = ಕ್ಯು ಯಿಂಗ್ ಮೆರೆರ್ದ್ ಕ್ಸು ಟಾವೊ ಅರೆನ ಭಾವಚಿತ್ರ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | native_name = {{lang|zh|薛濤}} | native_name_lang = Chinese | birth_date = {{circa|770}} | birth_place = | death_date = 832 | death_place = | other_names = ಹಾಂಗ್ಡು, ಸ್ತ್ರೀ ಜಿಯಾಶು | occupation = ವೇಶ್ಯೆ, ಕವಿ, ಕ್ವಿಂಗ್ಕೆ, ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್, ಸನ್ಯಾಸಿನಿ | years_active = | known_for = | notable_works = }} [[ಫೈಲ್:Xue-Tao-Well.jpg|right|thumb|300x300px|ಚೆಂಗ್ಡುದ ವಾಂಗ್ಜಿಯಾಂಗ್ಲೌ ಪಾರ್ಕ್ ಡ್ ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಗುವೆಲ್.]] '''ಕ್ಸು ಟಾವೊ''' ( simplified Chinese , c. 770–832 ), [ 1 ] ಕೌರ್ಟೆಸಿ ಪುದರ್ '''ಹಾಂಗ್ಡು''' ({{Lang|zh|洪度/宏度}}) [ 2 ] ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲೊಡು ಒರ್ತಿ ಕೋರ್ಟೆಸನ್ ಬೊಕ್ಕ ಕವಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. <ref>{{Cite web|title=About Xue Tao|url=http://www.thedrunkenboat.com/xue.html|website=www.thedrunkenboat.com|accessdate=2 January 2018|archivedate=31 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231162036/http://www.thedrunkenboat.com/xue.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Xue Tao Culture|url=http://www.wangjianglou.com/xuetao.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911091859/http://www.wangjianglou.com/xuetao.html|archivedate=11 September 2024}}</ref> ಯು ಕ್ಸುವಾಂಜಿ, [[ಲಿ ಯೆ (ಕವಿ)|ಲಿ ಯೆ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಲಿಯು ಕೈಚುನ್]] ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು "ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ನಾಲ್ ಮಲ್ಲ ಮಹಿಳಾ ಕವಿಲೆಡ್" ಒರ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. <ref>{{Cite web|last=Huang|first=Ginger|date=2013-11-30|title=prostitutes and poets - the ancient world of China|url=http://www.theworldofchinese.com/2013/11/prostitutes-and-poets/|accessdate=2 January 2018|website=www.theworldofchinese.com|publisher=Th world of Chinese}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The four great female poets of the Tang Dynasty illuminated the entire Tang Dynasty with their talents!|url=https://www.cqcb.com/reading/2017-09-01/467370.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911091859/https://www.cqcb.com/reading/2017-09-01/467370.html|archivedate=11 September 2024}}</ref> == ಬದ್ ಕ್ == ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್'ಆನ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಜವ್ವಂದಿ ಇಪ್ಪುನಗ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಶು ರಾಜ್ಯೊಗು ವಲಸೆ ಪೋಯೆರ್. <ref>{{Cite book |title=Women writers of traditional China: an anthology of poetry and criticism |url=https://archive.org/details/womenwritersoftr0000unse |date=Jan 1, 2000 |publisher=Stanford Univ. Press |isbn=978-0-8047-3231-4 |editor-last=Chang |editor-first=Kang-i Sun |location=Stanford, Calif |pages=[https://archive.org/details/womenwritersoftr0000unse/page/60 60] |editor-last2=Saussy |editor-first2=Haun}}</ref> ಕ್ಸುಯೆ ಯುನ್ ({{Lang|zh|薛郧}}) ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ಎಲ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿನ ಮಗಲ್ ), ಅಲೆನ ಅಮ್ಮೆರೆ ಆಲ್ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡು ಇಪ್ಪುನಗ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್. <ref name=":hongwiles">{{Cite book |last=Lee |first=Lily Xiao Hong |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781317515623 |title=Biographical Dictionary of Chinese Women, Volume II |last2=Wiles |first2=Sue |date=2015-01-28 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51562-3 |edition=0 |pages=522–523 |language=en |doi=10.4324/9781315719313}}</ref> ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊನ ಅಪ್ಪೆ ಸೈತಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಅಲೆನ ಅಮ್ಮೆ ವಿಧವೆ ಆಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಬಡಪತ್ತ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೆರ್. <ref>{{Cite web|title=Xue Tao, a talented poetess of the Tang Dynasty|url=https://cbgc.scol.com.cn/custom/325291|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911091859/https://cbgc.scol.com.cn/custom/325291|archivedate=11 September 2024}}</ref> ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಚೆಂಗ್ಡುಡ್ ಕೋರ್ಟೆಸನ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಎಂಟರ್ಟೈನರ್ಸ್ ನ ಗಿಲ್ಡ್ ಡ್ ನೋಂದಾಯಿತ ಆಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಲ ಕರಿಲೆಕನೆ ಅರೆನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗ್ ಪುದರ್ ಪೋಯೆರ್. [ 2 ]ಚುವಾನ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ({{Lang|zh|西川}} ದ ಮಿಲಿಟರಿ ಗವರ್ನರ್ ವೀ ಗಾವೊನ ಗಮನೊನು ಅರೆನ ಕಬಿತೆ ಆಕರ್ಶಿಸ್ಂಡ್, ಆಧುನಿಕ ಚೆಂಗ್ಡು, ಸಿಚುವಾನ್ ಡ್ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿ ಉಂಡು) ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ್ ಅರೆನ ಅಧಿಕೃತ ಆತಿಥೇಯೆ ಆದ್ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name=":hongwiles" /> ಈ ಸ್ಥಾನೊಡು ಆರ್ ಯುವಾನ್ ಝೆನ್ ನಂಚಿನ ಕವಿಲೆನ್ ತೂಯೆರ್, ಅರೆಗ್ ಆರ್ ನಿಕಟ ಆಯೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. [ 2 ] 807ಡ್ ವು ಯುವಾನ್ಹೆಂಗ್ ಗವರ್ನರ್ ಆನಗ, ಆರ್ ಅರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ಕಬಿತೆಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ವು ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಆರ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗ್ ಕ್ಸುಯೆನ್ ಅರೆನ ಕಚೇರಿಡ್ ಸಂಪಾದಕೆರಾದ್ ( ''ಜಿಯಾಒಶು'' ) ನೇಮಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೇಂಡೆರ್. ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೋರ್ಟೆಸನ್ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊಗು ಈ ಸ್ಥಾನೊನು ಏಪಲಾ ಕೊರ್ಜೆರ್ ಆಂಡಲಾ, ಆರ್ "ಮಹಿಳಾ ''ಜಿಯಾಒಶು'' " ಅತ್ತ್ಂಡ ''ನಿಜಿಯಾಒಶು'' (女校书) ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್. <ref>{{Cite book |last=Larsen |first=Jeanne |title=Brocade River Poems: Selected Works of the Tang Dynasty Courtesan Xue Tao |url=https://archive.org/details/brocaderiverpoem00hsue |date= |publisher=Princeton University Press |year=1987 |pages=xvii |language=en}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, "ಮಹಿಳಾ ''ಜಿಯಾಒಶು'' " ಒಂಜಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕೋರ್ಟೆಸನ್ ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. <ref name=":hongwiles"/> : ೫೨೨  ನನೊಂಜಿ ವರ್ಷೊಡು, ಕ್ಸುಯೆ ನಗರೊದ ಪಿದಯಿದ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆಡ್ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್ [ 2 ] ದುಂಬುದ ತರೆಮರೆತ ಮಲ್ಲ ಕವಿ ಡು ಫು ನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೆಲವು ಮೂಲೊಲು ದಾಖಲಾತಿನ ಪ್ರಕಾರ ಆರ್ ಕಬಿತೆಲೆನ್ ಬರೆಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಕರಕುಶಲ ಕಾಗದದ ತಯಾರಕೆರ್ ಆದ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಬೆಂಬಲಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಮಲ್ತಿನ ಲೆಟರ್ ಹೆಡ್ ಲು ಕಾವ್ಯದ ಸ್ಫೂರ್ತಿನ್ ಸಮಯೋಚಿತವಾದ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪೆರೆಲಾ ಸುಲಭ ಮಲ್ಪುಂಡು. ದುಂಬು, ಮಲ್ಲ ಲೆಟರ್ ಹೆಡ್ ಲೆನ್ ಕರೆತೊಂದು ಪೋಯೆರೆ ಸುಲಭ ಇಜ್ಜಿ, ಆಂಡ ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊನ ಲೆಟರ್ ಹೆಡ್ ಲು ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಅವೆನ್ ಎಲ್ಲಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಏಪಲಾ ದೆತೊನೊಲಿ. ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಮಲ್ತಿನ ಅಕ್ಷರ ಕಾಗದೊನು ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ "ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಜಿಯಾನ್(薛涛笺)" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಮಧ್ಯೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಪಿರವುದ ಕಾಲೊಡು, ಆರ್ ಮಲ್ತಿನ ಲೆಟರ್ ಪೇಪರ್ ದುಂಬೇ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕೆರೆನ ಮೇಜಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ವಸ್ತು ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊಗು, ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊಜಿಯನ್ ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಹುತೇಕ ಕಳೆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊಡು ಶು ರಾಜೆ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿಯಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊಗು ಒಪ್ಪಿಸಯೆರ್. ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಒರಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ ಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಸಮೃದ್ಧ ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊಡು ವೀ ಝಿ(韦陟) ನ "ವುಯುನ್(五云)" ಶೈಲಿದ ರನ್ನಿಂಗ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ನ್ ಆನುವಂಶಿಕವಾದ್ ಪಡೆಯೊಂಡು. ಉತ್ತರ ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ "ಕ್ಸುವಾನ್ಹೆ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ(宣和书谱)" ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊನ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಮೆಂಟ್ ಮಲ್ತ್ ದ್, ಅರೆನ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಅತ್ತ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಬರವು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಲೆನ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿದ ಸೌಂದರ್ಯ ವಾಂಗ್ ಕ್ಸಿಝಿನ ಲೆಕ್ಕನೆ ಉಂಡು. <ref>{{Cite web|url=https://m.gmw.cn/baijia/2020-06/18/1301298626.html|title=The letterhead she invented was once popular in China|accessdate=2024-04-05|archivedate=2024-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405195156/https://m.gmw.cn/baijia/2020-06/18/1301298626.html}}</ref> ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಚೀನೀ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿದ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸುರುತ ಮಹಿಳಾ ನವೀಕರಣಕಾರೆ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಆರ್ ಚೀನೀ ಕಾಗದ ತಯಾರಿಕೆದ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಒರಿ ಮಹಿಳಾ ನವೀಕರಣಕಾರೆಲಾ ಆದುಲ್ಲೆರ್. <ref>{{Cite web|title=Tianfu Culture Cloud Lecture Hall: Get to know the legendary life of Xue Tao, a talented woman from Shuzhong|url=https://difang.gmw.cn/sc/2022-11/13/content_36156159.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911091859/https://difang.gmw.cn/sc/2022-11/13/content_36156159.htm|archivedate=11 September 2024}}</ref> <ref>{{Cite web|title=蜀女多才 薛涛秀冠|url=https://m.thepaper.cn/baijiahao_13759680|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911091859/https://m.thepaper.cn/baijiahao_13759680|archivedate=11 September 2024}}</ref> ಒರಿ ಸಮಕಾಲೀನೆರ್ ಬರೆಯೆರ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆರ್ ಒರಿ ದಾವೋವಾದಿ ನಿಪುಣೆರೆನ ಉಡುಪುಲೆನ್ ಧರಿತೆರ್, ಉಂದು ಟಾಂಗ್ ಸಮಾಜೊಡು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸ್ಥಾನಮಾನೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಶುಕ್ರ ಕುಳಿ ಆಯಿನ ಹ್ಸುಯೆಹ್ ಟಿ ʻ, ಅಲೆನ ಪುದರ್ ಡ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್. [ ೧೫ ] == ಕಬಿತೆಲು == ಕ್ಸುಯೆನ ಸುಮಾರ್ 5000 ಕಬಿತೆಲೆನ್ ''ದಿ ಬ್ರೊಕೇಡ್ ರಿವರ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್'' ಡ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್ ಅವು 14ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟ ಉಂಡು. ಅಲೆನ ಸುಮಾರ್ 90 ಕಬಿತೆಲು ಇನಿಕ್ಲಾ ಉಂಡು, <ref name=":hongwiles"/> ಉಂದು ಬೇತೆ ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು. <ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/title/167505633 |title=The Oxford encyclopedia of women in world history |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-514890-9 |editor-last=Smith |editor-first=Bonnie G. |location=Oxford [England] ; New York |pages=451 |oclc=167505633}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist}} == ಮೂಲೊಲು == * {{Cite book |last=Appenzeller |first=Immo |url=https://books.google.com/books?id=Y93zCAAAQBAJ&q=Hsueh+T%27ao+crater&pg=PA226 |title=Transactions of the International Astronomical Union: Proceeding of the Twenty-Second General Assembly, The Hague 1994 |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=9789400901636 |language=en}} * {{Cite book |last=Jia |first=Jinhua |url=https://books.google.com/books?id=oUpBDwAAQBAJ&q=xue+tao+courtesan&pg=PT145 |title=Gender, Power, and Talent: The Journey of Daoist Priestesses in Tang China |date=2018 |publisher=Columbia University Press |isbn=9780231545495 |language=en}} * Larsen, Jeanne (1983). The Chinese Poet Xue Tao: The Life and Works of a Mid-Tang Woman. (unpublished doctoral dissertation, University of Iowa) * Larsen, Jeanne, translator (1987). Brocade River Poems: Selected Works of the Tang Dynasty Courtesan Xue Tao. Princeton University Press. (with introduction and notes) * Larsen, Jeanne, translator (2005). Willow, Wine, Mirror, Moon: Women's Poems from Tang China. BOA Editions, Ltd. (contains translations of seven more poems by Xue, with notes) * {{Cite book |last=Lee |first=Lily Xiao Hong |url=https://books.google.com/books?id=Cw0pAwAAQBAJ&q=xue+tao+courtesan&pg=PA522 |title=Biographical Dictionary of Chinese Women: Tang Through Ming, 618-1644 |last2=Wiles |first2=Sue |date=2014 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=9780765643162 |language=en}} * Ma, Maoyuan, [https://web.archive.org/web/20070929104923/http://203.72.198.245/web/Content.asp?ID=65222&Query=1 "Xue Tao"]. ''Encyclopedia of China'' (Chinese Literature Edition), 1st ed. *   * [https://web.archive.org/web/20070609133454/http://home.infionline.net/~ddisse/xuetao.html "Xue Tao" from Other Women's voices, Translations of women's writing before 1700, last accessed June 4, 2007] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://tangshi.tuxfamily.org/xuetao/ ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊ ಕಬಿತೆದ ಅನುವಾದ] {{Prostitution in China}}{{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Xue, Tao}} iw7iaab4aycbzqw4dg1c79i2d15d1h0 0 25606 363725 356071 2026-08-01T19:29:33Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363725 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = <!-- use common name/article title --> | image = Yu Xuanji.jpg | alt = ಯು ಶುವಾನ್‌ಜಿ | caption = ಯು ಶುವಾನ್‌ಜಿ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{circa|840}} | birth_place = | death_date = {{circa|868}} (aged 28) | death_place = | death_cause = ಮರಣದಂಡನೆ | other_names = ಯೂವೀ<br>ಹುಯಿಲಾನ್ | occupation = ಕವಿ, ಸನ್ಯಾಸಿನಿ, ವೇಶ್ಯೆ | years_active = | known_for = ಕಾವ್ಯ | notable_works = ಉತ್ತರ ಕನಸಿದ ಭೂಮಿದ ತುಣುಕುಲು | spouse = ಲಿ ಯಿ (ಮದಿಮೆ{{circa|856}}-{{circa|859}}) }} '''ಯು ಕ್ಸುವಾಂಜಿ''' ( simplified Chinese , c. ೮೪೦ – ಸಿ. 868 ), ಸೌಜನ್ಯದ ಪುದರ್ ಯೂವೆಯಿ ( Chinese ) ಬೊಕ್ಕ ಹುಯಿಲಾನ್ ( simplified Chinese ), <ref name=":0">{{Cite book |last=Yu |first=Xuanji |title=The clouds float north: the complete poems of Yu Xuanji; bilingual edition |date=1998 |publisher=Wesleyan Univ. Press |isbn=978-0-8195-6343-9 |editor-last=Young |editor-first=David |series=Wesleyan poetry |location=Hanover |pages=ix-x}}</ref> ಚಾಂಗ್'ಆನ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟುನ ದಿವಂಗತ ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲೊಡು ಒರಿ ಚೀನೀ ಪೊಣ್ಣು ಕವಿ, ಕೋರ್ಟೆಸನ್, ಬೊಕ್ಕ ದಾವೋಯಿಸ್ಟ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿ. [[ಕ್ಸು ಟಾವೊ|ಕ್ಸುಯೆ ತಾವೊನೊಟ್ಟುಗು]], ಆರ್ ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. == ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == ಯು ಕ್ಸುವಾಂಜಿನ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯ ಉಂಡು. <ref name=":0">{{Cite book |last=Yu |first=Xuanji |title=The clouds float north: the complete poems of Yu Xuanji; bilingual edition |date=1998 |publisher=Wesleyan Univ. Press |isbn=978-0-8195-6343-9 |editor-last=Young |editor-first=David |series=Wesleyan poetry |location=Hanover |pages=ix-x}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFYu1998">Yu, Xuanji (1998). Young, David (ed.). ''The clouds float north: the complete poems of Yu Xuanji; bilingual edition''. Wesleyan poetry. Hanover: Wesleyan Univ. Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">ix–</span>x. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8195-6343-9|<bdi>978-0-8195-6343-9</bdi>]].</cite></ref> ಆರ್ ಟಾಂಗ್ ರಾಜಧಾನಿ ಚಾಂಗ್'ಯಾನ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟುದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಬುಲೆಯೆರ್. [ ೨ ] ಲಿ ಯಿ ( simplified Chinese ) 16 ವರ್ಷೊಡು, ಲಿ ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪತ್ನಿ ಯು ನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡಂದಿನೆಡ್ದಾವರ ಮೂಜಿ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಆಯೆರ್. <ref name=":1">{{Cite book |last=Cahill |first=Suzanne |title=Daoist identity: history, lineage, and ritual; [this volume is the result of a three-day conference, held at the Breckinridge Conference Center of Bowdoin College in York, Maine, May 29 - June 1, 1998] |date=2002 |publisher=Univ. of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-2504-1 |editor-last=Kohn |editor-first=Livia |location=Honolulu |pages=102–114 |chapter=Material Culture and the Dao Textiles, Boats, and Zithers in the Poetry of Yu Xuanji (844-868) |editor-last2=Roth |editor-first2=Harold David |editor-last3=Bowdoin College}}</ref> ಅಂಚನೆ, ಅಲ್ಲಾ ಒರಿ ಕೋರ್ಟೆಸನ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. <ref name=":1" /> <ref>{{Cite book |title=Women writers of traditional China: an anthology of poetry and criticism |url=https://archive.org/details/womenwritersoftr0000unse |date=1 January 2000 |publisher=Stanford Univ. Press |isbn=978-0-8047-3231-4 |editor-last=Chang |editor-first=Kang-i Sun |edition=Nachdr. |location=Stanford, Calif |pages=[https://archive.org/details/womenwritersoftr0000unse/page/66 66]–67 |editor-last2=Saussy |editor-first2=Haun}}</ref> <ref>{{Cite book |title=Classical Chinese literature: an anthology of translations. Vol. 1: From antiquity to the Tang Dynasty |publisher=Columbia Univ. Press |year=2000 |isbn=978-962-996-048-3 |editor-last=Minford |editor-first=John |edition=1 |volume=1 |location=New York |pages=972}}</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಜಿನ್ಹುವಾ ಜಿಯಾ, ಆಂಡಲಾ, ಕೋರ್ಟೆಸನ್ ಪನ್ಪಿನ ಲೇಬಲ್ ನ್ ನನೊಂಜಿ ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಅಲೆನ್ ಅಪಮಾನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೇರ್ಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ತಪ್ಪು ಅರ್ಥ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್. <ref>{{Cite book |last=Jia |first=Jinhua |url=https://books.google.com/books?id=oUpBDwAAQBAJ&dq=Beili%20courtesan&pg=PT72 |title=Gender, Power, and Talent: The Journey of Daoist Priestesses in Tang China |date=2018-03-13 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-54549-5 |pages=167 |language=en |quote=This later emendation is not supported by any evidence from earlier editions and was likely made by someone with a bias against Yu Xuanji. However, it has led some scholars to mistakenly identify Yu as a courtesan.}}</ref> ಅಲೆಗ್ ವೀ ನದಿಟ್ ಒಂಜಿ "ಬಣ್ಣಿ ದೋಣಿ" ಇತ್ತ್ಂಡ್. <ref name=":1">{{Cite book |last=Cahill |first=Suzanne |title=Daoist identity: history, lineage, and ritual; [this volume is the result of a three-day conference, held at the Breckinridge Conference Center of Bowdoin College in York, Maine, May 29 - June 1, 1998] |date=2002 |publisher=Univ. of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-2504-1 |editor-last=Kohn |editor-first=Livia |location=Honolulu |pages=102–114 |chapter=Material Culture and the Dao Textiles, Boats, and Zithers in the Poetry of Yu Xuanji (844-868) |editor-last2=Roth |editor-first2=Harold David |editor-last3=Bowdoin College}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCahill2002">Cahill, Suzanne (2002). "Material Culture and the Dao Textiles, Boats, and Zithers in the Poetry of Yu Xuanji (844-868)". In Kohn, Livia; Roth, Harold David; Bowdoin College (eds.). ''Daoist identity: history, lineage, and ritual; [this volume is the result of a three-day conference, held at the Breckinridge Conference Center of Bowdoin College in York, Maine, May 29 - June 1, 1998]''. Honolulu: Univ. of Hawai'i Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">102–</span>114. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8248-2504-1|<bdi>978-0-8248-2504-1</bdi>]].</cite></ref> ಯು ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಲೆನ್ ದೆತೊನುದು ಕ್ಸಿಯಾನ್ಯಿ ಗುವಾನ್ (咸宜觀, ಅಬ್ಬೆ ಆಫ್ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಬೆನಿಫಿಟ್) ಡ್ ದಾವೋಯಿಸ್ಟ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿ ಆಯೆರ್. <ref name=":1" /> ದಾವೋಯಿಸ್ಟ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಲು ಆ ಕಾಲೊಡು ಅಕ್ಲೆನ ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಕುಲು <ref name="Badass">{{Cite web|title=Badass Ladies of Chinese History : Yu Xuanji|url=https://www.theworldofchinese.com/2014/11/badass-ladies-of-chinese-history-yu-xuanji/|website=The World of Chinese|accessdate=20 December 2018|date=21 October 2014|last=Olivia Bullock (艾文婷)|archivedate=20 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420035402/https://www.theworldofchinese.com/2014/11/badass-ladies-of-chinese-history-yu-xuanji/}}</ref> [ 8 ] ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಲೊಡು ಆರ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಪ್ರಯಾಣೊಲು ಅರೆನ ಬರವುದ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರೊಂದಿತ್ತೆ. <ref name="Badass" /> ಯು ಲೈಂಗಿಕವಾದ್ ಸಾಹಸಿ ಪನ್ಪಿನ ಖ್ಯಾತಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವೆರ್ ಚೀನಾದ ಸುರುತ ಬಹಿರಂಗವಾದ್ ಉಭಯಲಿಂಗಿ ಮಹಿಳೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್. <ref name="Badass" /> ಆರ್ ವೆನ್ ಟಿಂಗ್ಯುನ್ ನ ಒರಿ ಫೆಲೋ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಅರೆಗ್ ಆರ್ ಒಂಜಿ ಸಂಖ್ಯೆದ ಕಬಿತೆಲೆನ್ ಉದ್ದೇಶಿಸಯೆರ್. ಅಲೆನ ಕಬಿತೆಲೆಡ್ ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ದಿನಾಂಕೊಲೆನ್ ಬುಡ್ದು, ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯಿಡ್-ಶೈಲಿದ ''ಲಿಟ್ಲ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಫ್ರಮ್ ದ ಥ್ರೀ ರಿವರ್ಸ್,'' ({{Lang|zh|三水小牘}}), ಅಲೆನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಸತ್ಯೊನು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ ಅವು ವಿವರವಾದ್ ಸಲಾಸಿಯಸ್ ಆದುಂಡು: ವೆನ್ ಟಿಂಗ್ಯುನ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಅಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಒಂಜಿ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಲಸ್ ಆದ್ ಲೈಂಗಿಕ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ ಸೇವಕಿ ಲುಕಿಯಾವೊನ್ ಕುತ್ತಿಗೆಗ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಆರೋಪೊಗು 28 [ 9 <ref name=":1">{{Cite book |last=Cahill |first=Suzanne |title=Daoist identity: history, lineage, and ritual; [this volume is the result of a three-day conference, held at the Breckinridge Conference Center of Bowdoin College in York, Maine, May 29 - June 1, 1998] |date=2002 |publisher=Univ. of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-2504-1 |editor-last=Kohn |editor-first=Livia |location=Honolulu |pages=102–114 |chapter=Material Culture and the Dao Textiles, Boats, and Zithers in the Poetry of Yu Xuanji (844-868) |editor-last2=Roth |editor-first2=Harold David |editor-last3=Bowdoin College}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCahill2002">Cahill, Suzanne (2002). "Material Culture and the Dao Textiles, Boats, and Zithers in the Poetry of Yu Xuanji (844-868)". In Kohn, Livia; Roth, Harold David; Bowdoin College (eds.). ''Daoist identity: history, lineage, and ritual; [this volume is the result of a three-day conference, held at the Breckinridge Conference Center of Bowdoin College in York, Maine, May 29 - June 1, 1998]''. Honolulu: Univ. of Hawai'i Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">102–</span>114. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8248-2504-1|<bdi>978-0-8248-2504-1</bdi>]].</cite></ref> 9 ]. <ref name=":1" /> ಈ ಲೆಕ್ಕೊನು ಅರೆ-ಪುರಾಣಿಕ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಬಲವಾದ್ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಲೈಂಗಿಕವಾದ್ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಪನಂಬಿಕೆದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ. [ ೧೦ ] == ಪದ್ಯ == ಯು ಕ್ಸುವಾಂಜಿ ತನ್ನ ಕಬಿತೆಲೆನ ಗುಣಮಟ್ಟೊಗು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನವು, ಅವುಲು ಮಸ್ತ್ ಕಬಿತೆಲು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ನೇರವಾದ್ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆದ ಶೈಲಿಡ್ ಬರೆಯಿನವು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಅಂಚ ಪಂಡ, ಒಂಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ಪಾತೆರುನ ಬದಲ್ ಅಲೆನ ಸ್ವಂತ ಸ್ವರೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನವು. ಅಲೆನ ಜೀವನೊಡು, ಅಲೆನ ಕಬಿತೆಲು ''ಫ್ರಾಗ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ನೊರ್ದರ್ನ್ ಡ್ರೀಮ್ ಲ್ಯಾಂಡ್'' ಪನ್ಪಿನ ಸಂಗ್ರಹೊಡು ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನವು, ಉಂದು ಕಳೆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಬದುಕುದು ಉಪ್ಪುನ ನಲವತ್ತೊಂಜಿ ಕಬಿತೆಲೆನ್ ''ಕ್ವಾನ್ ಟಾಂಗ್ಶಿಡ್'' ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್, <ref name=":1">{{Cite book |last=Cahill |first=Suzanne |title=Daoist identity: history, lineage, and ritual; [this volume is the result of a three-day conference, held at the Breckinridge Conference Center of Bowdoin College in York, Maine, May 29 - June 1, 1998] |date=2002 |publisher=Univ. of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-2504-1 |editor-last=Kohn |editor-first=Livia |location=Honolulu |pages=102–114 |chapter=Material Culture and the Dao Textiles, Boats, and Zithers in the Poetry of Yu Xuanji (844-868) |editor-last2=Roth |editor-first2=Harold David |editor-last3=Bowdoin College}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCahill2002">Cahill, Suzanne (2002). "Material Culture and the Dao Textiles, Boats, and Zithers in the Poetry of Yu Xuanji (844-868)". In Kohn, Livia; Roth, Harold David; Bowdoin College (eds.). ''Daoist identity: history, lineage, and ritual; [this volume is the result of a three-day conference, held at the Breckinridge Conference Center of Bowdoin College in York, Maine, May 29 - June 1, 1998]''. Honolulu: Univ. of Hawai'i Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">102–</span>114. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8248-2504-1|<bdi>978-0-8248-2504-1</bdi>]].</cite></ref> ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ವಿಚಿತ್ರ ಮೌಲ್ಯೊಗು ಒಂಜಿ ಸಂಕಲನೊಡು ಭೂತೊಲೆನ ಬೊಕ್ಕ ವಿದೇಶಿಯೆರೆನ ಕಬಿತೆಲೆನ್ ಲಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡ್. [ ೧೧ ] == ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದೊಲು == ೧೯೯೮ಡ್ ಪ್ರಕಟವಾದ್, ಅರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಡೇವಿಡ್ ಯಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಿಯಾನ್ ಐ. ಲಿನ್ ನ ತಂಡೊಡು ಅನುವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. [ ೧೨ ] ೨೦೦೦ಡ್, ಅರೆನ ಬೇಲೆನ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಒವೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಸ್ಟಿನ್ ಹಿಲ್ ಅನುವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. == ಪುದರ್ == ಅಲೆನ ಕುಟುಂಬದ ಪುದರ್, ಯು, ತುಲನಾತ್ ಅಪರೂಪ. ಅಲೆನ ಕೊರ್ತಿನ ಪುದರ್, ಕ್ಸುವಾಂಜಿ, ಅರ್ಥ "ಆಳವಾದ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ" ಅತ್ತಂದೆ "ನಿಗೂಢ ತತ್ವ," <ref name=":0">{{Cite book |last=Yu |first=Xuanji |title=The clouds float north: the complete poems of Yu Xuanji; bilingual edition |date=1998 |publisher=Wesleyan Univ. Press |isbn=978-0-8195-6343-9 |editor-last=Young |editor-first=David |series=Wesleyan poetry |location=Hanover |pages=ix-x}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFYu1998">Yu, Xuanji (1998). Young, David (ed.). ''The clouds float north: the complete poems of Yu Xuanji; bilingual edition''. Wesleyan poetry. Hanover: Wesleyan Univ. Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">ix–</span>x. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8195-6343-9|<bdi>978-0-8195-6343-9</bdi>]].</cite></ref> ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ದಾವೋ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೊಡು ಒಂಜಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದ. "Yòuwēi" ಪಂಡ "ಯಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೈನಿ" ಪನ್ಪಿನಂಚಿನವು; ಬೊಕ್ಕ, ಹುಯಿಲಾನ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪರಿಮಳದ ಆರ್ಕಿಡ್ ನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. [ 9 ] == ಮಾಧ್ಯಮ == ೧೯೮೪ಡ್ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಡ್ ಶಾ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಅಲೆನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ'''唐朝豪放女'''(ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಒಂಜಿ ಪ್ರೇಮಿ ಮಹಿಳೆ) ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಿನಿಮಾನ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ ಹಾ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. [ ೧೩ ]೧೯೮೮ಡ್, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಡ್ ಏಷ್ಯಾ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಸಂಕಲನ ನಾಟಕ ಸರಣಿನ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದೆತ ಶೀರ್ಷಿಕೆ'''歷代奇女子'''( ಥೋಸ್ ಫೇಮಸ್ ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಚೈನೀಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ), [[Bonnie Ngai|ಉಂದೆಟ್ ಬೊನ್ನಿ ನ್ಗೈ]], [[Pat Poon|ಪ್ಯಾಟ್ ಪೂನ್]] ಬೊಕ್ಕ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಯುಯೆನ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್.ಯು ಕ್ಸುವಾಂಜಿ ಜಪಾನಿನ ಲೇಖಕೆರ್ ಮೋರಿ ಒಗೈನ 1915 ಡ್ ಬರೆತಿನ ''ಗ್ಯೋಜೆಂಕಿ'' ಪನ್ಪಿನ ಕಿರುಕಥೆದ ವಿಷಯ. [ ೧೪ ] ರಾಬರ್ಟ್ ವ್ಯಾನ್ ಗುಲಿಕ್ ನ ೧೯೬೮ " ಜಡ್ಜ್ ಡೀ " ಕಾದಂಬರಿ ''ಪೋಯೆಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮರ್ಡರ್'' [ ೧೫ ] ಡ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿ ಆದ್ ಕ್ಯು ಕ್ಸಿಯಾವೊಲೊಂಗ್ ನ ೨೦೨೧ ''ದಿ ಶ್ಯಾಡೋ ಆಫ್ ದಿ ಎಂಪೈರ್'' ದ ವಿಷಯ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಜಸ್ಟಿನ್ ಹಿಲ್ ನ ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ ಮೌಘಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕಾದಂಬರಿ ಪಾಸಿಂಗ್ ಅಂಡರ್ ಹೆವೆನ್ ಯು ಕ್ಸುವಾಂಜಿ ನ ಜೀವನೊನು ಪುನರ್ಕಲ್ಪನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. <ref>{{Cite web|title=Passing Under Heaven|url=https://www.justinhillauthor.com/passingunderheaveb/|website=Justin Hill|accessdate=17 January 2019|date=18 December 2014|archivedate=25 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180725184116/https://www.justinhillauthor.com/passingunderheaveb/}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು ==  {{Reflist|30em}} == ಮೂಲೊಲು == * {{Cite book |last=Chang |first=Kang-i Sun |author-link=Kang-i Sun Chang |url=https://books.google.com/books?id=xRNnU-SpDyYC&q=Yu+Xuanji |title=Women Writers of Traditional China: An Anthology of Poetry and Criticism |last2=Saussy |first2=Haun |author-link2=Haun Saussy |last3=Kwong |first3=Charles Yim-tze |date=1999 |publisher=Stanford University Press |isbn=9780804732314}} * Fu, Shousun, [https://web.archive.org/web/20070929110801/http://203.72.198.245/web/Content.asp?ID=65328 "Yu Xuanji"]. ''Encyclopedia of China'' (Chinese Literature Edition), 1st ed. Archived from [http://203.72.198.245/web/Content.asp?ID=65328 the original] on 29 September 2007. (in Chinese) * {{Cite book |last=Kohn |first=Livia |url=https://books.google.com/books?id=_wzwgLAeMWwC&dq=yu+xuanji&pg=PA102 |title=Daoist Identity: Cosmology, Lineage, and Ritual |last2=Roth |first2=Harold David |date=2002 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2504-1}} * {{Cite book |last=Lee |first=Lily Xiao Hong |url=https://books.google.com/books?id=Cw0pAwAAQBAJ&dq=+Yu+Xuanji&pg=PA571 |title=Biographical Dictionary of Chinese Women: Tang Through Ming, 618-1644 |last2=Wiles |first2=Sue |date=2014 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=9780765643162}} * {{Cite book |title=Classical Chinese literature: an anthology of translations. Vol. 1: From antiquity to the Tang Dynasty |publisher=Columbia Univ. Press |year=2000 |isbn=978-962-996-048-3 |editor-last=Minford |editor-first=John |edition=1 |volume=1 |location=New York |pages=972}} * {{Cite book |last=Mori |first=Ogai |url=https://books.google.com/books?id=N15B5zwPWKUC&dq=gyogenki+&pg=PA184 |title=The Historical Fiction of Mori ÅOgai |date=1991 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=9780824813666 |editor-last=Dilworth |editor-first=David |editor-last2=Rimer |editor-first2=J. Thomas}} * {{Cite book |last=Xuanji |first=Yu |url=https://books.google.com/books?id=p5SW7z-lUc8C&q=yu+xuanji |title=The Clouds Float North: The Complete Poems of Yu Xuanji |last2=Yü |first2=Hsüan-chi |date=1998 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=9780819563446 |translator-last=Young |translator-first=David |ref={{harvid|Young|Lin|1998}} |translator-last2=Lin |translator-first2=Jiann I.}} {{Tang dynasty topics}}{{Prostitution in China}}{{authority control}}{{DEFAULTSORT:Yu, Xuanji}} [[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]] owxo7uie2mzrg6676bztrxthmt4uwix 0 25839 363755 356642 2026-08-01T20:04:02Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363755 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = <!-- defaults to article title when left blank --> | image = Lakshmi N. Menon (1963).jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | other_names = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೯೯ | birth_place = | death_date = ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೪ | death_place = | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಎನ್. ಮೆನನ್''' (29 ಮಾರ್ಚ್ 1899 <ref>{{Cite web|title=Unsung Heroes Detail, Ministry of Culture|url=https://amritmahotsav.nic.in/unsung-heroes-detail.htm?6498|accessdate=27 March 2023}}</ref>&nbsp;– ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೪ ) ಒರ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಆರ್ ೧೯೬೨ಡ್ದ್ ೧೯೬೬ ಮುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್ == ಸುರುತ ಜೀವನ == ತಿರುವನಂತಪುರೊಡು ಪುಟ್ಟುನ ಆರ್ ರಾಮವರ್ಮ ತಂಪನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಧವಿಕುಟ್ಟಿ ಅಪ್ಪೆನ ಮಗಲ್. ೧೯೩೦ಡ್ ಆರ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವಿ.ಕೆ.ನಂದನ್ ಮೆನನ್ನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕಾಅರ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ (೧೯೫೦-೧೯೫೧) <ref>{{Cite web|title=University of Kerala, Thiruvananthapuram|url=http://www.way2universities.com/univofkerala.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306214203/http://www.way2universities.com/univofkerala.php|archivedate=6 March 2016|accessdate=6 March 2016|publisher=way2universities.com}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ಪಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಉಪಕುಲಪತಿ ಆಯೆರ್. ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆದ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. == ಕೆಲಸ == [[ಫೈಲ್:Guests_of_a_State_Dinner_for_President_Dr._Sarvepalli_Radhakrishnan_of_India.jpg|thumb|ಜೂನ್ ೩, ೧೯೬೩ಡ್ ಶ್ವೇತ ಭವನೊಡು ರಾಜ್ಯ ಭೋಜನೊಗು ಹಾಜರಾತಿನ ಮೆನನ್ ''(ಎದುರುದ ಸಾಲು, ಎಡತ್ತ ಕಡೆಟ್)'' .]] ೧೯೫೨ಡ್ದ್ ೧೯೬೬ ಮುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಸಭೆತ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್ ೧೯೫೨ಡ್ದ್ ೧೯೫೭ ಮುಟ್ಟ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯೊಡು ಸಂಸದೀಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ್, ೧೯೫೭ಡ್ದ್ ೧೯೬೨ ಮುಟ್ಟ ಉಪಮಂತ್ರಿಯಾದ್, ಬೊಕ್ಕ ೧೯೬೬ ಮುಟ್ಟ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಯೆರ್ ರಾಜಕೀಯ ಸೇವೆಡ್ದ್ ನಿವೃತ್ತರಾದ್, ೧೯೭೬ಡ್ ಸಮಾಜ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಡ್ದ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ''ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಪ್ಯಾಂಪ್ಲೆಟ್ಸ್ ಆನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್'' ಸರಣಿಗ್ ಬೇತೆ ವಿಷಯೊಲೆನ ನಡುಟು ಭಾರತೀಯ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯೆರೆ. ಭಾರತೊಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಮಹಿಳಾ ಒಕ್ಕೂಟೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆರ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="Bālā Sharma 1986 p.74">{{Cite book |last=Bālā |first=U. |url=https://books.google.com/books?id=cSg-AAAAMAAJ |title=Indian Women Freedom Fighters, 1857–1947 |last2=Sharma |first2=A. |publisher=Manohar |year=1986 |isbn=9788185054131 |page=74 |language=de |quote=She was the Founder – member of the All – India Women ' s Conference, and of the Federation of University Women. |access-date=2020-07-31}}</ref> ಆರೆನ ಸೇವೆಗ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ೧೯೫೭ಡ್ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಮಲಯಾಳಿ ಪೊಣ್ಣು. <ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archivedate=15 October 2015|accessdate=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref>ಮೆನನ್ ರಾಜಕೀಯೊದ ನಂತರ ತನ್ನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಜೀವನೊನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರಣೊಗು ಸಮರ್ಪಿಸಯೆರ್. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಸಮ್ಮೇಳನೊದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೋಷಕೆರಾದ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿನೊಟ್ಟುಗು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ನಿಷೇಧ ಮಂಡಳಿದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೮೮ಡ್, ಆರ್ ಎ.ಪಿ.ಉದಯಭಾನು ಬೊಕ್ಕ ಜಾನ್ಸನ್ ಜೆ.ಎದಯರನ್ಮುಲಾ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ ಸೆಂಟರ್ (ಎಡಿಐಸಿ)-ಇಂಡಿಯಾನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಮರಣೊಗು ಮುಟ್ಟ ಅಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಹಿಳೆಯೆರೆನ ಅನಕ್ಷರತೆನ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಮಿತಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೯೭೨ಡ್ದ್ ೧೯೮೫ ಮುಟ್ಟ ಕಸ್ತೂರ್ಬ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಯೆರ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ|ನೆಹರೂ ಸರ್ಕಾರೊಡು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವೆರಾದ್ ಇತ್ತಿನಗ,]] ತಿರುವನಂತಪುರೊಡು ತುಂಬಾ ವಿಷುವದ್ವಾರ ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವಣೆ ಕೇಂದ್ರೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನ್ ಸುಗಮ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಯೆರ್. <ref>{{Cite web|title=Remembering the guiding light|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/301119/remembering-the-guiding-light.html|accessdate=2020-10-26|website=www.deccanchronicle.com}}</ref> == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book |last=Ranade |first=Shobana |title=Women Pioneers in India's Renaissance |url=https://archive.org/details/nbtin.womenpioneersini0000sush |last2=Nayar |first2=Sushila |author-link2=Sushila Nayyar |publisher=National Book Trust India |year=2003 |isbn=9788123737669 |editor-last=Mankekar |editor-first=Kamla |editor-link=Kamla Mankekar |location=New Delhi |chapter=Lakshmi N. Menon (1899–1994)}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://maddy06.blogspot.com/2016/01/remembering-lakshmi-n-menon-lady.html ''ಮ್ಯಾಡಿಸ್ ರಾಂಬ್ಲಿಂಗ್ಸ್'' (೨೦೧೬) ಬ್ಲಾಗ್‌ನಿಂದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ವಿವರಗಳು] * [https://www.facebook.com/arunima.menon/posts/10158753603660985 ದೊಡ್ಡ ಸೊಸೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆನಪುಗಳು (೨೦೨೧)] == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026 ]] 2d8h89jq80jtlmd3knmbx3ei1un2t2g 0 25874 363737 357989 2026-08-01T19:45:48Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363737 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗಾಂಧಿ | image = Kasturba Gandhi 1940.jpg | caption = 1940 ರಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗಾಂಧಿ | birth_name = ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗೋಕುಲದಾಸ್ ಕಪಾಡಿಯಾ | birth_date = {{birth date|df=yes|1869|4|11}} | birth_place = [[ಪೋರಬಂದರ್]], [[ಪೋರಬಂದರ್ ರಾಜ್ಯ]], [[ಕಥಿಯಾವಾರ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1944|2|22|1869|4|11}} | death_place = [[ಅಗಾ ಖಾನ್ ಅರಮನೆ]], ಪುಣೆ, ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ | occupation = ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ | spouse = {{marriage|[[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]]|1883}} | children = {{hlist|[[ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ|ಹರಿಲಾಲ್]]|[[ಮಣಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ|ಮಣಿಲಾಲ್]]|[[ರಾಮದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ|ರಾಮದಾಸ್]]|[[ದೇವದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ|ದೇವದಾಸ್]]}} }} '''ಕಸ್ತೂರ್ಬ ಮೋಹನದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ''' ( listen ⓘ, ಹುಟ್ಟಿದ '''ಕಸ್ತೂರ್ಬ ಗೋಕುಲ್ದಾಸ್ ಕಾಪಾಡಿಯ)''' ಕಸ್ತೂರ್ಬ (ಪುಟ್ಟು ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೬೯) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲೊಡು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಒರ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. ಆರ್ ಮೋಹನ್ದಾಸ್ ಕರಮ್ಚಂದ್ ಗಾಂಧಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]] ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕಸ್ತೂರ್ಬೆರೆನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊನು ಭಾರತೊಡು ''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾತೃತ್ವ ದಿನೊ'' ಆದ್ ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸುರುತ ಜೀವನ ಬೊಕ್ಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಕಸ್ತೂರ್ಬ 1869 ಏಪ್ರಿಲ್ 11 ದಾನಿ ಗೋಕುಲ್ದಾಸ ಬೊಕ್ಕ ವೃಜಕುನ್ವರ್ಬ ಕಾಪಾಡಿಯನ ಇಲ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಈ ಕುಟುಮೊ ಗುಜರಾತಿ [[ಹಿಂದೂ]] ವ್ಯಾಪಾರಿಲೆನ ಮೋಧ ಬನಿಯ ಜಾತಿದಕುಲು ಆದ್ ಕರಾವಳಿದ ಊರು ಪೊರ್ಬಂದರ್ ಡ್ ನೆಲೆಯಾಯೆರ್. ಮೇ ೧೮೮೩ಡ್, ೧೪ ವರ್ಸೊದ ಕಸ್ತೂರ್ಬ ೧೩ ವರ್ಸೊದ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮೋಹನದಾಸ್ ನ್]] ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಮದಿಮೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಮದಿಮೆದ ದಿನೊನು ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುನಗ, ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಪಂಡೆರ್, ''"ಮದಿಮೆದ ಬಗ್ಗೆ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ, ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ಅವು ಪೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಪಾಡುನವು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಪರ್ಪುನವು ಬೊಕ್ಕ ಬಂಧುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಆಟ ಆಡುನವು ಮಾತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ಅರ್ಥ."'' ಆಂಡಲಾ, ಪದ್ಧತಿದಲೆಕ, ಒಂಜಿ ಹದಿಹರೆಯದ ಮದಿಮಲ್ ಮದಿಮೆದ ಸುರುತ ಕೆಲವು ವರ್ಷೊಲೆನ್ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಕಂಡನಿಡ್ದ್ ದೂರೊಡು ಕಳೆವೊಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಬರೆಯಿನ ಮೋಹನದಾಸ್ ತನ್ನ ಜವನ್ಯೆನ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸ್ ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಮದ ಭಾವನೆಲೆನ್ ವಿಷಾದೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ''"ಶಾಲೆಡ್ ಲಾ ಯಾನ್ ಅಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆ, ಬೊಕ್ಕ ರಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಮ್ಮ ಭೇಟಿದ ಯೋಚನೆ ಎಂಕ್ ಯಾಪಲ ಕಾಡುಂಡು."'<ref name="forgotten">{{Cite book |last=Gandhi |first=Arun and Sunanda |title=The Forgotten Woman |url=https://archive.org/details/forgottenwomanun0000gand |publisher=Zark Mountain Publishers |year=1998 |isbn=1-886940-02-9 |location=Huntsville, AR |pages=[https://archive.org/details/forgottenwomanun0000gand/page/314 314]}}</ref> ' ಅಕ್ಲೆನ ಮದಿಮೆದ ಸುರುಟು, ಮೋಹನ್ದಾಸ್ ಸ್ವಾಮ್ಯೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಕುಶಲತೆಡ್ ಇತ್ತೆರ್; ಆಯನ ಆಜ್ಞೆಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಒರಿ ಆದರ್ಶ ಪತ್ನಿನ್ ಆರ್ ಬಯಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕಸ್ತೂರ್ಬ 17 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಗರ್ಭಿಣಿ ಆಯೆರ್. ಸುರುತ ಬಾಲೆ ಅಕಾಲಿಕವಾದ್ ಪುಟ್ಟುದು ಸುರುತ ವರ್ಷ ಬದುಕುಜಿ. ಅಕ್ಲೆನ ಬೇತೆ ನಾಲ್ ಜೋಕುಲು ಮಲ್ಲೆ ಆದ್ ಬದುಕುದು ಉಪ್ಪುಂಡಲಾ, ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅರೆನ ಸುರುತ ಬಾಲೆದ ಸಾವುಡ್ದ್ ಪೂರ್ತಿ ಗುಣ ಆಯಿಜಿ. ಮೋಹನ್ದಾಸ್ ಲಂಡನ್ ಗ್ ಪೋದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೮೮೮ಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ರಡ್ಡನೆ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಮಗೆ ಹರಿಲಾಲ್ ನ್ ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್. ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊಡು]] ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಮೋಹನ್ದಾಸ್ 1891ಡ್ ಲಂಡನ್ ಡ್ದ್ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1892ಡ್ ಕಸ್ತೂರ್ಬಗ್ ಮನಿಲಾಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಬೇತೆ ಒರಿ ಮಗೆ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಭಾರತೊಡು ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಕಂಡುಕೊನೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿಜಿ, ಮೋಹನ್ದಾಸ್ 1893ಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗ್ ಪೋಯೆರ್, ಮತ್ತೆ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್. ಈ ಕುಟುಮ ೧೮೯೬ಡ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಡ್]] ಮೋಹನದಾಸ್ ಗ್ ಸೇರ್ಂಡ್. [[ಫೈಲ್:Kasturba_and_children.jpg|thumb|ನಾಲ್ ಜೋಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕಸ್ತೂರ್ಬ]] ೧೯೦೬ಡ್, ಮೋಹನ್ದಾಸ್ ಶುದ್ಧತೆದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅತ್ತ್ಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ . ಕೆಲವು ವರದಿಲು ಸೂಚಿಸವುನಂಚಿನ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾಗ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಹಿಂದೂ]] ಬೊಡೆದಿಯಾದ್ ತನ್ನ ಪಾತ್ರೊಗು ವಿರುದ್ಧವಾದುಂಡು ಪಂದ್ ಎನ್ಯೆರ್ . ಆಂಡಲಾ, ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ತನ್ನನ್ ದುಃಖೊಡು ಉಲ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಸೂಚನೆ ಕೊರ್ನಗ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ತನ್ನ ಮದಿಮೆನ್ ತ್ವರಿತವಾದ್ ಸಮರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆರ್.ಕಸ್ತೂರ್ಬನ ಬಂಧುಲುಲಾ ತನ್ನ ಕಂಡನಿ ಮಹಾತ್ಮಾನ ಪಾತೆರೊನು ಪಾಲಿಸೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿನ್ ಅನುಸರಿಸೊಡು ಪನ್ಪಿನವು ಎಡ್ಡೆ ಪಂಡ್ದ್ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ '''ಗಾಂಧಿ ಬಿಫೋರ್ ಇಂಡಿಯಾ''' ಮದಿಮೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, "ಅಕುಲು ಯಾಪಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಲೈಂಗಿಕವಾದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಭಕ್ತಿಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ಬಹುಶಃ ಅಕ್ಲೆನ ಆವರ್ತಕ, ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಡ್ದ್, ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಅಕುಲು ಒಟ್ಟುಗು ಕಳೆಯಿನ ಸಮಯೊನು ಮಸ್ತ್ ಮೋಕೆ ಮಲ್ತೆರ್." == ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == [[ಫೈಲ್:Gandhi-Tagore.jpg|thumb|300x300px|ಬಂಗಾಳಿ ಕವಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟಾಗೋರ್ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]] ಬೊಕ್ಕ ಕಸ್ತೂರ್ಬ ಗಾಂಧಿನೊಟ್ಟುಗು ಶಾಂತಿನಿಕೇತನೊಡು, ೧೯೪೦.]] ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಸುರುಕು 1904ಡ್ ತನ್ನ ಕಂಡನಿ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಡರ್ಬನ್ ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ವಸಾಹತುನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನಗ ರಾಜಕೀಯೊಡು ತೊಡಗಿನೆರ್. ೧೯೧೩ಡ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಡ್ ಭಾರತೀಯ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿನಕ್ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ನಡತಿನ ದುರ್ಬಳಕೆದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್, ಅಯಿಕ್ ಅರೆನ್ ಬಂಧಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಜೈಲ್ಡ್ ಇಪ್ಪುನಗ, ಆರ್ ಬೇತೆ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಡ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಓದುನ ಬೊಕ್ಕ ಬರೆಯೆರೆ ಕಲ್ಪಾವೊಡು ಪಂದ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಯೆರ್. ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಮೊ ಜುಲೈ ೧೯೧೪ಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾನ್ ಬುಡ್ದು ಭಾರತೊಗು ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. ಕಸ್ತೂರ್ಬಾಗ್ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೋಂಕು (ಶ್ವಾಸನಾಳೊಲೆನ ಒಳಪದರೊದ ಉರಿಯೂತ) ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆರ್ ಭಾರತೊದ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಮೊಕುಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಕಂಡನಿ ಜೈಲ್ ಡ್ ಇತ್ತಿನಗ ಅರೆನ ಜಾಗೆನ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ಅಲೆನ ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ಆಶ್ರಮೊಲೆಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮೀಸಲಾತ್ಂಡ್.ಆಶ್ರಮೊಡು ಕಸ್ತೂರ್ಬೆರೆನ್ "ಬಾ" ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕಸ್ತೂರ್ಬ ಬೊಕ್ಕ ಮೋಹನ್ದಾಸ್ ನಕುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪಂಡ ಅಕ್ಲೆನ ಆಶ್ರಮೊಡು ಅಕ್ಲೆನ ಜೋಕುಲೆನ್ ಎಂಚ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮೋಹನದಾಸ್ ತನ್ನ ಮಗೆಲೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಟ್ರೀಟ್ ಮೆಂಟ್ ಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಇಜ್ಜಿ ಪಂದ್ ನಂಬಿಯೆರ್, ಆಂಡ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾಗ್ ಮೋಹನ್ದಾಸ್ ತನ್ನ ಜೋಕುಲೆನ್ ನಿರ್ಲಕ್ಷ ಮಲ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ಯೆರ್. ೧೯೧೭ಡ್, ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರೊದ]] ಚಂಪಾರನ್ ಡ್ ಮಹಿಳಾ ಕಲ್ಯಾಣೊಗು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಲ್ಪ ಮೋಹನ್ದಾಸ್ ಇಂಡಿಗೊ ರೈತೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಶಿಸ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ, ಓದುನ ಬೊಕ್ಕ ಬರೆಯೆರೆ ಕಲ್ಪಾಯೆರ್. ೧೯೨೨ಡ್, ಅರೆನ ಕಳಪೆ ಆರೋಗ್ಯ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, [[ಗುಜರಾತ್]] ದ ಬೊರ್ಸಾಡ್ ಡ್ ''ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ'' (ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿರೋಧ) ಚಳುವಳಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ೧೯೩೦ಡ್ ಆರೆನ ಕಂಡನಿನ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಉಪ್ಪುದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಂದೆ, ಮಸ್ತ್ ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರದ ಅಭಿಯಾನೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೆರವಣಿಗೆಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಫಲವಾದ್, ಅರೆನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಬಂಧಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜೈಲ್ ಗ್ ಪಾಡ್ದೆರ್. ೧೯೩೯ಡ್, ಕಸ್ತೂರ್ಬ ರಾಜ್ಕೋಟ್ ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಲೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್, ನಗರೊದ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಪರವಾದ್ ವಕೀಲತ್ವ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಕೇನ್ಯೆರ್. ಕಸ್ತೂರ್ಬನ್ ಪುನರ್ ಬಂಧಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಏಕಾಂತ ಬಂಧನೊಡು ದೀಯೆರ್. ಅಲೆನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ ಆಂಡಲಾ ಅಲೆನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೪೨ಡ್, ಮೋಹನದಾಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರೆನೊಟ್ಟುಗು, ಭಾರತ ಬುಡ್ಲೆ ಚಳುವಳಿಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಕ್ ಅರೆನ್ ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಯೆರ್. ಅರೆನ್ ಪುಣೆದ ಅಗಾ ಖಾನ್ ಅರಮನೆಡ್ ಬಂಧಿಸಯೆರ್. ಈ ಪೊರ್ತುಗು, ಅಲೆನ ಆರೋಗ್ಯ ಮಸ್ತ್ ಹಾಳಾತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ್ ಪುಣೆದ ಬಂಧನ ಶಿಬಿರೊಡು ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್. ಮೋಹನದಾಸ್ ತನ್ನ ಮದಿಮೆದ ಬಗ್ಗೆ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರೊಡು ಆರ್ ಅಲೆಡ ಆಜ್ಞಾಪಾಲನೆನ್ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. "ಎನ್ನ ದುಂಬುದ ಅನುಭವೊದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ ಮಸ್ತ್ ಮುಟ್ಟಾಲೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಎನ್ನ ಒತ್ತಡ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಅಲ್ ಅರೆಗ್ ಇಷ್ಟ ಆಯಿನಲೆಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಎಂಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಅತ್ತಂದೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿದ ದೂರೊಗು ಕಾರಣ ಆಂಡ್. ಆಂಡ ಎನ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ, ಎನ್ನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನಾಲ್ ಬುಲೆಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದ್ ಎನ್ನ ಬೇಲೆಡ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಕಳೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್." == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.mkgandhi.org/newannou/Kasturba-the-unsung-heroine.php ಶ್ರೀಮತಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ] 7js6d3cj0oh35xbdytrzbn6pafstlrq 0 25899 363714 356679 2026-08-01T19:18:58Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363714 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಅಲಿಸ್ ಕ್ರೇನ್ ಹಾಸ್ಕಿನ್ಸ್ ಸ್ವಿಂಗಲ್ | image = Alice Haskins (possibly) c 1926.jpg | caption = ಅಲಿಸ್ ಹಾಸ್ಕಿನ್ಸ್ (ಸುಮಾರು 1926) | birth_date = {{birth date |1880|04|24}} | birth_place = ಆಕ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್, ಅಮೆರಿಕಾ | death_date = {{death date and age |1971|10|16 |1880|04|24}} | death_place = ಸಾಂತಾ ಕ್ಲಾರಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಅಮೆರಿಕಾ | fields = ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ | workplaces = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ | alma_mater = ಸ್ಮಿತ್ ಕಾಲೇಜು | spouse = ಡೀನ್ ಬ್ರೆಟ್ ಸ್ವಿಂಗಲ್ }} '''ಆಲಿಸ್ ಕ್ರೇನ್ ಹಾಸ್ಕಿನ್ಸ್ ಸ್ವಿಂಗಲ್''' (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೪, ೧೮೮೦ - ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೬, ೧೯೭೧) ಒರ್ತಿ ಅಮೆರಿಕದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್.<ref>Rossiter, Margaret W. Women Scientists in America: Struggles and Strategies to 1940.</ref> 1928ಡ್ ಅರೆನ ಗಂಡ ಡೀನ್ ಬ್ರೆಟ್ ಸ್ವಿಂಗಲ್ ನೊಟ್ಟುಗು ''ಎ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಬೊಟಾನಿ'' ನ್ ಸಹ-ಲೇಖನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Swingle, Deane B., with Alice H. Swingle (1928). A Textbook of Systematic Botany. McGraw-Hill</ref> == ಜೀವನ ಬೊಕ್ಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಆಲಿಸ್ ಹೊಸ್ಕಿನ್ಸ್ ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೮೦ಡ್ ಆಕ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಆರ್ ೧೯೦೩ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ೧೯೦೩ಡ್ದ್ ೧೯೦೬ ಮುಟ್ಟ ಅಮೇರಿಕದ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಡ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಾಯಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಸಸ್ಯ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ '''ಸಸ್ಯ ಕಾಯಿಲೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಸಸ್ಯ ಸೋಂಕುಲು''' ದ ಅಧ್ಯಯನೊಡು. ಈ ಸಮಯೊಡು ಆರ್ '''ಎರ್ವಿನ್ ಫ್ರಿಂಕ್ ಸ್ಮಿತ್''' ತಂಡೊಡು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>Rossiter, Margaret W. Women Scientists in America: Struggles and Strategies to 1940.</ref> ೧೯೦೬ಡ್ ಆರ್ ಡೀನ್ ಬ್ರೆಟ್ ಸ್ವಿಂಗಲ್ ನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಆರ್ ಮೊಂಟಾನಾದ ಬೋಜ್ಮನ್ ಗ್ ಪೋಯೆರ್, ಅಲ್ಪ ಅರೆನ ಗಂಡ ಮೊಂಟಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್.<ref>"Biographies". The Smith Alumnae Quarterly. 30–31: 444. 1938.</ref> ಆರ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೬, ೧೯೭೧ಡ್ ಸಾಂತಾ ಕ್ಲಾರಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.<ref>{{cite web |title=California Death Index |url=https://familysearch.org}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚು ಓದರೆ == * {{cite journal |last=Rodgers |first=Andrew Denny |title=Erwin Frink Smith |url=https://archive.org/details/erwinfrinksmiths00rodg |year=1952}} * {{cite book |last=Kahl |first=Günter |title=Molecular Biology of Plant Tumors |year=1982}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * [https://www.si.edu ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ಆರ್ಕೈವ್] 7ao1jy8yvsl8lu2qwmi5tdubmee247k 0 26280 363709 362078 2026-08-01T19:13:37Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363709 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Suchitra Krishnamoorthi | image = Suchitra_Krishnamoorthi_at_book_launch.jpg }} '''ಸುಚಿತ್ರಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ''' (ಪುಟ್ಟು ೨೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೭೫) ಒರ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಮಾಡೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಯಕಿ , ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಸಿನಿಮಾ, ಬೊಕ್ಕ ದೂರದರ್ಶನೊಡು ತನ್ನ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾರ್. <ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/yw/2009/01/20/stories/2009012050530700.htm|title=Emotion packed|last=Paromita Pain|date=20 January 2009|work=The Hindu|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123045518/http://hinduonnet.com/yw/2009/01/20/stories/2009012050530700.htm|archive-date=23 January 2009|department=Young World}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=LifestyleBooksSectionPage&id=71d0eabe-f5ce-414d-a88d-c93dbdb0aedd&&Headline=Book+review%3a+EMSwapnalok+Society-The+Summer+of+cool%2fEM|title=Book review: Swapnalok Society-The Summer of cool|last=Deepti Kaul|date=27 January 2009|work=Hindustan Times|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219234442/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=LifestyleBooksSectionPage&id=71d0eabe-f5ce-414d-a88d-c93dbdb0aedd&&Headline=Book+review%3A+EMSwapnalok+Society-The+Summer+of+cool%2FEM|archive-date=19 February 2009}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/us|title=I have Shekhar's blessings: Suchitra|last=Roshni Olivera|date=21 March 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023061652/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-03-21/news-interviews/27853258_1_songs-shekhar-voice|archive-date=23 October 2012}}</ref> ] <ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/suchitra-krishnamoorthi-wants-ceiling-fans-redesigned-after-sushant-kumar-rajputs-death|title=Suchitra Krishnamoorthi wants ceiling fans redesigned after Sushant Kumar Rajput's death}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಸುರುತ ಜೀವನ == [[ಫೈಲ್:SuchitraKrishnamurthy.jpg|thumb|<nowiki>ಸುಚಿತ್ರಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ||</nowiki>]] ಸುಚಿತ್ರಾ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಮುಂಬೈಡ್ ತೆಲುಗು ಕುಟುಮೊಡು ಪುಟ್ಟುವೆರ್, <ref>{{Cite book |last=Krishnamoorthi |first=Suchitra |url=https://books.google.com/books?id=dWSjAQAAQBAJ&q=Telugu |title=Drama Queen |date=25 October 2013 |publisher=Hachette India |isbn=978-93-5009-711-3 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/drama-queen-is-an-unabashed-unapologetic-take-on-my-life-suchitra-krishnamoorthi/articleshow/56969908.cms|title=Drama Queen is an unabashed, unapologetic take on my life: Suchitra Krishnamoorthi|date=5 February 2017|work=The Times of India|access-date=17 April 2023|issn=0971-8257|quote=Proud of her Telugu roots, Suchitra never loses an opportunity to remind people of her Teluguness. “Often people think I am a Tamilian but my mother tongue is Telugu,” she says, adding, “I have even included a few Telugu lines in Drama Queen!”}}</ref> <ref name="DOB">{{Cite web|date=9 March 2023|title=How Actress Suchitra Krishnamurthy's Career Saw a Decline|url=https://www.news18.com/movies/birthday-special-why-suchitra-krishnamoorthys-marriage-with-shekhar-kapur-failed-7252735.html|accessdate=17 April 2023|website=[[News18]]|language=en|quote=Suchitra was born on March 9, 1974, in a Telugu-speaking family in Maharashtra. Her father was a commissioner in the Income Tax Department while her mother was a professor and historian.}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/suchitra-krishnamoorthi-interview/article17140454.ece|title=Even our choices are karmic|last=S. B. Vijaya Mary|date=2 February 2017|work=The Hindu|access-date=17 April 2023|language=en-IN|issn=0971-751X|quote=Most people assume my mother tongue is Tamil, it’s actually Telugu. Though being born and brought up in Mumbai, at home we mostly spoke English.}}</ref> ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್, ವಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಮಾಜಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆದ ಆಯುಕ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಅಮ್ಮ, ಡಾ ಸುಲೋಚನ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಒರ್ತಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್. <ref name="DOB" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/sujata-kumar-funeral-daughter-sister-suchitra-krishnamoorthi-perform-final-rites|title=Sujata Kumar funeral: Daughter, sister Suchitra Krishnamoorthi perform final rites}}</ref> ಸುಚಿತ್ರಾ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶೇಖರ್ ಕಪೂರ್ ನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್, ಆಂಡ ಅಕುಲು ವಿಚ್ಛೇದನ ಆಯೆರ್ . ಅಕ್ಲೆಗ್ ಕಾವೇರಿ ಕಪೂರ್ ಪನ್ಪಿ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಉಂಡು. == ಕೆಲಸ == ಸುಚಿತ್ರಾ 1987-1988ಡ್ ಶಾಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನಗ ''ಚುನೌತಿ ಪನ್ಪಿನ'' ಟಿವಿ ಸರಣಿಡ್ದ್ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. <ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/shah-rukh-khans-kabhi-haan-kabhi-naa-turns-26-suchitra-krishnamoorthi-shares-heartfelt-post|title=Shah Rukh Khan's 'Kabhi Haan Kabhi Naa' turns 26, Suchitra Krishnamoorthi shares heartfelt post|access-date=2026-03-31|archive-date=2025-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221214231/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/shah-rukh-khans-kabhi-haan-kabhi-naa-turns-26-suchitra-krishnamoorthi-shares-heartfelt-post|url-status=dead}}</ref> ಆರ್ ''ಪೀನಟ್ಸ್: ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್'' ದ ಒಂಜಿ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾಮಿಕ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ''ಪೀನಟ್ಸ್ ನ್'' ಆಧಾರವಾದ್ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಸಂಗೀತ. <ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/suchitra-krishnamoorthis-travel-and-book-tales|title=Suchitra Krishnamoorthi's travel and book tales}}</ref> ಲೂಸಿ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಆರ್ ಮಲ್ತೆರ್. <ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/viral/suchitra-krishnamoorthi-uninstalls-swiggy-after-food-delivery-app-sacks-1100-employees-amid-covid-19-crisis|title=Suchitra Krishnamoorthi uninstalls Swiggy after food delivery app sacks 1,100 employees amid COVID-19 crisis}}</ref> ಪಾಲ್ಮೊಲಿವ್ ಸೋಪ್, ಕ್ಲಿಯರ್ಸಿಲ್, ಸನ್ರೈಸ್ ಕಾಫಿ, ಲಿಮ್ಕಾ ಬೊಕ್ಕ ಕೋಲ್ಗೇಟ್ ಟೂತ್ ಪೇಸ್ಟ್ ದಂಚಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ಅನುಮೋದನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಲೆಡ್ ಆರ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತೆರ್. ೧೯೯೪ಡ್, ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಮರ್ಶಕೆರೆನ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿನ ಹಿಟ್ ''ಕಭಿ ಹಾನ್ ಕಭಿ ನಾ'' ಚಿತ್ರೊಡು ತನ್ನ ಮುನ್ನಡೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಲಯಾಳಂ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಜಯರಾಮ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ''ಕಿಲುಕ್ಕಂಪೆಟ್ಟಿ'' ಚಿತ್ರೊಡುಲಾ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 1990 ದಶಕದ ಮಧ್ಯೊಡ್ದ್ ಅಂತ್ಯೊಗು ಮುಟ್ಟ ಆರ್ ಒಂಜಿ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್, ಪಾಪ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಲೆನ್ ''ಡೋಲ್ ಡೋಲ್'', <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ly1wlH9qOds|title=YouTube|accessdate=17 February 2017}}</ref> ''ಡಮ್ ತಾರಾ'', ''ಅಹಾ'' ಬೊಕ್ಕ ''ಜಿಂದಗಿನ್'' ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WB838rGEdKM|title=Zindagi - Suchitra Krishnamoorthi|date=22 March 2009|accessdate=17 February 2017}}</ref> ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ನ ಎದುರುಡು ''ಮೈ ವೈಫ್ಸ್ ಮರ್ಡರ್'' (೨೦೦೫) ಚಿತ್ರೊಡು ೧೦ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ವಾಪಸ್ ಬತ್ತೆರ್. <ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/nov/161113-suchitra-krishnamoorthi-new-book-personal-memoirs-drama-queen-bollywood.htm|title=Suchitra Krishnamoorthi writes a new book based on her personal experiences|website=Mid-day.com|date=16 November 2013|accessdate=3 March 2014}}</ref> 2010 ವರ್ಷ ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನೊಡು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ''ರನ್ನ್'' ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-marry-Ram-Gopal-Varma-Suchitra-Krishnamoorthi/articleshow/26019482.cms|title=I wanted to marry Ram Gopal Varma: Suchitra Krishnamoorthi|date=19 November 2013|work=The Times of India|access-date=3 March 2014}}</ref> ಸುಚಿತ್ರಾ ನಲಿನಿ ಕಶ್ಯಪ್ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೆರೆನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="mid-day.com" /> ೨೦೨೨ಡ್, ಸುಚಿತ್ರಾ ನೆಟ್ ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಡ್ ವಿಮರ್ಶಕೆರೆನ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿನ ಸಿನಿಮಾ ''ಆಡ್ ಕಪಲ್'' ಡ್ ದಿವ್ಯೆಂದು ಶರ್ಮಾನೊಟ್ಟುಗು ನಿವೇದಿತಾ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಸುಚಿತ್ರಾ ಒರಿ ಬರವುದಕುಲು ಅರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ್ ಅರೆನ ಬ್ಲಾಗ್ ಲೆನ ಮೂಲಕ ಸುರುಕು ಗಮನಿಸಯೆರ್. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2019)">citation needed</span>]]'' &#x5D;</sup> ಅರೆನ ಮಸ್ತ್ ಬ್ಲಾಗ್ ಲು – ಸುರುಕು www.intentblog.com ಡ್, ಒಂಜಿ ಸೈಟ್ ಡ್ ದೀಪಕ್ ಚೋಪ್ರಾ ಅರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ್ ಪಾಲ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಹ್ವಾನ ಕೊರ್ತೆರ್, "ಒಂಜಿ ದೇಹದ ಭಾಗೊಡು ಕಲೆ" ಬೊಕ್ಕ "ಎಂಕ್ ಬೇತೆ ಬ್ರೇಕ್ ಕೊರ್ಲೆ", ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಸ್ವಂತ ಸೈಟ್ ಡ್ – ಸುಚಿತ್ರಾನ್ ಮಸ್ತ್ ವಿವಾದೊಲೆಡ್ ಪಾಡ್ದೆರ್. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2019)">citation needed</span>]]'' &#x5D;</sup> ಸುಚಿತ್ರಾನ ಕಾದಂಬರಿ ''ದಿ ಸಮ್ಮರ್ ಆಫ್ ಕೂಲ್'' ನ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಜನವರಿ ೨೦೦೯ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮಸ್ತ್ ಯಶಸ್ಸ್ ನ್ ಗಳಸೊಂಡು. ''ಸ್ವಾಪ್ನಾಲೋಕ್ ಸೊಸೈಟಿ'' ಪನ್ಪಿನ ನಾಲ್ ಸರಣಿಡ್ ಉಂದು ಅರೆನ ಸುರುತ ಸರಣಿ. <ref name="hindu.com">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2009/02/08/stories/2009020850060200.htm|title=I was always good at writing|last=Pain|first=Paromita|date=8 February 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=8 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214030200/http://www.hindu.com/mag/2009/02/08/stories/2009020850060200.htm|archive-date=14 February 2009|location=Chennai, India}}</ref> ಈ ಸರಣಿಡ್ ರಡ್ಡನೆ ಪುಸ್ತಕೊದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ''ದಿ ಗುಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್'', ಬೊಕ್ಕ ''ದಿ ಘೋಸ್ಟ್ ಆನ್ ದಿ ಲೆಡ್ಜ್'', ಸರಣಿದ ಮೂಜಿನೆ ಭಾಗ, 2016ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ''ಡ್ರಾಮಾ ಕ್ವೀನ್'', ಸುಚಿತ್ರಾ ನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್, ಉಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡು. <ref>{{Cite book |last=Suchitra Krishnamoorthi |title=Drama Queen |url=https://archive.org/details/dramaqueenpaperb0000such |date=20 November 2013 |publisher=Hachette India |isbn=978-9350096697}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/131117/commentary-columnists/article/spicy-saucy-tell-all-tale-it|title=A spicy, saucy tell-all tale it is|last=Khalid Mohamed|date=17 November 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=3 March 2014}}</ref> ಪುಸ್ತಕದ ಸುರುತ ಮುದ್ರಣ ಬುಡುಗಡೆ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ವಾರೊಡ್ ಮಾರಾಟ ಆಂಡ್. <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/lifestyle/books/suchitra-krishnamoorthi-opens-up-about-her-candid-new-book/article1-1161177.aspx|title=Suchitra Krishnamoorthi opens up about her candid new book|date=10 December 2013|work=Hindustan Times|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303100656/http://www.hindustantimes.com/lifestyle/books/suchitra-krishnamoorthi-opens-up-about-her-candid-new-book/article1-1161177.aspx|archive-date=3 March 2014}}</ref> ''ಡ್ರಾಮಾ ಕ್ವೀನ್'', ಸುಚಿತ್ರಾ ಬರೆತಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆದ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ದ್ ರೂಪಾಂತರ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ಸಂಗೀತ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೬ಡ್ ಎನ್ ಸಿ ಪಿ ಎ ಮುಂಬೈಡ್ ತೆರೆಯೊಂಡು <ref>{{Cite web|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Suchitra-Krishnamoorthi-staging-an-acting-comeback-with-a-play/articleshow/53968855.cms|title=Suchitra Krishnamoorthi staging an acting comeback with a play|website=Mumbai Mirror|date=2 September 2016|accessdate=26 April 2017}}<br /><br />- {{Cite web|last=Wadhwa|first=Seema|url=http://curiositycult.com/why-suchitra-krishnamoorthi-led-drama-queen-is-a-winner/|title=Why Suchitra Krishnamoorthi Led Drama Queen Is A Winner|website=Curiosity Cult|accessdate=26 April 2017|archivedate=4 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170104000129/http://curiositycult.com/why-suchitra-krishnamoorthi-led-drama-queen-is-a-winner/}}</ref> ಡ್ರಾಮಾ ಕ್ವೀನ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಭಾರತೊದ ಮಾತಾ ಕಡೆಟ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆವೊಂದುಂಡು. ಸುಚಿತ್ರಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ವಿಜಯ್ ರಾಜ್ ಬೊಕ್ಕ ದಿವ್ಯೆಂದು ಶರ್ಮಾ ನಟನೆ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಫೀಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್ ''ಆಡ್ ಕಪಲ್'' 2022ಡ್ ಅಮೆಜಾನ್ ಇಂಡಿಯಾಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಉಂದು ಕೆಲವು ತಿಂಗೊಲು ಅಮೆಜಾನ್ ಇಂಡಿಯಾಡ್ ಟಾಪ್ 10 ಡ್ ಟ್ರೆಂಡ್ ಆಂಡ್. == ಚಿತ್ರಕಲೆ == {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಪುದರ್ ! ಪಾತ್ರ ! ಭಾಷೆ ! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಲು |- | rowspan="2" | ೧೯೯೧ | ''ಕಿಲುಕ್ಕಂಪೆತ್ತಿ'' |<nowiki> ಅನು ಪಿಳ್ಳಾಯಿ|</nowiki> | [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳ]] | |- | ''ಶಿವರಾಂಜನಿ'' | ಶಿವರಾಂಜನಿ | [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] | |- | rowspan="3" | ೧೯೯೪ | ''ಕಭಿ ಹಾನ್ ಕಭಿ ನಾ'' | ಅಣ್ಣ | rowspan="3" | [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ|ಹಿಂದಿ]] | |- | ''ಜಾಜ್ ಬಾತ್'' | ವರ್ಷ | |- | ''ವಾಡೆ ಇರಾಡೆ'' | ಜ್ಯೋತಿ | |- | ೧೯೯೯ | ''ವಿಶ್ವ'' | ಉಷಾ | [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]] | |- | ೨೦೦೫ | ''ಎನ್ನ ಮದಿಮೆದ ಕೊಲೆ'' | ಶೀಲಾ | rowspan="8" | ಹಿಂದಿ | |- | ೨೦೦೭ | ''ಆಗ್'' | ಕವಿತಾ | |- | ೨೦೦೯ | ''ಕರ್ಮ ಔರ ಹೋಳಿ'' | ಸುಜಾತಾ | |- | rowspan="2" | ೨೦೧೦ | ''ರನ್ನ್'' | ನಲಿನಿ ಕಾಶ್ಯಪ್ | |- | ''ಮಿತ್ತಲ್ v/s ಮಿತ್ತಲ್'' |<nowiki> ಕರುಣಾ ಮಹೇಶ್ವರಿ|</nowiki> | |- | ೨೦೧೯ | ''ರೋಮಿಯೋ ಅಕ್ಬರ್ ವಾಲ್ಟರ್'' | ರೆಹಾನಾ ಕಾಜ್ಮಿ | |- | ೨೦೨೨ | ''ವಿಚಿತ್ರ ಜೋಡಿ'' |<nowiki> ನಿವೇದಿತಾ ವರ್ಮ|</nowiki> | |} === ಟೆಲಿವಿಷನ್ === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಪುದರ್ ! ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಲು |- | ೧೯೯೫ | ''ಕಾಶ್-ಮ-ಕಾಶ್'' | ಆಶಿ | |- | ೧೯೯೫ | ''ಚಿನ್ನ ಚಿನ್ನ ಆಸಾಯಿ- ಸುಯಂವರಂ'' | ಸುರೇಖಾ | ತಮಿಳು ಭಾಷೆದ ಪ್ರದರ್ಶನ |- | ೧೯೮೭-೧೯೮೮ | ''ಚುನೌತಿ'' | | |- | ೧೯೮೮ | ''ಮುಜ್ರೀಮ್ ಹಾಜೀರ್'' | | |- | ೨೦೨೦ | ''ನಿನ್ನ ಎಡ್ಡೆ ಸ್ನೇಹಿತೆನ್ ಎನ್ನಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ'' |<nowiki> ಸುಮೇರ್ನ ಅಪ್ಪೆ |</nowiki> | |- | ೨೦೨೨ | ''ಗುಲ್ಟಿ ಮೈಂಡ್ಸ್'' | ನೀಲಾ | |} == ಡಿಸ್ಕೊಗ್ರಫಿ == === ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಮ್ ಲು === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಆಲ್ಬಮ್ ! ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್ |- | ೧೯೯೫ | ಡೋಲ್ ಡೋಲ್ | rowspan="3" style="text-align:center;" | ಮ್ಯಾಗ್ನಾಸೌಂಡ್ |- | ೧೯೯೬ | ದುಮ್ ತಾರಾ |- | ೧೯೯೭ | ಎ-ಹಾ |- | ೨೦೦೭ | ಜಿಂದಗಿ | ಯುಎಂಜಿ |- |} === ಒಂಜಿ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |ಪುದರ್ ! rowspan="2" | ವರ್ಷ ! ಗರಿಷ್ಠ ಚಾರ್ಟ್ ಸ್ಥಾನೊಲು ! rowspan="2" | ಪದ್ಯ ! rowspan="2" | ಗೀತರಚನೆಕಾರೆ(ಲು) ! rowspan="2" | ಆಲ್ಬಮ್ |- ! ಯುಕೆ ಏಷ್ಯಾ |- ! scope="row" | ಸಾವನ್ ಬರ್ಸೆ | ೨೦೧೮ | — | ಸೂರ್ಯ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ | ಸೂರ್ಯ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ | |- ! scope="row" | ನಮೋ ನಮೋ (ಕವರ್) | ೨೦೧೯ | — | | | |- ! scope="row" | ಶರರತ್ | ೨೦೨೩ | — | ಸುನಿತಾ ನಾಗರಂಜನ್ | ಮಯೂರ್ ಪುರಿ | |- |} === ಸಂಕಲನ ಆಲ್ಬಮ್ ಲು === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಆಲ್ಬಮ್ ! ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್ |- | ೧೯೯೬ | ಚಾನೆಲ್ ಹಿಟ್ಸ್ | rowspan="3" style="text-align:center;" | ಮ್ಯಾಗ್ನಾಸೌಂಡ್ |- | ೧೯೯೭ | ಪಾರ್ಟಿ ಜೋನ್ |- | ೧೯೯೮ | ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಲ್ಬಮ್ |- |} == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * Suchitra Krishnamoorthi at IMDb * [http://www.suchitra.com/ Suchitra Krishnamoorthi Official Website] [[ವರ್ಗೊ:Articles with short description]] [[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]] nqiev90xzcwvccsapd8s7vsu7tszvv7 0 26746 363728 359485 2026-08-01T19:33:03Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363728 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Mevlana_-_Schrift_über_Eingang.jpg|thumb|[[ಟರ್ಕಿ|ಟರ್ಕಿದ]] ಕೊನ್ಯಾದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಡಿಪ್ಪುನ ಹಿಜರಿ ತಾರೀಕ್]] '''ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್''' (ಅರೇಬಿಕ್: {{Lang|ar|التقويم الهجري}} ) — ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊಡು 12 ಚಂದ್ರ ತಿಂಗೊಲು ಬುಕ್ಕೊ 354 ಅತ್ತ್ಂಡ 355 ದಿನೊಕುಲು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ''ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್'' (ಅರಬ್ಬಿ: {{Lang|ar|التقويم الإسلامي}} ) ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಅರಬ್ಬಿ'' ''ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್;'' (ಅರಬ್ಬಿ: {{Lang|ar|التقويم العربي}} ) ''ಪಂಡ್ದ್ ‌ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.'' ಜಗತ್ತ್‌ದ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಈ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ್ ರಮಜಾನ್‌ದ ತಾರೀಕ್‌ಲೆನ್, ನಾಲ್ ಪವಿತ್ರೊ ತಿಂಗೊಲುಲೆನ್, ಹಜ್ ಯಾತ್ರೆದ ತಿಂಗೊಲುಲೆನ್, ಪರ್ಬೊಲೆನ್, ಇದ್ದಾತ್‌ದ ಸಮಯೊನು ಬುಕ್ಕೊ ಜಕಾತ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಸಮಯೊನು ನಿಗಂಟ್ ಮಲ್ಪಿಯರ ಗಳಸುವೆರ್. <ref>{{cite web |title=How Does the Hijri Calendar Work? |url=https://www.timeanddate.com/calendar/islamic-calendar.html |website=www.timeanddate.com |language=en |accessdate=2026-04-17 |archivedate=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228123454/https://www.timeanddate.com/calendar/islamic-calendar.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == ವಿಶೇಷೊಲು == ==== ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬಿತವಾದುಂಡು ==== ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಚಂದ್ರ ಪಂಚಾಂಗ,. ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಸಮಯೊನು ಚಂದ್ರನ ಮಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯೆನ್ ಆದರ್ತ್‌ದ್ ಗೆನ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿತ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಒಂಜಿ ಇಡೀ ಚಂದ್ರನ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‌ಡ್‍ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚ ಪಂಡ ಒಂಜಿ [[ಅಮಾಸೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಡ್ದ್]] ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ [[ಅಮಾಸೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗ್]] ಮುಟ್ಟದ ಸಮಯೊ. ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ದ ತಿಂಗೊಲುಲೆನ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಅವಲೋಕನೊಲೆನ್ ಆದಾರ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸೂರ್ಯೆ ಕಂತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚಂದ್ರೆ ತೋಜಿನಗ ಪೊಸ ತಿಂಗೊಲು ಸುರು ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Islamic Calendar 2025 {{!}} Hijri Dates - Banbury Madni Masjid |url=https://banburymadnimasjid.com/islamic-months/?gad_source=1&gad_campaignid=23739488307&gbraid=0AAAAA_SaNTeL8c6ocE8Xq1yvxZ2oXlLqF&gclid=CjwKCAjwtIfPBhAzEiwAv9RTJryRuVyWzgYMflhmfHDKUoWOhco_93BJ582Z1bD1TZHF-Nb6_23UORoCTPwQAvD_BwE |website=banburymadnimasjid.com}}</ref> ==== ಸೌರಮಾನೊಗು ಸಂಬಂಧ ಇಜ್ಜಿ ==== ಬೇತೆ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಲು ಸೌರಮಾನೊಗು ಸರಿ ಆಯರೆ ದಿಂಜ ದಿನೊ(ಲೀಪ್ ಡೇಸ್) ಅತ್ತ್ಂಡ ದಿಂಜ ತಿಂಗೊಲುಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಇಂದೆಕ್ ಬೇತೆಯಾದ್ ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಉತ್ತರಾಯಣೊ ಬುಕ್ಕೊದಕ್ಷಿಣಾಯನೊಡು ಗುರ್ತಿಸಾಯಿನ ಖಗೋಳ ಋತುಲೆಡ್ದ್ ಪೂರ್ತಿ ಬೇತೆ ಆತ್ಂಡ್. ಹಿಜರಿ ವರ್ಸೊ ಸೌರಮಾನೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 11 ದಿನೊತಾತ್ ಕಮ್ಮಿ. ಈ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ್ ಕೃಷಿ ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಗಳಸುಜೆರ್. ಎಚ್ಚದ ಮುಸ್ಲಿಂ ದೇಸೊಲು ಹಿಜರಿದೊಟ್ಟುಗೆ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನ್ ಅಕ್ಲೆನ ನಾಗರಿಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಆದ್‌ ಗಳಸುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=Hijri to Gregorian Date Converter - Islamic Date Converter |url=https://www.islamicfinder.org/islamic-date-converter/ |website=IslamicFinder |language=en}}</ref> [[ಫೈಲ್:King_Khaled_airport_exit_stamp.jpg|thumb|ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಕಿಂಗ್ ಖಾಲಿದ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊಡು 10 ರಜಾಬ್ 1428 (24 ಜುಲೈ 2007) ಗ್ ಬಳಕೆ ಆಯಿನ ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಮುದ್ರೆ.]] ಕೆಲವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ದೇಸೊಲು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊರೊಕೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಕೆಲೆಡ್ ಅದಿಕ್ರತ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರೊಗು ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತೊದ ಕಾರಣವಾದ್ ಮಸ್ತ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಬದಲ್‌ಗ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಬಳಕೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ವಸಾಹತುಶಾಹಿದ ಅಕೇರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಅಂಚನೇ ದುಂಬರಿಂಡ್. ==== ಊಹೆ ಮಲ್ಪಿಯರ ಕಸ್ಟೊ ==== ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ತಿಂಗೊಲುದ ಸುರುತ ಗುರುತು ಮಲ್ಪಿಯರ ಒರಿ ಗೊತ್ತಿತ್ತ್‌ನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಮಿತಿನ್ ಅವಲಂಬಿಸವುಂಡು. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಮಿತಿ ಚಂದ್ರೆ ತೋಜುನೆನ್ ತೆರಿಯೊನುನ ಬುಕ್ಕೊ ತಿಂಗೊಲುದ ಸುರುತ ದಿನೊನು ತೆರಿಪಾವುನೆ. ತಿಂಗೊಲುದ ಸುರುತ ದಿನೊಕುಲು ಚಂದ್ರೆ ತೋಜುನೆಡ್ದ್ ಆಪುಂಡು, ಮೋಡ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಅಂಚಿನವೇ ಹವಾಮಾನೊ ಸ್ತಿತಿಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ಚಂದ್ರೆ ತೋಜಂದಿನ ಸಾದ್ಯೊ ಉಂಡು. ಇಂಚಿನ ಪೊರ್ತುಡು ತಿಂಗೊಲುಗು ಒಂಜಿ ದಿನ ತಡ ಆಪುಂಡು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರ್ಬೊಲು ಒಂಜಿ ದೇಶೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ದೇಶೊಗು ಅತ್ತ್ಂಡ ಒಂಜೇ ದೇಶೊದ ಉಲಾಯಿಡೇ ಬದಲಾಪುನ ಕಾರಣೊಲಾ ಉಂಡು. == ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ರಚನೆ == ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಡ್ 12 ತಿಂಗೊಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗೊಲು 29 ಅತ್ತ್ಂಡ 30 ದಿನೊಕುಲು ಇಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Muslim-calendar|title=Islamic calendar|date=Feb 9, 2023|website=britannica.com}}</ref> 29ನೇ ದಿನೊ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ, ಒಂಜಿ ಪೊಸ ತಿಂಗೊಲು ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಚಂದ್ರೆ ತೋಜಂದೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಆ ತಿಂಗೊಲುಗು 30ನೇ ದಿನೊ ಸೇರಾದ್ ಅಯಿನ್ ಪೂರ್ತಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೊಸ ತಿಂಗೊಲು 30ದಾನಿ ಸೂರ್ಯೆ ಕಂತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್‌ದ ಪ್ರಕಾರೊ ಸೂರ್ಯೆ ಕಂತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ದಿನ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಪಂಡ ಇನಿತ ಸೂರ್ಯೆ ಕಂತುನವು ಎಲ್ಲೆ ಸುರು ಆಪುಂಡು. == ಇತಿಯಾಸೊ == ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ್ ಸುರುಕು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಾಜ್ಯೊದ ರಡ್ಡನೆ ಖಲೀಫೆ [[ಉಮರ್ ಬಿನ್ ಖತ್ತಾಬ್]] ಕ್ರಿ.ಶ.638ಡ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತೆ.<ref>Juan E Campo, Encyclopedia of Islam (2009), Facts On File, p. 299</ref> ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್‌ನ [[ವಲಸೆ]] [[ಮೆಕ್ಕಾ]]ಡ್ದ್ [[ಮದೀನಾ]]ಗ್ (ಕ್ರಿ.ಶ. 622) ಬತ್ತಿನ ವರ್ಸೊಡು ಈ ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್ ಸುರುವಾಪುಂಡು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಲೊಡು ಅಸ್ತಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತ್‌ನ ಒಂಜಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್ ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮುಕ್ಯಸ್ತೆರ್ ಗಳಸುನ ತಿಂಗೊಲುಲೆನ್ ದುಂಬರಿಪುಂಡು. ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್‌ದ ಸುರುತ ದಿನೊ ಶುಕ್ರವಾರ, ಜುಲೈ 16, ಕ್ರಿ.ಶ.622, [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಂಚಾಂಗ]] ಪ್ರಕಾರೊ. ಆಂಡ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓರಿಯೆಂಟ್ಲಿಸ್ಟ್ ಅರ್ಮಾಂಡ್ ಪಿಯರೆ ಕಾಸಿನ್ ಉಂದು ಎಪ್ರೆಲ್ 19, 622ಡ್ ಸುರುವಾತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>{{Cite book|title=Arabic-English Lexicon|url=https://archive.org/details/arabicenglishlex0001edwa|last=Lane|first=Edward William|publisher=Williams and Norgate|year=1863|pages=2880-2881}}</ref> ಹಿಜರಿ ತಾರೀಕ್‌ಲೆನ್ ಸರಿಯಾದ್ ತೆರಿಯೊಡಾಂಡ, ​​ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ 8ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಒಂಜಿ ಕೋಷ್ಟಕೊದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡ್‌ನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ತಿಂಗೊಲುದ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಉಂದು ಅಂಕಗಣಿತೊದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಗಳಸುನ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಯಮಿತವಾದ್ ಅದಿಕ ವರ್ಷೊಲೆ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ಸೇರಾವುಂಡು. == ತಿಂಗೊಲು == ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಡ್ 12 ತಿಂಗೊಲು ಉಂಡು. ಉಂದು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪೂರ್ವ ಅರೇಬಿಯಾದ ಅರಬೆರ್ ಗಳಸ್‌ನ ಅವೇ ತಿಂಗೊಲು. ಅಕುಲು ಪವಿತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ಎನ್ನ್‌ನ ನಾಲ್ ತಿಂಗೊಲುಲೆನ್ ಲೆಕ್ಕೊಡು ದೀಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. {| class="wikitable" |+ಹಿಜರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ದ ತಿಂಗೊಲುಲು !ಸಂಕ್ಯೆ !ತಿಂಗಲುಲೆ ಪುದರ್ !ಅರೇಬಿಕ್ !ಅರ್ತೊ |- |1 |[[ಮುಹರ್‍ರಮ್]] |{{Lang|ar|المحرم|rtl=yes}} |ಪವಿತ್ರೊ ತಿಂಗೊಲು, ನಿಸಿದ್ದೊ ತಿಂಗೊಲು |- |2 |[[ಸಫರ್]] |{{Lang|ar|صفر|rtl=yes}} |ಶೂನ್ಯ ತಿಂಗೊಲು |- |3 |[[ರಬೀಉಲ್ ಅವ್ವಲ್]] |{{Lang|ar|ربيع الأول|rtl=yes}} |ವಸಂತೊದ ಸುರುತ ತಿಂಗೊಲು |- |4 |[[ರಬೀಉಲ್ ಆಖಿರ್]] |{{Lang|ar|ربيع الآخر|rtl=yes}} |ವಸಂತೊದ ಅಕೇರಿದ ತಿಂಗೊಲು |- |5 |[[ಜುಮಾದಲ್ ಊಲಾ]] |{{Lang|ar|جمادى الأولى|rtl=yes}} |ಪಂತಿ ಬುಲೆಪುನ ಸುರುತ ತಿಂಗೊಲು |- |6 |[[ಜುಮಾದಲ್ ಆಖಿರ]] |{{Lang|ar|جمادى الآخرة|rtl=yes}} |ಪಂತಿ ಬುಲೆಪುನ ಅಕೇರಿದ ತಿಂಗೊಲು |- |7 |[[ರಜಬ್]] |{{Lang|ar|رجب|rtl=yes}} |ಗೌರವೊದ ತಿಂಗೊಲು |- |8 |[[ಶಅಬಾನ್]] |{{Lang|ar|شعبان|rtl=yes}} |ಪಟ್ಟ್‌ದ್ ಪೋಪುನ ತಿಂಗೊಲು |- |9 |[[ರಮದಾನ್‌|ರಮದಾನ್]] |{{Lang|ar|رمضان|rtl=yes}} |ಅರೆಗಾಲೊದ ತಿಂಗೊಲು |- |10 |[[ಶವ್ವಾಲ್]] |{{Lang|ar|شوال|rtl=yes}} |ಎಚ್ಚದ ತಿಂಗೊಲು |- |11 |[[ದುಲ್-ಕಅದ]] |{{Lang|ar|ذو القعدة|rtl=yes}} |ಸಂದಾನೊ ಕುಲ್ಲುನ ತಿಂಗೊಲು |- |12 |[[ದುಲ್-ಹಿಜ್ಜ]] |{{Lang|ar|ذو الحجة|rtl=yes}} |ಹಜ್ಜ್ ಪೋಪುನ ತಿಂಗೊಲು |} ಇಂದೆಟ್ [[ಮುಹರ್‍ರಮ್]], [[ರಜಬ್]], [[ದುಲ್-ಕಅದ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ದುಲ್-ಹಿಜ್ಜ]] ಪವಿತ್ರೊ ತಿಂಗೊಲುಲು. == ವಾರೊದ ದಿನೊ == ಯೌಮುಲ್ ಜುಮುಅ ([[ಶುಕ್ರಾರೊ]]) [[ಮುಸಲ್ಮಾನ್|ಮುಸಲ್ಮಾನರು]] ವಿಸೇಸೊ [[ನಮಾಜ಼್|ನಮಾಝ್]] ಮಲ್ಪುನ [[ಮಸೀದಿ]]ಡ್ ಸೇರುನೆಡದ್ದ್ ಈ ದಿನೊನು ವಾರೊದ ರಜಾದಿನೊಂದ್ ಲೆಕ್ಕೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ದೇಸೊಲು [[ಶುಕ್ರಾರೊ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಶನಿಯಾರೊ]]ನ್ ವಾರೊದ ರಜಾದಿನೊಂದ್ ಮಾಲ್ತ್ಂಡ, ಬೇತೆ ಕೆಲವು ದೇಸೊಲು [[ಗುರುವಾರೊ]] ಬುಕ್ಕೊ ಶುಕ್ರಾರೊನ್ ವಾರೊದ ರಜಾದಿನೊಂದ್ ಮಾಲ್ತೊಂದ್ಂಡ್. [[ತುರ್ಕಿ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ನೈಜೀರಿಯ]], [[ಮೊರೊಕ್ಕೋ]], [[ಮಲೇಶಿಯ]] ಇಂಚಿತ್ತಿ ದೇಸೊಲು [[ಶನಿಯಾರೊ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಐತಾರೊ]]ನು ವಾರೊದ ರಜಾದಿನೊಂದ್ ಮಾಲ್ತೊಂದೊ. {| class="wikitable" |+ !ಸಂಕ್ಯೆ !ದಿನೊತ ಪುದರ್ !ಅರೇಬಿಕ್ !ಅರ್ತೊ !ಕನ್ನಡೊಡು |- |1 |ಯೌಮುಲ್ ಅಹದ್ |{{Lang|ar|يوم الأحد|rtl=yes}} |ಒಂಜನೇ ದಿನೊ |[[:kn:ಭಾನುವಾರ|ಭಾನುವಾರ]] |- |2 |ಯೌಮುಲ್ ಇಸ್ನೈನ್ |{{Lang|ar|يوم الاثنين|rtl=yes}} |ರಡ್ಡನೇ ದಿನೊ |[[:kn:ಸೋಮವಾರ|ಸೋಮವಾರ]] |- |3. |ಯೌಮು ಸ್ಸುಲಾಸಾ |{{Lang|ar|يوم الثلاثاء|rtl=yes}} |ಮೂಜನೇ ದಿನೊ |[[:kn:ಮಂಗಳವಾರ|ಮಂಗಳವಾರ]] |- |4. |ಯೌಮುಲ್ ಅರ್ಬಿಆ |{{Lang|ar|يوم الأربعاء|rtl=yes}} |ನಾಲನೇ ದಿನೊ |[[:kn:ಬುಧವಾರ|ಬುಧವಾರ]] |- |5. |ಯೌಮುಲ್ ಖಮೀಸ್ |{{Lang|ar|يوم الخميس|rtl=yes}} |ಐನನೇ ದಿನೊ |[[:kn:ಗುರುವಾರ|ಗುರುವಾರ]] |- |6. |ಯೌಮುಲ್ ಜುಮುಅ |{{Lang|ar|يوم الجمعة|rtl=yes}} |ಒಟ್ಟಾಪುನ ದಿನೊ |[[:kn:ಶುಕ್ರವಾರ|ಶುಕ್ರವಾರ]] |- |7. |ಯೌಮು ಸ್ಸಬ್ತ್ |{{Lang|ar|يوم السبت|rtl=yes}} |ಪುರ್ಸೋತ್‌ದ ದಿನೊ |[[:kn:ಶನಿವಾರ|ಶನಿವಾರ]] |} == ಉಲ್ಲೇಕೊ == <references /> 1nw6mgmocbo2k3p71rjohkzgkj99g8j 0 27191 363738 361298 2026-08-01T19:47:18Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260801)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 363738 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |taxon = Asparagus racemosus | name =ಉದುರಿ ಬೂರು | image = Asparagus racemosus.JPG | image_caption = Plant photographed at [[Pune]] | authority = [[Willd.]]<ref name=grin>{{GRIN | access-date=April 25, 2009}}</ref> | synonyms = *''Asparagus rigidulus'' [[Takenoshin Nakai|Nakai]]<ref name=grin/> *''Protasparagus racemosus'' ([[Willd.]]) [[Oberm.]]<ref name=grin/> }} '''ಉದುರಿ ಬೂರು''' ಲಿಲಿಯಾಸಿ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಏಪಲಾಪಚ್ಚೆ ಉಪ್ಪುನ ದೈ. ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್== ಉಂದೆತ ಆಸ್ಪರಗಸ್ ರೇಸೆಮೋಸಸ್. ಉಂದೆನ್ ಶತಾವರಿ ಪಸಿನಾಟಿಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ==ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಪುದರ್== ಕನ್ನಡ-''ಶತಮೂಲಿ'', ''ಮುಕ್ಕುಲ'', ''ಹಲವು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ'',ತಮಿಳ್-ಪಣಿಯನಾಕು,ಕೊಂಕಣಿ-ಸೀತೆಚವರಿ,ಸಂಸ್ಕೃತ-ಶತಾವರೀ,ಕೇಶಿ<ref>{{Cite web |title=ಅಷಾಡಿಯು |url=https://dn710701.ca.archive.org/0/items/FiveHundredIndianPlants/FiveHundredIndianPlants.pdf }}</ref> ==ಪ್ರಭೇದಲು== ಉಷ್ಣವಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪುನ ಈ ಬೂರುಡ್ ಮೂಜಿ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು: ಆಸ್ಪರಗಸ್ ರೇಸೆಮೋಸ್, ಆಸ್ಪರಗಸ್ ಅಡೆಸ್ಕೇಡರ್ಸ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಸ್ಪರಗಸ್ ಪ್ಯಾಸಿನಾಟಿಸ್. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶೊ== [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಏಷ್ಯಾ]], ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ , ಉತ್ತರ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮುಟ್ಟ ತೂಯರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡ್.<ref name="kew">{{cite web |title=''Asparagus racemosus'' Willd.. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:531271-1 |access-date=2023-01-12 }}</ref><ref name="Clifford-2020">{{Cite book|last=H. T. Clifford, J. G. Conran|title=Flora of Australia|publisher=Australian Biological Resources Study, Department of Agriculture, Water and the Environment|year=2020|location=Canberra|chapter=Asparagus racemosus|access-date=2021-03-21|chapter-url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Asparagus%20racemosus}}</ref> ==ಲಕ್ಷಣ== [[File:Asparagus racemosus fleurs.JPG|thumb|right|Close-up on flowers]] ಉಂದು 1–2 ಮೀ (3 ಅಡಿ 3 ಇಂಚ್ – 6 ಅಡಿ 7 ಇಂಚ್) ಎತ್ತರೊಗು ಬುಳೆಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ 1,300–1,400 ಮೀ (4,300–4,600 ಅಡಿ) ಎತ್ತರೊಡು ಎತ್ತರೊಡು ಜಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲುದ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಬೇರ್ ಪಾಡೆರೆ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು.<ref name=rf>{{cite web |url=https://www.purdue.edu/hla/sites/famine-foods/famine_food/asparagus-racemosus/ |title=Liliaceae – Famine Foods |author=Robert Freeman |work=Centre for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture & Landscape Architecture |publisher=[[Purdue University]] |date=2 March 2017 |access-date=26 January 2026}}</ref> ಉಂದು 1799ಡ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ವರ್ಣನೆ ಆತ್ಂಡ್ <ref name=grin/> ಶತಾವರಿದ ಬೇರ್ ನಳೊಕುಲೆನ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಬೂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಶತಾವರಿಡ್ ಎಲ್ಯ-ಸೂಜಿದಂಚಿನ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆದ ಶಾಖೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು ಅವು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಬೊಕ್ಕ ಮಿಂಚುನ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜುಲೈಡ್, ಉಂದು ಸಣ್ಣ, ಮುಳ್ಳುದ ಕಾಂಡೊಲೆಡ್ ಬೊಲ್ದು ಪೂ ಬುಲೆಪಾವುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಡ್ ಫಲ ಕೊರ್ಪುಂಡು,ಫಲ ಕಪ್ಪು-ನೇರಳೆ, ಗೋಳಾಕಾರ. ==ಉಪಯೋಗೊಲು== ಅಯಿತ ಬೇರ್, ಇರೆ, ಮಾಗಿದ ಫಲ, ಬೊಕ್ಕ ಬೀಜೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="Pizzorno">{{cite book|title=The Clinician's Handbook of Natural Medicine|url=https://archive.org/details/clinicianshandbo0000pizz_3ed|last1=Pizzorno Jr.|first1=Joseph E.|last2=Murray|first2=Michael T.|last3=Joiner-Bey|first3=Herb|date=2015|publisher=Churchill Livingstone|isbn=9780702055140|edition=3rd|page=[https://archive.org/details/clinicianshandbo0000pizz_3ed/page/516 516]}}</ref><ref name="Hechtman">{{cite book|title=Clinical Naturopathic Medicine|last1=Hechtman|first1=Leah|date=2018|publisher=Elsevier|isbn=9780729542425|edition=2|pages=879, 908}}</ref><ref name="Goyal">{{cite journal|last1=Goyal|first1=R. K.|last2=Singh|first2=Janardhan|last3=Lal|first3=Harbans|title=Asparagus racemosus—an update|journal=Indian Journal of Medical Sciences|date=September 2003|volume=57|issue=9|pages=408–414|pmid=14515032}}</ref> ಈ ಸಸ್ಯೊಡು ಆಸ್ಪರಾಜಿನ್, ಅಲ್ಬುಮಿನ್, ಮ್ಯೂಸಿಲೇಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಲ ಪುಡಿಟ್ ಸ್ಯಾಕರಿನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಸಸ್ಯೊಡು ರಾಳ, ಗಮ್, ಅಲ್ಬುಮಿನ್, [[ಕ್ಲೋರೈಡ್]], [[ಅಸಿಟೇಟ್]], ಫಾಸ್ಫೇಟ್ಸ್, [[ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ]] ಬೊಕ್ಕ ಟೈರೋಸಿನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ದೈತ ಇರೆ, ತೊಗಟೆ, ಪೂ ಇಂಚಿತ್ತಿನವು ಸುವಾಸನೆದ ಎಣ್ಣೆನ್ ಬುಕ್ಕ ಬೀಜೊಲು ಸಾರಭೂತ ಎಣ್ಣೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಈ ದಯಿಟ್ ಶತವಾರಿನ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಮರ್ದ್‍ದ ಕ್ಷಾರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ ಮೂತ್ರವರ್ಧಕ, ಶಮನಕಾರಿ, ನಿದ್ರಾಹೀನ, ತಂಪು ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಲ್ಯಾಕ್ಸೇಟಿವ್ ಗುಣ ಉಂಡು. ಮೂಲ ಪೊಡಿನ್ ಕಷಾಯದ ರೂಪೊಡು ಅತ್ತಂಡ ದ್ರವದ ರೂಪೊಡು ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ==ಪಿದಾಯಿದ ಸಂಪರ್ಕಲು== * [http://www.flowersofindia.net/longshots/Satawari.jpg Picture of ''A. racemosus'' flowers from "Flowers of India" website] ==ಉಲ್ಲಕೊಲು== {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬೂರುಲು]] b1x682dpus3gmwdnjx22sm5eel7mxaj 0 27670 363691 2026-08-01T13:12:57Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 363691 wikitext text/x-wiki == ಅಡ ಪ್ರಥಮನ್ == [[ಫೈಲ್:അടപ്രഥമൻ.JPG|thumb|ಅಡ ಪ್ರಥಮನ್]] ಅಡ ಪ್ರಧಾನ ಪಂಡ ಅರಿತ ಅಡ (ಅರಿತ ಪಾಸ್ತಾ ಅತ್ತಂಡ ಫ್ಲೇಕ್ಸ್) ನ್ ಬೇಯ್ಪಾಯಿನ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲದ ಸಾಸ್ ಡ್ ಬಳಸದ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಕೇರಳ]]ದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ.[[ಭಾರತ]]ದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ [[ಓಣಮ್|ಓಣಂ]] ಪರ್ಬದಾನಿ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಅಡ ಪ್ರಧಾನನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಪಾಯಸ, ಉಂದೆನ್ ಸದ್ಯೊದ ಒಟ್ಟುಗು ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>https://www.thehindu.com/life-and-style/food/how-to-prepare-the-mainstay-of-classic-ada-pradhaman-fresh-from-the-kitchen/article32465762.ece</ref> == ಸಾಮಾನ್ಯ ತಯಾರಿ == ಬೇಯ್ಪಾಯಿನ ಅರಿ ಅಡೆನ್ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್ ಗು ಸೇರಾವೊಡು, ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲದ ಸಿರಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಯಿ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಬೊಕ್ಕ ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿ ಇಂಚಿನ ಬೇತೆ ಸಾಮಗ್ರಿಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ದೀಪೆರ್.ಈ ಖಾದ್ಯೊನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾದ್ ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. <ref>https://www.keralatourism.org/kerala-food/ada-pradhaman-recipe/117/</ref>ಉಂದು ಕೇರಳೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref>https://rakskitchen.net/ada-pradhaman-recipe-onam-recipes/</ref> == ಪಾಲಡ ಪ್ರಧಾನ, == [[ಫೈಲ್:Palada_Payasam-Aluva-Kerala-IMG_20210321_144103.jpg|thumb|ಪಾಲಡ ಪ್ರಥಮನ್]] ಪಾಲಡ ಪ್ರಥಮನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾಲಡ ಪಾಯಸ ಪಂಡ ಪಾಲ್ (ಹಾಲು), ಅರಿ ಅಡ, ಸಕ್ಕರೆ, ಏಲಕ್ಕಿ ಪೊಡಿ, ಕಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಪಾಯಸ.ಕೇರಳದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಪ್ರಸಾದ ಆದ್ ಭಕ್ತೆರೆಗ್ ಪಾಲಡ ಪ್ರಧಾನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾಲಡ ಪಾಯಸೊನು ವಿಶೇಷವಾದ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಪರ್ಬೊ ಆಯಿನ ಓಣಂಗ್ ಈ ಪಾಯಸನ್ ಮಲ್ಪುನವು ಕಡ್ಡಾಯವಾದುಂಡು.<ref>https://food.ndtv.com/recipe-palada-pradhaman-219751</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> 39uxr284fqtkc7wh7y5zl1u1c11b9ag 363692 363691 2026-08-01T13:24:05Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 363692 wikitext text/x-wiki == ಅಡ ಪ್ರಥಮನ್ == [[ಫೈಲ್:അടപ്രഥമൻ.JPG|thumb|ಅಡ ಪ್ರಥಮನ್]] ಅಡ ಪ್ರಧಾನ ಪಂಡ ಅರಿತ ಅಡ (ಅರಿತ ಪಾಸ್ತಾ ಅತ್ತಂಡ ಫ್ಲೇಕ್ಸ್) ನ್ ಬೇಯ್ಪಾಯಿನ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲದ ಸಾಸ್ ಡ್ ಬಳಸದ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಕೇರಳ]]ದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ.[[ಭಾರತ]]ದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ [[ಓಣಮ್|ಓಣಂ]] ಪರ್ಬದಾನಿ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಅಡ ಪ್ರಧಾನನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಪಾಯಸ, ಉಂದೆನ್ ಸದ್ಯೊದ ಒಟ್ಟುಗು ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>https://www.thehindu.com/life-and-style/food/how-to-prepare-the-mainstay-of-classic-ada-pradhaman-fresh-from-the-kitchen/article32465762.ece</ref> == ಅರಿತ್ತ ಅಡೆ ತಯಾರಿ == ಅಡೆ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಬೊಳ್ದು ಅರಿನ್ ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ನೀರ್ ಡ್ ದೆಕ್ಕ್ದ್ ೪ ಗಂಟೆ ನೆನೆಯೆರೆ ಬುಡೋಡು. ಬೊಕ್ಕ ಆ ಅರಿನ್ ನೊಂಪು ಕಡೆತ್ತ್ದ್ ಹಿಟ್ಟ್ ನೀರ್ ದೋಸೆದ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪೋಡು. ಬೊಕ್ಕ ಆ ಬಂದನ್ ಬಾರೆ ಇರೆಡ್ ತೆಳ್ಪುಗು ಪದೆರ್ದ್ ತೊಂದರೆತ್ತ ಕರಟ್ಟ್ ೨೦ ಮಿನಿಟ್ಟ್ ಬೇಯ್ಪಾವೋಡು. ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ದೆತ್ತ್ದ್ ಆ ಬಂದೊ ಬೆಯ್ಪಾಯಿನೆನ್ ಸೀದಾ ದೆತ್ತ್ದ್ ನೀರ್ಗ್ ಪಾಡೋಡು. ಅವ್ವು ಬೊಕ್ಕ ತುಂಡು ತುಂಡಾದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.ಉಂದು ಅರಿತ್ತ ಅಡೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ.<ref>https://www.sharmispassions.com/how-to-make-ada-for-ada-pradhaman-onam/</ref> == ಸಾಮಾನ್ಯ ತಯಾರಿ == ಬೇಯ್ಪಾಯಿನ ಅರಿ ಅಡೆನ್ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್ ಗು ಸೇರಾವೊಡು, ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲದ ಸಿರಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಯಿ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಬೊಕ್ಕ ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿ ಇಂಚಿನ ಬೇತೆ ಸಾಮಗ್ರಿಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ದೀಪೆರ್.ಈ ಖಾದ್ಯೊನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾದ್ ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. <ref>https://www.keralatourism.org/kerala-food/ada-pradhaman-recipe/117/</ref>ಉಂದು ಕೇರಳೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref>https://rakskitchen.net/ada-pradhaman-recipe-onam-recipes/</ref> == ಪಾಲಡ ಪ್ರಧಾನ, == [[ಫೈಲ್:Palada_Payasam-Aluva-Kerala-IMG_20210321_144103.jpg|thumb|ಪಾಲಡ ಪ್ರಥಮನ್]] ಪಾಲಡ ಪ್ರಥಮನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾಲಡ ಪಾಯಸ ಪಂಡ ಪಾಲ್ (ಹಾಲು), ಅರಿ ಅಡ, ಸಕ್ಕರೆ, ಏಲಕ್ಕಿ ಪೊಡಿ, ಕಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಪಾಯಸ.ಕೇರಳದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಪ್ರಸಾದ ಆದ್ ಭಕ್ತೆರೆಗ್ ಪಾಲಡ ಪ್ರಧಾನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾಲಡ ಪಾಯಸೊನು ವಿಶೇಷವಾದ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಪರ್ಬೊ ಆಯಿನ ಓಣಂಗ್ ಈ ಪಾಯಸನ್ ಮಲ್ಪುನವು ಕಡ್ಡಾಯವಾದುಂಡು.<ref>https://food.ndtv.com/recipe-palada-pradhaman-219751</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> ksvz371bxu0wmbuf6usb5fga1pxrwou 0 27671 363696 2026-08-01T17:17:37Z Mahaveer Indra 1023 ಪೊಸ ಬರವು 363696 wikitext text/x-wiki ಪಣಜಿ (ದುಂಬು ನೊವಾ ಗೋವಾ-ಪಂಜಿಮ್ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಭಾರತದ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು ದುಂಬು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ತಿಸ್ವಾಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಮಾಂಡೋವಿ ಸುದೆತ ಅಳಿವೆದ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು. ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೭೫೯ ಉಂಡು. ಪಣಜಿ ಗೋವಾದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಆದುಂಡು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಸ್ ಮಿಷನ್‌ದ ಅಡಿಟ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ನೂದು ಭಾರತದ ನಗರೊಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ ಆದುಂಡು. ==ಇತಿಯಾಸೊ== ಪಣಜಿ ಪನ್ಪುನ ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪಂಜನಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಾಲಿ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊಲೈರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಉಂದೆತ್ತ ಅರ್ಥ ಓಡ ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ತೋಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇತ್ತೆದ ಪಂಜಿಮ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದ, ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೯ ದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತಿನ ಪರತ್ತ್ ಶಬ್ದ 'ಪಂಜನಖನಿ' ದ ಅಪಭ್ರಂಶ ಪನ್ಪೆರ್. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೪ದ ಕದಂಬ ರಾಜ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಡು ಈ ಉತ್ತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರೊನು 'ಪಂಜನಖನಿ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅವ್ವೆ ಶಾಸನೊಡು ಜಯಕೇಶಿ ರಾಜಗ್ 'ಪಡವಲೇಂದ್ರ' ಪನ್ಪುನ ಬಿರುದು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಯುಂಡು. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬುಕ್ಕ ಧರ್ಮೊ== ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== ೨೦೧೧ತ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿದ ಪೊರ್ತುಗು, ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೪೦೫ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆಟ್ ಆಂಜೊವುಲು ೫೨% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲು ೪೮% ಇತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೯೦.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್; ಆಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೯೪.೬% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೬.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಣಜಿಡ್, ೯.೬% ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೭ ವರ್ಷಡ್ದ್ ತಿರ್ತ ಪ್ರಾಯದಕುಲಾದಿತ್ತೆರ್. ===ಧರ್ಮೊ=== ಪಣಜಿಡ್ ಮೂಜಿ ಮುಕ್ಯ ಧರ್ಮೊದ ಜನೊಕುಲು-ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬುಕ್ಕ ಇಸ್ಲಾಮ್- ವಾಸಿಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ೬೪.೦೮% ದಾತ್ ಹಿಂದೂದರ್ಮೊದಕ್ಲು ದ ೨೬.೫೧%ದಾತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾನೆರ್, ಬುಕ್ಕ ೮.೮೪%ದಾತ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ೦.೪% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮಗ್ ಸೇರ್‌ದಿನಕುಲಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊಗು ಬರ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. mmylay8m1qsc3x5bksvh2drky825h82 363697 363696 2026-08-01T17:40:11Z Mahaveer Indra 1023 /* ಧರ್ಮೊ */ 363697 wikitext text/x-wiki ಪಣಜಿ (ದುಂಬು ನೊವಾ ಗೋವಾ-ಪಂಜಿಮ್ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಭಾರತದ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು ದುಂಬು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ತಿಸ್ವಾಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಮಾಂಡೋವಿ ಸುದೆತ ಅಳಿವೆದ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು. ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೭೫೯ ಉಂಡು. ಪಣಜಿ ಗೋವಾದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಆದುಂಡು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಸ್ ಮಿಷನ್‌ದ ಅಡಿಟ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ನೂದು ಭಾರತದ ನಗರೊಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ ಆದುಂಡು. ==ಇತಿಯಾಸೊ== ಪಣಜಿ ಪನ್ಪುನ ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪಂಜನಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಾಲಿ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊಲೈರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಉಂದೆತ್ತ ಅರ್ಥ ಓಡ ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ತೋಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇತ್ತೆದ ಪಂಜಿಮ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದ, ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೯ ದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತಿನ ಪರತ್ತ್ ಶಬ್ದ 'ಪಂಜನಖನಿ' ದ ಅಪಭ್ರಂಶ ಪನ್ಪೆರ್. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೪ದ ಕದಂಬ ರಾಜ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಡು ಈ ಉತ್ತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರೊನು 'ಪಂಜನಖನಿ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅವ್ವೆ ಶಾಸನೊಡು ಜಯಕೇಶಿ ರಾಜಗ್ 'ಪಡವಲೇಂದ್ರ' ಪನ್ಪುನ ಬಿರುದು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಯುಂಡು. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬುಕ್ಕ ಧರ್ಮೊ== ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== ೨೦೧೧ತ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿದ ಪೊರ್ತುಗು, ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೪೦೫ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆಟ್ ಆಂಜೊವುಲು ೫೨% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲು ೪೮% ಇತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೯೦.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್; ಆಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೯೪.೬% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೬.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಣಜಿಡ್, ೯.೬% ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೭ ವರ್ಷಡ್ದ್ ತಿರ್ತ ಪ್ರಾಯದಕುಲಾದಿತ್ತೆರ್. ===ಧರ್ಮೊ=== ಪಣಜಿಡ್ ಮೂಜಿ ಮುಕ್ಯ ಧರ್ಮೊದ ಜನೊಕುಲು-ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬುಕ್ಕ ಇಸ್ಲಾಮ್- ವಾಸಿಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ೬೪.೦೮% ದಾತ್ ಹಿಂದೂದರ್ಮೊದಕ್ಲು ದ ೨೬.೫೧%ದಾತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾನೆರ್, ಬುಕ್ಕ ೮.೮೪%ದಾತ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ೦.೪% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮಗ್ ಸೇರ್‌ದಿನಕುಲಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊಗು ಬರ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ==ಹವಾಮಾನ== ಪಣಜಿಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕರಾವಳಿ ಜಾಗೆ ಬೊಕ್ಕಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಲು ಉಲ್ಲ.. ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಭಾವೊರ್ದು, ಈ ನಗರೊಡು ಇಡೀ ವರ್ಷ ತಾಪಮಾನೊಡು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸರಾಸರಿ ದಿನತ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ವರ್ಷದ ಎಚ್ಚಿನ ಸಮಯೊಡು ೩೨ °C (೯೦ °F) ರ್ದ್ ೩೩ °C (೯೧ °F) ದ ಉಲಯಿ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ದಿನತ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಚಳಿಗಾಲದ ನಡುಟುಲಾ ೨೦ °C (೬೮ °F) ರ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪುನು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ. ಬರ್ಸದ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್ ತೇವಾಂಶದ ಮಟ್ಟ ೮೦% ರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Panaji Goa, India |url=https://weatherspark.com/y/107529/Average-Weather-in-Panaji-Goa-India-Year-Round |website=weatherspark.com |publisher=WeatherSpark |access-date=1 August 2026}}</ref> ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ದ ಆಧಾರೊಡು ಪಣಜಿದ ವರ್ಷೊನು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಹಂತೊಲಾದ್ ವಿಂಗಡನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಮಾರ್ಚ್‌ರ್ದ್ ಮೇ ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುನ ಅರೆಗಾಲ. ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನ ದುಂಬು, ಮೇ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಾರಿ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಈ ಪೊರ್ತುಡು ತಾಪಮಾನ ೩೫ °C (೯೫ °F) ಅತ್ತಂಡ ಅಯಿರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಬಾರಿ ಸೆಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೂನ್ ಸುರು ಆನಗ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಲೆಡ್ ಅತೀ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಮುಲ್ಪ ವರ್ಷೊಗು ಸುಮಾರ್ ೨,೯೦೦ ಮಿ.ಮೀ ರ್ದ್ ೩,೦೦೦ ಮಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೫ ರ್ದ್ ೧೧೭ ಇಂಚಿ) ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಬರ್ಸದ ೯೦% ರ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪಾಲು ಜೂನ್‌ರ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಮುಟ್ಟದ ನಾಲೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ಜುಲೈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬಾರಿ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು, ಒಂಜೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ೯೫೦ ಮಿ.ಮೀ (೩೭ ಇಂಚಿ) ರ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ೩೧ ದಿನೊಟು ಸುಮಾರ್ ೨೭ ದಿನ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ಡ್ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬದಲಾವಣೆದ ಹಂತ ದಾತ್‌ದ್, ಪಣಜಿಡ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಡುರ್ದು ಫೆಬ್ರವರಿ ಮುಟ್ಟ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲುದ ಚಳಿಗಾಲ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಈ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್, ಬರ್ಸ ಮುಲ್ಪ ಬರ್ಪುಜೇ ಪಣೊಲಿ, ಬಾನ ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಗರೊಡು ಪೊರ್ಲುದ ದೊಂಬು ಉಪ್ಪುನ ದಿನೊಕುಲು (ಗರಿಷ್ಠ ೩೧ °C / ೮೮ °F) ಬೊಕ್ಕ ತಂಪಾಯಿನ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುನ ರಾತ್ರಿಲು (ಕನಿಷ್ಠ ೨೦ °C / ೬೮ °F) ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Panaji Goa, India |url=https://weatherspark.com/y/107529/Average-Weather-in-Panaji-Goa-India-Year-Round |website=weatherspark.com |publisher=WeatherSpark |access-date=1 August 2026}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} tmb32quqwflpoukwfazol2wz6lrk6vc 363698 363697 2026-08-01T17:42:19Z Mahaveer Indra 1023 363698 wikitext text/x-wiki ಪಣಜಿ (ದುಂಬು ನೊವಾ ಗೋವಾ-ಪಂಜಿಮ್ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಭಾರತದ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು ದುಂಬು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ತಿಸ್ವಾಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಮಾಂಡೋವಿ ಸುದೆತ ಅಳಿವೆದ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು. ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೭೫೯ ಉಂಡು. ಪಣಜಿ ಗೋವಾದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಆದುಂಡು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಸ್ ಮಿಷನ್‌ದ ಅಡಿಟ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ನೂದು ಭಾರತದ ನಗರೊಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ ಆದುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=IPSCDL - Panaji Smart City |url=https://imaginepanaji.com/ |access-date=2023-11-18 |website=imaginepanaji.com}}</ref> ==ಇತಿಯಾಸೊ== ಪಣಜಿ ಪನ್ಪುನ ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪಂಜನಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಾಲಿ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊಲೈರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಉಂದೆತ್ತ ಅರ್ಥ ಓಡ ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ತೋಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇತ್ತೆದ ಪಂಜಿಮ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದ, ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೯ ದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತಿನ ಪರತ್ತ್ ಶಬ್ದ 'ಪಂಜನಖನಿ' ದ ಅಪಭ್ರಂಶ ಪನ್ಪೆರ್. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೪ದ ಕದಂಬ ರಾಜ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಡು ಈ ಉತ್ತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರೊನು 'ಪಂಜನಖನಿ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅವ್ವೆ ಶಾಸನೊಡು ಜಯಕೇಶಿ ರಾಜಗ್ 'ಪಡವಲೇಂದ್ರ' ಪನ್ಪುನ ಬಿರುದು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಯುಂಡು.<ref>{{Cite book |title=Gazetteer of the Union Territory Goa, Daman and Diu: District Gazetteer, Volume 1 |publisher=Gazetteer Dept., Govt. of the Union Territory of Goa, Daman and Diu |year=1979}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬುಕ್ಕ ಧರ್ಮೊ== ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== ೨೦೧೧ತ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿದ ಪೊರ್ತುಗು, ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೪೦೫ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆಟ್ ಆಂಜೊವುಲು ೫೨% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲು ೪೮% ಇತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೯೦.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್; ಆಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೯೪.೬% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೬.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಣಜಿಡ್, ೯.೬% ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೭ ವರ್ಷಡ್ದ್ ತಿರ್ತ ಪ್ರಾಯದಕುಲಾದಿತ್ತೆರ್.<ref name="Census 2011">{{cite web|title=Provisional Population Totals Paper 2, Volume 2 of 2011: Goa State Tables|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/goa/Tables.pdf|work=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]|access-date=9 July 2013|archive-date=14 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114012327/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/goa/Tables.pdf|url-status=live}}</ref> ===ಧರ್ಮೊ=== ಪಣಜಿಡ್ ಮೂಜಿ ಮುಕ್ಯ ಧರ್ಮೊದ ಜನೊಕುಲು-ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬುಕ್ಕ ಇಸ್ಲಾಮ್- ವಾಸಿಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ೬೪.೦೮% ದಾತ್ ಹಿಂದೂದರ್ಮೊದಕ್ಲು ದ ೨೬.೫೧%ದಾತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾನೆರ್, ಬುಕ್ಕ ೮.೮೪%ದಾತ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ೦.೪% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮಗ್ ಸೇರ್‌ದಿನಕುಲಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊಗು ಬರ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ==ಹವಾಮಾನ== ಪಣಜಿಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕರಾವಳಿ ಜಾಗೆ ಬೊಕ್ಕಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಲು ಉಲ್ಲ.. ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಭಾವೊರ್ದು, ಈ ನಗರೊಡು ಇಡೀ ವರ್ಷ ತಾಪಮಾನೊಡು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸರಾಸರಿ ದಿನತ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ವರ್ಷದ ಎಚ್ಚಿನ ಸಮಯೊಡು ೩೨ °C (೯೦ °F) ರ್ದ್ ೩೩ °C (೯೧ °F) ದ ಉಲಯಿ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ದಿನತ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಚಳಿಗಾಲದ ನಡುಟುಲಾ ೨೦ °C (೬೮ °F) ರ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪುನು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ. ಬರ್ಸದ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್ ತೇವಾಂಶದ ಮಟ್ಟ ೮೦% ರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Panaji Goa, India |url=https://weatherspark.com/y/107529/Average-Weather-in-Panaji-Goa-India-Year-Round |website=weatherspark.com |publisher=WeatherSpark |access-date=1 August 2026}}</ref> ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ದ ಆಧಾರೊಡು ಪಣಜಿದ ವರ್ಷೊನು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಹಂತೊಲಾದ್ ವಿಂಗಡನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಮಾರ್ಚ್‌ರ್ದ್ ಮೇ ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುನ ಅರೆಗಾಲ. ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನ ದುಂಬು, ಮೇ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಾರಿ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಈ ಪೊರ್ತುಡು ತಾಪಮಾನ ೩೫ °C (೯೫ °F) ಅತ್ತಂಡ ಅಯಿರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಬಾರಿ ಸೆಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೂನ್ ಸುರು ಆನಗ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಲೆಡ್ ಅತೀ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಮುಲ್ಪ ವರ್ಷೊಗು ಸುಮಾರ್ ೨,೯೦೦ ಮಿ.ಮೀ ರ್ದ್ ೩,೦೦೦ ಮಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೫ ರ್ದ್ ೧೧೭ ಇಂಚಿ) ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಬರ್ಸದ ೯೦% ರ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪಾಲು ಜೂನ್‌ರ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಮುಟ್ಟದ ನಾಲೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ಜುಲೈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬಾರಿ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು, ಒಂಜೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ೯೫೦ ಮಿ.ಮೀ (೩೭ ಇಂಚಿ) ರ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ೩೧ ದಿನೊಟು ಸುಮಾರ್ ೨೭ ದಿನ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ಡ್ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬದಲಾವಣೆದ ಹಂತ ದಾತ್‌ದ್, ಪಣಜಿಡ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಡುರ್ದು ಫೆಬ್ರವರಿ ಮುಟ್ಟ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲುದ ಚಳಿಗಾಲ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಈ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್, ಬರ್ಸ ಮುಲ್ಪ ಬರ್ಪುಜೇ ಪಣೊಲಿ, ಬಾನ ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಗರೊಡು ಪೊರ್ಲುದ ದೊಂಬು ಉಪ್ಪುನ ದಿನೊಕುಲು (ಗರಿಷ್ಠ ೩೧ °C / ೮೮ °F) ಬೊಕ್ಕ ತಂಪಾಯಿನ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುನ ರಾತ್ರಿಲು (ಕನಿಷ್ಠ ೨೦ °C / ೬೮ °F) ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Panaji Goa, India |url=https://weatherspark.com/y/107529/Average-Weather-in-Panaji-Goa-India-Year-Round |website=weatherspark.com |publisher=WeatherSpark |access-date=1 August 2026}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} 1hmwpq4vertdcop6h5zqnmiea57ie62 363701 363698 2026-08-01T17:53:40Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 363701 wikitext text/x-wiki ಪಣಜಿ (ದುಂಬು ನೊವಾ ಗೋವಾ-ಪಂಜಿಮ್ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಭಾರತದ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು ದುಂಬು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ತಿಸ್ವಾಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಮಾಂಡೋವಿ ಸುದೆತ ಅಳಿವೆದ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು. ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೭೫೯ ಉಂಡು. ಪಣಜಿ ಗೋವಾದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಆದುಂಡು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಸ್ ಮಿಷನ್‌ದ ಅಡಿಟ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ನೂದು ಭಾರತದ ನಗರೊಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ ಆದುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=IPSCDL - Panaji Smart City |url=https://imaginepanaji.com/ |access-date=2023-11-18 |website=imaginepanaji.com}}</ref> ==ಇತಿಯಾಸೊ== ಪಣಜಿ ಪನ್ಪುನ ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪಂಜನಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಾಲಿ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊಲೈರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಉಂದೆತ್ತ ಅರ್ಥ ಓಡ ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ತೋಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇತ್ತೆದ ಪಂಜಿಮ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದ, ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೯ ದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತಿನ ಪರತ್ತ್ ಶಬ್ದ 'ಪಂಜನಖನಿ' ದ ಅಪಭ್ರಂಶ ಪನ್ಪೆರ್. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೪ದ ಕದಂಬ ರಾಜ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಡು ಈ ಉತ್ತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರೊನು 'ಪಂಜನಖನಿ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅವ್ವೆ ಶಾಸನೊಡು ಜಯಕೇಶಿ ರಾಜಗ್ 'ಪಡವಲೇಂದ್ರ' ಪನ್ಪುನ ಬಿರುದು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಯುಂಡು.<ref>{{Cite book |title=Gazetteer of the Union Territory Goa, Daman and Diu: District Gazetteer, Volume 1 |publisher=Gazetteer Dept., Govt. of the Union Territory of Goa, Daman and Diu |year=1979}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬುಕ್ಕ ಧರ್ಮೊ== ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== ೨೦೧೧ತ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿದ ಪೊರ್ತುಗು, ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೪೦೫ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆಟ್ ಆಂಜೊವುಲು ೫೨% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲು ೪೮% ಇತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೯೦.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್; ಆಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೯೪.೬% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೬.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಣಜಿಡ್, ೯.೬% ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೭ ವರ್ಷಡ್ದ್ ತಿರ್ತ ಪ್ರಾಯದಕುಲಾದಿತ್ತೆರ್.<ref name="Census 2011">{{cite web|title=Provisional Population Totals Paper 2, Volume 2 of 2011: Goa State Tables|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/goa/Tables.pdf|work=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]|access-date=9 July 2013|archive-date=14 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114012327/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/goa/Tables.pdf|url-status=live}}</ref> ===ಧರ್ಮೊ=== ಪಣಜಿಡ್ ಮೂಜಿ ಮುಕ್ಯ ಧರ್ಮೊದ ಜನೊಕುಲು-ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬುಕ್ಕ ಇಸ್ಲಾಮ್- ವಾಸಿಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ೬೪.೦೮% ದಾತ್ ಹಿಂದೂದರ್ಮೊದಕ್ಲು ದ ೨೬.೫೧%ದಾತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾನೆರ್, ಬುಕ್ಕ ೮.೮೪%ದಾತ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ೦.೪% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮಗ್ ಸೇರ್‌ದಿನಕುಲಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊಗು ಬರ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ==ಹವಾಮಾನ== ಪಣಜಿಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕರಾವಳಿ ಜಾಗೆ ಬೊಕ್ಕಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಲು ಉಲ್ಲ.. ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಭಾವೊರ್ದು, ಈ ನಗರೊಡು ಇಡೀ ವರ್ಷ ತಾಪಮಾನೊಡು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸರಾಸರಿ ದಿನತ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ವರ್ಷದ ಎಚ್ಚಿನ ಸಮಯೊಡು ೩೨ °C (೯೦ °F) ರ್ದ್ ೩೩ °C (೯೧ °F) ದ ಉಲಯಿ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ದಿನತ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಚಳಿಗಾಲದ ನಡುಟುಲಾ ೨೦ °C (೬೮ °F) ರ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪುನು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ. ಬರ್ಸದ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್ ತೇವಾಂಶದ ಮಟ್ಟ ೮೦% ರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Panaji Goa, India |url=https://weatherspark.com/y/107529/Average-Weather-in-Panaji-Goa-India-Year-Round |website=weatherspark.com |publisher=WeatherSpark |access-date=1 August 2026}}</ref> ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ದ ಆಧಾರೊಡು ಪಣಜಿದ ವರ್ಷೊನು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಹಂತೊಲಾದ್ ವಿಂಗಡನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಮಾರ್ಚ್‌ರ್ದ್ ಮೇ ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುನ ಅರೆಗಾಲ. ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನ ದುಂಬು, ಮೇ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಾರಿ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಈ ಪೊರ್ತುಡು ತಾಪಮಾನ ೩೫ °C (೯೫ °F) ಅತ್ತಂಡ ಅಯಿರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಬಾರಿ ಸೆಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೂನ್ ಸುರು ಆನಗ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಲೆಡ್ ಅತೀ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಮುಲ್ಪ ವರ್ಷೊಗು ಸುಮಾರ್ ೨,೯೦೦ ಮಿ.ಮೀ ರ್ದ್ ೩,೦೦೦ ಮಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೫ ರ್ದ್ ೧೧೭ ಇಂಚಿ) ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಬರ್ಸದ ೯೦% ರ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪಾಲು ಜೂನ್‌ರ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಮುಟ್ಟದ ನಾಲೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ಜುಲೈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬಾರಿ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು, ಒಂಜೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ೯೫೦ ಮಿ.ಮೀ (೩೭ ಇಂಚಿ) ರ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ೩೧ ದಿನೊಟು ಸುಮಾರ್ ೨೭ ದಿನ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ಡ್ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬದಲಾವಣೆದ ಹಂತ ದಾತ್‌ದ್, ಪಣಜಿಡ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಡುರ್ದು ಫೆಬ್ರವರಿ ಮುಟ್ಟ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲುದ ಚಳಿಗಾಲ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಈ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್, ಬರ್ಸ ಮುಲ್ಪ ಬರ್ಪುಜೇ ಪಣೊಲಿ, ಬಾನ ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಗರೊಡು ಪೊರ್ಲುದ ದೊಂಬು ಉಪ್ಪುನ ದಿನೊಕುಲು (ಗರಿಷ್ಠ ೩೧ °C / ೮೮ °F) ಬೊಕ್ಕ ತಂಪಾಯಿನ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುನ ರಾತ್ರಿಲು (ಕನಿಷ್ಠ ೨೦ °C / ೬೮ °F) ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Panaji Goa, India |url=https://weatherspark.com/y/107529/Average-Weather-in-Panaji-Goa-India-Year-Round |website=weatherspark.com |publisher=WeatherSpark |access-date=1 August 2026}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಲು]] c55ql65k4x91wyj44jm2v8t3p0in6ay 363702 363701 2026-08-01T17:54:30Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 363702 wikitext text/x-wiki ಪಣಜಿ (ದುಂಬು ನೊವಾ ಗೋವಾ-ಪಂಜಿಮ್ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಭಾರತದ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು ದುಂಬು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ತಿಸ್ವಾಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಮಾಂಡೋವಿ ಸುದೆತ ಅಳಿವೆದ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು. ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೭೫೯ ಉಂಡು. ಪಣಜಿ ಗೋವಾದ ಮಾಮಲ್ಲ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಆದುಂಡು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಸ್ ಮಿಷನ್‌ದ ಅಡಿಟ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯಾದ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ನೂದು ಭಾರತದ ನಗರೊಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ ಆದುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=IPSCDL - Panaji Smart City |url=https://imaginepanaji.com/ |access-date=2023-11-18 |website=imaginepanaji.com}}</ref> ==ಇತಿಯಾಸೊ== ಪಣಜಿ ಪನ್ಪುನ ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪಂಜನಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಾಲಿ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊಲೈರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಉಂದೆತ್ತ ಅರ್ಥ ಓಡ ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ತೋಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇತ್ತೆದ ಪಂಜಿಮ್ ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದ, ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಗ್ ಸೇರ್ದಿನ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೯ ದ ತಾಮ್ರದ ಶಾಸನೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತಿನ ಪರತ್ತ್ ಶಬ್ದ 'ಪಂಜನಖನಿ' ದ ಅಪಭ್ರಂಶ ಪನ್ಪೆರ್. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೫೪ದ ಕದಂಬ ರಾಜ ಮೊದಲನೇ ಜಯಕೇಶಿನ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಡು ಈ ಉತ್ತರ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರೊನು 'ಪಂಜನಖನಿ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅವ್ವೆ ಶಾಸನೊಡು ಜಯಕೇಶಿ ರಾಜಗ್ 'ಪಡವಲೇಂದ್ರ' ಪನ್ಪುನ ಬಿರುದು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಯುಂಡು.<ref>{{Cite book |title=Gazetteer of the Union Territory Goa, Daman and Diu: District Gazetteer, Volume 1 |publisher=Gazetteer Dept., Govt. of the Union Territory of Goa, Daman and Diu |year=1979}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬುಕ್ಕ ಧರ್ಮೊ== ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== ೨೦೧೧ತ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿದ ಪೊರ್ತುಗು, ಪಣಜಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೪,೪೦೫ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆಟ್ ಆಂಜೊವುಲು ೫೨% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲು ೪೮% ಇತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೯೦.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್; ಆಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೯೪.೬% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೬.೯% ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಣಜಿಡ್, ೯.೬% ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೭ ವರ್ಷಡ್ದ್ ತಿರ್ತ ಪ್ರಾಯದಕುಲಾದಿತ್ತೆರ್.<ref name="Census 2011">{{cite web|title=Provisional Population Totals Paper 2, Volume 2 of 2011: Goa State Tables|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/goa/Tables.pdf|work=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]|access-date=9 July 2013|archive-date=14 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114012327/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/goa/Tables.pdf|url-status=live}}</ref> ===ಧರ್ಮೊ=== ಪಣಜಿಡ್ ಮೂಜಿ ಮುಕ್ಯ ಧರ್ಮೊದ ಜನೊಕುಲು-ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಬುಕ್ಕ ಇಸ್ಲಾಮ್- ವಾಸಿಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ೬೪.೦೮% ದಾತ್ ಹಿಂದೂದರ್ಮೊದಕ್ಲು ದ ೨೬.೫೧%ದಾತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾನೆರ್, ಬುಕ್ಕ ೮.೮೪%ದಾತ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ೦.೪% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮಗ್ ಸೇರ್‌ದಿನಕುಲಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊಗು ಬರ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ==ಹವಾಮಾನ== ಪಣಜಿಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕರಾವಳಿ ಜಾಗೆ ಬೊಕ್ಕಂಜಿ ಬರಿಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಲು ಉಲ್ಲ.. ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಭಾವೊರ್ದು, ಈ ನಗರೊಡು ಇಡೀ ವರ್ಷ ತಾಪಮಾನೊಡು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸರಾಸರಿ ದಿನತ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ವರ್ಷದ ಎಚ್ಚಿನ ಸಮಯೊಡು ೩೨ °C (೯೦ °F) ರ್ದ್ ೩೩ °C (೯೧ °F) ದ ಉಲಯಿ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ದಿನತ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಚಳಿಗಾಲದ ನಡುಟುಲಾ ೨೦ °C (೬೮ °F) ರ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪುನು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿ. ಬರ್ಸದ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್ ತೇವಾಂಶದ ಮಟ್ಟ ೮೦% ರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Panaji Goa, India |url=https://weatherspark.com/y/107529/Average-Weather-in-Panaji-Goa-India-Year-Round |website=weatherspark.com |publisher=WeatherSpark |access-date=1 August 2026}}</ref> ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ದ ಆಧಾರೊಡು ಪಣಜಿದ ವರ್ಷೊನು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಹಂತೊಲಾದ್ ವಿಂಗಡನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಮಾರ್ಚ್‌ರ್ದ್ ಮೇ ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುನ ಅರೆಗಾಲ. ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನ ದುಂಬು, ಮೇ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಾರಿ ಬೆಚ್ಚ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಈ ಪೊರ್ತುಡು ತಾಪಮಾನ ೩೫ °C (೯೫ °F) ಅತ್ತಂಡ ಅಯಿರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಬಾರಿ ಸೆಕೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೂನ್ ಸುರು ಆನಗ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಲೆಡ್ ಅತೀ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಪಣಜಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಮುಲ್ಪ ವರ್ಷೊಗು ಸುಮಾರ್ ೨,೯೦೦ ಮಿ.ಮೀ ರ್ದ್ ೩,೦೦೦ ಮಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರ್ ೧೧೫ ರ್ದ್ ೧೧೭ ಇಂಚಿ) ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಬರ್ಸದ ೯೦% ರ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪಾಲು ಜೂನ್‌ರ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಮುಟ್ಟದ ನಾಲೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬರ್ಪುಂಡು. ಜುಲೈ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬಾರಿ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು, ಒಂಜೇ ತಿಂಗೊಲುಡು ೯೫೦ ಮಿ.ಮೀ (೩೭ ಇಂಚಿ) ರ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ೩೧ ದಿನೊಟು ಸುಮಾರ್ ೨೭ ದಿನ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ಡ್ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬದಲಾವಣೆದ ಹಂತ ದಾತ್‌ದ್, ಪಣಜಿಡ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಡುರ್ದು ಫೆಬ್ರವರಿ ಮುಟ್ಟ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲುದ ಚಳಿಗಾಲ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಈ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್, ಬರ್ಸ ಮುಲ್ಪ ಬರ್ಪುಜೇ ಪಣೊಲಿ, ಬಾನ ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಗರೊಡು ಪೊರ್ಲುದ ದೊಂಬು ಉಪ್ಪುನ ದಿನೊಕುಲು (ಗರಿಷ್ಠ ೩೧ °C / ೮೮ °F) ಬೊಕ್ಕ ತಂಪಾಯಿನ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುನ ರಾತ್ರಿಲು (ಕನಿಷ್ಠ ೨೦ °C / ೬೮ °F) ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Climate and Average Weather Year Round in Panaji Goa, India |url=https://weatherspark.com/y/107529/Average-Weather-in-Panaji-Goa-India-Year-Round |website=weatherspark.com |publisher=WeatherSpark |access-date=1 August 2026}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] bewb90975l054xgq2p0tau2lqdk4dho 1 27672 363700 2026-08-01T17:46:37Z Mahaveer Indra 1023 https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy 363700 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}} nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm 0 27673 363703 2026-08-01T18:02:42Z Bharathesha Alasandemajalu 37 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಮೊಗವೀರ''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: Mogaveera) ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿದ ಪಂಗಡ. ಮುಕುಲು ಕಡಲ ಬರಿಟ್ ಬದುಕುನಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮೀನ್‌ಪತ್ತುನ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಕುಲು. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಸರಗೋ... 363703 wikitext text/x-wiki '''ಮೊಗವೀರ''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: Mogaveera) ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿದ ಪಂಗಡ. ಮುಕುಲು ಕಡಲ ಬರಿಟ್ ಬದುಕುನಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮೀನ್‌ಪತ್ತುನ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಕುಲು. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ [[ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜದ ಜನಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಡುಪಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡು ಮುಕ್ಲೆನ್ 'ಮರಕಲ' ಪಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. == ಬರಿ (Lineage system) == ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬೇತೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲೆನಲೆಕನೇ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲುಲಾ '''ಅಳಿಯಸಂತಾನ''' ಬೊಕ್ಕ '''ಬರಿ'''ಪದ್ಧತಿನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಾಮೊಲು (Surnames): * ಅಮೀನ್ (Amin) * ಬಂಗೇರ (Bangera) * ಚಂದನ್ (Chandan) * ಗುಜರನ್ (Gujaran) * ಕಾಂಚನ್ (Kanchan) * ಕರ್ಕೇರ (Karkera) * ಕೋಟ್ಯಾನ್ (Kotian) * ಕುಂದರ್ (Kunder) * ಮೆಂಡನ್ (Mendon) * ಪುತ್ರನ್ (Puthran) * ಸಾಲ್ಯಾನ್ (Salian) * ಸುವರ್ಣ (Suvarna) * ತಿಂಗೋಲಾಯ (Thingalaya) == ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * '''[[ದೈವಾರಾಧನೆ|ದೈವರಾಧನೆ]]:''' ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜೊಡು ದೈವಾರಾಧನೆಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಕಡಲ ಬರಿತ ದೈವವಾಯಿನ '''ಬೊಬ್ಬರ್ಯ''' (Bobbariya) ದೈವನ್ ಮುಕುಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೆ [[ಪಂಜುರ್ಲಿ]], ಬೈಕಡ್ತಿ ದೈವೊಲೆನ್ಲಾ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. * '''ಗ್ರಾಮ ಸಭಾ ಬೊಕ್ಕ ಗುರಿಕಾರಿಕೆ:''' ಮೊಗವೀರ ಪಟ್ಟಣೊಡು (ಗ್ರಾಮೊಡು) 'ಗುರಿಕಾರ' ಪನ್ಪಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಸಮಾಜದ ನ್ಯಾಯ-ನೀತಿನ್ ತೂಪಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇತ್ತ್‌ಂಡ್. <ref>{{Cite web |url=http://gangaputra.net/ |title=Casts & Sub-Castes of fishermen community in India. |access-date=2017-03-22 |archive-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121002210/http://gangaputra.net/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Mundkur |first1=Ravindra |title=TuLu Research & Studies: 84.The Mogaveera Community |url=https://tulu-research.blogspot.com/2008/02/84the-mogaveera-community.html |website=TuLu Research & Studies |date=3 February 2008}}</ref> == ಕಾಯಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ == ಸಾಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನೆ (Fishing) ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಕೆಲಸೊಡು, ಬಲೆ ಮಾನ್ಪುನಾ ಬೇಲೆನ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜದಕುಲು, ಇತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ನಾವಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಬೊಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರುಲೆಡ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಪಾತ್ರ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು (References) == <references /> eucd53t15lz8qvmdt7uvuz0mny9ouxe 363704 363703 2026-08-01T18:03:06Z Bharathesha Alasandemajalu 37 added [[Category:ಜಾತಿಲೂ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 363704 wikitext text/x-wiki '''ಮೊಗವೀರ''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: Mogaveera) ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿದ ಪಂಗಡ. ಮುಕುಲು ಕಡಲ ಬರಿಟ್ ಬದುಕುನಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮೀನ್‌ಪತ್ತುನ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಕುಲು. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ [[ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜದ ಜನಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಡುಪಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡು ಮುಕ್ಲೆನ್ 'ಮರಕಲ' ಪಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. == ಬರಿ (Lineage system) == ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬೇತೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲೆನಲೆಕನೇ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲುಲಾ '''ಅಳಿಯಸಂತಾನ''' ಬೊಕ್ಕ '''ಬರಿ'''ಪದ್ಧತಿನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಾಮೊಲು (Surnames): * ಅಮೀನ್ (Amin) * ಬಂಗೇರ (Bangera) * ಚಂದನ್ (Chandan) * ಗುಜರನ್ (Gujaran) * ಕಾಂಚನ್ (Kanchan) * ಕರ್ಕೇರ (Karkera) * ಕೋಟ್ಯಾನ್ (Kotian) * ಕುಂದರ್ (Kunder) * ಮೆಂಡನ್ (Mendon) * ಪುತ್ರನ್ (Puthran) * ಸಾಲ್ಯಾನ್ (Salian) * ಸುವರ್ಣ (Suvarna) * ತಿಂಗೋಲಾಯ (Thingalaya) == ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * '''[[ದೈವಾರಾಧನೆ|ದೈವರಾಧನೆ]]:''' ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜೊಡು ದೈವಾರಾಧನೆಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಕಡಲ ಬರಿತ ದೈವವಾಯಿನ '''ಬೊಬ್ಬರ್ಯ''' (Bobbariya) ದೈವನ್ ಮುಕುಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೆ [[ಪಂಜುರ್ಲಿ]], ಬೈಕಡ್ತಿ ದೈವೊಲೆನ್ಲಾ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. * '''ಗ್ರಾಮ ಸಭಾ ಬೊಕ್ಕ ಗುರಿಕಾರಿಕೆ:''' ಮೊಗವೀರ ಪಟ್ಟಣೊಡು (ಗ್ರಾಮೊಡು) 'ಗುರಿಕಾರ' ಪನ್ಪಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಸಮಾಜದ ನ್ಯಾಯ-ನೀತಿನ್ ತೂಪಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇತ್ತ್‌ಂಡ್. <ref>{{Cite web |url=http://gangaputra.net/ |title=Casts & Sub-Castes of fishermen community in India. |access-date=2017-03-22 |archive-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121002210/http://gangaputra.net/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Mundkur |first1=Ravindra |title=TuLu Research & Studies: 84.The Mogaveera Community |url=https://tulu-research.blogspot.com/2008/02/84the-mogaveera-community.html |website=TuLu Research & Studies |date=3 February 2008}}</ref> == ಕಾಯಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ == ಸಾಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನೆ (Fishing) ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಕೆಲಸೊಡು, ಬಲೆ ಮಾನ್ಪುನಾ ಬೇಲೆನ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜದಕುಲು, ಇತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ನಾವಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಬೊಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರುಲೆಡ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಪಾತ್ರ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು (References) == <references /> [[ವರ್ಗೊ:ಜಾತಿಲೂ]] ngmn4x79h4ng5t4abixgp4d8sfpqzsf 363777 363704 2026-08-02T09:36:26Z ChiK 1136 /* ಬರಿ (Lineage system) */ 363777 wikitext text/x-wiki '''ಮೊಗವೀರ''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: Mogaveera) ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿದ ಪಂಗಡ. ಮುಕುಲು ಕಡಲ ಬರಿಟ್ ಬದುಕುನಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮೀನ್‌ಪತ್ತುನ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಕುಲು. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ [[ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜದ ಜನಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಡುಪಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡು ಮುಕ್ಲೆನ್ 'ಮರಕಲ' ಪಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. == ಬರಿ == ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬೇತೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲೆನಲೆಕನೇ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲುಲಾ '''ಅಳಿಯಸಂತಾನ''' ಬೊಕ್ಕ '''ಬರಿ'''ಪದ್ಧತಿನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಾಮೊಲು: * ಅಮೀನ್ * ಬಂಗೇರ * ಚಂದನ್ * ಗುಜರನ್ * ಕಾಂಚನ್ * ಕರ್ಕೇರ * ಕೋಟ್ಯಾನ್ * ಕುಂದರ್ * ಮೆಂಡನ್ * ಪುತ್ರನ್ * ಸಾಲ್ಯಾನ್ * ಸುವರ್ಣ * ತಿಂಗೋಲಾಯ == ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * '''[[ದೈವಾರಾಧನೆ|ದೈವರಾಧನೆ]]:''' ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜೊಡು ದೈವಾರಾಧನೆಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಕಡಲ ಬರಿತ ದೈವವಾಯಿನ '''ಬೊಬ್ಬರ್ಯ''' (Bobbariya) ದೈವನ್ ಮುಕುಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೆ [[ಪಂಜುರ್ಲಿ]], ಬೈಕಡ್ತಿ ದೈವೊಲೆನ್ಲಾ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. * '''ಗ್ರಾಮ ಸಭಾ ಬೊಕ್ಕ ಗುರಿಕಾರಿಕೆ:''' ಮೊಗವೀರ ಪಟ್ಟಣೊಡು (ಗ್ರಾಮೊಡು) 'ಗುರಿಕಾರ' ಪನ್ಪಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಸಮಾಜದ ನ್ಯಾಯ-ನೀತಿನ್ ತೂಪಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇತ್ತ್‌ಂಡ್. <ref>{{Cite web |url=http://gangaputra.net/ |title=Casts & Sub-Castes of fishermen community in India. |access-date=2017-03-22 |archive-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121002210/http://gangaputra.net/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Mundkur |first1=Ravindra |title=TuLu Research & Studies: 84.The Mogaveera Community |url=https://tulu-research.blogspot.com/2008/02/84the-mogaveera-community.html |website=TuLu Research & Studies |date=3 February 2008}}</ref> == ಕಾಯಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ == ಸಾಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನೆ (Fishing) ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಕೆಲಸೊಡು, ಬಲೆ ಮಾನ್ಪುನಾ ಬೇಲೆನ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜದಕುಲು, ಇತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ನಾವಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಬೊಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರುಲೆಡ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಪಾತ್ರ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು (References) == <references /> [[ವರ್ಗೊ:ಜಾತಿಲೂ]] mcl3k3kognfxreoori25e90whvnl0u6 363778 363777 2026-08-02T09:37:06Z ChiK 1136 363778 wikitext text/x-wiki '''ಮೊಗವೀರ''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: Mogaveera) ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿದ ಪಂಗಡ. ಮುಕುಲು ಕಡಲ ಬರಿಟ್ ಬದುಕುನಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮೀನ್‌ಪತ್ತುನ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಕುಲು. [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ [[ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜದ ಜನಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಡುಪಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡು ಮುಕ್ಲೆನ್ 'ಮರಕಲ' ಪಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. == ಬರಿ == ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬೇತೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಲೆನಲೆಕನೇ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲುಲಾ '''ಅಳಿಯಸಂತಾನ''' ಬೊಕ್ಕ '''ಬರಿ'''ಪದ್ಧತಿನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜೊಡು ಕಂಡುಬರ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಾಮೊಲು: * ಅಮೀನ್ * ಬಂಗೇರ * ಚಂದನ್ * ಗುಜರನ್ * ಕಾಂಚನ್ * ಕರ್ಕೇರ * ಕೋಟ್ಯಾನ್ * ಕುಂದರ್ * ಮೆಂಡನ್ * ಪುತ್ರನ್ * ಸಾಲ್ಯಾನ್ * ಸುವರ್ಣ * ತಿಂಗೋಲಾಯ == ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * '''[[ದೈವಾರಾಧನೆ|ದೈವರಾಧನೆ]]:''' ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜೊಡು ದೈವಾರಾಧನೆಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಕಡಲ ಬರಿತ ದೈವವಾಯಿನ '''ಬೊಬ್ಬರ್ಯ''' ದೈವನ್ ಮುಕುಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೆ [[ಪಂಜುರ್ಲಿ]], ಬೈಕಡ್ತಿ ದೈವೊಲೆನ್ಲಾ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. * '''ಗ್ರಾಮ ಸಭಾ ಬೊಕ್ಕ ಗುರಿಕಾರಿಕೆ:''' ಮೊಗವೀರ ಪಟ್ಟಣೊಡು (ಗ್ರಾಮೊಡು) 'ಗುರಿಕಾರ' ಪನ್ಪಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಸಮಾಜದ ನ್ಯಾಯ-ನೀತಿನ್ ತೂಪಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇತ್ತ್‌ಂಡ್. <ref>{{Cite web |url=http://gangaputra.net/ |title=Casts & Sub-Castes of fishermen community in India. |access-date=2017-03-22 |archive-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121002210/http://gangaputra.net/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Mundkur |first1=Ravindra |title=TuLu Research & Studies: 84.The Mogaveera Community |url=https://tulu-research.blogspot.com/2008/02/84the-mogaveera-community.html |website=TuLu Research & Studies |date=3 February 2008}}</ref> == ಕಾಯಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ == ಸಾಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಕೆಲಸೊಡು, ಬಲೆ ಮಾನ್ಪುನಾ ಬೇಲೆನ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮಾಜದಕುಲು, ಇತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ನಾವಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಬೊಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರುಲೆಡ್ ಮೊಗವೀರ ಸಮುದಾಯದ ಪಾತ್ರ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == <references /> [[ವರ್ಗೊ:ಜಾತಿಲೂ]] o6t8ggvydl5jhyoatl24b5f9o1yq9ws 1 27674 363705 2026-08-01T18:04:18Z Bharathesha Alasandemajalu 37 https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy 363705 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}} nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm 0 27675 363779 2026-08-02T10:06:39Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 363779 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Naga_ashlesha_bali_pooja.jpg|thumb|ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿದ ಮಂಡಲ]] ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಲಿ ಪಂಡ ಪ್ರಾಣಿನ್, ಅಥವಾ ಕೋರಿ ಮಾಂತ ಕಡ್ತ್ದ್ ಕೊರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪದ್ದತಿಂದ್ ನೆನೆಪಾಪುಂಡು. ಆಂಡ ಮೂಳು ಬಲಿ ಪಂಡ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆ.ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಆರಾಧನೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ನಾಗನ ಸಾನಿಧ್ಯೊ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಡ್ ಉಂದೆನ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ನಡಪಾವೆರ್.<ref>https://gokarnapuja.com/ashlesha-bali-pooja-benefits-procedure-and-cost/</ref> == ನಾಗನ ಅರಾಧನೆ == ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಪೂಜೆ ನಾಗನ ಸಾನಿಧ್ಯ ಉಪ್ಪುನವುಲು, ನಾಗ ದೇವೆರೆನ ಸಂಪ್ರೀತಿಗೋಸ್ಕರ,ಜನ್ಮೊಡು ಜಾತಕಡ್ ಬತ್ತಿನ ರಾಹು ಕೇತು ಉಪದ್ರನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಉಂದೆನ್ ನಡಪಾವೆರ್. ನಮ ಕಷ್ಟಡ್ ಉಪ್ಪುನಗ ನಾಗ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಆ ಅಡೆ ತಡೆ ಉಪ್ಪುನವು ಮೆಲ್ಲ ಪೋಪುಂಡು ಪಣ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ನಮ ಏತ್ ದೈವ ದೇವೆರೆನ ನಂಬುಂಡಲಾ ನಾಗನ ಆರಾಧನೆ ಕಾಲ ಕಾಲಗ್ ಆವೋಡೇ.ದಾಯೆ ಪಂಡ ನಮ್ಮ ಇಡೀ ಭೂಮಿ ನಾಗ ದೇವೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಉಳ್ಳಾಯಿನ ಕಾರಣೊಗು.<ref>https://www.nagapratishta.com/services/ashlesha-bali-pooja</ref> ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಪೂಜೆ ಪಂಡ ಸರ್ಪ ದೋಷ, ನಾಗ ದೋಷ, ಕುಜ ದೋಷ, ಮಂಗಲ್ಯ ದೋಷ, ಬೊಕ್ಕ ಕಾಲ ಸರ್ಪ ದೋಷದ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಹಾರ/ ರಕ್ಷಣೆಗಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿಶೇಷ ಆರಾಧನೆ. ಅನಾದಿ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಪೂಜೆ ಚಾಲ್ತಿಡ್ ಉಂಡು. ನಾಗಾರಾಧನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ‘ನಾಗ ಆರಾಧನೆ’ ಪನ್ಪಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಆಶ್ಲೇಷಾ ಬಲಿ ಪೂಜೆ ಕಾಯಿಲೆಡ್ ಪರಿಹಾರ ಕೊರ್ಪುಂಡು, ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನೊಡು ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಜೋಕುಲೆನ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಚರ್ಮೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಕೆಲಸೊಲೆಡ್ ವಿಳಂಬ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನೊಡು ಅಡೆತಡೆಲೆನ್ ದೂರ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಕಷ್ಟೊಲೆನ್ ಎದುರಿಸೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈ ಆರಾಧನೆದ ಮೂಲಕ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವೆರೆನ್ ಆವಾಹನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಾಹು ಬೊಕ್ಕ ಕೇತುನ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ತಟಸ್ಥ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮರ್ದ್ ಪಂದ್ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref>https://panditsnearme.com/blog/ashlesha-bali-pooja</ref> == ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಹಂತ == ಸಂಕಲ್ಪ ವಿನಾಯಕ ಪೂಜೆ ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಕಲಶ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಶ್ಲೇಷ ಮಂಡಲ ಅರ್ಪನೆ ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಜಪ. ಆಶ್ಲೇಷ ಬಲಿ ಹೋಮ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ ಪ್ರಸಾದ್ ವಿತರಣೆ ಸುರೂಕ್ಕು ಪೂಜೆದ ಮಂಡಲ ಪಾಡ್ದ್ ಅಯಿತ ಅಲಂಕಾರ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಪೂಜೆದ ಸಂಕಲ್ಪ ನಡಪುಂಡು.ಸರ್ಪದ ರೂಪೊಡು ಒಂಜಿಮಲ್ಲ ಮಂಡಲನ್ ವಿವಿಧ ರಂಗೋಲಿದ ಪೊಡಿಡ್ ಪಾಡುವೆರ್.ಅರಿ ಬೆಯ್ಪಾಯಿನ ಉಂಡೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಂಡಲದ ಸುತ್ತ ದೀದ್ ನಾಗ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆಪಾದ್ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರ ನಡಪುಂಡು. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಂಜಲ್ ಪೊಡಿಯೇ ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿನ ವಸ್ತುಲಾ, ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಸಾದಲಾ.ನಾಗನ ಸಾನಿಧ್ಯ ಅತ್ತಂದೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡುಲಾ ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 0ibcqdfs84cvybp139flrqw6wqbcxvt 1 27676 363780 2026-08-02T10:07:40Z Shreelatha.Halemane 6351 https://fountain.toolforge.org/editathons/10wiki-tcy 363780 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}} nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm