ವಿಕಿಪೀಡಿಯ tcywiki https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter ಮಾದ್ಯಮೊ ವಿಸೇಸೊ ಪಾತೆರ ಬಳಕೆದಾರೆ ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾತೆರ ಫೈಲ್ ಫೈಲ್ ಪಾತೆರ ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಪಾತೆರ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಪಾತೆರ ಸಕಾಯೊ ಸಕಾಯೊ ಪಾತೆರ ವರ್ಗೊ ವರ್ಗೊ ಪಾತೆರ ತಡ್ಯ ತಡ್ಯ ಪಾತೆರ ಕರಡು ಕರಡು ಪಾತೆರ TimedText TimedText talk ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಪಾತೆರ Event Event talk 0 1 364294 359597 2026-08-11T09:53:55Z ChiK 1136 364294 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Main Page/styles.css" /> <div id="mp-topbanner" class="mp-box"> <div id="mp-welcomecount"> <div id="mp-welcome"><h1>[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗ್]] ಸ್ವಾಗತ</h1>,</div> <div id="mp-free">ಈ ಸೊತಂತ್ರ [[ವಿಶ್ವಕೋಶ|ವಿಶ್ವಕೋಸೊನು]] ಏರ್ಲಾ [[ಸಕಾಯೊ:ಸಂಪಾದಕೆ|ಸಂಪೊಲಿಪೊಲಿ]].</div> <div id="articlecount"><ul><li>[[Special:Statistics|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}]] ಸಕ್ರಿಯ ಸಂಪಾದಕೆರ್</li> <li>[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] ಲೇಕನೊಲು [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳುಟು]] ಉಂಡು</li></ul></div> </div> </div> {{#if:{{Main Page banner}}| <div id="mp-banner" class="MainPageBG mp-box"> {{Main Page banner}} </div> }} <div id="mp-upper"> <div id="mp-left" class="MainPageBG mp-box"> <h2 id="mp-tfa-h2" class="mp-h2">ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</h2> <div id="mp-tfa" class="mp-contains-float">{{ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮುಕ್ಯೊ}}</div> </div> <div id="mp-right" class="MainPageBG mp-box"> <h2 id="mp-itn-h2" class="mp-h2">ಸುದ್ದಿಲೆಡ್</h2> <div id="mp-itn" class="mp-contains-float">{{In the news}}</div> </div> </div> <div id="tulu-mp-content 1">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೊ}}</div> <div id="tulu-mp-content 2">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಮಾತ ಪುಟೊಕುಲು}}</div> <div id="mp-bottom" class="mp-box"> <h2 id="mp-other" class="mp-h2">ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಅದೆಕುಲು</h2> <div id="mp-other-content">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಅದೆಕುಲು}}</div> <h2 id="mp-sister" class="mp-h2">ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಅಂಗ ಯೋಜನೆಲು</h2> <div id="mp-sister-content">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಅಂಗ ಯೋಜನೆಲು}}</div> <h2 id="mp-lang" class="mp-h2">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್</h2> <div>{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್}}</div> </div>__NOTOC____NOEDITSECTION__ pnrwch1fog0eve4p8qjikg9sqmex80v 14 58 364436 136253 2026-08-11T11:55:37Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364436 wikitext text/x-wiki ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಭುತೊಲು ಬೊಕ್ಕ ದೈವೊಲು ಇಸಯೊತ ಬಗೆಟ್ ಒಂಜಾತ್ ತೆರಿಯೊನೊಲಿ. ಅಂಚನೆ ನಿಕುಲುಲ ಲಾಗಿನ್ ಅತ್ ವಿಸಯ ಸೆರವೊಲಿ. [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] 7cve2b5f1wn99pcznqrblbtgn3hm0ci 14 69 364349 68821 2026-08-11T11:40:13Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364349 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕಜ್ಯಕೊಟ್ಯೊಲು [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] 0gab2x68nafrfsj6fdd4wh1nh3fyo8e 14 98 364256 356 2026-08-11T05:37:33Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364256 wikitext text/x-wiki ಉಂದು ತುಳು ಅಕ್ಷರೊ ಮಾಲೆದ ವರ್ಗೊ. ಈ ವರ್ಗೊಡು ತುಳುತ ಮಾತ ಅಕ್ಷರೊನ್‍ಲಾ ಸೇರಾವೊಲಿ. [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] 7zj7sffpd0gbwi29htu7gieu6zcvyht 14 136 364329 162658 2026-08-11T11:34:14Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364329 wikitext text/x-wiki ಈ ಪುಟೊಡು ಭಾರತೊದ ಬೇತೆಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ಪರಿಚಯ ಉಂಡು. [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] 596forq5nwaaxaq91by9a8hsbwn8jar 0 4308 364416 352220 2026-08-11T11:52:22Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364416 wikitext text/x-wiki [[ತುಳುವೆರ್|ತುಳು]]ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್, ಚರಿತ್ರೆನ್, ಸಾಹಿತ್ಯೊನು, ಜಾನಪದೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು, ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನೊನು, ವ್ಯಾಕರಣೊನು, ಶಾಸನೊಲೆನ್, ಛಂದಸ್ಸ್‌ನ್ ತೆರಿಯರಾದ್ ಏತೋ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ದ್ ಇಂಚಿಪೊಗು ಮುಟ್ಟೊ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತ್‌ದೊ. ಅವೆನ ಎಲ್ಯ ಪರಿಚಯೊನು ನಮೊ ಮಾಲ್ತೊನುಗೊ. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟೂಗೆ ಆ ಬೂಕುಲೆನ ಪರಿಚಯೊನುಲಾ, ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆನ್, ಕವಿಕ್ಲೆನ್, ಮಾಂತ ಬರುವುದಕ್ಲೆನ್ಲಾ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತ್‌ಂಡ ತುಳು ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆಗ್, ತುಳುಟು ಬೆನ್ನಿ ಬೆಂದಿನ ಮಾಂತೆರೆಗ್ಲಾ ಸಂದುನ ಪುಗರ್ತೆ ಆವು. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುಕು ಸಂಬಂಧೊ ಪಡೆಯಿನ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರ್ಗೊ ಮಾಲ್ತೊಂದು, ತುಳುತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಬೂಕುಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಗೆ ಮುಲ್ಪ ತೂಯರ ಆಪುಂಡು. == ತುಳು ಬಾಸೆದ ಬೂಕುಲು == [[ತುಳು ಬಾಸೆ]]ನ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ ೧೮೪೧ಟ್ಟ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ಪರೆ ಸುರು ಆಂಡ್. ಸುರುಟು ಅಚ್ಚಿ ಅದ್ ಪ್ರಕಟ ಆಯಿ ಬೂಕು ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ. ಉಂದು [[ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್‍|ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ]] ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಆಯಿ ಸತ್ಯವೇದದ ರಡ್ಡೆನೇ ಭಾಗ ಆಯಿ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ ಉಪ್ಪು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೂಕು. ಉಂದೆನ್‍ ತರ್ಜುಮೆ ಮಲ್ತಿನಾರ್ ಸಿ. ಎಲ್. ಗ್ರೇನರ್ ಪನ್ಪಿ ಮಿಶನರಿ. ಉಂದು ಕಲ್ಲಚ್ಚ್ (lithography print) ಮುದ್ರಣೊಡು ಅಚ್ಚಿ ಆಯಿನ ಪ್ರೆಸ್ [[ಕುಡ್ಲ|ಕುಡ್ಲದ]] [[ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್]] ಪ್ರೆಸ್. == ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಬೂಕುಲು == # ಕಾಂತಬಾರೆ-ಬೂದಬಾರೆ, ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ # ಪಾಡ್ದನೊಲು – ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್ # ತುಳುವೆರೆಡ್ ನಡಪು ಭೂತ ಸೇವೆ – [[ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್]] # ಡೆವಿಲ್ ವರ್ಷಿಪ್ ಆಫ್ ತುಳುವಾಸ್ – [[ಎ.ಸಿ.ಬರ್ನೆಲ್]] # ತುಳು ಗಾದೆಲು – [[ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್]] == ತುಳು ಇತಿಹಾಸ/ಚರಿತ್ರೆದ ಬೂಕುಲು == # ಕೆನರಾ ಪಾಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್(Canara Past and Present) ಸಾಮುವಲ್ ಮಿಲೆ,(Samuel Melay) (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬೂಕು) 1875, ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನ್‍ ಪ್ರೆಸ್‍. ಮಂಗಳೂರು, ಪುಟ. 91 # ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವು,ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯ, 1876 ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍, ಮಂಗಳೂರು # ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ, ಗಣಪತಿ ರಾವ್‍ ಐಗಳ್‍, 1922, ಶಾರದಾ ಪ್ರೆಸ್‍ ಮಂಗಳೂರು.ಪುಟ.444, # ಚಿತ್ರಮಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ, 1934, ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಮಂಗಳೂರು # ಮ್ಯಾಂಗಲೂರು,(Mangalore) ಟಿ.ಡಬ್ಲ್ಯು.ವೆನ್‍(T.W. Venn) (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬೂಕು)1945, ವೆಸ್ಲಿ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍, ಮೈಸೂರು.ಪುಟ. 153 # ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಇತಿಹಾಸ (ತುಳುವ ಚರಿತ್ರೆ) ಕೇಶವ ಕೃಷ್ಣ ಕುಡ್ವ, 1948, ಶಾರದಾ ಪ್ರೆಸ್‍, ಮಂಗಳೂರು ಪು.174 # [[ಎನ್.ಎಸ್.ಕಿಲ್ಲೆ]], [[ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಗಡೆ]], ೧೯೫೪. [[ಪ್ರಾಚೀನ ತುಳುನಾಡು]], ಇಂದಿರಾ ಕಿಲ್ಲೆ, ಮಂಗಳೂರು. # [[ಕೆ. ಕುಶಾಲಪ್ಪ ಗೌಡ]] ಮತ್ತು [http://ಕೆ.ಚಿನ್ನಪ್ಪ%20ಗೌಡ ಕೆ.ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(ಸಂ), ೧೯೮೩. [[ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೈಫಿಯತ್ತುಗಳು]], ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನಮಾಲೆ, ಉಜಿರೆ. # [[ಕೆ.ವಿ.ರಮೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಎಂ.ಜೆ.ಶರ್ಮ ]], ೧೯೮೫. [[ತುಳುನಾಡಿನ ಅರಸು ಮನೆತನಗಳು]], ಶ್ರೀ ಡಿ.ಎಂ.ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಾಲೆ,ಉಜಿರೆ. # [[ಕೆ.ವಿ.ರಮೇಶ]], ೧೯೬೯. [[ತುಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ]], ರಾಷ್ರ್ಟಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಶೋದನ ಕೇಂದ್ರ, ಗೀತಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್, ಮೈಸೂರು. # [[ಬಿ.ಎಂ.ಇಚ್ಲಂಗೋಡು]], ೧೯೯೭, [[ತುಳುನಾಡಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರು-ಬ್ಯಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], ಬ್ಯಾರಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು # [[ಕೇಶವ ಶೆಟ್ಟಿ ಆದೂರು]], ೨೦೦೭, [[ಪುರಾತನ ತುಳುನಾಡಿನ ಜನಾಂಗಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು]], ಕೈರಳಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕಾಸರಗೋಡು # [[ಎಸ್.ಡಿ.ಶೆಟ್ಟಿ]], ೨೦೦೨, [[ತುಳುನಾಡಿನ ಜೈನಧರ್ಮ-ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ]], ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ # [[ಸತ್ಯಮಿತ್ರ ಬಂಗೇರ]], ೧೯೩೦[[ಅಳಿಯಸಂತಾನ ಕಟ್ಟ್ ದ ಗುಟ್ಟು]], ಶ್ರೀ ಭಾರತ ವಸ್ತು ಮಂದಿರ, ಉಡುಪಿ # ತುಳು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕ- ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಳೆ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬರಂದಿ ಬರವುಲೆಡ್ದ್, ಸಂ. ದುರ್ಗಾ ಪ್ರವೀಣ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆನೆಟ್ ಜಿ. ಅಮ್ಮನ್ನ (ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ೨೦೧೪ # ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳ ತುಳು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು- ಸಂ. ದುರ್ಗಾ ಪ್ರವೀಣ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆನೆಟ್ ಜಿ ಅಮ್ಮನ್ನ ( ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡೆಮಿ ೨೦೧೫ ತೂಲೆ ಬ್ಲಾಗ್-http://amannagudde.blogspot.com # ಇತಿಹಾಸ ಶೋಧ ಗತದ ಹುಡುಕಾಟ- ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚರಿತ್ರೆ ಕಥನ. ಬಾರ್ಕೂರು ಉದಯ, ಅಕೃತಿ ಅಶಯ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‍, ಮಂಗಳೂರು, ೨೦೧೫ # ತುಳುನಾಡ ಇತಿಹಾಸ- ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೇ ಶತಮಾನ,( ತಮಿಳು ಮೂಲ- ತುಳುವಾಟ್ಟು ವರಲಾಋ)ಮಯಿಲೈ ಶೀನಿ ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ, ಆನುವಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಆರ್ತಿಕಜೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು, ೨೦೧೫ # ಮಂಗಳೂರು ದರ್ಶನ -ಮೂಜಿ ಸಂಪುಟ, ಮಂಗಳೂರು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಡಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಮಂಗಳೂರು (ಪ್ರ.) ೨೦೧೬ == ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಬೂಕುಲು == ತುಳುಟು ಪಿರಾಕ್ಡೇ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಬರೆಯಿನಕುಲು, ಅಕ್ಲೆನ ಬೂಕುಲು ಇನಿ ಓದ್ಯರ ತಿಕುಂಡು. === ತುಳುತ ಕಾವ್ಯೊಲು === # [[ಭಾಸ್ಕರ ಭಂಡಾರಿ ಮಜಿಬೈಲ್]] - ಸರ್ವಜ್ಞನ ವಚನೊಲು # ಶಶಿರಾಜ್ ರಾವ್ ಕಾವೂರ್, ೨೦೧೩. ಪರ್ಂದ್ ಪೆಲಕಾಯಿ === ತುಳುತ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಲು === # [[ಪುತ್ತಿಗೆ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ಟ]] ## ಮಾಣಿಗೆರಡ್ ಪಾತೆರ ## ಈಶ್ವರ ಪುರಾಣ === ತುಳುತ ಕಿನ್ಯ ಕತೆಕುಲು === # [[ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ]] - ## ಒಸಯೊ ## ಉದಿಪು ## ಪೂವರಿ # [[ಪ್ರಭಾಕರ ಶಿಶಿಲ]] ## ಬಾರಣೆ ## ಗಗ್ಗರೊ === ತುಳುತ ಕಾದಂಬರಿಲು === # [[ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ]] - ## ಚೆರಾನ್ ರಹಸ್ಯ ## ಪದ್ದೆಯ # ಲಲಿತಾ ರೈ ## ಬೋಂಟೆ ದೇರಾಂಡ್ # ಎಂ ಜಾನಕಿ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ## ಕಪ್ಪು ಗಿಡಿ ## ಕುದುರುದ ಕೇದಗೆ === ತುಳುತ ನಾಟಕೊಲು === # ತೌಳವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ) ಬೇಕಲ ರಾಮ ನಾಯಕ, 1937, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ 1937, ಪುಟ. 55 # ಮದ್‍ಮಾಲತ್ತ್ ಮದ್‍ಮಯೆ, ಕೆ. ವಿಠಲ ಹೆಗ್ಡೆ, 1933, ತುಳುನಾಡು ಪ್ರೆಸ್. ಉಡುಪಿ. ಪುಟ 20 # ಜನಮರ್ಲ್, ಮಾದವ ತಿಂಗಳಾಯ, 1933, ತುಳುನಾಡು ಪ್ರೆಸ್, ಉಡುಪಿ. ಪುಟ. 70 # [[ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ]] - # ನಮ ಎಡ್ಡೆನಾ ಊರ್ ಎಡ್ಡೆ # [[ಪುತ್ತಿಗೆ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ಟ]] # ದುಡ್ಡುದ ಸೊರ್ಕು === ತುಳುತ ಪ್ರಬಂಧೊಲು === === ತುಳುತ ಹಾಸ್ಯೊಲು === # [[ಪುತ್ತಿಗೆ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ಟ]] ಬೆಸ್ನೀರ್ ಕೇಣ್ವೆ # ಪೆಂಗದೂಮನ ಕಬಿತರಲು, ಜೆ. ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಪೂಜಾರಿ # ಗಾದೆಲೆಡ್ ಅಡಂಗ್ ದಿ ಕತೆಕ್ಕುಲು. ಜೆ. ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಪೂಜಾರಿ == ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಬೂಕುಲು == ತುಳು ಜಾನಪದೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಮಿತ್ತ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರಕಾರೊಲೆಡ್ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತ್‌ದೊ. ತುಳುತ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರೊಲೆನ್ ಇಂಚ ಇಬಾಗಿಪೊಲಿ. # [[ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ]] - ## ಇನೆ ರೂಪಕೊಲು ## ಅಪ್ಪದಡ್ಡೆ === ತುಳು ಜನಪದ ಕಾವ್ಯೊಲು === # [[ಆಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್]], ೧೮೮೬. [[ಪಾಡ್ದನೊಳು]], ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಮಂಗಳೂರು. ನೆಟ್ಟ್ ೨೧ ಭೂತೊಲೆ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಂಡು ನೆಟ್ಟ್ ೨೦ ಪಾಡ್ಡೊನೊಲು ತುಳುಟ್ಟುಲಾ ೧ ಪಾಡ್ದನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದು ತುಳುತ್ತ ಸುರುತ್ತ ಪಾಡ್ದನ ಸಂಗ್ರಹ ಆದುಂಡು. ಈ ಬೂಕುನು ಇಂಚಿಪ್ಪ ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. # [[ವಾದಿರಾಜ ಭಟ್ ಕನರಾಡಿ]], ೧೯೭೪. [[ಪಾಡ್ದನಗಳು]](ಅಧ್ಯಯನಾತ್ಮಕ ಸಂಗ್ರಹ), ಯುಗಪುರುಷ ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ, ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ. # [[ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ]] - ## ಅಪ್ಪದಡ್ಡೆ ## ಇನೆ ರೂಪಕೊಲು === ತುಳು ಜನಪದ ಕತೆಕುಲು === # [[ನಮಿರಾಜ ಮಲ್ಲ ಸೇವ]], ೧೯೭೦. [[ಭೂತಾರಾದನೆಯ ಕತೆಗಳು]], ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮೈಸೂರು. # [[ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]], ೨೦೧೨. [[ತುಳು ಕಥಾಸಂಸ್ಕೃತಿ]], ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು. === ತುಳುತ ಗಾದೆಲು === ತುಳು ಗಾದೆ ಸುರುಟ್ಟು ಪ್ರಕಟ ಆತಿನಿ ಮಂಗಳೂರುದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತಿನಾರ್ ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್. ತುಳು ನಿಘಂಟ್ ಬರೆತಿನಾರೆ ಉಂದೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ದೆರ್. # ಸಹಸ್ರಾರ್ದ ತುಳು ಗಾದೆಲು, ಆಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್, 1874, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍,ಮಂಗಳೂರು, ಪುಟ. 32 # ತೌಳವ ಗಾಥಾ ಮಂಜರಿ ಆಂದ್‍ಂಡ ಸಾರ ತುಳು ಗಾದೆಲು, ಆಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್, 1896, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍, ಮಂಗಳೂರು ಪುಟ. 50 # [[ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ]],೧೯೮೮. [[ಪೊಸಗಾದೆಲು]], ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕೋಟೆಕಾರು. # [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಭಟ್ ಅರ್ತಿಕಜೆ]], ೧೯೮೧. [[ಸಹಸ್ರಾರ್ಧ ತುಳು ಗಾದೆಗಳು]], ಸಮೀರ ಪ್ರಕಾಶನ, ಪುತ್ತೂರು. # [[ಪೆರುವಾಯಿ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ]], ೧೯೮೯. [[ತುಳುಗಾದೆಗಳು]], ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ. # [[ಶಶಿರಾಜ್ ರಾವ್ ಕವೂರ್]], ೨೦೧೩. [[ಮಾಲೆ ಪಟಾಕಿ]] # [[ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಪೂಜಾರಿ ಜಪ್ಪಿನಮೊಗರು]]. (ಗಾದೆಲೆಡ್ ಅಡಂಗ್ದಿ ಕತೆಕ್ಕುಲು) === ತುಳುತ ಒಗಟುಲು === === ತುಳುತ ಐತಿಹ್ಯಲು === === ತುಳುತ ಉರಲ್‌ಕುಲು === === ತುಳುತ ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧನೆ ಬೂಕುಲು === # [[ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ]],೧೯೭೧. [[ಅವಿಲು]], ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, ಪುತ್ತೂರು. # [[ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ]], ೧೯೯೦. [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]-ಜಾನಪದೀಯ ಅಧ್ಯಯನ, ಮದಿಪು ಪ್ರಕಾಸನ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ. # [[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] ## ೧೯೮೫. [[ತುಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ]], ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು. ## ೧೯೭೭. [[ತೌಳವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಶ್ರೀ ಕುವೆಂಪು ವಿದ್ಯಾವರ್ಧಕ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಮೈಸೂರು. ## ೧೯೮೫. [[ಆನ್ವಯಿಕ ಜಾನಪದ]], ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ, ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳೂರು. ## ೧೯೭೧. [[ತುಳುಗಾದೆಗಳು]], ಪಲಚಂವಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಂಗಳೂರು. # [[ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ]] ## ೧೯೮೫. [[ಸುಳ್ಯ ಪರಿಸರದ ಗೌಡ ಜನಾಂಗ-ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ]], (ಅಪ್ರಕಟಿತ) ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ. ## ೧೯೮೮. [[ಕಂಬುಲ:ಆಟವೋ? ಆಚರಣೆಯೋ?]] (ಮಾನವಿಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂ: ೧೮, ಸಂಚಿಕೆ:೪), ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮೈಸೂರು. ## ೧೯೯೦. [[ಕರಾವಳಿ ಜಾನಪದ]], ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳ ಗಂಗೋತ್ರಿ. # [[ರಸಿಕ ಪುತ್ತಿಗೆ]] ## ೧೯೮೨. [[ಕಂಬಳ-ಕೋಳಿ ಅಂಕ]], ಐ.ಬಿ.ಎಚ್. ಪ್ರಕಾಸನ, ಗಾಂಧಿನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು. ## ೧೯೭೧. [[ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ]], ಐ.ಬಿ.ಎಚ್. ಪ್ರಕಾಸನ, ಗಾಂಧಿನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು. ## ೧೯೬೭. [[ಕಣಂದೂರು ಧರ್ಮ ಅರಸು ಶ್ರೀ ತೋಡಕುಕ್ಕಿನಾರ್ ದೈವಸ್ಥಾನ ಪರಿಚಯ]], ಕಣಂದೂರು. # [[ಏರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಆಳ್ವ]](ಸಂ), ೧೯೮೭. [[ಮಂಗಳ ತಿಮರು]], ಅಮಟಾಡಿ ಮಂಗಳ ತಿಮರು ಶ್ರೀ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೈವಸ್ಥಾನ ಇದರ ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶದ ನೆನಪಿನ ಸಂಚಿಕೆ. # [[ಲೀಲಾಭಟ್]], ೧೯೮೭. [[ಭೂತ ನಾಗರ ನಡುವೆ]], ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಕಾಸನ, ಕೋಟಿಕಾರು. # [[ಕೆ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ## ೧೯೫೭. [[ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ]], ಹರ್ಷ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ, ಪುತ್ತೂರು. ## ೧೯೭೪. [[ಯಕ್ಷಗಾನ]], ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮೈಸೂರು. ## ೧೯೭೬. [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]], ಐ.ಬಿ.ಎಚ್. ಪ್ರಕಾಸನ, ಗಾಂಧಿನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು. # [[ಬಾಬು ಅಮೀನ್ ಬನ್ನಂಜೆ]], [[ಮೋಹನ್ ಕೋಟ್ಯಾನ್]],೧೯೮೮. [[ತುಳುನಾಡ ಗರೋಡಿಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ]], ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಬೈದರ್ಕಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಮಂಗಳೂರು. # [[ರಾಜಗೋಪಾಲ ಕ.ವೆಂ.]], ೧೯೮೯. [[ತುಳುವರ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾವಂತಿಕೆ]], ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಬೆಂಗಳೂರು. # [[ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್]], ೧೯೯೦. [[ಜಾನಪದ ಸ್ಪಂದನ]], ಸುಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಾಡಾವು. # [[ಡಾ.ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜಿ ಪ್ರಸಾದ್]] ## ಕಂಬಳ ಕೋರಿ ನೇಮ(ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಶೋದನೆ) ## ಕನ್ನಡ-ತುಳು ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಆಶಯಗಳು(ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ) ## ತುಳು ಪಾಡ್ದನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ(ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ)ತುಳುವ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಗಳು(ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಶೋಧನೆ) # ಪಾಡ್ದನ ಸಂಪುಟ( ಸಂ) # ತುಳು ಜನಪದ ಕವಿತೆಗಳು # ಚಂದಬಾರಿ ರಾಧೆ ಗೋಪಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪರೂಪದ ಪಾಡ್ದನ ಗಳು # ದೈವಿಕ ಕಂಬಳ ಕೋಣ # ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ # ತುಳುನಾಡಿನ ಅಪೂರ್ವ ಭೂತಗಳು # ತುಂಡು ಭೂತಗಳು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ # ಭೂತಗಳ ಅದ್ಭುತ ಜಗತ್ತು # ತುಳುನಾಡಿನ ನಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕಂಬಳ- ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ ( ಪಿಎಚ್ ಡಿ ನಿಬಂಧ) # ತುಳು ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ತತ್ವಗಳು # ಶಾರದಾ ಜಿ ಬಂಗೇರರ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ === [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]] ಅಧ್ಯಯನೊಲು === * [[ಕೆ.ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ]] ** ೧೯೮೩. [[ಭೂತಾರಾಧನೆ : ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು]], ತುಳುವ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಂಗಳೂರು. ** ೧೯೮೫. [[ಜಾಲಾಟ]], ಚಿಂತನ ವೇದಿಕೆ, ಶ್ರೀ ಧ.ಮಂ.ಕಾಲೇಜು, ಉಜಿರೆ. * [[ಪೀಟರ್ ಜೆ. ಕ್ಲಾಸ್]],ಕನ್ನಡಾನುವಾದ : [[ಎ.ವಿ.ನಾವಡ]], [[ಸುಭಾಶ್ಚಂದ್ರ]], ೧೯೮೮. [[ತುಳುವ ದರ್ಶನ]], ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯಾಸಂಗ, ಕುಂದಾಪುರ. * [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ]] ೨೦೦೪ [[ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಆರಾಧನೆ]]:ಇತಿಹಾಸ,ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ, (ಅಪ್ರಕಟಿತ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ), [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ * [[ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜಿ ಪ್ರಸಾದ್]] ** ದೈವಿಕ ಕ೦ಬಳ(ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಶೋದನೆ) ** ತುಳುನಾಡಿನ ಅಪೂರ್ವ ಭೂತಗಳು(ಸಂಶೋಧನೆ) ** ತುಳುನಾಡಿನ ನಾಗಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕಂಬಳ? ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ. ** ಕಂಬಳ ಕೋರಿ ನೇಮ(ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಶೋದನೆ) ** ತುಳು ಪಾಡ್ದನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ(ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ)ತುಳುವ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಗಳು(ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಶೋಧನೆ) ** ಪಾಡ್ದನ ಸಂಪುಟ( ಸಂ) ** ಚಂದಬಾರಿ ರಾಧೆ ಗೋಪಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪರೂಪದ ಪಾಡ್ದನ ಗಳು ** ದೈವಿಕ ಕಂಬಳ ಕೋಣ ** ತುಳುನಾಡಿನ ಅಪೂರ್ವ ಭೂತಗಳು ** ತುಂಡು ಭೂತಗಳು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ** ಭೂತಗಳ ಅದ್ಭುತ ಜಗತ್ತು ** ತುಳುನಾಡಿನ ನಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕಂಬಳ- ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ ( ಪಿಎಚ್ ಡಿ ನಿಬಂಧ) === ನಾಗಾರಾಧನೆ ಅಧ್ಯಯನೊಲು === # [[ವಾಸುದೇವ ಭಟ್]], ೧೯೮೮. [[ನಾಗ]][[ಜಾನಪದ]], (ಎಂ.ಫಿಲ್. ಪ್ರಬಂಧ:ಅಪ್ರಕಟಿತ), ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ. # ೨ ಡಾ.ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜಿ ಪ್ರಸಾದ ತುಳುನಾಡಿನ ನಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕಂಬಳ- ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ (ಪಿ ಎಚ್.ಡಿ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧ) == ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣೊದ ಬೂಕುಲು == # ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ- ಜಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೆಲ್—೧೮೭೨ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕುಡ್ಲ.ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕನಾ‍ಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡಮಿ ಮಂಗಳೂರು ಡು ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಡ್. # ಪದಕಣ್ಣಾಯ, ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೆಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ # ಚಂದ್ರಹಾಸ ಕಣಂತೂರು ಬುಕ್ಕೊ, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು == ತುಳು ನಿಘಂಟುಲು == # [[ಯು.ಪಿ.ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]], ೧೯೮೮. [[ತುಳು ನಿಘಂಟು ಸಂಪುಟ:೧-೬]], ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ. # [[ಎಂ.ಮರಿಯಪ್ಪ ಭಟ್]], ಶಂಕರ ಕೆದಿಲಾಯ ಎ(ಸಂ), ೧೯೬೭. [[ತುಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು]], ಮದ್ರಾಸು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮದರಾಸು. # [[ರೆವ.ಎ.ಮ್ಯಾನರ್]] (ಸಂ), ೧೮೮೬.'''ತುಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು''', ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್, ಮಂಗಳೂರು.<ref>https://archive.org/stream/tuluenglishengli01mnuoft#page/n5/mode/2up</ref> #ಅಗಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನರ್ (ಸಂ) - ೧೮೮೮'''ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತುಳು ನಿಘಂಟು''' # ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ತುಳು ಪದಕೋಶ (ತುಳು ನಿಘಂಟುವಿನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ, ಸರಳೀಕೃತರೂಪ) ಯು.ಪಿ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯ,೨೦೦೫, ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ. # ಕನ್ನಡ- ತುಳು ನಿಘಂಡು, (ಸಂ) ಐ.ಎಂ. ಕೊಟ್ರಯ್ಯ, ದ್ರಾವಿಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,ಕುಪ್ಪಂ,೨೦೧೧ # ತುಳು ಜ್ಞಾತಿಪದಸಂಚಯ, (ತುಳು-ಕನ್ನಡ-ಮಲಯಾಳ- ತಮಿಳು-ತೆಲುಗು) ಎನ್ ವಿನಯ ಹೆಗ್ಡೆ(ಗೌ.ಸಂ) ಕೆ. ಪದ್ಮನಾಭ ಕೇಕುಣ್ಣಾಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಯಿಗೀತಾ(ಸಂಪಾದಕೆರ್) ೨೦೧೯, ನಿಟ್ಟೆ(ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) # ದ್ರಾವಿಡಬಾಷಾ ಜ್ಞಾತಿಪದಕೋಶ(ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ಮಲೆಯಾಳಂ, ಕೊಡವ, ತುಳು, ತೆಲುಗು)೨೦೧೪, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು. # ಕಮಾನ್ ಮೆನ್ಸ್ ಮಲ್ಟಿಲಿಂಗ್ವಲ್ ಡಿಕ್ಸ್ಟೆನೆರಿ ( ತುಳು- ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಲಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್( ಎಲ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) ದ್ರಾವಿಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಕುಪ್ಪಂ == ಸಸ್ಯ ಜಾನಪದ ಬೂಕುಲು == # [[ಬಿ. ಶಿವರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ]], ೧೯೯೨. [[ತುಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ಯ ಜಾನಪದ]], (ಅಪ್ರಕಟಿತ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ), ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ. == ಪ್ರಾಣಿ ಜಾನಪದ ಬೂಕುಲು == # [[ಅಶೋಕ ಆಳ್ವ]], ೧೯೯೫, [[ತುಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಾಣಿಜಾನಪದ ಆಧ್ಯಯನ]], (ಅಪ್ರಕಟಿತ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ), ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ. == ತುಳು ಶಾಸನೊಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಬೂಕುಲು == # [[ಕೆ.ವಿ.ರಮೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಎಂ.ಜೆ.ಶರ್ಮ ]], ೧೯೭೮. [[ತುಳುನಾಡಿನ ಶಾಸನಗಳು-ಸಂಪುಟ ಒಂದು]], ರಾಷ್ರ್ಟಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಶೋದನ ಕೇಂದ್ರ, ಗೀತಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್, ಮೈಸೂರು. == ತುಳುಟ್ಟು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಾಹಿತ್ಯ == # ಬಾಸಲ್ ಮಿಶನ್ ಗ್ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನೊಡುಪ್ಪು ಸೌವಾರ್ತಿಕ ಸಭೆತ್ತ ಕಟ್ಟ್., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಸ್ವರ್ಗಯಾತ್ರೆ.ಬುನ್ಯನ್, ಜಾನ್., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಸೇಂಕಿ ಗೀತೊಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದಿನದಿನತ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ನಮ ರಾಗೊಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ನಮ ಕರ್ತವೆ ಆಯಿ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ ನಾಲ್ ಸುವಾರ್ತಾಮಾನೊಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ನಮ ಕರ್ತವೆ ಆಯಿ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ನಿನ ಬಚವುದ ಕುಂಟು ಒವು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ನೀತಿ ವಚನೊಳು ಅಥವಾ ಗಾದೆಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಪರ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆದ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಕುಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಪರ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆದ ಕಥೆಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಪರಲೋಕ ಮಹಿಮೆಡ್ ಶೇರಿ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತೆ ತನ ಸಭೆಟ್ ನಡಪುಡು ಕೆಲಸದ ವಿಷಯೊಡು. # ಫ್ಲಟಿಕ್ ದೊರೆ ಬರೆದ್ ಕೊರಿ ಸಂಸಾರದ ಕ್ರಮೊಳು. # ಲೂಕ - ಕೊರಿಂತ್ಯೆರೆಗ್., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಯೆಡ್ಡೆ ವರದಿ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಮೆಲೋಡಿಯನ್. ಮೆನ್ನರ್, ಅಗಸ್ಟ್., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಮೊಸೆನವು ದುಂಬುದ ಪುಸ್ತಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಮೋಸೆನವು ರಡ್ಡನೇ ಪುಸ್ತಕ ಹೊರಡೋಣವು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಯಾನ್ ಅಳೆಗ್ ಪಗೆ ಬೂಟಂದೆ ಕುಳ್ಳಯೆ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಯೆನ ದೇವೆರ್ ಬಲ ಇತ್ತಿ ದೇವೆರ್., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಯೇಸು ಮಳ್ತಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರಸಂಗ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ ಶ್ರಮೆಳೆ ವರ್ತಮಾನ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಯೋನ ಪುಸ್ತಕ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಅಪೋಸ್ತಲೆರೆ ಕ್ರಿಯೊಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಅರಸು ಮಗ ಉಂಗಿಲದ ಸಾಮ್ಯ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ರಕ್ಷಣೆದ ಕ್ರಮತ್ತ ಪ್ರಕಾರ ಜತ್ತ್‍ದ್ ದೆತ್ತಿ ವಚನೊಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಎಂಕ್‍ಲಾ ಒಂಜಿ ಇಲ್ಲ್ ಉಂಡು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಕಳುವೆ ವೀರಪ್ಪನ ಮಾನಸಾಂತರ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಕರ್ತವ ಸೇವಕೆರೆ ಮಾನಸಾಂತರಲಾ ಅಕುಳೆ ಸೇವೆಲಾ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಕ್ರೈಸ್ತಗ್ ರಕ್ಷಣೆ ಆಂಡ್ ಇನ್ಪಿ ನಿಶ್ಚಯ ಆಯಗ್ ಆಪಿನಿ ಯೆಂಚ. ?., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಜೋಕುಳು ಕಲ್ಪೊಡಾಯಿ ವಚನಲಾ ಗೀತಲಾ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಕಲಿ ಗಂಗಸರ ಮಳ್ತ್‍ದ್ ಮಾರುನವು ಸಮಾದುಂಡಾ ?. ಮೆನ್ನರ್, ಎ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ದಿ ಪರಿಹಾರ ಆಯಿನವು / ಶೆಟ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬುದ್ದಿ ಸೈತಿ ಬುಕ್ಕೊ ದು:ಖ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಕೀರ್ತನೆಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಗಲಾತ್ಯೆರೆಗ್- ಪ್ರಕಟಣೆ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ಗುಡ್ಡೆನ್ ಲಕ್ಕಾದ್ ಪಾಡುನ ವಿಶ್ವಾಸ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ತುಳು ಜೋಕುಳೆ ಗೀತೊಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ತುಳು ಗೀತೊಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದಾನಿಯೇಲ್ ಪ್ರವಾದಿ ಪುಸ್ತಕ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೃಡೀಕರಣ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೃಡೀಕರಣದ ವಿಷಯೊಡು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೇವಾರಾದನೆದ ಕ್ರಮ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೇವರೆ ರಾಜ್ಯದ ಮುತ್ತುಳು. ರಿಟ್ಟರ್, ಜೆ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೇವೋಪಾಸನ ಪದ್ಧತಿ.( ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು), ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೇವೆರೆ ವಾಕ್ಯದ ಬೋಧನೆದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೇವೆರೆ ವಾಕ್ಯದ ರತ್ನಮಾಲೆ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೇವೆರೆ ವಾಕ್ಯದ ಎಲ್ಯ ಕಥೆಳು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೇವೆರೆನ್ ನಂಬಿನಾಯಗ್ ಇಂಬು ನಂಬಂದಿನಾಯಗ್ ಅಂಬು., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ # ದೆತ್ತೊಣುನೆಡ್ದ್ ಕೊರ್ಪಿನವೇ ಎಡ್ಡೆ., ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ == ತುಳು ಛಂದಸ್ಸ್‌ ಅಧ್ಯಯೊನೊದ ಬೂಕುಲು == # ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ, ಜಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೆಲ್, ೧೮೭೨, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಮಂಗಳೂರು # ಎ.ಸಿ. ಬರ್ನೆಲ್ ನ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲಾಂಗ್ಲೇಜ್ # ಎ. ಕಂಪಾರೆಟಿವ್ ಗ್ರಾಮರ್ ಆಫ್ ದ ಡ್ರವಿಡಿಯನ್ ಆರ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫೆಮಿಲೀ ಲ್ಯಾಂಗುವೇಜ್, ಭೀಷಪ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್ಡ್ ವೆಲ್, ೧೮೫೬) ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಹಂಪಿಡ್ ಕನ್ನಡೊಗು ಭಾಷಾಂತರ ಆತ್ಂಡ್. == ತುಳುತ ತಾಳೆಗರಿಕ್ಕುಲು == == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [http://tulu.chilume.com/ ತುಳು ಬೂಕುಲು] # ಅರಿವಿನ೦ಗಳದ ಸುತ್ತ(ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬರಹಗಳು) # ಮನೆಯ೦ಗಳದಿ ಹೂ(ಕಥಾಸಂಕಲನ) # ಪಾಡ್ದನ ಸಂಪುಟ(ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ(ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು) # ತುಳು ಜನಪದ ಕವಿತೆಗಳು(ಸಂಪಾದನೆ) # ಚಂದಬಾರಿ ರಾಧೆ ಗೋಪಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪೂರ್ವ ಪಾಡ್ದನಗಳು(ಸಂಪಾದನೆ) # ಬಂಗ್ಲೆ ಗುಡ್ಡೆ ಸಣ್ಣಕ್ಕನ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ # ಶಾರದಾ ಜಿ ಬಂಗೇರರ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ # ತುಳು ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ತತ್ವಗಳು # ಬಸ್ತರ್ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ # ಸುಬ್ಬಿ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಕಲ್ತದು(ಮಹಿಳೆ ಬರೆದ ಮೊದಲ ಹವಿಗನ್ನಡ ನಾಟಕ) # ಭೂತಗಳ ಅದ್ಭುತ ಜಗತ್ತು == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ]] [[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬೂಕುಲು]] p28v29mwvshly5c96lnkzwq4rysgk2n 0 4441 364429 348637 2026-08-11T11:54:45Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364429 wikitext text/x-wiki [[File:Pineapple 23.jpg|thumb|ಪರೆಂಗಿ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ]] ಉಂದೊಂಜಿ ಬಾರೀ ಕಮ್ಮೆನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ರೆಸ ಉಪ್ಪುನ ಪರ್ಂದ್. ಕನ್ನಡೊಡ್ ಅನನಾಸು ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತ್ಂಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್‍ pineapple (Ananas comosus) ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>{{Cite web |url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/pineapple.html |title=Pineapple |accessdate=2025-12-15 |website=www.hort.purdue.edu}}</ref> == ರೂಪೋ == ತೂವೆರೆ ಬಾರೀ ಪೊರ್ಲುದ ಕಾಯಿ. ಅಕರೋಡು ಒಂತೆ ಉದ್ದ ಅದ್ ಉರ್ಡೆ ಅದ್‍ ಉಪ್ಪುನ ಪರ್ಂದ್, ಸುತ್ತಲ ಮುಳ್ಳುದ ಲೆಕೊ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಸಾರತ್ತೊಂಜಿ ಕಣ್ಣ್ ಇಫ್ಫುನ ಉಂದೆತ್ತ ರೂಪೊ ಪರ್ಂದ್ ಆನಗ ಆಪಿನ ಮಂಜೊಲು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ, ಕಾಯಿಡು ಪಚ್ಚೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. == ಉಪಯೋಗ == ಸರೀ ಬುಳೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಯ್ದ್ ಪರ್ಂದ್ ಮಲ್ಪೊಡು ಕೆಲವುದ ಸರ್ತಿ ಬಾರೀ ಸೀಪೆ ಇಪ್ಪುವ. ಕಾಯಿನ್ ಕೊಯ್ದ್ ಪಚ್ಚೊಡಿ ಮಲ್ಪುಬೆರ್‌, ಬೈಪಾದ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುಬೆರ್‌. ಮಲ್ಲ ಲೇಸ್‌ದ ಸಭೆಕ್ಕ್ ಪರೆಂಗಿಪಿಲಕ್ಕಾಯಿ ಒಂಜಿ ರಾಜೆ ಸೊತ್ತು ಆತ್ಂಡ್. ಐತ್ತ ಪಚ್ಚೊಡಿನ್ ದ್ರಾಕ್ಷೆಡಪ್ಪ ಬಿರಸಾದ್ ಮಲ್ತ್ ಇರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡ್ಂಡ ಐತ್ತ ರುಚಿಯೇ ಬೇತೆ. ಈ ಸೀಸನ್‌ಡ್ ಮದಿಮೆ ಮೈಸಿರಿತ್ತ ಅಡಿಗೆದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಪರೆಮಗಿಪಿಲಕ್ಕೈ ದಾಂತೆ ಇಜ್ಜಿ. ಆಸರ್ ಮಲ್ಪೆರೆಲಾ ಉಂದೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಪರೆಂಗಿ ಪೆಲಕಾಯಿದ ರಸೊಟ್ಟ್ ನಮ್ಮ ಶರೀರೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಪೋಷಕಾಂಶೊಲು ಉಂಡು. * ಪರೆಂಗಿ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿಲು ಉಂಡು. == ಮೂರುನಾ ಕ್ರಮೋ == ಉಂದೆನ್ ಮೂರುನ ಕ್ರಮೊಲ ಉಂಡು. ನಿದ್‌ಪ ದೀಪದ್ ಉಂದೆತ್ತ ದಪ್ಪ ಸೂಲಿನ್ ಕೆತ್ತೊಡು. ಸೂಲಿ ಕೆತ್ತ್‌ನಗ ಉರುಂಟುರುಂಟು ಕನ್ಣ ತೋಜುಂಡು. ಈ ಕಣ್ಣ್ ಮಾತ್ರ ಸರೀ ಮಾಜುನಾತ್ ಕೆತ್ತೊಡು. ಐಟ್ಟ್ ಸೂಂಗ್ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಪೋವೊಡು. ಪೋಯಿಜಿಂದಾಂಡ ತಿಂದಿಬುಕ್ಕೊ ದೊಂಡೆ ಕಿರುಂಬುಂಡು. ನಿದ್ಪ ದೀದ್ ಸೂಲಿ ಕೆತ್ತಿನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಡ್ಡ ದೀದ್ ಉರುಂಟುರುಂಟುಗು ಮೂರೊಡು. ಹಲ್ಲಿಡ್ ಮಧ್ಯ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕುಡ ಅಡ್ಡ ಮೂರುದು ಸೆಡ್ ಮಲ್ಪುಬೆರ್‌. == ಎದುರು ಕತೆ == # "ದೈ ದೈತ್ತ ಮಿತ್ತೊಂಜಿ ಕಾಯಿ, ಕಾಯಿದ ಮಿತ್ತೊಂಜಿ ದೈ ಯಾನೆ ಏರ್‌?" # ಅಡಿಟ್ ದೈ, ಮಿತ್ತ್ ದೈ, ನಡುಟು ಪರ್ಂದ್. ದಾಯ್ತ? == ಪರೆಂಗಿ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ - ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ == <gallery> File:Pineapple and moss (Unsplash).jpg|thumb|Pineapple and moss (Unsplash) File:Ananas comosus flower.jpg|thumb|ಪರೆಂಗಿ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿದ ಪೂ File:Pineapple field.jpg|thumb|ಪರೆಂಗಿ ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿದ ತೋಟೊ File:The Mammoth Pineapple Stuffed with Thai Food (2871852682).jpg|thumb|The Mammoth Pineapple Stuffed with Thai Food File:Ananas (Ananas comosus), Früchte.jpg|thumb|Ananas (Ananas comosus), Früchte File:AnanasComosusOnPlant.jpg|thumb|AnanasComosusOnPlant </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ಪರ್ಂದ್‌ಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್]] blqolmtyfx69nblmz85o3jzmlw3oll7 0 4458 364239 363740 2026-08-11T00:10:40Z InternetArchiveBot 4316 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364239 wikitext text/x-wiki [[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|thumb|ಪಿಲಿ]] '''ಪಿಲಿ''' ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮುರ್ಗೊ. ಇಂದಕ್ 'ಪ್ಯಾಂತರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್' ಪಂಡ್ದ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್.<ref>{{cite web|title=Aranya|url=http://www.aranya.gov.in/Kannada/TigerReservesKannada.aspx|accessdate=9 December 2024}}</ref> ಪಿಲಿ ಕಾಡ್ದ ಮುರ್ಗೊ. ಪಿಲಿತ ಬಣ್ಣ ಮಂಜಲ್. ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆ ಉಂಡು. ಬೊಲ್ದು ಪಿಲಿಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಆರೋ ಮಾಸ. ಜಿಂಕೆ, [[ನಾಯಿ|ಮುಗ್ಗೆರ್]], ಒಂಟೆ, ಪೆತ್ತ. ಪಿಲಿತಲಾ ಕುಟುಮ ಬದುಕು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಪ್ಪೆ, ಅಮ್ಮೆ, ಬಾಲೆ, ಗುಂಪು ಇಂಚ ಅಯಿಕಲೆನ ಕೂಡುಕಟ್ಟ ಉಂಡು. == ಉಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == # [[ಪಿಲಿ ವೇಷ]] # ಪಿಲಿ[[ಚಾಮುಂಡಿ]] # ಪಿಲಿ ಭೂತ {{Taxobox | name = ಪಿಲಿ | status = | status_system = iucn3.1 | trend = down | status_ref = | image = Panthera tigris tigris.jpg | image_caption = [[ಭಾರತ]]ದ ಬಂಧ್ವಾಗಢ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನೊಡು ಒಂಜಿ ಬಂಗಾಳದ ಪಿಲಿ. | image_width = 250px | regnum = ಅನಿಮೇಲಿಯಾ | phylum = ಕಾರ್ಡೇಟಾ | classis = ಸಸ್ತನಿ | ordo = ಕಾರ್ನಿವೋರಾ | familia = ಫೆಲಿಡೇ | genus = ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ | species = ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ | binomial = 'ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್' | binomial_authority = (ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನೇಯಸ್, 1758) | synonyms = | range_map = Tiger_map.jpg | range_map_width = 250px | range_map_caption = ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲೊಡು ಪಿಲಿಕುಲೆನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (ತಿಳಿ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ) ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦೬ಟ್ (ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣ) }} [[ಚಿತ್ರ:1990tiger.svg|thumb|250px|೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಣತಿ]] :'''ಪಿಲಿ''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ '''''ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್''''') [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಪ್ರಕಾರ ಫೆಲಿಡೇ ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೇರ್‌ನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ವಂಶೊಗು ಸೇರ್‌‍ನ ೪ ಮಲ್ಲ [[ಪುಚ್ಚೆ|ಪುಚ್ಚೆಲೆನ]] ಪೈಕಿ ಪಿಲಿ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿ. ದಕ್ಷಿಣ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ವ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾಲೊಡೆ]] ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಪಿಲಿ ಅಯಿನ ಆಹಾರೊನು ಬೇಟೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ [[ಮಾಸ]] ಸಂಪಾದಿಸುನ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಗುಂಪಿಗು ಸೇರ್‌ದ್‌ನವು. ಹುಲಿಯು ೪ ಮೀ. ವರೆಗೆ (೧೩ ಅಡಿ) ಉದ್ದವನ್ನು ಹಾಗೂ ೩೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ವರೆಗೆ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಬಲ ಹೊಂದಿರುವ ಹುಲಿಯ ಕಣ್ಸೆಳೆಯುವ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಬಿಳೀ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಯಾ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಮೈ ಮೇಲೆ ನೀಳವಾಗಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟೆಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲಿಯ ದೇಹದ ಅಡಿಯ ಭಾಗ ತೆಳು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ|ಸೈಬೀರಿಯಾದ]] ಹುಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. :''ಪ್ಯಾಂತೆರಾ'' ಎಂದರೆ ಘರ್ಜಿಸುವ ಮಾರ್ಜಾಲ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಂಟಲಿನ ಹೈಬೋಡ್ [[ಮೂಳೆ|ಎಲುಬು]] ಘರ್ಜಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಇತರ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು. ಹಿಂದೆ ಹುಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಎಂಟು ಉಪ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಟೈಗ್ರಿಸ್'' [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]], ''ಅಲ್ಟೈಕಾ'' ನೈರುತ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ''ಅಮೈಯೆನ್ಸಿಸ್'' ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ಚೈನಾದಲ್ಲಿ, ''ವರ‍್ಗಾಟ'' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ|ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]], ಕರ‍್ಬೆಟಿ ಇಂಡೋಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ಸಾಡೈಕಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಂಡೊನೇಷಿಯಾದ ಬಾಲಿ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ. ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಾತ್ರ ನೈಜ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದೂ ಉಳಿದವು ತಪ್ಪು ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಂದಾದದ್ದು ಎಂದೂ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇಂದು ಹುಲಿಗಳ ವಿಕಾಸ, ಪ್ರಸರಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಆಂಗಿಕರಚನೆ, [[ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ]] ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. :ಕಾಡಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡು ಪಿಲಿಪಂಡ ಬಾರಿ ಭೀತಿಹುಟ್ಟಿಸುವ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿ. ಮಾನವರು ಏಷ್ಯ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಸತಿಹೂಡುವ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಹುಲಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಜಿಂಕೆ, ಹಂದಿ, ಕಾಟಿ, ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ನಮ್ಮಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾದ [[ಒರಾಂಗೂಟಾನ್|ಒರಾಂಗುಟಾನ್]] ವಾನರನನ್ನೂ ಬೇಡೆಯಾಡಬಲ್ಲ ಹುಲಿಯೆಂದರೆ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವನಿಗೂ ಬಲುಭಯವಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಜನಾಂಗ ಬೇಟೆ, ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳ ಪ್ರಾಚೀನತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ [[ಕೃಷಿ]], ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹುಲಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಯೋ, ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿಯೋ ಜನರು ಬಹುತೇಕ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹುಲಿಗಳ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗದ ಹಾಗೆ ರೂಪಾಂತರ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟರು. ಪುರಾತನ ಬೇಟೆಗಾರರು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಕುಣಿಕೆ]], [[ಕಂದಕ]], [[ಬಲೆ]], [[ಈಟಿ]], ಮಾರಕ ಬಂಧಗಳಂಥ ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಾದ]] ಮೇಲೆ, ಹುಲಿಹತ್ಯೆಗಳ ಆಯುಧಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಡಿಮದ್ದು, [[ಬಂದೂಕು]], ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಷಗಳೂ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಹುಲಿಯ ನಿವಾಸವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ವಾನರಕುಲದ ಚತುರ ಮಾನವ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಮಾರಕಾಸ್ತ್ರಗಳೆದುರಿಗೆ ಹುಲಿಯ ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತವಾದ ಆಯುಧಗಳು ಎಂದರೆ, ಶಕ್ತಿ, ವೇಗ, ರಹಸ್ಯಚಲನೆ, ಇರುಳು ದೃಷ್ವಿ, ಮೊನಚಾದ [[ಹಲ್ಲು]] [[ಪಂಜ|ಪಂಜಗಳು]]-ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಹುಲಿಯ ಉಳಿವು ಮಾನವನ ತಾಂತ್ರಿಕ ನ್ಯೆಪುಣ್ಯದೆದುರು ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ; ಇಷ್ಟಾದರೂ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಮಾನವನ ಲಾಲಸೆ ಅದೆಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಏಷ್ಯಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಗರ್ಜನೆ ಎಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಸದಂತೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಡಗಿಹೋಗಲಿದೆಯೆಂಬ ವಿಷಾದದ ನುಡಿಗೆ ಎಡೆಗೊಟ್ಟಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಹುಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯೋ ಅಷ್ವೇ ನಾಜೂಕಾದ ಜೀವಿ. ವಿರೋಧಾಭಾಸವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಭಯಪಡುವ ಹುಲಿಯ ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೇ ಅದರ ಜೀವಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದು. * ಹುಲಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಜುಲೈ ೨೯ನ್ನು ‘ವಿಶ್ವ ಹುಲಿ ದಿನ’ವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು.<ref>[https://www.prajavani.net/stories/national/international-tiger-day-561031.html ವಿಶ್ವ ಹುಲಿದಿನ]</ref> == ಜೀವಿವಿಕಾಸ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸರಣ == ಹುಲಿಯಂಥ ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ಬಂದವಲ್ಲ. 4.5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹವಾಮಾನ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಭೂಖಂಡಗಳ ಚಲನೆ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿಗಳಿಂದಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯತ್ಯಯಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೈವಿಕರೂಪಗಳ, ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಅನಂತರ, ಈ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದುಕುವ ಚಿಕ್ಕ [[ಮಿಡತೆ|ಮಿಡತೆಯಿಂದ]] ದೊಡ್ಡ [[ಆನೆ|ಆನೆಗಳವರೆಗಿನ]] ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಜನಿಸಿ ಬಂದವು. ಈ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಜಿಂಕೆ, ಹಂದಿ, ಕಾಟಿ, [[ಟಪೀರ್|ಟೆಪಿರ್]], ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಆನೆಗಳ ಪೂರ್ವಿಕರಾದ ದೊಡ್ಡ ಸ್ತನಿಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು. ಇಂಥ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಮುದಾಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಇವು ಬಲು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಜೀವಿಪರಿಸ್ಥತಿ ಜಾಲದ ಅಂಶಗಳು. ದೊಡ್ಡಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಾರುತೊಗಟೆಗಳ ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ಚಿಕ್ಕಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನವಲನಕ್ಕೂ ಮೇವಿಗೂ ಅವಕಾಶವೊದಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ಸಸ್ಯಜಾತಿಯನ್ನು, ಸಸ್ಯಭಾಗವನ್ನು, ಇಲ್ಲವೇ ಸಸ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸ್ತರವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ, ಇವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಸ್ತನಿಗಳು ಕಬ್ಬೆಕ್ಕಿನ ಗಾತ್ರದ ಮಾರ್ಜಾಲದ ಪೂರ್ವಜನಿಂದ 40 ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿಕಾಸಗೊಂಡವು. ತಮಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೂ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲ ಮೂಲತಃ ಎರಡು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ, ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಅವಿತೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹೋಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವುದು. ವೇಗಗತಿಯ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬಲು ದೂರದವರೆಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿಹೋಗಿ ಆಯಾಸಗೊಂಡ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸುವುವು. ಅವಿತು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಗಳ ದೇಹವಿನ್ಯಾಸವಾದರೂ ಬೇಟೆಯ ಸಮೀಪದವರೆಗೆ ಕದ್ದುಮುಚ್ಚಿ ಸಾಗುವುದಕ್ಕೂ ದಿಢೀರನೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೂ ತಕ್ಕಂತೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿವಂಗಿ([[ಚೀತಾ]]) ಒಂದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳು - ಹುಲಿ, [[ಜಾಗ್ವಾರ್]], ಚಿರತೆ, [[ಹಿಮ ಚಿರತೆ|ಹಿಮಚಿರತೆ]], ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಿಂಹವೂ ಸೇರಿ - ಮಂದಗತಿಯ ಅನುಸರಣೆಯ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಗಳೇ. ವರ್ತಮಾನಯುಗದ ಹುಲಿಗಳ ವಿಕಾಸಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಆಂಗಿಕ ರಚನೆ ಮತ್ತು [[ಅಸ್ತಿಪಂಜರ|ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ]] ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಣವಿಕ ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ (ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಜಿನೆಟಿಕ್ಸ್) ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಪುನನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಓ ಬ್ರಿಯನ್ ಮತ್ತವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು "ಆಣವಿಕ ಗಡಿಯಾರ" (ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಕ್ಲಾಕ್) ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ವರ್ಗದ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳು 4ರಿಂದ 6ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟುವೆಂದೂ, ಈ ವಂಶವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್) ಒಂದು ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಚೆಗಷ್ಟೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿತೆಂದೂ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ಯಾಂತೆರಾ ಟೈಗ್ರೀಸ್ ಅಮೊಯೆನ್ಸಿಸ್ ಉಪಜಾತಿಯ ಹುಲಿಯ ಎಲುಬಿನ ರಚನೆಯು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುರಾತನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೋಲುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ವರ್ಗೀಕರಣಕಾರರು ಹುಲಿಯ ವಿಕಾಸ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಆಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಹುಲಿಯ ಬೇಟೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಾದ) [[ದನ|ದನಗಳ]] ಜಾತಿಯ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಸ್ ವರ್ಗದ ಜಿಂಕೆಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿರುವುದೂ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊಲು == * ಪ್ರಕೃತಿದ ಒಟ್ಟುಗು ಸುಲಭವಾದ್ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಜೀವಿಸವುನ ಪಿಲಿಕುಲು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಟೈಗಾ ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್, ತೆರೆದ [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು|ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿವೆ. ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭೂಮಿತಿಯೊಳಗೆಯೇ ಜೀವಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವು ಒಂಟಿಜೀವಿ ಸಹ. ತನ್ನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಹಾರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. *ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಒಡೆತನ ಸಾಧಿಸಬಯಸುವ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ [[ಮಾನವ|ಮಾನವನೊಡನೆ]] ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಯುಗದ ಹುಲಿಗಳ ೮ ಉಪತಳಿಗಳ ಪೈಕಿ ೨ ಈಗಾಗಲೇ ನಶಿಸಿಹೋಗಿದ್ದು ಉಳಿದ ೬ ತೀವ್ರ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವತಳಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನೆಲೆಗಳ ನಾಶ ಮತ್ತು [[ಬೇಟೆ|ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಗಳು]] ಹುಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕುತ್ತಾಗಿವೆ. *ಇಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಹುಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಹ ಹುಲಿಗಳ ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ಮುಂದುವರಿದೇ ಇದೆ. ತನ್ನ ಆಕರ್ಷಕ ರೂಪ, ಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಮಾನವನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹುಲಿಯು ಅನೇಕ [[ಧ್ವಜ|ಧ್ವಜಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಏಷ್ಯಾದ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Tiger distribution3.PNG|thumb|250px|left|೧೯೦೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]] == ವ್ಯಾಪ್ತಿ == *ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ (ಜಾವಾ, ಬಾಲಿ, ಸುಮಾತ್ರ, ಮತ್ತಿತರ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ) ಸುಂದಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಹುಲಿಯ ನಿವಾಸ ಪ್ರದೇಶಗಳು.<ref name="Guggisberg19752">{{cite book|title=Wild Cats of the World|last=Guggisberg|first=C. A. W.|publisher=Taplinger Pub. Co.|year=1975|isbn=978-0-7950-0128-4|location=New York|pages=[https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg/page/180 180–215]|chapter=Tiger ''Panthera tigris'' (Linnaeus, 1758)|chapter-url=https://archive.org/details/wildcatsofworld00gugg|chapter-url-access=registration}}</ref> ಒಂದೆಡೆ, [[ಹಿಮಾಲಯ|ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ]] ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಚೈನಾದಿಂದ ರಷ್ಯಾದವರೆಗೂ, [[ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ]] ದೇಶಗಳನ್ನು ಹಾಯ್ದು [[ಇರಾನ್|ಇರಾನ್‌ನವರೆಗೂ]] ಹರಡಿಕೊಂಡರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವದ ಇಂಡೋಚೈನಾದಿಂದ ಬರ್ಮಾ (ಇಂದಿನ ಮ್ಯಾನ್‌ಮಾರ್), ಅಲ್ಲಿಂದ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ<ref>{{cite book|url=http://www.worldwildlife.org/species/finder/tigers/WWFBinaryitem9363.pdf|title=Setting Priorities for the Conservation and Recovery of Wild Tigers: 2005–2015: The Technical Assessment|author1=Sanderson, E.|author2=Forrest, J.|author3=Loucks, C.|author4=Ginsberg, J.|author5=Dinerstein, E.|author6=Seidensticker, J.|author7=Leimgruber, P.|author8=Songer, M.|author9=Heydlauff, A.|date=2006|publisher=WCS, WWF, Smithsonian, and NFWF-STF|location=New York – Washington DC|access-date=7 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118151415/http://www.worldwildlife.org/species/finder/tigers/WWFBinaryitem9363.pdf|archive-date=18 January 2012|author10=O'Brien, T.|author11=Bryja, G.|author12=Klenzendorf, S.|author13=Wikramanayake, E.|url-status=dead}}</ref> ಹುಲಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ [[ಮರುಭೂಮಿ]], ಹಿಮಾಲಯ, [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ|ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಗಳೇ]] ಅಡ್ಡಿಯಾದವು. ಹುಲಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಕವಲು ಮಲಯಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ, ಬಾಲಿ, ಸುಮಾತ್ರ ಮತ್ತಿತರ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸಿನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರದ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳೇ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಜಾನ್ ಸೈಡೆನ್‌ಸ್ಟಿಕೆರ್‌ರವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. *ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು [[ಕಾಕಸಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]] ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]]ವರೆಗೆ ಏಷ್ಯಾದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದವು. ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ|ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಅಲ್ಲದೆ ಖಂಡವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹುಲಿಗಳ ನೆಲೆಗಳು ಬಹುವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿ ಇಂದು ಹುಲಿಗಳು ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. *ಇಂದು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಆಮೂರ್ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಿಂದ ಹುಲಿಗಳ ನೆಲೆ ಆರಂಭ. ದ್ವೀಪಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾತ್ರಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹುಲಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜಾವಾ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲಿ]] ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಹುಲಿಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾದವು. *ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಹುಲಿಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ನಿವಾಸನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ರಷ್ಯಾದ ನಿತ್ಯಹಸುರಿನ ಅಗಲದೆಲೆಯ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣಕಾಡುಗಳಿಂದ ಚೈನಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದಂಚಿನ ಅರಣ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿಂದ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಇಂಡೋಚೈನಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ದೇಶಗಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ದಟ್ಟ ಹಸಿರುಕಾಡುಗಳವರೆಗೆ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಲೆಯುದುರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹುಲಿಯ ಆದರ್ಶ ನೆಲೆಗಳೆನಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೆ, ಭಾರತ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಜಾವಾಗಳ ಕಾಂಡ್ಲಾ (ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್) ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಸುಮಾತ್ರದ [[ಜೌಗು ನೆಲ|ಜೌಗುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ]] ಹುಲಿಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದವು. ಸಿಂಹ ಚಿರತೆಗಳಂತೆ ಒಣಭೂಮಿಯ ತೆರವುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ವಾಸಿಸಲಾರದಿದ್ದರೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಕಾಡಿನ ಆವರಣ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಎಂಥ ನೆಲೆಯನ್ನೇ ಆದರೂ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡುಬಿಡುವುದು. *ಹೇಗೇ ಇದ್ದರೂ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಹುಲಿಗಳ ನಿವಾಸಯೋಗ್ಯವೆನಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿರುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಹುಲಿಯ ಆಹಾರದ ಆಯ್ಕೆಯ ಅಪೂರ್ಣಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಕಾಡುದನಗಳು (ಕಾಟಿ, ಬಾನ್‌ಟೆಂಗ್, ಗೌಪ್ರೇ ಮತ್ತು ಕಾಡೆಮ್ಮೆ)<ref name="Hayward">{{cite journal|last1=Hayward|first1=M. W.|last2=Jędrzejewski|first2=W.|last3=Jędrzejewska|first3=B.|year=2012|title=Prey preferences of the tiger ''Panthera tigris''|journal=Journal of Zoology|volume=286|issue=3|pages=221–231|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x}}</ref>, ಬೋವಿಡ್ ವರ್ಗದ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು (ನೀಲ್‌ಗಾಯ್, ಚೌಸಿಂಘ, ಚಿಂಕಾರ, ತಾಕಿನ್, ವುಕ್ವಾಂಗ್ ಆಕ್ಸ್) ಕಾಡುಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಟಿಲೋಪ್‌ಗಳು (ಥಾರ್, ಗೊರಲ್, ಸೆರೋ) ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆಗಳು (ಮೂಸ್, ಎಲ್ಕ್, ಸಿಕಾ, ಸಾಂಬಾರ್, ಬಾರಸಿಂಘ, ತಮಿನ್, ಸಾರಗ, ಹಾಗ್ ಡಿಯರ್, ತಿಯೋಮೊರಸ್ ಡಿಯರ್, ಕಾಡುಕುರಿ) ಟೆಪಿರ್‌ಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿ ಹಾಗೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಮರಿಗಳು. ಹುಲಿಗಳು ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅವುಗಳ ಆವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದಟ್ಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು ಬದುಕಿ ತಮ್ಮ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾರವು. == ಶಾರೀರಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ತಳಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Siberian Tiger sf.jpg|thumb|ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಹುಲಿ]] [[ಚಿತ್ರ:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|ಹುಲಿಯ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ]] *ಹುಲಿಯ ದೇಹದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಆಂಗಿಕ ರಚನೆಗಳು, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸದ ವಿವಿಧ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು. ಹುಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ತನ್ನ [[ಬೇಟೆ|ಬೇಟೆಯ]] ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲೂ ರಕ್ತದಲ್ಲೂ ಸಂಚಿತವಾಗಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರಬೇಕು. ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಆಹಾರದಿಂದ ದೊರಕುವ ಶಕ್ತಿ ಮಿಗಿಲಾಗಿರಲೇ ಬೇಕಷ್ಟೇ. [[ಇಲಿ]], [[ಕಪ್ಪೆ]], [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳಂಥ]] ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹುಲಿಗೆ ತನ್ನ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯ ಭಂಡಾರಗಳಾದ ದೊಡ್ಡ [[ಗೊರಸು|ಗೊರಸಿನ]] ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಂಥ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಇಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳಿಗಿಂತ ವಿರಳ; ಎಲ್ಲೋ ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹುಲಿಯ ಆಂಗಿಕರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರಪಥ್ಯಕ್ರಮ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ 6-8 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪುಷ್ಕಳವಾಗಿ ಊಟ ಸಿಕ್ಕಿದರಾಯಿತು. ಹುಲಿಯೊಂದು ಎರಡು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೇಟೆಯಾಡದೇ ಇದ್ದುದು ರೇಡಿಯೋ ಕಾಲರ್ ತೊಡಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಹಸಿದಿರಲಿ, ಬಿಡಲಿ, ಹುಲಿಗಳು ದಿನಂಪ್ರತಿ 15 ರಿಂದ 16 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದಲೂ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದೇ ಬೇಡ. ಮುಂದಿನ ಎರಡುಮೂರು ದಿನ ಹುಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ. *ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಕೊಲ್ಲಬೇಕಷ್ಟೆ. ಇದೇನೂ ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸದಾ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿ ಬಲು ತೀಕ್ಷ್ಣ. ವಾಸನೆ ಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲೂ ಅವು ಬಲು ಚುರುಕು. ಅವಕ್ಕೆ ಪತ್ತೆಯೇ ಹತ್ತದಂತೆ 10 ರಿಂದ 30 ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಲಪಿ ಮೇಲೆರಗುವುದೆಂದರೆ ಹುಲಿ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಕೌಶಲವನ್ನೂ ಬಳಸಲೇಬೇಕು. ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಅದರ ಅರಶಿನ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಬಣ್ಣಗಳ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೈದೃಶ್ಯವು ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟೆಗಳೊಡನೆ ಬೆರೆತು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಗೆಬಗೆಯಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡ ನೆರಳುಗಳ ಚಿತ್ತಾರವಿರುವ ಕಾಡಿನ ಕಡುಗಂದು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ನಡೆದುಬರುವಾಗ, ಹುಲಿಯ ಈ ಬಣ್ಣದ ವಿನ್ಯಾಸ ಸುತ್ತಲಿನ ಪೊದರುಗಳೊಡನೆ ಮಿಳಿತಗೊಂಡುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಯ ಆಹಾರವಾದ ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬಣ್ಣಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾರವು. ಹೀಗಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಕುಳಿತ ಹುಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. *ಇನ್ನಿತರ ಬೇಟೆಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಅಡಿಮೆತ್ತೆ ಇರುವ [[ಪಾದ|ಪಾದಗಳು]], ತುದಿಬೆರಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮತ್ತು ಬಳುಕುವ ಶರೀರ. ಹುಲಿಗಳು ತಾವು ಮರಗಳ ಕಾಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿದ ವಾಸನೆಯ ಗುರುತುಗಳಿಂದಲೇ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸನಾ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ಬೇಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವು ನೋಟ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಯ [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗಳ]] ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನರಗಳಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುವಂತೆ ಬಹುಶಃ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಜಗತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಿಳುಪಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಣುವುದಾದರೂ ಅವುಗಳ ಇರುಳುನೋಟದ ಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಅದ್ಭುತವಾದುದು. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ನೆಟ್ಟಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾಡಿನ ಪತ್ತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಉದ್ದಮೀಸೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ನೆರವು ದೊರಕೀತು. ಹುಲಿಗಳು ಗಾಢಾಂಧಕಾರದಲ್ಲೂ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸಬಲ್ಲವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಿವಿಯ ಒಳಕೋಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಹೊರಗಿವಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಹುಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಪ್ರಾಣಿಯ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸದ್ದನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಿ ಅದರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಲ್ಲುದು. *ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯಷ್ಟನ್ನೂ ಹುಲಿಯ [[ಸ್ನಾಯು|ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು]] ಒಗ್ಗೂಡಿಸಬಲ್ಲವು. ಆದರೆ, ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಯ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಹುಲಿಯ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು ಬಲುಬೇಗನೆ ದಣಿಯುತ್ತವೆ. ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೂಳೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇಕಾದಂತೆ ಮಣಿಯುವ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಈ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು ವಿಪರೀತ ಹೊರಳು, ತಿರುಗು, ತಿರುಚು, ಬಳುಕಾಟಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕ್ಷಣಿಕ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. ಹುಲಿಯೊಂದು [[ಕಡವೆ|ಕಡವೆಯನ್ನು]] ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳು ಹುಲಿಯ ದೇಹದ ಬೆರಗುಹುಟ್ಟಿಸುವ ತಿರುಚುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. *ತನ್ನ ದೇಹದ ತೂಕಕ್ಕಿಂತ 3 ರಿಂದ 5 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಾಟಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕಡವೆಯಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಹುಲಿ ಅವುಗಳ ಗೊರಸು ಇಲ್ಲವೇ ಕೋಡುಗಳ ತಿವಿತೊದೆತಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳ್ಳದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಮುಂಗಾಲುಗಳನ್ನೂ, ಪಂಜದ ಅಲಗಿನೊಳಗೆ ಹುದುಗಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಹರಿತವಾದ ಉಗುರುಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ತೀವ್ರ ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಹಿಂಗಾಲುಗಳೂ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವು. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದ ಆಯುಧಗಳೆಂದರೆ ಚೂರಿಯಂತಹ ನಾಲ್ಕು [[ಕೋರೆಹಲ್ಲು|ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು]]. [[ದವಡೆ|ದವಡೆಯ]] ಬಲಿಷ್ಠ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯ [[ಕುತ್ತಿಗೆ]], [[ಗಂಟಲು]] ಇಲ್ಲವೇ ಮಿದುಳಕವಚದೊಳಕ್ಕೆ ಈ ಕೋರೆ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಊರಿ, ಇರಿದು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ. *ಹುಲಿಗಳು ತುಕ್ಕಿನ ಬಣ್ಣದ ಇಲ್ಲವೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮುಖದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಪಟ್ಟೆಗಳ ಆಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಜಾತಿಯಿಂದ ಜಾತಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುಲಿಗಳು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪಟ್ಟೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪ್ರತಿ ಹುಲಿಗೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Guggisberg19752"/><ref name="Mazak1981">{{cite journal|author=Mazák, V.|year=1981|title=''Panthera tigris''|journal=Mammalian Species|issue=152|pages=1–8|doi=10.2307/3504004|jstor=3504004|doi-access=free}}</ref> ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತಿರುವಾಗ ಹುಲಿಯು ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಹೋಗಲು ಈ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಅನುವಾಗುವುವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Miquelle">{{cite book|title=The Encyclopedia of Mammals|url=https://archive.org/details/encyclopediaofma0000davi_n8g0|author=Miquelle, D.|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-7607-1969-5|editor=MacDonald, D.|edition=2nd|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofma0000davi_n8g0/page/18 18]–21|contribution=Tiger}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Godfrey, D.|author2=Lythgoe, J. N.|author3=Rumball, D. A.|year=1987|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://archive.org/details/biological-journal-of-the-linnean-society_1987-12_32_4/page/427|journal=Biological Journal of the Linnean Society|volume=32|issue=4|pages=427–433|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x}}</ref> *ಬೆಕ್ಕಿನ ಜಾತಿಯ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿರುವಂತೆ ಹುಲಿಗೆ ಸಹ [[ಕಿವಿ|ಕಿವಿಯ]] ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಿಳಿ [[ಮಚ್ಚೆ|ಮಚ್ಚೆಯಿರುವುದು]]. ಬೆಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ದೇಹತೂಕ ಅತಿ ಅಧಿಕ. ಹುಲಿಯ [[ಭುಜ|ಭುಜಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಲು|ಕಾಲುಗಳು]] ಬಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು ಇವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹುಲಿಯು ತನಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡವಬಲ್ಲುದು. *ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವುವಕ್ಕಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡವು. ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದು. ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳ ಮುಂಪಾದ ಹೆಣ್ಣಿನದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣದ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಜ್ಞರು ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹುಲಿಯ ಲಿಂಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಉಪತಳಿಗಳು == ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ೮ ಉಪತಳಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಇಂದು ಜೀವಿಸಿರುವ ಉಪತಳಿಗಳೆಂದರೆ: * ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ (ರಾಯಲ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಟೈಗರ್ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಟೈಗ್ರಿಸ್): ಇದು [[ಭಾರತ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಭೂತಾನ್]], [[ಬರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದ]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, [[ಮಳೆಕಾಡು]], ಕುರುಚಲು ಕಾಡು, ಎಲೆ ಉದುರಿಸುವ ಕಾಡು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್|ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಂತಹ]] ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ ಜೀವಿಸಬಲ್ಲುದು. ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಹುಲಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಬಂಗಾಳದ ಹುಲಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ದಷ್ಟು. ತೀವ್ರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಜೀವಿಯನ್ನು ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಜೀವಿಯನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು [[ಹುಲಿ ಪರಿಯೋಜನೆ|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್]] ಎಂಬ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಹುಲಿಯು ದಿನೇ ದಿನೇ ವಿನಾಶದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ [[ಸರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ|ಸಾರಿಸ್ಕಾ ಹುಲಿ ಮೀಸಲಿನಲ್ಲಿ]] ಇಂದು ಒಂದು ಹುಲಿ ಸಹ ಜೀವಿಸಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಗಂಡುಹುಲಿಗಳು 200 ರಿಂದ 250 ಕೆ.ಜಿ.ತೂಕವಿದ್ದರೆ ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿಗಳ ತೂಕ ಅವಕ್ಕಿಂತ 100 ಕಿಲೊ ಕಡಿಮೆ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=W6ks4b0l7NgC|title=A View from the Machan: How Science Can Save the Fragile Predator|last1=Karanth|first1=K. U.|date=2006|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-7824-137-1|place=Delhi|pages=42}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=P6UWBQAAQBAJ|title=Animal Teeth and Human Tools: A Taphonomic Odyssey in Ice Age Siberia|last1=Turner|first1=C. G.|last2=Ovodov|first2=N. D.|last3=Pavlova|first3=O. V.|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-03029-9|place=Cambridge|pages=378}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8uZeDwAAQBAJ|title=Wildlife Ecology and Conservation|last1=Balakrishnan|first1=M.|date=2016|publisher=Scientific Publishers|isbn=978-93-87307-70-4|series=21st Century Biology and Agriculture|place=Jodhpur, Delhi|pages=139}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf|title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan|author1=Nowell, K.|author2=Jackson, P.|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|year=1996|isbn=2-8317-0045-0|place=Gland, Switzerland|pages=56}}</ref> ಭಾರತದ ಹುಲಿಗಳು 155 ರಿಂದ 225 ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಬಾಲದ ಅಳತೆ ಬೇರೆ 75 ರಿಂದ 100 ಸೆಂ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಶಿಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಹುಲಿಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಬಾಲದ ತುದಿವರೆಗೆ ಎರಡೂ ಬದಿಗೆ ನೆಟ್ಟ ಮರದ ಗೂಟಗಳ ನಡುವಿನ ನೇರ ಅಳತೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳಿಂದ ಹುಲಿಯ ಉದ್ದದ ಖಚಿತ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. * [[ಇಂಡೋ - ಚೀನ|ಇಂಡೋಚೀನಾ]] ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ಟಿ): ಇದು [[ಲಾವೋಸ್]], [[ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]], [[ಚೀನಾ]], ಬರ್ಮಾ, [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದೆ. ಇವು ಬಂಗಾಳದ ಹುಲಿಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಮೈಬಣ್ಣವು ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಈ ತಳಿಯ ಹುಲಿಗಳು ೧೨೦೦ ರಿಂದ ೧೮೦೦ರಷ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದು ಉಳಿದವು ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರೆಬೇರೆ ಕಡೆ [[ಮೃಗಾಲಯ|ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿವೆ]]. * ಮಲಯ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಜಾಕ್ಸನಿ): ಈ ಉಪತಳಿಯು ಮಲಯ ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ಸುಮಾರು ೬೦೦ ರಿಂದ ೮೦೦ ಹುಲಿಗಳು ಇಂದು ಜೀವಿಸಿವೆ. ಮಲಯ ಹುಲಿಯು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಭೂಖಂಡದ ತಳಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಮಲಯ ಹುಲಿಯು [[ಮಲೇಷ್ಯಾ|ಮಲೇಷ್ಯಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ. * ಸುಮಾತ್ರಾ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಸುಮಾತ್ರೇ): ಇದು [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ]] ಸುಮಾತ್ರಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಸುಮಾತ್ರಾ ಹುಲಿಯು ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲ ಹುಲಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಗಂಡು ಹುಲಿಯು ೧೦೦ ರಿಂದ ೧೪೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ತೂಗಿದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಕೇವಲ ೭೫ ರಿಂದ ೧೧೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ತೂಕವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ರಿಂದ ೫೦೦ ಸುಮಾತ್ರಾ ಹುಲಿಗಳು ಜೀವಿಸಿವೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. * ಸೈಬೀರಿಯಾ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಆಲ್ಟೈಕಾ): ಇದಕ್ಕೆ ಮಂಚೂರಿಯನ್ ಹುಲಿ, ಕೊರಿಯನ್ ಹುಲಿ, ಆಮೂರ್ ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಚೀನಾ ಹುಲಿಯೆಂದು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಈ ಹುಲಿಗಳ ನೆಲೆಯು ಇಂದು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಆಮೂರ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಉಸ್ಸೂರಿ ನದಿಗಳ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸೈಬೀರಿಯಾ ಹುಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಅತಿ ಶೀತಲ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಹುಲಿಗಳ ತುಪ್ಪಳ ಬಲು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಬಣ್ಣವು ಪೇಲವವಾಗಿದ್ದು ಪಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಇಂದು ಸೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜಾಣತನದಿಂದ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. * ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಹುಲಿ (ಪ್ಯಾಂಥೆರಾ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಅಮೊಯೆನ್ಸಿಸ್): ಇದಕ್ಕೆ ಅಮೊಯೆನ್ ಅಥವಾ ಕ್ಸಿಯಾಮೆನ್ ಹುಲಿ ಎಂದು ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು. ಈ ಹುಲಿಗಳು ಇಂದು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ೧೦ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಹುಲಿ ಸಹ ಒಂದು. ಈಗ ಒಟ್ಟು ೫೯ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಹುಲಿಗಳು ಜೀವಿಸಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ರಕ್ಷಣೆಯಡಿ ಬಾಳುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ೫೯ ಹುಲಿಗಳು ಕೇವಲ ೬ ಹಿರಿಯರ ಪೀಳಿಗೆಯವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಂಶ ವೈವಿಧ್ಯ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹುಶಃ ಅಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ತಜ್ಞರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. == ಮರೆಯಾದ ಉಪತಳಿಗಳು == # '''ಬಾಲಿ ಹುಲಿ''': ಇದು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಬಾಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸಿತ್ತು. ಕೇವಲ ೯೦ರಿಂದ ೧೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಇವು ಹುಲಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣವಾಗಿದ್ದವು. ಮಾನವನ ಬೇಟೆಯ ಹುಚ್ಚಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ ಈ ತಳಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬಾಲಿ ದ್ವೀಪದ [[ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ]] ಈ ಹುಲಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. # '''ಜಾವಾ ಹುಲಿ''': ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಜಾವಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಈ ಹುಲಿ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬಾಲಿ ಹುಲಿಯಂತೆ ಜಾವಾ ಹುಲಿಯನ್ನು ಸಹ ಮಾನವನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದನು. == ಮಿಶ್ರತಳಿಕುಲು == * ಮಾನವನು ಹಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ವಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಕ್ಕುಗಳ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳು ಸಹ ಸೇರಿವೆ. [[ಮೃಗಾಲಯ|ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಇಂದು ಸಹ ಹುಲಿ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಹ|ಸಿಂಹಗಳ]] ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಇವು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಗಂಡು ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜನಿಸುವ ಜೀವಿಗೆ [[ಲೈಗರ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಅದೇ ರೀತಿ ಹೆಣ್ಣು ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಟೈಗಾನ್ ಎಂಬ ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಜೀವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಬೆಕ್ಕು ಎಂಬ ಮೂಲ ಗುಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಅತ್ತ ಹುಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ ಇತ್ತ ಸಿಂಹವೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬಂತಹ ಜೀವಿಗಳಾಗಿವೆ. == ವರ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯ == === ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Singapore Zoo Tigers.jpg|thumb|left|ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳ ಜೋಡಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Golden tiger 1 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|ಅಪರೂಪದ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಹುಲಿ]] * ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಹುಲಿಯು ಹುಲಿಗಳ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಲ್ಲ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುವ ವರ್ಣರಾಹಿತ್ಯವು ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಉಂಟಾದಾಗ ಅಂತಹ ಹುಲಿಯು ಬಿಳಿಯದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಹುಲಿಗಳ ರೂಪವು ಮಾನವನಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಇಂದು ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಒಳಸಂತಾನ. ಅತಿ ಸಮೀಪದ ಬಂಧುಗಳಾಗಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಇಂತಹ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಿಕೃತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. * ಒಳಸಂತಾನದ ಮುಖ್ಯ ಪರಿಣಾಮವಾದ [[ಅಂಗವಿಕಲತೆ|ಅಂಗವೈಕಲ್ಯವು]] ಬಿಳಿಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Guillery|first1=R. W.|last2=Kaas|first2=J. H.|year=1973|title=Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger|url=https://archive.org/details/sim_science_1973-06-22_180_4092/page/1287|journal=Science|volume=180|issue=4092|pages=1287–1289|doi=10.1126/science.180.4092.1287|pmid=4707916|bibcode=1973Sci...180.1287G|s2cid=28568341}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಇಂಥ ಹುಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಪಾಯುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೈಬಣ್ಣದ ಹೊರತಾಗಿ ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗಳು ನೀಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮೂಗು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಹುಲಿಗೂ ಬಿಳಿ ಹುಲಿಗೂ ಇರುವ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಇವು. ಬಿಳಿ ಹುಲಿಯು ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಯ ಒಂದು ವಿಕೃತ ರೂಪ. === ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಹುಲಿ === ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಗಳ ಒಂದು ಉಪಗುಂಪಾದ ಇವು ಹೊಳೆಯುವ ಚಿನ್ನದ ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪಟ್ಟೆಯು ತಿಳಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ತುಪ್ಪಳವು ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಸುಮಾರು ೩೦ ಇಂತಹ ಹುಲಿಗಳು ಜೀವಿಸಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹುಲಿ, ಕಪ್ಪು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಗಿರುವ ವದಂತಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇವು ನಿಜವೇ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹುಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹುಲಿಯ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ವೈಪರೀತ್ಯದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಸ್ವತಃ ಬೇರೆ ಉಪತಳಿಗಳಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ. == ನಡವಳಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Sumatraanse Tijger.jpg|thumb|left|ಹುಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂಟಿಜೀವಿ]] === ಹುಲಿಯ ಸರಹದ್ದು === *ಹುಲಿಗಳು ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಗದಿಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದರೊಳಗೆ ಜೀವಿಸುವ ಒಂದು ಒಂಟಿಜೀವಿ. ಹುಲಿಯ ಸರಹದ್ದಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಹುಲಿಗಾದರೆ ಆ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದಾದ ಹೆಣ್ಣು ಸಂಗಾತಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ೨೦ ಚ. ಕಿ.ಮೀ. ಇದ್ದರೆ ಒಂದು ಗಂಡು ಹುಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ೬೦ ರಿಂದ ೧೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವುದು. ಒಂದು ಗಂಡು ಹುಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಹಲವು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಗಳ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. *ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಹುಲಿಗಳೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ-ಕೂಡುವುದಕ್ಕೆ, ಆಹಾರವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಇರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹುಲಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೂ [[ಗರ್ಜನೆ]] ಮತ್ತಿತ್ತರ ಧ್ವನಿಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ನೆಲವನ್ನು ಕೆರೆಯುವುದೂ, ಕಾಣುವಂಥ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ. *ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು, ಹೆಣ್ಣುಗಳೂ ವಿಭಿನ್ನ ವಯೋಮಾನದವುಗಳೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ನಿವಾಸಿ ಅಥವಾ ವಾಸಕ್ಷೇತ್ರ (ಹೋಮ್‌ರೇಂಜ್) ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಸಂತಾನ ಷೋಷಣೆಗೆ ಶಕ್ತವಾದ ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿಗಳು ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವಂಥ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿವಾಸನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಒಡೆತನ ಸಾಧಿಸಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಏಕಮೇವ ಹಕ್ಕುದಾರ್ತಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೂಡುವ ದೊಡ್ಡ ಗಂಡುಹುಲಿ ಇಂಥ ಎರಡು ಮೂರು ಹೆಣ್ಣುಗಳ ನಿವಾಸವಲಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಶಾಲ ನೆಲೆಯ ಯಜಮಾನಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ನಿವಾಸನೆಲೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲದ ಅಲೆಮಾರಿ ಹುಲಿಗಳು. ಈ ದೇಶಾಂತರಿಗಳು ಗಂಡಾಗಿರಲಿ, ಹೆಣ್ಣಾಗಿರಲಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾರವು. ಒಂದೂವರೆ ಎರಡು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವ ಹುಲಿ ತಾನು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ನೆಲೆಯೊಳಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಆಚೆ ಈಚೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ಆದ ನಿವಾಸವಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದು ಸಶಕ್ತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ, ನಿವಾಸವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಳವೂರಿರುವ ಹಳೇಹುಲಿಗಳೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೂಮ್ಮೆ ಅವನ್ನು ಕೊಂದು ಅವುಗಳ ನಿವಾಸದ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ತಾವೇ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಲೆಮಾರಿ ಹುಲಿಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತವೆ. *ಹುಲಿಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರ ಸಾಧಿಸುವುದರಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಅತಿಕ್ರಮಣವುಂಟಾದಾಗ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವಲ್ಲಾಗಲೀ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ನಡಾವಳಿಗಳು ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರರಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಗಳು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಉಣ್ಣುವುದನ್ನು ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯು ಗಂಡು ಹುಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮರಿಗಳ ಬಳಿ ಸುಳಿಯಗೊಡುವುದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Tigergebiss.jpg|thumb|upright|ಹುಲಿಯ ದವಡೆಗಳು ಬಲಯುತವಾಗಿದ್ದು ಹಲ್ಲುಗಳು ಬಲು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:TigerLangur.jpg|thumb|upright|ಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಎತ್ತರದ ಎರಡರಷ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲುದು.]] *ಹುಲಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಮರಿಗಳು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಾಗ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಜಾಗ ಹುಡುಕುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಮರಿಯು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ತಾಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸೋದರಿಯರಿಂದ ದೂರ ಸಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. *ಮೊದಮೊದಲು ಗಂಡು ಮರಿಯು ಹುಲಿರಹಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಗಂಡು ಹುಲಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನವಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿ ಬಲಿತು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಗಂಡು ಹುಲಿಗೆ ಸವಾಲೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಕಾಳಗ ನಡೆದು ಕಡಿಮೆ ಬಲವುಳ್ಳ ಹುಲಿ ಒಂದೋ ಮರಣಿಸುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ತೊರೆದು ದೂರ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವುದು. ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಯುವ ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಇದು ಬಲು ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. *ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಹನೆ ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ. ಸರಹದ್ದುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವುಂಟಾದಾಗ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಏರ್ಪಡುವುದು. ಆದರೆ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಘೋರ ಕಾಳಗವು ಬಲು ಅಪರೂಪ. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಹೆದರಿಸುವ ಯತ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸೋಲೊಪ್ಪುವ ಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಉರುಳಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಎದುರಾಳಿಗೆ ತೋರಿಸುವುದು ಶರಣಾಗತಿಯ ಸೂಚನೆ.<ref name="Thapar1989">{{cite book|title=Tiger: Portrait of a Predator|url=https://archive.org/details/tigerportraitofp0000thap|author=Thapar, V.|publisher=Smithmark|year=1989|isbn=978-0-8160-1238-1|location=New York}}</ref> *ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಜೇತ ಹುಲಿಯು ಸೋತವನನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಗೊಡುವುದು ಸಹ ಇದೆ. ಗಂಡು ಹುಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಬಲು ತೀವ್ರ ವಿವಾದ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕದನ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹುಲಿಯ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುವುದು.<ref name="Mills04">{{cite book|title=Tiger|url=https://archive.org/details/tiger0000mill|author=Mills, S.|publisher=BBC Books|year=2004|isbn=978-1-55297-949-5|location=London|page=[https://archive.org/details/tiger0000mill/page/89 89]}}</ref> ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಮರಗಳನ್ನು [[ಉಚ್ಚೆ|ಮೂತ್ರದಿಂದ]] ಗುರುತುಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ನಿಗದಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Burger|first1=B. V.|last2=Viviers|first2=M. Z.|last3=Bekker|first3=J. P. I.|last4=Roux|first4=M.|last5=Fish|first5=N.|last6=Fourie|first6=W. B.|last7=Weibchen|first7=G.|year=2008|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, ''Panthera tigris''|url=https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=586948b8396932dd13d9e5a880e77cb7618a273f|journal=Journal of Chemical Ecology|volume=34|issue=5|pages=659–671|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|pmid=18437496|hdl-access=free|hdl=10019.1/11220|s2cid=5558760}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Smith|first1=J. L. David|last2=McDougal|first2=C.|last3=Miquelle|first3=D.|year=1989|title=Scent marking in free-ranging tigers, ''Panthera tigris''|url=https://archive.org/details/sim_animal-behaviour_1989-01_37/page/1|journal=Animal Behaviour|volume=37|pages=1–10|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|s2cid=53149100}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮೆಯ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಮಲ|ಮಲದಿಂದ]] ಗುರುತಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿರುತ್ತವೆ. == ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Panthera tigris altaica 13 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|ತನ್ನ ಮರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೈಬೀರಿಯಾ ಹುಲಿ.]] [[ಚಿತ್ರ:Tigerwater edit2.jpg|thumb|upright|ಈಜುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಹುಲಿ]] *ಒಂದು ಗಂಡು ಹುಲಿಗೆ ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ 2200 ರಿಂದ 2500 ಕೆ. ಜಿ. ಗಳಷ್ಟು ಮಾಂಸದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದ್ದು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಗಾಗಲೀ ಚಿಕ್ಕಪ್ರಾಯದ ಹುಲಿಗಾಗಲೀ 1850 ರಿಂದ 2300 ಕೆ.ಜಿ. ಗಳಷ್ಟು ಮಾಂಸ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ತಿನ್ನಲಾಗದ ಅಂಗಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಾಯದ ಹುಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 3000 ದಿಂದ 3200 ಕಿಲೋಗ್ರಾಮುಗಳಷ್ಟು ತೂಕದ ಜೀವಂತ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದು. ಇಷ್ಟು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹುಲಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿವರ್ಷದಲ್ಲಿ 40 ರಿಂದ 50 ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮೂರು ಮರಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಹೊಣೆಹೊತ್ತ ತಾಯಿಹುಲಿ 60 ರಿಂದ 70 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳನ್ನು (ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳನ್ನು) ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವಂತೆ, ಅವು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶೇ.8ರಿಂದ 10ರಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಬಗೆಯ ಬೇಟೆಗಾರ - ಬೇಟೆಯ ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನಿತರ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂತತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾದ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ದರಗಳು, ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳೇ ತಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯಾವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ ಬದುಕಲು ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಹೋರಾಟ. ದೊಡ್ಡ ಮಾರ್ಜಾಲಗಳ ಬೇಟೆಗಾರಿಕೆ ಆಹಾರಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶೇ. 10ರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟಲಾರದು ಎನ್ನುವುದಾದರೆ, ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಹುಲಿಗೆ ಸುಮಾರು 500 ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸವಾಗಿರುವ ನೆಲೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂದಾಯಿತು. *ಒಂದು ಹುಲಿ ಸರಾಸರಿ 7-8 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಮರಿಗಳಿರುವ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಬೇಟೆಯನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕೂಡಲೇ ಹುಲಿ ಆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಸಮೀಪದ ಆವರಣದೊಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದೊಯ್ದು [[ಹದ್ದು|ಹದ್ದುಗಳಿಂದಲೂ]] ಇತರ ಹೊಂಚುಗಾರರಿಂದಲೂ ಅಡಗಿಸಿಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲಿ ಪ್ರಾಣಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ತಿನ್ನಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ತಾನು ತಿನ್ನುವ ಮಾಂಸದ ಭಾಗಗಳೊಡನೆ [[ಜಠರ]] ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಭಾಗಗಳು ಬೆರೆಯದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಭಂಗಬಾರದಿದ್ದರೆ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯೊಡನೆ 3-4 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿದು 50 ರಿಂದ 80 ಕಿಲೋಗ್ರಾಮುಗಳಷ್ಟು ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗರಹೊಳೆಯ ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯ ಶೇ. 65ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಟಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. *ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು]] ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಆಹಾರ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಸಾಂಬಾರ ಜಿಂಕೆ, [[ಕಾಡುಕೋಣ]], ಚೀತಾಲ್ ಜಿಂಕೆ, [[ಕಾಡುಹಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ನೀಲ್‍ಗಾಯ್|ನೀಲಗಾಯ್]] ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ. ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಹುಲಿಗಳು [[ಚಿರತೆ]], [[ಕರಡಿ]], [[ಹೆಬ್ಬಾವು]] ಮತ್ತು [[ಮೊಸಳೆ|ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು]] ಸಹ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಿದೆ.<ref name="Perry">{{cite book|title=The World of the Tiger|author=Perry, R.|year=1965|page=260}}</ref> *ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಹುಲಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಎಲ್ಕ್, ಮತ್ತು [[ಜಿಂಕೆ|ಜಿಂಕೆಗಳು]]. ಆದರೆ ಹುಲಿಗಳು ಸನ್ನಿವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವಾಗಿದ್ದು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ [[ಕೋತಿ]], [[ನವಿಲು]], [[ಮೊಲ]] ಮತ್ತು [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳನ್ನು]] ಸಹ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. [[ಆನೆ|ಆನೆಗಳು]] ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಮೀರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಹುಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲಿ ಆನೆಯ ಗೊಡವೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಆನೆಮರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಘೇಂಡಾಮೃಗ|ಘೇಂಡಾ]] ಮರಿಗಳನ್ನು ಹುಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಿದೆ.<ref>{{cite news |year=2008 |title=Trouble for rhino from poacher and Bengal tiger |work=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1080313/jsp/northeast/story_9012303.jsp |url-status=dead |access-date=3 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927093927/http://www.telegraphindia.com/1080313/jsp/northeast/story_9012303.jsp |archive-date=27 September 2014}}</ref><ref>{{cite news |year=2009 |title=Tiger kills elephant at Eravikulam park |work=The New Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article103095.ece |access-date=2023-10-07 |archive-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511041022/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article103095.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |date=2013 |title=Tiger kills adult rhino in Dudhwa Tiger Reserve |newspaper=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/tiger-kills-adult-rhino-in-dudhwa-tiger-reserve/article4357638.ece}}</ref> ಮುದಿಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಗಾಯಗೊಂಡು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥವಾದ ಹುಲಿಗಳು ನರಭಕ್ಷಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶ ಸಾಮಾನ್ಯ. *[[ಸುಂದರಬನ|ಸುಂದರಬನದಲ್ಲಿ]] ಬೆಸ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಸಿಗಳು ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವುದು ಆಗಾಗ ಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ಶರೀರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ [[ನಾರು|ನಾರನ್ನು]] ಪಡೆಯಲು ಹುಲಿಗಳು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗುವುದು ಸಹ ಇದೆ. ಹುಲಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="Sunquist2010">{{cite book|title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of ''Panthera tigris''|author=Sunquist, M.|publisher=Academic Press|year=2010|isbn=978-0-08-094751-8|editor=R. Tilson|edition=Second|location=London, Burlington|page=19−34|chapter=What is a Tiger? Ecology and Behaviour|editor2=P. J. Nyhus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XFIbjBEQolMC&pg=PA23}}</ref> ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೆಡವುದರ ಮೂಲಕ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಭಾರೀ ದೇಹತೂಕದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಹುಲಿಯು ಗಂಟೆಗೆ ೫೦ ರಿಂದ ೬೫ ಕಿ.ಮೀ. ವರೆಗಿನ ಓಟದ ವೇಗವನ್ನು ತಲುಪಬಲ್ಲುದು. *ಆದರೆ ಇಂತಹ ಓಟವು ಬಲು ಕಡಿಮೆ ದೂರದ್ದಾಗಿರುವುದು. ಹುಲಿಯು ದೊಡ್ಡ ಜಿಗಿತಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಬಾರಿ ಹುಲಿ ೧೦ ಮೀ. ದೂರಕ್ಕೆ ಸಹ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲುದು. ಹುಲಿಯು ನಡೆಸುವ ಪ್ರತಿ ೨೦ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಯಶ ನೀಡುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Walker">{{cite book|title=Walker's Mammals of the World|author1=Novak, R. M.|author2=Walker, E. P.|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1999|isbn=978-0-8018-5789-8|edition=6th|location=Baltimore|pages=825–828|chapter=''Panthera tigris'' (tiger)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&pg=PA825}}</ref> ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ ಹುಲಿಯು ತನ್ನ ಮುಂಗಾಲುಗಳಿಂದ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅದರ ಕೊರಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. *ಬಲಿಯು ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಪ್ರಾಣ ನೀಗುವವರೆಗೆ ಹುಲಿಯು ಅದರ ಕೊರಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="schaller1967">{{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.553304|title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India|author=Schaller, G.|publisher=Chicago Press|year=1967|location=Chicago}}</ref> ಈ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿಯು ತನಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡವಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಯಿಸಬಲ್ಲುದು. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ ಹುಲಿಯು ಬಲಿಯ [[ಬೆನ್ನು ಹುರಿ|ಬೆನ್ನುಹುರಿ]], ಶ್ವಾಸನಾಳ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ [[ರಕ್ತನಾಳ|ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು]] ಛೇದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೊಲ್ಲುವುದು.<ref>[[ಹುಲಿ#Sankhala|Sankhala]], p. 23</ref> *ಹುಲಿಗಳು ಹಗಲು ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಬಲ್ಲವಾದರೂ ಅವು ನಡುಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ತೀರ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು ಇಳಿಸಂಜೆಯಿಂದ ಬೆಳಗಿನಜಾವದವರೆಗೆ ಬಹು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹುಲಿಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡಿಗೆಯ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ದಾರಿಗಳಲ್ಲೂ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ. ನಾಗರಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದೊಳಗೆಲ್ಲ ಅಲೆದಾಡಿ ತೆರವಿನ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸುತ್ತ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲೋ ಮೇಯುವುದರಲ್ಲೋ ತೊಡಗಿರುವ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಚೆದುರಿಸಿ ಹಿಡಿಯಲೆತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, [[ರಣಥಂಬೋರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ರಣಥಂಭೋರ್‌ನ]] [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳ]] ಸುತ್ತಲಿನ ನೆಲೆಯ ತೆರವುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಕಡವೆಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಇನ್ನೂ ದೂರದವರೆಗೆ ([[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ಸವನ್ನಾದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳು ಬೇಟೆಯಾಡುವಂತೆ) ಧಾವಿಸುತ್ತವೆ. ಎಂಥ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಹುಲಿ ಬೇಟೆಗೆಂದು 10 ಸಲ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. *ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಆಕ್ರಮಣದ ಮೊದಲ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸುವುದು. ಮರುಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನೋ, ಹೆಗ್ಗತ್ತನ್ನೊ, ಮಿದುಳಕವಚವನ್ನೊ ಕಚ್ಚಿಹಿಡಿಯುವುದು. ಕಾಟಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕಡವೆಯಂಥ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಹುಲಿ ಅದರ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಹಿಡಿದರೆ ಹಂದಿಯಂಥ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಅದರ ಹೆಗ್ಗತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು. ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ, ರಕ್ತನಾಳಗಳು ತುಂಡರಿಸಿ, ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಮುರಿತದಿಂದ, ಇಲ್ಲವೇ ಆಘಾತದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಣಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವುದು. ನಾಗರಹೊಳೆಯ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಚೀತಲ್ ಜಿಂಕೆಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿದ್ದರೂ ಹುಲಿಗಳು ಕಾಟಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕಡವೆಗಳನ್ನೇ ಬೇಟೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಚಿತ್ವಾನ್ ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಕಾನ್ಹ]] ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಹುಲಿಗಳ ಆಹಾರದ ಮುಖ್ಯಭಾಗ ಜಿಂಕೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೇಟೆಗಾರರು ದೊಡ್ಡಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಬಾನ್‌ಟೆಂಗ್, ಕಡವೆ ಮತ್ತು ಹಾಗ್ ಡಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿರುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಕುಗ್ಗಿಬಿಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಹುಲಿಗಳು ಕಾಡುಕುರಿ ಮತ್ತಿತ್ತರ ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೇ ತಿಂದು ಹೊಟ್ಟೆಹೊರೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. *ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳು]] ಕಂಡುಬಂದರೆ ಹುಲಿ ಅವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಖಂಡಿತ. ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಒಂದೊಂದು ಹುಲಿ ನರಭಕ್ಷಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಆಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರವಾಗಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಮನುಷ್ಯಪ್ರಾಣಿ ತನ್ನ ಭೋಜನದ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಹುಲಿಯ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬೇಕೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೂ ಇರಲಿ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹುಲಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಮಾನವಪ್ರಾಣಿಯ ಔತಣ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಹುಲಿ ವಿಷಯಗಳ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚುರುಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಳಸಬಹುದು. ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿನ ನರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿರದೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವರ್ತನೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ತಾಯಿಹುಲಿಯಿಂದ ಮರಿಗಳೂ ಈ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಲಿತಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಂತಹ]] ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನರಭಕ್ಷಕ ಹುಲಿಗಳ ದಾಖಲೆ ತೀರ ಅಪರೂಪವಾಗಿರುವುದೇಕೆಂದು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ. == ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ == *ಹುಲಿಗಳಿಗೆ [[ಬೆದೆ ಚಕ್ರ|ಬೆದೆಗೆ]] ಬರುವ ಋತುಗಳಿಲ್ಲ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವರ್ಷದ ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ನಡೆಯಬಹುದಾದರೂ ಹುಲಿಗಳ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡುಗಳ ಸಂಗಮ ನವೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಎಪ್ರಿಲ್ ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಹುಲಿಯ [[ಗರ್ಭಧಾರಣೆ|ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ]] ಅವಧಿ ೧೬ ವಾರಗಳು. ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಮೂರರಿಂದ ೪ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ. ನವಜಾತ ಮರಿಯು ೧ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ತೂಕ ಹೊಂದಿದ್ದು ಕುರುಡಾಗಿದ್ದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಸ್ಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು. ಮರಿಗಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಯ ಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತಾಯಿ ಹುಲಿಯದು ಮಾತ್ರ. ಈ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಏಳೆಂಟು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ತಾಯಿಯ [[ಹಾಲು|ಹಾಲೇ]] ಆಹಾರ. ಅನಂತರ ತಾಯಿ ಅವನ್ನು ತಾನು ಕೊಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಬೇಟೆಯ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಹುಲಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗೆಗಿನ ನಮ್ಮ ಈಗಿನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯು, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಸನ್‌ಕ್ವಿಸ್ವ್ ಹಾಗೂ ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಮಿತ್‌ರವರು ನೇಪಾಳದ ಚಿತ್ವಾನ್ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಟೆಲೆಮೆಟ್ರಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಲಭಿಸಿದೆ. ಅವರು ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮುಂದೆ, ನಾಗರಹೊಳೆ ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಲೆಮೆಟ್ರಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೆಂದರೆ, ಚಿತ್ವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿರುವಂತಹ ಹುಲಿಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರೂಪರೇಖೆಗಳು ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯದ ಸಸ್ಯವರ್ಗಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. *ಮರಿಗಳನ್ನು ಬಂಡೆಗಳ ಕೊರಕಲಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಸಿಟ್ಟು ತಾಯಿ ಹುಲಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಶಿಶು|ಶಿಶುಗಳ]] ಮರಣ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದು ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರಿಗಳು ಎರಡು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಮರಣಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಿಸಿದ ೮ ವಾರಗಳ ಬಳಿಕ ಮರಿಯು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಚಲನೆ ನೆಲೆಯ ಆಸುಪಾಸಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದು. ಮರಿಯು ೧೮ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗುವುದು. *೨ ರಿಂದ ೨ ೧/೨ ವರ್ಷಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಿಯು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜೀವನ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಗಳು ೩ ರಿಂದ ೪ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿ ೪ ರಿಂದ ೫ ವರ್ಷಗಳು.<ref name="Geptner1972">{{cite book|title=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola|author=Heptner, V. G.|author2=Sludskij, A. A.|publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation|year=1992|location=Washington DC|pages=95–202|trans-title=Mammals of the Soviet Union. Volume II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats)|chapter=Tiger|orig-year=1972|chapter-url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up|name-list-style=amp}}</ref> ತನ್ನ ಜೀವನಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯು ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮವೀಯುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳು ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಬಲ್ಲವು. == ವಾಸದ ನೆಲೆಗಳು == *ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲಿಯ ವಾಸದ ನೆಲೆಯ ಪರಿಸರವು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ಇವೆಂದರೆ ಗಿಡಮರಗಳಿಂದ ಒದಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮರೆ, ನೀರಿನಾಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಒದಗುವ ಆಹಾರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಬಂಗಾಳದ ಹುಲಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು. ಹುಲಿಗಳು ದಟ್ಟ ಸಸ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. *ಹುಲಿಯು ಒಂದು ನುರಿತ [[ಈಜು|ಈಜುಗಾರ]] ಸಹ ಆಗಿದೆ. ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ಹುಲಿಯು ೪ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ಈಜಬಲ್ಲುದು. ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿಹಿಡಿದು ಹುಲಿಯು ಈಜಿಕೊಂಡು ನದಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದಿದೆ. == ಆಯುಷ್ಯ == ಬಹುತೇಕ ಹುಲಿಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ವಾನ್ ಮತ್ತು ನಾಗರಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸೀಮಿತ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಾನ್ಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಪನ್ವರ್‌ರವರ ಸಮೀಕ್ಷೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸರಳೀಕರಿಸಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿ ಪ್ರತಿ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸರಾಸರಿ ಮೂರು ಮರಿಗಳನ್ನು ಈಯುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಲೆ, ಬೆಂಕಿ, ಪ್ರವಾಹ, (ಮನುಷ್ಯನೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಇತರ ಬೇಟೆಗಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ, ಮತ್ತು ಮರಿಹತ್ಯೆ (ಎಂದರೆ, ಒಂದು ನಿವಾಸನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಗಂಡುಹುಲಿ ಹಿಂದಿನ ಗಂಡುಹುಲಿಯ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕುವುದು) - ಇವೆಲ್ಲ ಮರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಯಲು ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ದಾಟಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಬದುಕುಳಿದ ಮರಿಹುಲಿಗಳು ಬಹುತೇಕ ತಾಯಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ದೇಶಾಂತರಿಗಳಾಗುವವರೆಗೂ ಜೀವಿಸಿರಲು ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆಯಾಗದು. ಆದರೆ, ತಾಯಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಡುವೆಯೂ ಪ್ರಬಲ ಹುಲಿಗಳ ಜೊತೆಗೂ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲೆ, ಬೇಟೆ, ಸಂಗಾತಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಸವಾಲೊಡ್ಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳತ್ತ ಸಾಗಿ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾಗುತ್ತವೆ. ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶೇ.20ರಿಂದ 30ರಷ್ಟು ದೇಶಾಂತರೀ ಹುಲಿಗಳೂ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಒಂದಿಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿರುವ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಬದುಕುಳಿದು ನೆಲೆಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಸಂತಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲಪುವ ವೇಳೆಗೆ ಗಂಡುಹುಲಿ ಐದರಿಂದ ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನದಾಗಿದ್ದರೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ವಯಸ್ಸು ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿ ಸರಾಸರಿ ಏಳರಿಂದ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೂ ಮರಿಗಳನ್ನೂ ಹೆರಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದರೆ, ಗಂಡುಹುಲಿಗಳು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಸಂತಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ನೆಲೆಯ ನೆಮ್ಮದಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಹುಲಿಗಳು 12 ರಿಂದ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿರಬಲ್ಲವಾದರೂ ಸಾಧಾರಣ ಹುಲಿಯೊಂದರ ಜನನದಿಂದ ಗಣನೆಮಾಡುವುದಾದರೆ ಅದರ ಆಯುಷ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮೂರರಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. == ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಯತ್ನಗಳು == *ಹುಲಿಯನ್ನು ಅದರ [[ಚರ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ಉಗುರು|ಉಗುರುಗಳಿಗೋಸ್ಕರವಾಗಿ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಾಸದ ನೆಲೆಗಳ ನಾಶವು ಸಹ ಸೇರಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಹುಲಿಗಳಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ವದ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 3890 ಮಾತ್ರ. *ಇಂದು ಸುಮಾರು ೨೦೦೦೦ ಹುಲಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಮೃಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತಿತರ ಕಡೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿಗಳು ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ತಲಪಿದ ಹುಲಿಯ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಸಮುದಾಯದ ಕಾಳಜಿ ಕಾತರಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಕೆಲವು ಏಷಿಯನ್ ದೇಶಗಳು 1970ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದವು. ನೇಪಾಳ ಹಾಗೂ ಆಗಿನ ರಷ್ಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದಂತೆ, ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಏಷ್ಯಾದ ಬಹು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಅವನತಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹುಲಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಂದೋಲನಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಜಾವಾ ದ್ವೀಪದ ಹುಲಿ ಪ್ರಭೇದವೂ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಉಪಜಾತಿಯ ಹುಲಿಗಳೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ದುರಂತ ಸತ್ಯವೂ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. === ಭಾರತ === *1960ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ದಶಕದೊಳಗೆ ಹುಲಿಗಳು ನಾಮಾವಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತೋರಿತ್ತು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಕೈ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಆದ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ (ಇ.ಪಿ.ಜೀ, ಸಲೀಮ್ ಅಲಿ, ಬಿಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್ ಸಿಂಗ್, ಜಾಫರ್ ಫತೇ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಹಾಗೂ ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್) ಯಾರಿಗೂ ಭಾರತದ ವನ್ಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗುವುದಿರಲಿ ಅತ್ತಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ವ್ಯವಧಾನವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1967ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಜಾರ್ಜ್ ಷಾಲರ್‌ರವರು ಹುಲಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಪಥಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ "ದ ಡಿಯರ್ ಅಂಡ್ ದ ಟೈಗರ್" ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಷಾಲರ್‌ರವರು ಹುಲಿಯ ಜೀವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಹುಲಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅತಿ ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲಪಿರುವುದರತ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. *ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಕೆಲವು [[ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು|ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರವೇ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವ, ವನ್ಯಜೀವಿ ಪರವಾದ ತಿಳುವಳಿಕಸ್ಥರ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಲ-ಹೀಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ 3 ಶಕ್ತಿಗಳು ಕೈಜೋಡಿಸುವಂತಾದುದು ಒಂದು ವರವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಾದರೂ ಹುಲಿಗಳೂ ಅವುಗಳ ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ನೆಲೆಗಳೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದವು. *ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="GTF">{{cite web |author=Global Tiger Forum |date=2016 |title=Global wild tiger population status, April 2016 |url=http://tigers.panda.org/wp-content/uploads/Background-Document-Wild-Tiger-Status-2016.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924185944/http://tigers.panda.org/wp-content/uploads/Background-Document-Wild-Tiger-Status-2016.pdf |archive-date=24 September 2018 |access-date=22 November 2017 |publisher=Global Tiger Forum, WWF}}</ref> ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ [[ಹುಲಿ ಪರಿಯೋಜನೆ|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್]] ಎಂಬ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ೨೫ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಂದ ಪಾಠ ಕಲಿಯಬೇಕೆಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಡೆದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಬಹು ಮುಖ್ಯ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನದ ಅತಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಘಟಕವೆಂದರೆ, ಹೊಸ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತ ಭಾರತದ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವೂ ಸಂರಕ್ಷಣಾಪರವೂ ಆದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದುದು. ಜೆ.ಜೆ.ದತ್ತ, ಸರೋಜ್ ರಾಜ್ ಚೌಧರಿ, ಕೈಲಾಶ್ ಸಂಕಾಲ, ಸಂಜಯ್ ದೇಬ್‌ರಾಯ್, ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಪನ್ವರ್, ಫತೇಸಿಂಗ್ ರಾಥೋರ್ ಮತ್ತಿತರರು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತು ಅತಿ ಜರೂರಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಸಜ್ಜಿತರಾದ ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ನೇಮಿಸುವುದು. ಎರಡನೆಯದೆಂದರೆ, ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರು ಮೇವು, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು, ಮರಕಡಿತ, ಸೌದೆ ಮತ್ತು ಕಿರು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಜೀವರಾಶಿಯ ದುರುಪಯೋಗದ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು. ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಯೋಜನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಾದರೂ ತಮ್ಮ ಇಲಾಖೆಯವರೇ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮರಹನನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇನ್ನೊಂದು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮವೆಂದರೆ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಹೂಡಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಅಂತಹ ಜನರಿಗೆ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ದೂರದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿನ ಸಂರಕ್ಷಣಾಪರ ಧೋರಣೆಯಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯೊದಗಿರಬಹುದಾದರೂ ಹುಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಕಲ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಕುಲವೇ ಈ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವಂತಾಯಿತೆಂಬುದು ಸತ್ಯ. *ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ (1974-84) ಈ ಅರಣ್ಯ ನೆಲೆಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡವು. ಹುಲಿಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬೇಟೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ವೃದ್ಧಿ ಗೋಚರಿಸತೊಡಗಿತು. ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ (ಕಾನ್ಹಾ, ರಣಥಂಬೋರ್, [[ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಕಾರ್ಬೆಟ್]], [[ಮಾನಸ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ|ಮಾನಸ್]], [[ಕಾಜಿರಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಕಾಜೀರಂಗ]]) ಇತರ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲೂ (ನಾಗರಹೊಳೆ, ಆನೆಮಲೈ, [[ದುಧ್ವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ದುದ್ವಾ]], ಬಾಂಧವಗಡ) ಗಮನಾರ್ಹ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತದ ಕಾನ್ಹ, ರಣಥಂಭೋರ್, ಅಂತೆಯೇ ನೇಪಾಳದ ಚಿತ್ವಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಜೀಪುಗಳಲ್ಲೋ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತೋ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ದೃಶ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಆ ದಿನಗಳ ಸಂಭ್ರಮದ ಸೊಗಸನ್ನು ಬೆಲಿಂಡಾ ರೈಟ್, ಫತೇಸಿಂಗ್‌ರಾಥೋರ್, ವಾಲ್ಮಿಕ್ ಥಾಪರ್ ಮತ್ತಿತರರು ಅದ್ಭುತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. 1980ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಒಂದುವಿಧವಾದ ಸಂತೃಪ್ತ ಭಾವನೆಗೂ ಎಡೆಗೊಟ್ಟಿತು. ಹುಲಿಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ದೆಶಕರೊಬ್ಬರು "ಹುಲಿಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆಯ್ತಲ್ಲ, ಇವಾಗ ಇನ್ನೇನು ಮಾಡ್ತೀರಿ?" ಎಂದು ಕೇಳುವಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಉದಾಸೀನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ ಬರೆದು ಮುಗಿಸುವ ಕಾತುರತೆಯಿಂದ ತಾವು ಹುಲಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆಂದು ಸಾರಲು ಧಾವಂತಪಟ್ಟರು. ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯಿರುವ ಈ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಮಗ್ರ ಹುಲಿನೆಲೆಯ ತೀರ ಚಿಕ್ಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆಯೆನ್ನುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮರೆತುಹೋಗಿತ್ತು. ಇತರ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಅವನತಿ ಮುಂದುವರಿದೇ ಇತ್ತು. *ದೊಡ್ಡ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಎಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಮೊದಲಿಗೇ ಕಂಡುಕೊಂಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಾಣಿಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಹಲವಾರು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು (ಸ್ಯಾಂಪಲಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಈ ತಂತ್ರಗಳಿಂದ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಪ್ರಾಣಿಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಇಲ್ಲವೇ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. *ಇಂಥ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕಡೆಗಣಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಯಂತಹ ಸಂಕೋಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಂದೊದಾಗಿ ಎಣಿಸುವ ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತೀರ ಸರಳವೂ ಅಸಮರ್ಥನೀಯವೂ ಆದ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತಿನ ಗಣತಿ (ಪಗ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಸೆನ್ಸಸ್) ಎನ್ನುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಹುಲಿಗಳ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದೆಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳ ಎಲ್ಲ ನಾಲ್ಕೂ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳು ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ದೊರಕಿರುವ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾದವರು ಕೆಲವು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಜ. ಆದರೆ ಇದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹುಲಿಯನ್ನು ಎಣಿಸಿಬಿಡಬಹುದೆಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಾತ್ರ ಕಾಡಿನ ಹುಲಿಗಳಿರಲಿ, ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. *ಈ ಹುಲಿಗಣತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುವ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ.15-20ರಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ; ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಮಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುವುದು; ಪ್ರಾಣಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಗಬಹುದಾದ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತಿನ ವ್ಯತ್ಯಯ; ಒಂದೇ ಪಾದದ ಗುರುತುಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು ಮೂಡಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಮಣ್ಣು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹೀಗಾಗಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದಿಡಲಾದ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಕರ್ಷಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೂ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೂ ಅಜಗಜಾಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಉಳಿಯಿತು. *ನಾಗರಹೊಳೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯ ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು, ಟ್ರಾನ್ಸೆಕ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೂರು ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಸೀಳುದಾರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿದಿನ ಸೂರ್ಯ ಮೂಡುವ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಸೀಳುದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಲುಎಚ್ಚರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನವಲನಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕಾಡಿ, ಕಾಟಿಯೋ ಕಡವೆಯೋ ಬೇರೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯೋ ಕಂಡಕೂಡಲೇ ಆ ಪ್ರಾಣಿ ಯಾವುದು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬ ವಿವರಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ರೇಂಜ್ ಫೈಂಡರ್ ಎಂಬ ಉಪಕರಣದ ಮೂಲಕ ಸೀಳುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಣಿಕೆದಾರ ನಿಂತಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿರುವ ಜಾಗಕ್ಕೂ ಇರುವ ದೂರವನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಆರು ಜನ ಸಹಾಯಕರ ನೆರೆವಿನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸೀಳುದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 460 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಕ್ರಮಿಸಿದ ಅರಣ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಸೀಳುದಾರಿ ಗಣತಿಯ ಮೂಲಕ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗೊರಸಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಖಚಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. *ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಹಾಯಕರು ಹುಲಿಯ ಹಿಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಟ್)ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಇವು ಹುಲಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬಲ್ಲ ಆಕರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳಿವೆಯೆಂದರೆ ಹಿಕ್ಕೆಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರಬೇಕಷ್ಟೆ. ಹೀಗೆ 100 ಕಿ.ಮೀ. ನಡಿಗೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹುಲಿಗಳ ಹಿಕ್ಕೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹುಲಿಗಳಿವೆಯೆನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆಯೋ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆಯೋ ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತಾಗುವುದರಿಂದ ನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಬಗೆಗೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯ. *ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೊಂದು ಹುಲಿಯನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಟ್ರ್ಯಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ಈ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು ಹುಲಿ ಆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ನಡೆದಾಡುವಾಗ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ತನ್ನಂತಾನೇ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುವುದು. ಹುಲಿ ತನ್ನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಾನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದರೂ ಸರಿಯೇ. ಆಯಾ ಹುಲಿಯ ಮೈಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು ಈ ಪಟ್ಟೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದೊಂದು ಹುಲಿಯನ್ನೂ ನಿದಿರ್ಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅಲ್ಲದೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅತಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಹುಲಿಗಳು ಆಯಾ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಲ ಓಡಾಡುತ್ತವೆಯೆಂಬುದನ್ನು ನಮೂದಿಸುವ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್-ರೀಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಮಾದರಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಈ ಗಣತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. *ಹುಲಿಗಣತಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಟೆಲೆಮೆಟ್ರಿ ವಿಧಾನವು ಬಹುಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕ ತನ್ನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಹಕವನ್ನು ನೇತುಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಆಂಟೆನಾವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿದಿನ ಅನೆಯ ಮೇಲೋ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೋ ನಾಗರಹೊಳೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತ ತಾನು ರೇಡಿಯೋ ಕಾಲರ್ ತೊಡಿಸಿದ್ದ  ಹುಲಿಗಳ ಚಲನವಲನಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ತಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಹುಲಿಗಳ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. *1990ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆಧಾರ ತಪ್ಪಿ ಮತ್ತೆ ನೆನೆಗುದಿಗೆ ಬೀಳುವಂತಾಯಿತು. ಮೊದಲು ದೊರೆತಿದ್ದ ಸೀಮಿತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಆಧಾರ ಸ್ಥಂಭಗಳು ಕುಸಿಯತೊಡಗಿದ್ದವು. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಂತರದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕದೆ ಹೋಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗ ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠ ಕಾಠಿಣ್ಯವನ್ನು ತೊರೆದು ನಯನಾಜೂಕುಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. 1970ರ ದಶಕದ ವನ್ಯಜೀವಿಪರವಾದವನ್ನು ಅಡಗಿಸುವಂತೆ ಮೇಲೆದ್ದ ಪರಿಸರವಾದೀ ಹೊಸ ಗಾಳಿಯೊಂದು ಬಾಯಿಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸತೊಡಗಿತು. *ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಸಮೂಹಗಳೂ ಧನವಿನಿಯೋಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಹುಲಿಯ ಕೊನೆಯ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಅಳಿದುಳಿದ ಶೇ.3ರಷ್ಟು ಭೂಭಾಗದಲ್ಲೂ ಕೈಚಾಚುವ "ತಾಳಿಕೆಯ ಬಳಕೆ" (ಸಸ್ಟೇನಬಲ್ ಯೂಸ್) ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸತೊಡಗಿದವು. ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿದವರೂ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಇಲ್ಲದವರೂ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಹು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳತೊಡಗಿದರು. ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಯ 20ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣವೊಂದು ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವರಿಗೆ ಹುಲಿಯ ಜೀವಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕನಿಷ್ಠ ಅಗತ್ಯಗಳ ವಿಚಾರವೊಂದೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬಾರದೆಹೋಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದು ಹುಲಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸುಕ್ಷೇಮಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಯೇ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಂಕುಚಿತ ಸಂತೃಪ್ತಿ ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆಳೆಯುವಂಥದು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಇದ್ದ ಕಂಟಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೂ ಒಂದು ಆತಂಕ ತಲೆಯೆತ್ತತೊಡಗಿತ್ತು - ಪೂರ್ವದೇಶಗಳ ವೈದ್ಯರು ತಯಾರಿಸುವ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಎಲುಬುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಹೊಸ ದಂಧೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. *ಅತಾರ್ಕಿಕ ಗಣತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದಲೂ ರಣಥಂಬೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಹುಲಿಗಳ ಹತ್ಯೆಯಿಂದಲೂ ಬೇಸರಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದ ಅಳುಕು-ಆತಂಕಗಳು 1993ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ತಾಳುವಂತಾಯಿತು. ದೆಹಲಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್‌ರವರೂ ಅವರ ಸಹಚರರೂ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹುಲಿಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಸಮೇತ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಆಗಿನ ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಹುಲಿ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೋಗಿಯೇನೂ ಅಲ್ಲವೆಂದೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು; ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕ ತನಿಖೆಗಳು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಿಷಮವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಾರಿದವು. ಹುಲಿಗಳ ನಿಜವಾದ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲಾಗಿದೆಯೆನ್ನುವುದರ ಬಗೆಗೆ ನಿಖರವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಅಂದಾಜುಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಹುಲಿಬೇಟೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ನೈಜ ಸ್ವರೂಪವೇನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕಂತೂ ಈ ಬಗೆಯ ಅಲಕ್ಷ್ಯ, ಉದಾಸೀನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಖಂಡಿತ. (ಹುಲಿಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕುರಿತಾದ) "ಸಮಸ್ಯೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಆಗಿನ ಪರಿಸರಖಾತೆಯ ಸಚಿವರು ಕೊನೆಗೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. *ಇದರ ಫಲಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ೧೨೦೦ ರಷ್ಟಿದ್ದ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ೩೦೦೦ಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹುಲಿಗಣತಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹುಲಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೪೧೧ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಈಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ಹುಲಿಗಳ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Over half of tigers lost in 5 years: census">{{cite news |date=13 February 2008 |title=Front Page : Over half of tigers lost in 5 years: census |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm |url-status=deviated |access-date=10 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220074725/http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm |archive-date=20 February 2008 |archivedate=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220074725/http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021357240100.htm }}</ref><ref>{{cite news |author=Foster, P. |date=2007 |title=Why the tiger's future is far from bright |newspaper=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3642330/Why-the-tigers-future-is-far-from-bright.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=19 September 2018 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3642330/Why-the-tigers-future-is-far-from-bright.html |archive-date=10 January 2022}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |title=Tiger Reserves |url=http://wiienvis.nic.in/Database/trd_8222.aspx |access-date=19 September 2018 |publisher=ENVIS Centre on Wildlife & Protected Areas}}</ref> ([[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ]] ನೋಡಿ) === ರಷ್ಯಾ === [[ಚಿತ್ರ:ElephantbackTigerHunt.jpg|thumb|left|೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಹುಲಿ ಬೇಟೆ.]] *ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹುಲಿಯಾದ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಹುಲಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ವಿನಾಶದಂಚನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿಯ ಕೇವಲ ೪೦ ಹುಲಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅಪಾಯವನ್ನರಿತ ಅಂದಿನ [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಸರಕಾರವು ಈ ಹುಲಿಗಳ ಬೇಟೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅತಿ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಹುಲಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. *ಇದರ ಫಲಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಲವು ನೂರನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಆದರೆ ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಮುರಿದುಬಿದ್ದು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] ಆರ್ಥಿಕಸ್ಥಿತಿ ದಯನೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಾಗ ಈ ಹುಲಿವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳ ನಾಟಾ ಧಂದೆ ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳ ಕಳ್ಳಬೇಟೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಆದರೆ ಈಚೆಗೆ ರಷ್ಯಾದ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿದ್ದು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯತ್ತ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಗಾ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ == [[ಚಿತ್ರ:Hoysala emblem.JPG|thumb|upright|[[ಕರ್ಣಾಟಕ]]ದ [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಅರಸರ ಲಾಂಛನ. ಹುಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಳ.]] *18-19 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ವೇಳೆಗೆ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಷಾಹಿ ಬೇರೂರತೊಡಗಿದಂತೆಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರ ಬದಲಾಯಿತು. ಪಾರಂಪರಿಕ ಬೇಟೆಯ ನೈಪುಣ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದೂಕುಗಳ ನೆರವೂ ದೊರೆತು ವಸಾಹತುಗಾರರು, ರಾಜರುಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯರು ಹುಲಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಯುದ್ಧವನ್ನೇ ಸಾರುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧಗಳ ಬಳಕೆಯೂ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆವರೆಗೂ ಮಾನವ ವಸತಿ ಕೃಷಿಗಳಿಗೆ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವೆನಿಸಿದ್ದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆಲ್ಲಾ [[ಕಬ್ಬು]], [[ಕಾಫಿ]], [[ಚಹಾ|ಟೀ]] ಮೊದಲಾದ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ|ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕುಮರಿ ಕೃಷಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರದೆ ಇದ್ದದ್ದು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅರಣ್ಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಅರಣ್ಯಗಳೆಂದು (ರಿಸರ್ವ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್) ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ ಸರ್ಕಾರವು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಈ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರ ಕಡಿಯಲು ಇಲ್ಲವೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡದೇ ಇದ್ದುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯವರೇ ತಾಳಿಕೆ ಮೀರಿ ಮರಕಡಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಬರ್ಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅತಿಕ್ರಮಣದಿಂದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಇದ್ದ ಚೀನಾ ಬಹುತೇಕ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒತ್ತಡ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಇಂಡೋ ಚೈನಾ, ಮಲಯಾ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ನೆಲೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. *20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಾಲೀ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಹುಲಿಯ ಉಪಜಾತಿ ಅಳಿದುಹೋಯಿತು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಲಭಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹುಲಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅಪಾಯದ ದವಡೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದವರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಹುಮಾನ ಧನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗರೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರೂ ಸಂದರ್ಭ ಸಿಕ್ಕಿದ ಹಾಗೆಲ್ಲಾ ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯಲು, ವಿಷ ಉಣಿಸಲು, ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಕಾತರರಾಗಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚು "ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಿರಿ" (ಗ್ರೋ ಮೋರ್ ಫುಡ್) ಆಂದೋಲನವಂತೂ ಜನರನ್ನು ಹುಲಿಯ ಅಳಿದುಳಿದ ನೆಲಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರವಾದ ಮಾನವ-ಹುಲಿ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದೇ ಆಂದೋಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಂದೂಕುಗಳ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ವಿತರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ಪಾರಂಪರಿಕ ಬೇಟೆಯ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹತ್ಯೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಲಭ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಆನಂತರದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಜೀಪುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಟಾರ್ಚುಗಳ ಬಳಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಬೇಟೆಗಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಪೂರೈಕೆಯಾದಂತಾಯಿತು. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಪಡೆದ ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೃಗಯಾವಿನೋದಿ ಬೇಟೆಗಾರರೂ ವನ್ಯಜೀವಿ ಹತ್ಯೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚರ್ಮ ಹದಗಾರರೊಬ್ಬರು ತಾವು 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಈ ಬೇಟೆಗಾರರು ತಂದೊಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ 600ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿ ಚರ್ಮಗಳನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯರ ಬೇಟೆಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುವುದಾದರೆ, "ನರಿಬೊಡಿ" (ಎಂದರೆ, ಹುಲಿಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದ (ದಿವಂಗತ) ಚಂಗಪ್ಪ ಎನ್ನುವವರು 1947 ರಿಂದ 1964 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಹೊಳೆಯ ಸಮೀಪದ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲೇ 27 ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದರು. *ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಐದು ದೊಡ್ಡ ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಸಹ ಒಂದು. ಹುಲಿ ಬೇಟೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಹುಲಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಮಾನವ ಮತ್ತು ಹುಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹುಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನರಭಕ್ಷಕಗಳಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಾನವನು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವನು. *ಜೊತೆಗೆ ಹುಲಿಯ ಉಗುರು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವು [[ಅಂಗ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಅಂಗಗಳನ್ನು]] ಮಾನವನು [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವನು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಅಂಗಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಇದರ ಬಿಸಿ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ತಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|last1=van Uhm|first1=D.P.|date=2016|publisher=Springer|location=New York}}</ref><ref>{{cite web |title=Traditional Chinese Medicine |url=http://www.worldwildlife.org/what/globalmarkets/wildlifetrade/traditionalchinesemedicine.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511171427/http://www.worldwildlife.org/what/globalmarkets/wildlifetrade/traditionalchinesemedicine.html |archive-date=11 May 2012 |access-date=3 March 2012 |publisher=World Wildlife Foundation}}</ref><ref>{{cite news |author=Jacobs, A. |date=2010 |title=Tiger Farms in China Feed Thirst for Parts |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2010/02/13/world/asia/13tiger.html?_r=1}}</ref> == ಪಿಲಿಕುಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ-ಇಂಚಿಪ್ಪದ ಗಣತಿ == *13/08/2016 ಟ್: {| class="wikitable" |- ! ದೇಶ || 2010 || 2011 || 2016 |- | ಭಾರತ || 1706 || 1411 || 2226 |- | ಬಾಂಗ್ಲಾ || 440 || 440 || 106 |- | ನೇಪಾಳ || 155/198 || 155 || 198 |- | ಭೂತಾನ್ || 50/75 || 75 || 103 |- | ರಷ್ಯಾ || 360 || 360 || 433 |- | ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ || 225/670 || 325 || 371 |- | ಮಲೇಷ್ಯಾ || 300 || 500 || 250 |- | ಚೀನಾ || 7 || 45 || 7 |- | ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ || 185/221 || 200 || 189 |- | ಲಾವೊಪಿಡಿಆರ್ || 2/17 || 17 || 2 |- | ವಿಯೆಟ್ನಾಂ || 5/20 || 10 || 5 |- | ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ || 7 || 85 || - |- | ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ || 20 || 20 || 0 |- ! ಒಟ್ಟು || 3068/4041 || 3643 || 3980 |- |} <ref>[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%87%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B3%82-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2-%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2 ಇನ್ನೂ ಕಾಲ ಮಿಂಚಿಲ್ಲ]</ref> === ಪಿಲಿ 2018ತ ಗಣತಿದಂಚ === *2018 ರ ಗಣತಿಯಂತೆ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ 3980 ಇದೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಭಾರತ -ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2264 ಹುಲಿಗಳಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಅವು 90,000 ಚದರ ಕಿ.ಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕಾಡಿನ ಪಕ್ಕದ ಊರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಸುಮಾತ್ರಾದಲ್ಲಿ 400; ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 340; ರಷ್ಯಾ, ಚೀನಾಗಳಲ್ಲಿ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಹುಲಿ 540; ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ಮ್ಯನ್ಮಾರ್ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 250 ಹುಲಿಗಳು ಇರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ 2967 ಹುಲಿಗಳು ಇರುವುದಾಗಿ 2018ರ ಹುಲಿ ಗಣತಿ ವರದಿಯಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 524 ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.prajavani.net/stories/national/pm-modi-releases-tiger-census-654288.html ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ]</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> Image:Indischer Maler um 1650 (II) 001.jpg|ಒಂಜಿ ಮೊಘಲ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರ. ೧೬೫೦ Image:India tiger.jpg|ಬಂಗಾಳದ ಪಿಲಿ Image:Sumatratiger-004.jpg|ಸುಮಾತ್ರಾದ ಪಿಲಿ Image:Sibirischer tiger de edit02.jpg|ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಪಿಲಿ Image:Godess Durga painting.JPG|ಪಿಲಿನ್ ವಾಹನವಾದ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ದುರ್ಗಾಮಾತೆ Image:Tipu Sultan's Tiger.JPG|ಬೊಲ್ದು ಸೈನಿಕನ ಮಿತ್ತ್ ಬುರೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಪಿಲಿ. ಈ ಬೊಂಬೆ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ|ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನಗ್]] ಸೇರ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. </gallery> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಲು == {{commons|Panthera tigris tigris}} {{commons|Panthera tigris|Panthera tigris}} *[https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ 21st Century Tiger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ |date=2001-07-21 }}: ಹುಲಿ ಮತ್ತವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ. *[http://www.tigersincrisis.com/ Tigers in Crisis]: ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು *[http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/tigers/index.cfm WWF – ಹುಲಿಗಳು] *[https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html Tiger Stamps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html |date=2009-06-05 }}: ನಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯ ಚಿತ್ರಣ. *[https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ Sundarbans Tiger Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ |date=2009-06-18 }}: [[ಸುಂದರಬನ]] ಹುಲಿ ಯೋಜನೆ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಎಚ್ಚದ ಓದುಗಾದ್ == * {{cite magazine|author=Marshall, A.|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=2010|title=Tale of the Cat|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1964894-1,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226173448/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1964894-1,00.html|url-status=dead|archive-date=26 February 2010}} * {{cite news |author=Millward, A. |date=2020 |title=Indian tiger study earns its stripes as one of the world's largest wildlife surveys |publisher=Guinness World Records Limited |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2020/7/indian-tiger-study-earns-its-stripes-as-one-of-the-world%E2%80%99s-largest-wildlife-surve-624966}} * {{cite news |author=Mohan, V. |date=2015 |title=India's tiger population increases by 30% in past three years; country now has 2,226 tigers |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/Indias-tiger-population-increases-by-30-in-past-three-years-country-now-has-2226-tigers/articleshow/45950634.cms}} * {{cite book|title=Wild beasts: a study of the characters and habits of the elephant, lion, leopard, panther, jaguar, tiger, puma, wolf, and grizzly bear|author=Porter, J. H.|publisher=C. Scribner's sons|year=1894|location=New York|pages=196–256|chapter=The Tiger|chapter-url=https://archive.org/stream/wildbeastsstud00port#page/239}} * {{cite book|title=Indian Tiger|author=Sankhala, K.|publisher=Roli Books Pvt Limited|year=1997|isbn=978-81-7437-088-4|location=New Delhi|ref=Sankhala}} * {{cite journal|last1=Schnitzler|first1=A.|last2=Hermann|first2=L.|title=Chronological distribution of the tiger ''Panthera tigris'' and the Asiatic lion ''Panthera leo persica'' in their common range in Asia|journal=[[Mammal Review]]|volume=49|issue=4|pages=340–353|doi=10.1111/mam.12166|date=2019|s2cid=202040786}} * {{cite news |author=Yonzon, P. |date=2010 |title=Is this the last chance to save the tiger? |work=[[The Kathmandu Post]] |url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/11/19/features/is-this-the-last-chance-to-save-the-tiger/215040/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109123729/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/11/19/features/is-this-the-last-chance-to-save-the-tiger/215040/ |archive-date=9 November 2012}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಹುಲಿ}} [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗೊ:ಮೃಗೊಲು]] 0bd448vvplk7uwg4bn1jemmfgsxro2c 0 4606 364435 281887 2026-08-11T11:55:20Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364435 wikitext text/x-wiki {{Multiple image |image1=Bali 2.jpg |caption1=ಬೂತೊಗು ಆವಾರೊ ಕೊರ್ಯರೆ ದೀಡುನ ಬಲಿ |image2=ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ೧.JPG|thumb| |caption2=ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ |image3=Pilichamundi Bhuta.jpg |caption3=ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ }} '''ಭೂತಾರಾಧನೆ''' ತುಳುನಾಡ್ದ ಆರಾಧನೆ ಪ್ರಕಾರೊಡು ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು. ಈ ಪ್ರಕಾರೊಡು [[ಅಗೆಲ್]], [[ತಂಬಿಲ]]ೊ, [[ಕೋಲೊ]], ನೇಮೊ, ಬಂಡಿ/ಜಾತ್ರೆ, ಮೆಚ್ಚಿ, ಆಯನೊ, ಮೈಮೆ, [[ಕೆಂಡಸೇವೆ]], ದೊಂಪೊದ ಬಲಿ, [[ಜಾಲಾಟೊ]] ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಡಕೆಲುಂಡು. ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆದ ನಂಬಿಕೆದಂಚನೆ ಭೂತಾರಾಧನೆಲಾ ಬಲವಾಯಿನ ನಂಬಿಕೆಡ್ ಉಂತ್‍ದುಂಡು.<ref>[[ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ]] ಭೂತಾರಾಧನೆ: ಒಂದು ಜಾನಪದೀಯ ಅಧ್ಯಯನ,೧೯೯೦ ಪ್ರಕಟಣೆ:ಮದಿಪು ಪ್ರಕಾಶನ, ಕೊಣಾಜೆ</ref> == ಭೂತ/ದೈವ == ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ದೇವೆರೆನ ಆರಾದನೆ ಸುರು ಆಪಿನೆಕ್ ದುಂಬೇ ಮುಲ್ಪ ದೈವೊಲೆನ ಆರಾಧನೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನವು ಮುಲ್ಪದ ಪರತಿರಿ ತೂಂಡ ತೆರಿಯುಂಡು. ಅಪ್ಪಟ ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಮರ್ಗಿಲ್‌ಡ್ ಈ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಆರಾದನೆ ಪದ್ದತಿ ಸುರುವಾಂಡ್. ನಾಗಾರಾದನೆ ಈ ನೆಲಟ್ ಸುರುಕು ಉಂಡಾಯಿನ ಆರಾದನಾ ಕ್ರಮೊ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನರಮಾನಿ ಕಾಡ್ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ನಾಡ್ ಕಟ್ಟುನ ಪೊರ್ತುಡು ಸುರುಕು ಈ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಉಚ್ಚುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಪೋಡಿದ್ ನಂಬೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆ. ಉಂದು ಬಜೀ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಕತೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ಇಡೀ ಲೋಕೊದ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಕತೆ. ಅಂಚನೇ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್‌ಲಾ ನಾಗಾರಾದನೆ ಸುರುವಾಂಡ್. ಆ ಕಾಲೊಡು ದೈವೊಲೆನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ, ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶ ಪೂರಾ ಇತ್ತಿಜಂಡ್. ಈ ಕ್ರಮೊ ತುಳುವೆರೆನವತ್ತ್. ಬಕ್ತಿಡ್ ನಂಬುದು ಕೈಮುಗಿದ್ ಒಂಜಿ ಕೋಲ್ತಿರಿ ಕುತ್ತುದು, ದೂಪ ಪತ್ತ್‌ದ್, ಕೂಚಿ ನೀರ್ ದೀದ್, ಪರ್ವ ಬಲಸಿನಾಡೆಗ್ ದೈವೊಲು ಒಲಿದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ನಿಲೆಯಾಪೆದೊ. ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ ಬಲಸಿನ ಅಗೆಲ್, ತಂಬಿಲ, ಬಾರನೆಗ್ ಕೋರಿ, ಅಸರ್‌ಗ್ ಕಲಿ ಉಂದು ದೈವೊಲೆನ ಬಯಕೆ. ಬಕ್ತಿಡ್ ನಂಬಿನಾಡೆಗ್ ಇಷ್ಟಾರ್ತೊಲೆನ್ ನಡಪಾದ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತ ದೈವೊಲು. ನಂಬಿನಾಯನ ಬುಲೆ ಬಾಗ್ಯೊ, ಇಲ್ಲ್ ಬದ್‌ಕ್‌ನ್ ಕಾತೊಂದಿತ್ತ.<br> ನರಮಾನಿ ಒಂಜಿ ಊರುಡ್ದು ಒಂಜಿ ಊರುಗು ವಲಸೆ ಪೋಪಿನವು ಆ ಕಾಲೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಅಂಚ ಪೋನಗ ತಾನ್ ನಂಬಿನ ದೈವೊಲೆನ್‌ಲಾ ಲೆತೊಂದು ಪೋವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೈವೊಲೆನ್ ಕೊನೊಯೆರೆಗ್‌ಲಾ ಬಾರೀ ಸುಲಬೊದ ಸಾದಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸ್‌ದ್ ಕೈಮುಗಿದ್ ಅರಿಕೆ ಮಲ್ತೊನುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಸಾನಾದಿಗೆನ್ ದೀದ್ ಆ ದೈವೊಲೆನ ಪುದರ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪೊಸ ನಿನೆ ಪೊತ್ತಾದ್ ಆ ಸಾನಾದಿಗೆಡ್ ದೀಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ಸಾನಾದಿಗೆನ್ ಪತೊಂದು ಪೊಸ ಊರುಗು ಪೋಪೆರ್. ಅಂಚ ಪೋನಗ ದೈವೊಲೆನ ಬಾಲ್ ಬಂಡಾರೊನುಲಾ ಪತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ದೈವೊಲು ಮಾಯ ರೂಪೊಡು ಪೋವೊಂದಿತ್ತ. ಇಂಚ ನಂಬಿನ ಕುಟುಮೊದೊಟ್ಟಿಗೆ ದೈವೊಲು ಏಪಲಾ ಬೆರಿಸಾಯ ಆದ್ ಬರೊಂದಿತ್ತ. ಅಯಿಕೇ ದೈವೊದ ನುಡಿಕಟ್ಟ್‌ಡ್ ಒಂಜಿ ಪಾತೆರ ಉಂಡು- ‘ಆನ ತರೆ, ಪೊಣ್ಣ ನೆರಿ ಪತೊಂದು ಏನಿ ಕಾಲೊಡು ಈ ಬೈದನಾ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ತೆರಿಯಂದ್. ಒಂಜಿ ತೆರಿಂಡ ಒಂರ್ಬ ತೆರಿಯಂದ್. ಎಂಕ್ಲೆನ ಚರ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ. ನಿನ್ನ ಮಾಯ ದೃಷ್ಟಿ ’.<ref>{{cite news|title=ಆನ ತರೆ ಪೊಣ್ಣ ನೆರಿ ಪತೊಂದು ಏನಿ ಕಾಲೊಡುಬತ್ತನಾ ಮಾಯೊಗು ಗೋಚರ ಇತ್ತಿನ ವಿಚಾರೊ|url=https://vijaykarnataka.com/lavalavk/languages/tulu/-/articleshow/46585385.cms|accessdate=2 June 2023|work=Vijay Karnataka|language=kn}}</ref> == ಬೆರ್ಮೆರ್ == ತುಲುನಾಡ್‌ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂಡಾಯಿನ ಆರಾದನೆ ಪಂಡ ಬೆರ್ಮೆರೆನ ಪೂಜೆ. ಬೆರ್ಮೆರ್ ಪಂಡ ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮೆ ಅತ್ತ್. ಬೆರ್ಮೆರ್ ಉಂಡಾಯಿನ ಬಗ್ಗೆ ತುಲು ಪಾಡ್ದನೊಡು ವಿವರವಾಯಿನ ಕತೆನೇ ಉಂಡು. ಬೆರ್ಮೆರೆನ್ ತುಲುನಾಡ್‌ದ ಆದಿ ದೇವೆರ್ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬೆರ್ಮೆರೆನ ಆರಾದನೆಲಾ ಅಪ್ಪಟ ತುಲು ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ರೂಪೊಡೇ ಮುಲ್ಪ ಸುರುವಾಂಡ್. ಈ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದಿನಕುಲ್ಲಾ ತುಲುವೆರೇ. ಕ್ರಮೇಣ ನಾಗ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆರ್ಮೆರೆನ ಆರಾಧನೆ ಒಂಜಾದ್ ನಾಗಬೆರ್ಮೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಶಕ್ತಿದ ಉಪಾಸನೆಲಾ ಸುರುವಾಂಡ್. ಈ ಹಂತೊಡು ನಮ್ಮ ನೆಲಟ್ ಸುರುವಾಯಿನ ನನೊಂಜಿ ಆರಾಧನಾ ಕ್ರಮೊನೇ ಭೂತಾರಾಧನೆ. ಕನ್ನಡೊಡು ಭೂತರಾಧನೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ತುಲುವೆರೆನ ಪಾಲ್‌ಗ್ ಬೂತೊ ಪಂಡ ದೈವೊ. ಅಂಚನೇ ದೈವೊ ಪಂಡ ಸತ್ಯೊ. ಈ ಸತ್ಯೊನೇ ದೈವೊ- ದೈವೊನೇ ಸತ್ಯೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ನಂಬಿಯೆರ್. ಸಾರತ್ತೊಂಜಿ ದೈವೊಲು ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರ ಮುಲ್ಪ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರತೀ ಕುಟುಮೊಲಾ ದೈವೊಲೆನ್ ನಂಬುವೆರ್. ದೇವೆರೆಡ್ದ್‌ಲಾ ಒಂಜಿ ತೂಕ ಎಚ್ಚನೇ ದೈವೊಲೆಗ್ ಕೊರ್ತೆರ್ ತುಲುವೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆ ಮುಲ್ಪ ಸುರುವಾಯಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಗಟ್ಟ ಜತ್ತ್‌ದ್ ದೈವೊಲು ಬತ್ತ ಪನ್ಪಿನವು ಮುಲ್ಪದ ಜನಜನಿತ ಪಾತೆರ. ಅಂಚ ಬತ್ತಿನ ದೈವೊಲೆನ್ ಇಲ್ಲ್ ದೈವೊ, ಕುಟುಮೊ ದೈವೊ, ಗ್ರಾಮ ದೈವೊ, ರಾಜನ್ ದೈವೊ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ತಾನಮಾನೊಡು ಆರಾದನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ==ಭೂತಾರಾಧನೆ-ದೈವಾರಾಧನೆದ ಇನ್ನಲೆ== ತುಳುನಾಡ್ ಭೂತೊಲೆನು '''ಸತ್ಯೊಲುಂದೆ''' ನಂಬುವೆರ್. [[ಫೈಲ್:Mukkar bali.jpg|thumb|ಮುಕ್ಕಾರ್ ಬಲಿ]] # [[ತುಳುನಾಡ್]]‍ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪದಕೋಶಡ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕ್‍ಡ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪದೊ ಭೂತ. ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆದ ಪದಕೋಶೊಡು ಭೂತ ಪದ ಇದ್ದಿ. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡುಲಾ ಇದ್ದಿ. ಅಂಚಾದ್ ಈ ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಗ್‍ಲಾ ತುಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕೊಡ್ದು ಭೂತೊ ಪದ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. # ಆರಾಧನೆ ಪನ್ಪುನ ಪರಂಪರೆ [[ತುಳುನಾಡ್]]‍ಡ್ ದೈವ(ಭೂತ) ದೇವೆರೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅತ್ತ್‌. ಈ ರಡ್ಡೆನ್‍ಲಾ ತುಳುವೆರ್ ಬದುಕೊಂದುಲ್ಲೆರ್. # ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊಡುದಿಂಚಿ ಭೂತೊದ ಬದಲ್‍ಗ್ ದೈವೊ ಪದೊತ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದುಂಡು. # ಭೂತ+ಆರಾಧನೆ ಪಂಡ ಭೂತಾರಾಧನೆ. ಭೂತ ನಂಬಿನಕ್ಲೆಗ್ ಇಂಬು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ನಂಬಂದ್‍ನಕ್ಲೆಗ್ ಅಂಬು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಂಬು ಪಂಡ ಶಿಕ್ಷೆ. ಅಂಚಾದ್ ಶಿಕ್ಷೆ ಬುಕ್ಕೊ ರಕ್ಷೆಗಾತ್ರೊ ನಂಬುನಕುಲು ಭೂತಡ್ದಾವರೊ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ದಾನೆಂಡಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡುಂದು ನಂಬೊಂದೇ ಬತ್ತೆರ್. ನಂಬುನಕ್ಲೆಗ್ ಕಾರಣಾಂತರೊಡು ಭೂತ ಮೈಸೇರುಂಡುಂದು ನಂಬಿಯೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಭೂತ ನರಮಾನ್ಯನ ಮೈಸೇರೊಂದು ಎಡ್ಡೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಮದಿಪು, ಹಾಳ್‍ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಮದಿಪು ಕೊರೊಂದು ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ದೇವೆರ್‍ಗ್ ಪರಕ್ಕೆ ಪಾಡುನಂಚನೆ ಭೂತಗುಲಾ ಪರಕ್ಕೆ ಪಾಡುನ, [[ಕೋಲೊ]] ಕೊರ್ಪುನ, [[ನೇಮೊ]] ಮಲ್ಪುನ,[[ತಂಬಿಲ]] ಬಲಸುನ, [[ಅಗೆಲ್]] ಬಲಸುನ ಕ್ರಮೊ ನಡತ್ತೊಂದು ಉಂಡು. ಭೂತ ಆರಾಧನೆದ ಸಮಯೊಡು ಮೈಕ್ ವೇಷಭೂಷಣೊ ಪಾಡೊಂದು, [[ಅಣಿ]] ಕಟ್ಟೊಂದು, [[ಮುಗೊ]]ಕಟ್ಟೊಂದು, ಕೈಟ್ [[ಸುರಿಯೆ]] ಪತ್ತೊಂದು, [[ಬಿಲ್ಲ್‌ ಪಗರಿ]] ಪತ್ತೊಂದು, [[ಗಗ್ಗರೊ]] ಕಟ್ಟೊಂದು ಇಂಚ ಭೂತ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ನಲಿಪುನ ಆರಾಧನಾ ಲೇಸ್‍ಗ್ ಭೂತಾರಾಧನೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. # ಭೂತಾರಾಧನೆ ಆರಾಧನಾ ಪರಂಪರೆಡ್‍ದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ನ ಪದೊ ಅತ್ತ್. ಅವು ಆರಾಧನೆನ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಸೂಚಿಸವುನ ತುಳು ಪದೊ. # ದೈವ+ಆರಾಧನೆ ಪಂಡ ದೈವಾರಾಧನೆ. ಭೂತಾರಾಧನೆಗ್ ದೈವಾರಾಧನೆಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ದೇವೆರೆ ಆರಾಧನೆದಂಚನೆ ದೈವ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೆ. ದೈವದೇವೆರೆಡ ಭಯಭಕ್ತಿ ಜನಪದೆರೆಡ ಉಂಡು. ==ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಪ್ರಭೇದೊಲು== [[ಫೈಲ್:Chanudi Bhoota 3.jpg|thumb|ಚಾಮುಂಡಿ ದೈವೊ ಮುಗೊ ದೀಡುನ ಸಮಯೊ]] # [[ಕೋಲೊ]] # [[ಜಾಲಾಟೊ]] # [[ನೇಮೊ]] # [[ಬಂಡಿಜಾತ್ರೆ]] # [[ಮೈಮೆ]] # [[ಮೆಚ್ಚಿ]] # [[ಕೆಂಡಸೇವೆ]] # [[ಒತ್ತೆಕೋಲ]] # ದೊಂಪೊದ ಬಲಿ == ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಇತಿಹಾಸೊ == [[ಫೈಲ್:Bhoota Barane.jpg|thumb|ಭೂತೊ ಬಾರಣೆ]] # ಕ್ರಿ.ಶ, ೧೩೭೯ಡ್ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕುದ ಕಾಂತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ತಿಕ್‍ನ ಶಾಸನೊ. ಈ ಶಾಸನೊಡು '''ದೈವಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿದವರು''' ಪನ್ಪುನ ಪದೊತ ಬಳಕೆ. # ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕುದ ಉದ್ಯಾವರೊಡು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೪೩ಡ್ ತಿಕ್‍ನ ಶಾಸನೊಡು '''[[ನಂದಳಿಕೆ ದೈವೊ]]'''ಲೆನ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು. # ಕ್ರಿ.ಶ.೧೪೯೯ಡ್ ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕುದ ಕಾಪುಡು ತಿಕ್‍ನ ಶಾಸನೊಡುಲಾ '''ನಂದಳಿಕೆ ದೈವ'''ದ ಪ್ರಸ್ತಾಪೊ ಉಂಡು. # ಕ್ರಿ.ಶ.೧೪೪೬ಡ್ ತಿಕ್‍ನ ಬಸ್ರೂರು ಶಾಸನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೬೬ಡ್ ತಿಕ್‍ನ ಬಾರಕೂರು ಶಾಸನೊಡು [[ಬೊಬ್ಬರ್ಯ]] ಭೂತೊದ ಪುದರುಂಡು. # ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೩೨ಡ್ ಸುಳ್ಯೊದ ಎಡಮಂಗಿಲೊಡು ತಿಕ್‍ನ ಶಾಸನೊಡು '''[[ಶಿರಾಡಿ|ಸಿರಾಡಿ ದೈವ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಾದ ತುಪ್ಪದೊಳು''' ಪನ್ಪಿ ಪದೊ ಉಂಡು. == ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಡ್ದನ == ಪಾರ್ತನೊಲು ಭೂತೊಕ್ಲೆನ ಪುಟ್ಟು, ಪ್ರಸರಣೊ, ಕಾರಣಿಕೊನು ನಿರೂಪಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪದ್ಯೊರೂಪೊದ ಕತೆಕುಲು. [[ಪಾಡ್ದನ]], ಸಂದ್, [[ಸಂದಿ]], ಇಂಚ ಬೇತೆಬೇತೆ ರೂಪೊಡು ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. == ಭೂತೊಗ್ಲೆ ಉಗಮ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಗೀಕರಣೊ == # ಸೀಮೆದ ಭೂತೊಲು # ಮಾಗಣೆ ಭೂತೊಲು # ಗ್ರಾಮ ಭೂತೊಲು # ಗುತ್ತುದ ಭೂತೊಲು # ಕುಟುಂಬೊದ ಭೂತೊಲು == ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಭೂತೊಲು == # [[ಅಂಗಾರೆ]] #[[ಅಂಗಾರ ಬಾಕುಡೆ]] #[[ಅಂಗಾರ ಕಲ್ಕುಡೆ]] #[[ಅಂಬೆರ್ಲು]] #[[ಅಕ್ಕಮ್ಮ ದೈಯಾರು]] #[[ಅಕ್ಕೆರಸು ಪೂಂಜೆದಿ]] #[[ಅಕ್ಕೆರ್ಲು]] #[[ಅಜ್ಜೆರ್ನಾಯೆ]] #[[ಅಡ್ಕತ್ತಾಯೆ]] #[[ಅಡ್ಕದ ಭಗವತಿ]] #[[ಅಡಿಮಣಿತ್ತಾಯ]] #[[ಅಡಿಮರಾಂಡಿ]] #[[ಅತ್ತಾವರ ದೈಯೊಂಗುಲು]] #[[ಅಬ್ಬಗೆ ದಾರಗೆ]] #[[ಅಬ್ಬೆರ್ಲು]] #[[ಅಯ್ವೆರ್ ಬಂಟೆರ್]] #[[ಅರಸುಭೂತೊ]] #[[ಅರಸುಲು]] #[[ಆಚಾರಿ ಬೂತೊ]] #[[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ]] #[[ಆನೆಕಟ್ನಾಯೆ]] #[[ಆಲಿಭೂತೊ]] #[[ಆಲಿಸೆಯಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಈರಬದ್ರೆ]] #[[ಈಸರ ಕುಮಾರೆ]] #[[ಉಮ್ಮಳಾಯೆ]] #[[ಉಮ್ಮಳಿ]] #[[ಉರಿಮರ್ತಿ]] #[[ಉರಿಯಡಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಉಳ್ಳಾಕುಲು]] ##[[ಇರ್ವೆರ್ ಉಳ್ಳಾಕುಲು]] ##[[ಎಲ್ಯ ಉಳ್ಳಾಕುಲು]] ##[[ಮಲ್ಲ‌ಉಲ್ಲಾಕುಳು]] #[[ಉಳ್ಳಾಯೆ]] ##[[ಒರಿ ಉಳ್ಳಾಯೆ]] ##[[ಒರ್ಮುಲ್ಲಾಯೆ]] ##[[ಒರ್‍ಮುಲ್ಲಾಯೆ]] #[[ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] ##[[ಅನಂತಾಡಿದ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] ##[[ಕೆಲಿಂಜದ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] ##[[ಕೇಪುದ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] ##[[ಬಲ್ನಾಡು ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] https://tcy.wikipedia.org/s/9xf ##[[ಒಕ್ಕೆತ್ತೂರುದ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] ##[[ಮಾಣಿದ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] ##[[ನಿಡ್ಲೆದ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] ##[[ಕಾಂಪ್ರಬೈಲ್‍ದ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ]] #[[ಎರುಕನಡೆ]] #[[ಎರುಬೇಡವೆ]] #[[ಒಂಜರೆ ಕಜ್ಜದಾಯೆ]] #[[ಒಕ್ಕುಬಲ್ಲಾಳೆ]] #[[ಒರ್ಮುಗೊತ್ತಾಯೆ]] #[[ಓಡಿಲ್ದಾಯೆ]] #[[ಕಂಟಿರಾಯೆ]] #[[ಕಂಬೆರ್ಲು]] #[[ಕಂಡತಾಯೆ]] #[[ಕನಪಡಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಕನಲ್ಲಾಯೆ]] #[[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] #[[ಕಬಿಲ]] #[[ಕರಿಯನಾಯಕ]] #[[ಕರಿಯಮಲ್ಲ]] #[[ಕಲ್ಕುಡೆ]] ##[[ಅನ್ನರ ಕಲ್ಕುಡೆ]] #[[ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]] ##[[ಉಬಾರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]] ##[[ಒರ್ತೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]] ##[[ವರ್ತೆಕಲ್ಲುರ್ಟಿ]] ##[[ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ]] ##[[ಸತ್ಯಜಾವತೆ]] #[[ಕಲ್ಲೂರತ್ತಾಯೆ]] #[[ಕಲ್ಲೇರಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಕಲಲ]] #[[ಕಳುವೆ]] #[[ಕಾಂಜವೆ]] ##[[ಕುಜುಂಬ ಕಾಂಜವೆ]] ##[[ಕಾಚುಕುಜುಂಬ]] #[[ಕಾಂತಬಾರೆ]] #[[ಕಾಂತುನೆಕ್ರಿ]] #[[ಕಾಡೆದಿ]] #[[ಕಾಯರಡಿ ಬಂಟೆ]] #[[ಕಾರಿ]] #[[ಕಾರ್ಣವೆರ್]] ##[[ಗುರುಕಾರ್ನವೆರ್]] #[[ಕಾಳರ್ಕಾಯಿ]] #[[ಕಾಳಮ್ಮ]] #[[ಕಾಳರಾತ್ರಿ]] #[[ಕಾಳರಾಹು]] #[[ಕಾಳಿ]] ##[[ಬದ್ರಕಾಳಿ]] ##[[ಮಾಕಾಳಿ]] #[[ಕಾಳೆ]] #[[ಕಿನ್ನಿದಾರು]] #[[ಕಿನ್ನಿಮಾನಿ]] #[[ಕಿರಿಯಾಯೆ]] #[[ಕುಂಜೂರಾಯೆ]] #[[ಕುಂದಯ]] #[[ಕುಕ್ಕಿನಂತಾಯೆ]] #[[ಕುಕ್ಕಿಲ್ಲಾಯೆ]] #[[ಕುರ್ಕಲ್ಲಾಯೆ]] #[[ಕುಂಜಣಿಗೊ]] #[[ಕುದುಮುಲ್ದಾಯೆ]] #[[ಕುಮಾರೆ]] #[[ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]] #[[ಕುರವೆ]] #[[ಕುರಿಯಡಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಕುಲೆ]] #[[ಕೂಜುಲು]] #[[ಕೆಂಚಿಕೆಲುತ್ತಾಯೆ]] #[[ಕೆಂಜಲ್ತಾಯೆ]] #[[ಕೇತುರ್ಲಾಯೆ]] #[[ಕೆಂಬೆರ್ಲು]] #[[ಕೊಟ್ಯದಾಯೆ]] #[[ಕೊಡಂಗೆತ್ತಾಯೆ]] #[[ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಕೋಮರಯ್ಯೆ]] #[[ಕೊರಗೆ]] #[[ಕೊರಗತನಿಯೆ]] #[[ಕೊರತಿ]] ##[[ಮಲೆಕೊರತಿ]] #[[ಕೊಲ್ಲೂರಮ್ಮ]] #[[ಕೋಟಿ]] #[[ಕೋಟಿಪೂಂಜೆ]] #[[ಕೋಡೊದಜ್ಜೆ]] #[[ಕೋಡ್ದಬ್ಬು]] #[[ಗಂಡಗಣೊ]] #[[ಗಿಂಡೆ]] #[[ಗಿರಾವು]] ##[[ಪುತ್ತುಗಿರಾವು]] #[[ಗಿಳಿರಾಮೆ]] #[[ಗುಮ್ಟೆಮಲ್ಲೆ]] #[[ಗುರಮ್ಮ]] #[[ಗುರಿಕ್ಕಾರೆ]] #[[ಗುಳಿಗ]] ##[[ಆಕಾಸಗುಳಿಗ]] ##[[ಗುಳಿಗನ್ನಾಯೆ]] ##[[ಪಾತಾಳಗುಳಿಗ]] ##[[ಮಾರಣಗುಳಿಗ]] ##[[ಮುಳ್ಳುಗುಳಿಗ]] ##[[ರಾವುಗುಳಿಗ]] ##[[ಸಂಕೊಲಿಗೆಗುಳಿಗ]] ##[[ಸುಬ್ಬಿಗುಳಿಗ]] #[[ಗೆಜ್ಜೆಮಲ್ಲೆ]] #[[ಗೋವಿಂದೆ]] #[[ಚಂಡಿ]] ##[[ಚವುಂಡಿ]] ##[[ಚಾಮುಂಡಿ]] ##[[ಗುಡ್ಡೆಚಾಮುಂಡಿ]] ##[[ನೆತ್ತೆರ್ ಚಾಮುಂಡಿ]] ##[[ಪಿಲಿ]] ಚಾಮುಂಡಿ. ##[[ಮಡೆ ಚಾಮುಂಡಿ]] ##[[ಮಲೆ ಚಾಮುಂಡಿ]] ##[[ರುದ್ರಾಂಡಿ]] ##[[ರುದ್ರಾ ಚಾಮುಂಡಿ]] #[[ಚಾತು]] ##[[ಕುಟ್ಟಿಚಾತು]] #[[ಚಿಕ್ಕಸದಾಯಿ]] #[[ಚೆನ್ನಯ್ಯೆ]] #[[ಚೌಡಿ]] ##[[ಚೌಡಿಕೆ]] #[[ಜಂಗಬಂಟೆ]] ##[[ಜಂಗಬಂಟ್ರ್]] #[[ಚಂದರ್ಗತ್ತಾಯೆ]] #[[ಜಟಾಧಾರಿ]] #[[ಜಟ್ಟೊಗೆ]] #[[ಜಡೆತ್ತಾರ್]] #[[ಜದ್ರಾಯೆ]] #[[ಜಾರಂದಾಯೆ]] #[[ಜಾವದೆ]] ##[[ಇಸ್ಟೊಜಾವದೆ]] #[[ಜುಮಾದಿ]] ##[[ಕಂಟೆಲಜುಮಾದಿ]] ##[[ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ]] ##[[ಕೈರ್ ಜುಮಾದಿ]] ##[[ಜೂಮ್ರಜುಮಾದಿ]] ##[[ಪಂಚಜುಮಾದಿ]] ##[[ಪಡ್ಡೈಜುಮಾದಿ]] ##[[ಮರ್ಲ್‌ಜುಮಾದಿ]] ##[[ರತೊಜುಮಾದಿ]] ##[[ಸಾರಾಳಜುಮಾದಿ]] #[[ತಡ್ಯದಜ್ಜೆ]] #[[ತನ್ನಿಮಾನಿಗೊ]] #[[ತುಳುಭೂತೊ]] #[[ತೋಡಕುಕುಕ್ಕಿನಾರ್]] #[[ತೋಮಜ್ಜ]] #[[ದಂಡನಾಯಕೆ]] #[[ದಂಡೆರಾಜ]] #[[ದರ್ಗಂದಾಯೆ]] #[[ದುಗ್ಗಮ್ಮದೈಯಾರು]] #[[ದುಗ್ಗಲ್ಲಾಯೆ]] #[[ದುರ್ಗಂತಾಯೆ]] #[[ದೂರ್ದುಮೆ]] #[[ದೇಯಿ]] #[[ದೇವುಪೂಂಜೆ]] #[[ದೈಯೊಂಕುಲು]] #[[ಧರ್ಮದೈವೊ]] #[[ನಂದಿ]] ##[[ನಂದಿಗೋಣೆ]] #[[ನಾಗೆ]] ##[[ನಾಗನಂದಿ]] ##[[ನಾಗಬಿರ್ಮೆರ್]] ##[[ನಾಗಬೂತೊ]] ##[[ಬೂತನಾಗ]] ##[[ಮಂಙನಾಗೆ]] ##[[ಮಡೆನಾಗೆ]] #[[ನಾಡುಭೂತೊ]] #[[ನಾಯಕಬೂತೊ]] #[[ನಾಯರ್‍ಬೂತೊ]] #[[ನಾರಂಬಾಡಿ]] #[[ನಾಲ್‍ಕೈತ್ತಾಯೆ]] #[[ನಾಲ್‍ಕೈಬದ್ರೆ]] #[[ನೀಚೆ]] #[[ನೆತ್ತೆರ್ ಮುಗುಳಿ]] #[[ನೆಲ್ಲಿರಾಯೆ]] #[[ಪಂಜಣತ್ತಾಯೆ]] #[[ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಅಂಗಣತ್ತಾಯೆ]] ##[[ಅಂಬಾಡಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಉಡುಪಿದ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಉರಿಮರ್ಲೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಒಡ್ತೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಒರ್ನರ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಒರಿಬಂಟೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕಡಬದ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕಡೆಕ್ಕಾರ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕಾಡಬೆಟ್ಟು ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕುಂಟಾಲ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕುಡುಮೊದ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕುಪ್ಪೆಟ್ಟಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕುಪ್ಪೆ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕೂಳೂರು ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕೊಟ್ಯದ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಕೋರೆದಂಡ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಗೂಡುಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಗ್ರಾಮೊ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಚಾವಡಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ನಾಡ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಪಂಜಣತ್ತಾಯೆ]] ##[[ಪಟ್ಟೊದ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಪಾರೆಂಕಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಪೊಟ್ಟ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಮನಿಪನ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಮುಗೇರ ಪಂಜರ್ಲಿ]] ##[[ರುದ್ರ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ವರ್ಣರೊ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] ##[[ಸೇಮಕಲ್ಲ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ]] #[[ಪಟ್ಟದಭೂತೊ]] #[[ಪಡುಕಣತ್ತಾಯೆ]] #[[ಪಡುವಟ್ನಾಯೆ]] #[[ಪಯ್ಯಬೈದ್ಯೆ]] #[[ಪರಮೇಶಿ]] #[[ಪರವ]] #[[ಪಾಲಕತ್ತಾಯೆ]] #[[ಪಿಲಿಭೂತೊ]] #[[ಪುರಲಾಯೆ]] #[[ಪುರುಸೆ]] ##[[ಪುರ್ಸೆರ್]] ##[[ಪುರುಚಬೂತೊ]] ##[[ಜಗನ್ನಾಥ ಪುರುಸೆ]] ##[[ಜಗಪುರುಸೆ]] ##[[ಜೋಗಿಪುರುಸೆ]] ##[[ದೇವಪುರುಸೆ]] #[[ಪೆಲಡ್ಕತ್ತಾಯೆ]] #[[ಪೆರ್ದೊಳ್ಳು]] #[[ಪೊಟ್ಟಭೂತೊ]] #[[ಪೊಟ್ಟೊರಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಪೊಟ್ಟೊಳುಬೂತೊ]] #[[ಪೊಯ್ಯೆತ್ತಾಯೆ]] #[[ಪೊಸಮಾರಾಯೆ]] #[[ಪೊಸಬೂತೊ]] #[[ಪೊಸಲ್ದಾಯೆ]] #[[ಪೊಸೊಳಿಗೆ ಅಮ್ಮ]] #[[ಬಂಟಜಾವತೆ]] #[[ಬಂಟಬೂತೊ]] #[[ಬಂಟಾಂಡಿ]] #[[ಬಂಡಾರಿ]] #[[ಬಚ್ಚನಾಯಕ]] #[[ಬಬ್ಬರ್ಯೆ]] ##[[ಬಾಕಿಲ್‍ಬೊಬರ್ಯೆ]] #[[ಬರಮಲ್ತಾಯೆ]] #[[ಬಲಾವಂಡಿ]] #[[ಬವನೊ]] ##[[ನೇಲ್ಯರಾಯಬವನೊ]] #[[ಬಸ್ತಿನಾಯಕೆ]] #[[ಬಾಕುಡೆ]] #[[ಬಾಕುಡ್ತಿ]] #[[ಬಾಡುರಾಯೆ]] #[[ಬಾಮಕುಮಾರೆ]] #[[ಬಾರಗೆ]] ##[[ಬಾಲೆಬಾರಗೆ]] ##[[ಬೂಮಿಬಾರಗ]] #[[ಬಾಲಕುಮಾರೆ]] #[[ಬಾವನೊ]] #[[ಬಿಕ್ರಮೇಲಾಂಟೆ]] #[[ಬಿರ್ಮೆರ್]] #[[ಬಿರ್ಮೆರಜ್ಜಿ]] #[[ಬಿಲ್ಲರಾಯೆ]] #[[ಬಿಲ್ಲಾರ್ತಿ]] #[[ಬುದಾಬಾರೆ]] #[[ಬುದ್ಯಂತಾಯೆ]] #[[ಬೇಡವೆ]] #[[ಬೈದ್ಯನಾಥೆ]] #[[ಬೈರಾಗಿ]] #[[ಬೋಂಟೆಗಾರೆರ್]] #[[ಬೊಮ್ಮರ್ತಾಯೆ]] #[[ಬೊಳ್ತಾಯ್ತೊಲು]] #[[ಬೋಳಂಗಳತ್ತಾಯೆ]] #[[ಭಸ್ಮಮೂರ್ತಿ]] #[[ಬೂತರಾಜೆ]] #[[ಭೈರವೆ]] ##[[ಕಾಳಬೈರವೆ]] ##[[ನೆತ್ತೆರ್ ಬೈರವೆ]] ##[[ಪಾತಾಳಭೈರವೆ]] #[[ಬ್ರಾಣಬೂತೊ]] #[[ಬ್ರಾಣಮಾನಿ]] #[[ಬ್ರಾಣ್ತಿ]] #[[ಮಂಗಳೆರ್]] #[[ಮಂಗಾರಮಾನಿಗೊ]] #[[ಮಂಜಟಿನಾಯೆ]] #[[ಮಂಜಟಿಬೊಮ್ಮೆ]] #[[ಮಂಜೊಟಿಗೋಣೆ]] #[[ಮಂತ್ರೊದಾಯೆ]] #[[ಮಗ್ರಂದಾಯೆ]] #[[ಮಡಲಾಯೆ]] #[[ಮದ್ದಡ್ಕತಾಯೆ]] #[[ಮಡ್ಯೊಳೆ]] #[[ಮದಿಮಾಳ್]] #[[ಮಯಿಲೆ]] #[[ಮನ್ಡೆರ್‍ಬೂತೊ]] #[[ಮಮ್ಮಾಯಿ]] #[[ಮರ್ಮಳ್ತಾಯೆ]] #[[ಮರತ್ತಬೇಲೆದಾಯೆ]] #[[ಮಯ್ಯೊಂತಿ]] #[[ಮಲರಾಯಿ]] #[[ಮಲೆಯಾಳಬೂತೊ]] #[[ಮಲೆರಾಯೆ]] #[[ಮಾಂಕಾಳಿ]] #[[ಮಾಂದಿ]] #[[ಮಾನಿಬಾಲೆ]] #[[ಮಾಯಂದಾಲ್]] #[[ಮಾಯಿಲೆರ್‍ಬೂತೊ]] #[[ಮಾಯೊದ ಬಾಲೆ]] #[[ಮಾರಂದೈವ]] #[[ಮಾರಾವಂಡಿ]] ##[[ಅಡಿಮರಾವಂಡಿ]] #[[ಮಾರಾಳಮ್ಮ]] #[[ಮಾರಿಯಮ್ಮ]] #[[ಮಿಜಾರು ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಮಿತ್ತಂತಾಯೆ]] #[[ಮುಂಡತಾಯೆ]] #[[ಮುಂಡಿಪಾಡಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಮುಕ್ಕಬ್ಬೆ]] #[[ಮುಗೇರಬೂತೊ]] #[[ಮುಡದೇರ್]] #[[ಮುಡಿಪ್ಪುನ್ನಾಯೆ]] #[[ಮುಡಿಲ್ತಾಯೆ]] #[[ಮುರ್ತುರಾಯೆ]] #[[ಮೂಡಿಪಡಿತ್ತಾಯೆ]] #[[ಮೂಡಿಲ್ಲಾಯೆ]] #[[ಮೂಡೆದಾಯೆ]] #[[ಮೂಡೊಟ್ನಾಯೆ]] #[[ಮೂಜುಲ್ನಾಯೆ]] #[[ಮೂರ್ತಿಲ್ಲಾಯೆ]] #[[ಮೇರೆರೆ ಬೂತೊ]] #[[ಮೈಸಂದಾಯೆ]] #[[ಯರ್ಮಣ್ಣಾಯೆ]] #[[ರಾಜನ್‍ಬೂತೊ]] #[[ರಾವುತೆ]] ##[[ಕೇಚರಾವುತೆ]] ##[[ಗಡಿರಾವುತೆ]] ##[[ರಾಯರಾವುತೆ]] ##[[ರಾವುಬೂತೊ]] #[[ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ]] #[[ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ]] #[[ಶಿರಾಡಿಬೂತೊ]] #[[ಶಿವರಾಯೆ]] #[[ಸಂಪಿಗೆತ್ತಾಯೆ]] #[[ಸನ್ಯಾಸಿಹಿರಿಯಾಯೆ]] #[[ಸಬ್ಬಜ್ಜೆರ್ತೆರ್]] #[[ಸಬ್ಬಮ್ಮ]] #[[ಸಬ್ಬೆಡ್ಕರ್]] #[[ಸರ್ವೆರ್]] #[[ಸಿರಿ]] #[[ಸುಬ್ಬಮ್ಮ]] #[[ಸೂಕತ್ತೆರಿ]] #[[ಸೆಟ್ಟಿಬೂತೊ]] #[[ಸೊನ್ನೆ]] #[[ಸ್ವಾಮಿ]] #[[ಹನುಮಂತೆ]] == ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿವರೊ == # ಕೈಲ್ ಕಡ್ಪುನೆ (ಕೆಲವು ಭೂತೊಲೆಗು ಕೊಡಿಯೇರುದು) # ಕೋರಿಗುಂಟ # ಕಿರುವಾಳ್ ಜಪ್ಪುನೆ/ಭಂಡಾರ ಜಪ್ಪುನೆ # ಉತ್ಸವೊ (ನಲಿಕೆ ಸೇವೆ) # ಬಿರಿಪ್ಪುನೆ/ತಾನೊಡಪುನೆ # ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಅಯ್ಯಂಗಾಯಿ == ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಕಟ್ ಕಟ್ಲೆಲು == {{Main|ದೈವದ ಪದಿನಾಜಿ ಕಟ್ ಕಟ್ಲೆಲು}} ದೈವದ ಪದಿನಾಜಿ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಲೆಲು ಪಂಡ ದೈವ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಉಂತುನೆಕ್ ದುಂಬು ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರಿಪುನಡೆ ಮುಟ್ಟದ ಕ್ರಮೊಕುಲು. #ಕುಕ್ಕೆಲ್ ಪಾಳೆ ದೆಪ್ಪುನಿ #ಪಡಿಯರಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬೂಲ್ಯ ಪತ್ತುನಿ #ಅರ್ದಲ ಪಾಡುನಿ #ದಂಡೆ ಕಾಜಿ, ತರೆ ಪಟ್ಟ ದೀಪುನಿ #ಗಗ್ಗರದೆಚ್ಚಿ #ಅಣಿ ಪಾಡಿನೆ/ಕಟ್ಟುನಿ, ಸಿರಿಮುಡಿ ಏರುನಿ #ಮುಗ ದೀಪುನಿ/ಮುಗ ಏರುನಿ #ಪೂ ಅರಿ ಪಾಡುನಿ #ಮಲ್ಲ ವಸಾಯ -ಮಲ್ಲ ದರಿಪುನಿ #ಮೂಜಿ ಆರ್ಭಟೆ #ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬಲಿ #ಜೀಟಿಗೆನ್ ತಿಗಲೆಗ್ ಪತ್ತುನಿ #ಸಭೆನ್ ತೂಪುನಿ #ಗಡಿ ಸೇವೆ #ಬಾರ್ನೆ ಕೋರುಪುನಿ #ಬೂಲ್ಯ ಕೊರ್ಪುನಿ ==ಭೂತೊ ಕಟ್ಟುನ ಸಮುದಾಯ== # [[ನಲಿಕೆದಕುಲು]] # [[ಪಂಬದೆರ್]] # [[ಪರವೆರ್]] # [[ಪಾಣಾರೆರ್]] # [[ಫಣಿಕಾರೆರ್/ಮಲವೆರ್]] # [[ಬಣ್ಣನಾನ್ಸ್/ವರ್ಣನಾನ್ಸ್]] # ನೆಕ್ಕರೆರ್ == ಭೂತೊದ ವಾದ್ಯೊತಕುಲು == [[ವಾದ್ಯೊಲು|ವಾದ್ಯೊಲೆನ]] ಬಗೆಕುಲು # [[ಡೋಲು]] # [[ದುಡಿ]] # [[ತಾಸೆ]] # [[ತೆಂಬರೆ]] # ಸಮ್ಮೇಲೊ # [[ನಾಗಸೊರೊ]] # ಬ್ಯಾಂಡ್ ವಾಲಗೊ # ಶ್ರುತಿ == ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಬಣ್ಣೊಗಾರಿಕೆ == #ಪ್ರಾಣಿ ಸೂಚಕ ಭೂತೊಲೆನ ಮುಖವರ್ಣೊ #ರಾಜಸ ಸ್ವಭಾವೊದ ಅರಸು ಭೂತೊಲೆನ ಮುಖವರ್ಣೊ #ಪೊಣ್ಣು ಭೂತೊಲೆನ ಮುಖವರ್ಣೊ #ನೀಚ ಭೂತೊಲೆನ ಮುಖವರ್ಣೊ #ಮನುಷ್ಯೆ ಸೈತ್‍ದ್ ಭೂತೊ ಆಯಿನ ಭೂತೊಲೆನ ಮುಖವರ್ಣೊ == ಭೂತೊದ ಮುಗೊ == #ನರಮಾನ್ಯೆರೆನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಆಪುನ ಮುಗೊ #ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಆಪುನ ಮುಗೊ == ಭೂತೊದ ಆಯುದೊ == #[[ಅಡ್ಯಾಣೊ]] #[[ಕಡ್ತಲೆ]] #[[ಕತ್ತಿ]] #[[ಕೆಂಡೊ]] #[[ಚವಲೊ]] #[[ಬಾಣೊ]] #[[ಬಿಲ್ಲ್]] #[[ಬೆತ್ತ]] #[[ಸುರಿಯೆ]] #[[ಸೂಟೆ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗೊ:ಭೂತೊಲು]] q45dqf109cen4ablrt1r07yezxrt2z7 0 4607 364442 212674 2026-08-11T11:57:39Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364442 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 25em;" |+ style="font-size:larger;" | '''ಬೂಮಿ''' [[Image:Earth symbol (bold).svg|24px|🜨]] |- | colspan="2" style="font-size: 90%; text-align:center; background:#000000" | [[Image:The Blue Marble (remastered).jpg|frameless|center| ಅಪೋಲೊ ೧೭ಡ್ದ್ ತೋಜಿನಂಚ ಬೂಮಿದ ಚಿತ್ರೊ]] |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size:smaller;"| [[:en:The Blue Marble|ನೀಲಿ ಗೋಲಿ]]ದಂಚ ತೋಜುನ ಬೂಮಿ; [[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೊ ೧೭]] ದೆತ್ತ್‌ನ ಚಿತ್ರೊ. |- ! colspan="2" style="background: #c0c0ff;"| [[:en:Orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ದ ಗುಣೊಲು |- | ಅಪರವಿ | ೧೫೨,೦೯೭,೭೦೧ [[:en:kilometre|ಕಿ.ಮೀ.]]<br/>(೧.೦೧೬ ೭೧೦ ೩೩೩ ೫ [[:en:Astronomical unit|AU]]) |- | ಪುರರವಿ | ೧೪೭,೦೯೮,೦೭೪ ಕಿ.ಮೀ. <br/> (೦.೯೮೩ ೨೮೯ ೮೯೧ ೨ AU) |- | [[:en:Semi-major axis|ಮಲ್ಲ ಅಕ್ಷೊ]] | ೧೪೯,೫೯೭,೮೮೭.೫ ಕಿ.ಮೀ. <br/> (೧.೦೦೦ ೦೦೦ ೧೧೨ ೪ AU) |- | [[:en:Semi-minor axis|ಎಲ್ಯ ಅಕ್ಷೊ]] | ೧೪೯,೫೭೬,೯೯೯.೮೨೬ ಕಿ.ಮೀ. <br/> (೦.೯೯೯ ೮೬೦ ೪೮೬ ೯ AU) |- | ಕಕ್ಷೆಯ [[:en:circumference|ಪರಿಧಿ]] | ೯೨೪,೩೭೫,೭೦೦ ಕಿ.ಮೀ. <br/>( ೬.೧೭೯ ೦೬೯ ೯೦೦ ೭ AU) |- | [[:en:Eccentricity (orbit)|ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿ]] | ೦.೦೧೬ ೭೧೦ ೨೧೯ |- | [[:en:Sidereal year|ನಕ್ಷತ್ರೊದ ವರ್ಸೊ]] | ೩೬೫.೨೫೬ ೩೬೬ [[:en:day|ದಿನ]] <br/> (೧.೦೦೦ ೦೧೭ ೫ [[:en:julian year (astronomy)|a]]) |- | [[:en:Synodic period|ಯುತಿ ಅವಧಿ]] | n/a |- | [[:en:Orbital speed|ಜಾಸ್ತಿ ಕಕ್ಷಾ ವೇಗೊ]] | ೩೦.೨೮೭ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣೊ <br/> (೧೦೯,೦೩೩ [[:en:kilometre per hour|ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.]]) |- | [[:en:Avg. Orbital Speed|ಸರಾಸರಿ ಕಕ್ಷಾ ವೇಗೊ]] | ೨೯.೭೮೩ [[:en:kilometre per second|ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣೊ]] <br/> (೧೦೭,೨೧೮ [[:en:kilometre per hour|ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.]]) |- | ಕಡಮೆ ಕಕ್ಷಾ ವೇಗೊ | ೨೯.೨೯೧ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣೊ <br/> (೧೦೫,೪೪೮ [[:en:kilometre per hour|ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.]]) |- | [[:en:Inclination|ಓರೆ]] | ೦ <br/> ([[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಸಮಭಾಜಕ ರೇಕೆಗ್ ೭.೨೫°) |- | ಆರೋಹಣ ಸಂಪಾತೊದ ರೇಕಾಂಸೊ | ೩೪೮.೭೩೯ ೩೬° |- | [[:en:Argument of the perihelion|Argument of the perihelion]] | ೧೧೪.೨೦೭ ೮೩° |- | ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹೊ ಸಂಕ್ಯೆ | ೧ ([[ಚಂದ್ರೆ]]) <br/> ''([[:en:3753 Cruithne|3753 Cruithne]] ಲೇಕನೊನುಲಾ ತೂಲೆ)'' |- ! colspan="2" style="background: #c0c0ff;" | ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು <!-- The following numbers through volume are IUGG reference values and computed terms expressed to as many digits as are significant. They should not be changed without good reason. //--> |- | Aspect Ratio | ೦.೯೯೬ ೬೪೭ ೧ |- | [[:en:Ellipticity|ದೀರ್ಘ ವೃತ್ತೀಯತೆ]] | ೦.೦೦೩ ೩೫೨ ೯ |- | [[:en:Equator|ಸಮಭಾಜ]]ಕ ರೇಕೆದ [[:en:diameter|ವ್ಯಾಸೊ]] | ೧೨,೭೫೬.೨೭೪ ಕಿ.ಮೀ. |- | [[:en:geographical pole|ಧ್ರುವ]]ಲೆ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸೊ | ೧೨,೭೧೩.೫೦೪ ಕಿ.ಮೀ. |- | [[:en:Earth radius#Quadratic mean radius:|ಸರಾಸರಿ]] ತ್ರಿಜ್ಯೊ | ೬,೩೭೨.೭೯೭ ಕಿ.ಮೀ. |- | ಸಮಭಾಜಕದ ಪರಿಧಿ | ೪೦,೦೭೫.೦೨ ಕಿ.ಮೀ. |- | [[:en:Meridional|Meridional]] circumference | ೪೦,೦೦೭.೮೬ ಕಿ.ಮೀ. |- | ಸರಾಸರಿ ಪರಿಧಿ | ೪೦,೦೪೧.೪೭ ಕಿ.ಮೀ. |- | [[:en:Spheroid#Surface area|ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ]] | ೫೧೦,೦೬೫,೬೦೦ [[:en:square kilometre|ಕಿ.ಮೀ.²]] |- | ನೆಲತ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ | ೧೪೮,೯೩೯,೧೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.² (೨೯.೨&nbsp;%) |- | ನೀರಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | ೩೬೧,೧೨೬,೪೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.² (೭೦.೮&nbsp;%) |- | [[:en:Volume|ಗಾತ್ರ]] | ೧.೦೮೩ ೨೦೭ ೩{{e|೧೨}} [[:en:cubic kilometre|ಕಿ.ಮೀ.³]] |- | [[:en:Mass|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]] | ೫.೯೭೪೨{{e|೨೪}} [[:en:kilogram|kg]] |- | ಸರಾಸರಿ [[:en:density|ಸಾಂದ್ರತೆ]] | ೫,೫೧೫.೩ [[:en:kilogram per cubic metre|kg/m³]] |- | ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ [[:en:gravity|ಗುರುತ್ವೊ]] | ೯.೭೮೦ ೧ [[:en:metre per second squared|m/s²]]<br />(೦.೯೯೭ ೩೨ [[:en:Acceleration due to gravity|g]]) |- | [[:en:Escape velocity|ಮುಕ್ತಿ ವೇಗೊ]] | ೧೧.೧೮೬ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣೊ ೩೯,೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.≅ |- | [[:en:Sidereal day|ನಕ್ಷತ್ರೊಲೆ ದಿನೊ]] | ೦.೯೯೭ ೨೫೮ [[:en:day|ದಿನೊ]] (೨೩.೯೩೪ [[:en:hour|ಗಂಟೆ]]) |- | ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೊ ವೇಗೊ | ೪೬೫.೧೧ ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ (ಸಮಭಾಜಕೊಡು) |- | [[:en:Axial tilt|ಅಕ್ಷೊದ ಓರೆ]] | [[:en:degree (angle)|೨೩.೪೩೯ ೨೮೧°]] |- | ಉತ್ತರ ಧ್ರುವೊದ ವಿಷುವದಂಶ | ೦° (೦ ಘಂಟೆ ೦ ನಿಮಿಷ ೦ ಕ್ಷಣ) |- | [[:en:Declination|ಗಂಟಾ ವೃತ್ತಾಂತೊ]] | +೯೦° |- | [[:en:Albedo|ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಸೊ]] | ೦.೩೬೭ |- | ಮಿತ್ತಮೈತ ಬೆಚ್ಚ | {| cellspacing="0" cellpadding="0" border="0" style="background: #f9f9f9;" ! width="50" align="left"|ಕಡಮೆ ! width="50" align="left"|ಸರಾಸರಿ ! width="50" align="left"|ಎಚ್ಚ |- | ೧೮೫ [[:en:kelvin|ಕೆ]] || ೨೮೭ ಕೆ || ೩೩೧ ಕೆ |- | -೮೮.೩ [[:en:Celsius|°ಸೆ.]] || ೧೪ °ಸೆ. ||೫೭.೭ °ಸೆ. |} |- | [[:en:Atmospheric pressure|ವಾತಾವರಣೊದ ಒತ್ತಡೊ]] | ೧೦೧.೩ [[:en:kPa|kPa]] ([[:en:MSL|MSL]]) |- | Adjective | Terrestrial, Terran, Telluric, Tellurian, Earthly, Earthling (lifeforms) |- ! colspan="2" style="background: #c0c0ff;" | Atmospheric constituents |- | [[:en:Nitrogen|ಸಾರಜನಕೊ]] | ೭೮.೦೮ % |- | [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] | ೨೦.೯೪ % |- | [[:en:Argon|ಆರ್ಗಾನ್]] | ೦.೯೩ % |- | [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] | ೦.೦೩೮ % |- | ನೀರಾವಿ | ಕಮ್ಮಿ ಪ್ರಮಾಣೊ (ಪ್ರಮಾಣೊ [[:en:climate|ಹವಾಮಾನ]]ದ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬಿತವಾದುಂಡು) |- | align="center" colspan="2" | |} '''ಬೂಮಿ''' (ಗುರ್ತ: [[file:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]]) - ಉಂದು [[ಸೌರವ್ಯೂಹ|ಸೌರಮಂಡಲ]]ಡ್ ೫ನೇ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಹ. ಸೂರ್ಯಡ್ದ್ ಏರುನ ಕ್ರಮೊಡು ೩ನೇ [[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹ ಆದುಂಡು]]. [[ಸೌರವ್ಯೂಹ|ಸೌರಮಂಡಲ]]ತ ಗಟ್ಟಿರೂಪೊದ ಗ್ರಹಕ್ಲೆಡ್ ರಾಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗಾತ್ರೊಡು ಮಲ್ಲ ಗ್ರಹ. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಮಾನ್ಯೆರೆಗ್ ಇತ್ತೆ ತೆರಿದಿಪ್ಪುನಂಚ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಡು ಜೀವ ಸಮೂಹ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಕಾಯ - ಭೂಮಿ. ಆತ್ತಂದೆ ಅಲ್ಪ ಇಂದತ ಸಾಂದ್ರತೆಲಾ ದಿಂಜ ಜಾಸ್ತಿ. == ಚರಿತ್ರೆ == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಭೂಮಿ [[:en:Age of the Earth|೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷ]]ಲೆ ಪಿರಾಕ್‌ಡೆ ರೂಪೊ ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಭೂಮಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಆಯಿನ [[ಚಂದ್ರೆ|ಚಂದ್ರ]] ಅಯಿತ ವಂತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ೪೫೩ ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊಲೆ ಪಿರಾಕ್‌ಡೆ ರೂಪೊ ಪಡೆತ್ಂಡ್. == ಖಗೋಳದ ದೂರ ಮಾನೊ == * [[ಸೂರ್ಯ]]ಡ್ದ್ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ-೧೪೯,೫೯೭,೮೮೭.೫ ಕಿ.ಮೀ. (೧.೦೦೦ ೦೦೦ ೧೧೨ ೪ ಖಗೋಳ ಮಾನೊ''') ಇಂದೆನ್ [[ಸೌರವ್ಯೂಹ]]ದ ವಿವರಣೆಡ್ ಈ ದೂರೊನ್ ೧ ಖಗೊಲ ಮೂಲಮಾನವಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊ ದೀತೆರ್. ಅಯಿನ್ ಸುಲಬೊ ಮಲ್ಪೆರೆಗಾದ್ ೧೫,೦೦,೦೦,೦೦೦=೧೫ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ನ್ ೧ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಲ ಮೂಲಮಾನವಾದ್ ಲೆಕ್ಕೊ ದೀತೆರ್. ೧೫೦೦೦೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ.= ೧AU = ೧ [[:en: Astronomical unit|Astronomical Unit]]. == ಪರಿಚಯೊ == * ಭೂಮಿದ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಮಸ್ತ್ [[:en:tectonte|ಫಲಕ]] ಆದ್ ಪುಡಾದುಂಡು. ಈ ಬೂಪಲಕೊಲು ನಿದಾನವಾದ್ ಬೂಮಿಡ್ದ್ ಅಂಚಿಡ್ದಿಂಚಿ ಅಸ್ತೆನೋ ಗೋಳದ ಮಿತ್ತ್ ಪರಿಪುಂಡು. ಬೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಬಾಗೊ ನಾನೊಲ ದಿಂಜ ಕ್ರಿಯೆದ್ದ್ ಕೂಡ್ದುಂಡು. ಬೂಮಿದ ದಿಂಜ ಮೇಲ್‌ದ ಪದರೊ ಚಿಪ್ಪು. ಉಂದು ಸಿಲಿಕ - ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಇಂದೆತ ಪಿದಯಿದ ಪದರೊ, ಸಿಲಿಕ - ಮೆಗ್ನೇಸಿಯಂ ಇಂದೆತ ತಿರ್ತ ಪದರೊಡ್ದ್ ಕೂಡುದುಂಡು. ಖಂಡದ ತಿರ್ತ್ ಚಿಪ್ಪು ದಿಂಜ ಮಂದೊ ಉಂಡು. * ಆಂಡ ಕಡಲ್ದಡಿಟ್ಸಾ ತೆಲುಪಾದುಂಡು. [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]] ಅರ್ದೊ ಗಟ್ಟಿ ಸ್ತಿತಿಡುಂಡು. ಉಂದು ಮಾತ ಲೋಹೊಲೆನ ಭಂಡಾರೊ. ಬೂಗರ್ಬೊ ಕರ್ಬೊ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕ್ಕಲ್‌ಡ್ದ್ ಉಂಡಾತ್ಂಡ್. ಬೂಮಿದ ನಿಲೆ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ.]] ಜೀವ ಸಂಪೊತ್ತುದ ಅಸ್ತಿತ್ವೊದ ಕಾರಣೊಡ್ದು ಬೂಮಿದ [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ದಿಂಜ ಬದಲಾದುಂಡು. * ಈ ಜೀವ ಸಂಪೊತ್ತುಲು ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನ ಪರಿಸರ ಸಮ ಇದ್ಯಾಂತೆ ಬೂಮಿದ ಮಿತ್ತ ಮೆಯಿ ದಿಂಜ ಬದಲಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಿತ್ತಮೈತ ಸುಮಾರ್ ೭೧% ಬಾಗೊ ಉಪ್ಪು ನೀರ್‌ದ ಕಡಲಾದ ಪರಡ್‌ದುಂಡು. ಒರಿನ ಮಿತ್ತಮೈ ಬೂಖಂಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೀಪೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದುಂಡು. ಬೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಸುತ್ತುಬರಿತ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಡುಟು ಬಾರಿ ವಿನಿಮಯ ಕ್ರಿಯೆಲು ನಡಪುಂಡು.. * ಒಂತೆ ಮಲ್ಲವುಂದೇ ಪನೊಡಾಪುನ ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಸಾಗರೊಲೆಡ್ ಎತ್ತರತಗ್ಗ್‌ಲು ಉಂಡಾಪುಂಡು. ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊದ ಕಾಲೊಡ್ದು ಈ ಎತ್ತರತಗ್ಗ್‌ಲು ಬೂಮಿದ ಅಕ್ಷೀಯ ಸುತ್ತುನ ವೇಗೊನು ನಿದಾನಾದ್ ಕಡಮೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಬೂಮಿದ ಇತಿಹಾಸೊದ ಸುರೂತ ಬಾಗೊಡು ಧೂಮಕೇತು ತಾಗ್‌ನಗ ಕಡಲ್ ಉಂಡಾಂಡ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಒಂಜಿ ಸಿದ್ದಾಂತೊ. * ಅಯಿಡ್ದ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಲು ತಾಗ್‌ನೆಡ್ದ್ ಮಿತ್ತಮೈ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾನೊಡು ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿಪ್ಪು. ಓತೆ ಆಯಿನ ಬೂಮಿ ಕಕ್ಷೆ ಕಾಲೊಡ್ದು ಬೂಮಿದ ಮಿತ್ತಮೈ ಮಸ್ತ್ ಬಾಗೊಲು ಹೊಮೊನು ಪೊದೆತ್‌ನ ಹಿಮಯುಗಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆದಿಪ್ಪು. [[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless|upright=1.5|center]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] 2gqv5wkyz0krnd3bycae8audh6x2x94 4 4774 364218 364129 2026-08-10T15:54:36Z ChiK 1136 /* I */ಪೊಸ ವಿಭಾಗ 364218 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ga55qzf2jpba78x4f7nvlrul41ludlk 364219 364218 2026-08-10T15:56:17Z ChiK 1136 /* Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia */ 364219 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== kvp5caw5raa90o5dr2vmh5vgzeiy5uh 364221 364219 2026-08-10T16:35:20Z Bharathesha Alasandemajalu 37 /* discussion/support */ 364221 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) 42pszrgpwhjrnogy7gjvcxg1upsx94y 364252 364221 2026-08-11T05:12:52Z Pavanaja 63 /* discussion/support */ 364252 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) 50oyjvuznl2h6mux6la9eaydymb2r1e 364254 364252 2026-08-11T05:32:24Z Vishwanatha Badikana 38 /* discussion/support */ 364254 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) bk94hl952qam8r1f351tuaphf0blqej 364255 364254 2026-08-11T05:34:05Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364255 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) d8guyk1oq9s4brkhyxk1dqaj4v5z7u4 364300 364255 2026-08-11T10:19:19Z Prajna gopal 5252 /* Discussion for logo update */ 364300 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) bi24wtvj3ytlyvsz8a6y2dd2qty3jm2 364301 364300 2026-08-11T10:27:54Z Prajna gopal 5252 /* discussion/support */ 364301 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) 6ogjey5twmjlx2rsa45fssoyavhkjn7 364302 364301 2026-08-11T10:30:51Z Ashay vb 518 /* discussion/support */ 364302 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|Ashay vb]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೦, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) l7ieexq8y6lokpi4z592n8bdnc1h0ld 364305 364302 2026-08-11T10:52:32Z Saroja MK 3606 /* discussion/support */ 364305 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|Ashay vb]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೦, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} Support --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Saroja MK|Saroja MK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Saroja MK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) hgmm3r8ryduo84m04xmpbqbpwe6vf4x 364306 364305 2026-08-11T10:52:52Z Saroja MK 3606 /* discussion/support */ 364306 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|Ashay vb]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೦, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Saroja MK|Saroja MK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Saroja MK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) 4jkvdktdzd4vxsjo22z5jprmya0lvnf 364309 364306 2026-08-11T11:08:58Z Hariprasad Shetty10 6127 /* Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia */ 364309 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|Ashay vb]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೦, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Saroja MK|Saroja MK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Saroja MK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ ೨೦೨೬== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಅವಕಾಶ. ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿಶೇಷ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನೊನು ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಲಕ, ತುಳು ಸೇರ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಲೆಡ್ ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಿಸೆರೆ ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. ===ಅಭಿಯಾನೊದ ಅವಧಿ:=== 📅 ೧೫-೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ಈ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಪುನಕುಲು:<br> ✍️ ಪೊಸ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸಾವೊಲಿ<br> 📝 ಇತ್ತಿನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ<br> 🌏 ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆನ್ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪೊಲಿ<br> ===ಬೊಮ್ಮಾನೊಲು=== ತುಳು ಸಮುದಾಯದ ಸುರುತ 3 ವಿಜೇತರೆಗ್ <br> 🥇 ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ₹10,000/-<br> 🥈 ರಡ್ಡನೆ ಬಹುಮಾನ – ₹5,000/-<br> 🥉 ೩ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹3,000/-<br> 📜 '''ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಒಂಜಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊನುಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು'''. ಅಂಚಾದ್, ಮಲ್ಲ ಬಹುಮಾನ ಗೆಂದರೆ ತಯಾರಾದ್ ಉಪ್ಪುಲೆ! ನಿಕ್ಲೆನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಕೌಶಲ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆನ್ ಉಕ್ರೇನ್ ಗ್, ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಪರಂಪರೆನ್ ಭಾರತೊಗು ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪುನ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಭಾಗಿಯಾಲೆ. 👉 ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿಯಾನದ ಮಾಹಿತಿ, ನಿಯಮ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ: https://w.wiki/TP4v ಬಲೆ, ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುಗ... ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಪಾಲ್ ಗೆತ್ತೊನ್ಗ... ಬೊಮ್ಮಾನ ಗೆಂದುಗ! 🏆🌏[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]]) 7vpo4y45rli3dntukh0pc8iawl97dbt 364310 364309 2026-08-11T11:09:47Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ ೨೦೨೬ */ 364310 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|Ashay vb]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೦, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Saroja MK|Saroja MK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Saroja MK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ ೨೦೨೬== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಅವಕಾಶ. ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿಶೇಷ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನೊನು ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಲಕ, ತುಳು ಸೇರ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಲೆಡ್ ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಿಸೆರೆ ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. '''ಅಭಿಯಾನೊದ ಅವಧಿ:''' 📅 ೧೫-೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ಈ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಪುನಕುಲು:<br> ✍️ ಪೊಸ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸಾವೊಲಿ<br> 📝 ಇತ್ತಿನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ<br> 🌏 ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆನ್ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪೊಲಿ<br> '''ಬೊಮ್ಮಾನೊಲು''' ತುಳು ಸಮುದಾಯದ ಸುರುತ 3 ವಿಜೇತರೆಗ್ <br> 🥇 ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ₹10,000/-<br> 🥈 ರಡ್ಡನೆ ಬಹುಮಾನ – ₹5,000/-<br> 🥉 ೩ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹3,000/-<br> 📜 '''ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಒಂಜಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊನುಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು'''. ಅಂಚಾದ್, ಮಲ್ಲ ಬಹುಮಾನ ಗೆಂದರೆ ತಯಾರಾದ್ ಉಪ್ಪುಲೆ! ನಿಕ್ಲೆನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಕೌಶಲ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆನ್ ಉಕ್ರೇನ್ ಗ್, ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಪರಂಪರೆನ್ ಭಾರತೊಗು ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪುನ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಭಾಗಿಯಾಲೆ. 👉 ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿಯಾನದ ಮಾಹಿತಿ, ನಿಯಮ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ: https://w.wiki/TP4v ಬಲೆ, ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುಗ... ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಪಾಲ್ ಗೆತ್ತೊನ್ಗ... ಬೊಮ್ಮಾನ ಗೆಂದುಗ! 🏆🌏[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]]) okjg1f3x88mqmbbvpfetujrd1sy4m66 364311 364310 2026-08-11T11:11:29Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ ೨೦೨೬ */ 364311 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ಪಾತೆರಕತೆ|alpha=yes|'''ಚಾವಡಿ''' [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ ಬಗೆಟ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಸೊಲೆನ ಬಗೆಟ್, ಅಂಚನೆ ಕೆಲಸೊ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪಟ್ಟಾಂಗ ಪಾಡುನ ಮೀಚಿಲ್ ಪುಟೊ. *ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಲೇಕನೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಪಟ್ಟಾಂಗೊಲೆನ್ ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಸೇರಾಲೆ. *ಅವ್ವೇ ಲೇಕನೊದ ಪಟ್ಟಾಂಗೊ ಪುಟೊಡು ಲೇಕನೊಗು ಸೇರಾಯರ ಬೋಡಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಬಗೆಟ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ಆವೊಡಾಪುನ ಬೇಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆದ್ ದೀಡ್‍ಲೆ. *ಇತ್ತೇ ಇಪ್ಪುನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ಲೆನ್ ಸೇರಾಪುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒರೊ ನಾಡ್‍ದ್ ತೂಲೆ. *ಇಸೇಸೊ ಪುಟೊಲೆನ್ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿನಾತ್ ಗಲಸ್‍ಲೆ. ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾಲಿಸಿಲೆನ್ (ಕಾರ್ಯೊನೀತಿಲೆನ್)‌ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಡಾತೆ. *ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡ್ದ್ ಚಿತ್ರೊಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಲೆನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ನಕಲ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಕುಲು ದುಂಬುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊನ್ಲೆ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|WP:VPPOL}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ಪಿರಾಕ್‌ತ ಚಾವಡಿದ ಪಾತೆರಕತೆತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)d |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = c8ef14985778fd1d5adc8ebcf551ddce }}</noinclude> <!-- Please do not change the key value above --> <!--- don't write above/ಈ ಮಿತ್ತುಡ್ ಒವ್ವೆ ಬರವು ಬರೆವೊಡ್ಚಿ ---> {{clear}} == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ೧೭:೫೫, ೨೪ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kuldeepburjbhalaike|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೧೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ 2026ದ ಪ್ರಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲೇಖನ, ವಿಕಿಡಾಟ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜನೆ == ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನ್ಲೆ. *[[ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗೊಳು 2026]]--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) == Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages == <div style="width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;"> <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> [[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ''' <hr style="border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);" /> English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page. Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ. Tulu= '''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ. }} Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&oldid=30876200 --> :ಮೋಕೆತ ಎಡ್ಡೆಪುಲು --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೪, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == Logo change for 10th anniversary == {{tracked|T434176|resolved}} I would like to propose a logo change for our 10th anniversary celebration. The new logo will be used for a duration of three months. <gallery caption="Updated logos" widths="180px" heights="120px"> File:Wikipedia-logo-v2-tcy-10-alt.svg|WP 10 sitelogo for legacy vector skin File:WP10 Vector 2022 LOGO-tcy.svg|WP10 wordmark for vector 2022 skin File:WP10 Vector 2022 LINE-tcy.svg|WP10 tagline for vector 2022 skin </gallery> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==== Discussion for logo update==== # i will support as proposer [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೧, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I Support. This logo need Tulu Wikipedia 10th Anniversary --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನೊ == ಮಾತರೆಗ್ಲಾ ನಮಸ್ಕಾರೊ, ಈರ್ ಮಾತ ಉಷಾರ್ ಉಲ್ಲಾರ್ ಪಂದ್ ಎನ್ನುವೊ! ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಹಕಾರೊನ್ ಬಲಪಡುಪಾಯೆರೆ [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತೊದಾದ್ಯಂತೊ ಉಪ್ಪುನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಕಳೆದ ವರ್ಸೊ, ರಡ್ಡ್ ಬಾಸಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಸಹಕಾರೊದ ಅವಕಾಶೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸೆರೆ ನಮ [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಸೌಲಭ್ಯೊನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೊ. ನಮಕ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅನುಭವೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ ಆಧಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಮಾತಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ತಲುಪೆರೆ ಈ ವರ್ಸೊ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊನ್ ತಲುಪುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಓಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ಪುನೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶೊ. === ನಮಕ್ ದಾದ ಬೋಡು? === ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊರ್ದು ಒರಿ ಅತ್ತಂಡ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿವರೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನೆರೆ ಲೆಪ್ಪೊಲು ಕೊರ್ಪೊ: * ಈರೆನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊದ ಪುದರ್. * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ನಾಮನಿರ್ದೇಶನೊ ಆಯಿನ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಲು, ಅಗತ್ಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದ್ಯತೆಲೆನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರೊ. ಉಂದೆಟ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವಿಷಯೊಲು ಸೇರ್ದಿಪ್ಪೊಲಿ: * ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂಡ ಗಸ್ತು (patrolling) ಮಲ್ಪುನ ಸರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕೆಲಸೊಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಲು, ಟೂಲ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಟ್‌ಲು. * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್‌ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಸವಾಲುಲು. * ಕೊಡುಗೆದಾರರೆಗ್ ಎದುರಾಪಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಲು. * ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದ ಬೇರೆ ವಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಲು. === ಭಾಗವಹಿಸುನೆ ಎಂಚ === ದಯವಿತ್ತ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog](https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog) form] ನ '''೧೮ ಆಗಸ್ಟ್'''ದ ಉಲಾಯಿ ದಿಂಜಲೆ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊಗ್ ಇಷ್ಟೊ ಇತ್ತೆಂಡ, ಈ ಸಂದೇಶೊಗು ನೇರವಾದ್ ಮರುಉತ್ತರೊ ಕೊರ್ಪೆರೆಲಾ ಈರೆಗ್ ಸ್ವಾಗತೊ. === ದುಂಬುಗ್ ದಾದ ಆಪುಂಡು? === ಸಂಗ್ರಹಿಸಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿಲು ನಮಕ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು: * ದುಂಬುದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರೊಗ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಂಪರ್ಕಿತರೆನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಅರ್ಥೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರೆರೆ. * ಗಮನೊ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಾಯಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊದ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ. * ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಯೋಜನೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ. ಈರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ನಮ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ಪುವುವೊ, ಆಂಡ ಸಪೋರ್ಟ್ ಕೊರ್ಪಿನವು ಕೋರಿಕೆದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರೆನ ಸಮಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಲಭ್ಯವಿಪ್ಪುನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೋರಿಕೆನ್ ತಕ್ಷಣೊ ಸರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯೊ ಆಯಿಜಿಂಡಲಾ, ಸಾಧ್ಯವಾಯಿನಷ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದ ಅಗತ್ಯೊಲೆಗ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ದು ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಲ್ಪೆರೆ, ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ತವಾಯಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಸೂಕ್ತ ಡೆವಲಪರ್‌ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮಾತ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಮಲ್ಪುವುವೊ. ಈರೆನ ಸಮುದಾಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಕೈಜೋಡಿಸಾದ್ ಕೆಲಸೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾತೊಂದು ಉಲ್ಲೊ! '''Best wishes,''' ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Proposal: Standardizing Latin Digits for Dates, Times, and Math Calculations in Tulu Wikipedia == Hello everyone, I am writing in reference to [[Special:Permalink/363637#ತುಳುಟು ಅಂಕೆನ್ ಗಳಸುನ ಬಗೆಟ್]] to support the proposal regarding the usage of Latin digits (0, 1, 2, 3...) alongside or in place of Kannada digits (೦, ೧, ೨, ೩...) on Tulu Wikipedia. Standardizing Latin digits for specific technical areas provides several practical benefits: * '''Mathematical Calculations:''' Simplifies formulas, equations, and technical data display. * '''Dates & Times:''' Improves compatibility with automated templates, timestamps, and system functions. * '''Readability & Search:''' Makes content easier to search and navigate for broader audiences across different platforms. I strongly support implementing this change where necessary to improve Wikipedia's technical functionality while maintaining the linguistic integrity of Tulu content. Please share your thoughts and join the discussion! [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೪, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ===discussion/support=== # Support ---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೦೫, ೧೦ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # I suggest the use of Indo Arabic digits (0,1,2,3,..) etc. in Infoboxes, mathematical formulas, etc., and use of Kannada digits (೦,೧,೨,೩,..) also in article texts. -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # Support. Tulu language numerals use the Kannada script. However, it would be better to use English numerals in Tulu writing. While English numerals are used across all templates, Kannada numbers are getting mixed into the middle during translation. For now, let Tulu use English numerals. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prajna gopal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) #{{support}} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|Ashay vb]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೦, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Saroja MK|Saroja MK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Saroja MK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೨, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) ==ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ ೨೦೨೬== {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಅವಕಾಶ. ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿಶೇಷ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನೊನು ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಲಕ, ತುಳು ಸೇರ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಲೆಡ್ ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಿಸೆರೆ ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. '''ಅಭಿಯಾನೊದ ಅವಧಿ:''' 📅 ೧೫-೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ಈ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಪುನಕುಲು:<br> ✍️ ಪೊಸ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸಾವೊಲಿ<br> 📝 ಇತ್ತಿನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ<br> 🌏 ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆನ್ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪೊಲಿ<br> '''ಬೊಮ್ಮಾನೊಲು''' ತುಳು ಸಮುದಾಯದ ಸುರುತ 3 ವಿಜೇತರೆಗ್ <br> 🥇 ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ₹10,000/-<br> 🥈 ರಡ್ಡನೆ ಬಹುಮಾನ – ₹5,000/-<br> 🥉 ೩ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹3,000/-<br> 📜 '''ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಒಂಜಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊನುಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು'''. ಅಂಚಾದ್, ಮಲ್ಲ ಬಹುಮಾನ ಗೆಂದರೆ ತಯಾರಾದ್ ಉಪ್ಪುಲೆ! ನಿಕ್ಲೆನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಕೌಶಲ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆನ್ ಉಕ್ರೇನ್ ಗ್, ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಪರಂಪರೆನ್ ಭಾರತೊಗು ಪರಿಚಯ ಮಲ್ಪುನ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಭಾಗಿಯಾಲೆ. 👉 ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿಯಾನದ ಮಾಹಿತಿ, ನಿಯಮ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ: https://w.wiki/TP4v ಬಲೆ, ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುಗ... ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಪಾಲ್ ಗೆತ್ತೊನ್ಗ... ಬೊಮ್ಮಾನ ಗೆಂದುಗ! 🏆🌏[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]]) |} li5ja0mw67h3x8lbm4cuwc5cmkxu9er 0 4860 364241 282531 2026-08-11T00:15:19Z InternetArchiveBot 4316 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364241 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = ಸೂರ್ಯ | image = [[File:The Sun in white light.jpg|300px|frameless|alt=White glowing ball with black sunspots]] | caption = The Sun, viewed through a clear [[solar filter]]<!--no need to add more, for consistency with other planets and minor planets infobox--> | labelstyle = background: inherit; | label1 = Names | data1 = Sun, [[Sol (Roman mythology)|Sol]],<ref name=OED /> [[Sól (Germanic mythology)|Sól]], [[Helios]]<ref name=Lexico /> | label2 = Adjectives | data2 = Solar<ref name=OED2 /> | label3 = [[Planet symbols#Sun|Symbol]] | data3 = [[File:Sun symbol (bold).svg|24px|alt=Circle with dot in the middle|class=skin-invert]] | header4 = Observation data | label5 = Mean distance from Earth | data5 = {{val|1|ul=AU}}<br />149,600,000 km<br />8&nbsp;min 19&nbsp;s, [[speed of light|light speed]]<ref name="Pitjeva2009">{{Cite journal |last1=Pitjeva |first1=E. V. |last2=Standish |first2=E. M. |year=2009 |title=Proposals for the masses of the three largest asteroids, the Moon–Earth mass ratio and the Astronomical Unit |url=https://zenodo.org/record/1000691 |url-status=live |journal=[[Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy]] |language=en |volume=103 |issue=4 |pages=365–372 |bibcode=2009CeMDA.103..365P |doi=10.1007/s10569-009-9203-8 |issn=1572-9478 |s2cid=121374703 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709062657/https://zenodo.org/record/1000691 |archive-date=9 July 2019 |access-date=13 July 2019}}</ref> | label6 = {{longitem|[[Apparent magnitude|Visual brightness]]}} | data6 = −26.74 (''V'')<ref name="nssdc">{{Cite web |last=Williams |first=D. R. |date=1 July 2013 |title=Sun Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |archive-date=15 July 2010 |access-date=12 August 2013 |publisher=[[NASA Goddard Space Flight Center]]}}</ref> | label7 = {{longitem|[[Absolute magnitude]]}} | data7 = 4.83<ref name="nssdc" /> | label8 = {{longitem|[[Stellar classification|Spectral classification]]}} | data8 = G2V<ref>{{Cite book |last=Zombeck |first=Martin V. |url=http://ads.harvard.edu/books/hsaa/ |title=Handbook of Space Astronomy and Astrophysics 2nd edition |year=1990 |publisher=[[Cambridge University Press]] |access-date=13 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203012304/http://ads.harvard.edu/books/hsaa/ |archive-date=3 February 2021 |url-status=live}}</ref> | label9 = [[Metallicity]] | data9 = ''Z'' = 0.0122<ref>{{Cite journal |last1=Asplund |first1=M. |last2=Grevesse |first2=N. |last3=Sauval |first3=A. J. |year=2006 |title=The new solar abundances – Part I: the observations |journal=Communications in Asteroseismology |volume=147 |pages=76–79 |bibcode=2006CoAst.147...76A |doi=10.1553/cia147s76 |s2cid=123824232 |doi-access=free| issn = 1021-2043}}</ref> | label10 = [[Angular size]] | data10 = 0.527–0.545°<ref>{{Cite web |title=Eclipse 99: Frequently Asked Questions |url=http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527142627/http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html |archive-date=27 May 2010 |access-date=24 October 2010 |publisher=NASA}}</ref> | header11 = Orbital characteristics | label12 = {{longitem|Mean distance from [[Milky Way]] core}} | data12 = 24,000 to 28,000 [[light-year]]s<ref name="francis14">{{cite journal |last1=Francis |first1=Charles |last2=Anderson |first2=Erik |date=June 2014 |title=Two estimates of the distance to the Galactic Centre |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=441 |issue=2 |pages=1105–1114 |arxiv=1309.2629 |bibcode=2014MNRAS.441.1105F |doi=10.1093/mnras/stu631 |doi-access=free |s2cid=119235554}}</ref> | label13 = [[Galactic year|Galactic period]] | data13 = 225–250 million [[julian year (astronomy)|years]] | label14 = [[Velocity]] | data14 = {{indented plainlist| <!-- -->*251 km/s<br />orbit [[Galactic Center]] <!-- -->*20 km/s<br />to stellar neighborhood <!-- -->*370 km/s<br />to [[cosmic microwave background]]<ref>{{Cite journal | display-authors=5 | last1=Hinshaw | first1=G. | last2=Weiland | first2=J. L. | last3=Hill | first3=R. S. | last4=Odegard | first4=N. | last5=Larson | first5=D. | last6=Bennett | first6=C. L. | last7=Dunkley | first7=J. | last8=Gold | first8=B. | last9=Greason | first9=M. R. | last10=Jarosik | first10=N. | last11=Komatsu | first11=E. | last12=Nolta | first12=M. R. | last13=Page | first13=L. | last14=Spergel | first14=D. N. | last15=Wollack | first15=E. | last16=Halpern | first16=M. | last17=Kogut | first17=A. | last18=Limon | first18=M. | last19=Meyer | first19=S. S. | last20=Tucker | first20=G. S. | last21=Wright | first21=E. L. |year=2009 |title=Five-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe observations: data processing, sky maps, and basic results |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=180 |issue=2 |pages=225–245 |arxiv=0803.0732 |bibcode=2009ApJS..180..225H |doi=10.1088/0067-0049/180/2/225 |s2cid=3629998}}</ref> }} | label15 = [[Axial tilt|Obliquity]] | data15 = {{unbulleted list| |7.25° ([[ecliptic]])<ref name=nssdc /> |67.23° ([[galactic plane]]) }} | label16 = {{longitem|[[Right ascension]] North pole}} | data16 = 286.13° (286° 7′ 48″)<ref name="nssdc" /> | label17 = {{longitem|[[Declination]] of North pole}} | data17 = +63.87° (63° 52′ 12"N)<ref name="nssdc" /> | label18 = {{longitem|Sidereal [[Solar rotation|rotation period]]}} | data18 = {{unbulleted list |25.05 days (equator) |34.4 days (poles)<ref name=nssdc /><!-- derived from T = ( 14.37 − 2.33 sin^2 L − 1.56 sin^4 L ) °/day, L = 90° --> }} | label19 = {{longitem|Equatorial rotation velocity}} | data19 = {{val|1.997|u=km/s}}<ref name="sse">{{Cite web |title=Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |archive-date=2 January 2008 |publisher=NASA}}</ref><!-- Derived from NASA source: equatorial circumference of 4,379,000 kilometers divided by sidereal rotation period of 609.12 hours; maybe this kind of basic calculation could be done in some generic template code? --> | header20 = Physical characteristics | label21 = {{longitem|Equatorial [[radius]]}} | data21 = {{val|6.957|e=8|u=m}}<ref name="IAU2015resB3">{{Cite journal |last1=Prša |first1=Andrej |last2=Harmanec |first2=Petr |last3=Torres |first3=Guillermo |last4=Mamajek |first4=Eric |last5=Asplund |first5=Martin |last6=Capitaine |first6=Nicole |last7=Christensen-Dalsgaard |first7=Jørgen |last8=Depagne |first8=Éric |last9=Haberreiter |first9=Margit |last10=Hekker |first10=Saskia |last11=Hilton |first11=James |last12=Kopp |first12=Greg |last13=Kostov |first13=Veselin |last14=Kurtz |first14=Donald W. |last15=Laskar |first15=Jacques |display-authors=3 |date=2016-08-01 |title=NOMINAL VALUES FOR SELECTED SOLAR AND PLANETARY QUANTITIES: IAU 2015 RESOLUTION B3 * † |journal=The Astronomical Journal |volume=152 |issue=2 |pages=41 |doi=10.3847/0004-6256/152/2/41 |issn=0004-6256 |arxiv=1510.07674 |last16=Laskar |first16=J. |last17=Mason |first17=B. D. |last18=Milone |first18=E. F. |last19=Montgomery |first19=M. M. |last20=Richards |first20=M. T. |last21=Schou |first21=J. |last22=Stewart |first22=S. G.|doi-access=free }}</ref><br />{{val|109|u=× [[Earth radius|Earth radii]]}}<ref name=sse /> | label23 = [[Flattening]] | data23 = 0.00005<ref name="nssdc" /> | label24 = [[Surface area]] | data24 = {{val|6.09|e=12|u=km2}}<br />{{nowrap|{{val|fmt=commas|12000}}}} × Earth<ref name=sse /> | label25 = [[Volume]] | data25 = {{unbulleted list |{{val|1.412|e=18|u=km3}} |{{val|fmt=commas|1300000}} × Earth }} | label26 = [[Mass]] | data26 = {{unbulleted list |{{val|1.9885|e=30|u=kg}}<ref name="nssdc" /> |{{val|fmt=commas|332950|u=[[Earth mass|Earths]]}}<ref name=nssdc /><!-- NASA Sun Fact Sheet states 333,000, a figure coherent with data already present in en.wiki --> }} | label27 = Average [[density]] | data27 = {{val|1.408|u=g/cm3}}<br />{{val|0.255}} × Earth<ref name=nssdc /><ref name=sse /> | label28 = Age | data28 = 4.6 billion years<ref name="Bonanno">{{Cite journal |last1=Bonanno |first1=A. |last2=Schlattl |first2=H. |last3=Paternò |first3=L. |year=2002 |title=The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=390 |issue=3 |pages=1115–1118 |arxiv=astro-ph/0204331 |bibcode=2002A&A...390.1115B |doi=10.1051/0004-6361:20020749 |s2cid=119436299}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Connelly |first1=J. N. |last2=Bizzarro |first2=M. |last3=Krot |first3=A. N. |last4=Nordlund |first4=Å. |last5=Wielandt |first5=D. |last6=Ivanova |first6=M. A. |date=2 November 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |url=https://archive.org/details/sim_science_2012-11-02_338_6107/page/651 |journal=Science |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}{{Registration required}}</ref> | label29 = {{longitem|Equatorial [[surface gravity]]}} | data29 = {{val|274|u=m/s2}}<ref name=nssdc /><br />{{cvt|274|m/s2|g0|disp=out|lk=out}}<ref name=sse /> | label30 = {{longitem|[[Moment of inertia factor]]}} | data30 = ≈{{val|0.070}}<ref name=nssdc /> | label31 = {{longitem|Surface [[escape velocity]]}} | data31 = {{val|617.7|u=km/s}}<br />55 × Earth<ref name=sse /> | label32 = Temperature | data32 = {{unbulleted list| |15,700,000 [[Kelvin|K]] (center)<ref name=nssdc /> |5,772 K ([[photosphere]])<ref name="IAU2015resB3"/> |5,000,000 K ([[Solar corona|corona]]) }} | label33 = [[Luminosity]] | data33 = {{unbulleted list| |{{val|3.828|e=26|ul=W}}<ref name=nssdc /> |{{val|3.75|e=28|u=[[lumen (unit)|lm]]}} |{{val|98|u=lm/W}} [[Luminous efficacy|efficacy]] }} | label34 = [[Color index|Color]] (B-V) | data34 = 0.656<ref>{{cite journal | first=David F. | last=Gray | title=The Inferred Color Index of the Sun | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-society-of-the-pacific-publications_1992-11_104_681/page/1035 | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=104 | issue=681 | pages=1035–1038 | date=November 1992 | doi=10.1086/133086 | bibcode=1992PASP..104.1035G }}</ref> | label35 = Mean [[radiance]] | data35 = {{val|2.009|e=7|u=W·m⁻²·sr⁻¹}} | label37 = {{longitem|[[Photosphere]] composition by mass}} | data37 = {{unbulleted list| | 73.46% [[hydrogen]] | 24.85% [[helium]] | 0.77% [[oxygen]] | 0.29% [[carbon]] | 0.16% [[iron]] | 0.12% [[neon]] | 0.09% [[nitrogen]] | 0.07% [[silicon]] | 0.05% [[magnesium]] | 0.04% [[sulfur]]<ref>{{Cite web |title=The Sun's Vital Statistics |url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/6BOkQXma3?url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |archive-date=14 October 2012 |access-date=29 July 2008 |publisher=Stanford Solar Center}} Citing {{cite book |last=Eddy |first=J. |date=1979 |title=A New Sun: The Solar Results From Skylab |url=https://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm |page=37 |publisher=NASA |id=NASA SP-402 |access-date=12 July 2017 |archive-date=30 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730024856/https://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm |url-status=live }}</ref> }} }} [[ಫೈಲ್:Sun920607.jpg|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರೊ]] '''ಸೂರ್ಯ''' (ಗುರ್ತ: [[ಫೈಲ್:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]]) ಸೂರ್ಯೆ ಭೂಮಿಗ್ ಬೊಲ್ಪು ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ [[ಬೊಳ್ಳಿ|ನಕ್ಷತ್ರ]].<ref name="Sackmann">[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1993ApJ%2E%2E%2E418%2E%2E457S&db_key=AST&high=24809&nosetcookie=1 Our Sun. III. Present and Future]</ref> [[ಭೂಮಿ]] ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರಹೊಕ್ಕುಲು, ಉಲ್ಕೆಲು, ಉಂದೆನ್ ಸುತ್ತುವರೆವುಂಡು. ಸೂರ್ಯೆ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅತುಂಡು. ಆತೇ ಅತ್ತಂದೆ ಹವಮಾನದ ಮಿತ್ತುಲಾ ಪರಿನಾಮ ಬೂರುಂಡು. ಉಂದು ಭೂಮಿದ ಪೂರ ಜೀವಿಗ್‌ಲಾ ಬದುಕೆರೆಗ್ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಅತುಂಡು. ಆತೇ ಅತ್ತಂದೆ ಉಂದು ಮಲ್ಲ ನಕ್ಷತ್ರಲ ಅತುಂಡು. ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖೊಡು ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮಲ್ಪುವೆರು. ತುಲುವೆರ್ ಸೂರ್ಯ [[:kn:ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರ]] ಸಾಕ್ಷಿ ದೀದ್ ವಾಕ್‍ ಗೆತೊಂಬೆರು. ಭೂಮಂಡಲೊಡು ಸೂರ್ಯೆ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಗೋಳ, ಸೂರ್ಯನಾಥ್ ಮಲ್ಲ ಗೋಳ ಮಲ್ಪರೆ ಭೂಮಿದಂಚಿ ೧೩ ಲಕ್ಷ ಗೋಳೊಲೆನ್ ಕೂಡಾವೊಡು. ಮಲ್ಲ ಲಿಂಬೆ ಪುಲಿತ್ತ ಎದುರುಡು ಪೊಯ್ಯದ ಎಲ್ಯ ಪರೆಲ್ದಲೆಕ್ಕ ಸೂರ್ಯನ ದುಂಬು ಭೂಮಿ ಉಂಡು. ಮಾತಾ ಗ್ರಹೊಕ್ಕುಲೆನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಾಡ್ದ್ ತೂಂಡಲಾ ಸೂರ್ಯೆ ಗೋಳ ಐಡ್ದ್ ಐನೂದು ಪಾಲ್ ಮಲ್ಲ ತೊಜುಂಡು. ಸೂರ್ಯೆ ನಂಕ್ ಕೋಟಿ ಮೈಲ್ ದೂರ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಫೀಟ್ ದಾತ್ ಮಲ್ಲ ತೋಜುಂಡು. ಮುಲ್ತುಡ್ದು ಸೂರ್ಯನಡೆ ಪೋವೆರೆ ರೈಲ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಻ಅಡೆಗ್ ಎತ್ಯರೆ ೪೦೦ ವರ್ಷ ಬೋಡಾವು. ಈತ್ ದೂರೊಡ್ದು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣೊಲು ಇಡೆಗ್ ಬೂರ್ನಗ ನಂಕ್ ಸೆಕೆ ಆಪುಂಡು. ಮುಡಯಿದ ಆಕಾಶದ ಬರಿಟ್ ಮುಡಯಿದ ಬೊಲ್ಪು ಯಿನ್ಪಿ ಪ್ರಕಾಶ ತೋಜುಂಡು. ಆ ಸಮಯೊಗು ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯೆ ಬಾಣದ ನಡುಟ್ಟು ಪರ್ಪಿ ಪೊರ್ತುಗು ಮದ್ಯಾಹ್ಮ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ, ಸೂರ್ಯೆ ಪಡ್ಡಯಿಡ್ ಜತ್ತ್ ದ್ ಪೋಪಿ ಸಮಯೊಗು ಬಯ್ಯ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯೆ ಮೂಡುನೆಡ್ದ್ ಸೂರ್ಯೆ ಮುರ್ಕುನೆಟ್ಟದ ಸಮಯೊಗು ಒಂಜಿ ದಿನ ಪನ್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯೆ ನಂಕ್ ತೋಜು ಸಮಯೊಗು ಪಗೆಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ನಂಕ್ ತೋಜಂದಿ ಸಮಯೊಗು ರಾತ್ರೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="Godier">cite journal |last=Godier |first=S. |coauthors=Rozelot J.-P. |year=2000 |url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf |title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=355 |pages=365-374</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ]] ly8gyng8591z2chxhdxx955vtp4v5zx 3 5029 364347 361155 2026-08-11T11:39:26Z ChiK 1136 Automated awarding 364347 wikitext text/x-wiki ಅಭಿನಂದನೇಲು ತುಳು ವಿಕಿ ಲೈವ್ ಅತ್ಹುಂಡು. ಇರೇನಾ ಮಸ್ತ್ ಸಯಾತಾ ಪಾಲ್ ಉಂಡು. ಕನ್ನಡೊಡ್ ವಿಕಿ ಡ್ ಇರೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ನಮ ತುಳುಕ್ಲ ಏಪೊಲಾ ಇರೇನಾ ಸಯಾ ಉಪ್ಪಡ್ ಸೊಲ್ಮೆಲೋ - --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೨೬, ೨೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೬ (IST) == Invitation: Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026 == <div style="margin: 1em auto; padding: 15px; border: 2px solid #4b0082; border-radius: 15px; background-color: #fdfaf5; box-shadow: 5px 5px 15px rgba(0,0,0,0.1); max-width: 100%;"> <div style="text-align: center; margin-bottom: 20px;"> <span style="font-size: 160%; font-weight: bold; color: #cc5500; text-shadow: 1px 1px 2px #ddd;">✨ Karavali Wikimedians @ Mangaluru Lit Fest 2026 ✨</span><br> <span style="font-size: 120%; color: #4b0082; font-weight: bold;">Celebrating 10th Years of Tulu Wikipedia & 25th Years of Wikipedia</span></div> Dear Wikimedians, Warm greetings from '''Karavali Wikimedians User Group'''! 🌟 We are thrilled to invite you to the '''[[:m:Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026|8th Edition of the Mangaluru Literature Festival (#MlrLitFest)]]'''. This year is a historic milestone as we kick-start the '''[[:m:Tulu Wikipedia 10th Anniversary|10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]'''! <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 10px; width: 100%; background: transparent;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #cc5500; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📅 '''When:'''</span><br> '''10th & 11th January 2026''' <br><br> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📍 '''Where:'''</span><br> '''Dr. TMA Pai International Convention Centre, Mangaluru''' </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #2e8b57; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #2e8b57;">🚀 '''The Wiki Stall:'''</span><br> Visit our stall to see our work in language documentation and cultural preservation. We need your energy to help manage and showcase our projects! </div></div> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f3eafb; border-left: 10px solid #4b0082; border-radius: 5px;"> <span style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #202122;">📌 Special Community Meetup</span><br> '''Date:''' 11th January 2026 (Day 2)<br> '''Time:''' 11:00 AM (Followed by Lunch 🍛)<br> '''Agenda:''' '''''Future roadmaps, upcoming projects, Community health and capacity building.''''' </div> <br> * We warmly invite all community members to attend both days of the festival, and we strongly encourage you not to miss the second day’s meetup, which will be an important space for collective reflection and future planning. We look forward to your presence, participation, and support in making this celebration and gathering meaningful and successful. '''Warm regards,'''<br/> <span style="color: #4b0082; font-weight: bold;">President and Secretary</span><br/>Karavali Wikimedians User Group, Mangaluru</div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list/MlrLitFest&oldid=29873017 --> == Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) == '''Namaskara!''' You are cordially invited to the upcoming online meeting of the Karavali Wikimedians User Group. We will be discussing key projects, including the 10th-anniversary celebrations for Tulu Wikipedia and our cultural heritage campaigns. '''Meeting Details:''' <br/> 📅 Date: Thursday, 23 April 2026 <br/> ⏰ Time: 07:30 PM (IST) <br/> 📍 Venue: Google Meet (Online) <br/> 🔗 Meeting Link: https://meet.google.com/xgs-fodf-ouy '''Agenda:''' <br/> Wiki Loves Tuluvas: Living and Cultural Heritage campaign. <br/> Tulu Wikipedia 10th Anniversary: Planning the milestone celebration. <br/> In-person Meeting: Scheduling our next physical gathering. <br/> GLAM Activity: Updates on gallery and library collaborations. <br/> Open Discussion: Other community matters. Your participation and ideas are vital to the growth of our community. See you there... '''More:''' <br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Meetups/Online_Meetup_23_April_2026 '''On behalf''', <br/> Karavali Wikimedians <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list&oldid=30440036 --> == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ೧೦ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರೆವು ಪಂತೊಗು ಲೆಪ್ಪೋಲೆ! == {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | '''ನಮಸ್ಕಾರ!''' 🙏 ನಮ್ಮ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುರು ಆದ್ ಇತ್ತೆ ಪತ್ತ್ ವರ್ಷದ ಸಂಭ್ರಮೋಡುಂಡು. ಈ ಎಡ್ಡೆ ಲೇಸ್‌ದ ನೆನಪುಗಾದ್, ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ಗೇ ತೆರಿಪಾಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ '''ಲೇಖನ ಬರೆಪುನ ಪಂತೊನು''' ದೀಡುಂಡು. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ತ ಆಯಿನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು! === 📅 ಪಂತೊದ ದಿನೊಕ್ಕುಲು === * '''ಸುರು ಆಪುನ ದಿನ:''' ಜೂನ್ ೫, ೨೦೨೬ (00:00 UTC) * '''ಮುಗಿಯುನಾ ದಿನ:''' ಆಗಸ್ಟ್ ೪, ೨೦೨೬ (11:59 UTC) === 📝 ಪಂತೊದ ನಿಯಮೊಲು === # '''ವಿಷಯ:''' ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗಾತ್ರ:''' ಪೊಸ ಲೇಖನ ಅತ್ತಂಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಖನ ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡಲಾ '''೩೦೦ ಪದೊಕುಲು''' (ಅತ್ತಂಡ ೩,೦೦೦ ಬೈಟ್ಸ್) ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗುಣಮಟ್ಟ:''' ಸ್ವಂತ ಬರೆತಿನ ಇಪ್ಪೊಡು (Copy-paste ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಷಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟ್ ಮಲ್ದಿನ ಲೇಖನೊಲು ಬಲ್ಲಿ). ಸರಿಯಾಯಿನ ಆಧಾರ/ಲಿಂಕ್ ದೀಡೊಡು. === 🏆 ಬೊಮ್ಮನೊಲು === * ವಿಶೇಷ ಬಹುಮಾನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಲು ಉಂಡು! (ವಿವರೊಲು ಬೇಗನೇ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು). ---- 📢 '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯರೆ ಈ ಪುಟೊಗು ಬಲೆ:''' [[tcy:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ]] ನಿಕ್ಲೆನ ಅಕ್ಷರೊಲು ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಬಲ ಕೊರಡ್. ಬಲೆ, ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಬಂಗಾರ ಮಲ್ಪುಗ! |} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೪೮, ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tulu_Wikipedia_10th_Anniversary/delivery_list&oldid=30611683 --> third p357tkt7sukzrtkx3tux462slx67ch9 364364 364347 2026-08-11T11:43:35Z ChiK 1136 Reverted edit by [[Special:Contributions/ChiK|ChiK]] ([[User talk:ChiK|talk]]) to last revision by [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] 361155 wikitext text/x-wiki ಅಭಿನಂದನೇಲು ತುಳು ವಿಕಿ ಲೈವ್ ಅತ್ಹುಂಡು. ಇರೇನಾ ಮಸ್ತ್ ಸಯಾತಾ ಪಾಲ್ ಉಂಡು. ಕನ್ನಡೊಡ್ ವಿಕಿ ಡ್ ಇರೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ನಮ ತುಳುಕ್ಲ ಏಪೊಲಾ ಇರೇನಾ ಸಯಾ ಉಪ್ಪಡ್ ಸೊಲ್ಮೆಲೋ - --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೨೬, ೨೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೬ (IST) == Invitation: Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026 == <div style="margin: 1em auto; padding: 15px; border: 2px solid #4b0082; border-radius: 15px; background-color: #fdfaf5; box-shadow: 5px 5px 15px rgba(0,0,0,0.1); max-width: 100%;"> <div style="text-align: center; margin-bottom: 20px;"> <span style="font-size: 160%; font-weight: bold; color: #cc5500; text-shadow: 1px 1px 2px #ddd;">✨ Karavali Wikimedians @ Mangaluru Lit Fest 2026 ✨</span><br> <span style="font-size: 120%; color: #4b0082; font-weight: bold;">Celebrating 10th Years of Tulu Wikipedia & 25th Years of Wikipedia</span></div> Dear Wikimedians, Warm greetings from '''Karavali Wikimedians User Group'''! 🌟 We are thrilled to invite you to the '''[[:m:Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026|8th Edition of the Mangaluru Literature Festival (#MlrLitFest)]]'''. This year is a historic milestone as we kick-start the '''[[:m:Tulu Wikipedia 10th Anniversary|10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]'''! <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 10px; width: 100%; background: transparent;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #cc5500; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📅 '''When:'''</span><br> '''10th & 11th January 2026''' <br><br> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📍 '''Where:'''</span><br> '''Dr. TMA Pai International Convention Centre, Mangaluru''' </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #2e8b57; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #2e8b57;">🚀 '''The Wiki Stall:'''</span><br> Visit our stall to see our work in language documentation and cultural preservation. We need your energy to help manage and showcase our projects! </div></div> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f3eafb; border-left: 10px solid #4b0082; border-radius: 5px;"> <span style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #202122;">📌 Special Community Meetup</span><br> '''Date:''' 11th January 2026 (Day 2)<br> '''Time:''' 11:00 AM (Followed by Lunch 🍛)<br> '''Agenda:''' '''''Future roadmaps, upcoming projects, Community health and capacity building.''''' </div> <br> * We warmly invite all community members to attend both days of the festival, and we strongly encourage you not to miss the second day’s meetup, which will be an important space for collective reflection and future planning. We look forward to your presence, participation, and support in making this celebration and gathering meaningful and successful. '''Warm regards,'''<br/> <span style="color: #4b0082; font-weight: bold;">President and Secretary</span><br/>Karavali Wikimedians User Group, Mangaluru</div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list/MlrLitFest&oldid=29873017 --> == Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) == '''Namaskara!''' You are cordially invited to the upcoming online meeting of the Karavali Wikimedians User Group. We will be discussing key projects, including the 10th-anniversary celebrations for Tulu Wikipedia and our cultural heritage campaigns. '''Meeting Details:''' <br/> 📅 Date: Thursday, 23 April 2026 <br/> ⏰ Time: 07:30 PM (IST) <br/> 📍 Venue: Google Meet (Online) <br/> 🔗 Meeting Link: https://meet.google.com/xgs-fodf-ouy '''Agenda:''' <br/> Wiki Loves Tuluvas: Living and Cultural Heritage campaign. <br/> Tulu Wikipedia 10th Anniversary: Planning the milestone celebration. <br/> In-person Meeting: Scheduling our next physical gathering. <br/> GLAM Activity: Updates on gallery and library collaborations. <br/> Open Discussion: Other community matters. Your participation and ideas are vital to the growth of our community. See you there... '''More:''' <br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Meetups/Online_Meetup_23_April_2026 '''On behalf''', <br/> Karavali Wikimedians <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list&oldid=30440036 --> == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ೧೦ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರೆವು ಪಂತೊಗು ಲೆಪ್ಪೋಲೆ! == {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | '''ನಮಸ್ಕಾರ!''' 🙏 ನಮ್ಮ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುರು ಆದ್ ಇತ್ತೆ ಪತ್ತ್ ವರ್ಷದ ಸಂಭ್ರಮೋಡುಂಡು. ಈ ಎಡ್ಡೆ ಲೇಸ್‌ದ ನೆನಪುಗಾದ್, ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ಗೇ ತೆರಿಪಾಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ '''ಲೇಖನ ಬರೆಪುನ ಪಂತೊನು''' ದೀಡುಂಡು. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ತ ಆಯಿನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು! === 📅 ಪಂತೊದ ದಿನೊಕ್ಕುಲು === * '''ಸುರು ಆಪುನ ದಿನ:''' ಜೂನ್ ೫, ೨೦೨೬ (00:00 UTC) * '''ಮುಗಿಯುನಾ ದಿನ:''' ಆಗಸ್ಟ್ ೪, ೨೦೨೬ (11:59 UTC) === 📝 ಪಂತೊದ ನಿಯಮೊಲು === # '''ವಿಷಯ:''' ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗಾತ್ರ:''' ಪೊಸ ಲೇಖನ ಅತ್ತಂಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಖನ ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡಲಾ '''೩೦೦ ಪದೊಕುಲು''' (ಅತ್ತಂಡ ೩,೦೦೦ ಬೈಟ್ಸ್) ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗುಣಮಟ್ಟ:''' ಸ್ವಂತ ಬರೆತಿನ ಇಪ್ಪೊಡು (Copy-paste ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಷಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟ್ ಮಲ್ದಿನ ಲೇಖನೊಲು ಬಲ್ಲಿ). ಸರಿಯಾಯಿನ ಆಧಾರ/ಲಿಂಕ್ ದೀಡೊಡು. === 🏆 ಬೊಮ್ಮನೊಲು === * ವಿಶೇಷ ಬಹುಮಾನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಲು ಉಂಡು! (ವಿವರೊಲು ಬೇಗನೇ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು). ---- 📢 '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯರೆ ಈ ಪುಟೊಗು ಬಲೆ:''' [[tcy:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ]] ನಿಕ್ಲೆನ ಅಕ್ಷರೊಲು ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಬಲ ಕೊರಡ್. ಬಲೆ, ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಬಂಗಾರ ಮಲ್ಪುಗ! |} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೪೮, ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tulu_Wikipedia_10th_Anniversary/delivery_list&oldid=30611683 --> 8p91lcofpowcu2w0z80hrq2cb8ixtpi 3 5970 364346 361140 2026-08-11T11:39:26Z ChiK 1136 Automated awarding 364346 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತೊ}}--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha kunchadka|Lokesha kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೪, ೩೦ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೧೭ (IST) == Wiki Loves Women South Asia Barnstar Award == {| style="background-color: ; border: 3px solid #f1a7e8; padding-right: 10px;" |rowspan="2" valign="left; padding: 5px;" | [[File:WLW Barnstar.png|150px|frameless|left]] |style="vertical-align:middle;" | [[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|100px|right]] Greetings! Thank you for contributing to the [[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]. We are appreciative of your tireless efforts to create articles about Women in Folklore on Wikipedia. We are deeply inspired by your persistent efforts, dedication to bridge the gender and cultural gap on Wikipedia. Your tireless perseverance and love for the movement has brought us one step closer to our quest for attaining equity for underrepresented knowledge in our Wikimedia Projects. We are lucky to have amazing Wikimedians like you in our movement. Please find your Wiki Loves Women South Asia postcard [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeGOOxMFK4vsENdHZgF56NHPw8agfiKD3OQMGnhdQdjbr6sig/viewform here]. Kindly obtain your postcards before 15th July 2020. Keep shining! Wiki Loves Women South Asia Team |} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೭, ೫ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsa&oldid=20247075 --> == Review the Wikidata item == Hi Mahaveer Indra, I'm a Tamil Wikimedian, My understanding tulu is very basic level. I created a item based on tcy.wikipedia article {{Q|Q124285248}}. Kindly review this WD Item. Thank you [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sriveenkat|Sriveenkat]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sriveenkat|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೧, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ (IST) :Hi Namaste and Vanakkam. Actually I dont have much knowledge about wikidata, as per my review about wikidata relating to tcy article is correct. I was too added some data in coloumn. And i will forward ur mesaage to other Tulu wikipedians and will confirm once it will reviewed. :Thank you. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೬, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ (IST) ::Ok Thank you! Wikidata is a very simple project and have big goals. If you interested on wikidata? See [[d:Help:Contents]]. ::Currently tcy.wikipedia without wikidata item article list: https://wikidata-todo.toolforge.org/duplicity/#/list/tcywiki . ::Some items without statements Category:ತೆನಸ್ article with wikidata item without any statements: https://petscan.wmflabs.org/?psid=26757589 [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sriveenkat|Sriveenkat]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sriveenkat|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೦೬, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ banner.svg|750px|center|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025]]<div style="padding:2em; background:#F6F6F6"> '''[[ವಿಕಿಮೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025|ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ 2025]]''' ಪನ್ಪಿನವು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ವರ್ಸೊಡೊರ ಫೆಬ್ರವರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಚ್‌ಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವುದ ಪಂತೊ ಅತುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಜಾನಪದೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ್ ಜಾನಪದೊಟ್ಟು ದಾಕಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಯೋಜನೆ ಪಟ ಪಾಡುನ ಅಬಿಯಾನವಾದ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾತ್ಂಡ್ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊಡುಪ್ಪುನ ಜಾನಪದೊ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನ್ ದಾಕಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ದೆರ್. </div></div> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೦:೧೧, ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ChiK/list&oldid=28162174 --> == Invitation: Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026 == <div style="margin: 1em auto; padding: 15px; border: 2px solid #4b0082; border-radius: 15px; background-color: #fdfaf5; box-shadow: 5px 5px 15px rgba(0,0,0,0.1); max-width: 100%;"> <div style="text-align: center; margin-bottom: 20px;"> <span style="font-size: 160%; font-weight: bold; color: #cc5500; text-shadow: 1px 1px 2px #ddd;">✨ Karavali Wikimedians @ Mangaluru Lit Fest 2026 ✨</span><br> <span style="font-size: 120%; color: #4b0082; font-weight: bold;">Celebrating 10th Years of Tulu Wikipedia & 25th Years of Wikipedia</span></div> Dear Wikimedians, Warm greetings from '''Karavali Wikimedians User Group'''! 🌟 We are thrilled to invite you to the '''[[:m:Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026|8th Edition of the Mangaluru Literature Festival (#MlrLitFest)]]'''. This year is a historic milestone as we kick-start the '''[[:m:Tulu Wikipedia 10th Anniversary|10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]'''! <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 10px; width: 100%; background: transparent;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #cc5500; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📅 '''When:'''</span><br> '''10th & 11th January 2026''' <br><br> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📍 '''Where:'''</span><br> '''Dr. TMA Pai International Convention Centre, Mangaluru''' </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #2e8b57; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #2e8b57;">🚀 '''The Wiki Stall:'''</span><br> Visit our stall to see our work in language documentation and cultural preservation. We need your energy to help manage and showcase our projects! </div></div> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f3eafb; border-left: 10px solid #4b0082; border-radius: 5px;"> <span style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #202122;">📌 Special Community Meetup</span><br> '''Date:''' 11th January 2026 (Day 2)<br> '''Time:''' 11:00 AM (Followed by Lunch 🍛)<br> '''Agenda:''' '''''Future roadmaps, upcoming projects, Community health and capacity building.''''' </div> <br> * We warmly invite all community members to attend both days of the festival, and we strongly encourage you not to miss the second day’s meetup, which will be an important space for collective reflection and future planning. We look forward to your presence, participation, and support in making this celebration and gathering meaningful and successful. '''Warm regards,'''<br/> <span style="color: #4b0082; font-weight: bold;">President and Secretary</span><br/>Karavali Wikimedians User Group, Mangaluru</div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list/MlrLitFest&oldid=29873017 --> == Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) == '''Namaskara!''' You are cordially invited to the upcoming online meeting of the Karavali Wikimedians User Group. We will be discussing key projects, including the 10th-anniversary celebrations for Tulu Wikipedia and our cultural heritage campaigns. '''Meeting Details:''' <br/> 📅 Date: Thursday, 23 April 2026 <br/> ⏰ Time: 07:30 PM (IST) <br/> 📍 Venue: Google Meet (Online) <br/> 🔗 Meeting Link: https://meet.google.com/xgs-fodf-ouy '''Agenda:''' <br/> Wiki Loves Tuluvas: Living and Cultural Heritage campaign. <br/> Tulu Wikipedia 10th Anniversary: Planning the milestone celebration. <br/> In-person Meeting: Scheduling our next physical gathering. <br/> GLAM Activity: Updates on gallery and library collaborations. <br/> Open Discussion: Other community matters. Your participation and ideas are vital to the growth of our community. See you there... '''More:''' <br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Meetups/Online_Meetup_23_April_2026 '''On behalf''', <br/> Karavali Wikimedians <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list&oldid=30440036 --> == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ೧೦ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರೆವು ಪಂತೊಗು ಲೆಪ್ಪೋಲೆ! == {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | '''ನಮಸ್ಕಾರ!''' 🙏 ನಮ್ಮ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುರು ಆದ್ ಇತ್ತೆ ಪತ್ತ್ ವರ್ಷದ ಸಂಭ್ರಮೋಡುಂಡು. ಈ ಎಡ್ಡೆ ಲೇಸ್‌ದ ನೆನಪುಗಾದ್, ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ಗೇ ತೆರಿಪಾಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ '''ಲೇಖನ ಬರೆಪುನ ಪಂತೊನು''' ದೀಡುಂಡು. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ತ ಆಯಿನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು! === 📅 ಪಂತೊದ ದಿನೊಕ್ಕುಲು === * '''ಸುರು ಆಪುನ ದಿನ:''' ಜೂನ್ ೫, ೨೦೨೬ (00:00 UTC) * '''ಮುಗಿಯುನಾ ದಿನ:''' ಆಗಸ್ಟ್ ೪, ೨೦೨೬ (11:59 UTC) === 📝 ಪಂತೊದ ನಿಯಮೊಲು === # '''ವಿಷಯ:''' ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗಾತ್ರ:''' ಪೊಸ ಲೇಖನ ಅತ್ತಂಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಖನ ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡಲಾ '''೩೦೦ ಪದೊಕುಲು''' (ಅತ್ತಂಡ ೩,೦೦೦ ಬೈಟ್ಸ್) ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗುಣಮಟ್ಟ:''' ಸ್ವಂತ ಬರೆತಿನ ಇಪ್ಪೊಡು (Copy-paste ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಷಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟ್ ಮಲ್ದಿನ ಲೇಖನೊಲು ಬಲ್ಲಿ). ಸರಿಯಾಯಿನ ಆಧಾರ/ಲಿಂಕ್ ದೀಡೊಡು. === 🏆 ಬೊಮ್ಮನೊಲು === * ವಿಶೇಷ ಬಹುಮಾನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಲು ಉಂಡು! (ವಿವರೊಲು ಬೇಗನೇ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು). ---- 📢 '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯರೆ ಈ ಪುಟೊಗು ಬಲೆ:''' [[tcy:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ]] ನಿಕ್ಲೆನ ಅಕ್ಷರೊಲು ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಬಲ ಕೊರಡ್. ಬಲೆ, ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಬಂಗಾರ ಮಲ್ಪುಗ! |} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೪೮, ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tulu_Wikipedia_10th_Anniversary/delivery_list&oldid=30611683 --> Secend c4rztxqitpsrb0tkiet5iaekepc6yk6 364362 364346 2026-08-11T11:43:29Z ChiK 1136 Reverted edit by [[Special:Contributions/ChiK|ChiK]] ([[User talk:ChiK|talk]]) to last revision by [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] 361140 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತೊ}}--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha kunchadka|Lokesha kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೪, ೩೦ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೧೭ (IST) == Wiki Loves Women South Asia Barnstar Award == {| style="background-color: ; border: 3px solid #f1a7e8; padding-right: 10px;" |rowspan="2" valign="left; padding: 5px;" | [[File:WLW Barnstar.png|150px|frameless|left]] |style="vertical-align:middle;" | [[File:Wiki Loves Women South Asia 2020.svg|frameless|100px|right]] Greetings! Thank you for contributing to the [[:m:Wiki Loves Women South Asia 2020|Wiki Loves Women South Asia 2020]]. We are appreciative of your tireless efforts to create articles about Women in Folklore on Wikipedia. We are deeply inspired by your persistent efforts, dedication to bridge the gender and cultural gap on Wikipedia. Your tireless perseverance and love for the movement has brought us one step closer to our quest for attaining equity for underrepresented knowledge in our Wikimedia Projects. We are lucky to have amazing Wikimedians like you in our movement. Please find your Wiki Loves Women South Asia postcard [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeGOOxMFK4vsENdHZgF56NHPw8agfiKD3OQMGnhdQdjbr6sig/viewform here]. Kindly obtain your postcards before 15th July 2020. Keep shining! Wiki Loves Women South Asia Team |} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೭, ೫ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlwsa&oldid=20247075 --> == Review the Wikidata item == Hi Mahaveer Indra, I'm a Tamil Wikimedian, My understanding tulu is very basic level. I created a item based on tcy.wikipedia article {{Q|Q124285248}}. Kindly review this WD Item. Thank you [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sriveenkat|Sriveenkat]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sriveenkat|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೧, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ (IST) :Hi Namaste and Vanakkam. Actually I dont have much knowledge about wikidata, as per my review about wikidata relating to tcy article is correct. I was too added some data in coloumn. And i will forward ur mesaage to other Tulu wikipedians and will confirm once it will reviewed. :Thank you. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೬, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ (IST) ::Ok Thank you! Wikidata is a very simple project and have big goals. If you interested on wikidata? See [[d:Help:Contents]]. ::Currently tcy.wikipedia without wikidata item article list: https://wikidata-todo.toolforge.org/duplicity/#/list/tcywiki . ::Some items without statements Category:ತೆನಸ್ article with wikidata item without any statements: https://petscan.wmflabs.org/?psid=26757589 [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sriveenkat|Sriveenkat]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sriveenkat|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೦೬, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ banner.svg|750px|center|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025]]<div style="padding:2em; background:#F6F6F6"> '''[[ವಿಕಿಮೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025|ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ 2025]]''' ಪನ್ಪಿನವು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ವರ್ಸೊಡೊರ ಫೆಬ್ರವರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಚ್‌ಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವುದ ಪಂತೊ ಅತುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಜಾನಪದೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ್ ಜಾನಪದೊಟ್ಟು ದಾಕಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಯೋಜನೆ ಪಟ ಪಾಡುನ ಅಬಿಯಾನವಾದ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾತ್ಂಡ್ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊಡುಪ್ಪುನ ಜಾನಪದೊ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನ್ ದಾಕಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ದೆರ್. </div></div> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೦:೧೧, ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ChiK/list&oldid=28162174 --> == Invitation: Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026 == <div style="margin: 1em auto; padding: 15px; border: 2px solid #4b0082; border-radius: 15px; background-color: #fdfaf5; box-shadow: 5px 5px 15px rgba(0,0,0,0.1); max-width: 100%;"> <div style="text-align: center; margin-bottom: 20px;"> <span style="font-size: 160%; font-weight: bold; color: #cc5500; text-shadow: 1px 1px 2px #ddd;">✨ Karavali Wikimedians @ Mangaluru Lit Fest 2026 ✨</span><br> <span style="font-size: 120%; color: #4b0082; font-weight: bold;">Celebrating 10th Years of Tulu Wikipedia & 25th Years of Wikipedia</span></div> Dear Wikimedians, Warm greetings from '''Karavali Wikimedians User Group'''! 🌟 We are thrilled to invite you to the '''[[:m:Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026|8th Edition of the Mangaluru Literature Festival (#MlrLitFest)]]'''. This year is a historic milestone as we kick-start the '''[[:m:Tulu Wikipedia 10th Anniversary|10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]'''! <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 10px; width: 100%; background: transparent;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #cc5500; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📅 '''When:'''</span><br> '''10th & 11th January 2026''' <br><br> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📍 '''Where:'''</span><br> '''Dr. TMA Pai International Convention Centre, Mangaluru''' </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #2e8b57; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #2e8b57;">🚀 '''The Wiki Stall:'''</span><br> Visit our stall to see our work in language documentation and cultural preservation. We need your energy to help manage and showcase our projects! </div></div> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f3eafb; border-left: 10px solid #4b0082; border-radius: 5px;"> <span style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #202122;">📌 Special Community Meetup</span><br> '''Date:''' 11th January 2026 (Day 2)<br> '''Time:''' 11:00 AM (Followed by Lunch 🍛)<br> '''Agenda:''' '''''Future roadmaps, upcoming projects, Community health and capacity building.''''' </div> <br> * We warmly invite all community members to attend both days of the festival, and we strongly encourage you not to miss the second day’s meetup, which will be an important space for collective reflection and future planning. We look forward to your presence, participation, and support in making this celebration and gathering meaningful and successful. '''Warm regards,'''<br/> <span style="color: #4b0082; font-weight: bold;">President and Secretary</span><br/>Karavali Wikimedians User Group, Mangaluru</div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list/MlrLitFest&oldid=29873017 --> == Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) == '''Namaskara!''' You are cordially invited to the upcoming online meeting of the Karavali Wikimedians User Group. We will be discussing key projects, including the 10th-anniversary celebrations for Tulu Wikipedia and our cultural heritage campaigns. '''Meeting Details:''' <br/> 📅 Date: Thursday, 23 April 2026 <br/> ⏰ Time: 07:30 PM (IST) <br/> 📍 Venue: Google Meet (Online) <br/> 🔗 Meeting Link: https://meet.google.com/xgs-fodf-ouy '''Agenda:''' <br/> Wiki Loves Tuluvas: Living and Cultural Heritage campaign. <br/> Tulu Wikipedia 10th Anniversary: Planning the milestone celebration. <br/> In-person Meeting: Scheduling our next physical gathering. <br/> GLAM Activity: Updates on gallery and library collaborations. <br/> Open Discussion: Other community matters. Your participation and ideas are vital to the growth of our community. See you there... '''More:''' <br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Meetups/Online_Meetup_23_April_2026 '''On behalf''', <br/> Karavali Wikimedians <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list&oldid=30440036 --> == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ೧೦ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರೆವು ಪಂತೊಗು ಲೆಪ್ಪೋಲೆ! == {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | '''ನಮಸ್ಕಾರ!''' 🙏 ನಮ್ಮ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುರು ಆದ್ ಇತ್ತೆ ಪತ್ತ್ ವರ್ಷದ ಸಂಭ್ರಮೋಡುಂಡು. ಈ ಎಡ್ಡೆ ಲೇಸ್‌ದ ನೆನಪುಗಾದ್, ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ಗೇ ತೆರಿಪಾಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ '''ಲೇಖನ ಬರೆಪುನ ಪಂತೊನು''' ದೀಡುಂಡು. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ತ ಆಯಿನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು! === 📅 ಪಂತೊದ ದಿನೊಕ್ಕುಲು === * '''ಸುರು ಆಪುನ ದಿನ:''' ಜೂನ್ ೫, ೨೦೨೬ (00:00 UTC) * '''ಮುಗಿಯುನಾ ದಿನ:''' ಆಗಸ್ಟ್ ೪, ೨೦೨೬ (11:59 UTC) === 📝 ಪಂತೊದ ನಿಯಮೊಲು === # '''ವಿಷಯ:''' ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗಾತ್ರ:''' ಪೊಸ ಲೇಖನ ಅತ್ತಂಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಖನ ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡಲಾ '''೩೦೦ ಪದೊಕುಲು''' (ಅತ್ತಂಡ ೩,೦೦೦ ಬೈಟ್ಸ್) ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗುಣಮಟ್ಟ:''' ಸ್ವಂತ ಬರೆತಿನ ಇಪ್ಪೊಡು (Copy-paste ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಷಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟ್ ಮಲ್ದಿನ ಲೇಖನೊಲು ಬಲ್ಲಿ). ಸರಿಯಾಯಿನ ಆಧಾರ/ಲಿಂಕ್ ದೀಡೊಡು. === 🏆 ಬೊಮ್ಮನೊಲು === * ವಿಶೇಷ ಬಹುಮಾನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಲು ಉಂಡು! (ವಿವರೊಲು ಬೇಗನೇ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು). ---- 📢 '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯರೆ ಈ ಪುಟೊಗು ಬಲೆ:''' [[tcy:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ]] ನಿಕ್ಲೆನ ಅಕ್ಷರೊಲು ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಬಲ ಕೊರಡ್. ಬಲೆ, ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಬಂಗಾರ ಮಲ್ಪುಗ! |} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೪೮, ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tulu_Wikipedia_10th_Anniversary/delivery_list&oldid=30611683 --> ebgthdrwvr9ju0ly2xx7xe1npzdt2y9 14 6244 364328 76718 2026-08-11T11:33:31Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364328 wikitext text/x-wiki ತುಳುನಾಡ ಚರಿತ್ರೆ [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] ba56fftg5wkv5k0lr2nkciiz6n5gxod 4 6742 364223 364016 2026-08-10T20:45:08Z MediaWiki message delivery 407 /* Tech News: 2026-33 */ಪೊಸ ವಿಭಾಗ 364223 wikitext text/x-wiki {{ಚಾವಡಿ ಪುಟೊ header|ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು|alpha=yes| [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲೆನ ಪುಟೊ. |ವಿಪಿ:ಚಾ|ವಿಪಿ:ಚಾತಾಸು}} {{Archive box| {{Search box|root=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ (ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು)|search-width=20|search-button-label=ಪತ್ರಾಗಾರೊಡ್ ನಾಡ್ಲೆ|search-break=yes}} *[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ/ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು ಪತ್ರಾಗಾರೊ|ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು ಪುಟೊತ ಪತ್ರಾಗಾರೊ]] }} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__<div id="below_toc"></div> [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಸ್‍ಲು]] {{ಬಳಕೆದಾರೆ:MABot/config |archive = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ/ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿಲು/ಪತ್ರಾಗಾರೊ/%(year)s |algo = old(30d) |counter = 1 |archiveheader = |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 2 |key = 5ba48e49ae85ef53ec35cbf6eec6ff38 }}</noinclude> {{clear}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೪೧, ೧೩ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೧:೧೬, ೨೧ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೧೯, ೨೮ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೧೬, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೫, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> hi18o7c5w6ixeyjevhnzxhyjcsp63bx 0 6805 364225 363736 2026-08-10T23:51:32Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364225 wikitext text/x-wiki '''ಕುದುರೆ ದೆಂಜಿ''' ಪಂಡ ಕಡಲ್‌ದ ಅರುಟು ಸೆರೆತ್ತ ಜೊತೆಟ್ ಪೊಯ್ಯೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿತ್ತಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ಉಂದೆನ್ ಆಹಾರವಾದ್ ಜನೊಕುಲು ಗಳಸುವೆರ್. ಇನಿ ಈ ಜೀವಿ ಅಲಿಯಂತ್ರಗ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಒರಿಪವುನಂಚಿನ ಜಬದಾರಿ ನಮ್ಮ ಪುಗೆಲ್‌ದ ಮಿತ್ತುಂಡು. ಈ ದೆಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡುಂಡು. ಉಂದು ನಮಕ್ಕ್ ಆಹಾರ ಮಾತ್ರ ಆದೇ ಅತ್ತ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸೀಕ್‌ಗ್ ಮರ್ದ್‌ಲಾ ಆದ್ ಉಂಡು. ದೆಂಜಿನ್ ಜೆಂಜಿ, ಡೆಂಜಿ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. {{Taxobox | name = ದೆಂಜಿಲು | fossil_range = {{fossil_range|Jurassic|Recent|earliest=Mississippian}} | image = Liocarcinus_vernalis.jpg | image_caption = ''ಲಿಯೊಕಾರ್ಸಿನಸ್ ವರ್ನ್ಯಾಲಿಸ್'' | regnum = Animalia | phylum = ಆರ್ಥ್ರೊಪೋಡಾ | subphylum = ಕ್ರಸ್ಟೇಶಿಯಾ | classis = ಮ್ಯಾಲಕೊಸ್ಟ್ರಾಕಾ | ordo = ಡೆಕಪೋಡಾ | subordo = ಪ್ಲೀಯೊಸಯಮ್ಯಾಟಾ | infraordo = '''ಬ್ರ್ಯಾಕ್ಯೂರಾ''' | infraordo_authority = ಲಿನೀಯಸ್, 1758 | subdivision_ranks = ವಿಭಾಗೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಉಪವಿಭಾಗೊಲು&nbsp;<ref name="Grave">{{cite journal |journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2009 |volume=Suppl. 21 |pages=1–109 |title=A classification of living and fossil genera of decapod crustaceans |author=Sammy De Grave, N. Dean Pentcheff, Shane T. Ahyong ''et al.'' |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s21/s21rbz1-109.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2021-05-26 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606064728/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s21/s21rbz1-109.pdf |dead-url=yes }}</ref> | subdivision = * ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿಯಿ * ರಾನಿನೊಯ್ಡಾ * ಸೈಕ್ಲೊಡೊರಿಪ್ಪೊಯಿಡಾ * ಯೂಬ್ರಚ್ಯೂರಾ **ಹೆಟರೊಟ್ರೆಮಾಟಾ **ಥೊರಾಸೊಟ್ರೆಮಾಟಾ }} ನಿಜವಾಯಿನ '''ದೆಂಜಿಲು''' '''ಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ''' ಪನ್ಪುನ ಇರ್ತ್‌ದ ಗಣಕ್ಕ್ ಸೇರ್‌ನ ದಶಪಾದಿಲಾದ್, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪನಪುನಲೆಕೊ ಅವು ಒಂಜಿ ಬಾರೀ ಕುದ್ಯದ, ಚಾಚೊಂದು ಉಪ್ಪುನ "ಕುಡೆನ್" ಕುದ್ಯದ, ಬೀಲ<ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dou%29ra%2F |title=οὐρά |author=Henry George Liddel & Robert Scott |work=A Greek–English Lexicon |publisher=[[Perseus Digital Library]] |accessdate=May 24, 2010}}</ref>) ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು, ಅತ್ತ್ಂಡ ಆ ಭಾಗೊಡು ತಗ್ಗಯಿನ ಎಲ್ಯ ಬಂಜಿಲಾ ಮುಂಡಭಾಗೊದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಮುಚ್ಚೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸನ್ಯಾಸಿ ದೆಂಜಿಲು, ಅರಸೇಡಿಲು, ಹೊಳಪುಳ್ಳ ದೆಂಜಿಲು, ಲಾಳದ ದೆಂಜಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೂರೆದಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುನ ಒರಿನ ಪ್ರಾಣಿಲು ನಿಜವಾಯಿನ ದೆಂಜಿಲು ಅತ್ತ್. ==ವಿಕಸನ== [[File:Gecarcinus quadratus (Nosara).jpg|thumb|left|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಗ್ ಸೇರ್‌‍ನ ಒಂಜಿ ನೆಲ ದೆಂಜಿ ಆಯಿನ ಗೆಕಾರ್ಸಿನಸ್‌ ಕ್ವಾಡ್ರೇಟಸ್‌.]] ದೆಂಜಿಲು ಒಂಜಿ ದಪ್ಪ ಆಯಿನ ಪಿದಯಿದ ಕವಚೊರ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಆವರಿಸಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಏಕ ಜೋಡಿ ಕೊಂಡಿಲೆರ್ದ್ (ಚಿಮುಟಿ ಕೊಂಡಿಲೆರ್ದ್) ಸಜ್ಜಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಪಂಚದ ಮಾತ ಸಾಗರೊಲೆಡ್ ದೆಂಜಿಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ದೆಂಜಿಲು ಚೀಪೆ ನೀರ್‌ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್, ಅಯಿಟ್‌ಲಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗದ್ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆದ ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ದೆಂಜಿಲೆನ ಗಾತ್ರಲಾ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಕೆಲವೇ ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಅಗಲವಾದ್‍ ಉಪ್ಪುನ [[ಬಟಾಣಿ]] ದೆಂಜಿರ್ದ್ ಸುರು ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ {{convert|4|m|ft}}ಮುಟ್ಟದ ಉದ್ದದ ಕಾರ್‌ನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಪಾನಿ ಜೇಡ ದೆಂಜಿದಡೆ ಮುಟ್ಟ ದೆಂಜಿಲೆನ ಗಾತ್ರೊದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |url=http://na.oceana.org/en/explore/creatures/japanese-spider-crab |title=Japanese spider crab ''Macrocheira kaempferi'' |publisher=[[Oceana (non-profit group)|Oceana North America]] |accessdate=January 2, 2009 |archive-date=November 14, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091114041143/http://na.oceana.org/en/explore/creatures/japanese-spider-crab |dead-url=yes }}</ref> ಲಭ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿದ ಜಾತಿಲೆನ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರ್ ಜಾತಿಲು ಚೀಪೆನೀರ್‌ದ, ಭೂಚರ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರೆ-ಭೂಚರ ಜಾತಿಲು ಆದ್‌ ಉಂಡು;<ref>{{cite journal |author=R. von Sternberg & N. Cumberlidge |year=2001 |title=On the heterotreme-thoracotreme distinction in the Eubrachyura De Saint Laurent, 1980 (Decapoda: Brachyura) |journal=[[Crustaceana]] |volume=74 |pages=321–338 |doi=10.1163/156854001300104417}}</ref> ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ ಉದ್ದಗಲೆಗ್‍ಲಾ ಅವು ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪ. ಅವು ಒಂಜಿ ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲತ್ತ ಗುಂಪು ಉಪ್ಪು ಪಂದ್ ದುಂಬು ಭಾವಿಸಾದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಅವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ರಡ್ಟ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಂಶಾವಳಿಲೆನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು ಪಂದ್ ಇತ್ತೆ ನಂಬುವುವೆರ್; ಅಯಿಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ವಂಶಾವಳಿ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಗೋಳೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ ನನೊಂಜಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡೊಡು ಉಂಡು.<ref>{{cite journal |author=R. von Sternberg, N. Cumberlidge & G. Rodriguez |year=1999 |title=On the marine sister groups of the freshwater crabs (Crustacea: Decapoda: Brachyura) |journal=[[Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research]] |volume=37 |pages=19–38 |doi=10.1046/j.1439-0469.1999.95092.x}}</ref> ಬಾರೀ ದುಂಬುದ ಅಸಂದಿಗ್ಧ ದೆಂಜಿದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಲು ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್‌‌ ಕಾಲೊಗು ಸೇರ್‌ದ್ಂಡ್ ಅಂಡಲಾ, ಕೇವಲ ಆಯಿತ್ತ ಬೆರಿತ್ತ ಚಿಪ್ಪಿರ್ದ್ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಾರ್ಬನಿಫರಸ್‌ ಕಾಲೊದ ''ಇಮೋಕ್ಯಾರಿಸ್‌'' ದೆಂಜಿದ ಒಂಜಿ ಆದಿಮ ದೆಂಜಿ ಆದ್‍ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>{{cite journal |author=Frederick Schram & Royal Mapes |year=1984 |title=''Imocaris tuberculata'', n. gen., n. sp. (Crustacea: Decapoda) from the upper Mississippian Imo Formation, Arkansas |journal=[[Transactions of the San Diego Society of Natural History]] |volume=20 |issue=11 |pages=165–168}}</ref> ಕ್ರಿಟೇಷಿಯ ಪೊರ್ತುಡು ಬುಕ್ಕೊ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ದೆಂಜಿಲೆನ ಪ್ರಸರಣ, ಗೊಂಡ್ವಾನಾದ ಅವನತಿದ ಒಟ್ಟುಗೆ ಅತ್ತಂಡ ಜೆಂಜಿಲೆನ ಮುಖ್ಯ ಪರಭಕ್ಷಕೊಲಾಯಿನ ಮೂಳೆಮೂಳೆದ ಮೀನ್‌ದ ಏಕಕಾಲೀನ ಪ್ರಸರಣದೊಟ್ಟುಗೆ ಸಂಬಂಧೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಯಾವು.<ref>{{cite journal |author=J. W. Wägele |year=1989 |title=On the influence of fishes on the evolution of benthic crustaceans |journal=[[Zeitschrift für Zoologische Systematik und Evolutionsforschung]] |volume=27 |pages=297–309}}</ref> ==ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆ== [[File:Pachygrapsus marmoratus male female.png|thumb|right|ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆದ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊನು ತೋಜಾವೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ಯಾಕಿಗ್ರೇಪಸ್‌ ಮಾರ್ಮೊರೇಟಸ್‌ದ ಒಂಜಿ ಆಣ್ (ಮೇಲ್ಭಾಗ) ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣಬ (ಕೆಳಭಾಗ) ಕೆಳಮೇಲ್ಮೈ.]] ದೆಂಜಿಲು ದಿಂಜ ಸರ್ತಿ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುನ ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಆಣ್ ದೆಂಜಿಲು ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ತುಡು ಮಲ್ಲೆ ಉಪ್ಪುನ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿಲೆನ್<ref>{{cite web |url=http://www.sms.si.edu/irLspec/Pachyg_transv.htm |title=''Pachygrapsus transversus'' |publisher=[[Smithsonian Institution]] |accessdate=January 20, 2010 |author=L. H. Sweat |date=August 21, 2009}}</ref> ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುವ; ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ''ಉಕಾ'' ಕುಲತ್ತ (ಒಸಿಪೊಡಿಡೇ) ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಂಡಿದ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಲಕ್ಕ್‌ದ್‍ ತೋಜುಂಡು. ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಂಡಿದ ದೆಂಜಿಲೆಡ್, ಆಣ್‌ಲ್ ಒಂಜಿ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಅವು ಬಾರೀ ಮಲ್ಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಈ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿ ಸಂವಹನಗಾದ್, ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಸಂಗಾತಿನ್‍ ಆಕರ್ಷಿಸಾಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.anbehav.2007.09.004 |author=M. J. How, J. M. Hemmi, J. Zeil & R. Peters |url=http://richard.eriophora.com.au/pubs/pdf/HowHemmiZeilPeters-07.pdf |title=Claw waving display changes with receiver distance in fiddler crabs, ''Uca perplexa'' |journal=[[Animal Behaviour (journal)|Animal Behaviour]] |volume=75 |issue=3 |pages=1015–1022 |year=2008}}</ref> ನನೊಂಜಿ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪಮಡ ಪ್ಲಿಯಾನ್‌‌ (ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ) ಸ್ವರೂಪೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು; ಬಹುತೇಕ ಆಣ್ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಉಂದು ಎಲ್ಯ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, [[ತ್ರಿಕೋನ|ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ]] ಸ್ವರೂಪನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಪೊಣ್ಣುಲು ಒಂಜಿ ಅಗೆಲವಾಯಿನ, ಉರುಂಟುದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |title=Post-larval development and sexual dimorphism of the spider crab ''Maja brachydactyla'' (Brachyura: Majidae) |author=Guillermo Guerao & Guiomar Rotllant |journal=[[Scientia Marina]] |volume=73 |issue=4 |year=2009 |pages=797–808 |doi=10.3989/scimar.2009.73n4797 |url=http://digital.csic.es/bitstream/10261/19120/3/1148.pdf}}</ref> ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿಲು ಆಯಿತ್ತ ಪ್ಲಿಯೋಪಾಡ್‌‌ಲೆನ ಭಾಗೊಡು ಫಲೀಕರಿಸಯಿನ ತೆತ್ತಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಕಾವು ಕೊರೊಂದು ಕುಲ್ಲುನೆರ್ದ್‌ ಸ್ವರೂಪೊಡು ಈ ಬಗೆತ ಭಿನ್ನತೆ ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಂಡು. ==ವರ್ತನೆ== [[File:Carpilius convexus is consuming Heterocentrotus trigonarius in Hawaii.jpg|left|thumb|ಹವಾಯಿಡ್ ಹೆಟೆರೋಸೆಂಟ್ರೋಟಸ್‌ ಟ್ರೈಗೋನೇರಿಯಸ್‌ನ್ ಕಾರ್ಪಿಲಸ್‌ ಕಾನ್ವೆಕ್ಸಸ್‌ ತಿನೊಂದು ಉಪ್ಪುನೆ.]] ದೆಂಜಿಲು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನಂಚ ಒಂಜಿ ಬರಿಕ್ಕ್<ref name="Sleinis">{{cite journal |title=Locomotion in a forward walking crab |url=https://archive.org/details/journal-of-comparative-physiology_1980_136_4/page/301 |author=Sally Sleinis & Gerald E. Silvey |journal=[[Journal of Comparative Physiology A]]: Neuroethology, Sensory, Neural, and Behavioral Physiology |volume=136 |issue=4 |year=1980 |doi=10.1007/BF00657350 |pages=301–312}}</ref> ನಡಪುಂಡು (ಈ ಒಂಜಿ ವರ್ತನೆರ್ದ್ ಆದೇ [[wikt:crabwise|''ದೆಂಜಿದ ಲೆಕೊ ಬರಿಕ್ಕ್ ಪೋಪುನ'']] ಪನ್ಪುನ ಪದ ನಂಕ್‍ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ಂಡ್). ದೆಂಜಿಲೆನ ಕಾರ್‌ಲೆನ ಕೀಲ್‌ದ ಜೋಡಣೆನೇ ಉಂದೆಕ್ಕ್‌ ಕಾರಣ. ಸದರಿ ಕೀಲುಜೋಡಣೆ ಒಂಜಿ ಓರೆ ಆಯಿನ ನಡಪುನ ಭಂಗಿನ್ ಎಚ್ಚ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಪುನಂಚ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |url=http://homepages.ed.ac.uk/evah01/crabs.htm |title=Why do crabs walk sideways? |author=Andy Horton & Jane Lilley |publisher=[[British Marine Life Study Society]] |accessdate=January 5, 2009 |archive-date=January 22, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122194216/http://homepages.ed.ac.uk/evah01/crabs.htm |dead-url=yes }}</ref> ಆಂಚ ಆದ್‍ಲಾ, ಕೆಲವೊಂಜಿ ದೆಂಜಿಲು ದುಂಬು ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಿರಪುಗು ನಡಪೆರೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕೊರ್ಪುಂಡು; ರ್ಯಾನಿನಿಡ್‌ಲಾಯಿನ,<ref>{{cite web |title=Spanner crab ''Ranina ranina'' |url=http://www.dpi.nsw.gov.au/fisheries/recreational/saltwater/sw-species/spanner-crab |publisher=[[New South Wales Department of Primary Industries]] |accessdate=January 4, 2009 |year=2005 |work=Fishing and Aquaculture |archivedate=March 19, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319021249/http://www.dpi.nsw.gov.au/fisheries/recreational/saltwater/sw-species/spanner-crab |url-status=dead }}</ref> ''ಲಿಬಿನಿಯಾ ಎಮರ್ಜಿನೇಟಾ'' <ref>{{cite journal |title=Muscular anatomy of the legs of the forward walking crab, ''Libinia emarginata'' (Decapoda, Brachyura, Majoidea) |author=A. G. Vidal-Gadea & J. H. Belanger |journal=[[Arthropod Structure & Development]] |volume=38 |issue=3 |year=2009 |pmid=19166968 |pages=179–194 |doi=10.1016/j.asd.2008.12.002}}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ''ಮಿಕ್ಟಿರಿಸ್‌‌ ಪ್ಲಾಟಿಚೆಲೆಸ್‌'' ಈ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು.<ref name="Sleinis" />. ಕೆಲವೊಂಜಿ ದೆಂಜಿಲು, ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಪೊರ್ಚುನಿಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮ್ಯಾಟುಟಿಡೆ ವಂಶೊಗು ಸೇರ್‌ನ ದೆಂಜಿಲು, ಮೀಂದುನೆಟ್ಟ್‌ಲಾ ಸಮರ್ಥವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name="Ng" /> ದೆಂಜಿಲು ಬಹುತೇಕವಾಗದ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿಲಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ತನೆದ ಮಾದರಿಲೆನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಯಿತ್ತ ಚಿಮುಟಾಂಗೊಲೆನ್‌ ಹಾಕುನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೀಜುನ ಮೂಲಕ ಸಂವಹಿಸುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊನು ಅವು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪರಸ್ಪರರೆನ ಕಡೆಕ್ಕ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಲವುನು ದೆಂಜಿಲು ತೋಜಾವ. ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿಲೆನ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಗಳಿಸಾಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಆಣ್‌ ದೆಣಜಿಲು ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ತುಲೆಡ್ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite book |chapter=Crab (animal) |title=[[Encarta]] |year=2005 |publisher=[[Microsoft]]}}</ref> ಎಚ್ಚಕಮ್ಮಿ ಮಾತ ಗೋಲೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರುಕುಲೆಡ್‍ ಆಕ್ರಮಿಸದ್, ಬಂಡೆಲೆರ್ದ್ ಕೂಡ್‌ನ ಸಮುದ್ರತೀರೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್, ಒಟ್ಟೆಲೆಡ್ ದೆಂಗ್‍ದ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಬೋಡಾದ್‌ಲಾ ದೆಂಜಿಲು ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಯಾವು.<ref>{{cite book |title=The Miles Kelly Book of Life |url=https://archive.org/details/mileskellybookof0000unse_r2a0 |location=[[Great Bardfield]], [[Essex]] |publisher=[[Miles Kelly Publishing]] |year=2006 |pages=512 |isbn=978-1842367155}}</ref> ದೆಂಜಿಲು ಸರ್ವಾಹಾರಿಲಾದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಪಾಮಜಿಲೆನ್<ref>{{cite journal |doi=10.1080/00288330.1993.9516571 |title=Natural diet of the crab ''Notomithrax ursus'' (Brachyura, Majidae) at Oaro, South Island, New Zealand |author=C. M. C. Woods |journal=[[New Zealand Journal of Marine and Freshwater Research]] |year=1993 |volume=27 |pages=309–315 |url=http://www.rsnz.org/publish/nzjmfr/1993/29.php |access-date=2021-05-26 |archive-date=2008-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080708235203/http://www.rsnz.org/publish/nzjmfr/1993/29.php |dead-url=yes }}</ref> ತಿಂದ್‌ದ್ ಜೀವಿಸವುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ಒವ್ವೇ ಆಹಾರೊನು ಅವು ಸೇವಿಸವುಂಡು. ಮೃದ್ವಂಗಿಲು, ಪುರಿಕುಲು, ಒರಿನ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲು, ಶಿಲೀಂಧ್ರೊಲು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊಿ ಅವಶೇಷ ಉಂದುವೇ ದೆಮಜಿಲೆನ ಆಹಾರೊಡು ಸೇರ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಲಭ್ಯತೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೆಂಜಿದ ಜಾತಿಲೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಬಂಜಿದಪೋಷಣೆ ನಡಪುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ದೆಂಜಿಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಯಿನಂಚ, ದಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಣಿ ದ್ರವ್ಯದ ಒಂಜಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಆಹಾರಕ್ರಮನಿ ಕೊರ್ಂಡ, ಅವು ಅಯಿತ್ತ ಅತಿವೇಗದ ಬುಲೆಚಿಲ್‍ಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಹತ್ತರವಾಯಿನ ದಾರ್ಢ್ಯತೆಗ್ ಕಾರಣ ಅಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |title=Diet composition influences the fitness of the herbivorous crab ''Grapsus albolineatus'' |journal=[[Oecologia]] |author=Kennish, R. |volum=105 |issue=1 |year=1996 |pages=22–29 |url=http://www.springerlink.com/content/l7m3368427059312/ |doi=10.1007/BF00328787 |volume=105 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal |title=Diet choice in an omnivorous salt-marsh crab: different food types, body size, and habitat complexity |author=T. L. Buck, G. A. Breed, S. C. Pennings, M. E. Chase, M. Zimmer & T. H. Carefoot |journal=[[Journal of Experimental Marine Biology and Ecology]] |year=2003 |volume=292 |issue=1 |pages=103–116 |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=14847986 |doi=10.1016/S0022-0981(03)00146-1 |access-date=2021-05-26 |archive-date=2009-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206202643/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=14847986 |dead-url=yes }}</ref> ಆಯಿತ್ತ ಕುಟುಂಬೊಗು ಬೋಡಾದ್‍ ಆಹಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂರಕ್ಷಣೆನ್ ಒದಗಿಸಯೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಿಲನದ ಋತುತ್ತ ಅವಧಿಡ್‌, ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿ ತನ್ನ ಅಂಡಲೆನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಯಿನ ತಾಣೊನು ತೂವೊನಿಯೆರೆ, ದೆಂಜಿಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನವು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗತಿ.<ref>{{cite journal |author=Danièle Guinot & J.–M. Bouchard |year=1998 |title=Evolution of the abdominal holding systems of brachyuran crabs (Crustacea, Decapoda, Brachyura) |journal=[[Zoosystema]] |volume=20 |issue=4 |pages=613–694 |url=http://www.mnhn.fr/publication/zoosyst/z98n4a4.html |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2021-05-26 |archive-date=2006-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061118171555/http://www.mnhn.fr/publication/zoosyst/z98n4a4.html |dead-url=yes }}</ref> ==ನರಮಾನಿ ಗಲಸುನೆ== ===ಮೀನುಗಾರಿಕೆ=== [[File:Sorting Crabs Fionnphort.jpg|thumb|right|ಫಿಯಾನ್‍ಫ಼ೋರ್ಟ್, ಸ್ಕಾಟ್‍ಲಂಡ್‍ಂಡ್ ತಿನ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೀನುಗಾರೆರ್|alt=ಮೀನ್‍ಗಾರೆರ್ದ್ ಸುತ್ತೊಂದುನ ಮಲ್ಲ, ಅಗೆಲದ ಲೋಹದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ್ ಪತ್ತುನ, ಬುಲೆಪವುನ ಬುಕ್ಕೊ ತಿನ್ಪುನವು ಕಡಲ್‌ಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಮಾತ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲೆನ ಪೈಕಿ ದೆಂಜಿಲೆನ ಪಾಲ್ 20% ದಾತ್‍ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಪ್ರಮಾಣ ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ 1½ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಲೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು. ''ಪೋರ್ಟುನಸ್‌ ಟ್ರೈಟ್ಯುಬರ್ಕ್ಯುಲೇಟಸ್‌'' ಪನ್ಪುನ ಜಾತಿ ಆ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಪೈಕಿ ಐನನೇ ಒಂಜೆದಾತ್‍ ಪಾಲ್‍ನ್ ಆಕ್ರಮಿಸವುಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪೊಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಒರಿನ ವರ್ಗೊಲೆಡ್‍ ಉಂದು ಸೇರ್‌ದ್ ಉಂಡು: ''ಪೋರ್ಟುನಸ್‌ ಪೆಲಾಗಿಕಸ್‌'', ''ಚಿಯೊನೊಸೆಟೆಸ್‌'' ಕುಲತ್ತ ಹಲವಾರ್ ಜಾತಿಲು, ನೀಲಿ ದೆಂಜಿ (''ಕ್ಯಾಲಿನೆಕ್ಟೆಸ್‌ ಸ್ಯಾಪಿಡಸ್‌''), ''ಚಾರಿಬ್ಡಿಸ್‌ ಜಾತಿ'', ''ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಪ್ಯಾಗರಸ್‌'', ಡಂಗೆನೆಸ್‌ ದೆಂಜಿ (''ಮೆಟಾಕಾರ್ಸಿನಸ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟರ್‌‌'') ಬುಕ್ಕೊ ''ಸಿಲ್ಲಾ ಸೆರ್ರಾಟ''. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಬಗೆಲಾ ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ 20,000 ಟನ್‌ಲೆರ್ದ್‌ಲಾ ಜಾಸ್ತಿದ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆವೊಂದು ಉಂಡು.<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/figis/servlet/TabLandArea?tb_ds=Capture&tb_mode=TABLE&tb_act=SELECT&tb_grp=COUNTRY |title=Global Capture Production 1950-2004 |publisher=[[Food and Agriculture Organization|FAO]] |accessdate=August 26, 2006 |archive-date=January 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123085332/http://www.fao.org/figis/servlet/TabLandArea?tb_ds=Capture&tb_mode=TABLE&tb_act=SELECT&tb_grp=COUNTRY |url-status=dead }}</ref> ===ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ=== [[File:Crabmasala.jpg|thumb|right|ಕರ್ನಾಟಕೊದ ದೆಂಜಿದ ಮಸಾಲಾ|alt=ಸೂಪ್‌ನು ಬೋಗುಣಿಯೊಂಜೆಟ್ಟ್ ಬೇಯಿಪಾಯಿನ ದೆಂಜಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] [[File:Crab dry curry.jpg|thumb|ಜೆಂಜಿ ಸುಕ್ಕ]] ಪ್ರಪಂಚದ ಉದ್ದ ಅಗೆಲೊಗುಲಾ ಹಲವಾರ್ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನೊಲೆಡ್‍ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾದ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಾದ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದು-ಚಿಪ್ಪುದ ದೆಂಜಿನ್ ಆಹಾರೊಡು ಗಲಸ್‍ಗ ಅಯಿತ್ತ ಚಿಪ್ಪುನು ತಿನ್ಪೆರ್; ನನ ಒರಿನ ಜಾತಿಲೆದ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಗಲಸ್‍ಗ, ಕೇವಲ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಕೇವಲ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪರಿಪಾಠ, ಹಿಮದ ದೆಂಜಿದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ದೆಂಜಿಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನಂಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಹುತೇಕವಾದ್ ಪೂರ್ವದೇಶೊಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆಡ್ ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿದ ಒಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ತೆತ್ತಿಲೆನ್‌ಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್; ಉಂದು ಸಂತಾನಶೀಲ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಸಾಲೆಲು ಪಾಕಶಾಲೆದ ಅಟಿಲ್‌ದ ಅನುಭವೊನು ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು. ಏಷ್ಯೊಡು, ಮಸಾಲಾ ದೆಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಂಚಿದ ದೆಂಜಿಲು ಅತೀವವಾಗದ್ ಮಸಾಲೆಭರಿತ ಆಹಾರಭಕ್ಷೊಲೆನ ಉದಾರ್ಮೆಲ್ ಆದ್ ಉಂಡು. ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ಡ್, ನೀಲಿ ದೆಂಜಿನ್‌ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪರತ್ತ್ ಬೇಲೆದ ಮಸಾಲೆದ ಒಟ್ಟುಗು ತಿನ್ಪೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾಯಿನ ಕ್ರೋಮರ್‌‌ ದೆಂಜಿನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸನಗ, ದೆಂಜಿದ ಮಾಸದ ಸಾರೊನು ದೆಪ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿನ್ ಗಡುಸಾಯಿನ ಚಿಪ್ಪುದ ಉಳಯಿ ದೀಪೆರ್. ದೆಂಜಿದ ಮಾಸದ ಸಾರ ದೆತ್ತ್‌ದ್, ಅಯಿಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಹಿಟ್ಟಿದ ಮಿಶ್ರಣೊನು ಸೇರಾದ್‌, ಒಂಜಿ ದೆಂಜಿದ ಕೇಕನ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸವುನೆ ಅಮೆರಿಕದ ಒಂಜಿ ಪಾಕ ವಿಧಾನವಾದ್ ಉಂಡು. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮೂಲದ ಒಂಜಿ ಜಾಗತಿಕ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಡ್‌ದ ಸಾರ್‌ಡ್‍ಲಾ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್‌. ===ಬೇನೆ=== ಜೀವೊಡು ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಬೇಯಿಪಾವೆರ್. ಕಡಲ್‌‍ದ ದೆಂಜಿಲು ಈ ಬೇನೆನ್ ಅನುಭವಿಸವುಜ ಪಂಡ್‌ದ್ 2005ಟ್ ನಾರ್ವೆ ದೇಶದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಯೆರ್.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2005/feb/08/research.highereducation |title=Scientists say lobsters feel no pain |publisher=[[The Guardian]] |date=February 8, 2005 |author=David Adam}}</ref> ಅವು ಆದ್‌ಲಾ, ಬುಕ್ಕೊ ನಡತ್‌ನ ಸಂಶೋಧನೆಲು ಸೂಚಿಸಯಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲು ನಿಶ್ಚಯವಾಗದ್‍ಲಾ ಬೇನೆನ್‌ ಅನುಭವಿಸುಬ ಬುಕ್ಕೊ ನೆನಪು ಮಲ್ತೊನುವ ಪನ್ಪುನವು ತೆರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/27/crabs.memorypain/ |title=Crabs 'feel and remember pain' suggests new study |publisher=[[CNN]] |date=March 27, 2009 |access-date=May 26, 2021 |archive-date=January 6, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106235902/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/27/crabs.memorypain/ |url-status=dead }}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ ಪನ್ಪುನ ತಿರ್ತ್‌ದ ಗಣ 93 ವಂಶೊಲೆಡ್‌<ref name="Ng">{{cite journal |journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2008 |volume=17 |pages=1–286 |title=Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant Brachyuran crabs of the world |author=Peter K. L. Ng, Danièle Guinot & Peter J. F. Davie |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2021-05-26 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606061453/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |dead-url=yes }}</ref> 6,793 ಜಾತಿಗುಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದು ಉಂಡು, ಅಯಿಟ್ಟ್ ಬಹುಪಾಲ್ ದಶಪಾದಿಲೆನ ಉಳಿಕೆಗಳಾದ್ ಉಂಡು.<ref name="Martin & Davis">{{cite book |url=http://atiniui.nhm.org/pdfs/3839/3839.pdf |title=An Updated Classification of the Recent Crustacea |author=Joel W. Martin & George E. Davis |year=2001 |pages=132 |publisher=[[Natural History Museum of Los Angeles County]] |format=[[Portable Document Format|PDF]] |access-date=2021-05-26 |archive-date=2013-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512091254/http://atiniui.nhm.org/pdfs/3839/3839.pdf |dead-url=yes }}</ref> ಒಂಜಿ ಬಿಲೆವೊಂದು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಯಿನ ಶರೀರ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆದ ಒಂಜಿ ಸಂಕೋಚನ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಗ್ಗಿರುವಿಕೆದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆರ್ದ್‌ ದೆಂಜಿಲೆನ ವಿಕಸನ ನಿರೂಪಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಒರಿನ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಲು ಇಂಚನೇ ಸಂಸ್ಕರಣೊಲೆಗ್ ಒಳಗಾತ್ಂಡಲಾ, ಕಾರ್ಸಿನೈಸೇಷನ್‌ ಪನ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಅತ್ಯಂತ ದುಂಬುವರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣವಾತ್ಂಡ್. ಬಂಜಿದ ಕಡೇತ ಖಂಡ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪಾಡ್‌‌ಲೆನ ಗೈರುಹಾಜರಿಲಾ ಮಲ್ಪ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುನಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎದೆತ್ತ ಎಲುಕ್ಕು ಎದುರಾದ್ ತಗ್ಗಿಸಯಿನ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆನ್ ಬಿಗಿಯಾದ್ ಪತೊನುನೆಕ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಎಲ್ಯ ಸಾಧನೊಲಾದ್‍ ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವು ವಿಕಸನ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಲಾ ಯಾವು. ಬಹುತೇಕ ದಶಪಾದಿಲೆಡ್, ಗೊನೊರಂಧ್ರೊಲು (ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಾರೊಲು) ಕಾರ್‌ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಪ್ಲಿಯೋಪಾಡ್‌‌‌ಲೆನ (ತಿರ್ತ ಬಂಜಿದ ಉಪಾಂಗೊಲು) ಸುರುತ ರಡ್ಡ್ ಜೋಡಿಲೆನ್ ದೆಂಜಿಲು ವೀರ್ಯ ವರ್ಗಾವಣೆಗಾಗದ್ ಬಳಸುನೆರ್ದ್ ಆದ್, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಒಳಗಾತ್ಂಡ್. ಆಣ್ ದೆಂಜಿದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಆಕಾರವಾಗದ್ ವಿಕಸನ ಆದ್‍ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಆದ್‌, ಗೊನೊರಂಧ್ರಲು ಮಧ್ಯರೇಖೆದ ಕಡೆಗಕ್ ಚಲಿಸಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಉಂದು ಕಾರ್‌ಲೆರ್ದ್ ಅಂಚಿಗ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಎದೆತ್ತ ಎಲುತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite journal |author=M. de Saint Laurent |year=1980 |title=Sur la classification et la phylogénie des Crustacés Décapodes Brachyoures. II. Heterotremata et Thoracotremata Guinot, 1977 |journal=[[Comptes rendus de l'Académie des sciences]] |volume=t. 290 |pages=1317–1320}}</ref> ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರೊಲೆಗ್‌ ಸಂಬಂಧಿಸಿಆಯಿನಂಚ ಉಂದುವೇ ರೀತಿದ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಸಂಭವಿಸಾದ್ಂಡ್. ಎದೆತ್ತ ಎಲುತ್ತ ಕಡೆತ್ತ ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರದ ಚಲನೆ ಯೂಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ ಪನ್ಪುನ ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗನ್ ವಿಶದೀಕರಿಸವುಂಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್‍ ಗೊನೊರಂಧ್ರದ ಜಾಗೆದ ಬುಕ್ಕೊದ ಬದಲಾವಣೆ ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾನು ವಿಶದೀಕರಿಸವುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರಲು ಎದೆಮೂಳೆದ ಮಿತ್ತ್ ನೆಲೆಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ದೆಂಜಿಲು ಒಂಜಿ ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲತ್ತ ಗುಂಪುನು ರೂಪಿಸವುಂಡ ಪನ್ಪುನವು ಇತ್ತೆಲಾ ಒಂಜಿ ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯವಾದ್ ಉಂಡು.<ref name="Martin & Davis" /> ===ಮಹಾವಂಶೊಲು=== [[File:Dromia personata.jpg|thumb|right|ಡ್ರೋಮಿಯಾ ಪರ್ಸೋನೇಟಾ (ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿ: ಡ್ರೋಮಿಡೇ)]] [[File:Ranina ranina.jpg|thumb|right|ರ್ಯಾನಿನಾ ರ್ಯಾನಿನಾ (ರ್ಯಾನಿನೋಯ್ಡಾ: ರ್ಯಾನಿನಿಡೇ)]] [[File:Corystes cassivelaunus.jpg|thumb|right|ಕೋರಿಸ್ಟಸ್‌ ಕ್ಯಾಸಿವೆಲೌನಸ್‌ (ಹೆಟೆರೊಟ್ರೆಮೇಟಾ: ಕೋರಿಸ್ಟಿಡೇ)]] [[File:Ocypode quadrata (Martinique).jpg|thumb|right|ಓಸಿಪೋಡೆ ಕ್ವಾಡ್ರೇಟಾ (ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾ: ಒಸಿಪೊಡಿಡೇ)]] ಉಪಲಬ್ಧ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ನಾಮವಾಯಿನ (†) ಜಾತಿಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ಆವರಣೊಲೆಡ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Ng" /> *'''ಗುಂಪು ಡ್ರೋಮಿಯೇಸಿ''' **ಡಕೋಟಿಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (6†) **ಡ್ರೋಮಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (147, 85†) **ಇಯೋಕಾರ್ಸಿನೋಯ್ಡಿಯಾ (1†) **ಗ್ಲೇಸ್‌ನೆರೊಪ್ಸೋಯ್ಡಿಯಾ (45†) **ಹೊಮೊಲೊಡ್ರೋಮಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (24, 107†) **ಹೊಮೊಲೊಯ್ಡಿಯಾ (73, 49†) *'''ಗುಂಪು ರ್ಯಾನಿನೋಯ್ಡಾ''' (46, 196†) *'''ಗುಂಪು ಸೈಕ್ಲೋಡೋರಿಪೋಯ್ಡಾ''' (99, 27†) *'''ಗುಂಪು ಯೂಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ''' **'''ಉಪಗುಂಪು ಹೆಟೆರೊಟ್ರೆಮೇಟಾ''' **ಏಥ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (37, 44†) **ಬೆಲ್ಲೋಯ್ಡಿಯಾ (7) **ಬೈಥೋಗ್ರೇಯ್ಡಿಯಾ (14) **ಕ್ಯಾಲಪ್ಪೋಯ್ಡಿಯಾ (101, 71†) **ಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (57, 81†) **ಕ್ಯಾರ್ಪಿಲಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (4, 104†) **ಚೆರಾಗೊನೊಯ್ಡಿಯಾ (3, 13†) **ಕೋರಿಸ್ಟೊಯ್ಡಿಯಾ (10, 5†) **ಕೊಂಪೊನೊಕ್ಯಾನ್‌ಕ್ರೋಯ್ಡಿಯಾ (1†) **ಡೈರೋಯ್ಡಿಯಾ (4, 8†) **ಡೋರಿಪ್ಪೊಯ್ಡಿಯಾ (101, 73†) **ಎರಿಫಿಯೊಯ್ಡಿಯಾ (67, 14†) **ಗೆಕಾರ್ಸಿನ್ಯುಕೋಯ್ಡಿಯಾ (349) **ಗೊನೆಪ್ಪ್ಲಾಕೋಯ್ಡಿಯಾ (182, 94†) **ಹೆಕ್ಸಾಪೊಡೊಯ್ಡಿಯಾ (21, 25†) **ಲ್ಯೂಕೋಸಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (488, 113†) **ಮಜೋಯ್ಡಿಯಾ (980, 89†) **ಒರಿಥಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (1) **ಪ್ಯಾಲಿಕೋಯ್ಡಿಯಾ (63, 6†) **ಪಾರ್ಥೆನೋಪೋಯ್ಡಿಯಾ (144, 36†) **ಪಿಲುಮ್ನೋಯ್ಡಿಯಾ (405, 47†) **ಪೋರ್ಟುನೋಯ್ಡಿಯಾ (455, 200†) **ಪೊಟಾಮೋಯ್ಡಿಯಾ (662, 8†) **ಸ್ಯೂಡೋಥೆಲ್ಫುಸೋಯ್ಡಿಯಾ (276) **ಸ್ಯೂಡೋಝಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (22, 6†) **ರೆಟ್ರೊಪ್ಲೂಮೋಯ್ಡಿಯಾ (10, 27†) **ಟ್ರೆಪೆಝಿಯೋಯ್ಡಿಯಾ (58, 10†) **ಟ್ರೈಕೋಡ್ಯಾಕ್ಟೈಲೋಯ್ಡಿಯಾ (50) **ಕ್ಸಾಂಥೋಯ್ಡಿಯಾ (736, 134†) **'''ಉಪಗುಂಪು ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾ''' **ಕ್ರಿಪ್ಟೋಕಿರೋಯ್ಡಿಯಾ (46) **ಗ್ರೇಪ್ಸೋಯ್ಡಿಯಾ (493, 28†) **ಒಸಿಪೊಡೋಯ್ಡಿಯಾ (304, 14†) **ಪಿನ್ನೊಥೆರೊಯ್ಡಿಯಾ (304, 13†) ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವೊಲು== ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವಾಯಿನ ಕರ್ಕಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ರಾಶಿಯಾಯಿನ ಕಟಕ‌ ಈ ರಡ್ಡೆಕ್‌ಲಾ ದೆಂಜಿದ ಪುದರ್‌‍ನೇ ದೀತೆರ್. ಒಂಜಿ ದೆಂಜಿದ ರೀತಿಡೇ ಅಯಿನ್‍ ಚಿತ್ರಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಜಾನ್ ಬೆವಿಸ್‌ ಪನ್ಪುನಾಯೆ 1731ಟ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿಗ್ ದೆಂಜಿದ ನೀಹಾರಿಕೆನ್ ವೀಕ್ಷಿಸಾಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಈ ಪ್ರಾಣಿನ್ ಹೋಲುನಂಚ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಂಡೆ. ದೆಂಜಿ ಸ್ಪಂದತಾರೆದ ನೀಹಾರಿಕೆದ ಮಧ್ಯಭಾಗೊಡು ನೆಲೆಗೊಂಡ್‌‍ದ್ ಉಂಡು. ಪ್ರಾಚೀನ [[ಪೆರು]]ತ್ತ ಮೊಚೆ ಜನಕುಲು ಪ್ರಕೃತಿನ್, ಅಯಿಟ್ಟ್‌‍ಲಾ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸಮುದ್ರೊನು<ref>{{cite book |author=Elizabeth Benson |title=The Mochica: A Culture of Peru |url=https://archive.org/details/mochicacultureof0000bens |location=New York, NY |publisher=[[Praeger Press]] |year=1972 |isbn=9780500720011}}</ref> ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ತಮ್ಮ ಕಲೆಕುಲೆಡ್ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಅಕುಲು ಚಿತ್ರಿಸವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.<ref>{{cite book |author=Katherine Berrin & Larco Museum |title=The Spirit of Ancient Peru:Treasures from the Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera |location=New York |publisher=[[Thames and Hudson]] |year=1997 |pages=216 |isbn=978-0500018026}}</ref> [[ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆ|ಗ್ರೀಕ್‌ ಪುರಾಣೊ]]ಡು, ಕಾರ್ಕಿನೋಸ್‌ ಪನ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ದೆಂಜಿ ಆದ್‌ ಇತ್ತ್‌ದ್‌, ಅವು ಹೆರಾಕಲ್ಸ್‌‌‍ನ ಒಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಲೆರ್ನೆಯನ್‌ ಹೈಡ್ರಾ ಸಹಾಯೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ವಿವರಿಸದ್ ಉಂಡು. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== ==ದೆಂಜಿ - ಚಿತ್ರದರ್ಶಿನಿ== <gallery> File:Iz - Dromia sp., Uca sp. and N. meinerti.jpg|Iz - Dromia sp., Uca sp. and N. meinerti File:Dromia vulgaris.jpg|Dromia vulgaris File:Ranina ranina Stuffed specimen.jpg|Ranina ranina Stuffed specimen </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ದೆಂಜಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು]] l61gqzjl2e2pgfznus4or3y1lwgdd16 4 7187 364351 117615 2026-08-11T11:40:23Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364351 wikitext text/x-wiki [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್] ಬೊಕ್ಕ ಸಿ.ಐ.ಎಸ್. ಬೆಂಗಳೂರು ಮುಕ್ಲೆನ ಸೇರಿಗೆಡ್ ನಡಪ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ದಿನೊತ ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ ೨೪ ==ಉದ್ದೇಸೊ== * ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆ. ==ವಿಸಯೊ== * ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಮಲ್ಪುನೆ ಬಗೆಟ್ ಮಾಹಿತಿ ದೆತೊನುನೆ. ಉಂದು ಟಂಪ್ಲೇಟ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‍ದ ನಾಲನೆ ಭಾಗ. ಇಂದೆಟ್ Infobox ಬಗೆಟ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್. ==ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಲು== * [[User:Pavanaja|ಪವನಜ]] ==ವಿವರೊ== * ದಿನ: ಜನವರಿ ೧೯-೨೦, ೨೦೧೯ * ಜಾಗೆ : ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ. ==ಪಾಲ್ ದೆತೊನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|Pavanaja]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] == ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯದ ಸಾದನೆ == * ಇತರ್‍ಪ್ಯಾಡ್ [https://etherpad.wikimedia.org/p/KWUG-TT ಕೊಂಡಿ]. ==ಪೊಟೊ== <gallery> Tulu Wikipedia Template Training 01.jpg Tulu Wikipedia Template Training 02.jpg Tulu Wikipedia Template Training 03.jpg Tulu Wikipedia Template Training 04.jpg Tulu Wikipedia Template Training 05.jpg Tulu Wikipedia Template Training 06.jpg </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] auj5h1ca3v4hy39wns8x02k779879f2 4 8063 364352 117617 2026-08-11T11:40:27Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364352 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್‍ದ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ಗ್ ಮೂಜಿ ಒರ್ಸೊ ಆವೊಂದುಂಡು. ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕೊನೆಲೆನ್ ಬರೆಪಿನ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವೊ ಕಜ್ಜಕೂಟೊನು ಅಂಚನೆ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಒಂಜನೆ ವರ್ಸೊದ ಪುಟ್ಟ್‌ನ ದಿನೊತ ಆಚರಣೆನೆ ಮಲ್ಪುನೆಂದ್ ಪಾತೆರೊಂದೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡ್ಲದ [[:m:Karavali Wikimedians|ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನೆರೆ ಯೂಸರ್ ಗುಂಪುದೊಟ್ಟುಗು]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮೂಜನೆ ವರ್ಸೊದ ಬಗೆಟ್ ತಾರೀಕ್ ೦೬ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೧೯ನೆ ದಾನಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್‍ ಬಂಟ್ಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‍ಡ್ ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮೂಜನೆ ವರ್ಸೊ ಆಚರಣೆ ವಿವರೊ == * ಪೊರ್ತು : ಕಾಂಡೆ ೯ಡ್ದ್ ಬಯ್ಯ ಮುಟ್ಟ '''ವರ್ಷಾಚರಣೆ ಲೇಸ್ :''' * ತಾರೀಕ್ : ಆಗಸ್ಟ್ ೦೬, ೨೦೧೯ * ಜಾಗೆ : [https://www.google.co.in/maps/place/Bunts+Hostel/@12.8769726,74.8478227,19.75z/data=!4m5!3m4!1s0x0:0x580be5786ef1a119!8m2!3d12.8770596!4d74.8478177?hl=en&hl=en ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು, ಬಂಟ್ಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್, ಮಂಗಳೂರು.]. ವಿವರಣೆಗಾದ್ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Events/Kannada_and_Tulu_Editathon_at_Sri_Ramakrishna_Pre-University_College ಈ ಪುಟೊನು ತೂಲೆ]. == ಲೇಸ್‍ಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೪೬, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|Ashay vb]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೦, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha kunchadka|Lokesha kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೦೯, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೨೩, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) (Remote) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha managalore|Babitha managalore]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Babitha managalore|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೧೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೩೦, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೧೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) == ಲೇಕನೊ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಕುಲು == # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೫೮, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) ೧) [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊಲು]], ೨) [[ದೆಹಲಿ]], ೩) [[ನವದೆಹಲಿ]], ೪) [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊಲೆ ರಾಜಧಾನಿಲು]], ೫) [[ಸುಷ್ಮಾ ಸ್ವರಾಜ್]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೧೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST). ೧. [[ವರಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೨೦, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) == ಲೇಸ್‍ಗ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪನ್ಪುನಕುಲು == #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೩೭, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) === ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನೆ === ೧. {{ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಸೊಲೆ ರಾಜಧಾನಿಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] 438cml16bdlyauo9stksrj02l9skpdq 4 8142 364348 117618 2026-08-11T11:39:50Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364348 wikitext text/x-wiki ಬಗೆಬಗೆತ್ತ ವಿಸಯೊ ಬುಕ್ಕ ಅನ್ ಪೊನ್ನು ಬೇದೊ ದೂರ ಮಾನ್ಪಿಯರ ಬೊಡಾತ್ ತುಳು ಕನ್ನಡ ಸಮುದಾಯತ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಗೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅಗತ್ಯವಾವೊಡಾಯಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ದಿಂಜಾಪುನ ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ. ನೆನ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಲೆಗ್ ಸೆರವುನಾ ಲೇಸ್ಲ್ ನಡಪಿಯರ ಉಂಡು. ನಮ ರಾಜ್ಯೊತ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೊಲೆಡ್ ನಡಪುಂಡು. ==ಉದ್ದೇಸೊ== * ಲೇಕನೊ ಬರೆಪಿನಕುಲೆಗ್ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊ ತೆರಿಪಾಪುನಾ. ಪೊಸ ಪೊನ್ನು ಪೊಂಜೊವು ಸೇರವುನಾ. * ಬಗೆ ಬಗೆತ ವಿಸಯ ಸೇರವುನ *ಬರೆಪಿನಕುಲೆಗ್ ಪೊಸ ಉಮೇದ್ ಪುಟ್ಟಪುನಾ ==ಜಾಗೊ ಬುಕ್ಕ ತಾರೀಕ್== ಜಾಗೊ : ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿ.ಯು. ಕಾಲೇಜು, ಬಂಟ್ಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್, ಕುಡ್ಲ<br /> ತಾರೀಕ್ : ಆಗಸ್ಟ್ ೩೧, ಶನಿವಾರ ಬುಕ್ಕ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೧೯<br /> ಸಮಯ : ಕಾಂಡೆ ೯:೩೦ ತ್ ಬಯ್ಯ ೫:೦೦<br /> ==ವಿಷಯೊ== ತುಳು ಬಾಸೆದ ನಲಿಕೆಲು ===ತುಳುನಾಡಿನ ಕುಣಿತಗಳು=== ====ಬೂತಾರಾದನೆ ಸಮ್ಮಂದೊದ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಜಾಲಾಟೊ]] #[[ಬೈದ್ಯೆರ್ಲೆ ನೇಮೊ]] #[[ಪಾಣಾರಾಟೊಡು ಬೂತೊಕೋಲೊ]] #[[ಒತ್ತೆಕೋಲ|ಒತ್ತೆಕೋಲೊ]] ====ನಾಗಾರಾದನೆ ಸಮ್ಮಂದೊದ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಕಾಡ್ಯನಾಟೊ]] #[[ಡಕ್ಕೆ ಬಲಿ]] #[[ನಾಗಮಂಡಲೊ]] #[[ನಾಗನ ಕೋಲೊ]] #[[ಮೂರ್ಲೆ ನಲಿಕೆ]] #[[ಬೈಲಬಾಕುಡೆರೆ ಸರ್ಪಕೋಲೊ]] ====ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆ ಸಮ್ಮಂದೊದ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆ|ಗೋಂದೋಲು ನಲಿಕೆ]] #[[ಮಾಂಕಾಳಿ ನಲಿಕೆ]] ====ಯಕ್ಷಾರದನೆ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಕುದುರೆ ಕೋಲೊ]] #[[ಸಿರಿ ಆರಾಧನೆ]] #[[ಸ್ವಾಮಿಕೋಲೊ]] ====ಯಕ್ಷಗಾನೊ==== #[[ಯಕ್ಷಗಾನ]] #[[ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಬಯಲಾಟೊ]] #[[ಸಿರಿ ವೇಸೊ]] #[[ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಬೊಂಬೆಯಾಟೊ]] #[[ತಾಳಮದ್ದಲೆ]] #[[ಹೂವಿನ ಕೋಲು ನಲಿಕೆ]] ====ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ ನಲಿಕೆ]] #[[ಸಾವು ಕೋಲೊ]] #[[ಕಾಲೆಕೋಲೊ]] #[[ರಾಹುಗುಳಿಗ ಕೋಲೊ]] #[[ಮರ್ವೆ ನಲಿಕೆ]] #[[ಕೊರಗತನಿಯೆ|ಕೊರಗ-ತನಿಯ ನಲಿಕೆ]] #[[ಬೇಡನ್ ನಲಿಕೆ]] #[[ಮರ್ದೆ ನಲಿಕೆ]] ====ಪ್ರಾಣಿ ಸಮ್ಮಂದೊದ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಪಿಲಿಪಂಜಿ ನಲಿಕೆ]] #[[ಬಸವ ನಲಿಕೆ]] #[[ಪಿಲಿವೇಸೊ ನಲಿಕೆ]] #[[ಪಿಲಿಕೋಲೊ ನಲಿಕೆ]] #[[ಸಿಂಹೊ ನಲಿಕೆ]] #[[ಕರಡಿ ನಲಿಕೆ]] #[[ಎರುಕೋಲೊ|ಎರುಕೋಲೊ ನಲಿಕೆ]] #[[ಮಂಗನ ನಲಿಕೆ]] ====ನಾಥಪಂಥ ಸಮ್ಮಂದೊದ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಸೋಣದ ಜೋಗಿ ನಲಿಕೆ]] #[[ಜೋಗಿ ಪುರುಷ ನಲಿಕೆ]] #[[ಕಾವೇರಿ ಪುರುಷೆ ನಲಿಕೆ]] #[[ಮಾಯಿದ ಪುರುಷೆರ್ ನಲಿಕೆ]] #[[ಸಿದ್ಧವೇಷ|ಸಿದ್ಧವೇಷ ನಲಿಕೆ]] #[[ಪುರುಷೆರೆ ನಲಿಕೆ]] #[[ಬಾಲೆಸಾಂತು|ಬಾಲೆಸಾಂತು ನಲಿಕೆ]] ====ಕುಟುಂಬೊ ಸಮ್ಮಂದೊದ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಮಾದಿರ|ಮಾದಿರ ನಲಿಕೆ]] #[[ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ]] #[[ಸೋಣೊದ ಮದಿಮ್ಮಲ್ ನಲಿಕೆ]] #[[ಕನ್ಯಾಪು ನಲಿಕೆ]] #[[ಮದಿಮಾಯ ಮದಿಮಾಲ್ ನಲಿಕೆ]] #[[ಕೀಲು ಕುದುರೆ ನಲಿಕೆ]] #[[ಕೋಲಾಟ ನಲಿಕೆ]] ====ವಾದ್ಯೊ ಪ್ರದಾನೊ ನಲಿಕೆಲು==== #[[ಡೋಲು ನಲಿಕೆ]] # [[ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ]] #[[ತೆಂಬರೆ ನಲಿಕೆ]] #[[ದುಡಿನಲಿಕೆ]] #[[ಗುಮಟೆ ನಲಿಕೆ]] #[[ದಫ್ ನಲಿಕೆ]] [[:en:Daf|Daf]] ==ಆಕರೊಲು== ===ಪುಸ್ತಕೊಲು=== * ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ, ಡಾ. ಹಿ. ಚಿ. ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ == ಬಿನ್ನೆರ್ == # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕೆ.ಟಿ.]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಡಾ.ಯು.ಬಿ. ಪವನಜ]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|ಡಾ. ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|ಡಾ. ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ]] == ಗುರ್‌ಕಾರ್ಮೆ== # [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiWomen/Mangaluru ವಿಕಿವಿಮೆನ್ ಮಂಗಳೂರು] # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್] # ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿ.ಯು. ಕಾಲೇಜು, ಬಂಟ್ಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್, ಕುಡ್ಲ == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೨, ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೩೭, ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Arpitha05|Arpitha05]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Arpitha05|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೨, ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Anvith Shenoy|Anvith Shenoy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Anvith Shenoy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೫೩, ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha managalore|Babitha managalore]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Babitha managalore|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೨, ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೭, ೨೯ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೫೬, ೨೯ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೦೫, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Jitheshjs 2504|Jitheshjs 2504]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Jitheshjs 2504|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೨೭, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prathyaksh.Kumar|Prathyaksh.Kumar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prathyaksh.Kumar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೨, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) == ಪಾಲ್ ಪಡೆತಿನಕುಲು == #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೩೩, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೩೫, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೪೮, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) 1. [[:kn:ಗುಮಟೆ ಕುಣಿತ]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|ಆಶಯ್ ವಿ.ಬಿ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೫೮, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Jitheshjs 2504|Jitheshjs 2504]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Jitheshjs 2504|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೨೭, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) [[ಕರ್ಂಗೋಲು]]- ಮಾಹಿತಿ ಸೆರ್ಪಾಯಿನಿ #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೦, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೯, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prathyaksh.Kumar|Prathyaksh.Kumar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prathyaksh.Kumar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೩, ೩೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೧೯ (IST), [[ಪಿಲಿಪಂಜಿ ನಲಿಕೆ]] # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೨೬, ೧ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) == ಪಟ == <gallery> Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 01.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 02.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 03.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 04.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 05.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 06.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 07.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 08.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 09.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 10.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 11.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 12.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 13.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 14.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 15.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 16.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 17.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 18.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 19.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 20.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 21.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 22.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 23.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 24.jpg Diversity editathon Mangaluru Aug 31 Sep 01 2019 25.jpg </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] g67y7qrw21vmfbrmy3rdqdhe6skd2kf 4 8217 364353 114801 2026-08-11T11:40:33Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364353 wikitext text/x-wiki [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್]ದಕುಲು ಸಾಲೆಳೆಗ್ ತುಳು ಆಫ್‍ಲೈನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ದೆತ್ತೊಂಡ್‍ತ್ ಪೋಪುನ ಯೋಜನೆ ಒಂಜೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿನ ವಿವರೊ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು| ಮೂಲುಂಡು]]. ಈ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಸುರಟ್ ಯೋಜನೆತ ಉದ್ದೇಸೊ, ಅವು ನಡಪುನೆ ಎಂಚ, ಬೊಕ್ಕ ತರಬೇತಿ - ಈತ್ ಮಲ್ಪೆರ ರಡ್ಡ್ ದಿನತ್ತ ಕಜ್ಜೊಕೊಟ್ಯ ನಡಪಾಯೆರೆ ಉಂಡು. ;ಉಂದು ಈ ಮಾಲಿಕೆತ ಸುರುತ ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ. ==ಸಹಯೋಗ== * ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಆಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಬೆಂಗಳೂರು. * ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕುಡ್ಲ * ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ ==ಉದ್ದೇಸೊ== * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆಡ್ (೬ ನೆಡ್ದ್ ೧೦ ನೆ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗ್ ಮುಟ್ಟ) ತುಳುನು ಒಂಜಿ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಓದುನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಅಗತ್ಯೊ ಆಯಿನ ಕೆಲವು ಇಚಾರೊಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಸೇರಾವುನ ಯೋಜನೆದ ವಿವರೊ ಪಣ್ಪುನೆ * ಬರೆಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಬರೆಪುನೆ ಎಂಚ ಪಂಡ್‍ದ್ ತೆರಿಪಾಪುನೆ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನೆ *'''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು_ಯೋಜನೆ/ತುಳು_ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ_ಲೇಕನೊಲು#ಲೇಕನೊಲೆ_ಪಟ್ಟಿ|ಲೇಕನೊಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಮೂಲುಂಡು]]''' ==ವಿವರೊ== * ದಿನ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೮-೨೯, ೨೦೧೯. ಸನಿಯಾರೊ, ಐತಾರೊ * ಪೊರ್ತು: ಬೊಲ್ಪುಗು ೧೦:೦೦ ಡ್ದ್ ಬಯ್ಯ ೪:೩೦ ಮುಟ್ಟ * ಜಾಗೆ : ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೪೪, ೨೧ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Arpitha05|Arpitha05]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Arpitha05|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೯, ೨೧ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೬, ೨೧ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೧೦, ೨೧ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೦೭, ೨೧ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|ಆಶಯ್ ವಿ.ಬಿ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೧೪, ೨೧ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೦೭, ೨೪ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೩೩, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ==ಪಾಲ್ ದೆತ್ತೊನ್‌ನಕುಲ್== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೩೯, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ೧. [[ಕಕ್ಕುನೆ]], ೨. [[ತಾಟಕಿ]], ೩. [[ಕುಶ ಲವ]], ೪. [[ಕೊಲ್ಲೂರು]], ೫. [[ಭೂಮಿ]], ೬. [[ಮೂಂಕು]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೪೦, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ೧. [[ಲಕ್ಷ್ಮೀಶೆ]] ೨. [[ಕಂಚಡ್ಪೆ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೪೩, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೪೪, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kalladka Prashanth|Kalladka Prashanth]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kalladka Prashanth|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೪೯, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ೧.[[ಬಾಯಿ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishmitha R|Vishmitha R]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishmitha R|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೫೦, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Priyanka J Alva|Priyanka J Alva]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Priyanka J Alva|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೫೩, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yakshashreyas|Yakshashreyas]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yakshashreyas|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೫೭, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sayeegeetha|Sayeegeetha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sayeegeetha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೨೭, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೩೬, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vedasmitha|Vedasmitha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vedasmitha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೪೯, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Gautham Shetty Ujjodi|Gautham Shetty Ujjodi]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Gautham Shetty Ujjodi|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೫೧, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ೧.ಕೆಬಿ #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೦೧, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashokalva|Ashokalva]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashokalva|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೩೦, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Anvith Shenoy|Anvith Shenoy]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Anvith Shenoy|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೨೨, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BENET G AMANNA|BENET G AMANNA]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BENET G AMANNA|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೩೯, ೨೮ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sushan Roy|Sushan Roy]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sushan Roy|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೩೩, ೨೯ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST)೧.ವಾಲ್ಮಿಕಿ #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|ಆಶಯ್ ವಿ.ಬಿ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashay vb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೩೪, ೨೯ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:ನಾಗರಾಜ್ ಪಣಕಜೆ|ನಾಗರಾಜ್ ಪಣಕಜೆ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ನಾಗರಾಜ್ ಪಣಕಜೆ|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೩೭, ೨೯ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Jayalakshmi.Kushal|Jayalakshmi.Kushal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Jayalakshmi.Kushal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೪೮, ೨೯ ಸಪ್ಟಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) == ಆನ್ ಲೈನ್‌ಡ್ ಎಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನಕುಲು == ==ಫೋಟೋ== <gallery> Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 01.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 02.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 03.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 04.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 05.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 06.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 07.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 08.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 09.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 10.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 11.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 12.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 13.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 14.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 15.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 16.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 17.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 18.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 19.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Sep 28-29 2019 20.jpg </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] 0tw8kokurbs345h2u7ksz0ty40222yh 0 8282 364380 169432 2026-08-11T11:46:48Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364380 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Lava &amp; kusha chant Ramayana before Rama.jpg|thumb|ರಾಮಾಯಣೊದ ಒಂಜಿ ಸನ್ನಿವೇಸೊ]] ರಾಮ ಸೀತೆನ ಜೋಕುಲು ಕುಶ-ಲವೆರ್. ಕುಶ-ಲವ ಮೆಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಾಬಿಸೇಕೊ ಇಂದೆಕ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪಿನ ಪೌರಾಣಿಕೊ ವಿವರೊ. == ಪುರಾಣೊದ ವಿವರೊ == ಕುಶ ಲವೆರ್ [[ಸೀತೆ]]ನ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲು.<ref>https://kannada.oneindia.com/festivals/general/2011/0412-uttara-kanda-curtains-down-for-ramayan-aid0037.html</ref> ಕುಶೆ ಮಲ್ಲಮಗೆ. ಲವೆ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ. ಲೋಕಾಪವಾದೊಗು ಪೋಡಿತ್ತ್ [[ಶ್ರೀರಾಮ|ಶ್ರೀರಾಮೆ]] ಬಂಜಿನಾಲ್ ಸೀತೆನ್ ಕಾಡ್‍ಗ್ ಗಿಡತ್ತೆ. ಆಯನ ದುರ್ಬುದ್ದಿನ್ ಎನ್ನಿದ್ ಬೇಜಾರೊಡಿತ್ತಿನ ಸೀತೆನ್ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ|ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ರುಸಿ ಗುರ್ತಿಸದ್ ಆಯನ್ ಆಸ್ರಮೊಗು ಲೆತೊಂದು ಸಮಾದಾನೊ ಮಲ್ತೆ. ಅಲ್ಪ ಸೀತೆ ಅಮರ್ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಜಲ್ಮೊ ಕೊರಿಯಲ್. ಈ ಕುಸಿಟ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೀತೆನಾಡೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಕೈಟ್ ಕುಶನ್ ನಾನೊಂಜಿ ಕೈಟ್ ಲವನ್ ಪತ್ತೊಂದು ಕುಶ ಲವಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಡಿಯೆ. ಜೋಕ್ಲು ರಡ್ಡ್ ಜನೊಲಾ ವಾಲ್ಮಿಕಿ ರುಸಿಡ್ದ್ ಸಂಸ್ಕಾರೊನು ಗಳಸೊಂದು ವಿದ್ವಾಂಸೆರಾಪೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಬರೆಯಿನ ೨೪ ಸಾವರೊ ಗ್ರಂತೊದ ಪರಿಮಿತಿಡುಪ್ಪುನ [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣೊ]]ನು ವಾದ್ಯೊದ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಪದೊ ಪನ್ಪುನೆನ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಆ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಕಲ್ಪಾಯೆ. ಇರ್ವೆರ್‌ಲಾ ಆ ಕಾವ್ಯೊನು ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಪದೊ ಪಂಡೊಂದು ಮಾತೆರೆಗ್ಲ ಕುಸಿ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಿಡ್ ಶ‍್ರೀರಾಮೆ ಆಶ್ವಮೇಧ ದೀಕ್ಷೆನ್ ವಹಿಸೊಂದು, ಕುದುರೆದ ಅಂಗರಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್ ಕಡಪುಡ್ಯೆ. ಕುದುರೆ ಪೆರ ಅರಮನೆಗ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ನೈಮಿಶಾರಣ್ಯೊಡು ನಡತ್ತಿನ ಯಜ್ಞಗು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಶಿಷ್ಯೆರೊಟ್ಟುಗು ಪೋದ್ ಕುಸಿ ಪಡೆಯೆ. ಮನದಾನಿ ಯಜ್ಞವಾಟಿಕೆಡ್ ಕುಶೆ ಲವೆರ್ ರಾಮಾಯಣೊ ಪದೊನು ಪನ್ಯರೆ ಸುರುಮಲ್ಪುವೆರ್. ೨೦ ಸರ್ಗೊ ಮುಟ್ಟ ರಾಮಾಯಣೊದ ಪದೊ ಕೇಂಡ್‌ನ ಶ್ರೀರಾಮೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಇರ್ವೆರ್ ಪದೊಪಂಡಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ೧೮ ಸಾರೊ ದುಡ್ಡುಲೆನ ಜತೆಟ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್‌ಲೆನ್ ಕೊರ್ದ್ ಸಮ್ಮನೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪಂಡೆ. ಆಂಡ ಆ ಜೋಕ್ಲು ಆಶ್ರಮೊಡು ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ತಂಕ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಮ್ಮನೊದ ಅಗತ್ಯೊ ಇದ್ದಿಂದ್ ಕೇಂಡರ್ಂಡ ಇಡೀ ರಾಮಾಯಣೊದ ಪದೊ ಪನ್ಪೊಂದು ರಾಮಗ್ ಪಂಡೆರ್. ಜೋಕ್ಲ್ ಕೇಂಡಿನಂಚ ಶ‍್ರೀರಾಮೆ ಒಪ್ಪಿಯೆ. ಆನಿ ಕುಶ ಲವೆರ್ ಸೀತೆನ್ ರಾಮ್ ಬುಡುಪುನಾಡೆಮುಟ್ಟದ ಪದೊನು ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಂತಾಯೆರ್. ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಯಜ್ಞವಾಟಿಕೆಡ್ ಸೇರ್ನಗ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸೀತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಶ ಲವೆರೆನ್ ಪಿರವು ದೀಡೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಸೀತೆನ್ ಲೆತೊನೊಡುಂದು ರಾಮಗ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಡೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ತಿನ ಕತೆನ್ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ರಾಮೆ ಒಪ್ಪಿಯೆ. ಸೇರ್ದ್‌ನ ಸಮೂಹೊದಕುಲು ಕುಸಿ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್. ಆಂಡ ಸೀತೆ ರಾಮನ ಸಂಗೊನು ಪೆರ ಬಯಕ್ಕಂದೆ ತಾನ್ ಪರಿಸುದ್ದೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ ಬೂಮ್ಯಪ್ಪೆಗ್ ತನನ್ ಐಕ್ಯೊ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಬೇಡೊಂಡಲ್. ಒರಾನೆ ಬೂಮ್ಯಪ್ಪೆ ಐಕ್ಯೊ ಮಲ್ತೊಂಡಲ್. ಸೀತೆ ಮಾಯೊ ಆಯಲ್. ರಾಮನ ಯಜ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಅಯೋಧ‍್ಯೆಗ ಪೋಯೊರ್. ಉಂದು ರಾಮಾಯಣೊಡ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕತೆ.<ref>http://www.sobagu.in/%E0%B2%B2%E0%B2%B5-%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B6/</ref> {{Wikify}} == ಪಟ್ಟಾಬಿಷೇಕೊ == [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]] ಒಪ್ಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮೆ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರರಾಯಿನ ಕುಶ ಬುಕ್ಕೊ ಲವನಕ್ಲೆಗ್ ಪಟ್ಟಾಬಿಷೇಕ ಮಾಲ್ತದ್, ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತೊದ ಬರಿತ ಕುಶಾವತಿ, ಶ್ರಾವಸ್ತಿ ಪನ್ಪುನ ಪಟ್ಟಣೊಲೆನ್ ನಿರ್ಮಿಸಾದ್ ಅಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ್ ನಿಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕುಶಗ್ ಚಂಪಕಾ, ಕುಮುದ್ವತಿ ಪನ್ಪುನ ಬುಡೆದಿನಕುಲಿತ್ತೆರ್ಂದ್ ಉತ್ತರ ರಾಮಚರಿತ್ರೆಡ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. == ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ ಕುಶ ಲವೆರ್ == [[ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ]]ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧೊ ಕಾವ್ಯವಾಯಿನ [[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ|ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತೊ]]ಡು ರಾಮೆ ಕುಶ, ಲವೆರೆ ಕಾಳಗೊನು ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ವರ್ಣನೆ ಉಂಡು. ಅಲ್ಪ ಪಂಡಿನಂಚನೆ ಶ್ರೀರಾಮ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದೀಕ್ಷೆ ದೆತೊಂದು ಶತ್ರುಘ್ನನ್ ಯಜ್ಞಾಶ್ವೊದ ಅಂಗರಕ್ಷಕೆ ಆದ್ ನಿಯಮಿಸದ್ ಕುದುರೆನ್ ಬೂಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗ್ ಬಿಡ್‌ಯೆ. ಅವು ಸಂಚಾರೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿನ ಆಶ್ರಮೊಗು ನೂರ್ಂಡ್. ಲವೆ ಆ [[ಕುದುರೆ|ಕುದುರೆನ್]] ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕಟ್ಟ್‌ಪಾಡ್ದ್ ಶತ್ರುಘ್ನನೊಟ್ಟುಗು ಯುದ್ದೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬೋದ ತತ್ತ್‌ದ್ ಬೂರ್ಪೆ. ಅಪಗ [[ಶತ್ರುಘ್ನ]] ಬೋದತತ್ತಿನ ಲವನ್ ರತೊದ ಮಿತ್ತ್‌ದ್ ದೀಡೊಂದ್ ಯಜ್ಞೊದ ಕುದುರೆದೊಟ್ಟುಗು ಅಯೋಧ್ಯೆದಂಚಿಗ್ ಪೋಯೆ. ಇಂದೆನ್ ತೆರಿನ ಕುಶ ಬಿಲ್ಲ್‌ಪಗರಿ ಪತೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಶತ್ರುಘ್ನನ ಎದುರುಂತುದು ಸೋಲ್ಪಾದ್, ಬೋದತಪ್ಪಾದ್ ಲವನ್ ಬುಡ್ಪಾವೊಂದು ಪೋಪೆ. ಈ ಸುದ್ದಿ ತೆರಿನ ರಾಮ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ]]ಡ್ದ್ [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್]] ಸೇನೆ ಸಮೇತ ಕಡಪುಡ್‌ಯೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಲಾ ಬೋದತಪ್ಪುವೆ. ಭರತೆ ರಂಗೊಗು ಬರ್ಪೆ. ಆಯಗ್ಲಾ ಅವ್ವೇ ಗತಿಯಾಂಡ್. ಅಕೇರಿಗ್ ಶ್ರೀರಾಮೆನೇ ಸ್ವತೊ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಯುದ್ದೊ ಮಲ್ಪುವೆ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] 543kb1ryxwe61tii7ref7d69mnkb8qk 0 8290 364434 281840 2026-08-11T11:55:07Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364434 wikitext text/x-wiki '''ಬಾಯಿ''' ನಮ್ಮ ದೇಹೊದ ಬಾರಿ ಮುಕ್ಯವಾಯಿನ ಅಂಗ. ==ಬಾಯಿದ ಬಗೆಟ್ಟ್== [[File: close up man lips.jpg|thumb|ಬಾಯಿ]] ಕೂಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲಾಯಿ ಅಯಿತುಲಯಿ ಉಪ್ಪುನ ೨ ಮುಕ್ಯ ಅಂಗೊಲು. ಜೋಕುಲೆಗ್ ೨೦ ಕೂಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲಾಕುಲೆಗ್ ೨೮-೩೨ ಕೂಲಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಿತ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಿರ್ತ್‌ದ ತುಟಿಕುಲು ಬಾಯಿಗ್ ಬಾಕಿಲಿತ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕೊ. ತೆನಸ್ ತಿನಿಯೆರೆ, ಪಾತೆರಿಯೆರೆ, ತಿಂದಿನ ಕಕ್ಕಿಯೆರೆ, ಗಾಳಿ ಉಲಯಿ ಪಿದಯಿ ಬುಡಿಯೆರೆ ಬಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತೊಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ಅಂಗೊಲು ಉಪಕಾರ ಆಪೊ. ಬಾಯಿದುಲಯಿದ ಚೋಲಿ ಮೆದು ಚೋಲಿ, ಅವು ಯೇಪಲ ಉಬ್ಬಿ ನೀರ್‌ರ್ದ್ ಚಂಡಿ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಅಂಚಾದ್ ತಿನಿಯೆರೆ, ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಸುಲಬ ಆಪುಂಡು. ನುಂಗೆಲ್ ಬಾಯಿಡ್ ಯೆಪೊಲ ತಿನಿಯೆರೆ, ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕಸ್ಟ ಅಪುಂಡು, ಅಂಚೆನೆ ಸುಲಬೊಡು ಬಾಯಿಡ್ ಗಾಯ ಆಪುಂಡು, ಬಾಯಿ ವಾಸನೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಬಾಯಿಡ್ ಉಬ್ಬಿ ನೀರ್ ಜಿಂಜ ಮುಕ್ಯ. [[File:Amigdalas diag.jpg|thumb|Amigdalas diag]] ==ಬಾಯಿದ ಆರೋಗ್ಯ== ಬಾಯಿದ ಆರೋಗ್ಯ ನಮಕ್ ಜಿಂಜ ಮುಕ್ಯ. ಅಂಚಾದ್ ಯೆಡ್ಡೆ ತೆನಸ್ ತಿನೊಡು, ಜಿಂಜ [[ನೀರ್]] ಪರೊಡು. ದಿನೊಲ ಬಾಯಿ, ಕೂಲಿ ದೆಕ್ಕೊಡು, ದುರಬ್ಯಾಸ ಬುಡೊಡು. ತೆರಿದ್ನಕುಲೆಡ ಸರಿಯಾಯಿನ ಕೂಲಿ ದೆಕ್ಕುನ ಕ್ರಮ ಕಲ್ಪೊಡು. ಬಾಯಿದ ಆರೋಗ್ಯ ನಮ್ಮ ಇಡಿ ದೇಹೊದ ಆರೋಗ್ಯದ ಕೈಕನ್ನಡಿ ಅಂಚಾದ್ ದೇಹೊದ ಬೇತೆ ಸೀಕ್ದ ಚಿನ್ನೆಲು ಬಾಇಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡ್.ದೇಹೊಗು ಉಶ್ನ ಆಂಡ ಬಾಯಿಡ್ ಪುಡಿ ಬೂರುಂಡು. ಚೀಪೆ ಪಡಿಕೆದ ಸೀಕ್ದಕುಲೆನ, ಬಂಜಿದುಲಯಿದ ಗಾಯ, ಕಪ ದಮ್ಮು ಇಂಚಿನ ಸೀಕ್ ಉಪ್ಪುನಕುಲೆನ ಬಾಯಿ ಮೂರಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಜಿಂಜ ಪೊರ್ತು ಪಾತೆರ್ನಕುಲೆನ ಬಾಯಿ ನುಂಗುದು ವಾಸನೆ ಬರ್ಪುನಲ ಉಂಡು.<ref>https://medlineplus.gov/ency/article/001448.htm#Treatment</ref> ==ಬಾಯಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್== ದುರಬ್ಯಾಸ ಇತ್ತಿನ ಬಾಯಿಡ್ ಮಲ್ಲ ಸೀಕ್ ಪಂಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬರಿಯೆರ್ಲ ಆವು. [[ಕಲಿ]] ಗಂಗಸರ ಪರ್ಪುನ ಅಬ್ಯಾಸ, ಪುಗೆರೆ ಅಗ್ಗಿನ ಅಬ್ಯಾಸ, ಬೀಡಿ, [https://en.wikipedia.org/wiki/Cigarette ಸಿಗ್ರೇಟ್] ಒಯಿಪುನ ಅಬ್ಯಾಸ [https://en.wikipedia.org/wiki/Cancer ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] ಬರಿಯೆರೆ ಮಲ್ಲ ಕಾರನ. ==ಕೂಲಿ== ಜೊಕುಲೆನ ಬಾಯಿಡ್ ೨೦ ಕೂಲಿಲು, ಮಲ್ಲ ಪ್ರಾಯದಕುಲೆಡ ೨೮-೩೨ ಕೂಲಿ ಉಪ್ಪುಂಡು.ತೆನಸ್ ತಿನಿಯೆರೆ, ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕೂಲಿಲು ಬೋಡು. ಕೂಲಿಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಉಲ್ಲ, ತೆನಸ್ ತುಂಡು ಮನ್ಪೆರೆ, ತೆನಸ್ ಚುಚ್ಚೀ ಒಯಿಪೆರೆ, ತೆನಸ್ ಕಡೆಯೆರೆ ಅಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬೇಲೆ ಮನ್ಪೆರೆ, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಕೂಲಿಲು ಉಲ್ಲ. ಕೂಲಿಗುಪ್ಪುನ ಬೇರ್ ಕೂಲಿನ್ ಯೆಲುಕು ಪತ್ತ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ==ನಾಲಯಿ== ದೇಹೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಂಗೊಲೆಡ್ ಆಯಿನಾತ್ ಜಿಂಜ ಬೆಚ್ಚ ತಾಂನ್ಗೊನುನ ಅಂಗ ನಾಲಯಿ. [[File:Close-up view of the head of a white tiger, yawning with the tongue out.jpg|thumb|Close-up view of the head of a white tiger, yawning with the tongue out]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಹತ ಅಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] orlds4rrf3aowgnl6xknerimwkyqos6 0 8300 364389 283078 2026-08-11T11:48:55Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364389 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |type=village|native_name=ಕೊಲ್ಲೂರು|district=|state_name=ಕರ್ನಾಟಕ|skyline=Mookambika_Temple.jpg|skyline_caption=ಮೂಕಾಂಬಿಕ ದೇವಾಲಯ, ಕೊಲ್ಲೂರು|latd=13.8634049|longd=74.8137959|locator_position=right|area_total=|altitude=|population_total=|population_as_of=|population_density=|area_telephone=|postal_code=576220|vehicle_code_range=KA20|website=}} '''ಕೊಲ್ಲೂರು''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ಉಡುಪಿ|ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಡಿಪ್ಪುನ ಕಿನ್ಯ ಊರು. ಉಂದು ಕುಂದಾಪುರಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಬೈಂದೂರು]]ಡ್ದ್ ೨೭ ಕಿ.ಮೀ ಅಂಚನೆ [[ಕುಡ್ಲ|ಮಂಗಳೂರು]] ನಗರಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೧೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೮೭ ಮೈಲ್) ದೂರೊಡುಂಡು. ಈ ಊರು [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತೊ|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ದ ಅಡಿಟುಂಟು. ಮುಲ್ಪ ಇಪ್ಪುನ [[ಮೂಕಾಂಬಿಕ ದೇವಸ್ತಾನ|ಮೂಕಾಂಬಿಕ ದೇವಸ್ತಾನೊ]] ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರೊ ಆದುಂಡು.<ref>http://www.kollurmookambika.org/</ref> ಇಂದೆನ್ [[ಕೊಲ್ಲಾಪುರ]] ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪ್ರದೇಸೊನು ದೇವಿ [[ಮೂಕಾಸುರ]] ಪನ್ಪುನ ರಕ್ಕಸನ್ ಕೆರ್‌ನೆಡ್ದಾವರ ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>https://gotirupati.com/kollur-mookambika-temple/</ref> ==ಪೋಪುನ ಮಾರ್ಗೊ== ===ಸಾಗರಡ್ದ್ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪೋಪುನ ಮಾರ್ಗೊ=== ಸಾಗರಡ್ದ್ ಆವಿನಹಳ್ಳಿದ ಮಾರ್ಗೊಡು ೨೪.೮ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಇಪ್ಪುನ ಹಸಿರುಮಕ್ಕಿ ಪನ್ಪುನ [[ಶರಾವತಿ]] ಹಿನ್ನೀರ್‌ದ ಊರ್‌ಗ್ ಪೋವೊಡು. ಅಲ್ತ್‌ಡ್ದ್ ಓಡೊಟು ಸುದೆ ಕಡತ್‌ದ್ ಪೋವೊಡು. ಹಸಿರುಮಕ್ಕಿಡ್ದ್ ಕೊಲ್ಲೂರ್‌ಗ್ ಮಾರ್ಗೊಡೆ ಪೋಪುನ ದೂರೊ ೩೯.೨,ಕಿ.ಮೀ. ==ಚಿತ್ರೊಲು== <gallery> Kollur Mookambika bronze icon view 1.JPG|ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ಕಂಚಿದ ಮೂರ್ತಿ Kollur mookambika temple21.jpg|ಕೊಲ್ಲೂರು ಮುಕಾಂಬಿಕ ಜಾತ್ರೆ Kollur_Mookambika_Temple_20080123.JPG|ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೋಕಾಂಬಿಕ ದೇವಸ್ತಾನೊ VCA_2016_IMG_0455.JPG|ಹಸಿರುಮಕ್ಕಿ- ಸಾಗರಡ್ದ್ ಕೊಲ್ಲೂರ್‌ಗ್ ಪೋನಗ ಓಡಡ್ ಕಡಪುನ ಜಾಗೆ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಜಾಗೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] rd2hiy4kyprapc61vlb78dxqek5qj3n 4 8388 364358 117614 2026-08-11T11:41:46Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364358 wikitext text/x-wiki ಬಗೆಬಗೆತ್ತ ವಿಸಯೊ ಬುಕ್ಕ ಅನ್ ಪೊನ್ನು ಬೇದೊ ದೂರ ಮಾನ್ಪಿಯರ ಬೊಡಾತ್ ತುಳು ಕನ್ನಡ ಸಮುದಾಯತ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಗೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅಗತ್ಯವಾವೊಡಾಯಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ದಿಂಜಾಪುನ ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ. ನೆನ್ನ್ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಲೆಗ್ ಸೆರವುನಾ ಲೇಸ್ಲ್ ನಡಪಿಯರ ಉಂಡು. ನಮ ರಾಜ್ಯೊತ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೊಲೆಡ್ ನಡಪುಂಡು. ==ಉದ್ದೇಸೊ== * ಲೇಕನೊ ಬರೆಪಿನಕುಲೆಗ್ ಪೊಸ ವಿಚಾರೊ ತೆರಿಪಾಪುನಾ. ಪೊಸ ಪೊನ್ನು ಪೊಂಜೊವು ಸೇರವುನಾ. * ಬಗೆ ಬಗೆತ ವಿಸಯ ಸೇರವುನ * ಬರೆಪಿನಕುಲೆಗ್ ಪೊಸ ಉಮೇದ್ ಪುಟ್ಟಪುನಾ ==ಜಾಗೊ ಬುಕ್ಕ ತಾರೀಕ್== ಜಾಗೊ : ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಅಜ್ಜರಕಾಡು,ಉಡುಪಿ<br /> ತಾರೀಕ್ : ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೨-೧೩, ೨೦೧೯<br /> ಸಮಯ : ಕಾಂಡೆ ೯:೩೦ ತ್ ಬಯ್ಯ ೪:೩೦<br /> ==ವಿಷಯೊ== == ಬಿನ್ನೆರ್ == # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕೆ.ಟಿ.]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಡಾ.ಯು.ಬಿ. ಪವನಜ]] == ಗುರ್‌ಕಾರ್ಮೆ== # [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiWomen/Mangaluru ವಿಕಿವಿಮೆನ್ ಮಂಗಳೂರು] # [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್] # ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಅಜ್ಜರಕಾಡು,ಉಡುಪಿ == ಪಾಲ್ ಪಡೆತಿನಕುಲು == # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೩, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೩, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Jyothi H|Jyothi H]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Jyothi H|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೫, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ಭಾನು ಜಹಾ೦ಗೀರ್ ಕೊಯಜಿ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Shailajasherigarb|Shailajasherigarb]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Shailajasherigarb|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೬, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST)[[ಮಿನಾಲ್ ರೋಹಿತ್]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Arpitha05|Arpitha05]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Arpitha05|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೩೭, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) == ಪಟ == [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] qjwuiifolpyzak24ozouc4umq8jraj3 4 8578 364354 116303 2026-08-11T11:41:25Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364354 wikitext text/x-wiki [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್]ದಕುಲು ಸಾಲೆಳೆಗ್ ತುಳು ಆಫ್‍ಲೈನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ದೆತ್ತೊಂಡ್‍ತ್ ಪೋಪುನ ಯೋಜನೆ ಒಂಜೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿನ ವಿವರೊ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು| ಮೂಲುಂಡು]]. ಈ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಸುರಟ್ ಯೋಜನೆತ ಉದ್ದೇಸೊ, ಅವು ನಡಪುನೆ ಎಂಚ, ಬೊಕ್ಕ ತರಬೇತಿ - ಈತ್ ಮಲ್ಪೆರ ರಡ್ಡ್ ದಿನತ್ತ ಕಜ್ಜೊಕೊಟ್ಯ ನಡಪಾಯೆರೆ ಉಂಡು. ;ಉಂದು ಈ ಮಾಲಿಕೆತ ರಡ್ಡನೆ ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ. ==ಸಹಯೋಗ== * ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಆಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಬೆಂಗಳೂರು. * ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕುಡ್ಲ * ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ ==ಉದ್ದೇಸೊ== * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆಡ್ (೬ ನೆಡ್ದ್ ೧೦ ನೆ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗ್ ಮುಟ್ಟ) ತುಳುನು ಒಂಜಿ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಓದುನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಅಗತ್ಯೊ ಆಯಿನ ಕೆಲವು ಇಚಾರೊಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಸೇರಾವುನ ಯೋಜನೆದ ವಿವರೊ ಪಣ್ಪುನೆ * ಬರೆಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಬರೆಪುನೆ ಎಂಚ ಪಂಡ್‍ದ್ ತೆರಿಪಾಪುನೆ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನೆ *'''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು_ಯೋಜನೆ/ತುಳು_ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ_ಲೇಕನೊಲು#ಲೇಕನೊಲೆ_ಪಟ್ಟಿ|ಲೇಕನೊಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಮೂಲುಂಡು]]''' ==ವಿವರೊ== * ದಿನ: ನವಂಬರ್ ೦೨-೦೩, ೨೦೧೯. ಸನಿಯಾರೊ, ಐತಾರೊ * ಪೊರ್ತು: ಬೊಲ್ಪುಗು ೧೦:೦೦ ಡ್ದ್ ಬಯ್ಯ ೪:೩೦ ಮುಟ್ಟ * ಜಾಗೆ : ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೩೬, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ವೇದವ್ಯಾಸ]], [[ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ]] -ಪೊಸ ಲೇಕನೊ, <br />[[ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ]], [[ನಕ್ಕುರು]], [[ಪೇರ್]], [[ರಾಗಿ]], [[ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ]], [[ಮುಂಚಿ]] - ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೦೬, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST)[[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ]] -ಪೊಸ ಲೇಕನೊ #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೨೧, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ಕಲ್ಲಡ್ಕ]] -ಪೊಸ ಲೇಕನೊ <br />[[ಶ್ರೀಗಂಧ]] - ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೪೬, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೩೧, ೧ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೦೫, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BENET G AMANNA|BENET G AMANNA]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BENET G AMANNA|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೨೮, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ಪುಡಾಯಿ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೩೨, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ೧. [[ಅಶೋಕ]], # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishmitha.Rajesh|Vishmitha.Rajesh]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishmitha.Rajesh|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೩೭, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Deeksha Deechu|Deeksha Deechu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Deeksha Deechu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೫೦, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ಕೊರಂಟ್]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Priya Shetty1|Priya Shetty1]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Priya Shetty1|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೫೩, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ಕುದುರೆ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Amisha Shetty|Amisha Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Amisha Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೫೮, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #---[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Thrisha .j|Thrisha .j]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Thrisha .j|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೨೮, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Gautham Shetty Ujjodi|Gautham Shetty Ujjodi]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Gautham Shetty Ujjodi|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೨೯, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prathyaksh.Kumar|Prathyaksh.Kumar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prathyaksh.Kumar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೩೨, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Tharanath Gatti Kapikad|Tharanath Gatti Kapikad]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Tharanath Gatti Kapikad|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೫೨, ೨ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Priyanka J Alva|Priyanka J Alva]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Priyanka J Alva|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೪೫, ೩ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ==ಫೋಟೋ== <gallery> File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 01.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 02.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 03.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 04.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 05.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 06.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 07.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 08.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 09.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 10.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 11.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 12.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 13.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 14.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 15.jpg File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Nov 02-03 2019 16.jpg </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] 4b8q0wwp5xiocliixa98hk94hlrabt2 4 8666 364355 116875 2026-08-11T11:41:33Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364355 wikitext text/x-wiki [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್]ದಕುಲು ಸಾಲೆಳೆಗ್ ತುಳು ಆಫ್‍ಲೈನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ದೆತ್ತೊಂಡ್‍ತ್ ಪೋಪುನ ಯೋಜನೆ ಒಂಜೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿನ ವಿವರೊ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು| ಮೂಲುಂಡು]]. ಈ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಸುರಟ್ ಯೋಜನೆತ ಉದ್ದೇಸೊ, ಅವು ನಡಪುನೆ ಎಂಚ, ಬೊಕ್ಕ ತರಬೇತಿ - ಈತ್ ಮಲ್ಪೆರ ರಡ್ಡ್ ದಿನತ್ತ ಕಜ್ಜೊಕೊಟ್ಯ ನಡಪಾಯೆರೆ ಉಂಡು. ==ಸಹಯೋಗ== * ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕುಡ್ಲ * ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ ==ಉದ್ದೇಸೊ== * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆಡ್ (೬ ನೆಡ್ದ್ ೧೦ ನೆ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗ್ ಮುಟ್ಟ) ತುಳುನು ಒಂಜಿ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಓದುನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಅಗತ್ಯೊ ಆಯಿನ ಕೆಲವು ಇಚಾರೊಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಸೇರಾವುನ ಯೋಜನೆದ ವಿವರೊ ಪಣ್ಪುನೆ * ಬರೆಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಬರೆಪುನೆ ಎಂಚ ಪಂಡ್‍ದ್ ತೆರಿಪಾಪುನೆ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನೆ *'''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು_ಯೋಜನೆ/ತುಳು_ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ_ಲೇಕನೊಲು#ಲೇಕನೊಲೆ_ಪಟ್ಟಿ|ಲೇಕನೊಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಮೂಲುಂಡು]]''' ==ವಿವರೊ== * ದಿನ: ನವಂಬರ್ ೨೩, ೨೦೧೯. ಸನಿಯಾರೊ * ಪೊರ್ತು: ಬೊಲ್ಪುಗು ೧೦:೦೦ ಡ್ದ್ ಬಯ್ಯ ೪:೩೦ ಮುಟ್ಟ * ಜಾಗೆ : ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೧೬, ೭ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೪೧, ೭ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೧೨, ೭ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೧೭, ೭ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೨೩, ೭ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BENET G AMANNA|BENET G AMANNA]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BENET G AMANNA|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೭, ೧೮ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sushan Roy|Sushan Roy]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sushan Roy|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೬, ೨೩ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ==ಪಾಲ್ ಪಡೆತಿನಕುಲು== #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೨, ೨೩ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Akshith vp|Akshith vp]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Akshith vp|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೩೫, ೨೩ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prathyaksh.Kumar|Prathyaksh.Kumar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prathyaksh.Kumar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೩೭, ೨೩ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೩, ೨೩ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sachin R S L|Sachin R S L]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sachin R S L|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೫೨, ೨೩ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ==ಫೋಟೋ== <gallery> </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] tsoldox4b8z37ta5b1xxd0fwdci0a1t 4 8736 364356 117539 2026-08-11T11:41:38Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364356 wikitext text/x-wiki [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್]ದಕುಲು ಸಾಲೆಳೆಗ್ ತುಳು ಆಫ್‍ಲೈನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ದೆತ್ತೊಂಡ್‍ತ್ ಪೋಪುನ ಯೋಜನೆ ಒಂಜೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿನ ವಿವರೊ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು| ಮೂಲುಂಡು]]. ಈ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಸುರಟ್ ಯೋಜನೆತ ಉದ್ದೇಸೊ, ಅವು ನಡಪುನೆ ಎಂಚ, ಬೊಕ್ಕ ತರಬೇತಿ - ಈತ್ ಮಲ್ಪೆರ ರಡ್ಡ್ ದಿನತ್ತ ಕಜ್ಜೊಕೊಟ್ಯ ನಡಪಾಯೆರೆ ಉಂಡು. ;ಉಂದು ಈ ಮಾಲಿಕೆತ ಮೂಜನೆ ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ. ==ಸಹಯೋಗ== * ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಆಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಬೆಂಗಳೂರು. * [[ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]], ಕುಡ್ಲ * ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ವಿಭಾಗೊ ಕುಡ್ಲ. == ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿ == * ಪವನಜ ಯು.ಬಿ. == ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ == * ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ, ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗೊ * ರವೀಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ, ಮುಕ್ಯಸ್ತೆರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ವಿಭಾಗೊ * ಸರಸ್ವತಿ, ಮುಕ್ಯಸ್ತೆರ್ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗೊ ==ಉದ್ದೇಸೊ== * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆಡ್ (೬ ನೆಡ್ದ್ ೧೦ ನೆ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗ್ ಮುಟ್ಟ) ತುಳುನು ಒಂಜಿ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಓದುನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಅಗತ್ಯೊ ಆಯಿನ ಕೆಲವು ಇಚಾರೊಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಸೇರಾವುನ ಯೋಜನೆದ ವಿವರೊ ಪಣ್ಪುನೆ * ಬರೆಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಬರೆಪುನೆ ಎಂಚ ಪಂಡ್‍ದ್ ತೆರಿಪಾಪುನೆ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನೆ *'''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು_ಯೋಜನೆ/ತುಳು_ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ_ಲೇಕನೊಲು#ಲೇಕನೊಲೆ_ಪಟ್ಟಿ|ಲೇಕನೊಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಮೂಲುಂಡು]]''' ==ವಿವರೊ== * ದಿನ: ಡಿಸೆಂಬರ್ ೦೭-೦೮, ೨೦೧೯. ಸನಿಯಾರೊ, ಐತಾರೊ * ಪೊರ್ತು: ಬೊಲ್ಪುಗು ೧೦:೦೦ ಡ್ದ್ ಬಯ್ಯ ೪:೩೦ ಮುಟ್ಟ * ಜಾಗೆ : ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೨೧, ೨೯ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೩೮, ೨೯ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha kunchadka|Lokesha kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೩೩, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೧೨, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Arpitha05|Arpitha05]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Arpitha05|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೧೨, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Manishakulal23|Manishakulal23]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Manishakulal23|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೪, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Rahul Jeshwin Anchan|Rahul Jeshwin Anchan]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Rahul Jeshwin Anchan|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೫, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sharan karanth|Sharan karanth]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sharan karanth|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೬, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lakshitha B L Rai|Lakshitha B L Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lakshitha B L Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೮, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Shreya S Sherigar|Shreya S Sherigar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Shreya S Sherigar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೧, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pallavi pbhat|Pallavi pbhat]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pallavi pbhat|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೮, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Niveditha Jain|Niveditha Jain]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Niveditha Jain|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೯, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashritha. Rai|Ashritha. Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ashritha. Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೩೩, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೩೮, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Tejaswini sm|Tejaswini sm]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Tejaswini sm|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೩, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Anusha rose06|Anusha rose06]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Anusha rose06|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೫, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavithra CS|Pavithra CS]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavithra CS|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೭, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Harish D costa|Harish D costa]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Harish D costa|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೯, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lavina Mary Lobo|Lavina Mary Lobo]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lavina Mary Lobo|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೧೧, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Naheem mohammed|Naheem mohammed]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Naheem mohammed|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೧೩, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Nithin Venkatesh|Nithin Venkatesh]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Nithin Venkatesh|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೧೫, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Shreyasuvarna30|Shreyasuvarna30]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Shreyasuvarna30|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೧೯, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Tejashwini T S|Tejashwini T S]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Tejashwini T S|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೨೦, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lipika K.E|Lipika K.E]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lipika K.E|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೨೪, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Abita Naik|Abita Naik]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Abita Naik|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೨೬, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahima N Kamath|Mahima N Kamath]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahima N Kamath|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೪೮, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:B Namratha Rao|B Namratha Rao]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:B Namratha Rao|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೦, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Rakshitha.gejje|Rakshitha.gejje]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Rakshitha.gejje|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೩, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Jayashree s h|Jayashree s h]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Jayashree s h|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೫, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sampath mestha|Sampath mestha]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sampath mestha|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೭, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sunny Joel paulose|Sunny Joel paulose]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sunny Joel paulose|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೯, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Manjula.Hadapad|Manjula.Hadapad]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Manjula.Hadapad|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೧೧, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೩೨, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) == ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲು == # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] - ೧) [[ದ್ರೋಣ]] 2) [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಮಹಾಭಾರತ]], ೩) [[ಮಹಾಭಾರತ]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] - [[ಪೊಂಜೊಲೆನ ಹಕ್ಕ್]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] - [[ಪಿಸ್ತೂಲ್]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lakshitha B L Rai|Lakshitha B L Rai]], [[ಮೂಕಾಂಬಿಕ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂರಕ್ಷನಾಲಯ]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Shreya S Sherigar|Shreya S Sherigar]], [[ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ಬ್ಲಕ್ಬಕ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]], [[ಮಂಡಗದ್ದೆ]] ==ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha kunchadka|Lokesha kunchadka]] -[[ಕೆರೆಂಗ್]], [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನ]] ==ಫೋಟೋ== <gallery> Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 01.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 02.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 03.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 04.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 05.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 06.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 07.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 08.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 09.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 10.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 11.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 12.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 13.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 14.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 15.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 16.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 17.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 18.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 19.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 20.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 21.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 22.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 23.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 24.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 25.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 26.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 27.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 28.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 29.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 30.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 31.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Dec 07-08 2019 32.jpg </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] s1em6slxl5wbr4tx1g1zdf7f2pgqbwj 0 8826 364452 282056 2026-08-11T11:58:34Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364452 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox religious text | subheader = '''महाभारतम्''' | image = Kurukshetra.jpg | caption = ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾಳಗೊದ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಚಿತ್ರೊ | author = [[ವೇದವ್ಯಾಸ]] | religion = [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] | language = [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] | chapter = ೧೮ | verses = ೨೦೦೦೦೦ | Writer (mythological) = [[ಗಣೇಶ]] | Writer = }} {{ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲು}} '''ಮಹಾಭಾರತ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಧಾರ್ಮಿಕ, ತಾತ್ವಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಉಂದು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಒಂಜಿ ಮುಕ್ಯೊ ಪಟ್ಯೊಲಾ ಅಂದ್. ವಿಶ್ವ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಸಾಧನೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿಂದ್ ತೆರಿನ ಮಹಾಭಾರತ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ದ ಜನೊಕ್ಲೆ ಮನಸ್‌ದ ಉಲಾಯಿಡ್ ನೂರುದಂಡು. ಪೂರ್ತಿ ಮಹಾಭಾರತ ಒಂಜಿ ಲಕ್ಷೊಗು ಎಚ್ಚ ಶ್ಲೋಕೊಲೆನ ಉಲಾಯಿಡ್ [[ಗ್ರೀಕ್]] ದ ಜನಪದ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಲಾಯಿನ [[ಇಲಿಯಡ್]] ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಸ್ಸಿ - ರಡ್ಡೆನ್‍ಲಾ ಸೇರಂಡಲಾ ಮಹಾಭಾರತೊಡದ ಏಳನೇದ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊದಾತ್ ಮಾತ್ರೊ ಆಪುಂಡು.<ref>{{cite web|title=The Mahabharata: Unforgettable Lessons in An Indian Epic of Family Fighting|url=https://www.ancient-origins.net/myths-legends-asia/mahabharata-indian-epic-family-fighting-0010153|website=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|accessdate=5 October 2023|language=en|date=3 June 2018}}</ref> == ಇತಿಹಾಸೊ/ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಮಹಾಭಾರತ ಜಯ ಪನ್ಪುನ ಬೂಕುಡ್ದು ಪುಟ್‍ಂಡ್‌ಂದ್ ಕೆಲವೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ಉಲ್ಲೇಕಿಸಯಿನ ಘಟನೆಲೆ ನಿಜವಾಯಿನ ಕಾಲೊ ಸರಿಯಾದ್ ತೆರಿದ್‌ಜಿ. ಮಹಾಭಾರತೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಘಟನೆಲು ನಿಜವಾಯಿನ ಘಟನೆಲೆನ್ ಆದರ್ತ್‌ದ್ ಬರೆಯಿನ ಅತ್ತ್ಂದ್ ಕೆಲವೆರೆಡ ಚರ್ಚೆದ ಇಸಯೊ. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಮುಲ್ಲರ್ ಪ್ರಕಾರೊ ಈ ಘಟನೆಲು ನಡತಿನ ಸಂದರ್ಬೊ ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1400. ಮಹಾಭಾರತೊದ ಘಟನೆಲೆನ್ ಅವಲೋಕಿಸದ್ ಭಾರತೀಯ ಪಂಚಾಂಗೊ ರೀತಿದ ಕಾಲನಿರ್ಣಯೊ ಮಾಲ್ತಿನ ದಿಂಜ ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆ ಪ್ರಕಾರೊ ಅಯಿಟ್ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಮಲ್ತಿನ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ([[ಗ್ರಾಣೊ]] ಇಂಚಿತ್ತಿನವು) ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3100ಗ್ ಹೋಲುಂಡು. [[File:Karwar Pictures - Yogesa 19.JPG|thumb|200px|ಕರ್ನಾಟಕೊದ [[ಮುರುಡೇಶ್ವರ]] ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ವ್ಯಾಸ 'ಮಹಾಭಾರತ'ನ್ [[ಗಣೇಶ]]ಗ್ ಪಂಡಿನ ಚಿತ್ರೊ]] [[File:Krishna and Arjun on the chariot, Mahabharata, 18th-19th century, India.jpg|thumb|200px|18 ನೇ -19 ನೇ ಶತಮಾನೊದ [[ಕೃಷ್ಣ]], [[ಅರ್ಜುನ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]]ಚಿತ್ರೊಲು]] == ಕತಾವಸ್ತು == [[ಚಿತ್ರ:Gita.jpg|thumb|ಗೀತೋಪದೇಸೊ]] ಮಹಾಭಾರತೊದ ಮುಕ್ಯವಾಯಿನ ಚಂದ್ರವಂಸೊದ ರಾಜೆರೆ ಕತೆ. [[ಹಸ್ತಿನಾಪುರ|ಹಸ್ತಿನಾಪುರೊದ]] ಸಿಂಹಾಸನೊಗಾದ್ [[ಕುರುವಂಶ]] ([[ಚಂದ್ರ ವಂಶ]]ದ ಸದಸ್ಯೆರೆ ನಡುಟು ನಡಪುನ ಪೊರಂಬಾಟೊನು ತೆರಿಪಾವುನವುಂದು ಹಲವೆರೆ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ಆಂಡಲಾ ಈ ಪೊರ್ಂಬಾಟೊದ ಕತೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೊಂದ್ ಅನ್ನಿಸುಂಡು. ಹಸ್ತಿನಾಪುರೊದ ಸಿಂಹಾಸನೊಗಾದ್ [[ಪಾಂಡವ|ಪಾಂಡವೆರ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೌರವರು|ಕೌರವೆರೆ]] ನಡುಟು ನಡಪುನ ಈ ಪೊರ್ಂಬಾಟೊ [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೊಡು]] ನಡಪುನ ಪದಿನೆನ್ಮೊ ದಿನೊತ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧೊಡು ನಿರ್ಧಾರೊ ಅಪುಂಡು.<ref>https://vedicfeed.com/18-days-of-the-mahabharata-war-summary-of-the-war/</ref> ಮಹಾಭಾರತೊದ ಕತೆ ಶಂತನು ಮಹಾರಾಜನ ಕತೆಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್, ಕೃಷ್ಣನ ಅವಸಾನೊ, ಪಾಂಡವೆರೆ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣದೊಟ್ಟುಗು ಅಕೇರಿಯಾಪುಂಡು. ಮಹಾಭಾರತೊದ ಉದ್ದೊಗು ಬರ್ಪುನ ಪಾತ್ರೊಲು ಭಾರತೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಅಚ್ಚಾಯಿನ ಪಾತ್ರೊಲು. ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಕತೆ ಅತ್ತಂದಿನ, ಮಹಾಭಾರತೊಡು ಅನೇಕೊ ಉಪಕತೆಲುಂಡು. ಅಂಚನೆ [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ|ಭಗವದ್ಗೀತೆದಂಚಿನ]] ಸ್ವಸೊಂತ್ರೊಡು ಉಂತುನಂಚಿನ ಬೂಕುಲು ಮಹಾಭಾರತೊದ ಭಾಗೊ ಆದ್ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ವ್ಯವಸ್ತೆದ ದಿಟ್ಟಿಡ್, ಮಹಾಭಾರತೊಡು ಪದಿನೆನ್ಮೊ ಪರ್ವೊಲು ಉಂಡು. == ಪರ್ವೊಲು == ಮಹಾಭಾರತೊದ ಪದಿನೆನ್ಮೊ ಪರ್ವೊಲೆ ಎಲ್ಯ ಚಿತ್ರೊ: # ಆದಿಪರ್ವ:- ಪರಿಚಯೊ, ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿದ ವಿವರೊ( ಸೃಷ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಹಾಭಾರತ), ಹಿನ್ನೆಲೆ, [[ಪಾಂಡವ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೌರವ|ಕೌರವೆರೆ]] ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕೊ ಬುಲೆಚಿಲ್ # ಸಭಾಪರ್ವ:- ಆಸ್ತಾನೊದ ಜೀವನೊ, ಪಗಡೆಯಾಟೊ, [[ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥ]], ಪಾಂಡವೆರೆ ವನವಾಸ ಸುರು # ಅರಣ್ಯಕಪರ್ವ: -ಪದ್ರಾಡ್ ವರ್ಸೊದ ವನವಾಸೊ # ವಿರಾಟಪರ್ವ: -ವಿರಾಟನ ಆಸ್ಥಾನೊಡು ಒಂಜಿ ವರ್ಸೊದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ # ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವ: -ಯುದ್ಧೊದ ತಯಾರಿ # ಭೀಷ್ಮಪರ್ವ:- ಯುದ್ಧೊ ಸುರು, ಭೀಷ್ಮ ಕೌರವರ ಸೇನಾನಿ - ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಡ್ದ್ [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]] ಉಪದೇಸೊ # ದ್ರೋಣಪರ್ವ: -ಯುದ್ಧದ ದುಂಬರಿಕೆ, [[ದ್ರೋಣ]]ನ ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯೊಡು # ಕರ್ಣ ಪರ್ವ:- ದ್ರೋಣನ ಸಾವುಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ, [[ಕರ್ಣ]]ನ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಯುದ್ಧೊದ ದುಂಬರಿಕೆ # ಶಲ್ಯಪರ್ವ:- [[ಶಲ್ಯ]]ನ ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯೊ # ಸೌಪ್ತಿಕಪರ್ವ:- [[ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ|ಅಶ್ವತ್ತಾಮೆ]] ಪಾಂಡವೆರೆ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಕೆರ್ಪೆ # ಸ್ತ್ರೀಪರ್ವ:- [[ಗಾಂಧಾರಿ]]ನ ವಿಲಾಪ # ಶಾಂತಿಪರ್ವ:- [[ಯುಧಿಷ್ಠಿರ]]ನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ಭೀಷ್ಮಡ್ದ್ ಸಲಹೆ # ಅನುಶಾಸನಪರ್ವ:- [[ಭೀಷ್ಮ]]ನ ಅಕೇರಿದ ಬಾಸೆ # ಅಶ್ವಮೇಧಿಕಪರ್ವ:- ಯುಧಿಷ್ಠಿರಡ್ದ್ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ/ಯಜ್ಞ # ಆಶ್ರಮವಾಸಿಕಪರ್ವ:-[[ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಗಾಂಧಾರಿ]], [[ಕುಂತಿ]] ಮೆಕ್ಲೆನ ಆಶ್ರಮವಾಸೊ, ಅಕೇರಿಗ್ ಸಾವು # ಮೌಸಲಪರ್ವ:- [[ಯಾದವ]]ವೆರೆಡ ಕಲಹ ("ಯಾದವೀ ಕಲಹ") # ಮಹಾಪ್ರಸ್ತಾನಿಕಪರ್ವ:- ಪಾಂಡವೆರೆ ಸಾವುದ ಸುರುತ ಬಾಗೊ # ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣಪರ್ವ:- ಪಾಂಡವೆರೆ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು == * ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾಭಾರತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ: ** https://web.archive.org/web/20040628234527/http://www.hindunet.org/mahabharata/ ** https://web.archive.org/web/20060301110412/http://bombay.oriental.cam.ac.uk/john/mahabharata/statement.html == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ಮಹಾಭಾರತೊ}} [[ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ]] jkmzo9su14gz8zgokb67yhz94hu443a 4 8863 364357 282832 2026-08-11T11:41:42Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364357 wikitext text/x-wiki [https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್]ದಕುಲು ಸಾಲೆಲೆಗ್ ತುಳು ಆಫ್‍ಲೈನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ದೆತ್ತೊಂದ್ ಪೋಪುನ ಯೋಜನೆ ಒಂಜೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿನ ವಿವರೊ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು| ಮೂಲುಂಡು]]. ಈ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಸುರಟು ಯೋಜನೆತ ಉದ್ದೇಸೊ, ಅವು ನಡಪುನೆ ಎಂಚ, ಬೊಕ್ಕ ತರಬೇತಿ - ಈತ್ ಮಲ್ಪೆರ ರಡ್ಡ್ ದಿನತ್ತ ಕಜ್ಜೊಕೊಟ್ಯ ನಡಪಾಯೆರೆ ಉಂಡು. ==ಸಹಯೋಗ== * ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಕುಡ್ಲ * ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಕುಡ್ಲ ==ಉದ್ದೇಸೊ== * ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆಡ್ (೬ ನೆಡ್ದ್ ೧೦ ನೆ ಕ್ಲಾಸ್‍ಗ್ ಮುಟ್ಟ) ತುಳುನು ಒಂಜಿ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಓದುನಕುಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಅಗತ್ಯೊ ಆಯಿನ ಕೆಲವು ಇಚಾರೊಲೆದ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಸೇರಾವುನ ಯೋಜನೆದ ವಿವರೊ ಪನ್ಪುನೆ * ಬರೆಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಬರೆಪುನೆ ಎಂಚ ಪಂಡ್‍ದ್ ತೆರಿಪಾಪುನೆ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನಕುಲೆಗ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಕೊರ್ಪುನೆ * ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಆಯಿನಕುಲು ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನೆ * ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನಕುಲೆಗ್ '''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು_ಯೋಜನೆ/ತುಳು_ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ_ಲೇಕನೊಲು#ಲೇಕನೊಲೆ_ಪಟ್ಟಿ|ಲೇಕನೊಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಮೂಲುಂಡು]]''' ==ವಿವರೊ== * ದಿನ: ಜನವರಿ ೧೧-೧೨, ೨೦೨೦. ಸನಿಯಾರೊ, ಐತಾರೊ * ಪೊರ್ತು: ಬೊಲ್ಪುಗು ೧೦:೦೦ ಡ್ದ್ ಬಯ್ಯ ೪:೩೦ ಮುಟ್ಟ * ಜಾಗೆ : ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜ್, ಬಂಟ್ಸ್‌ಹಾಸ್ಟೇಲ್, ಕುಡ್ಲ. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಲೇಕನೊಲು == #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೪೮, ೨೩ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BENET G AMANNA|BENET G AMANNA]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BENET G AMANNA|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೧, ೨೩ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೫೪, ೨೩ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ಮಿರ್ಜಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Arpitha05|Arpitha05]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Arpitha05|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೦೮, ೨೩ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೫೫, ೨೪ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ಬಟಾಟೆ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೪೯, ೨೪ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ೧. [[ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನೌರೋಜಿ]], ೨. [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Infobox officeholder/Personal data]], ೩. [[ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ಟ]](ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ), #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೫೮, ೨೪ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST), [[ಎರ್ಮೆ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೧:೨೭, ೨೫ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) ೧. [[ಪಗ್ಗು ಪದಿನೆನ್ಮ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha kunchadka|Lokesha kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೧೩, ೨೫ ದಸಂಬರ್ ೨೦೧೯ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha managalore|Babitha managalore]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Babitha managalore|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೦೯, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೧೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ (IST) [[ಕೊಂತಿ ಪೂಜೆ]] #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Anvith Shenoy|Anvith Shenoy]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Anvith Shenoy|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೦೦, ೧೨ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sushan Roy|Sushan Roy]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sushan Roy|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೧:೧೪, ೧೨ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ (IST) == ಫೋಟೋ == <gallery> Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 01.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 02.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 03.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 04.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 05.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 06.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 07.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 08.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 09.jpg Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Jan 11-12 2020 10.jpg </gallery> [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] tvi88xek4hrfkr7ial49r2k72o6zplz 0 9425 364425 281599 2026-08-11T11:54:30Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364425 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Ploughing paddy field with oxen, Umaria district, MP, India.jpg|thumb|ಕಂಡ ದಪ್ಪುನೆ]] == ಕೃಷಿಕನ ಇಸೇಸ ದಿನ ಬಿಸು ಬುಕ್ಕೊ ಪಗ್ಗು ಪದಿನೆನ್ಮ == ತುಳುವೆರೆ ಆಚರಣೆಲೆನ್ ತೂಂಡ ಆಯಿಟ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜೆಕ್‌ಲಾ ಆಯಿತ್ತಾವೇ ಆಯಿನ ಪೊರ್ಲ, ಪೊಲಬು ಉಂಡು. [[ತುಳುನಾಡ್]] ಪಂಡ ಮೆತ್ತನೆ, ಮಾತೆರೆನ್‌ಲಾ, ಮಾತೆನ್‌ಲಾ ಆರ್ತಿ ಪಿರ್ತಿಡ್ ತನ್ನ ಉಡಲ್‌ಗ್ ಪಾಡೊನುನ ನಾಡ್ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ನಾಡ್. [[ಭಾರತ]] ದೇಸೊಗಿಡಿ `ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಯುಗಾದಿ' ಪಂಡ ಪೊಸ ವರ್ಸ. ಯುಗಾದಿ ಕರಿದ್ ಪದಿನೈನ್ ದಿನೊಟ್ಟು [[ಬಿಸು ಪರ್ಬ]] ರ‍್ಪುಂಡು. [[ತುಳು]]ವೆರ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಯುಗಾದಿನ್ ಪೊಸ ವರ್ಸಂದ್ ಪನಂದೆ `ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿ'ನ್ `[[ಬಿಸು]]', `ವಿಸು', `ವಿಷು', ಪಂದ್ ಲೆತ್ತ್ ದ್ ಪೊಸ ವರ್ಸದ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ತಿಂಗೊಳುದ ಪ್ರಕಾರ ಪಗ್ಗು ೧ಪೊಪುನಾನಿಯೇ ತುಳುತ ಪೊಸ ವರ್ಸದ ಸುರುತ ದಿನ. ನಿಘಂಟ್‌ಕಾರೆರ್ ವಿಷು ಪಂಡ ಬೆಚ್ಚ ಆಯಿನ ಕಿರಣ ಉಪ್ಪುನಾಯೆ, ಸೂರ್ಯೆ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥೊನು ಕೊರ‍್ಪೆರ್. ಸೂರ್ಯೆ ಬಿಸುಪರ್ಬ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಾತಿ]]ದ ಪೊರ್ತುಗು ಭೂಮಧ್ಯೆ ರೇಖೆಗ್ ಬರ್ಪೆ. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಆ ದಿನ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ ದಿನ. [[ಸೂರ್ಯ]]ಗ್ [[ಚಂದ್ರೆ]]ಲಾ, ಅಂಚನೇ ಸೂರ್ಯಗ್ [[ಭೂಮಿ]]ಲಾ ಸುತ್ತ್‌ದ್ ಅವು ಒಂಜಿ ಸುತ್ತು ಅಪುನ ಕಾಲಮಾನದಾನಿಗ `ಬಿಸು', ಪೊಸವರ್ಸ, ಯುಗಾದಿ ಬರ‍್ಪುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್‌ಗ್ ಮಾತ್ರ ಬಿಸು ಅತ್ತಂದೆ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಮಲೆಯಾಳಿ ಬಾಸೆ|ಮಲೆಯಾಳಿ]]ಲ್, [[ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆ|ತಮಿಳ್‌]]ದಕ್‌ಲಾ ಬಿಸುನು ಬಾರಿ ಸಂಭ್ರಮಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ತುಳುವೆರೆ ತಿಂಗೊಲುಲು == ತುಳುವೆರೆ ತಿಂಗೊಲು ಸುರುವಾಪುನೆನೆ ಪಗ್ಗುಡುದು. ನಮ್ಮ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ದ ಪ್ರಕಾರೊ ಸುಮಾರ್ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೪ -ಮೇ ೧೪ ಮುಟ್ಟದ ಸಮಯ ಅಪೊಂಡು. ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇಶ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣ, ನಿರ್ನಾಲೊ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊಣ್ಣಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ ಪಂಡ ಮಾರ್ಚ್-ಎಪ್ರಿಲ್‌ದ ಪೊರ್ತು -ಇಂಚ ತುಳುವೆರ್‌ನ ೧೨ತಿಂಗೊಲು. == ಬಿಸುತ್ತ ವಿಸೇಸೊ == ಬಿಸುತ ವಿಶೇಷ ಪಂಡ ಕಣಿ, ಕಾಣಿಕೆ. ಬಿಸುತ್ತಾನಿ ಬೊಲ್ಪುಗು ಮೀದ್ ದೇವೆರೆ ಎದುರುಡು ದೀಪ ದೀದ್ ಕೃಷಿಕೆ ಬುಲೆಯಿನಂಚಿನ ಫಲವಸ್ತುಲೆನ್ ದಿದ್ ಕೈ ಮುಗಿದ್ ನಮ ಬುಲೆಪುನ ಓವ್ವೆ ಬುಲೆಕ್ಕ್ ದಾಲ ತೊಂದರೆ ಬರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್ ದೇವೆರೆಡ ನಟ್ಟೊನುನ ಕ್ರಮನೇ ಅವ್ವು. ಬೂತದ ಗುಡಿ ಇತ್ತ್ ನಕುಲು ಗುಡಿಕ್ಕ್ ಪೋದ್ ಕಣಿ ದೀದ್ ಕೈಮುಗಿದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಇಲ್ಲಲ್ ಕಣಿ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ. ಅಂಚ ಕಣಿ ದೀದ್ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ದಣಿನ ಒಕ್ಕೆಲ್ ದಕುಲು ತನ್‌ಕುಲು ಬುಲೆಯಿನ ತರಕಾರಿ, ಒವ್ವಂಡಲಾ ಕನತ್‌ದ್ ದೇವೆರೆ ಕೈತಲ್ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿರಿಯೆರೆನ ಕಾರ್ ಪತ್ತ್ ದ್ ಆಶೀರ್ವಾದ ನಟ್ಟುನ ಕ್ರಮ. ಹಿರಿಯಕುಲು ಓಲು ಉಲ್ಲೆರಾ ಅಡೆ ಪೋದು ಆಕ್‌ಲೆನ ಕಾರ್ ಪತ್ತುವೆರ್. ಒಕ್ಕೆಲ್ ದಕುಲುಲಾ ಅಂಚನೆ ದನಿಕುಲೆನ ಕಾರ್ ಪತ್ತ್ ದ್ ಆಶೀರ್ವಾದ ನಟ್ಟೊನುವೆರ್. ಆನಿ ದನಿಕುಲು ಆನ್ಜೋವುನಕ್‍ಲೆಗ್ ಅಂಗಿ ಕುಂಟುಲಾ ಪೊನ್ಜೋವುನಕ್ಲೆಗ್ ಸೀರೆ – ಇಂಚಿತ್ತಿ ಉಡುಗೆರೆ ಕೊರ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. == ಕೃಷಿಕನ ದಿನ == ಕೃಷಿಕನ ದಿನ ಆನಿ ಪನ್ಪುನೈಕ್ ಸಾಕ್ಷಿ ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕ ಬಿಸುತ್ತಾನಿ ಬೊಲ್ಪುಗು ಕೈಬಿತ್ತ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಕಿದೆರ್ದ್ ಎರ‍್ಲೆನ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋದು ಕಂಡಡ್ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ನಾಯೆರ್‌ಡ್ ಮೂಜಿ ಬರೆನ್ ತೆತ್ತಿದ ರೂಪೊಡು ಪಾಡ್ವೆರ್. ಆನಿ ಸುರು ದಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಎರ‍್ಲೆಗ್ ಕುಸಾಲ್ ಲಕ್ಕ್ ದ್ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಬಲಿಪುನವುಲಾ ಉಂಡು ಅಯಿಕ್ ಎದುರು ಎರಾಂಡಲಾ ಪೋಪೆರ್. ಬರ್ಸ ಬೂರಂದಿ ಕಂಡ. ಆಂಡಲಾ ಕೆರೆಂಗ್, ಮುಣ್ಚಿ ಮಲ್ತಿ ಕಂಡ ಆಯಿನೆರ್ದ್ ದಪ್ಪೆರೆ ಬಂಙ ಅಪುಜಿ. ಮೂಜಿ ಬರೆ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ಎರ‍್ಲೆನ್ ಮೇಯೆರೆ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗೊಬ್ಬರ ಪಾಡ್ದ್ ಅಯಿತ್ತ ಮೇಲ್‌ಗ್ ಪಜಿ ಸರೊಲಿದ ಸಪ್ಪುದ ಗೆಲ್ಲ್ ಲೆನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಮೂಡಾಯಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಡ್ಡೆಯಿದ ಕರೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕಲ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅವುಲು ಏಣೆಲ್ ಬೇಸಾಯೊದ ಬಿತ್ತ್ ನ್ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಬಿತ್ತ್ ನ್ ಬಿರ್ಕುವೆರ್. ಇಂಚ ಕಂಡೊಗು ಪೋಯಿನ ಮಾತೆರ್‌ಲಾ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಬಿತ್ತ್ ನ್ ಪಾಡುವೆರ್ ಬಿತ್ತ್ ದ ಮೇಲ್‌ಗ್ ಮಣ್ಣ್ ಪದ್‌ರ್‌ದ್ ಸರೊಲಿದ ಕನೆನ್ ಅಯಿತ್ತ ಸುತ್ತು ಕುತ್ತುವೆರ್. ಬಿತ್ತ್ ದ ಮೇಲ್‌ಗ್ ಒಂಜಿ ಕಡ್ಯ ನೀರ್ ತಲಿಪುವೆರ್. ಅಲ್ಪದ ಕೆಲಸ ಪೂರ ಆಯಿಬುಕ್ಕೊ ನುಗ, ನಾಯೆರ್, ಎರ್ಲೆನ್ ಅಯಿತ್ತ ಜಾಗೆಗ್ ಮುಟ್ಟಾದ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಕೈಕಾರ್ ದೆಕ್ಕ್ ದ್ ಇಲ್ಲಲ್ ಮಲ್ತಿನ ಚಾ ತಿಂಡಿನ್ ತಿನ್ಪೆರ್. == ಬುಲೆಕುಲು ಬುಲೆಪುನ ರೀತಿ == ತುಳುವೆರ್ ಮೂಜಿ ರೀತಿದ ಬುಲೆನ್ ಬುಲೆಪವೆರ್. ಒಂಜಿ ಏನೆಲ್ ರಡ್ಡನೆ ಬುಲೆ ಸುಗ್ಗಿ, ಮೂಜನೆ ಬುಲೆನೆ ಕೊಲಕೆ. ಏನೆಲ್ ಕಡೀರ ಬುಲೆ ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ ನಿರ್ನಾಲೊ ಮುಟ್ಟ ಏನೆಲ್ ಬುಲೆ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಏಣೆಲ್ ಬುಲೆ ಬುಲೆನಗ ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನ, ಪುದ್ವಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅವ್ವೆ ಸಮಯೊಡು ಬರ್ಪುನೆರ್ದಾವರ ಏಣೆಲ್ ಬುಲೆತ್ತ ಬಿತ್ತ್ ದ ಮುಡಿನ್ ಅಟ್ಟೊಗು ಪಾಡುನೆ. ಇಂಚ ಏಣೆಲ್‌ದ ಸಮಯೊಡು ಬಾರಿ ಕ್ರಮಕ್ಕ್ ಲ್ ಉಂಡು. ಅಂಡ ಇನಿ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಜನಕ್ಕ್ ಲ್ ಈ ಆಚರಣೆಲೆನ್ ಪೂರ ಮರತೊಂದು ಬರೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಇನಿ ಕಂಡೊಲು ಪೂರ ತೋಟ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಡಿಲ್ ಬೂರ್‌ದ. ಕಂಡ ಬೆನಿಯೆರೆ ಜನ ತಿಕ್ಕುಜೆರ್. ಜನ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್‍ಲಾ ಅಕ್‌ಲೆಗ್ ಬೆನ್ನಿದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ. ಊರುದ ಜನಕ್‌ಲ್ ಪ್ಯಾಂಟ್ ಅಂಗಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪೇಂಟೆಗ್ ಪೋದ್ ಮೂಜಿ ಕಾಸ್‌ಗಾಂಡಲಾ ಬೆನ್ಪೆರ್. ಅಕ್‌ಲೆನ ಇಲ್ಲದ ಕೃಷಿ ಆಕ್‌ಲೆಗ್ ಬೊಡ್ಚಿ. ಘಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಜನಕ್‌ಲ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಎತ್ ಬೆನುವೆರ್ ಪನ್ಲೆ. ಬಿಸು ಎಡ್ಡೆ ದಿನೊ. ಅಂಚನೆ ಅವು ದಿಂಜಿ ರೀತಿದ ಗಡುತ್ತ ದಿನಲಾ ಅಂದ್. ಪಾಲ್, ದುಡ್ಡು, ಇಲ್ಲ್ ಇಂಚ ಪ್ರತಿ ವಿಸಯೋಗ್‌ಲಾ ಬಿಸು ಒಂಜಿ ಗಡುತ್ತ ಲೆಕ್ಕ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನವು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು. ಬಿಸು ಪಂಡ ಕೃಷಿತ್ತ ಜನಕ್ ಲೆನ ಪರ್ಬ. ಬಿಸುತ್ತಾನಿ ಕೈ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡೆರೆ ದಿನ ತೂಪುನ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. == ಪಗ್ಗು ಪದಿನೆನ್ಮದ ವಿಸೇಸೊ == ಪಗ್ಗು ೧೮ ತುಳುವೆರೆ ವಿಸೇಸ ದಿನ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ದಿನತ್ತಾನಿ ಕಂಡಗ್ ಬಿತ್ತುನೆಕ್ ದಿನ ಕೆನೊಡು ಪನ್ಪಿ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪಗ್ಗು೧೮ಕ್ ಬರ್ಸ ಬತ್ತಿನ ಉದಾರ್ಮೆಲ್ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಪಗ್ಗು ೧೮ ಪನ್ಪುನವು ಕೃಷಿಕನ ದಿನ ಪಂದ್ ಲೆಕ್ಕ. ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುದ ಇಸೇಸದ ಬಗ್ಗೆಟ್ ಕೆಲವು ತುಳುವೆರೆ ಬಾಸೆಲು ಇಂಚ ಉಂಡು. ಪಗ್ಗುಡೆ ಎರು ಕಟ್‌ದ್ ಅಡತ್ತೊನುಲ, ಬಗ್ಗ್ದ್ ನೇಜಿನ್ ಪಾಡೊನುಲ - ಬಿಸುತ್ತಾನಿ ಕೈ ಬಿತ್ತ್ ದೀಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಗ್ಗು ೧೮ಕ್ ನೇಜಿ ಪಾಡ್ಯರೆ ದಿನೊ ಕೇನೊಡುಂದು ಇಜ್ಜಿ. ಕಡೀರ ಬೇಸಾಯೊನು ಪಗ್ಗುಡೇ ಸುರು ಮಲ್ಪೊಡು ಪಗ್ಗು ೧೮ಕ್ಕೆ ನೇಜಿ ಪಾಡೊಡು. ಬೇಸ ಪತ್ತನಾಜೆಗ್ ಬರ್ಸೊ ಸುರುವಾಪುಂಡು. ಕಾರ್ತೆಲ್‌ಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಮುಗಿಪುಂಡು. ಮಾಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರಿಯಾಲ, ಆಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆಗಾಲ. ಮಾಯಿಡ್ ಬರ್ಸ ಬತ್ತ್ಂಡ ಮಲೆ ಬುಲೆವು. ದುಂಬುದ ಸಮಯೊಡು ಸುಗ್ಗಿಗ್ ದುಂಬೆ ಬರ್ಸ ಬರೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್‌ಗೆ. ಸುರೂತ ಬರ್ಸಗ್ ಸುಗ್ಗಿ ತಿಂಗೊಲುಡೇ ನೇಜಿ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮಲಾ ಇತ್ತ್ಂಡ್‌ಗೆ. ಇನಿ ಅವು ಪೂರಾ ಬದಲ್‌ದ್ ಪೋತ್‌ಂಡ್ ಇನಿ ಏರೆಡ್‌ಲಾ ದುಂಬುದ ಕೃಷಿತ್ತ ಇಸೇಸ ಕೇನೆರೆನೇ ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ. ಅಜ್ಜೆರ್‌ನಕುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ಅಕುಲು ಒಂತೆ ಅಯಿತ್ತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಪನುವೆರಂತಂದೆ ಜವ್ವನೆರೆಗ್ ಅಯಿತ್ತ ಇಸಯನೇ ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ. ತುಳುವೆರಾಯಿನ ನಮ ಒಂತೆ ಒಂತೆ ಆಂಡಲಾ ನಮ್ಮ ಕೃಷಿತ್ತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ತೆರಿದುಪ್ಪುನ ಅಗತ್ಯ ಬಾರಿ ಉಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ. ಒರಿ ಪಿದಾಯಿ ಊರುದಾಯೆ ಬತ್ತ್ ದ್ ಬಿಸು ಪಂಡ ದಾದಂದ್ ಕೇನ್‌ಂಡ್ ನಮ ದಾದ ಪನೊಲಿ. ಇನಿ ನಮ ತೂಪುನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಓವ್ವ್? ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ಡೆ ತುಳುತ್ತ ಬಗ್ಗೆಟ್ಟ್ ಆಸಕ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ, ನಮ್ಮವೇ ಆಯಿನ ದಿನದರ್ಶಿಕೆ ಇಜ್ಜಂದೆ ನಮ ತುಳು, ತುಳುನಾಡ್‌ಂದ್ ಬೊಬ್ಬೆ ಪಾಡ್‌ಂಡ ಅವು ಬೊಬ್ಬೆನೇ ಅತ್ತಂದೆ ಅಯಿರ್ದ್ ಏರೆಗ್‌ಲಾ ಒಯಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಪ್ರಯೋಜನ ಇಜ್ಜಿ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[File:Dharamshala, Himachal Pradesh DSC07288.jpg|thumb|Dharamshala, Himachal Pradesh]] [[ವರ್ಗೊ:ಆಚರಣೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ತಿಂಗೊಲು]] faf8lmz8inq5h3slgar2uziezngubhp 0 9427 364444 282003 2026-08-11T11:57:57Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364444 wikitext text/x-wiki '''ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ [[ಕುಡ್ಲ]] ಮೂಲೊದಾರ್. [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]], [[ತುಳು ಭಾಸೆ]]ದ ಲೇಕಕೆರ್, ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್. ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುಟು [[ಕಾವ್ಯ]], ಯಕ್ಷಗಾನ, ವಿಮರ್ಶೆ, [[ವ್ಯಾಕರಣ]], ಸಂಶೋಧನೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬಗೆಬಗೆ ಪ್ರಕಾರೊಡು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ತುಳುಟು '''ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣ''' ಪನ್ಪುನ [[ಮಹಾಕಾವ್ಯ]] ಬರೆತೆರ್. ಆರ್ ಸಾಹಿತ್ಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥದಾರಿಲಾದಿತ್ತೆರ್.<ref>ಮಹಾಕವಿ ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ಟ, ಲೇಖಕರು:ಡಾ. ನಿಕೇತನ ಶೆಟ್ಟಿ, ಕನ್ನಡ ಸಂಘ ಕಾಂತವರ</ref> == ಬಾಲ್ಯ == ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ [[ಮಂಗಳೂರು]] ತಾಲೂಕುದ ಕುಡುಪು ಗ್ರಾಮೊದ ಮಂದಾರ ಪನ್ಪುನಲ್ಪ ೧೯೧೯ರ ಜನವರಿ ೬ನೆ ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಪುಟ್‌ದೆರ್. ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಲಕ್ಷೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ತುಂಗಮ್ಮ. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ರೆಗ್ ಐನ್ ಜನ ಜೋಕುಲು. ಅಯಿಟ್ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್‌ಲಾ ಒರಿಯೆ. ಆರ್ [[ಕರಾಡ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಂಸೊಗು ಸೇರ್‌ನಾರ್. ಅಂಚಾದ್ ಆರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ [[ಕರಾಡ ಬಾಸೆ]] ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡಲಾ ಇಲ್ಲ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್. == ಓದು ಬರವು == ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್ [[ಕುಡುಪು ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕುಡುಪು]]ದ ಜಿಲ್ಲಾ ಬೋರ್ಡ್ ಸಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೊಂಚಾಡಿ]]ದ ರಾಮಶ್ರಮ ಸಾಲೆಡ್ [[ಏಳ್|ಏಳ]]ನೇ ತರಗತಿ ಮುಟ್ಟ ಓದು ಬರವುನು ದುಂಬರಿತೆರ್. == ಬೇಲೆ ಬದ್ಕ್ == ಭಟ್ರೆನ ಪೆರಿಯಾಕುಲು ಕೃಷಿ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೫೨ಡ್ [[ಮದ್ರಾಸ್]]ದ ವಿದ್ವಾನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಪಾಸಾದ್ ಗುರುಪುರೊದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಸಾಲೆಡ್ ಮಾಸ್ಟೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೫೪ಗ್ [[ಕೂಳೂರು|ಕೂಳೂರ್‌]]ದ ಚರ್ಚ್ ಸಾಲೆಡ್ ಕನ್ನಡ ಪಂಡಿತರಾದ್ ಸೇರ್ದ್ ೧೯೭೫ಗ್ ಅಲ್ಪನೇ ನಿವೃತ್ತೆರಾಯೆರ್. ೧೯೭೫ಡ್ದ್ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕೃತಿ ಬರೆವೊಂದು [[ತಾಳಮದ್ದಲೆ]]ಲೆಡ್ ಅರ್ತದಾರಿಯಾದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೪೦ಗ್ [[ಫರಂಗಿಪೇಟೆ]] ಹಸನಬ್ಬ ಒಡೆಯರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ಒಡೆಯರ್ ಬಳಗೊದ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕೂಟೊಡು ಭಾಗವತೆರಾದ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್. == ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪೊಲಬು == ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರೆ ಬೂಕುಲು ತುಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ [[ಪಾಡ್ದನ]]-[[ಕಬಿತೆ]]ಲು, ಜನಪದ ಕತೆಕುಲು, ತುಳುವೆರೆ ನುಡಿಕಟ್‍ಲೆ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಭಾವೊ ಆತ್ಂಡ್. ಗಾದೆ ಬಾಸೆಲು, [[ನುಡಿಕಟ್ಟ್‌]]ಲು ಇಂಬೆರೆ ಬೂಕುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. ವ್ಯಾಕರಣ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಕುರಿತಾಯಿನ ಲೇಕನೊಲು ಪ್ರಕಟವಾತ್ಂಡ್.<ref>ಜಾಗಂಟೆ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕುಡುಪು</ref><ref>ನಿಕೇತನ ಶೆಟ್ಟಿ, ಅಪ್ರಕಟಿತ ಸಂಶೋಧನಾ ಗ್ರಂಥ</ref> ===ತುಳು ಬೂಕುಲು === #ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣ- ಎಸಳ್ ೧-೨:೧೯೭೭, ಮಣಿಪಾಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘ #ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣ, ೧೯೮೭ ವಜ್ರದೀಪ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಳಗಾವಿ #ಕನತ್ತ ಪೊಣ್ಣು, ೧೯೯೧,ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕುಡುಪು(ಭಾಸ ಕವಿನ ಸ್ವಪ್ನವಾಸವಾದತ್ತ ಕೃತಿದ ಅನುವಾದೊ) #ಜಾಗಂಟೆ, ೧೯೯೧, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪ್ರಕಾಶನ ಕುಡುಪು(ಕವಿತೆಲು) #ಬೀರದ ಬೊಲ್ಪು, ೧೯೯೭, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು #ತುಳು ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕ (ಅಪ್ರಕಟಿತ) ===ಕನ್ನಡ ಬೂಕುಲು === #ಉನ್ಮತ್ತ ರಾಘವ,೧೯೯೭,ಯುಗಪುರುಷ ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ, ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ #ಶ್ರೀರಾಮ ಪರಂಧಾಮ, ೧೯೯೭, ಯುಗಪುರುಷ ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ(ಯಕ್ಷಗಾನ) #ಮಂದಾರ ಮಾಲೆ (ಕವಿತೆಲು) #ಹುಚ್ಚುಜೋಗಿಯ ಹಾಡು (ಅಪ್ರಕಟಿತ) #ಸತ್ಯವತಿ ಶಪಥ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಕೋಟಿ(ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲು) #ಗೋವರ್ಣೋದ್ಧರಣ (ಯಕ್ಷಗಾನ) #ಗಜಾಸುರ ವಧೆ(ಯಕ್ಷಗಾನ-ಅಪ್ರಕಟಿತ) #ಅಹಲ್ಯೊದ್ಧಾರ #ಮಾಯೆದ ಸೂರ್ಪನಖಿ ಮತ್ತು ಮೋಜೆದ ಭರತ #ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣದ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ == ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರಾದ್ ಭಟ್ರ್ == ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್ ಸಾಹಿತಿ ಮಾತ್ರೊ ಅತ್ತಂದೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲ್ಯೊಡ್ದ್ [[ಕದ್ರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕದ್ರಿ]], [[ಕಟೀಲು]], [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] ಮೇಳೊಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊನು ತೂವೊಂದು ಬುಲೆತೆರ್. ೧೯೪೦ಡ್ದ್ ಒಡೆಯರ್ ಬಳಗೊಡು ಭಾಗವತೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೪೦ಡ್ದ್ ೧೯೮೫ಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ಅರ್ತದಾರಿಯಾದ್ ಭಾಗವತಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಡ್ ತೊಡಗೊಂದಿತ್ತೆರ್. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು == * [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಫೆಲೋಶಿಪ್ (೧೯೯೬) * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೮೭) * [[ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೬) * ವಿಶ್ವ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ತುಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಮಣಿಪಾಲದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕೆರ್]] [[ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು]] 3u8zpp9byohy57ufuq8zt17f4lgl6em 0 9741 364237 357551 2026-08-11T00:06:13Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364237 wikitext text/x-wiki {{under construction}} [[File:Corona virus Covid-19 Single Virion.png|thumb|Corona virus Covid-19 Single Virion]] '''ಕೊರೋನಾ ವೈರಸ್‍ಲ್ (ರೋಗಾಣುಲು)''' ನರಮಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಕ್ಕಿಲು ಸೇರಿನಂಚ ಸಸ್ತನಿಲೆಡ್ ರೋಗೊಲೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನ [[ವೈರಾಣು|ವೈರಸ್‍ಲೆನ]] ಒಂಜಿ ಗುಂಪು. ನರಮಾನಿಡ, ವೈರಸ್ ಉಸಿರಾಟದ ಸೋಂಕುನು ಉಂಡು ಮಲ್ಪುಂಡು, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸೌಮ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ ವಿರಳವಾದ್ ಮಾರಕ ಆಪುಂಡು. ಕೈಕಂಜಿಲೆಡ ಬುಕ್ಕೊ ಪಂಜಿಲೆಡ ಅವು ಅತಿಸಾರೊಗು ಕಾರಣ ಅವು, ಆಂಡ ಕೋರಿಲೆಡ ಉಂದು ಮಿತ್ತ ಭಾಗದ ಶ್ವಾಸೇಂದ್ರಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಂಡು. ಉಂದೆನ್ ತಡೆಗಟ್ಯೆರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾದ್ ಅನುಮೋದಿಸಾಯಿನ ಓವ್ವೆ ಲಸಿಕೆಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಂಟಿವೈರಲ್ ಮರ್ದ್‌ಲ್ ಇಜ್ಜಿ. ಮುಕುಟವೈರಾಣುಲು ಉಪಕುಟುಂಬ ವೈರಸ್‍ಲೆನ್ ''ಆರ್ಥೋಕೊರೋನಾವಿರಿನೆ (Orthocoronavirinae)'' ಕುಟುಂಬೊಡು ''ಕೊರೋನಾವಿರಿಡೆ (Coronaviridae)'' ಸಲುವಾದ್, ನಿಡೋವೈರಲ್ಸ್ (Nidovirales).<ref name="groot">{{Cite book|title=Ninth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses|vauthors=de Groot RJ, Baker SC, Baric R, Enjuanes L, Gorbalenya AE, Holmes KV, Perlman S, Poon L, Rottier PJ, Talbot PJ, Woo PC, Ziebuhr J|publisher=Elsevier, Oxford|year=2011|isbn=978-0-12-384684-6|editor-last=AMQ King|pages=806–828|chapter=Family ''Coronaviridae''|author-link2=Susan Baker (virologist)|editor-last2=E Lefkowitz|editor-last3=MJ Adams|editor-last4=EB Carstens}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://talk.ictvonline.org/files/ictv_documents/m/msl/1231/download.aspx|title=ICTV Master Species List 2009 – v10|last=International Committee on Taxonomy of Viruses|date=24 August 2010|format=xls|access-date=4 April 2020|archive-date=15 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130415045936/http://talk.ictvonline.org/files/ictv_documents/m/msl/1231/download.aspx|url-status=dead}}</ref> ಕೊರೋನಾವೈರನುಲು ಧನಾತ್ಮಕ-ಪ್ರಜ್ಞೆದದ ಏಕ-ಎಳೆಯ [[ಆರ್.ಎನ್.ಎ|ಆರಎನ್ಎ]] [[ಜಿನೊಮ್‌|ಜೀನೋಮ್]] ಬುಕ್ಕೊ ಹೆಲಿಕಲ್ ಸಮ್ಮಿತಿದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆವರಿಸಾದ್ ವೈರಸ್‍ಲ್ ಅಪುಂಡು. ಕೊರೋನಾವೈರಸ್‍ಲೆನ್ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಗಾತ್ರದ ಸುಮಾರ್ 26 ರ್ಜ್ 32 ಕಿಲೋಬೇಸ್‌ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೈರಸ್‌ಗ್ ಮಲ್ಲೆಆದ್ ಉಂಡು. [[File:Corona Virus LifeCycle.webm|thumb|Corona Virus LifeCycle]] "ಕೊರೋನಾವೈರಸ್" ಪನ್ಪನ ಪುದರ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕೊರೋನಾ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನವು. ಲುವಾಡು ಲುವಾ ದೋಷ: ಮಾಡ್ಯೂಲ್ 'ಮಾಡ್ಯೂಲ್: ಘಾತೀಯ ಹುಡುಕಾಟೊಡು' ತೋಜಿದ್ ಬೈದ್‍ಜಿ.(''korṓnē'', "garland, wreath"), ಉಂದೆತ್ತ ಅರ್ಥ ಕಿರೀಟ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪ್ರಭಾವಲಯ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿರ್ದ್ ವೈರಿಯನ್‌ಲೆನ (ವೈರಸ್‌ನ ಸೋಂಕಿನ ರೂಪೊ) ವಿಶಿಷ್ಟ ನೋಟನ್ ಉಂದು,ಮಲ್ಲ ಆಯಿನ, ಬಲ್ಬಸ್ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಲೆನ ಅಂಚ್‍ನ್ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ರಾಜಮನೆತನದ ಕಿರೀಟೊನು ಅತ್ತ್ಂಡ ಸೌರ ಕೊರೋನಾನನ್ ನೆನೆಪು ಮಲ್ಪುನ ಚಿತ್ರೊನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನೊನು ವೈರಲ್ ಸ್ಪೈಕ್ (ಎಸ್) ಪೆಪ್ಲೋಮರ್‌ಲು ರಚಿಸಾದ್ಂಡ್, ಅವು ವೈರಸ್‌ದ ಮೇಲ್ಮೈನ್ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುನ ಬುಕ್ಕೊ ಆತಿಥೇಯ ಉಷ್ಣವಲಯೊನು ನಿರ್ಧರಿಸುನ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಲ್ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಾತ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್‌ಲೆನ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಚನೆಗ್ ಕಾರಣವಾಯಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ಗಳು ಸ್ಪೈಕ್ (ಎಸ್), ಎನ್ವೆಲಪ್ (ಇ), ಮೆಂಬರೇನ್ (ಎಂ) ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್ (ಎನ್). SARS ಕೊರೋನಾವೈರಸಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ( ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ ), S ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ರಿಸೆಪ್ಟರ್(ಅಣುವಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ತಿಸುವ ಜೀವಕೋಶ) -ಬಂಧಿಸುವ ಡೊಮೇನ್ ವೈರಸ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ರಿಸೆಪ್ಟರ್, ಆಂಜಿಯೋಟೆನ್ಸಿನ್-ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕಿಣ್ವ 2 (ACE2) ಗೆ ಜೋಡಿಸುವುದನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="li">{{Cite journal|date=September 2005|title=Structure of SARS coronavirus spike receptor-binding domain complexed with receptor|url=https://semanticscholar.org/paper/bbedaafec1ea70e9ae405d1f2ac4c143951630bc|journal=Science|volume=309|issue=5742|pages=1864–1868|bibcode=2005Sci...309.1864L|doi=10.1126/science.1116480|pmid=16166518}}</ref> ಕೆಲವು ಕೊರೋನಾ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸದಸ್ಯರು ಬೆಟಕೊರೊನವೈರಸ್ ಉಪಪಂಗಡ ಎ) ಸಹ ಕಡಿಮೆ ಶೀರ್ಷಕ ತರಹದ ಎಂಬ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಹೆಮಗ್ಗ್ಲುಟಿನಿನ್ ಎಸ್ಟೆರೇಸ್ (ಎಚ್.ಇ.) hemagglutinin esterase (HE).<ref name="groot"/> == ನರಮಾನಿ ಕೊರೋನಾ ವೈರಸ್‌ಲು == ಕೊರೋನಾ ವೈರಸ್‌ಲ್ ನರಮಾನಿನ ಪ್ರಾಯದಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಜೋಕುಲೆಡ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೆಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕೊರೋನಾ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಪ್ರಮುಖ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಶೀತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಉದಾ. ಜ್ವರ, ಗಂಟಲು ಊದಿಕೊಂಡ ಅಡೆನಾಯ್ಡಗಳು, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite journal|date=November 2017|title=Prevalence and genetic diversity analysis of human coronaviruses among cross-border children|journal=Virology Journal|language=En|volume=14|issue=1|pages=230|doi=10.1186/s12985-017-0896-0|pmc=5700739|pmid=29166910}}</ref> ಕೊರೋನಾ ವೈರಸ್‌ಗಳು ನ್ಯುಮೋನಿಯಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ನೇರ [[ವೈರಲ್ ನ್ಯುಮೋನಿಯ|ವೈರಲ್ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ]] ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಅವು [[ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್|ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ನೇರ ವೈರಲ್ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್.<ref name="pmid19199189">{{Cite journal|date=February 2009|title=Healthcare-associated atypical pneumonia|journal=Seminars in Respiratory and Critical Care Medicine|volume=30|issue=1|pages=67–85|doi=10.1055/s-0028-1119811|pmid=19199189}}</ref> ಕಠೋರ ತೀವ್ರ ಉಸಿರಾಟದ ಲಕ್ಷಣ [[:en:Severe acute respiratory syndrome|(severe acute respiratory syndrome]] - SARS) ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ SARS-CoV 2003 ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಮಾನವ ಕೊರೋನವೈರಸ್ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೋಗಕಾರಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಉಸಿರಾಟದ ಪ್ರದೇಶದ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ನರಮಾನಿಲೆನ ಕೊರೋನಾ ವೈರಸ್‌ಲೆಡ್ ಏಳ್ ತಳಿಕುಲು ಉಂಡು ಅವು: # ಹ್ಯೂಮನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ 229 ಇ (ಎಚ್‌ಸಿಒವಿ -229 ಇ) # ಹ್ಯೂಮನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ OC43 (HCoV-OC43) # SARS-CoV # ಹ್ಯೂಮನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ NL63 (HCoV-NL63, ನ್ಯೂ ಹೆವನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್) # ಮಾನವ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ HKU1 # ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಉಸಿರಾಟದ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಕೊರೊನಾವೈರಸ್ (MERS-CoV), ಇದನ್ನು ನೊವೆಲ್ ''ಕೊರೊನಾವೈರಸ್'' ''2012'' ಮತ್ತು ''HCoV-EMC ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು''. # ನೊವೆಲ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (2019-ಎನ್ ಸಿಒವಿ),<ref name="WHO20200110&quot;">{{Cite web|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/330374/WHO-2019-nCoV-laboratory-2020.1-eng.pdf|title=Laboratory testing of human suspected cases of novel coronavirus (nCoV) infection. Interim guidance, 10 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120043516/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/330374/WHO-2019-nCoV-laboratory-2020.1-eng.pdf|archive-date=20 January 2020|access-date=14 January 2020}}</ref> ಇದನ್ನು ವುಹಾನ್ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಅಥವಾ ವುಹಾನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/csr/don/05-january-2020-pneumonia-of-unkown-cause-china/en/|title=Pneumonia of unknown cause – China|date=5 January 2020|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107032945/https://www.who.int/csr/don/05-january-2020-pneumonia-of-unkown-cause-china/en/|archive-date=7 January 2020|access-date=23 January 2020}}</ref> (ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ನೊವೆಲ್' ಎಂದರೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾದ, ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ಲೇಸ್‌ಹೋಲ್ಡರ್ ಹೆಸರು. ) <ref name="CDC20200113">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html|title=Novel Coronavirus 2019, Wuhan, China &#124; CDC|date=23 January 2020|website=www.cdc.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120144040/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html|archive-date=20 January 2020|access-date=23 January 2020}}</ref> ಕರೋನವೈರಸ್‌ಗಳು HCoV-229E, -NL63, -OC43, ಮತ್ತು -HKU1 ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾನವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಉಸಿರಾಟದ ಸೋಂಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="pmid29551135">{{Cite journal|title=Hosts and Sources of Endemic Human Coronaviruses|journal=Advances in Virus Research|volume=100|issue=|pages=163–188|date=2018|pmid=29551135|doi=10.1016/bs.aivir.2018.01.001|url=|isbn=978-0-12-815201-0}}</ref> === ನೊವೆಲ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (2019-nCoV) === [[ಚಿತ್ರ:3D medical animation corona virus.jpg|alt=Cross-sectional model of a coronavirus|thumb|227x227px| ಕರೋನವೈರಸ್ನ ಅಡ್ಡ-ವಿಭಾಗದ ಮಾದರಿ]] 2019-20 ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವೂಹಾನಡ್ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಏಕಾಏಕಿ ಒಂದು ನೊವೆಲ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು <ref name="WHO9Jan2020">{{Cite web|url=https://www.who.int/china/news/detail/09-01-2020-who-statement-regarding-cluster-of-pneumonia-cases-in-wuhan-china|title=WHO Statement Regarding Cluster of Pneumonia Cases in Wuhan, China|date=9 January 2020|website=www.who.int|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114133102/https://www.who.int/china/news/detail/09-01-2020-who-statement-regarding-cluster-of-pneumonia-cases-in-wuhan-china|archive-date=14 January 2020|access-date=10 January 2020}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ 2019-nCoV ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ಡಬ್ಲ್ಯುಎಚ್ಒ]] ದ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.<ref name="WHO20200110&quot;"/><ref name="CDC20200113"/> === ಕಠೋರ ತೀವ್ರ ಉಸಿರಾಟದ ಲಕ್ಷಣ (Severe acute respiratory syndrome - SARS) === 2003 ಟ್, ಏಷ್ಯೊಡು ಪಿರವುದ ವರ್ಷ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿನ ಕಠೋರ ತೀವ್ರ ಉಸಿರಾಟದ ಲಕ್ಷಣ (SARS) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಇತರೆಡೆ ಪ್ರಕರಣಗಳ ನಂತರ, [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ಡಬ್ಲ್ಯುಎಚ್‌ಒ) ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೊರಡಿಸಿ, SARS ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಏಜೆಂಟ್ ಒಂದು ನೊವೆಲ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಅನ್ನು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ವೈರಸ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ SARS ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (SARS-CoV) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. 8,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10% ಜನರು ಸಾವನಪ್ಪಿದರು.<ref name="li"/> === ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Middle East respiratory syndrome) ಮೆರ್ಸ === ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೊವೆಲ್ ಕೊರೊನಾವೈರಸ್ 2012 ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈಗ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಉಸಿರಾಟದ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಕೊರೊನಾವೈರಸ್ (MERS-CoV) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="NPR">{{Cite news|url=https://www.npr.org/blogs/health/2012/09/25/161770135/scientists-go-deep-on-genes-of-sars-like-virus|title=Scientists Go Deep On Genes Of SARS-Like Virus|last=Doucleef|first=Michaeleen|date=26 September 2012|work=Associated Press|access-date=27 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927043755/http://www.npr.org/blogs/health/2012/09/25/161770135/scientists-go-deep-on-genes-of-sars-like-virus|archive-date=27 September 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://thechart.blogs.cnn.com/2012/09/24/new-sars-like-virus-poses-medical-mystery/?hpt=he_c2|title=New SARS-like virus poses medical mystery|last=Falco|first=Miriam|date=24 September 2012|work=CNN Health|access-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101042029/http://thechart.blogs.cnn.com/2012/09/24/new-sars-like-virus-poses-medical-mystery/?hpt=he_c2|archive-date=1 November 2013}}</ref> ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಜಾಗತಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/09/2012924182013530585.html|title=New SARS-like virus found in Middle East|date=24 September 2012|work=Al-Jazeera|access-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309203607/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/09/2012924182013530585.html|archive-date=9 March 2013}}</ref> 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 ರಂದು WHO ಹೊಸ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ವೈರಸ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಾದುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="Reuters2012">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/09/28/us-virus-who-idUSBRE88R0F220120928|title=New virus not spreading easily between people: WHO|last=Kelland|first=Kate|date=28 September 2012|work=Reuters|access-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124005044/http://www.reuters.com/article/2012/09/28/us-virus-who-idUSBRE88R0F220120928|archive-date=24 November 2012}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 12 ಮೇ 2013 ರಂದು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಂದ ಮಾನವನಿಗೆ ಹರಡುವ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ ದೃಡಪಡಿಸಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಟುನೀಶಿಯ|ಟುನೀಶಿಯಾದ]] ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವು ಮಾನವನಿಂದ ಮಾನವನಿಗೆ ಹರಡುವ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ದೃಡಪಡಿಸಿದ ಎರಡು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕತಾರ್ ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಿಂದ ಈ ರೋಗವು ತಮಗೆ ಹಿಡಿದಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವೈರಸ್ ಹರಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ವೈರಸ್ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹರಡಲು ತೊಂದರೆ ಇದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/about/transmission.html|title=MERS Transmission|last=CDC|date=2 August 2019|website=Centers for Disease Control and Prevention|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207073553/https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/about/transmission.html|archive-date=7 December 2019|access-date=10 December 2019}}</ref> 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ 124 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು 52 ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ.<ref name="may22">{{Cite web|url=http://www.who.int/csr/don/2013_05_22_ncov/en/index.html|title=Novel coronavirus infection – update|date=22 May 2013|publisher=World Health Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607163823/http://www.who.int/csr/don/2013_05_22_ncov/en/index.html|archive-date=7 June 2013|access-date=23 May 2013}}</ref> ಡಚ್ ಎರಾಸ್ಮಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ವೈರಸ್ ಅನ್ನು ಅನುಕ್ರಮಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ವೈರಸ್‌ಗೆ ಹ್ಯೂಮನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್-ಎರಾಸ್ಮಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ (ಎಚ್‌ಸಿಒವಿ-ಇಎಂಸಿ) ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ವೈರಸ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಹೆಸರು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಉಸಿರಾಟದ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (MERS-CoV). ಮೇ 2014 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಮೆರ್ಸ್-ಕೋವಿ ಸೋಂಕಿನ ಎರಡು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ, ಎರಡೂ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಯುಎಸ್ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದವು, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/us.html|title=MERS in the U.S.|last=CDC|date=2 August 2019|website=Centers for Disease Control and Prevention|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215030453/https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/US.html|archive-date=15 December 2019|access-date=10 December 2019}}</ref> ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|, ಕೊರಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಮರ್ಸ್-ಕೋವಿ ಏಕಾಏಕಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಸಿಯೋಲ್ ಪ್ರದೇಶದ 4 ವಿವಿಧ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅವರ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದರು. ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಹೊರಗೆ MERS-CoV ಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏಕಾಏಕಿ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="Sang-Hun">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/06/09/world/asia/mers-viruss-path-one-man-many-south-korean-hospitals.html|title=MERS Virus's Path: One Man, Many South Korean Hospitals|last=Sang-Hun|first=Choe|date=8 June 2015|work=The New York Times|access-date=1 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715170528/https://www.nytimes.com/2015/06/09/world/asia/mers-viruss-path-one-man-many-south-korean-hospitals.html|archive-date=15 July 2017}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 2,468 MERS-CoV ಸೋಂಕಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ದೃಡಪಟ್ಟವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 851 ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 34.5%.<ref name="who.int">{{Cite web|url=http://www.who.int/emergencies/mers-cov/en/|title=Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV)|website=WHO|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018010957/https://www.who.int/emergencies/mers-cov/en/|archive-date=18 October 2019|access-date=10 December 2019}}</ref> ಡಚ್ ಎರಾಸ್ಮಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ವೈರಸ್ ಅನ್ನು ಅನುಕ್ರಮಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ವೈರಸ್‌ಗೆ ಹ್ಯೂಮನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್-ಎರಾಸ್ಮಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ (ಎಚ್‌ಸಿಒವಿ-ಇಎಂಸಿ) ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ವೈರಸ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಹೆಸರು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಉಸಿರಾಟದ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (MERS-CoV). ಮೇ 2014 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ಮೆರ್ಸ್-ಕೋವಿ ಸೋಂಕಿನ ಎರಡು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ, ಎರಡೂ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಯುಎಸ್ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದವು, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/us.html|title=MERS in the U.S.|last=CDC|date=2 August 2019|website=Centers for Disease Control and Prevention|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215030453/https://www.cdc.gov/coronavirus/mers/US.html|archive-date=15 December 2019|access-date=10 December 2019}}</ref> ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|, ಕೊರಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಮರ್ಸ್-ಕೋವಿ ಏಕಾಏಕಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಸಿಯೋಲ್ ಪ್ರದೇಶದ 4 ವಿವಿಧ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅವರ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಹೊರಗೆ MERS-CoV ಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏಕಾಏಕಿ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="Sang-Hun"/> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 2,468 MERS-CoV ಸೋಂಕಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ದೃಡಪಟ್ಟವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 851 ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 34.5%.<ref name="who.int"/> == ಪುನರಾವರ್ತನೆ == [[ಚಿತ್ರ:Coronavirus replication.png|thumb| ಕೊರೊನಾವೈರಸ್ನ ಸೋಂಕಿನ ಚಕ್ರ]] ಈ ವೈರಸ್ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ವೈರಸ್ ಕಣವನ್ನು [[ವೈರಾಣು|ಜೋಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ]] ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೀನೋಮ್ ಅನ್ನು ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೀನೋಮ್ 5 ′ ಮೆತಿಲೇಟೆಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು 3 ಪಾಲಿಅಡೆನಿಲೇಟೆಡ್ ಬಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ರೈಬೋಸೋಮ್‌|ಅನುವಾದಕ್ಕಾಗಿ]] ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ [[ರೈಬೋಸೋಮ್‌|ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಲಗತ್ತಿಸಲು ಇದು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ಗಳು ಅದರ ಜೀನೋಮ್ನಲ್ಲಿ ಎನ್ಕೋಡ್ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿವೆ, ಇದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೈರಲ್ ಜೀನೋಮ್ ಅನ್ನು ಆತಿಥೇಯ ಕೋಶದ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರತಿಗಳಾಗಿ ನಕಲಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರೋಟೀನ್; ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಜೀನ್ ಎನ್‌ಕೋಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅನುವಾದವನ್ನು ಸ್ಟಾಪ್ ಕೋಡಾನ್ ಮೂಲಕ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು <nowiki><i id="mwpw">ನೆಸ್ಟೆಡ್</i></nowiki> ಟ್ರಾನ್ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಮ್ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪ್ರತಿಲೇಖನವು ಒಂದು ಜೀನ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎನ್ಕೋಡ್ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದು ''ಮೊನೊಸಿಸ್ಟ್ರೋನಿಕ್ ಆಗಿದೆ''. ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ರಚನೆಯೇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಪ್ರೂಫ್ ರೀಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ,<ref name="SextonSmith2016">{{Cite journal|date=August 2016|title=Homology-Based Identification of a Mutation in the Coronavirus RNA-Dependent RNA Polymerase That Confers Resistance to Multiple Mutagens|journal=Journal of Virology|volume=90|issue=16|pages=7415–7428|doi=10.1128/JVI.00080-16|pmc=4984655|pmid=27279608}}</ref> ಇದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ-ಅವಲಂಬಿತ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಪಾಲಿಮರೇಸ್ ಕಿಣ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಜೀನೋಮ್ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾದ ಪಾಲಿಪ್ರೊಟೀನ್ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರೋಟೀನ್ಗಳು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕರೋನವೈರಸ್ಗಳು ರಚನೆಯೇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ - ಪ್ರೋಟಿಯೇಸ್ - ಇದು ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವೈರಸ್‌ಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಟೈಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಎನ್ಕೋಡ್ ಮಾಡಲು ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref name="pmid25720466">{{Cite book|title=Coronaviruses|vauthors=Fehr AR, Perlman S|year=2015|isbn=978-1-4939-2437-0|series=Methods in Molecular Biology|volume=1282|pages=1–23|chapter=Coronaviruses: an overview of their replication and pathogenesis|doi=10.1007/978-1-4939-2438-7_1|pmc=4369385|pmid=25720466}}</ref> == ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ == * Genus: '''''[[Alphacoronavirus]]'''''; type species: ''[[Alphacoronavirus 1]]''<ref name="ReferenceA" /><ref name="ReferenceB" /> ** Species: ''[[Alpaca coronavirus]]'', ''[[Alphacoronavirus 1]]'', ''[[Human coronavirus 229E]]'', ''[[Human Coronavirus NL63]]'', ''[[Miniopterus Bat coronavirus 1]]'', ''[[Miniopterus Bat coronavirus HKU8]]'', ''[[Porcine epidemic diarrhea virus]]'', ''[[Rhinolophus Bat coronavirus HKU2]]'', ''[[Scotophilus Bat coronavirus 512]]'' * Genus '''''[[Betacoronavirus]]'''''; type species: ''[[Murine coronavirus]]'' ** Species: ''[[Betacoronavirus 1]]'', ''[[Human coronavirus HKU1]]'', ''[[Murine coronavirus]]'', ''[[Pipistrellus Bat coronavirus HKU5]]'', ''[[Rousettus Bat coronavirus HKU9]]'', ''[[SARS coronavirus]]'', ''[[Tylonycteris Bat coronavirus HKU4]]'', ''[[MERS-CoV]]'', ''[[Human coronavirus OC43]]'', ''[[Hedgehog coronavirus 1]]'' (EriCoV), [[Wuhan coronavirus]] (2019-nCoV) * Genus '''''[[Gammacoronavirus]]'''''; type species: ''[[Avian coronavirus]]'' ** Species: ''[[Avian coronavirus]]'', ''[[Beluga whale coronavirus SW1]]'', ''[[Duck coronavirus]]'', ''[[Infectious bronchitis virus]]'' * Genus '''''[[Deltacoronavirus]]'''''; type species: ''[[Bulbul coronavirus HKU11]]'' ** Species: ''[[Bulbul coronavirus HKU11]]'', ''[[Munia coronavirus HKU13]]'', ''[[Thrush coronavirus HKU12]]'' == ಇತಿಹಾಸ == ಕೊರೋನಾವೈರಸಗಳನ್ನು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು; ಆರಂಭಿಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ ವೈರಸ್ ಕೋಳಿಗಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ವೈರಸಗಳು ಮೂಗಿನ ಕುಹರಗಳನ್ನು ಜೊತೆ ಮಾನವ ರೋಗಿಗಳ [[ನೆಗಡಿ|ನೆಗಡಿಯು]] ತರುವಾಯ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಮಾನವ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ 229E ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ OC43.<ref name="pmid23202515">{{Cite journal|date=November 2012|title=Human coronaviruses: insights into environmental resistance and its influence on the development of new antiseptic strategies|journal=Viruses|volume=4|issue=11|pages=3044–3068|doi=10.3390/v4113044|pmc=3509683|pmid=23202515}}</ref> ಈ ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರನ್ನು 2003 ರಲ್ಲಿ SARS-CoV, 2004 ರಲ್ಲಿ HCoV NL63, 2005 ರಲ್ಲಿ HKU1, 2012 ರಲ್ಲಿ MERS -CoV, ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ 2019 -nCoV ಸೇರಿದಂತೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಗಂಭೀರ ಉಸಿರಾಟದ ಪ್ರದೇಶದ ಸೋಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿವೆ. 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019, ರಂದು ಕೊರೋನಾವೈರಸನ ನೊವೆಲ್ ಸ್ಟ್ರೈನ್ ಅನ್ನು 2019-nCoV ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಮೂಲಕ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದೆ, 2019-20 ವೂಹಾನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಏಕಾಏಕಿಯು ವೂಹಾನ್, [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]]ದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/2019-novel-coronavirus-infection.html|title=2019 Novel Coronavirus infection (Wuhan, China): Outbreak update|date=21 January 2020|website=Canada.ca|accessdate=4 April 2020|archivedate=25 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125011050/https://www.canada.ca/en/public-health/services/diseases/2019-novel-coronavirus-infection.html|url-status=dead}}</ref> 24 ಜನವರಿ 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ, 25 ಸಾವುಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು 547 ಪ್ರಕರಣಗಳು ದೃಡಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/01/22/asia/china-wuhan-coronavirus-deadly-intl-hnk/index.html|title=Wuhan coronavirus death toll rises, as city imposes transport lockdown|last=James Griffiths|last2=Nectar Gan|website=CNN|last3=Tara John|last4=Amir Vera}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-idUSKBN1ZM087|title=China virus death toll mounts to 25, infections spread|date=24 January 2020|work=Reuters|access-date=24 January 2020|language=en}}</ref> ವುಹಾನ್ ಸ್ಟ್ರೈನ್ ಅನ್ನು ಗುಂಪು 2ಬಿ ಯಿಂದ ಬೆಟಕೊರೊನವೈರಸ್ನ ಹೊಸ ಸ್ಟ್ರೈನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು SARS-CoV ಗೆ ~ 70% ಆನುವಂಶಿಕ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.clinicalkey.com/#!/content/playContent/1-s2.0-S1201971220300114?returnurl=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1201971220300114?showall=true&referrer=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/|title=ClinicalKey|website=www.clinicalkey.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425174959/https://www.clinicalkey.com/#!/content/playContent/1-s2.0-S1201971220300114?returnurl=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1201971220300114?showall=true&referrer=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/|archive-date=25 April 2013|access-date=23 January 2020}}</ref> ಈ ವೈರಸ್ [[ಹಾವು|ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite journal|title=Global Health Concern Stirred by Emerging Viral Infections|journal=Journal of Medical Virology|doi=10.1002/jmv.25683|pmid=31967329|year=2020|last=Luo|first=Guangxiang (George)|last2=Gao|first2=Shou‐Jiang}}</ref> ಆದರೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. === ವಿಕಸನ === ಮಾನವ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಒಸಿ43 ರ ಎಂಆರ್‌ಸಿಎ 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Lau2011">{{Cite journal|date=November 2011|title=Molecular epidemiology of human coronavirus OC43 reveals evolution of different genotypes over time and recent emergence of a novel genotype due to natural recombination|journal=Journal of Virology|volume=85|issue=21|pages=11325–11337|doi=10.1128/JVI.05512-11|pmc=3194943|pmid=21849456}}</ref> ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಉಸಿರಾಟದ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್, ಹಲವಾರು ಬಾವಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೂ, ಇವುಗಳು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Lau2013">{{Cite journal|date=August 2013|title=Genetic characterization of Betacoronavirus lineage C viruses in bats reveals marked sequence divergence in the spike protein of pipistrellus bat coronavirus HKU5 in Japanese pipistrelle: implications for the origin of the novel Middle East respiratory syndrome coronavirus|journal=Journal of Virology|volume=87|issue=15|pages=8638–8650|doi=10.1128/JVI.01055-13|pmc=3719811|pmid=23720729}}</ref> ಮಾನವ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಎನ್ಎಲ್63 ಮತ್ತು ಬಾವಲಿ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ 563–822 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಎಂಆರ್‌ಸಿಎ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="Huynh2012">{{Cite journal|date=December 2012|title=Evidence supporting a zoonotic origin of human coronavirus strain NL63|journal=Journal of Virology|volume=86|issue=23|pages=12816–12825|doi=10.1128/JVI.00906-12|pmc=3497669|pmid=22993147}}</ref> ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಾವಲಿ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಮತ್ತು SARS ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ 1986 ರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಯಿತು.<ref name="Vijaykrishna2007">{{Cite journal|date=April 2007|title=Evolutionary insights into the ecology of coronaviruses|journal=Journal of Virology|volume=81|issue=8|pages=4012–4020|doi=10.1128/jvi.02605-06|pmc=1866124|pmid=17267506}}</ref> SARS ವೈರಸ್‌ನ ವಿಕಾಸದ ಹಾದಿ ಮತ್ತು ಬಾವಲಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ತೀವ್ರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gouilh2011">{{Cite journal|date=October 2011|title=SARS-Coronavirus ancestor's foot-prints in South-East Asian bat colonies and the refuge theory|journal=Infection, Genetics and Evolution|volume=11|issue=7|pages=1690–702|doi=10.1016/j.meegid.2011.06.021|pmid=21763784}}</ref><ref name="pmid18258002">{{Cite journal|date=October 2007|title=Evolutionary relationships between bat coronaviruses and their hosts|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=13|issue=10|pages=1526–1532|doi=10.3201/eid1310.070448|pmc=2851503|pmid=18258002}}</ref> ಕೊರೋನಾವೈರಸಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಬಾವಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು SARS ವೈರಸ್ನ ಪೂರ್ವಜವು ಮೊದಲು ''ಹಿಪ್ಪೋಸಿಡೆರಿಡೆ'' ಕುಲದ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಸೋಂಕು ''ತಗುಲಿತು'', ತರುವಾಯ ''ರೈನೋಲೋಫಿಡೆ'' ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಿವೆಟ್ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹರಡಿತು ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಪಕಾ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ 229ಇ 1960 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ..<ref name="Crossley2012">{{Cite journal|date=December 2012|title=Identification and characterization of a novel alpaca respiratory coronavirus most closely related to the human coronavirus 229E|journal=Viruses|volume=4|issue=12|pages=3689–3700|doi=10.3390/v4123689|pmc=3528286|pmid=23235471}}</ref> == ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು == ಕೊರೋನಾವೈರಸಗಳು 1970 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧದಲ್ಲಿ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏವಿಯನ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪ್ರಮುಖ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜಠರಗರುಳು ವ್ಯೂಹ|ಕರುಳಿನ]] ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite book|title=Veterinary Virology|last=Murphy, FA|last2=Gibbs, EPJ|last3=Horzinek, MC|last4=Studdart MJ|publisher=Academic Press|year=1999|isbn=978-0-12-511340-3|location=Boston|pages=495–508}}</ref> === ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ === ಕೊರೋನಾವೈರಸಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ [[ಉಸಿರಾಟದ ಮಂಡಲದ ಅಂಗರಚನೆ|ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಶ್ವಾಸೇಂದ್ರಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಜಠರಗರುಳು ವ್ಯೂಹ|ಜಠರಗರುಳಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ]] ಸೋಂಕು ತರುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೃಷಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಂಭೀರವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಕೋಳಿಗಳ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ ವೈರಸ್ (IBV), ಒಂದು ಕೊರೋನಾವೈರಸ್, ಶ್ವಾಸನಾಳಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮೂತ್ರಾಂಗಕ್ಕೂ ಹರಡುತ್ತವೆ. ವೈರಸ್ ಕೋಳಿಯ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಹರಡಬಹುದು.<ref name="pmid25954763">{{Cite journal|year=2015|title=Progress and challenges toward the development of vaccines against avian infectious bronchitis|journal=Journal of Immunology Research|volume=2015|pages=1–12|doi=10.1155/2015/424860|pmc=4411447|pmid=25954763}}</ref> ಕೃಷಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಕೊರೋನಾವೈರಸಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಂದಿ|ಪೊರ್ಸಿನ್]] ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ( ಹರಡುವ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಎಂಟರೈಟಿಸ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್, ಟಿಜಿಇ) ಮತ್ತು ಬೋವಿನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸೇರಿವೆ, ಇವೆರಡೂ ಯುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಅತಿಸಾರ|ಅತಿಸಾರಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಫೆಲೈನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ : ಎರಡು ರೂಪಗಳು, ಫೆಲೈನ್ ಎಂಟರಿಕ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಣ್ಣ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ರೋಗಕಾರಕವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ವೈರಸ್ನ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ [[ವ್ಯತ್ಯಯನ|ರೂಪಾಂತರವು]] ಫೆಲೈನ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪೆರಿಟೋನಿಟಿಸ್ (ಎಫ್ಐಪಿ) ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಫೆರೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿಸುವ ಎರಡು ವಿಧದ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್‌ಗಳಿವೆ: ಫೆರೆಟ್ ಎಂಟರಿಕ್ ಕೊರೊನಾವೈರಸ್ ಎಪಿಜೂಟಿಕ್ ಕ್ಯಾಟರಾಲ್ ಎಂಟರೈಟಿಸ್ (ಇಸಿಇ) ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಜಠರಗರುಳಿನ ರೋಗಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫೆರೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರುವ ವೈರಸ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಕ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಆವೃತ್ತಿ (ಬೆಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಐಪಿ ನಂತಹ) ಫೆರೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (ಎಫ್‌ಎಸ್‌ಸಿ).<ref>{{Cite web|url=http://www.smallanimalchannel.com/ferrets/ferret-health/whats-new-with-ferret-fiplike-disease.aspx|title=What's New With Ferret FIP-like Disease?|last=Murray|first=Jerry|date=16 April 2014|format=xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424203951/http://www.smallanimalchannel.com/ferrets/ferret-health/whats-new-with-ferret-fiplike-disease.aspx|archive-date=24 April 2014|access-date=24 April 2014}}</ref> ಎರಡು ವಿಧದ ಕ್ಯಾನೈನ್ (ನರಿ) ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (ಸಿಸಿಒವಿ) ಇದೆ, ಇದು ಒಂದು ಸೌಮ್ಯ ಜಠರಗರುಳಿನ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಉಸಿರಾಟದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮೌಸ್ ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ವೈರಸ್ (ಎಂಹೆಚ್‌ವಿ) ಒಂದು ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಆಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಇಲಿಗಳ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮುರೈನ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid16339739">{{Cite journal|date=December 2005|title=Coronavirus pathogenesis and the emerging pathogen severe acute respiratory syndrome coronavirus|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|volume=69|issue=4|pages=635–664|doi=10.1128/MMBR.69.4.635-664.2005|pmc=1306801|pmid=16339739}}</ref> ಸಿಯಾಲೊಡಾಕ್ರಿಯೊಡೆನಿಟಿಸ್ ವೈರಸ್ (ಎಸ್‌ಡಿಎವಿ) ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಇಲಿಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ವಾಯುದ್ರವ ಮೂಲಕ ಹರಡಬಹುದು. ತೀವ್ರವಾದ ಸೋಂಕುಗಳು ಲಾಲಾರಸ, ಲ್ಯಾಕ್ರಿಮಲ್ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ <ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/rat-coronavirus|title=Rat Coronavirus - an overview &#124; ScienceDirect Topics|website=www.sciencedirect.com}}</ref> ಹಂದಿ ತೀವ್ರ ಅತಿಸಾರ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (ಎಸ್‌ಎಡಿಎಸ್-ಕೋವಿ) ಎಂಬ ಎಚ್‌ಕೆಯು2 ಸಂಬಂಧಿತ ಬಾವಲಿ ಕೊರೋನವೈರಸ್ ಹಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಸಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. SARS-CoV ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, MHV ''ವಿವೋ'' ಮತ್ತು ''ವಿಟ್ರೊ'' ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಆಗಿತ್ತು. MHV ಯ ಕೆಲವು ತಳಿಗಳು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಡಿಮೈಲೀನೇಟಿಂಗ್ ಎನ್ಸೆಫಾಲಿಟಿಸ್ ಅನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಸ್ಕ್ಲೆರೋಸಿಸಗೆ ಮುರೈನ್ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿ ಕೊರೋನಾವೈರಸಗಳ ವೈರಲ್ ರೋಗಕಾರಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಝೂನೋಟಿಕ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="pmid20627412">{{Cite journal|date=July 2010|title=Cell replacement therapies to promote remyelination in a viral model of demyelination|journal=Journal of Neuroimmunology|volume=224|issue=1–2|pages=101–107|doi=10.1016/j.jneuroim.2010.05.013|pmc=2919340|pmid=20627412}}</ref> === ಸಾಂಕುನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ === * ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ ವೈರಸ್ (ಐಬಿವಿ) ಏವಿಯನ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. * ಪೋರ್ಸಿನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (ಪಂಜಿಲೆನ ಪರಡುನ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಎಂಟರೈಟಿಸ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್, ಟಿಜಿಇವಿ).<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|date=June 2011|title=Coronavirus gene 7 counteracts host defenses and modulates virus virulence|journal=PLoS Pathogens|volume=7|issue=6|pages=e1002090|doi=10.1371/journal.ppat.1002090|pmc=3111541|pmid=21695242}}</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite journal|date=September 2013|title=Alphacoronavirus protein 7 modulates host innate immune response|journal=Journal of Virology|volume=87|issue=17|pages=9754–67|doi=10.1128/JVI.01032-13|pmc=3754097|pmid=23824792}}</ref> * ಬೋವಿನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (ಬಿಸಿವಿ), ಎಳೆಯ ಕರುಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಎಂಟರೈಟಿಸ್ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. * ಫೆಲೈನ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (ಎಫ್‌ಸಿಒವಿ) ಬೆಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಎಂಟರೈಟಿಸ್ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಫೆಲೈನ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪೆರಿಟೋನಿಟಿಸ್ (ಅದೇ ವೈರಸ್‌ನ ಇತರ ರೂಪಾಂತರಗಳು) ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. * ಎರಡು ವಿಧದ ನರಿ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (ಸಿಸಿಒವಿ) (ಒಂದು ಎಂಟರೈಟಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಉಸಿರಾಟದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ). * ಟರ್ಕಿ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (TCV) ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟೆರಿಟಿಸ್ ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. * ಫೆರೆಟ್ ಎಂಟರಿಕ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಫೆರೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಪಿಜೂಟಿಕ್ ಕ್ಯಾಟರಾಲ್ ಎಂಟೆರಿಟಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. * ಫೆರೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಫೆರೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಐಪಿ ತರಹದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.merckvetmanual.com/|title=Merck Veterinary Manual|website=Merck Veterinary Manual|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213145951/https://www.merckvetmanual.com/|archive-date=13 December 2019|access-date=24 January 2020}}</ref> * ಪ್ಯಾಂಟ್ರೊಪಿಕ್ ನರಿ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್. * ಮೊಲದ ಎಂಟರಿಕ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಜಠರಗರುಳಿನ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಯುವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಸಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite web|url=http://dora.missouri.edu/rabbits/enteric-coronavirus/|title=Enteric Coronavirus|website=Diseases of Research Animals|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701054046/http://dora.missouri.edu/rabbits/enteric-coronavirus/|archive-date=1 July 2019|access-date=24 January 2020}}</ref> ಪೋರ್ಸಿನ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಅತಿಸಾರ ವೈರಸ್ (ಪಿಇಡಿ ಅಥವಾ ಪಿಇಡಿವಿ) ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಪಶುವೈದ್ಯ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹಂದಿಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ತೂಲೆ == * ಬಾವಲಿ-ಪರಡುನ ವೈರಸ್ * ಝೂನೋಸಿಸ್ ==ಪೂರಕ ಮಾಹಿತಿ== *[https://www.prajavani.net/explainer/coronavirus-in-enter-into-kerala-india-under-threat-701917.html ನೆಮ್ಮದಿ ಕಸಿದ ಕೊರೊನಾ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ;d: 31 ಜನವರಿ 2020,- ಭಾರತದ ರವೀಶ್ ಕುಮಾರ್, ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆ ವಕ್ತಾರ] *[https://www.prajavani.net/health/protect-yourself-from-coronavirus-symptoms-701275.html ಏನಿದು ಕೊರೊನಾ ವೈರಸ್? ಸೋಂಕು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ? ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳು ಏನು?-ಪ್ರಜಾವಾಣಿ;d: 28 ಜನವರಿ 2020,] *[https://web.archive.org/web/20200315174711/https://www.udayavani.com/district-news/kalburagi-news/3-journalist-isolation-in-kalaburagi ಕೊರೊನಾ ಭೀತಿ: ಮೃತಪಟ್ಟ ಕಲಬುರಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಗನ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಮೇಲೂ ನಿಗಾ-ಉದಯವಾಣಿ;d: 14 ಮಾರ್ಚ್ 2020] *[https://web.archive.org/web/20200315142339/https://www.udayavani.com/district-news/chikkamagaluru-news/corona-suspect-in-chikamagaluru ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಮಹಿಳೆಗೆ ಕೊರೊನಾ ಶಂಕೆ: ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲು-ಉದಯವಾಣಿ;d: 14 ಮಾರ್ಚ್ 2020] *[https://web.archive.org/web/20200317183509/https://www.udayavani.com/district-news/kalburagi-news/eye-on-71-people-in-kalaburagi-in-corona-case ಕಲಬುರಗಿ ಸೋಂಕು ಪೀಡಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದವರ ಮೇಲೂ ನಿಗಾ-ಉದಯವಾಣಿ;d: 14 ಮಾರ್ಚ್ 2020] *[https://web.archive.org/web/20200315165121/https://www.udayavani.com/district-news/kalburagi-news/precaution-measures-in-kalaburgi-district ಅಗತ್ಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೊರ ಬನ್ನಿ, ಬಸ್ ಸೇವೆ ಕಡಿತ: ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ-ಉದಯವಾಣಿ;d: 14 ಮಾರ್ಚ್ 2020] *ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿ:[https://www.prajavani.net/explainer/coronavirus-sanitizer-712081.html ಕೋವಿಡ್‌–19: ಸ್ಯಾನಿಟೈಜರ್‌ನ ಬಳಕೆಗಿಂತ ಸೋಪು–ನೀರೇ ಒಳ್ಳೆಯದುಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ ;d: 14 ಮಾರ್ಚ್ 2020] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಎಚ್ಚ ಓದುನಕುಲೆಗ್ == {{Refbegin}} * {{Cite journal|date=2013|title=Novel coronavirus infection: time to stay ahead of the curve|url=http://www.emro.who.int/emhj-volume-19-2013/volume-19-supplement-1-coronavirus/volume-19-supplement-1-coronavirus.htm|journal=Eastern Mediterranean Health Journal|volume=19 Suppl 1|pages=S3–4|pmid=23888787|access-date=2020-04-04|archive-date=2020-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324010733/http://www.emro.who.int/emhj-volume-19-2013/volume-19-supplement-1-coronavirus/volume-19-supplement-1-coronavirus.htm|dead-url=yes}} * {{Cite journal|date=June 1990|title=Molecular biology of transmissible gastroenteritis virus|url=https://archive.org/details/sim_veterinary-microbiology_1990-06_23_1-4/page/147|journal=Veterinary Microbiology|volume=23|issue=1–4|pages=147–54|doi=10.1016/0378-1135(90)90144-K|pmid=2169670}} * {{Cite journal|date=April 2003|title=Engineering the transmissible gastroenteritis virus genome as an expression vector inducing lactogenic immunity|journal=Journal of Virology|volume=77|issue=7|pages=4357–69|doi=10.1128/JVI.77.7.4357-4369.2003|pmc=150661|pmid=12634392}} * {{Cite journal|year=1970|title=Morphology of transmissible gastroenteritis virus of pigs. A possible member of coronaviruses. Brief report|journal=Archiv für die Gesamte Virusforschung|volume=29|issue=1|pages=105–8|doi=10.1007/BF01253886|pmid=4195092}} {{Refend}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 ನೊವೆಲ್ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ (2019-nCoV)], [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] k2krbhbmah9649bu68keqronq2ymics 0 9965 364420 281421 2026-08-11T11:54:07Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364420 wikitext text/x-wiki [[File:Agave americana R01.jpg|thumb|ದಡ್ಪಲೆ]] '''ದಡ್ಪಲೆ''' ಅತ್ತುಂಡ ದಟೊಲಿ ಉಂದೊಂಜಿ ಒಂಜಿ ದೈ. ಇಂದೆನ್ ದಡ್ಸ್ಂದ್ ಪನ್ಪುನವುಲಾ ಉಂಡು. ಉಡುಪಿದಂಚಿ ನೆಕ್ಕ್ ದಡ್ಡಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[ತೋಟ]], ಕಂಡದ ಬರಿಟ್, ಅತ್ತುಂಡ ಜಾಗೆದ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಬೇಲಿಯಾದ್ ನಡ್ಪೆರ್. ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರಿನ ದಡ್ಪಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ 250 ಜಾಸ್ತಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆಕುಲು ಉಂಡು. ನೆನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ ''Agave americana'' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕನ್ನಡಡ್ ಕತ್ತಾಳೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಮರಿಲಿಡೇಸೀ ಅತ್ತಂಡ ಅಗೇವೇಸೀ ಕುಟುಂಬಗ್ ಸೆರ್ದುಂಡು.<ref>https://archive.org/details/agavesyuccasrela0000iris</ref> == ದಯಿತ ಪೊಲಬು(ಬಗೆಟ್) == ಈ ದಯಿ [[ಬರ್ಸೊ|ಬರ್ಸ]] ಕಮ್ಮಿ ಬೂರ್ನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಬುಲೆವುಂಡು. ಈ ದಯಿತ ಇರೆಕ್ಕುಲು ದಪ್ಪ ಅದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. [[ನೀರ್|ನೀರ್‌‌ನ್]] ಬೂಮಿದ್ ಒಯಿಪುನ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದ್೦ಡ್. ಇರೆತ ಕೊಡಿಟ್ ಗಟ್ಟಿದ ಮುಳ್ಳು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್ ಮಣ್ಣುದ ಆಳಗ್ ಪೋಪುಂಡು. ಈ ದಯಿಕ್ ಇರೆ ಇಪ್ಪುಜಿ. ಅಯಿತ ಕಂಡೆನೆ ಇರೆತ್ತ ರೂಪ ಪಡೆದುದುಂಡು. ಒರ ಉಂದೆತ್ತ ಮುದೆಲ್‌ಗ್ ನೀರ್ ಬೂರುಂಡ ಅವು ಆಜಿತ್ ಪಿದಾಯಿ ಪೋಪುಜಿ. ಮರಿಯಾಲಡ್ ದೈ ನಡ್ದ್ ಬುಡುಂಡ ಆಯಿತತಿಗೇ ನೀರ್ ಇಜ್ಜಿಡಲ ಬುಲೆಪುಂಡು. ದಡ್ಪಲೆದ ದೈಕ್ ಒವ್ವೆ ಸೀಕ್ ಬರ್ಪುಜಿ. == ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆ == ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲೂಕುಡು ದಡ್ಪಲೆ ದೈನ್ ಬುಳೆಪವೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ದಡ್ಪಲೆದ ದೈನ್ [[ಕರುಂಬು|ಕರಂಬುದ]] ಜೂಸ್ ದೆಪ್ಪುನಂಚಿನ ಮಿಶಿನ್‍ಗ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ನಾರ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ನಾರ್‌ನ್ ನುಂಗಾದ್ ಮಾರುವೆರ್. ನಾರು ದೆತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ರಸ ಬುಕ್ಕೊ ಚೋಲಿ ಎಡ್ಡೆ ಗೊಬ್ಬರ ಆಪುಂಡು. ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಕುರಿಯರೆ ಪಾಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ [[ಗೊಬ್ಬರ]] ಆಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ನೆತ್ತ ಗೊಬ್ಬರಗ್ಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಡಿಮಾಂಡ್ ಉಂಡು. ದಡ್ಪಲೆಡ್ ಐವೊರ್ದು 100 ಮುಟ್ಟ ಇರೆಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ದೈಕ್ 100-200 ರೂ. ಆದಾಯ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೋಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಳೆಯಾದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. == ಮರ್ದ್ == * ಕಂಜಿ ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಪರೆಂಗಿ ರೋಗ ಬತ್ತುಂಡ ನೆತ್ತ ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. * ದುಂಬು ಜೋಕುಲು ಎಲ್ಯ ಇಪ್ಪುನಗ ನೆತ್ತ ಮುಳ್ಳುಡ್ [[ಕೆಬಿ]] ಕುತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. * ಮುಳ್ಳುಡ್ ಮುಂಡೊನು ಚುಚ್ಚುದ್ ಹಚ್ಚೆ, [https://en.wikipedia.org/wiki/Tattoo tattoo] ಮೈಯಿ ಮುಟ್ಟಾದ್ ಬುಡೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. == ಗಳಸುನ == * ಉಂದೆರ್ದ್ ನಾರ್, ನೂಲು, [[ಟಾರ್ಪಲೀನ್]], ವ್ಯಾನಿಟಿ ಬ್ಯಾಗ್‌, ಕೈ ಚೀಲ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. * ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಪನ್ಪಿನ ದೇಸೊಡು ಉಂದೆತ್ತ ಇರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂ ಬುಡ್ಪಿನ ದಂಡ್‌ದ ರಸ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕುರಿಯರೆ ಬುಡುದು ಒಂತೆ ಅಮಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಜ್ಯೂಸ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್ ಅವೆನ್ ಅಕುಲ್ ಪಲ್ಕ್ [https://en.wikipedia.org/wiki/Pulque pulque] ಪಂದ್ ಪನ್‌ಪೆರ್. ಅವು ಅಲ್ಪದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾನೀಯ ಆದುಂಡು. * ಈ ದಯಿತ ಕಂಡೆನ್ ಕುರಿಯರೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಗಂಗಸರ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. * ದುಂಬು ದಡ್ಡಲ್ ದ ಇರೆನ್ ಕೊಯ್ದ್ ನೆಲಕ್ಕ್ ಹಾಕ್ ದ್ ದೊಂಬುಗು ನುಂಗಾದ್ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೊಂಪ ಪಾಡ್ನಗ ಈ ಬಲ್ಲ್ ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. [https://en.wikipedia.org/wiki/Tequila Tequila] ಪನ್ಪಿನ ಮದ್ಯ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ತಿಕುಂಡು. == ದಡ್ಪಲೆ- ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ == <gallery> File:Agave americana - Centuryplant.jpg|thumb|Agave americana - Centuryplant File:Maguey (Agave americana), Asparagaceae.jpg|thumb|Agave americana File:Agave americana in Bosco Bottari.jpg|thumb|Agave americana File:14 November 2016, Century plant or Maguey (Agave Americana), Mosqueira.JPG|thumb|14 November 2016, Century plant or Maguey (Agave Americana), Mosqueira </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ]] 5uqkagzo0fvhppvkadgi5xcfz7s28ou 0 9966 364371 280872 2026-08-11T11:46:04Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364371 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = ಕುಂಡಕೋರಿ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22692640/0 |title=''Amaurornis phoenicurus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013|ref=harv}}</ref> | image = Amaurornis phoenicurus - Singapore Botanic Gardens.jpg | image_caption = Adult in [[Singapore]] | image2 = AmaurornisPhoenicurusCall.ogg | image2_caption = Call at dusk, Bangalore | genus = Amaurornis | species = phoenicurus | authority = [[Thomas Pennant|Pennant]], 1769 | synonyms = ''Erythra phoenicura'' |range_map = White-breasted Waterhen.JPG |range_map_caption = {{legend0|#C6514A|approximate range|outline=gray}} }} '''ಕುಂಡಕೋರಿ''' ಪುಂಡದೆ, ಊವ ಪಂದ್ ಪುದರುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ. ತೋಡುದ ಬರಿ, ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ ವಾಸೋ ಮಲ್ಪುವು. ಈ ಪಕ್ಕಿಗ್ ಬಾರಿ ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವ. ಕನ್ನಡೊಡು ಹುಂಡುಕೋಳಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ''Amaurornis phoenicurus'' ನೆತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್. Rallidae ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ನ ಉಂದೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ [https://en.wikipedia.org/wiki/White-breasted_waterhen White-breasted waterhen] ಪನ್ಪೆರ್. ==ತೂಯರಾ== ಕಪ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಈ ಪಕ್ಕಿಗ್ ಕೆಂಪುದ ಎಲ್ಯ ನಾಮ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕುಪುಲು ಬಣ್ಣದ ಸುಯಿ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಬೀಲೊನು ಘಳಿಗೆಗೊರ ಮಿತ್ತ್ ತಿರ್ತ್ ಆಡವೊಂದು ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲ ಪಜ್ಜೆ ದೀದ್ ನಡಪುಂಡು. ಕೊರ್ರೊಕೊಕ್ ಕ್ಕ್ ಕ್ಕ್ ಪಂದ್ ಬುಲಿಪುನ ನೆಕ್ಕ್ ಬಲ್ಲೆಡ್ ನಡಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಕಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರೆಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://wiki.nus.edu.sg/display/TAX/Amaurornis+phoenicurus+-+White-breasted+Waterhen |access-date=2020-05-20 |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921064608/https://wiki.nus.edu.sg/display/TAX/Amaurornis%20phoenicurus%20-%20White-breasted%20Waterhen |url-status=dead }}</ref> ==ಇಪ್ಪುನಾ== [[ತೋಡು|ತೋಡುದ]] ಬರಿ, [[ಸುದೆ|ಸುದೆತ್ತ]] ಬರಿಟ್, ಕೆರೆತ್ತ ಮುಟ್ಟದ ಪುದೆಲ್ಡ್, ಮುಂಡೆವುದ ಅತ್ತುಂಡ [[ಕೇದಗೆ]]ತದ ಬಲ್ಲೆಡ್ ಗೂಡು ಕಟ್‌ದ್ ತೆತ್ತಿ ದೀಪುಂಡು, ಎಚ್ಚಾದ್ [[ನೀರ್|ನೀರ್‌ದ]] ಬರಿಟೇ ತಿನರೆ ತಿಕ್ಕುನೆನ್ ನಾಡೊಂದು ತಿರ್ಗೊಂದು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ನೀರ್‌ಡ್ ಎಚ್ಚ ನೀಂದುನ ಪಕ್ಕಿ ಅತ್ತ್. ==ನಂಬೊಳಿಗೆ== [[ಪೊನ್ನಿ]] ತಿಂಗೊಳುಡು ಬರ್ಪುನ [[ಕೆಡ್ಡಸ]]ದ ಪೊರ್ತುಗು ಈ ಪಕ್ಕಿಗ್ ಜ್ವರ ಬರ್ಪು೦ಡುಗೆ. ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಉಂದು ಸುಲಬೊಡು ಕೈಕ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕೆಡ್ಡಸಗ್ ಪುಂಡದನ್ ಪತ್ತೆರೆ ಪೋಪುನ ಕ್ರಮಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು. ನರಮಾನಿಲು [[ಕೋರಿ]]ದಲೆಕನೆ ಈ ಪಕ್ಕಿಲ್ನ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ==ಗಾದೆಲು== * ಬಾರ್ ಬಲ್ಲಾಳ್‌ಗ್ ದೂರು ಪುಂಡದಗ್, ಪುಂಡದಗ್ ಜ್ವರ ಬನ್ನಗ ಗಿಳಿ ಮರ್ದ್ ನಾಡುಂಡ್‌ಗೆ * ಕುಂಡಕೋರಿ ಕೂವೆಗ್ ನೂರು == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಪಕ್ಕಿಲು]] d73mgxr9kgk34lpy1dqrc0xwc5x2nla 4 10202 364304 129780 2026-08-11T10:42:48Z ChiK 1136 /* ಲೇಸ್‍ಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು */ 364304 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್‍ದ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ಗ್ ನಾಲ್ ಒರ್ಸೊ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕೊನೆಲೆನ್ ಬರೆಪಿನ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವೊ ಜಾಲಕಜ್ಜೊನು ಮಲ್ಪುನೆಂದ್ ಪಾತೆರೊಂದೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡ್ಲದ [[:m:Karavali Wikimedians|ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನೆರೆ ಯೂಸರ್ ಗುಂಪುದೊಟ್ಟುಗು]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಾಲನೆ ಒರ್ಸೊದ ಬಗೆಟ್ ತಾರೀಕ್ ೦೬ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೨೦ದಾನಿ ಐತಾರೊ ಗೂಗಲ್ ಮೀಟ್‌ಡ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ ಇನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬರ್ಪುನ ಐತಾರೊ ೦೨.೦೮.೨೦೨೦ಗ್ ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ೦೬.೦೮.೨೦೨೦ದ ಗುರುವಾರೊ ಬಯ್ಯಗ್ ೫.೩೦ಡ್ದ್ ೭.೦೦ ಗಂಟೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಐನನೆ ಪುಟ್ಟ್‌ದ '''ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ದಿನಾಚರಣೆ''' ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ತುಳುತ ಮಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿನ್ನೆರೆನ್ ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊಗು ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ == * ಪೊರ್ತು : ಬಯ್ಯಗ್ ೪.೩೦ಡ್ದ್ ೬.೦೦ ಗಂಟೆ ಮುಟ್ಟ, ಐತಾರೊ * ಜಾಗೆ : https://meet.google.com/wwo-pigj-pih == ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿ == # ಡಾ ಯು.ಬಿ. ಪವನಜ # ಡಾ ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ # ಡಾ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ ಶೇಣಿ # ಭರತೇಶ್ ಅಲಸಂಡೆ ಮಜಲ್ # ಲೋಕೇಶ ಕುಂಚಡ್ಕ == ಲೇಸ್‍ಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೦೮, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೮, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೯, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೯, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha Shetty|Babitha Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Babitha Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೨, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vikashegde|Vikashegde]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vikashegde|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೫೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೫೭, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Deepakpadukone20|Deepak Padukone]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Deepakpadukone20|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೮, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Soorya Hebbar|Soorya Hebbar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Soorya Hebbar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೦೩, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೦:೩೩, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha Kunchadka|Lokesha Kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha Kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೭:೫೪, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahesh Kumar Mulki|Mahesh Kumar Mulki]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahesh Kumar Mulki|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೭:೫೪, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) == ಲೇಕನೊ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಕುಲು == == ಲೇಸ್‍ಗ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪನ್ಪುನಕುಲು == [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] fk1g2zt7nzfu49hi8qi9y0v83v8303p 364359 364304 2026-08-11T11:42:10Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364359 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್‍ದ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ಗ್ ನಾಲ್ ಒರ್ಸೊ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕೊನೆಲೆನ್ ಬರೆಪಿನ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವೊ ಜಾಲಕಜ್ಜೊನು ಮಲ್ಪುನೆಂದ್ ಪಾತೆರೊಂದೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡ್ಲದ [[:m:Karavali Wikimedians|ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನೆರೆ ಯೂಸರ್ ಗುಂಪುದೊಟ್ಟುಗು]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಾಲನೆ ಒರ್ಸೊದ ಬಗೆಟ್ ತಾರೀಕ್ ೦೬ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೨೦ದಾನಿ ಐತಾರೊ ಗೂಗಲ್ ಮೀಟ್‌ಡ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ ಇನಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬರ್ಪುನ ಐತಾರೊ ೦೨.೦೮.೨೦೨೦ಗ್ ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ೦೬.೦೮.೨೦೨೦ದ ಗುರುವಾರೊ ಬಯ್ಯಗ್ ೫.೩೦ಡ್ದ್ ೭.೦೦ ಗಂಟೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಐನನೆ ಪುಟ್ಟ್‌ದ '''ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ದಿನಾಚರಣೆ''' ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ತುಳುತ ಮಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿನ್ನೆರೆನ್ ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊಗು ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ == * ಪೊರ್ತು : ಬಯ್ಯಗ್ ೪.೩೦ಡ್ದ್ ೬.೦೦ ಗಂಟೆ ಮುಟ್ಟ, ಐತಾರೊ * ಜಾಗೆ : https://meet.google.com/wwo-pigj-pih == ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿ == # ಡಾ ಯು.ಬಿ. ಪವನಜ # ಡಾ ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ # ಡಾ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ ಶೇಣಿ # ಭರತೇಶ್ ಅಲಸಂಡೆ ಮಜಲ್ # ಲೋಕೇಶ ಕುಂಚಡ್ಕ == ಲೇಸ್‍ಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೦೮, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೫೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೮, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೯, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೯, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha Shetty|Babitha Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Babitha Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೪೨, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vikashegde|Vikashegde]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vikashegde|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೫೫, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೫೭, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Deepakpadukone20|Deepak Padukone]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Deepakpadukone20|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೮, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Soorya Hebbar|Soorya Hebbar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Soorya Hebbar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೦೩, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೦:೩೩, ೨೬ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha Kunchadka|Lokesha Kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha Kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೭:೫೪, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahesh Kumar Mulki|Mahesh Kumar Mulki]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahesh Kumar Mulki|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೭:೫೪, ೨೭ ಜುಲಾಯಿ ೨೦೨೦ (IST) == ಲೇಕನೊ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಕುಲು == == ಲೇಸ್‍ಗ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪನ್ಪುನಕುಲು == [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] bhx0ocb320nlo2fs47rhce7qndvel72 4 10310 364303 130006 2026-08-11T10:39:47Z ChiK 1136 /* ಲೇಸ್‍ಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು */ 364303 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್‍ದ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ಗ್ ನಾಲ್ ಒರ್ಸೊ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕೊನೆಲೆನ್ ಬರೆಪಿನ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವೊ ಜಾಲಕಜ್ಜೊನು ಮಲ್ಪುನೆಂದ್ ಪಾತೆರೊಂದೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡ್ಲದ [[:m:Karavali Wikimedians|ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನೆರೆ ಯೂಸರ್ ಗುಂಪುದೊಟ್ಟುಗು]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಾಲನೆ ಒರ್ಸೊದ ಬಗೆಟ್ ತಾರೀಕ್ ೦೬ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೨೦ದಾನಿ ಐತಾರೊ ಗೂಗಲ್ ಮೀಟ್‌ಡ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ ಇನಿ ಐತಾರೊ ೦೨.೦೮.೨೦೨೦ಗ್ ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ೦೬.೦೮.೨೦೨೦ದ ಗುರುವಾರೊ ಬಯ್ಯಗ್ ೪.೦೦ಡ್ದ್ ೫.೦೦ ಗಂಟೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಐನನೆ ಪುಟ್ಟ್‌ದ '''ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವರ್ಸೊದ ದಿನಾಚರಣೆ''' ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ತುಳುತ ಮಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಿನ್ನೆರೆನ್ ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊಗು ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. ==ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ== * ಪೊರ್ತು: ಬಯ್ಯಗ್ ೩.೩೦ಡ್ದ್ ೫.೩೦ ಗಂಟೆ ಮುಟ್ಟ, ಐತಾರೊ * ಜಾಗೆ: Joining Details: Meeting Room Name: tuluwiki01 Meeting Room Password: 42123 Join VideoMeet:https:/bridge01.videomeet.in/ == ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿ == # ಡಾ ಯು.ಬಿ. ಪವನಜ # ಡಾ ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ # ಡಾ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ ಶೇಣಿ # ಭರತೇಶ್ ಅಲಸಂಡೆ ಮಜಲ್ ==ಲೇಸ್‍ಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೩, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೧, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೨, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೪, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೦, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೨, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Akshaya R Shetty|Akshaya R Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Akshaya R Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೩, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha Shetty|Babitha Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Babitha Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೪, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sudarshan Shetty9|Sudarshan Shetty9]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sudarshan Shetty9|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೯, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೩೮, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Nagaraj Kulal Panakaje|Nagaraj Kulal Panakaje]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Nagaraj Kulal Panakaje|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೪೬, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Nagaraj Kulal Panakaje|Nagaraj Kulal Panakaje]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Nagaraj Kulal Panakaje|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೪೬, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prithvi Tuluve|Prithvi Tuluve]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prithvi Tuluve|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೫೧, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yashoda Kudla|Yashoda Kudla]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yashoda Kudla|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೨೫, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) ==ಲೇಕನೊ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೦೫, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) [[ಪಾಣಾರಾಟ]] #--[[ವಿಸೇಸೊ:Contributions/2409:4071:E16:DC9:7A5:E63E:A67B:BF95|2409:4071:E16:DC9:7A5:E63E:A67B:BF95]] ೧೭:೪೭, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) ==ಲೇಸ್‍ಗ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪನ್ಪುನಕುಲು== [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] n2yxb0wgi2r3keislc1g9gisiot78wp 364360 364303 2026-08-11T11:42:17Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364360 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್‍ದ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ಗ್ ನಾಲ್ ಒರ್ಸೊ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕೊನೆಲೆನ್ ಬರೆಪಿನ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವೊ ಜಾಲಕಜ್ಜೊನು ಮಲ್ಪುನೆಂದ್ ಪಾತೆರೊಂದೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡ್ಲದ [[:m:Karavali Wikimedians|ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನೆರೆ ಯೂಸರ್ ಗುಂಪುದೊಟ್ಟುಗು]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಾಲನೆ ಒರ್ಸೊದ ಬಗೆಟ್ ತಾರೀಕ್ ೦೬ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೨೦ದಾನಿ ಐತಾರೊ ಗೂಗಲ್ ಮೀಟ್‌ಡ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ ಇನಿ ಐತಾರೊ ೦೨.೦೮.೨೦೨೦ಗ್ ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ೦೬.೦೮.೨೦೨೦ದ ಗುರುವಾರೊ ಬಯ್ಯಗ್ ೪.೦೦ಡ್ದ್ ೫.೦೦ ಗಂಟೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಐನನೆ ಪುಟ್ಟ್‌ದ '''ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವರ್ಸೊದ ದಿನಾಚರಣೆ''' ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ತುಳುತ ಮಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಿನ್ನೆರೆನ್ ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊಗು ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. ==ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ== * ಪೊರ್ತು: ಬಯ್ಯಗ್ ೩.೩೦ಡ್ದ್ ೫.೩೦ ಗಂಟೆ ಮುಟ್ಟ, ಐತಾರೊ * ಜಾಗೆ: Joining Details: Meeting Room Name: tuluwiki01 Meeting Room Password: 42123 Join VideoMeet:https:/bridge01.videomeet.in/ == ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿ == # ಡಾ ಯು.ಬಿ. ಪವನಜ # ಡಾ ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ # ಡಾ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ ಶೇಣಿ # ಭರತೇಶ್ ಅಲಸಂಡೆ ಮಜಲ್ ==ಲೇಸ್‍ಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೩, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೧, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೦೨, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೬:೨೪, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೦, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೨, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Akshaya R Shetty|Akshaya R Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Akshaya R Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೩, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha Shetty|Babitha Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Babitha Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೪, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sudarshan Shetty9|Sudarshan Shetty9]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sudarshan Shetty9|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೨೯, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೩೮, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Nagaraj Kulal Panakaje|Nagaraj Kulal Panakaje]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Nagaraj Kulal Panakaje|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೪೬, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Nagaraj Kulal Panakaje|Nagaraj Kulal Panakaje]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Nagaraj Kulal Panakaje|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೪೬, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Prithvi Tuluve|Prithvi Tuluve]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Prithvi Tuluve|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೫೧, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Yashoda Kudla|Yashoda Kudla]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Yashoda Kudla|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೨೫, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) ==ಲೇಕನೊ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishorekumarrai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೦೫, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) [[ಪಾಣಾರಾಟ]] #--[[ವಿಸೇಸೊ:Contributions/2409:4071:E16:DC9:7A5:E63E:A67B:BF95|2409:4071:E16:DC9:7A5:E63E:A67B:BF95]] ೧೭:೪೭, ೨ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) ==ಲೇಸ್‍ಗ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪನ್ಪುನಕುಲು== [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] 2leihi8w83yfr30vgguqx5pt5kv6wa8 4 10340 364410 130291 2026-08-11T11:51:09Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವರ್ಸೊದ ಉಚ್ಚಯೊ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364410 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್‍ದ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ಗ್ ನಾಲ್ ಒರ್ಸೊ ಆಪುಂಡು.<ref>https://opensource.com/life/16/8/how-wikimedia-helped-birth-tulu-wikipedia</ref>, <ref>https://cis-india.org/a2k/blogs/global-voices-august-28-2016-subhashish-panigrahi-meet-the-newly-born-tulu-wikipedia-the-23-in-south-asian-language</ref> ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕೊನೆಲೆನ್ ಬರೆಪಿನ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವೊ ಜಾಲಕಜ್ಜೊನು ಮಲ್ತೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡ್ಲದ [[:m:Karavali Wikimedians|ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನೆರೆ ಯೂಸರ್ ಗುಂಪುದೊಟ್ಟುಗು]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಐನನೆ ಒರ್ಸೊದ ಉಚ್ಚಯೊದ ಬಗೆಟ್ ತಾರೀಕ್ ೦೬ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೨೦ದಾನಿ ಗುರುವಾರೊ ಬಯ್ಯಗ್ ೪.೧೫ಡ್ದ್ ೫.೩೦ ಗಂಟೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಐನನೆ '''ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಐನನೆ ವಡ್ಯಂತಿನ ಐಸ್ರೊ''' ಪನ್ಪುನ ವೀಡಿಯೋ ಮೀಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯೂಟೂಬ್‌ಡ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ತುಳುತ ಮಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಿನ್ನೆರೆನ್ ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊಗು ಪಾಲ್‌ಪಡೆಪೆರ್. == ಐನನೆ ವರ್ಸೊದ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ == * ಪೊರ್ತು: ಬಯ್ಯಗ್ ೪.೧೫ಡ್ದ್ ೫.೩೦ ಗಂಟೆ ಮುಟ್ಟ, ಗುರುವಾರೊ * ಜಾಗೆ: Pavanaja U B is inviting you to a scheduled VideoMeet. Topic: Tuluwiki 4th Anniversary Time: 06-08-2020 16:00 Host: Pavanaja U B Joining Details: Meeting Room Name: tuluwiki4anniv Meeting Room Password: 36625 Join VideoMeet: https://bridge01.videomeet.in/ == ಕಜ್ಜೊದ ವಿವರೊ == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊ ಲೈವ್‌ ಆದ್‌ ನಾಲ್ ವರ್ಸೊ ದಿಂಜಿದ್‌ ಐನನೆ ವರ್ಸೊಗು ಕಾರ್‌ದೀಡುಂಡು. ಈ ನಿಲೆಟ್‌ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಬುಲೆಚಿಲ್‌ದ ಪೊಲಬು ಮಲ್ಪುನ ಐಸ್ರೊದ ಲೇಸ್. ವಡ್ಯಂತಿನ ಐಸ್ರೊ ಲೇಸ್‌ದ ಜಾಲಕಜ್ಜೊಡು ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್‌ ಬೆಂದಿನ ಮಲ್ಲ ಬಿನ್ನೆರೆನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ == ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್ == *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Events/Tulu_Wikipedia_Birthday_2020#Technical_Support Tulu Wikipedia Birthday 2020] == ಜಾಲಕಜ್ಜೊದ ಉದಿಪನೊ == # ಬತ್ತ್‌ನ ಬಿನ್ನೆರೆನ್ ಎದ್ಕೋನುನೆ - [[ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ|ಡಾ.ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]] - '''೫ ನಿಮಿಸೊ''' # ಜಾಲಕಜ್ಜೊದ ಬಗೆಟ್ ರಡ್ಡ್ ಪಾತೆರೊ - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja |ಡಾ. ಯು.ಬಿ.ಪವನಜ]] - '''೧೦ ನಿಮಿಸೊ''' === ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆದ ಮದಿಪು === [[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ|ಪ್ರೊ. ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] - ತುಳು ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್, ವಿಶ್ರಾಂತ ಕುಲಪತಿಯೆರ್, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಹಂಪಿ - '''೧೫ ನಿಮಿಸೊ''' === ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆ ಮದಿಪು === # [[ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ|ಡಾ. ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ]] - ತುಳು ಸಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ - '''೫ ನಿಮಿಸೊ''' # [[ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್|ಡಾ. ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್]] - ತುಳು ಸಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ - '''೫ ನಿಮಿಸೊ''' === ಮಲ್ಲ ಬಿನ್ನೆರ್ ಮದಿಪು === [[ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ|ಡಾ. ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ]] - ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರ್, ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಕೇಂದ್ರದ ಕನ್ನಡ ಪೀಠ, ಜೆಎನ್‌ಯು, ದೆಹಲಿ - '''೧೫ ನಿಮಿಸೊ''' === ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾಯೊ === [[ಬಳಕೆದಾರೆ: Kishorekumarrai |ಡಾ. ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ]] - '''೫ ನಿಮಿಸೊ''' === ಲೇಸ್‌ನ್ ನಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪುನಾರ್ === [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|ಕವಿತ ಗಣೇಶ್]] === ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಯೊ === # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಭರತೇಶ್ ಅಲಸಂಡೆಮಜಲು]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|ಆಶಯ್ ವಿ.ಬಿ.]] == ವಡ್ಯಂತಿನ ಐಸ್ರೊ ಕಜ್ಜೊದ ಬೆರಿಸಾಯೊದಕುಲು == # ಡಾ. ಯು.ಬಿ.ಪವನಜ - ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ # ಡಾ. ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ - ಕನ್ನಡ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ದ ಗುರ್ಕಾರೆರ್ # ಡಾ. ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ ಶೇಣಿ - ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ದ ಕಜಾಂಜಿ # ಶ್ರೀ ಭರತೇಶ್ ಅಲಸಂಡೆಮಜಲು - ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡ ಉದ್ಯೋಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ದ ಸದಸ್ಯೆರ್ ==ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== *ತುಳು ಜೋಕುಲು. *ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಯೂಸರ್ಸ್ ಗ್ರೂಪುತ ಪಾದುಕೆರ್. *ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗ್ ಬರೆಪುನಕುಲು *ತುಳು ಅಭಿಮಾನಿಲು == ಕಜ್ಜೊದ ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ಯರ ಪುದರ್ ಕೊರ್‌ನಕುಲು == # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishore Kumar Rai Sheni]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೨೧, ೩ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೨೩, ೩ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೧೭, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೩೨, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೫೮, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೦೯, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BENET G AMANNA|BENET G AMANNA]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BENET G AMANNA|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೬, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vikashegde|Vikashegde]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vikashegde|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೪೮, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sudarshan Shetty9|Sudarshan Shetty9]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sudarshan Shetty9|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೫೨, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೫೫, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೦೨, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Arpitha05|Arpitha05]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Arpitha05|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೧, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha Shetty|Babitha Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Babitha Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೮, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) # Lakshitha b l rai # Keerthana # ಅಕ್ಷತಾ ಕೆ # Mrs Mukthashri # Ashalatha # Akshaya Shetty # ಸುರೇಶ್ ಕಣೆಮರಡ್ಕ # ಶ್ರೇಯ.ಯಸ್.ಶೇರಿಗಾರ್ # PRASHANTHA K # Shreekara Kalluraya # ಅಶ್ವಿತ್. ಕೆ. # Soorya Hebbar A # MRS. USHA # Krishna moorthy P # Shrikanth Shetty Bala # ಕವಿತ # Mrs. Disharani # Chandra # Akshatha Kumari J Shetty # Prajna P hegade # Ramesh # Lahari b l rai # Jithesh J S # Lavanya # Mr.MAHESH KINI == ಲೇಸ್‍ಗ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪನ್ಪುನಕುಲು == ==ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿಲು== * [https://diff.wikimedia.org/2016/08/24/digest-tulu-wikipedia/ Community digest: Tulu Wikipedia goes live after eight years in Incubator; news in brief] == ಉಲ್ಲೇಕೊ == <references /> [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವರ್ಸೊದ ಉಚ್ಚಯೊ]] n6qthrlnfqpq2zd35z9vtqrj9d0v7pr 364415 364410 2026-08-11T11:52:10Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364415 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್‍ದ್ ಆಗಸ್ಟ್ ೬ಗ್ ನಾಲ್ ಒರ್ಸೊ ಆಪುಂಡು.<ref>https://opensource.com/life/16/8/how-wikimedia-helped-birth-tulu-wikipedia</ref>, <ref>https://cis-india.org/a2k/blogs/global-voices-august-28-2016-subhashish-panigrahi-meet-the-newly-born-tulu-wikipedia-the-23-in-south-asian-language</ref> ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕೊನೆಲೆನ್ ಬರೆಪಿನ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವೊ ಜಾಲಕಜ್ಜೊನು ಮಲ್ತೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡ್ಲದ [[:m:Karavali Wikimedians|ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನೆರೆ ಯೂಸರ್ ಗುಂಪುದೊಟ್ಟುಗು]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಐನನೆ ಒರ್ಸೊದ ಉಚ್ಚಯೊದ ಬಗೆಟ್ ತಾರೀಕ್ ೦೬ ಆಗಸ್ಟ್, ೨೦೨೦ದಾನಿ ಗುರುವಾರೊ ಬಯ್ಯಗ್ ೪.೧೫ಡ್ದ್ ೫.೩೦ ಗಂಟೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಐನನೆ '''ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಐನನೆ ವಡ್ಯಂತಿನ ಐಸ್ರೊ''' ಪನ್ಪುನ ವೀಡಿಯೋ ಮೀಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯೂಟೂಬ್‌ಡ್ ನಡಪೆರೆ ಉಂಡು. ತುಳುತ ಮಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಿನ್ನೆರೆನ್ ಈ ಜಾಲಕಜ್ಜೊಗು ಪಾಲ್‌ಪಡೆಪೆರ್. == ಐನನೆ ವರ್ಸೊದ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ == * ಪೊರ್ತು: ಬಯ್ಯಗ್ ೪.೧೫ಡ್ದ್ ೫.೩೦ ಗಂಟೆ ಮುಟ್ಟ, ಗುರುವಾರೊ * ಜಾಗೆ: Pavanaja U B is inviting you to a scheduled VideoMeet. Topic: Tuluwiki 4th Anniversary Time: 06-08-2020 16:00 Host: Pavanaja U B Joining Details: Meeting Room Name: tuluwiki4anniv Meeting Room Password: 36625 Join VideoMeet: https://bridge01.videomeet.in/ == ಕಜ್ಜೊದ ವಿವರೊ == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊ ಲೈವ್‌ ಆದ್‌ ನಾಲ್ ವರ್ಸೊ ದಿಂಜಿದ್‌ ಐನನೆ ವರ್ಸೊಗು ಕಾರ್‌ದೀಡುಂಡು. ಈ ನಿಲೆಟ್‌ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಬುಲೆಚಿಲ್‌ದ ಪೊಲಬು ಮಲ್ಪುನ ಐಸ್ರೊದ ಲೇಸ್. ವಡ್ಯಂತಿನ ಐಸ್ರೊ ಲೇಸ್‌ದ ಜಾಲಕಜ್ಜೊಡು ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್‌ ಬೆಂದಿನ ಮಲ್ಲ ಬಿನ್ನೆರೆನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ == ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್ == *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Events/Tulu_Wikipedia_Birthday_2020#Technical_Support Tulu Wikipedia Birthday 2020] == ಜಾಲಕಜ್ಜೊದ ಉದಿಪನೊ == # ಬತ್ತ್‌ನ ಬಿನ್ನೆರೆನ್ ಎದ್ಕೋನುನೆ - [[ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ|ಡಾ.ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]] - '''೫ ನಿಮಿಸೊ''' # ಜಾಲಕಜ್ಜೊದ ಬಗೆಟ್ ರಡ್ಡ್ ಪಾತೆರೊ - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja |ಡಾ. ಯು.ಬಿ.ಪವನಜ]] - '''೧೦ ನಿಮಿಸೊ''' === ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆದ ಮದಿಪು === [[ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ|ಪ್ರೊ. ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ]] - ತುಳು ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್, ವಿಶ್ರಾಂತ ಕುಲಪತಿಯೆರ್, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಹಂಪಿ - '''೧೫ ನಿಮಿಸೊ''' === ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆ ಮದಿಪು === # [[ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ|ಡಾ. ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ]] - ತುಳು ಸಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ - '''೫ ನಿಮಿಸೊ''' # [[ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್|ಡಾ. ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್]] - ತುಳು ಸಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ - '''೫ ನಿಮಿಸೊ''' === ಮಲ್ಲ ಬಿನ್ನೆರ್ ಮದಿಪು === [[ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ|ಡಾ. ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ]] - ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರ್, ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಕೇಂದ್ರದ ಕನ್ನಡ ಪೀಠ, ಜೆಎನ್‌ಯು, ದೆಹಲಿ - '''೧೫ ನಿಮಿಸೊ''' === ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾಯೊ === [[ಬಳಕೆದಾರೆ: Kishorekumarrai |ಡಾ. ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ]] - '''೫ ನಿಮಿಸೊ''' === ಲೇಸ್‌ನ್ ನಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪುನಾರ್ === [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|ಕವಿತ ಗಣೇಶ್]] === ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಯೊ === # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಭರತೇಶ್ ಅಲಸಂಡೆಮಜಲು]] # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ashay vb|ಆಶಯ್ ವಿ.ಬಿ.]] == ವಡ್ಯಂತಿನ ಐಸ್ರೊ ಕಜ್ಜೊದ ಬೆರಿಸಾಯೊದಕುಲು == # ಡಾ. ಯು.ಬಿ.ಪವನಜ - ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ # ಡಾ. ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ - ಕನ್ನಡ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ದ ಗುರ್ಕಾರೆರ್ # ಡಾ. ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ ಶೇಣಿ - ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ದ ಕಜಾಂಜಿ # ಶ್ರೀ ಭರತೇಶ್ ಅಲಸಂಡೆಮಜಲು - ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡ ಉದ್ಯೋಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್ ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ದ ಸದಸ್ಯೆರ್ ==ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== *ತುಳು ಜೋಕುಲು. *ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಯೂಸರ್ಸ್ ಗ್ರೂಪುತ ಪಾದುಕೆರ್. *ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗ್ ಬರೆಪುನಕುಲು *ತುಳು ಅಭಿಮಾನಿಲು == ಕಜ್ಜೊದ ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ಯರ ಪುದರ್ ಕೊರ್‌ನಕುಲು == # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishorekumarrai|Kishore Kumar Rai Sheni]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishorekumarrai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೨೧, ೩ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೨೩, ೩ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|BHARATHESHA ALASANDEMAJALU]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BHARATHESHA ALASANDEMAJALU|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೧೭, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೩೨, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Dhanalakshmi .K. T|Dhanalakshmi .K. T]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Dhanalakshmi .K. T|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೫೮, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vinoda mamatharai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೦೯, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:BENET G AMANNA|BENET G AMANNA]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:BENET G AMANNA|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೨೬, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vikashegde|Vikashegde]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vikashegde|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೪೮, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sudarshan Shetty9|Sudarshan Shetty9]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sudarshan Shetty9|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೫೨, ೪ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kavitha G. Kana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೫೫, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೦೨, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Arpitha05|Arpitha05]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Arpitha05|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೧, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Babitha Shetty|Babitha Shetty]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Babitha Shetty|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೫೮, ೫ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೦ (IST) # Lakshitha b l rai # Keerthana # ಅಕ್ಷತಾ ಕೆ # Mrs Mukthashri # Ashalatha # Akshaya Shetty # ಸುರೇಶ್ ಕಣೆಮರಡ್ಕ # ಶ್ರೇಯ.ಯಸ್.ಶೇರಿಗಾರ್ # PRASHANTHA K # Shreekara Kalluraya # ಅಶ್ವಿತ್. ಕೆ. # Soorya Hebbar A # MRS. USHA # Krishna moorthy P # Shrikanth Shetty Bala # ಕವಿತ # Mrs. Disharani # Chandra # Akshatha Kumari J Shetty # Prajna P hegade # Ramesh # Lahari b l rai # Jithesh J S # Lavanya # Mr.MAHESH KINI == ಲೇಸ್‍ಗ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪನ್ಪುನಕುಲು == ==ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿಲು== * [https://diff.wikimedia.org/2016/08/24/digest-tulu-wikipedia/ Community digest: Tulu Wikipedia goes live after eight years in Incubator; news in brief] == ಉಲ್ಲೇಕೊ == <references /> [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವರ್ಸೊದ ಉಚ್ಚಯೊ]] 590k3rv381izyghqviti7et35nt1gai 0 10599 364236 363724 2026-08-11T00:03:54Z InternetArchiveBot 4316 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364236 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ಗಜ್ಜರಿ |image = Daucus carota May 2008-1 edit.jpg |image_caption = ಗಜ್ಜರಿಯ ಪುಷ್ಪ ಪತ್ರ |regnum = plantae |unranked_divisio = [[ಆವೃತಬೀಜಿ]] |unranked_classis = [[ಯೂಡಿಕೋಟ್ಸ್]] |unranked_ordo = [[ಆಸ್ಟೇರಿಡ್ಸ್]] |ordo = [[ಅಪಿಯೇಲ್ಸ್]] |familia = [[ಅಪಿಯೇಸಿApiaceae]] |genus = ''[[Daucus]]'' |species = '''''ಡಿ. ಕಾರೋಟ''''' |binomial = ''ಡಾಕಸ್ ಕಾರೋಟ'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} [[File:Daucus carota subsp. maximus MHNT.BOT.2007.40.407.jpg|thumb|''Daucus carota subsp. maximus'']] '''ಗಜ್ಜರಿ'''ನ್ ('''ಕ್ಯಾರಟ್''') (''[[ಡಾಕಸ್ ಕ್ಯಾರೋಟಾ]]'' ಉಪಜಾತಿ. ''ಸಟೈವಸ್'') ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[ಕಿತ್ತಲೆ (ಬಣ್ಣ)|ಕಿತ್ತಲೆ]], ನೇರಳೆ, ಕೆಂಪು, ಬೊಲ್ದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುನ ತಾಜಾ ಇತ್ತ್‌ನಪಗ ಗರಿಗರಿ ರಚನೆ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕಂಡೆ [[ತರಕಾರಿ]]. ಗಜ್ಜರಿದ ತಿನಿಯೆರೆ ಅಪುನ ಭಾಗ ಒಂಜಿ [[ತಾಯಿಬೇರು|ಅಪ್ಪೆ ಬೇರ್]] ಆದ್ ಉಂಡು. ಅವು [[ಯೂರೋಪ್]] ಬುಕ್ಕೊ ನೈಋತ್ಯ [[ಏಷ್ಯಾ]]ಗ್ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ಕಾಡು ಗಜ್ಜರಿ]] ''ಡಾಕಸ್ ಕ್ಯಾರೋಟಾ''ದ ಒಂಜಿ ದೇಶೀಯ ಪ್ರಕಾರ. ಪರ್ಷಿಯೊಡು ಮೂಲತಃ ಉಂದೆತ್ತ ಕೃಷಿನ್ ಅಯಿತ್ತ ಇರೆಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೀತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಂದೆತ್ತ ಕಂಡೆಲು ತರಕಾರಿಯಾದ್ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಉಂದೆತ್ತ ಪಜ್ಜಿ ಇರೆಕುಲೆನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಬಳಸುವೆರ್.  ಅಪಿಯಾಸಿಯೆ (Apiaceae) ಕುಟುಂಬೊಡು ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಒಂಜಿ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಬುಲೆಪುನ ದಯಿ ಉಂದು ಕಂಡೆಲಾದ್ ಬುಲೆಪುನೆಕ್ ದುಂಬು ನೆಲಕ್ಕ್ ಕೈತಲ್‌ಡೇ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾದ್ ಇರೆಕುಲೆನ್ ಹೋಲುವೇ ರಚನೆಲಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಬೇಕನೇ ಬುಲೆಪುನ ತಳಿಕುಲು ಬೀಜನ್ ಬಿತ್ತ್‌ನ ೯೦ ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಕಟಾವುಗು ಬತ್ತ್ಂಡ, ನಿಧಾನವಾದ್ ಬುಲೆಪುನ ತಳಿಕುಲು ೧೨೦ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ದೆತೊನುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಕಂಡೆಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಯಿನ ಆಲ್ಫಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಟಾ ಕ್ಯಾರೋಟೀನ್‌ಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ೬ ಲೆನ ಉತ್ತಮವಾಯಿನ ಮೂಲವಾದ್ ಉಂಡು. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಈ ಪದೊನು ೧೫೩೦ಟ್ ಬಳಸ್‌ನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್‍ ಮಧ್ಯ ಫ್ರೆಂಚ್‌‍ರ್ದ್ ಎರವಲು ದೆತೊಂದು ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=carrot|title=Carrot|publisher=Online Etymology Dictionary|accessdate=30 November 2014}}</ref> ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಸಂವಾದಿಯಾಯಿನ ಪದೊಕುಲೆನ್‍ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೀಕ್ ಪದೊಕುಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಕೊಂಬುದಂಚಿನ ರಚನೆದ ಕಾರಣೊಗಾದ್ ಕೊಂಬು ಪನ್ಪುನ ಅರ್ಥ ಉಪ್ಪುನ ಕೆರ್ (*ker) ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊರ್ದು ಉಂದೆನ್ ಸೂಚಿಸಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ==ಇತಿಹಾಸೊ== ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್ವಿಕ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನೊಲು ದೇಶೀಯ ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲನ್ ಸೂಚಿಸಾವುಂಡು.<ref>{{cite book|title=Carrots and Related Vegetable Umbelliferae|last1=Rubatsky|first1=V.&nbsp;E.|last2=Quiros|first2=C.&nbsp;F.|last3=Siman|first3=P.&nbsp;W.|publisher=CABI Publishing|year=1999|isbn=978-0-85199-129-0|ref=harv}}</ref> ಉಂದೆತ್ತ ಕಚ್ಚಾಸ್ವರೂಪದ ಮೂಲ ಬಹುಶಃ ಪರ್ಷಿಯಾ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಬುಕ್ಕೊದ ಶತಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಉಂದೆತ್ತ ಚೀಪೆನ್ ಎಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆತ್ತ ವನ್ಯಗುಣಕುಲೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ತಳಿಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಇತ್ತೆದ ರೂಪದ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. [[ಚಿತ್ರ:Carrot,_Juliana_Anicia_Codex.jpg|thumb|ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರಣ ಲೇಬಲ್ "ತೋಟದ" ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಜೂಲಿಯಾನ Anicia ಕೋಡೆಕ್ಸ್, 6 ನೇ ಶತಮಾನ AD Constantinopolitan ಪ್ರತಿನ್ Dioscorides' 1ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆ|ಗ್ರೀಕ್]] pharmacopoeia. ಎದುರುದ ಪುಟತ್ತ ಉಲ್ಲೇಕೊ "ಕಂಡೆಲೆನ್ ಬೇಯಿಪಾದ್ ತಿನೊಲಿ."<ref>Folio 312, [//en.wikipedia.org/wiki/Juliana_Anicia_Codex Juliana Anicia Codex]</ref>]] ಸುರು ಸುರು ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಕಂಡೆರ್ದ್‌‍ಲಾ ಅಯಿತ ಪರಿಮಳದ ಇರೆಕುಲೆಗಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಬಿತ್ತ್‌ಲ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ.೨೦೦೦-೩೦೦೦ ದ ಪೊರ್ತುಗು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಜರ್ಮನಿಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{harvp|Rubatsky|Quiros|Siman|1999|p=6}}</ref> [[ಅಜಮೋದ|ಪಾರ್ಸ್ಲಿ]], [[ಕೊತ್ತುಂಬರಿ|ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸಪ್ಪು, ಕೊತ್ತಂಬರಿ]], [[ಸೊಂಪು|ಜೀರಿಗೆ]], ಅನಿಸ್, [[ಸಬ್ಬಸಿಗೆ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಜೀರಿಗೆ]] ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಕೈತಲ್‌ದ ಸಂಬಂಧಿ ತಳಿಕುಲು. ಇತ್ತೆಲಾ ಸುವಾಸನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಬುಲೆಪವೆರ್. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗುಲೆನ ಸುರೂತ ಉಲ್ಲೇಕೊದ ಪ್ರಕಾರೊ 1 ನೇ ಶತಮಾನದ ರೋಮನ್ನೆರ್ ತಿಂದ್‌ನ ಒಂಜಿ ಕಂಡೆ ತರಕಾರಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಭಾವಿಸಾಯಿನ ಪ್ಯಾಸ್ಟಿನಾಕ (''pastinaca)'',<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O-t9BAAAQBAJ&pg=RA4-PA387|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Elsevier Science|year=2015|isbn=978-0-12-384953-3|page=387}}</ref> ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿಕ್ಕ್ ನಿಕಟವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಉಪ್ಪುನ ಪಾರ್ಸ್ನಿಪ್<ref>{{Cite book|title=Domestication of Plants in the Old World|last=Zohary, Daniel|last2=Hopf, Maria|publisher=Oxford University Press|year=2000|edition=3rd|page=203}}</ref><ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Linnaeus Linnaeus] later used the word as a scientific name for the genus ''[//en.wikipedia.org/wiki/Pastinaca Pastinaca]'', which includes parsnips.</ref> ಆದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಯಾವು ಪಮದ್ ತೆರಿಯೊಂದೆರ್. ಡಿಸ್ಕಾರೈಡನ ಒಂಜನೇ ಶತಮಾನದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್‌‍ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ವೈದ್ಯಸಂಹಿತೆ ಆಯಿನ `ಡೆ ಮಟೀರಿಯ ಮೆಡಿಕಾ' (De Materia Medica) ಪನ್ಪುನ ಬೂಕುದ ಕಾಂಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಾಲಿಟನ್ನ ನಕಲಾಯಿನ ಕ್ರಿ.ಶ. ೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವ ರೋಮನ್ನ್‌‍ದ `ಜೂಲಿಯಾನ ಅನಿಸಿಯಾ ಕೊಡೆಕ್ಸ' (Juliana Anicia Codex) ಪನ್ಪುನ ಬೂಕುಡು ಈ ದಯಿನ್ ಚಿತ್ರಿಸದ್ ಉಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ವಿವರಲಾ ಕೊರ್ತೆರ್‌. ಮೂಜಿ ವಿಧದ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ವರ್ಣಿಸದ್ ಉಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಕಂಡೆಲೆನ್‍ ಬೇಯಿಪಾದ್ ತಿನೊಲಿ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ವಿವರಿಸಾದ್ ಉಂಡು.<ref>Folio 312, 313, 314, [//en.wikipedia.org/wiki/Juliana_Anicia_Codex Juliana Anicia Codex]</ref> [[ಚಿತ್ರ:Carrots of many colors.jpg|left|thumb|ಒಂಜಿ ಶ್ರೇಣಿದ ಬಣ್ಣಲೆನ ಕ್ಯಾರೆಟ್]] ಸ್ಪೇನ್ ದೇಸೊಡು ಮೂರ್ಸ್ (Moors) ೮ ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ದಯಿನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿಯೆರ್‌. ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನೊಡು, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ, ಭಾರತ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪ್‌ಲೆಡ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಕಂಡೆಲು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Purple">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/1991768.stm|title=Carrots return to purple roots|date=May 16, 2002|work=[[BBC]]|access-date=December 5, 2013}}</ref> ಸುಮಾರ್ ಉಂದುವೇ ಸಮಯೊಡು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನೊಡು ಆಧುನಿಕ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಪುಟ್ಟೊಂಡು.<ref name="Simon p. 328">{{harvp|Simon|Freeman|Vieira|Boiteux|2008|p=328}}</ref> ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಯಹೂದಿ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಸಿಮಿಯೋನ್ ಸೇಥ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಬ್-ಅಂಡಾಲೂಸಿಯ ಕೃಷಿಕೆ ಇಬ್ನ್ ಅಲ್ ಅವ್ವಮ್ (Ibn al-'Awwam) ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ವರ್ಣಿಸಾದೆರ್.<nowiki>https://kn.wikipedia.org/wiki/Carrot#cite_note-Dalby_2003-16</nowiki> ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಕೃಷಿ ಚೀನಾ ದೇಸೊಡು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಜಪಾನ್ ದೇಸೊಡು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಂಡು. [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ದೇಶೊಡ್ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್,<ref>{{Cite book|title=Main Types of the Western Carotene Carrot and their Origin|last=Otto Banga|publisher=Tjeenk Willink|year=1963}}</ref> ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ವಾಸ್ತವವಾದ್ ಆ ಸಮಯೊಡು ಡಚ್ ಧ್ವಜ ಕಿತ್ತಳೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಧುನಿಕ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಕಾರೆ ಆಯಿನ '''ಜಾನ್ ಅಬ್ರೇ''' (೧೬೨೬-೧೬೯೭) ಇಂಚ ವಿವರಿಸುವೆರ್. "ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಸುರುಕು ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ಶೈರ್‌ದ ಬೆಕ್ಕಿಂಗ್ಟನ್‌ಡ್ ಬಿತ್ಯೆರ್‌‍ಗೆ. ಅಕುಲು ಸುರುಕು (೧೬೬೮ಟ್) ಇಡೆಗ್ ಅಯಿನ್ ಕನತ್‌ನೆ ಪನ್ಪುನೆನ್ ಬಾರೀ ಪಿರಾಕ್‌ದ ನರಮಾನಿ ಒರಿ ನೆನೆಪು ಮಲ್ತೊಂಡೆ."<ref>Oliver Lawson Dick, ed. ''Aubrey's Brief Lives. Edited from the Original Manuscripts'', 1949, p. xxxv.</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಾರೆರ್ ವಸಾಹತು ಅಮೇರಿಕೊಡು 17ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿಯೆರ್.<ref>{{harvp|Rubatsky|Quiros|Siman|1999|pp=6–7}}</ref> ಪಿದಯಿ ತೂನಗ(ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ) ಉಲಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ನೇರಳೆ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಂಗಡಿಲೆಡ್ ಮಾರಿಯೆರೆ ೨೦೦೨ಟ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ==ವಿವರಣೆ== ''Daucus carota'' ಒಂಜಿ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ದಯಿ. ಸುರುತ ವರ್ಸೊಡು, ಅಯಿತ್ತ [[ಇರೆ|ಇರೆಕುಲು]] ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಸಕ್ಕರೆ|ಸಕ್ಕರೆನ್]] ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ವರ್ಸೊ ಪೂ ಬುಡಿಯೆರೆ ದಯಿಕ್ಕ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಒದಗಿಸಾಯೆರೆ ಕಂಡೆಕೆಡ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಾ ದೀಪುಂಡು. [[ಚಿತ್ರ:Carrots are up (2634523693).jpg|left|thumb|ಕೊಡಿತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಚೆಗ್‌ರ್‌ದ್‌ನೆ]] ಕೊಡಿತ್ತಿಬುಕ್ಕೊ ಕೂಡ್ಲೆ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಬಿತ್ತ್‌ಲು ಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡದ ನಡುಟ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ಭಿನ್ನತೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಪಾರ್ಶ್ವ ಬೇರ್‌ಲ್ ಉಪ್ಪಂದಿನ ಕಾಂಡ ದಪ್ಪ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಂಡದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಬಿತ್ತ್‌‍ರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌‍ನ ಇರೆಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಡಿತ್ತ್‌ನ ೧೦-೧೫ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಸುರುತ ನಿಜವಾಯಿನ ಇರೆ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊದ ಇರೆಕುಲು ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ (ಒಂಜಿ ತೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಇರೆತ್ತಂಚ) ಸುರುಳಿದಂಚ ಅರಳ್‌ದ್‍ ಉಂತ್‌ದ್‍ ಚೆಗುರುಂಡು. ಇರೆತ್ತ ತೊಟ್ಟುಲು ಕಾಂಡೊನು ಆವರಿಸಾವುಂಡು. ದಯಿ ಬುಲೆಯಿನಂಚ ಕಂಡೆದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ  ಬಿತ್ತ್‌‍ರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಇರೆ ದೂರ ನೂಕ್‌ ನಂಚ ಅಪುಂಡು. ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಕಾಂಡ ಸಂಕುಚಿತ ಅಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಗೆಣ್ಣುಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಉಪ್ಪುಜಿ. ಪೂ ಬುಡಿಯಡಿಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬಿತ್ತ್‌‍ದ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಮೂಲ ವಿಸ್ತಾರ ಆಯಿನಪಗ ಕಾಂಡದ ಕೊಡಿ ಎಲ್ಯ ಅವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಚೂಪು ಅಪುಂಡು. ಅಪಗ ಕಾಂಡ ಮೇಲ್ಮುಖವಾದ್ ವಿಸ್ತಾರ ಆದ್‍ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖೆಲೆದ ಸುಮಾರ್ ೬೦-೨೦೦ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌‍ಲೆನ (೨೦-೮೦ಇಂಚಿ) ಎತ್ತರದ ಪೂತ ಗೊಂಚಿಲ್‌ಲೆನ್ ಬುಡುಪುಂಡು.<ref name="Rubatsky pp. 22–28">{{harvp|Rubatsky|Quiros|Siman|1999|pp=22–28}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಂಡೆಲು ಮಾಂಸಲವಾಯಿನ ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿಲೆನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌ಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌‍ದ್ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕ್ಯಾರಟ್‌‍ಲು ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌‍ಗ್ ಹೋಲಿಸಾಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌‍ಲು ಉಪ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ತಳಿಕುಲು ಎಲ್ಯ ಅಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯೊಲು ಉಪ್ಪುನ ತಿರ್ಲ್‌‍ನ್ ಪಡೆಪುಂಡು. ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌ಲೆನ ಬಣ್ಣದ ತೀವ್ರತೆ ಒಂಜೇ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನಗ ತಿರ್ಲ್ ಇಜ್ಜಂದಿಲೆಕೊ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಂಡೆಲು ಉದ್ದ ಆದ್ ಶಂಕದ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಅಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ತಳಿಕುಲೆಡ್‍ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗೋಲಾಕಾರೊನು ಹೋಲುನ ಕಂಡೆಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್‌ದ ವ್ಯಾಸ ಒಂಜೆರ್ದ್ ೧೦ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಿಸಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್‌ದ ಉದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೧೦-೨೫ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ೫-೫೦ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌‍ಲಾ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲು ಉಂಡು. {{Multiple image|align=right|direction=vertical|width=200|image1=Daucus carota May 2008-1 edit.jpg|caption1=''Daucus carota'' umbel (inflorescence). Individual flowers are borne on undivided pedicels originating from a common node.|image2=DaucusCarota.jpg|caption2=Top view of ''Daucus carota'' inflorescence, showing umbellets; the central flower is dark red.}} ==References== {{Reflist|30em|refs=<ref name="Abbott 2012">{{cite book |author=Abbott, Catherine |title=The Year-Round Harvest: A Seasonal Guide to Growing, Eating, and Preserving the Fruits and Vegetables of Your Labor |url=https://books.google.com/books?id=yKjGtrh30V4C&pg=PA54 |year=2012 |publisher=Adams Media |isbn=978-1-4405-2816-3 |pages=54–55 }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Ballmer-Weber 2012">{{cite journal |author1=Ballmer-Weber, B.K. |author2=Skamstrup Hansen, K. |author3=Sastre, J. |author4=Andersson, K. |author5=Bätscher, I. |author6=Ostling, J. |author7=Dahl, L. |author8=Hanschmann, K.M. |author9=Holzhauser, T. |author10=Poulsen, L.K. |author11=Lidholm, J. |author12=Vieths, S. |display-authors=3 |title=Component-resolved in vitro diagnosis of carrot allergy in three different regions of Europe |journal=Allergy |year=2012 |volume=67 |issue=6 |pages=758–766 |doi=10.1111/j.1398-9995.2012.02827.x |pmid=22486768}}</ref> <ref name="Baranska 2005">{{cite journal |author1=Baranska, Malgorzata |author2=Schulz, Hartwig |author3=Baranski, Rafal |author4=Nothnagel, Thomas |author5=Christensen, Lars P. |display-authors=3 |title=''In situ'' simultaneous analysis of polyacetylenes, carotenoids and polysaccharides in carrot roots |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2005 |volume=53 |issue=17 |pages=6565–6571 |doi=10.1021/jf0510440 |pmid=16104767}}</ref> <ref name="Bidlack 2011">{{cite book |author1=Bidlack, Wayne R. |author2=Rodriguez, Raymond L. |title=Nutritional Genomics: The Impact of Dietary Regulation of Gene Function on Human Disease |url=https://books.google.com/books?id=27ndQDXheA8C&pg=PA321 |year=2011 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-4452-6 |page=321}}</ref> <ref name="Brown 2012">{{cite book |author=Brown, Ellen |title=The Complete Idiot's Guide to Smoothies |url=https://books.google.com/books?id=0aLqKVlGZTEC&pg=PA21 |year=2012 |publisher=DK Publishing |isbn=978-1-4362-9393-8 |page=21}}</ref> <ref name="Burney 2010">{{cite journal |author1=Burney, P. |author2=Summers, C. |author3=Chinn, S. |author4=Hooper, R. |author5=Van Ree, R. |author6=Lidholm, J. |display-authors=3 |title=Prevalence and distribution of sensitization to foods in the European Community Respiratory Health Survey: A EuroPrevall analysis |journal=Allergy |year=2010 |volume=65 |issue=9 |pages=1182–1188 |doi=10.1111/j.1398-9995.2010.02346.x |pmid=20180791}}</ref> <ref name="Carr 1998">{{cite book |author=Carr, Anna |title=Rodale's Illustrated Encyclopedia of Herbs |url=https://books.google.com/books?id=htGD3Y7WNxwC&pg=PA112 |year=1998 |publisher=Rodale |isbn=978-0-87596-964-0 |page=112}}</ref> <ref name="Cunningham 2000">{{cite book |author=Cunningham, Sally Jean |title=Great Garden Companions: A Companion-Planting System for a Beautiful, Chemical-Free Vegetable Garden |url=https://books.google.com/books?id=bYOPlJt6SfAC&pg=PA196 |year=2000 |publisher=Rodale |isbn=978-0-87596-847-6 |pages=195–196}}</ref> <ref name="Czepa 2003">{{cite journal |author1=Czepa, Andreas |author2=Hofmann, Thomas |title=Structural and sensory characterization of compounds contributing to the bitter off-taste of carrots (''Daucus carota'' L.) and carrot puree |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2003 |volume=51 |issue=13 |pages=3865–3873 |doi=10.1021/jf034085+ |pmid=12797757}}</ref> <ref name=DAFF>{{cite report |url=http://www.nda.agric.za/docs/Brochures/prodGuideCarrot.pdf |title=Production guidelines for carrot |publisher=Agriculture, Forestry & Fisheries Department: Republic of South Africa |access-date=2020-10-23 |archivedate=2020-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024034912/https://www.nda.agric.za/docs/Brochures/prodGuideCarrot.pdf }}</ref> <ref name="Dalby 2003">{{cite book |author=Dalby, Andrew |title=Food in the Ancient World from A to Z |url=https://books.google.com/books?id=FtIXAe2qYDgC&pg=PA75 |year=2003 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-23259-3 |page=75}}</ref> <ref name="Elzer-Peters 2014">{{cite book |author=Elzer-Peters, K. |title=Midwest Fruit & Vegetable Gardening: Plant, Grow, and Harvest the Best Edibles – Illinois, Indiana, Iowa, Kansas, Michigan, Minnesota, Missouri, Nebraska, North Dakota, Ohio, South Dakota & Wisconsin |url=https://books.google.com/books?id=DSxRAgAAQBAJ&pg=PA136 |year=2014 |publisher=Cool Springs Press |isbn=978-1-61058-960-4 |page=136}}</ref> <ref name="Garrod 1978">{{cite journal |author1=Garrod, B. |author2=Lewis, B.G. |author3=Coxon, D.T. |title=''Cis''-heptadeca-1,9-diene-4,6-diyne-3,8-diol, an antifungal polyacetylene from carrot root tissue |journal=Physiological Plant Pathology |year=1978 |volume=13 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1016/0048-4059(78)90039-5}}</ref> <ref name="Gisslen 2010">{{cite book |author=Gisslen, Wayne |title=Professional Cooking, College Version |url=https://books.google.com/books?id=N5el9CYbEP0C&pg=PA146 |year=2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-19752-3 |page=146}}</ref> <ref name="Greene 2012">{{cite book |author=Greene, Wesley |title=Vegetable Gardening the Colonial Williamsburg Way: 18th-Century Methods for Today's Organic Gardeners |url=https://books.google.com/books?id=KFQMt1Ww6osC&pg=PA81 |year=2012 |publisher=Rodale |isbn=978-1-60961-162-0 |page=81}}</ref> <ref name="Gupta 2000">{{cite book |author=Gupta, Niru |title=Cooking the Up Way |url=https://books.google.com/books?id=fNXSe1mYhg8C&pg=PA17 |year=2000 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-1558-1 |page=17}}</ref> <ref name="Hedrén 2002">{{cite journal |author1=Hedrén, E. |author2=Diaz, V. |author3=Svanburg, U. |title=Estimation of carotenoid accessibility from carrots determined by an ''in vitro'' digestion method |journal=European Journal of Clinical Nutrition |year=2002 |volume=56 |issue=5 |pages=425–430 |url=http://www.nature.com/ejcn/journal/v56/n5/full/1601329a.html |doi=10.1038/sj.ejcn.1601329 |pmid=12001013}}</ref> <ref name="Krech 2004">{{cite book |author1=Krech, Shepard |author2=McNeill, J.R. |author3=Merchant, Carolyn |title=Encyclopedia of World Environmental History: O-Z, Index |url=https://books.google.com/books?id=Dmky95hwKr0C&pg=PA1071 |year=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-93735-1 |page=1071}}</ref> <ref name="Kurosaki 1988">{{cite journal |author1=Kurosaki, Fumiya |author2=Nishi, Arasuke |title=A methyltransferase for synthesis of the phytoalexin 6-methoxymellein in carrot cells |url=https://archive.org/details/sim_febs-letters_1988-01-25_227_2/page/183 |journal=FEBS Letters |year=1988 |volume=227 |issue=2 |pages=183–186 |doi=10.1016/0014-5793(88)80894-9}}</ref> <ref name="Mabey 1997">{{cite book |author=Mabey, R. |year=1997 |title=Flora Britannica |url=https://archive.org/details/florabritannica0000mabe |location=London |publisher=Chatto and Windus |isbn=1-85619-377-2 |page=[https://archive.org/details/florabritannica0000mabe/page/298 298]}}</ref> <ref name="Martino 2006">{{cite book |author=Martino, Robert S. |title=Enjoyable Cooking |url=https://books.google.com/books?id=fGWaxCySg54C&pg=PR19 |year=2006 |publisher=AuthorHouse |isbn=978-1-4259-6658-4 |page=19 }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Merck 2012">{{cite book |editor-last=Boyd |editor-first=O'Neil, M.J. |title=The Merck Index – An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals |year=2006 |edition=14th |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-911910-00-1}}</ref> <ref name="Naqvi 2004">{{cite book |author=Davis, R. Michael |chapter=Carrot diseases and their management |editor-last=Naqvi S.A.M.H. |title=Diseases of Fruits and Vegetables: Diagnosis and Management |url=https://books.google.com/books?id=RypnQT5KPtkC&pg=PA398 |year=2004 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-1822-0 |pages=397–439}}</ref> <ref name="Novotny 1995">{{cite journal |author1=Novotny, Janet A. |author2=Dueker, S.R. |author3=Zech, L.A. |author4=Clifford, A.J. |title=Compartmental analysis of the dynamics of β-carotene metabolism in an adult volunteer |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-lipid-research_1995-08_36_8/page/1825 |journal=Journal of Lipid Research |year=1995 |volume=36 |issue=8 |pages=1825–1838 |pmid=7595103}}</ref> <ref name="Riotte 1998">{{cite book |author=Riotte, L. |title=Carrots Love Tomatoes: Secrets of Companion Planting for Successful Gardening |url=https://books.google.com/books?id=RCO4FVqMuvMC&pg=PA10 |year=1998 |publisher=Storey Publishing, LLC |isbn=978-1-60342-396-0 |page=10}}</ref> <ref name="Rose 2006">{{cite book |author=Rose, F. |year=2006 |title=The Wild Flower Key |location=London |publisher=Frederick Warne |isbn=0-7232-5175-4 |page=346}}</ref> <ref name="Shannon 1998">{{cite book |author=Shannon, Nomi |title=The Raw Gourmet |url=https://books.google.com/books?id=kFio7TeBFUIC&pg=PT33 |year=1998 |publisher=Book Publishing Company |isbn=978-0-920470-48-0 |page=33}}</ref> <ref name="Staub 2010">{{cite book |author=Staub, Jack E. |title=Alluring Lettuces: And Other Seductive Vegetables for Your Garden |url=https://books.google.com/books?id=qbMz7YrTBMEC&pg=PA230 |year=2010 |publisher=Gibbs Smith |isbn=978-1-4236-0829-5 |page=230}}</ref> <ref name="Strube 1999">{{cite book |author1=Strube, Michael |author2=OveDragsted, Lars |title=Naturally Occurring Antitumourigens. IV. Carotenoids Except β-Carotene |year=1999 |publisher=Nordic Council of Ministers |location=Copenhagen |isbn=978-92-893-0342-2 |page=48 |url=https://books.google.com/books?id=MMx43y2i8IsC&pg=PA48}}</ref> <ref name="Tiwari 2012">{{cite book|author1=Tiwari, B.K. |author2=Brunton, Nigel P. |author3=Brennan, Charles |title=Handbook of Plant Food Phytochemicals: Sources, Stability and Extraction |url=https://books.google.com/books?id=1FinGy626lgC&pg=PA405 |year=2012 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-46467-0 |page=405}}</ref> <ref name="urlIPM UCDavis">{{cite web |title=Carrot cavity spot |url=http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/r102100411.html |publisher=University of California Agriculture & Natural Resources |date=September 2012 |accessdate=2013-03-21}}</ref> <ref name="Yeager 2008">{{cite book |author1=Yeager, Selene |author2=Editors of Prevention |title=The Doctors Book of Food Remedies: The Latest Findings on the Power of Food to Treat and Prevent Health Problems – From Aging and Diabetes to Ulcers and Yeast Infections |url=https://books.google.com/books?id=LCOJp0NEDisC&pg=PA366 |year=2008|publisher=Rodale|isbn=978-1-60529-506-0|page=366}}</ref> <ref name="Zidorn 2005">{{cite journal |author1=Zidorn, Christian |author2=Jöhrer, Karin |author3=Ganzera, Markus |author4=Schubert, Birthe |author5=Sigmund, Elisabeth Maria |author6=Mader, Judith |author7=Greil, Richard |author8=Ellmerer, Ernst P. |author9=Stuppner, Hermann |display-authors=3 |title=Polyacetylenes from the Apiaceae vegetables carrot, celery, fennel, parsley, and parsnip and their cytotoxic activities |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |year=2005 |volume=53 |issue=7 |pages=2518–2523 |doi=10.1021/jf048041s |pmid=15796588}}</ref>}} [[ವರ್ಗೊ:ಬೇರ್ ತರಕಾರಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು]] 5ai2wmfv331on99fvvjmhb2ouoy33fu 0 11143 364409 364048 2026-08-11T11:50:38Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364409 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ | logo = Wikipedia-logo-v2-tcy-new.svg | logo_caption = | logo_size = 85% | screenshot = File:Tulu Wikipedia screenshot.png | collapsible = ಅಂದ್ | caption = ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಸುರುತ ಪುಟ | url = {{URL|tcy.wikipedia.org}} | commercial = ಅತ್ತ್ | type = ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಿಶ್ವಕೋಶ | language = [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] | registration = ಓದಿಯರ ಬುಕ್ಕೊ ಬರವು ತಿದ್ದಿಯರ ನೋಂದವಣಿ ಬೊಡ್ಚಿ, <br>ಆಂಡ ಕೆಲವು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪಿಯರ- {{unbulleted list|•{{thinsp|ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪುಟ ತಿದ್ದಿಯರ}}|•{{thinsp|ಪುಟ ಸೇರಾವರ}}|•{{thinsp|ಪೊಸ ಫೈಲ್ ಪಾಡಿಯರ}}}} ನೋಂದಣಿ ಬೋಡು. | content_license = [https://creativecommons.org/ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್ ಅಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್/Share alike 3.0] <br>(ಎಚ್ಚ ಬರವುಲೆಗ್ [https://en.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License ಜಿಎಫ್‌ಡಿಎಲ್‌] ದ <br />ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಉಂಡು )<br />Media licensing varies | owner = ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ | num_users = ಬಳಕೆದಾರೆರ್-'''{{NUMBEROFUSERS}}'''<br> ಅಡ್ಮಿನ್‌ನಕುಲು- '''{{NUMBEROFADMINS}}''' {{Date}} | launch_date = ಆಗಸ್ಟ್ 06, 2016 | author = | alexa = }} '''ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ''' ತುಳು ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಉಂದು 2016 ಅಗಸ್ಟ್‌ 6ನೇ ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ ಉಂಡಾಂಡ್.‌<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/After-eight-years-Tulu-Wikipedia-goes-live/article14555441.ece After eight years, Tulu Wikipedia goes live ]</ref> ಮಾತಾ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಬರವುಲೆನ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ತ್ಂಡ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸದ್ಯೊಗು 255ನೇ ಸ್ತಾನೊಡು ಉಂಡು. ಎಣ್ಮ ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಂತ ಕಡತ್‌ದ್ 23ನೇ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಆದ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಉಂಡಾಂಡ್. == ಇತಿಹಾಸೊ == ತುಳು ವಿಕಿಪಿಡೀಯಾದ ಬೇಲೆ 2008ಡ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ದ ಗೇನ ಉಪ್ಪುನಕಲೆಡ್ದ್ ನಡೊತೊಂದು ಇತ್ತಿಂಡ್. ಸುಮಾರ್‌ 6 ವೊರ್ಸೊ ಇಂಚನೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಂತೊಡು ಜೆಂಕೊತ್ತು ಪೋಂಡು. 2014ರ್ದ್ ಬುಕ್ಕ [[ಯು ಬಿ ಪವನಜ|ಡಾ.ಪವನಜ]] ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಈ ತುಳು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಉಮೇದ್‌ ದೆತೊಂದು ತುಳುತ ಜನೊಕುಲೆನ್‌ ಒಟ್ಟುಪಾಡ್ದ್ ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಕಜ್ಜಕೂಟ ಮಲ್ತೊಂದು ಬುಲೆಪಾಯೆರ್.<ref>{{Cite web |url=https://www.pressreleasepoint.com/making-tulu-wikipedia-live |title=Archive copy |accessdate=2021-08-04 |archivedate=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804191931/https://www.pressreleasepoint.com/making-tulu-wikipedia-live |url-status=dead }}</ref> == ಬಳಕೆದಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೊಲಿಪುನಕುಲು == {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: auto;" |+ '''ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಂಕಿ ಅಂಶೊಲು''' |- ! ಬಳಕೆದಾರೆರ್ !! ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ಬರವುಲು !! ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ಫೈಲ್‌ಲು !!ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ಅಡ್ಮಿನ್‌ನಕುಲು |- | {{NUMBEROFUSERS}} || {{NUMBEROFARTICLES}} || {{NUMBEROFFILES}} || {{NUMBEROFADMINS}} |} == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:Tulu-WP-Editathon-Mangalore-Apr-19-2014.jpg|thumb|Tulu-WP-Editathon-Mangalore-Apr-19-2014]] File:Tulu Wikipedia Workshop Mangalore Apr 05 2014 01.jpg|thumb|Tulu Wikipedia Workshop Mangalore Apr 05 2014 01 File:Tulu Wikipedia Workshop Udupi Oct 15 2014.jpg|thumb|Tulu Wikipedia Workshop Udupi Oct 15 2014 File:Tuluwiki meeting 1.jpg|thumb|Tuluwiki meeting 1 File:Tulu wiki 001.jpg|thumb|Tulu wiki 001]] File:Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Aug 14-16 2015 19.jpg|thumb|Tulu Wikipedia editathon Mangaluru Aug 14-16 2015 19 File:Tulu Wikipedia Workshop 1722.jpg|thumb|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕಜ್ಜಕೂಟ File:Tulu Wikipedia Workshop 175.jpg|thumb|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕಜ್ಜಕೂಟ File:Tulu Wikipedia Workshop 178.jpg|thumb|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕಜ್ಜಕೂಟ 2018 File:Tulu Wikipedia Workshop 1713.jpg|thumb|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕಜ್ಜಕೂಟ 2018 File:Tulu Wikipedia Workshop 171.jpg|thumb|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಕಜ್ಜಕೂಟ 2018 File:Wikimedians at AIR Mangaluru (16).jpg|thumb|Wikimedians at AIR Mangaluru 18 March 2019]] File:Tuluwiki meeting 1.jpg|thumb| File:Tuluwiki meeting 1.jpg|thumb| File:Karavali Wikimedians Wikimania 2022 (23).jpg|thumb|Karavali Wikimedians Wikimania 2022 File:Karavali Wikimedians are in Conclave Seminar.jpg|thumb|Karavali Wikimedians are in Conclave Seminar 6 August 2022 File:Karavali Wikimedians Wikimania 2022 (16).jpg|thumb|Karavali Wikimedians Wikimania 2022 File:Karavali Wikimedians at WikiConference India 2023.jpg|thumb|Karavali Wikimedians at WikiConference India 2023 File:Vishwanatha Badikana And Bharathesha Alasandemajalu at WCI, 2023.jpg|thumb|Vishwanatha Badikana And Bharathesha Alasandemajalu at WCI, 2023 File:Tulu Wikipedia 7th Anniversary Celebration.jpg|thumb|Tulu Wikipedia 7th Anniversary Celebration 6 August 2022 </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ]] 8rafm23ynqk6itpd0aecir2qsrhn8pz 4 11978 364245 329455 2026-08-11T03:07:37Z ChiK 1136 /* Not professional advice */ 364245 wikitext text/x-wiki {{Not Tulu|date=ದಸಂಬರ್ ೨೦೨೫}} <div style="text-align: center; font-size: x-large; padding: 1em;">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮಾನ್ಯತೆದ ಒವ್ವೆ ಗ್ಯಾರಂಟಿನ್ ಕೊರ್ಪುಜಿ</div> ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಆನ್ ಲೈನ್ ಓಪನ್-ಕಂಟೆಂಟ್ ಸಹಕಾರಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ; ಅಂಚ ಪಂಡ, ಮಾನವ ಜ್ಞಾನೊದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಗುಂಪುಲೆನ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಸಂಘ. ಯೋಜನೆದ ರಚನೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ ಉಪ್ಪುನ ಏರೆಗ್ಲಾ ಅಯಿತ ವಿಷಯೊನು ಬದಲಾವರೆ ಅನುವು ಮಲ್ಪುಂಡು. ನಿಕುಲೆಗ್ ಸಂಪೂರ್ಣ, ನಿಖರ ಅತ್ತಂದೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒದಗಿಸೆರೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿನ ಪರಿಣತಿ ಇತ್ತಿನ ಜನಕುಲು ಅಗತ್ಯವಾದ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ಜೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ದಯಮಲ್ತ್ ತೆರಿಪಾಲೆ. ಅಂಚ ಪಂಡ ನಿಕುಲು '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಬೊಕ್ಕ ಸರಿಯಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ತೂವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ ಅತ್ತ್'''; ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಈರ್ ಮಲ್ಪುಲೆ. ಆಂಡಲಾ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮುಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನ ಮಾಹಿತಿದ ಮಾನ್ಯತೆನ್ ಖಾತರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊದ ವಿಷಯೊನು ಇತ್ತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ ದ್, ಧ್ವಂಸ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅತ್ತಂಡ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಇತ್ತ್ ಂಡಲಾ ಏರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲು ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗ್ ಅನುಗುಣವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ಬೇತೆ ವಿಶ್ವಕೋಶೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಕೃತಿಲೆಡ್ ಲಾ ನಿರಾಕರಣೆಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಗಮನಿಸೊಡು. == No formal peer review == Our active community of editors uses tools such as the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:NewPages]] feeds to monitor new and changing content. However, Wikipedia is not uniformly peer reviewed; while readers may correct errors or engage in casual [[Wikipedia:Peer review|peer review]], they have no legal duty to do so and thus all information read here is without any implied warranty of fitness for any purpose or use whatsoever. Even articles that have been vetted by informal peer review or [[Wikipedia:Featured articles|''featured article'']] processes may later have been edited inappropriately, just before you view them. '''ಒವ್ವೆ ರೀತಿಡ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಸಂಪರ್ಕೊಡುಪ್ಪುನ ಕೊಡುಗೆದಾರೆರ್, ಪ್ರಾಯೋಜಕೆರ್, ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಏರೆಗ್ಲಾ ಏರೆನಲಾ ಅಸಮರ್ಪಕ ಅತ್ತಂದೆ ಮಾನಹಾನಿಕಾರಕ ಮಾಹಿತಿ ತೋಜಿದ್ ಬನ್ನಗ ಅತ್ತಂದೆ ಈ ವೆಬ್ ಪುಟೊಕುಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅತ್ತಂದೆ ಲಿಂಕ್ ಆಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ನಿಕುಲು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರರಾವರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ.''' == No contract; limited license == Please make sure that you understand that the information provided here is being provided freely, and that no kind of agreement or contract is created between you and the owners or users of this site, the owners of the servers upon which it is housed, the individual Wikipedia contributors, any project administrators, sysops or anyone else who is in ''any way connected'' with this project or sister projects subject to your claims against them directly. You are being granted a limited license to copy anything from this site; it does not create or imply any contractual or extracontractual liability on the part of Wikipedia or any of its agents, members, organizers or other users. There is '''no agreement or understanding between you and Wikipedia''' regarding your use or modification of this information beyond the [[Wikipedia:Text of Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License|Creative Commons Attribution-Sharealike 3.0 Unported License]] (CC-BY-SA) and the [[Wikipedia:Text of the GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation License]] (GFDL); neither is anyone at Wikipedia responsible should someone change, edit, modify or remove any information that you may post on Wikipedia or any of its associated projects. == Trademarks == ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಶ್ವಕೋಶೊದ ಲೇಖನೊಲೆಡ್ ನಮೂದಿಸಾಯಿನ, ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಾಯಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಿಹ್ನೆಲು, ಸೇವೆದ ಚಿಹ್ನೆಲು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಿಹ್ನೆಲು, ವಿನ್ಯಾಸದ ಹಕ್ಕುಲು ಅತ್ತಂದೆ ಇಂಚಿನ ಹಕ್ಕುಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಮಾಲೀಕೆರೆನ ಆಸ್ತಿ ಆದುಂಡು. CC-BY-SA ಬೊಕ್ಕ GFDL ಪರವಾನಗಿ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಅಡಿಟ್ ಈ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ ಮೂಲ ಲೇಖಕೆರ್ ಯೋಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಅದೇ ಅತ್ತಂದೆ ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಮಾಹಿತಿ ಬಳಕೆಗ್ ಬುಡ್ದು ಬೇತೆ ಒವ್ವೆ ಉದ್ದೇಶೊಗುಲಾ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಬಳಕೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ ಇಜ್ಜಿ. ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮುಟ್ಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸೈಟ್ ಲು ಅಂಚನೆ ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಹಕ್ಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅನುಮೋದಿಸಂದಿನವು ಅತ್ತಂದೆ ಅಯಿಟ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು ಅತ್ತ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚನೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಹಕ್ಕುಲೆನ್ ಒದಗಿಸೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಅಶರೀರಿ ಆಸ್ತಿನ್ ನಿಕ್ಲೆನ ಬಳಕೆ ನಿಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ಅಪಾಯೊಡು ಉಂಡು. == Personality rights == Wikipedia contains material which may portray an identifiable person who is alive or deceased recently. The use of images of living or recently deceased individuals is, in some jurisdictions, restricted by laws pertaining to [[personality rights]], independent from their copyright status. Before using these types of content, please ensure that you have the right to use it under the laws which apply in the circumstances of your intended use. ''You are solely responsible for ensuring that you do not infringe someone else's personality rights.'' == Jurisdiction and legality of content == Publication of information found in Wikipedia may be in violation of the laws of the country or jurisdiction from where you are viewing this information. The Wikipedia database is stored on servers in the United States of America, and is maintained in reference to the protections afforded under local and federal law. Laws in your country or jurisdiction may not protect or allow the same kinds of speech or distribution. Wikipedia does not encourage the violation of any laws, and cannot be responsible for any violations of such laws, should you link to this domain or use, reproduce or republish the information contained herein. == Not professional advice == ನಿಕ್ಲೆಗ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಲಹೆ ಬೋಡಾಂಡ (ಉದಾಹರಣೆಗ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಕಾನೂನು, ಆರ್ಥಿಕ ಅತ್ತಂದೆ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ), ದಯಮಲ್ತ್ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪರವಾನಗಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜ್ಞಾನೊನ್ ಉಪ್ಪುನ ಒರಿ ವೃತ್ತಿಪರೆರೆನ್ ತೂಲೆ. __NOTOC__ 1hss808yndwqok5i4snd24jbylswbc1 364246 364245 2026-08-11T03:07:56Z ChiK 1136 /* ವೃತ್ತಿಪರ ಸಲಹೆ ಅತ್ತ್ */ 364246 wikitext text/x-wiki {{Not Tulu|date=ದಸಂಬರ್ ೨೦೨೫}} <div style="text-align: center; font-size: x-large; padding: 1em;">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮಾನ್ಯತೆದ ಒವ್ವೆ ಗ್ಯಾರಂಟಿನ್ ಕೊರ್ಪುಜಿ</div> ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಆನ್ ಲೈನ್ ಓಪನ್-ಕಂಟೆಂಟ್ ಸಹಕಾರಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ; ಅಂಚ ಪಂಡ, ಮಾನವ ಜ್ಞಾನೊದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಗುಂಪುಲೆನ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಸಂಘ. ಯೋಜನೆದ ರಚನೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ ಉಪ್ಪುನ ಏರೆಗ್ಲಾ ಅಯಿತ ವಿಷಯೊನು ಬದಲಾವರೆ ಅನುವು ಮಲ್ಪುಂಡು. ನಿಕುಲೆಗ್ ಸಂಪೂರ್ಣ, ನಿಖರ ಅತ್ತಂದೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒದಗಿಸೆರೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿನ ಪರಿಣತಿ ಇತ್ತಿನ ಜನಕುಲು ಅಗತ್ಯವಾದ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ಜೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ದಯಮಲ್ತ್ ತೆರಿಪಾಲೆ. ಅಂಚ ಪಂಡ ನಿಕುಲು '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಬೊಕ್ಕ ಸರಿಯಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ತೂವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ ಅತ್ತ್'''; ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಈರ್ ಮಲ್ಪುಲೆ. ಆಂಡಲಾ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮುಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನ ಮಾಹಿತಿದ ಮಾನ್ಯತೆನ್ ಖಾತರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊದ ವಿಷಯೊನು ಇತ್ತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ ದ್, ಧ್ವಂಸ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅತ್ತಂಡ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಇತ್ತ್ ಂಡಲಾ ಏರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲು ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗ್ ಅನುಗುಣವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ಬೇತೆ ವಿಶ್ವಕೋಶೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಕೃತಿಲೆಡ್ ಲಾ ನಿರಾಕರಣೆಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಗಮನಿಸೊಡು. == No formal peer review == Our active community of editors uses tools such as the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:NewPages]] feeds to monitor new and changing content. However, Wikipedia is not uniformly peer reviewed; while readers may correct errors or engage in casual [[Wikipedia:Peer review|peer review]], they have no legal duty to do so and thus all information read here is without any implied warranty of fitness for any purpose or use whatsoever. Even articles that have been vetted by informal peer review or [[Wikipedia:Featured articles|''featured article'']] processes may later have been edited inappropriately, just before you view them. '''ಒವ್ವೆ ರೀತಿಡ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಸಂಪರ್ಕೊಡುಪ್ಪುನ ಕೊಡುಗೆದಾರೆರ್, ಪ್ರಾಯೋಜಕೆರ್, ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಏರೆಗ್ಲಾ ಏರೆನಲಾ ಅಸಮರ್ಪಕ ಅತ್ತಂದೆ ಮಾನಹಾನಿಕಾರಕ ಮಾಹಿತಿ ತೋಜಿದ್ ಬನ್ನಗ ಅತ್ತಂದೆ ಈ ವೆಬ್ ಪುಟೊಕುಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅತ್ತಂದೆ ಲಿಂಕ್ ಆಯಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ನಿಕುಲು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರರಾವರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ.''' == No contract; limited license == Please make sure that you understand that the information provided here is being provided freely, and that no kind of agreement or contract is created between you and the owners or users of this site, the owners of the servers upon which it is housed, the individual Wikipedia contributors, any project administrators, sysops or anyone else who is in ''any way connected'' with this project or sister projects subject to your claims against them directly. You are being granted a limited license to copy anything from this site; it does not create or imply any contractual or extracontractual liability on the part of Wikipedia or any of its agents, members, organizers or other users. There is '''no agreement or understanding between you and Wikipedia''' regarding your use or modification of this information beyond the [[Wikipedia:Text of Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License|Creative Commons Attribution-Sharealike 3.0 Unported License]] (CC-BY-SA) and the [[Wikipedia:Text of the GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation License]] (GFDL); neither is anyone at Wikipedia responsible should someone change, edit, modify or remove any information that you may post on Wikipedia or any of its associated projects. == Trademarks == ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಶ್ವಕೋಶೊದ ಲೇಖನೊಲೆಡ್ ನಮೂದಿಸಾಯಿನ, ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಅತ್ತಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಾಯಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಿಹ್ನೆಲು, ಸೇವೆದ ಚಿಹ್ನೆಲು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಿಹ್ನೆಲು, ವಿನ್ಯಾಸದ ಹಕ್ಕುಲು ಅತ್ತಂದೆ ಇಂಚಿನ ಹಕ್ಕುಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಮಾಲೀಕೆರೆನ ಆಸ್ತಿ ಆದುಂಡು. CC-BY-SA ಬೊಕ್ಕ GFDL ಪರವಾನಗಿ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಅಡಿಟ್ ಈ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ ಮೂಲ ಲೇಖಕೆರ್ ಯೋಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಅದೇ ಅತ್ತಂದೆ ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಮಾಹಿತಿ ಬಳಕೆಗ್ ಬುಡ್ದು ಬೇತೆ ಒವ್ವೆ ಉದ್ದೇಶೊಗುಲಾ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಬಳಕೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ ಇಜ್ಜಿ. ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮುಟ್ಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸೈಟ್ ಲು ಅಂಚನೆ ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಹಕ್ಕುಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅನುಮೋದಿಸಂದಿನವು ಅತ್ತಂದೆ ಅಯಿಟ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು ಅತ್ತ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚನೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಹಕ್ಕುಲೆನ್ ಒದಗಿಸೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಅಶರೀರಿ ಆಸ್ತಿನ್ ನಿಕ್ಲೆನ ಬಳಕೆ ನಿಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ಅಪಾಯೊಡು ಉಂಡು. == Personality rights == Wikipedia contains material which may portray an identifiable person who is alive or deceased recently. The use of images of living or recently deceased individuals is, in some jurisdictions, restricted by laws pertaining to [[personality rights]], independent from their copyright status. Before using these types of content, please ensure that you have the right to use it under the laws which apply in the circumstances of your intended use. ''You are solely responsible for ensuring that you do not infringe someone else's personality rights.'' == Jurisdiction and legality of content == Publication of information found in Wikipedia may be in violation of the laws of the country or jurisdiction from where you are viewing this information. The Wikipedia database is stored on servers in the United States of America, and is maintained in reference to the protections afforded under local and federal law. Laws in your country or jurisdiction may not protect or allow the same kinds of speech or distribution. Wikipedia does not encourage the violation of any laws, and cannot be responsible for any violations of such laws, should you link to this domain or use, reproduce or republish the information contained herein. == ವೃತ್ತಿಪರ ಸಲಹೆ ಅತ್ತ್ == ನಿಕ್ಲೆಗ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಲಹೆ ಬೋಡಾಂಡ (ಉದಾಹರಣೆಗ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಕಾನೂನು, ಆರ್ಥಿಕ ಅತ್ತಂದೆ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ), ದಯಮಲ್ತ್ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪರವಾನಗಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜ್ಞಾನೊನ್ ಉಪ್ಪುನ ಒರಿ ವೃತ್ತಿಪರೆರೆನ್ ತೂಲೆ. __NOTOC__ qluu9noelt4lza92uz1d4zdkmgxjzko 0 12530 364397 282134 2026-08-11T11:49:28Z ChiK 1136 364397 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ | image = ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ.jpg | image_size =250px | image_alt =ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ | caption = ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ | alternate_name = ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ | type = ಗಂಜಿ | course = | country = [[ಭಾರತ]] | region = [[ಕುಡ್ಲ]], [[ಉಡುಪಿ]] | national_cuisine = | creator = <!-- or | creators = --> | year = | mintime = | maxtime = | served = | main_ingredient = ಮೆತ್ತೆ | minor_ingredient = | variations = | serving_size = 100 g | calories = | calories_ref = | protein = | fat = | carbohydrate = | glycemic_index = | similar_dish = | cookbook = | commons = | other = | no_recipes = true }} '''ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ''' ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳುನಾಡ್‍]]ಡ್<ref name="thekaravaliwok.com">{{cite web|title=Menthe Ganji {{!}} Fenugreek and Rice Conjee|url=https://thekaravaliwok.com/menthe-ganji/|website=The Karavali Wok|accessdate=24 July 2022|date=20 July 2020}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. [[ಆಟಿ]] ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಪರ್ಪಿನ ಪಾಲೆದ ಕಸಾಯ ಜೀವೊಗು ಉಸ್ಣಗೆ ಅಂಚ ಇತ್ತನೈರ್ದಾವರ ಕಾಲಿ ಬಂಜಿಗ್ ಕಸಾಯ ಪರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿನ್ ಶರೀರೊಗ್ ತಂಪು ಮಲ್ಪರೆ ತಿನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ [[ಅರಿ]], [[ಮೆತ್ತೆ]], [[ತಾರಾಯಿ]]ದ ಪೇರ್, ಬೆಲ್ಲ ಪಾರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅಂಚನೆ ತಿನರೆಲಾ ರುಚಿಯಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿನ್ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ [[ಪೆದಿಮೆದಿ|ಪೆದ್ಮೆದಿ]]ಗ್<ref>{{cite web|title=This fenugreek porridge recipe is a treat for lactating mothers|url=https://www.healthshots.com/healthy-eating/recipes/lactation-recipe-this-fenugreek-porridge-may-help-increase-milk-supply/|website=Healthshots|accessdate=24 July 2022|date=4 March 2022}}</ref> ಸಂಪುದ ರೀತಿಡ್ ಅಂಚನೆ ಮದಿಮಯೆ ಮದಿಮಲೆಗ್ [[ಮದಿಮೆ]]ರ್ದ್<ref>{{cite web|last1=Ecavade|first1=Sakshi|title=21 mind-blowing benefits of fenugreek seeds for skin, hair, and health - India|url=https://www.mapsofindia.com/my-india/india/21-mind-blowing-benefits-of-fenugreek-seeds-for-skin-hair-and-health|accessdate=24 July 2022|date=19 April 2022}}</ref> ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web|last1=Dsouza|first1=Alfie|last2=Mangalorean|first2=Team|title=It's 'Aati Amavasya' and It's Also Time for Paleda Kashaya & Menthe Ganji!|url=https://www.mangalorean.com/its-aati-amavasya-and-its-also-time-for-paleda-kashaya-menthe-ganji/|website=Mangalorean.com|accessdate=24 July 2022|date=20 July 2020}}</ref> == ಆಟಿದ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿದ ವಿಸೇಸತೆ == [[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]] ದಿನೊತ್ತಾನಿ [[ಪಾಲೆ ಮರ|ಪಾಲೆಮರ]]ಕ್ಕ್ ಮರ್ದಾಯಿನ ಮರ್ದ್ ಸೇರುಂಡುಂದು ಪಂದ್ ತುಳುವೆರೆನ ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಉಂದೆರ್ದ್ ಕೆತ್ತೆ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಅರತ್ತಿನ ಮರ್ದ್ ಕೈಪೆದ ಕಾಲೆ. ಆಂಡ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಈ ಮರ್ದ್ ಪರ್ಂಡ ಇಡೀ ಒರ್ಸೊಗು ಬೇತೆ ಮರ್ದ್ ಬೊಡ್ಚಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಮರ್ದ್ ಜೀವೊಗು ಉಷ್ಣ ಆತಿನೈರ್ದಾವರ ಜೀವೊಗು ತಂಪು ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿನ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉನ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web|last1=Corner|first1=Vanita's|title=Fenugreek and Rice Conjee {{!}} Menthe Ganji {{!}} Metheda Ganji - Vanita's Corner|url=https://vanitascorner.com/fenugreek-and-rice-conjee/|website=vanitascorner.com|accessdate=24 July 2022|date=5 August 2021}}</ref> == ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ == ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿನ್ ಪೆದ್ಮೆದಿಲೆಗ್ಲಾ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪೆದ್ಮೆದಿಲೆನ [[ಮಿರೆಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುನೆ|ಮಿರೆ]] ಪೇರ್ಡ್ 88 ಶೇಕಡ ನೀರ್ ಉಪ್ಪುಂಡುಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಮಸ್ತ್ [[ನೀರ್]] ದ ಅಂಸ ಇಪ್ಪುನ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಪೆದ್ಮೆದಿ ತಿನೊಡಾಪುಂಡು. ಅವೆಟ್ಟ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿಲಾ ಒಂಜಿ ಸೊತ್ತು. ಚೆನ್ನೈದ ಪೌಷ್ಟಿಕತಜ್ಞೆ ಆಯಿನ ಶೆರೆನಾ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಮೇರ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಇಪ್ಪುಂಡ್. ಅಂಚ ಇಪ್ಪುನೈರ್ದಾವರ ಪೆದ್ಮೆದಿನಕುಲು ಉಂದೆನ್ ತಿಂದ್ಂಡ ಮಿರೆಪೇರ್ ಎಚ್ಚಾಪುಂಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಂತೆರ್.<ref>{{cite web|title=This fenugreek porridge recipe is a treat for lactating mothers|url=https://www.healthshots.com/healthy-eating/recipes/lactation-recipe-this-fenugreek-porridge-may-help-increase-milk-supply/|website=Healthshots|accessdate=28 July 2022|date=4 March 2022}}</ref> == ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು == * [[ಮೆತ್ತೆ]] - ಒಂಜಿ [[ಚಮ್‍ಚ|ಚಮ್ಚ]] * [[ತಾರಾಯಿ]]ದ ಪೂ - ಒಂಜಿ ಗಡಿ. * [[ಅರಿ]] - ಅರ್ದ ಒಂಜಿ [[ಪಾವು]]. * [[ಬೆಲ್ಲ]] - ಒಂಜಿ ಅಚ್ಚಿ * [[ಉಪ್ಪು]] - ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ * [[ಏಲಕ್ಕಿ]]ದ ಪೊಡಿ(ಬೋಡಂಡ ಮಾತ್ರ) - ಅರ್ದ ಚಮ್ಚ.<ref>{{cite web|title=HEALTHY RICE & FENUGREEK SEEDS PORRIDGE / MANGALOREAN MENTHE GANJI|url=https://shashiskitchen66.blogspot.com/2018/05/healthy-rice-fenugreek-seeds-porridge.html|website=HEALTHY RICE & FENUGREEK SEEDS PORRIDGE / MANGALOREAN MENTHE GANJI|accessdate=24 July 2022}}</ref> == ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ == ದುಂಬುನಾನಿ ಬೊದುಲ್ಪಾದಿನ ಮೆತ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿನ್ ಬೈಪಾದ್ ಅವೆಕ್ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್ ಅಂಚನೆ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡೊಡು. ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾರ್ದ್ ಬೆರೆಸ್ಂಡ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ ತಯಾರಾಪುಂಡು.<ref name="thekaravaliwok.com"/> == ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ == * [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] - ಫೆನುಗ್ರೀಕ್ ಪೋರಿಡ್ಜ್.<ref>{{cite web|last1=Kotian|first1=Yashashwini|title=Menthe Ganji {{!}} Aati Ganji Recipe {{!}} Fenugreek Seeds Porridge|url=https://kotianspassion.com/menthe-ganji-aati-ganji-recipe-fenugreek-seeds-porridge-kotians-passion/|website=Kotians Passion|accessdate=28 July 2022|date=9 August 2021}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] - ಉಲುವ ಕಂಜಿ/ಕರ್ಕಿಡಕ ಕಂಜಿ.<ref>{{cite web|title=Uluva Kanji / Karkidaka Kanji / Monsoon special Rice Fenugreek Porridgeಉಲುವ|url=http://myeatingspace.com/uluva-kanji-karkidakam-porridge/|website=My Eating Space|accessdate=28 July 2022|date=6 August 2020}}</ref> * [[ಕೊಂಕಣಿ]] - ಅಟ್ವಲ್.<ref>{{cite web|last1=Kamat|first1=Raksha|title=Atwal {{!}} Methiya Pez {{!}} Rice And Fenugreek Porridge|url=https://www.rakshaskitchen.com/aatwal-atwal-methi-peiz-rice-and-fenugreek-porridge-in-coconut-milk/|website=Raksha's Kitchen|date=15 January 2020}}</ref> == ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗೊಲು == ಮೆಂತೆ [[ನೆತ್ತೆರ್]] ಡ್ ಸಕ್ಕರೆದ ಪರಮಾಣೊನು ಒಂಜಿ ಹಂತೊಗು ಕನಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಚರ್ಬಿನ್ಲಾ(ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್) ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮೆಂತೆ ಬಡವು ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪರೆಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್. ಎಚ್ಚಾದ್ ಡಯೆಟಿಂಗ್ ಮಲ್ಪಿನಕುಲು ಉಂದೆನ್ ತಿಂಡ ಅಕುಲೆಗ್ ಬಡವು ಬೇಗ ಆಪುಜಿ. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಬುಕ್ಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋದಕೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅಂಚಾದ್ ಸರೀರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಇಸ ಪದಾರ್ತೊಲೆನ್ ಪಿದಾಯ್ ಪಾಡ್ರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು. ನೆತ್ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿಡ್ ಬೆಲ್ಲ ಗಲಸುನೈರ್ದಾವರ [[ಬೆಲ್ಲ]]ಲಾ ಜೀರ್ಣೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಸೊದ ಮಾಹಿತಿ == {| {{Table}} ! ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಸೊ !! ಪ್ರಮಾಣ |- ! ಕ್ಯಾಲೋರಿ | 114 kcal |- ! ಕಾರ್ಬ್ಸ್ | 16.1 ಗ್ರಾಂ |- !ಪ್ರೋಟೀನ್ |2.8 ಗ್ರಾಂ |- !ಫ್ಯಾಟ್ |4.9 ಗ್ರಾಂ<ref>{{cite web|title=Fenugreek Porridge Nmami Life|url=https://www.nmamilife.com/recipes/fenugreek-porridge/|website=Nmami Life|accessdate=10 July 2024|language=en|date=8 December 2020}}</ref> |} == ಪಟಕುಲು == <gallery> File:ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ 4.jpg|ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ File:Fenugreek porridge-Mangalore-Karnataka-DSC001.jpg|ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} {{ತುಳುವೆರೆ ತೆನಸ್ಸ್}} fiqh5c2nh8an6lxljjblngybf3ffp59 364418 364397 2026-08-11T11:52:39Z ChiK 1136 364418 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ | image = ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ.jpg | image_size =250px | image_alt =ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ | caption = ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ | alternate_name = ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ | type = ಗಂಜಿ | course = | country = [[ಭಾರತ]] | region = [[ಕುಡ್ಲ]], [[ಉಡುಪಿ]] | national_cuisine = | creator = <!-- or | creators = --> | year = | mintime = | maxtime = | served = | main_ingredient = ಮೆತ್ತೆ | minor_ingredient = | variations = | serving_size = 100 g | calories = | calories_ref = | protein = | fat = | carbohydrate = | glycemic_index = | similar_dish = | cookbook = | commons = | other = | no_recipes = true }} '''ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳುನಾಡ್‍]]ಡ್<ref name="thekaravaliwok.com">{{cite web|title=Menthe Ganji {{!}} Fenugreek and Rice Conjee|url=https://thekaravaliwok.com/menthe-ganji/|website=The Karavali Wok|accessdate=24 July 2022|date=20 July 2020}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. [[ಆಟಿ]] ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಪರ್ಪಿನ ಪಾಲೆದ ಕಸಾಯ ಜೀವೊಗು ಉಸ್ಣಗೆ ಅಂಚ ಇತ್ತನೈರ್ದಾವರ ಕಾಲಿ ಬಂಜಿಗ್ ಕಸಾಯ ಪರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿನ್ ಶರೀರೊಗ್ ತಂಪು ಮಲ್ಪರೆ ತಿನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ [[ಅರಿ]], [[ಮೆತ್ತೆ]], [[ತಾರಾಯಿ]]ದ ಪೇರ್, ಬೆಲ್ಲ ಪಾರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅಂಚನೆ ತಿನರೆಲಾ ರುಚಿಯಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿನ್ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ [[ಪೆದಿಮೆದಿ|ಪೆದ್ಮೆದಿ]]ಗ್<ref>{{cite web|title=This fenugreek porridge recipe is a treat for lactating mothers|url=https://www.healthshots.com/healthy-eating/recipes/lactation-recipe-this-fenugreek-porridge-may-help-increase-milk-supply/|website=Healthshots|accessdate=24 July 2022|date=4 March 2022}}</ref> ಸಂಪುದ ರೀತಿಡ್ ಅಂಚನೆ ಮದಿಮಯೆ ಮದಿಮಲೆಗ್ [[ಮದಿಮೆ]]ರ್ದ್<ref>{{cite web|last1=Ecavade|first1=Sakshi|title=21 mind-blowing benefits of fenugreek seeds for skin, hair, and health - India|url=https://www.mapsofindia.com/my-india/india/21-mind-blowing-benefits-of-fenugreek-seeds-for-skin-hair-and-health|accessdate=24 July 2022|date=19 April 2022}}</ref> ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web|last1=Dsouza|first1=Alfie|last2=Mangalorean|first2=Team|title=It's 'Aati Amavasya' and It's Also Time for Paleda Kashaya & Menthe Ganji!|url=https://www.mangalorean.com/its-aati-amavasya-and-its-also-time-for-paleda-kashaya-menthe-ganji/|website=Mangalorean.com|accessdate=24 July 2022|date=20 July 2020}}</ref> == ಆಟಿದ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿದ ವಿಸೇಸತೆ == [[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]] ದಿನೊತ್ತಾನಿ [[ಪಾಲೆ ಮರ|ಪಾಲೆಮರ]]ಕ್ಕ್ ಮರ್ದಾಯಿನ ಮರ್ದ್ ಸೇರುಂಡುಂದು ಪಂದ್ ತುಳುವೆರೆನ ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಉಂದೆರ್ದ್ ಕೆತ್ತೆ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಅರತ್ತಿನ ಮರ್ದ್ ಕೈಪೆದ ಕಾಲೆ. ಆಂಡ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಈ ಮರ್ದ್ ಪರ್ಂಡ ಇಡೀ ಒರ್ಸೊಗು ಬೇತೆ ಮರ್ದ್ ಬೊಡ್ಚಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಮರ್ದ್ ಜೀವೊಗು ಉಷ್ಣ ಆತಿನೈರ್ದಾವರ ಜೀವೊಗು ತಂಪು ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿನ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉನ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web|last1=Corner|first1=Vanita's|title=Fenugreek and Rice Conjee {{!}} Menthe Ganji {{!}} Metheda Ganji - Vanita's Corner|url=https://vanitascorner.com/fenugreek-and-rice-conjee/|website=vanitascorner.com|accessdate=24 July 2022|date=5 August 2021}}</ref> == ಪೆದ್ಮೆದಿಗ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ == ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿನ್ ಪೆದ್ಮೆದಿಲೆಗ್ಲಾ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪೆದ್ಮೆದಿಲೆನ [[ಮಿರೆಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುನೆ|ಮಿರೆ]] ಪೇರ್ಡ್ 88 ಶೇಕಡ ನೀರ್ ಉಪ್ಪುಂಡುಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಮಸ್ತ್ [[ನೀರ್]] ದ ಅಂಸ ಇಪ್ಪುನ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಪೆದ್ಮೆದಿ ತಿನೊಡಾಪುಂಡು. ಅವೆಟ್ಟ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿಲಾ ಒಂಜಿ ಸೊತ್ತು. ಚೆನ್ನೈದ ಪೌಷ್ಟಿಕತಜ್ಞೆ ಆಯಿನ ಶೆರೆನಾ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಮೇರ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಇಪ್ಪುಂಡ್. ಅಂಚ ಇಪ್ಪುನೈರ್ದಾವರ ಪೆದ್ಮೆದಿನಕುಲು ಉಂದೆನ್ ತಿಂದ್ಂಡ ಮಿರೆಪೇರ್ ಎಚ್ಚಾಪುಂಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಂತೆರ್.<ref>{{cite web|title=This fenugreek porridge recipe is a treat for lactating mothers|url=https://www.healthshots.com/healthy-eating/recipes/lactation-recipe-this-fenugreek-porridge-may-help-increase-milk-supply/|website=Healthshots|accessdate=28 July 2022|date=4 March 2022}}</ref> == ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು == * [[ಮೆತ್ತೆ]] - ಒಂಜಿ [[ಚಮ್‍ಚ|ಚಮ್ಚ]] * [[ತಾರಾಯಿ]]ದ ಪೂ - ಒಂಜಿ ಗಡಿ. * [[ಅರಿ]] - ಅರ್ದ ಒಂಜಿ [[ಪಾವು]]. * [[ಬೆಲ್ಲ]] - ಒಂಜಿ ಅಚ್ಚಿ * [[ಉಪ್ಪು]] - ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ * [[ಏಲಕ್ಕಿ]]ದ ಪೊಡಿ (ಬೋಡಂಡ ಮಾತ್ರ) - ಅರ್ದ ಚಮ್ಚ.<ref>{{cite web|title=HEALTHY RICE & FENUGREEK SEEDS PORRIDGE / MANGALOREAN MENTHE GANJI|url=https://shashiskitchen66.blogspot.com/2018/05/healthy-rice-fenugreek-seeds-porridge.html|website=HEALTHY RICE & FENUGREEK SEEDS PORRIDGE / MANGALOREAN MENTHE GANJI|accessdate=24 July 2022}}</ref> == ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ == ದುಂಬುನಾನಿ ಬೊದುಲ್ಪಾದಿನ ಮೆತ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಿನ್ ಬೈಪಾದ್ ಅವೆಕ್ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್ ಅಂಚನೆ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡೊಡು. ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾರ್ದ್ ಬೆರೆಸ್ಂಡ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ ತಯಾರಾಪುಂಡು.<ref name="thekaravaliwok.com"/> == ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ == * [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] - ಫೆನುಗ್ರೀಕ್ ಪೋರಿಡ್ಜ್.<ref>{{cite web|last1=Kotian|first1=Yashashwini|title=Menthe Ganji {{!}} Aati Ganji Recipe {{!}} Fenugreek Seeds Porridge|url=https://kotianspassion.com/menthe-ganji-aati-ganji-recipe-fenugreek-seeds-porridge-kotians-passion/|website=Kotians Passion|accessdate=28 July 2022|date=9 August 2021}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] - ಉಲುವ ಕಂಜಿ/ಕರ್ಕಿಡಕ ಕಂಜಿ.<ref>{{cite web|title=Uluva Kanji / Karkidaka Kanji / Monsoon special Rice Fenugreek Porridgeಉಲುವ|url=http://myeatingspace.com/uluva-kanji-karkidakam-porridge/|website=My Eating Space|accessdate=28 July 2022|date=6 August 2020}}</ref> * [[ಕೊಂಕಣಿ]] - ಅಟ್ವಲ್.<ref>{{cite web|last1=Kamat|first1=Raksha|title=Atwal {{!}} Methiya Pez {{!}} Rice And Fenugreek Porridge|url=https://www.rakshaskitchen.com/aatwal-atwal-methi-peiz-rice-and-fenugreek-porridge-in-coconut-milk/|website=Raksha's Kitchen|date=15 January 2020}}</ref> == ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗೊಲು == ಮೆಂತೆ [[ನೆತ್ತೆರ್]] ಡ್ ಸಕ್ಕರೆದ ಪರಮಾಣೊನು ಒಂಜಿ ಹಂತೊಗು ಕನಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಚರ್ಬಿನ್ಲಾ(ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್) ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮೆಂತೆ ಬಡವು ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪರೆಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್. ಎಚ್ಚಾದ್ ಡಯೆಟಿಂಗ್ ಮಲ್ಪಿನಕುಲು ಉಂದೆನ್ ತಿಂಡ ಅಕುಲೆಗ್ ಬಡವು ಬೇಗ ಆಪುಜಿ. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಬುಕ್ಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ನಿರೋದಕೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅಂಚಾದ್ ಸರೀರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಇಸ ಪದಾರ್ತೊಲೆನ್ ಪಿದಾಯ್ ಪಾಡ್ರೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು. ನೆತ್ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿಡ್ ಬೆಲ್ಲ ಗಲಸುನೈರ್ದಾವರ [[ಬೆಲ್ಲ]]ಲಾ ಜೀರ್ಣೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಸೊದ ಮಾಹಿತಿ == {| {{Table}} ! ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಸೊ !! ಪ್ರಮಾಣ |- ! ಕ್ಯಾಲೋರಿ | 114 kcal |- ! ಕಾರ್ಬ್ಸ್ | 16.1 ಗ್ರಾಂ |- !ಪ್ರೋಟೀನ್ |2.8 ಗ್ರಾಂ |- !ಫ್ಯಾಟ್ |4.9 ಗ್ರಾಂ<ref>{{cite web|title=Fenugreek Porridge Nmami Life|url=https://www.nmamilife.com/recipes/fenugreek-porridge/|website=Nmami Life|accessdate=10 July 2024|language=en|date=8 December 2020}}</ref> |} == ಪಟಕುಲು == <gallery> File:ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ 4.jpg|ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ File:Fenugreek porridge-Mangalore-Karnataka-DSC001.jpg|ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} {{ತುಳುವೆರೆ ತೆನಸ್ಸ್}} klwnopyxc5bjs9v6l0lm4g9fiv98gva 0 12580 364381 280943 2026-08-11T11:46:52Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364381 wikitext text/x-wiki {{distinguish|ಕೆ ಪಿ ರಾವ್}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = ಡಾ. ಕೆ. ವಿ. ರಾವ್ | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = K.V.Rao-2.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | birth_name = <!-- if different from "name" --> | birth_date = {{birth date |1944|08|16}} | birth_place = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೋಟೆ | death_date = <!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)--> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | home_town = ಕೋಟೆ | other_names = | pronounce = | residence = | citizenship = | nationality = | fields = ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ | workplaces = | patrons = | education = ಎಮ್ಎಸ್ಸಿ. ಪಿಹ್‌ಡಿ. | alma_mater = [[ರಾಮನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] | thesis_title = <!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )--> | thesis_url = <!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )--> | thesis_year = <!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )--> | doctoral_advisor = <!--(or | doctoral_advisors = )--> | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = | influences = | influenced = | awards = | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = <!--(or | spouses = )--> | partner = <!--(or | partners = )--> | children = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = }} '''ಕೋಟೆ ವೆಂಕಟಾಚಲ ರಾವ್''' [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್]]‌ದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಬಾಗೊದ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಆದ್ ಬೆಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತೆ ಪಿಲಿಕುಳೊದ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರೊದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಉಲ್ಲೇರ್. ವಿಜ್ಞಾನೊನು ಜನ ಮನಕ್ ಮುಟ್ವವುನ ಮಾಮಲ್ಲ ಕಜ್ಜೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. == ಪುಟ್ಟು == ಮೇರ್ [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಟಪಾಡಿದ ಕೈತಲ್ ಇಪ್ಪುನ ಕೋಟೆ ಪನ್ಪುನ ಊರುಡು ಪುಟ್ಟ್‌ನಾರ್. ಮೇರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಕೋಟೆ ಸುಬ್ಬರಾವ್, ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಎಡ್ಡೆ ಅರ್ತೊ ಪನ್ಪುನಾರ್ ಆದ್ ಮಟ್ಟಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನಾರ್. ಮೇರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಮುತ್ತಮ್ಮ. ಮೇರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ತುಳು. == ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸೊ == # ಮೇರ್ ಎಲ್ಯ ಕ್ಲಾಸ್ ನ್ ಅಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊದ ಪಾಂಗಾಳ ವರದರಾಯ ನಾಯಕ್ (PVN) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಲೆಡ್ ಕಲ್ತೆರ್. # ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ನ್ ಕಟಪಾಡಿದ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟರಮಣ ಸ್ವಾಮಿ(SVS) ಹೈಸ್ಕೂಲ್ಡು ಕಲ್ತೆರ್. # ಉಡುಪಿದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ (MGM ) ಕಾಲೆಜಿಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕಲ್ತೆರ್. # ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಡ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಡ್ ಎಮ್.ಎಸ್ಸಿ. # ಬೆಂಗಳೂರುದ ರಾಮನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (RRI) ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ್ ಪಿಎಚ್.ಡಿ.ಪದವಿನ್ ದೆತೊಂಡೆರ್. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ದ ಎಸ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಮೇರೆನ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕೆರ್. [[File:K.V.Rao.jpg|thumb|ಕೆ.ವಿ.ರಾವ್]] == ಉದ್ಯೋಗ ಬುಕ್ಕೊ ಜವಾಬ್ದಾರಿಲು == # [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಡ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಭಾಗೊದ ಗುರ್ಕಾರೆಲಾ ಅಯೆರ್. # [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ದ ಲೆಪ್ಪುದ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಅಲ್ತ ಕಾಲೇಜ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. # [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ದ ಮಾಷ್ಟ್ರನುಕುಲೆನ ಸಂಘದ (AMUCT) ಸುರುತ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೆರ್. # [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾಷ್ಟ್ರನುಕುಲೆನ ಸಂಘದ (APTMU) ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್ == ಸಾದನೆ == # ಪಿಲಿಕುಳದ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರೊದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಆರ್ ಮಲ್ಲ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂಟೆರ್ನೆಟ್ ಅಪರೂಪ ಆದ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಲೋಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಶಾಲೆದ ಜೋಕುಲೆನ್ ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಸೇರಾದ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ವರ್ಲ್‌ಡ್ ಪನ್ಪುನ ಕಾರ್ಯೊ ಮಲ್ತೆರ್. # ಪಿಲಿಕುಳದ ವಿಜ್ಞಾನೊ ಕೇಂದ್ರೊನು ಶಾಲೆ-ಶಾಲೆಗ್ ಎತ್ತವುನ ಕಾರ್ಯೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಶಾಲೆದ ಮಾಸ್ಟ್‌ನುಕುಲೆಗ್, ಟೀಚರ್ನಕುಲೆಗ್ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ತರಬೇತಿ ಕೊರಿಯೆರ್. # ಏಷ್ಯಾಡೇ ಮಲ್ಲ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ತಾರಾಲಯಾ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿನ ಕೆ.ವಿ.ರಾವ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಮಲ್ಲ ಸಾದನೆ. # ಜನಕುಲೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಅನುಕೂಲೊನು ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ತೆರ್ <ref>{{cite web|title=Pilikula Nisargadhama gets 14 electric buggies|url=https://www.deccanherald.com/pilikula-nisargadhama-gets-14-714225.html|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> # ಪಿಲಿಕುಳಟ್ ಫುಲ್ ಡೋಮ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಮಲ್ತೆರ್ <ref>{{cite web|title=Full-Dome Film Festival to feature Fifteen 2D and 3D films at Pilikula Nov 6-10|url=https://www.mangalorean.com/full-dome-film-festival-to-feature-fifteen-2d-and-3d-films-at-pilikula-nov-6-10|website=Mangalorean.com|date=5 November 2019}}</ref> # ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಡ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಸಯೊಲೆಡ್ ಭಾಷಣ, ಪೇಪರ್ ಡ್ ಅಂಕಣ ಬರಹ <ref>{{cite web|title=Clipping of Udayavani Kannada Daily - Manipal Edition|url=https://epaper.udayavani.com/c/69290975|website=epaper.udayavani.com}}</ref> # [[ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಸೆನೆಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ದ ಸದಸ್ಯೆರ್. # ಅಮೆಚ್ಚುರ್ ಆಸ್ಟ್ರೋನೊಮಿ ಕ್ಲ‌ಬ್‌ದ ಗುರಿಕಾರೆರ್. # ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿದ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯಂತೆರ್. # ಕಾಲೇಜಿದ ಮಾಸ್ಟ್ರೆನುಕುಲೆನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್‌ಡ್ ತರಬೇತಿ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. == ಇನಾಮುಲು == # ೨೦೨೨ ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಕಲ್ಕುರ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರಂತ ಪುಟ್ಟುನದಿನ ಆಚರಣೆ ಸಮಿತಿ ಕೆ.ವಿ.ರಾಯೆರೆಗ್ ಕಾರಂತ ಫ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರಿಯೆರ್ <ref>{{cite web|title=K V Rao to get Karantha Award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/k-v-rao-to-get-karantha-award/articleshow/94357108.cms|website=The Times of India|date=21 September 2022}}</ref> #ಎಮಿನೆಂಟ್ ಅಲೋಯ್ಸಿಸ್ಸ್ ಅಲುಮ್ನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite web|title=5 selected for Eminent Aloysian Alumni Award|url=https://www.deccanherald.com/content/665969/5-selected-eminent-aloysian-alumni.html|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> # ಕರ್ನಾಟಕ ಸ್ಟೇಟ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಕಾಡೆಮಿ(KSTA) ಜೀವಮಾನ ಸಾದನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. # ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರೊಗು ಕೊರ್ಪುನ ಫಾ.ಥಿಯೋ ಮಥಾಯಿಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. # ಜೋಕುಲೆನ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ದ ಗುಣೋತ್ತ ಸಂಯೋಜಕೆರ್. # ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಸಾರೊಗು ಕೊರ್ಪುನ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟೊದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. # ಪರಿಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅಂಚನೆ ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್, ಲಯನ್ ಕ್ಲಬ್‌ದಕುಲು ಕೊರ್ಪುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು]] an8lk3onnqjxh35hz0vdee190uybrue 0 14806 364333 199098 2026-08-11T11:36:34Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364333 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಅಸ್ಸಾಂ | altname = ಅಸಾಮಿಯಾ | pronunciation = ɔxɔmija | nativename = অসমীয়া | image = Oxomiya in Oxomiya Lipi.svg | imagescale = | imagecaption = ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ/ಅಸ್ಸಾಮಿ ಲಿಪಿಡ್ "ಆಕ್ಸೋಮಿಯಾ" ಪದ |state=[[India]] | country = [[ಭಾರತ]] | region = [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಮೇಘಾಲಯ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] | ethnicity = [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಜನೊ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]] | speakers = {{sigfig|15.327990|2}} ಮಿಲಿಯ | date = 2011 ಜನಗಣತಿ | ref = e25 | familycolor = ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ | fam2 = [[ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್]] | fam3 = [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] | fam4 = [[ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಪೂರ್ವ]] | fam5 = [[ಬೆಂಗಾಲಿ–ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು|ಬಂಗಾಳಿ–ಅಸ್ಸಾಮಿ]] | ancestor = [[ಮಾಗಧಿ ಪ್ರಾಕೃತ]] | ancestor2 = [[ಕಾಮರೂಪಿ ಪ್ರಾಕೃತ]] | ancestor3 = ಆರಂಬಿಕೊ ಅಸ್ಸಾಮಿ | script = [[ಬಂಗಾಳಿ–ಅಸ್ಸಾಮಿ ಲಿಪಿ|ಪೂರ್ವ ನಗರಿ]] ([[ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]])<br />[[ಅಹೋಮ್ ಲಿಪಿ]]<ref name="SEAlang Library Ahom Lexicography">{{Cite web|url=http://sealang.net/ahom/|title=SEAlang Library Ahom Lexicography|website=sealang.net}}</ref> (ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಅಪರೂಪ)<br />[[ಭಾರತಿ ಬ್ರೈಲ್|ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬ್ರೈಲ್]]<br />[[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ]] ([[ನಾಗಮೀಸ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್]])<ref name=":1">{{cite thesis |last=Bhattacharjya |first=Dwijen |date=2001 |title=The genesis and development of Nagamese: Its social history and linguistic structure |type=PhD |publisher=City University of New York |id={{ProQuest|304688285}}}}</ref> | iso3 = asm | glotto = assa1263 | glottorefname = Assamese | notice = Indic | notice2 = IPA }} '''ಅಸ್ಸಾಮಿ''' (/ˌæsəˈmiːz/),<ref>Cite dictionary |url=https://web.archive.org/web/20220817095356/https://www.lexico.com/definition/assamese |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322182537/https://www.lexico.com/definition/assamese |url-status=dead |archive-date=22 March 2020 |title=Assamese |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]</ref>) '''ಅಸಾಮಿಯಾ''' (ɔxɔmija- অসমীয়া),<ref>Assamese is an anglicized term used for the language, but scholars have also used Asamiya (Moral 1992, Goswami & Tamuli 2003) or Asomiya as a close approximation of /ɔxɔmijɑ/, the word used by the speakers for their language. {{harvcol|Mahanta|2012|p=217}}</ref> ಉಂದು ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಈಶಾನ್ಯೊ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ದ ರಾಜ್ಯವಾಯಿನ ಅಸ್ಸಾಂಡ್ ಪಾತೆರುನ [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ]]. ಅಲ್ಪ ಉಂದು ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಮಾಂತೆರ್ಲಾ ಪಾತೆರುನ ಸಂಪರ್ಕ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸವುಂಡು.<ref>"Axomiya is the major language spoken in Assam, and serves almost as a lingua franca among the different speech communities in the whole area." {{harvcol|Goswami|2003|pp=394}}</ref> ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ಉಂದು ಎಥ್ನೋಲಾಗ್‌ದ ಪ್ರಕಾರೊ 15 ದಶಲಕ್ಷೊಗು ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ಂಡ್.<ref name="SEAlang Library Ahom Lexicography">{{Cite web|url=http://sealang.net/ahom/|title=SEAlang Library Ahom Lexicography|website=sealang.net}}</ref> [[File:Assam 1951-te.svg|left|200px|ಅಸ್ಸಾಂ 1951]] ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಮೂಲೊದ ಪಿಡ್ಜಿನ್ ನೆಫಮೀಸ್ ಪನ್ಪುನ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಬದಲ್ಪುನ ಸಂಪರ್ಕ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್‌ನೆ.<ref>{{harvtxt|Masica|1993|p=5}}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗಾಮೀಸ್, ಅಸ್ಸಾಮಿ ಮೂಲೊದ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಬಾಸೆ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ಡ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಬಳಕೆಯಾತ್ಂಡ್. [[ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]ದ ರಂಗ್‌ಪುರ ಇಬಾಗೊದ ಕಮ್ತಾಪುರಿ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಕೂಚ್ ಬೆಹಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ್ ಅಸ್ಸಾಮಿಗ್ ಕೈತಲುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಬಾಸಿಕೆರಾದ್ ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗುರ್ತಿಸವೊನ್ಬೆರ್.<ref>"...Rajbangshi dialect of the Rangpur Division (Bangladesh), and the adjacent Indian Districts of Jalpaiguri and Cooch Behar, has been classed with Bengali because its speakers identify with the Bengali culture and literary language, although it is linguistically closer to Assamese." {{harv|Masica|1993|p=25}}</ref> ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ ಉಂದು 17 ನೇ ಶತಮಾನಡ್ದ್ ಅಹೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಆಸ್ತಾನೊ ಬಾಸೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್ಭಾ. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] nqzewlwmkv5k2inc7sdepdt3p1mgwo1 0 14812 364370 352218 2026-08-11T11:45:59Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364370 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆ | nativename = {{hlist|{{uninastaliq|کٲشُر}}|कॉशुर|{{Script|Shrd|𑆑𑆳𑆯𑆶𑆫𑇀}}}} | image = koshur.svg | imagesize = | imagecaption = (ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ದ್ ತಿರ್ತ್)"ಕೊಶುರ್" ಸಬ್ದೊ ಸಮಕಾಲೀನ <br>ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿಟ್, ಶಾರದಾ ಲಿಪಿಟ್ <br>ಬುಕ್ಕ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಟ್ | pronunciation = | states = [[ಭಾರತ]] ಬುಕ್ಕ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | region = [[ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಜಮ್ಮೂ ಬುಕ್ಕ ಕಾಶ್ಮೀರ,<ref name=e26/> <br>ಉತ್ತರದ ಆಝಾದ್ ಕಾಶ್ಮೀರ ಬಾಗೊ | ethnicity = [[ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಜನೊಕುಲು]] | speakers = ೭.೧ ಮಿಲಿಯನ್ | date = ೨೦೧೧ | ref = e26 | familycolor = ಇಂಡೊ ಯುರೋಪಿಯನ್ | fam2 = ಇಂಡೊ ಇರಾನಿಯನ್ | fam3 = ಇಂಡೊ ಆರ್ಯನ್ | fam4 = ದಾರ್ಡಿಕ್ | fam5 = ಪೂರ್ವ ದಾರ್ಡಿಕ್ | fam6 = ಕಾಶ್ಮೀರಿಕ್ | dia1 = ಕಿಶ್ತವಾರಿ, ಪೊಗುಲಿ<ref>{{Cite book |last=Mahapatra |first=B. P. |url=https://books.google.com/books?id=yU8nq-C6wnoC&dq=dialects+of+kashmiri+language&pg=PA269 |title=Constitutional languages |date=1989 |publisher=Presses Université Laval |isbn=978-2-7637-7186-1 |page=270 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Nicolaus |first=Peter |date=2015 |title=Residues of Ancient Beliefs among the Shin in the Gilgit-Division and Western Ladakh |url=https://www.jstor.org/stable/43899199 |journal=Iran & the Caucasus |volume=19 |issue=3 |pages=201–264 |doi=10.1163/1573384X-20150302 |jstor=43899199 |issn=1609-8498}}</ref> | script = {{bulleted list|ಅಧೀಕೃತ: ಸಮಕಾಲೀನ <br>ಪರ್ಸೋ ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿ<ref name="Mouton de Gruyter">{{cite book|url = https://archive.org/details/issuesinsociolin0000unse|url-access = registration|title = Sociolinguistics|year = 1977|publisher = Mouton de Gruyter| isbn=9789027977229 |access-date = 2009-08-30}}</ref><br />|ಬೇತೆ:ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತೆರ್ ಗಲಸುನ <br>ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ<ref name="Mouton de Gruyter"/><ref>{{cite web|title=Valley divide impacts Kashmiri, Pandit youth switch to Devnagari|url=http://archive.indianexpress.com/news/valley-divide-impacts-kashmiri-pandit-youth-switch-to-devnagari/472872/|publisher=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url =https://theprint.in/feature/theres-a-new-hindu-muslim-conflict-in-kashmir-this-time-over-one-language-two-scripts/964116/ |title =There's a new Hindu-Muslim conflict in Kashmir—this time over one language, two scripts |publisher =[[The Print]]|access-date =21 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taru |date=2016-10-22 |title=Pandits want official status for Kashmiri written in Devanagari script |url=https://sundayguardianlive.com/news/7044-pandits-want-official-status-kashmiri-written-devanagari-script |access-date=2023-07-27 |website=The Sunday Guardian Live |language=en-US |archivedate=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727005056/https://sundayguardianlive.com/news/7044-pandits-want-official-status-kashmiri-written-devanagari-script |url-status=dead }}</ref><br />|ಶಾರದಾ ಲಿಪಿ (ಪಿರಾಕ್‌ಡ್)<ref name="Mouton de Gruyter"/>}} | nation ={{flag|ಭಾರತ}} *ಜಮ್ಮೂ ಬುಕ್ಕ ಕಾಶ್ಮೀರ<ref>{{cite web|url = http://www.koshur.org/contents.html|title = Jammu, Kashmir & Ladakh: Ethno-linguistic areas |publisher = koshur.org |access-date = 2007-06-02}}</ref><ref>{{cite journal | title=The Jammu and Kashmir Official Languages Act, 2020 | website=India Code | date=26 September 2020 | url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15512?view_type=search&sam_handle=123456789/1362}}</ref> | iso1 = ks | iso2 = kas | iso3 = kas | glotto = kash1277 | glottorefname = Kashmiri | notice = }} [[File:Kashmir map.svg|thumb|365px|ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನ ಪ್ರದೇಸೊ]] '''ಕಾಶ್ಮೀರಿ''' (ಇಂಗ್ಲಿಸ್: /kæʃˈmɪəri/)<ref>Laurie Bauer, 2007, ''The Linguistics Student's Handbook'', Edinburgh</ref> ಅತ್ತಂಡ '''ಕೋಶುರ್''' (ಕಾಶ್ಮೀರಿ:كٲشُر) [[ಕಾಶ್ಮೀರ|ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಸೊದ]] ಸುಮಾರ್ 7 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾಶ್ಮೀರಿಲು ([[ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಲು|ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಡ್]]) ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರಡ್ ಪಾತೆರುನ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] ಗುಂಪುದ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆ.<ref>{{Cite web |title=Kashmiri language {{!}} Kashmiri language {{!}} Indo-Aryan, Dialects, Poetry {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Kashmiri-language |access-date=2023-07-26 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iUHfBQAAQBAJ&pg=PT895|title=The Indo-Aryan Languages|last=Jain|first=Danesh|last2=Cardona|first2=George|date=2007-07-26|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79710-2|pages=895|language=en}}</ref> 2011ನೆ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ]]ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಭಾರತೊದ ರಡ್ಡನೇ ವೇಗವಾದ್ ಬುಲೆಪುನ ಬಾಸೆಯಾದುಂಡು. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಟೆ(ಮಣಿಪುರಿ) ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಜನೆ ಸ್ತಾನೊಡು [[ಗುಜರಾತಿ ಬಾಸೆ|ಗುಜರಾತಿ]] ಬುಕ್ಕೊ ನಾಲನೇ ಸಾನೊಡು [[ಬಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆ]] ಉಂಡು.<ref>—{{Cite web |last= |first= |title=What census data reveals about use of Indian languages |url=https://www.deccanherald.com/india/what-census-data-reveals-about-use-of-indian-languages-738340.html |access-date=2023-11-16 |website=[[Deccan Herald]] |language=en}}</ref> ೨೦೨೦ನೇ ಇಸವಿಡ್, [[ಡೋಗ್ರಿ ಬಾಸೆ|ಡೋಗ್ರಿ]], [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ಉರ್ದು ಬಾಸೆ|ಉರ್ದು]] ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ದ ಒಟ್ಟುಗು ಕಾಶ್ಮೀ‌ರಿ ಬಾಸೆನ್ ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಮಾಲ್ಪುನ ಮಸೂದೆನ್ [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್]] ಅಂಗೀಕರಿಸಾಂಡ್.<ref>{{Cite news |date=23 September 2020 |title=Parliament passes Jammu and Kashmir Official Languages Bill, 2020 |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/parliament-passes-jammu-and-kashmir-official-languages-bill-2020/article32677107.ece}}</ref> ಸದ್ಯೊ ಭಾರತೊದ 22 ಅನುಸೂಚಿತ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆಲಾ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಿತಿ == ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊಡು ಸುಮಾರ್ 6.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಂದೊದ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="Census2011">{{Cite web |title=Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf |access-date=2 July 2018}}</ref> ಎಚ್ಚದ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆತಕುಲು [[ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಲು|ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ]] ಬುಕ್ಕೊ ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ನಿಲೆಯಾತೆರ್.<ref name="Koshur">{{Cite web |title=Koshur: An Introduction to Spoken Kashmiri |url=http://www.koshur.org/contents.html |access-date=2007-06-02 |publisher=Kashmir News Network: Language Section (koshur.org)}}</ref> ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಡ್ ಎಚ್ಚ ಸಂಕ್ಯೆಡುಲ್ಲೆರ್. == ಇಂದೆನ್ ತೂಲೆ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Kashmiri_language ಕಾಶ್ಮೀರಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ] * ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಕವಿಕ್ಲೆ ಪಟ್ಟಿ * "ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ" ಬೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜನೊಕ್ಲೆ ವಿಸಯೊಲೆ ಪಟ್ಟಿ * ಶಿನಾ ಬಾಸೆ * ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆತಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು == ಎಚ್ಚದ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಇಂದೆನ್ ತೂಲೆ == * [[:kn:ಕಾಶ್ಮೀರ|ಕಾಶ್ವೀರ]] * [[:kn:ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವ ಪಂಥ|ಕಾಶ್ಮೀರ ಸೈವ ಪಂತೊ]] * [[:kn:ಕಾಶ್ಮೀರದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|ಕಾಶ್ಮೀರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟ್]] * [[:kn:ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[:kn:ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಗಳು|ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಲು]] * [[:kn:ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಜನಾಂಗೀಯ ಉಚ್ಛಾಟನೆ|ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಿಂದೂಲೆನ ಜನಾಂಗೀಯ ಉಚ್ಚಾಟನೆ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}}  {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] 7kyq806gq3hzfp0kid8y5ire0d9il1q 4 14816 364421 189934 2026-08-11T11:54:12Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364421 wikitext text/x-wiki ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಡ್ ಪೊಸ ಬರವುದ ಬರೊ ತೋಜೊಂದುಂಡು ಪನ್ಪುನ ಕಾರಣೊಲಾ ದೀಡೊಂದು, ಅಂಚನೇ ಲೇಕನೊ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‍ದೊಟ್ಟುಗು ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಬೇತೆ ವಾಸೆದ ವಿಚಾರೊಲೆ ಪರಿಪುನು ಕೊನರೊಡು ಪನ್ಪುನ ಗೇನೊಡು ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು ಪನ್ಪುನ ನಿಲೆಟ್ ಲೇಕನೊ ಬರೆಯರ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದೆ. ಇಂದೆಟ್ ನಿಕ್ಲ್‌ಲಾ ಸೇರೊನೊಲಿ. ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಏತೋ ಸಾರೊ ಬಾಸೆಲುಲ್ಲೊ. ನಮೊನ ದೇಸೊಡೇ ಸಾರೊಗಟ್ಲೆ ಬಾಸೆಲು. ನಮೊನ ರಾಜ್ಯೊಡು, ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಇಂಚ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ ಸಾರೊಗಟ್ಲೆ ಲೇಕನೊಲೆ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡು. ಅವೆನ್ ಗಳಸ್‍ದ್ ನಂಕ್ ಬೋಡಾಪಿ ಲೆಕೊ ಎಡ್ಡೆ ಕ್ರಮೊಟು ಲೇಕನೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಕರಿನ ಡಿ.೧, ೨೦೨೩ಡ್ದ್ ಈ ಪೊಸ ಕಜ್ಜೊಗು ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದೆ. ನಿಕ್ಲ್‌ಲಾ ಬಲೆ. ಊಂದು ನಿರಂತರ ಬೇಲೆ. ಏಪ ಮುಗಿಪುಂಡು ಪನಿಯರ ಇದ್ದಿ. ಕುಸಿತ ಬೇಲೆಗ್ ಮುಗಿತ್ತಲೊ ಇದ್ದಿ. ಕೈ ಜೋಡಾಲೆ. == ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು ಲೇಕನೊಡು ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == # --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೦:೦೬, ೭ ದಸಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha Kunchadka|Lokesha Kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha Kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೦:೫೪, ೮ ದಸಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Durgaprasanna|Durgaprasanna]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Durgaprasanna|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೨:೧೯, ೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == ಲೇಕನೊ ಬರೆಯಿನಕುಲು ತಿರ್ತ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರಲೆ == ===[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]] ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ=== ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೨೩ಡ್ದ್ ಮಾರ್ಚ್ ೮, ೨೦೨೪ಗ್ ನೂದು ದಿನೊ. ೧೧೦ ಲೇಕನೊ. ==== ೧ ಡ್ದ್ ೧೧೦ ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ ==== # ೧.[[ಯಜುರ್ವೇದೊ]], ೨.[[ಬಲೂಚಿ ಬಾಸೆ]], ೩.[[ಬಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆ]], ‎ ೪.[[‎ಉರ್ದು ಬಾಸೆ]], ೫.[[ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆ]], ೬.[[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ]], ೭.[[ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆ]], ೮.‎[[ಬೋಡೊ ಬಾಸೆ]], ೯.[[ಮೈಥಿಲಿ ಬಾಸೆ]], ೧೦.[[ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]], ೧೧.[[ಸಿಂಧಿ ಬಾಸೆ]], ೧೨.[[ಡೋಗ್ರಿ ಬಾಸೆ]], ೧೩.[[ಗುಜರಾತಿ ಬಾಸೆ]], ೧೪.[[ಮೈತೇಯಿ ಬಾಸೆ]], ೧೫.[[ಪಂಜಾಬಿ ಬಾಸೆ]], ೧೬.[[ಸಂತಾಲಿ ಬಾಸೆ]], ೧೭.[[ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಬಾಸೆ]] ೧೮.[[ಹೋ ಬಾಸೆ]], ೧೯.[[ಅಂಗಿಕಾ ಬಾಸೆ]], ೨೦.[[ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು]], ೨೧.[[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್ ಬಾಸೆ]], ೨೨.[[ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ]], ೨೩.[[ಗಾರೊ ಬಾಸೆ]], ೨೪.[[ಕುಮಾವೋನಿ ಬಾಸೆ]], ೨೫.[[ಗುರುಂಗ್ ಬಾಸೆ]], ೨೬.[[ಖಾಸಿ ಬಾಸೆ]], ೨೭.[[ಕಮಾತಾಪುರಿ ಬಾಸೆ]], ೨೮.[[ಹೊಲಿಯ ಬಾಸೆ]], ೨೯.[[ಮೌಂಡದನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಬಾಸೆ]], ೩೦.[[ಸೋಲಿಗ ಬಾಸೆ]]. ೩೧.[[ಆಲು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]], ೩೨.[[ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]], ೩೩.[[ಕನ್ನಡೊದ ಉಪಬಾಸೆಲು]], ೩೪. [[ಬಡಗ ಬಾಸೆ]], ೩೫.[[ಜೇನು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]], ೩೬.[[ತೊದ ಬಾಸೆ]], ೩೭.[[ಕೊತ ಬಾಸೆ]], ೩೮.[[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ]], ೩೯.[[ಕುವಿ ಬಾಸೆ]], ೪೦.[[ಉರಳಿ ಬಾಸೆ]], ೪೧.[[ಇರುಳ ಬಾಸೆ]], ೪೨.[[ಎರವಲ್ಲನ್ ಬಾಸೆ]], ೪೩.[[ಮುದುಗ ಬಾಸೆ]], ೪೪.[[ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆ]], ೪೫.[[ಕೊಲಾಮಿ ಬಾಸೆ]], ೪೬.[[ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆ]], ೪೭.[[ಮಾಲ್ತೊ ಬಾಸೆ]], ೪೮.[[ಕುಯಿ ಬಾಸೆ]], ೪೯.[[ಬೆಳಾರಿ ಬಾಸೆ]], ೫೦.[[ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]], ೫೧.[[ಕೈಕಾಡಿ ಬಾಸೆ]], ೫೨.[[ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್ ಬಾಸೆ]], ೫೩.[[ಸಂಕೇತಿ ಬಾಸೆ]], ೫೪.[[ಮಲಸರ್ ಬಾಸೆ]], ೫೫.[[ಮಾಲಪಂದರಂ ಬಾಸೆ]], ೫೬.[[ಮನ್ನನ್ ಬಾಸೆ]], ೫೭.[[ಮುತುವನ್ ಬಾಸೆ]], ೫೮.[[ಪಾಲಿಯನ್ ಬಾಸೆ]],೫೯.[[ಪಟ್ಟಪು ಬಾಸೆ]], ೬೦.[[ಎರುಕಲ ಬಾಸೆ]], ೬೧.[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲು]], ೬೨.[[ಜೆಸೆರಿ ಬಾಸೆ]], ೬೩.[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]]. ೬೪.[[ಅಲ್ಲರ್ ಬಾಸೆ]], ೬೫.[[ಆಲ್ಟಾ (ಬಣ್ಣ)]], ೬೬.[[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ]], ೬೭.[[ಜುಡೋ-ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ]], ೬೮.[[ಸುರಿಯಾನಿ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ]], ೬೯.[[ಎರನಾಡನ್ ಬಾಸೆ]], ೭೦.[[ಕದರ್ ಬಾಸೆ]], ೭೧.[[ಕಣಿಕ್ಕರನ್ ಬಾಸೆ]], ೭೨.[[ಕುರಿಚಿಯ ಬಾಸೆ]], ೭೩.[[ಪನಿಯ ಬಾಸೆ]], ೭೪.[[ರಾವುಲಾ ಬಾಸೆ]], ೭೫.[[ವಯನಾಡ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಬಾಸೆ]], ೭೬.[[ಚೋಳನಾಯ್ಕನ್ ಬಾಸೆ]], ೭೭.[[ಕೊಯಾ ಬಾಸೆ]], ೭೮.[[ಮುರಿಯ ಬಾಸೆ]], ೭೯.[[ಮದಿಯಾ ಬಾಸೆ]], ೮೦.[[ಮಾಂಡ ಬಾಸೆ]], ೮೧.[[ಪೆಂಗೊ ಬಾಸೆ]], ೮೨.[[ಕೊಂಡೆಕೋರ್ ಬಾಸೆ]], ೮೩. [[ಒಲ್ಲರಿ ಬಾಸೆ]], ೮೪.[[ಖಿರ್ವಾರ್ ಬಾಸೆ]], ೮೫.[[ಕೊಂಡ ಬಾಸೆ]], ೮೬.[[ಬ್ರಾಹುಯಿ ಬಾಸೆ]], ೮೭.[[ಮೂಲ-ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]], ೮೮. [[ಕುಡಿಯ ಬಾಸೆ]], ೮೯.[[ಕಕ್ಕಳ ಬಾಸೆ]], ೯೦.[[ಕುಂಬಾರನ್ ಬಾಸೆ]], ೯೧.[[ಗುಜರಿ ಬಾಸೆ]], ೯೨.[[ಚೆಂಚು ಬಾಸೆ]], ೯೩.[[ಮನ್ನಾ-ದೋರ ಬಾಸೆ]], ೯೪.[[ವಡ್ಡರ್ ಬಾಸೆ]], ೯೫.[[ಮುಖ-ದೋರಾ ಬಾಸೆ]], ೯೬.[[ಪರ್ಧಾನ್ ಬಾಸೆ]], ೯೭.[[ನಾಗರ್ಚಾಲ್ ಬಾಸೆ]], ೯೮.[[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆಲು]], ೯೯.[[ಕಳನಾಡಿ ಬಾಸೆ]], ೧೦೦.[[ವಿಶಾವನ್ ಬಾಸೆ]], ೧೦೧.[[ಕುಂದುವಾಡಿ ಬಾಸೆ]], ೧೦೨.[[ಮಲಮುತನ್ ಬಾಸೆ]], ೧೦೩.[[ಮಲಂಕುರವನ ಬಾಸೆ]], ೧೦೪.[[ಮಲರಿಯನ್ ಬಾಸೆ]], ೧೦೫.[[ಮಲವೇದನ್ ಬಾಸೆ]], ೧೦೬.[[ಪಥಿಯಾ ಬಾಸೆ]], ೧೦೭.[[ಮುಳ್ಳು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]], ೧೦೮.[[ತಚನಾದನ್ ಬಾಸೆ]], ೧೦೯.[[ಉಲ್ಲಾಟಾನ್ ಬಾಸೆ]], ೧೧೦.[[ಖೋರ್ತಾ ಬಾಸೆ]] ===[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Durgaprasanna|ದುರ್ಗಾಪ್ರಸನ್ನ]] ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ=== ==== ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ ==== # ೧.[[ಲಡಾಖಿ ಬಾಸೆ]], ೨.[[ಜನವರಿ]] ೩.[[ಫೆಬ್ರವರಿ]] == ಸಂಪೊಲ್ತಿನ ಪೊಸ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಲು == ===[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ]] ಸಂಪೊಲ್ತಿನ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್‌ಲು=== ೧.[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಬೆಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆಲು]], ೨.[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆಲು]], ‎೩.[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಭಾರತೊದ ಸಾಂವಿಧಾನೊಡು ಮಾನಾದಿಗೆ ಪಡೆಯಿನ ಬಾಸೆಲು]], ೪.[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]], ೫. [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಕೇರಳೊದ ಬಾಸೆಲು]] == ಲೇಕನೊ ಬರೆಯರ ಕೊಂಡಿಲು == # [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] # [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಬೆಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆಲು]] # [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬಾಸೆಲು]] # [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]] # [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಕೇರಳೊದ ಬಾಸೆಲು]] # [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ಜನಪದ ನಲಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಯಲಾಟೊಲು]] # [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಬಾಸೆಲು]] == ಲೇಕನೊದ ಮೂಲೊ ಕೊಂಡಿಲು == # https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Languages_of_India # https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Bengali_language # https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Languages_of_Kashmir [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 09x354yg3xfjy6v7gdj5ykpguniuzhk 0 14867 364443 172967 2026-08-11T11:57:52Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364443 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:% of Native Bhojpuri Speakers.png|thumb|ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಪಾತೆರುನ ಸ್ತಳೀಯೆರೆ %]] '''ಭೋಜ್‌ಪುರಿ''' /'boʊdʒˈpʊəri/;{{Audio|hi-Bhojpuri.ogg|भोजपुरी}}[[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಭೋಜ್‌ಪುರ - ಪೂರ್ವಾಂಚಲ್ ಪ್ರದೇಸೊ ಬುಕ್ಕೊ [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳೊದ]] ತೇರೈ ಪ್ರದೇಸೊಗು ನೆರೆಕರೆತ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ]]. ಇಂದೆನ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಪಡ್ಡಾಯಿ [[ಬಿಹಾರ]], ಮೂಡಾಯಿ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಯುವ್ಯ [[ಜಾರ್ಖಂಡ್‌‌]]ಡ್ ಪಾತಗೆರುವೆರ್.<ref>{{cite web|title=Powering your products {{!}} Oxford Languages|url=https://languages.oup.com/products/|website=languages.oup.com}}</ref> ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿ ಇಂಡೋ ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಸುಮಾರ್ 5% ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಭೋಜ್‌ಪುರಿ, ಮಾಗದಿ ಪ್ರಾಕೃತದ ವಂಸಸ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಮೈಥಿಲಿ ಬಾಸೆ|ಮೈಥಿಲಿ]], [[ಮಗದಿ ಬಾಸೆ|ಮಾಗಾಹಿ]], [[ಬಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆ|ಬಾಂಗ್ಲಾ]], [[ಒಡಿಯಾ ಬಾಸೆ|ಒಡಿಯಾ]], [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]] ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಕೈತಲ್‌ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್.<ref>cite book|last1=Frawley|first1=William|title=International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=https://books.google.co.in/books?id=sl_dDVctycgC&dq=Bhojpuri+is+an+Eastern+Indo+Aryan+language&pg=PA481&redir_esc=y#v=onepage&q=Bhojpuri%20is%20an%20Eastern%20Indo%20Aryan%20language&f=false</ref> [[ಫಿಜಿ]], [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]], [[ಮಾರಿಷಸ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಸುರಿನಾಮ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೊಬಾಗೋಡ್]] ಉಂದು ಅಲ್ಪಸಂಕ್ಯಾತ ಬಾಸೆ.<ref name="ucla">[https://web.archive.org/web/20140225194746/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=133 Bhojpuri] {{Webarchive|date=25 February 2014}} Language Materials Project, University of California, Los Angeles, United States</ref> [[ಫಿಜಿ ಹಿಂದಿ|ಫಿಜಿ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಫಿಜಿ ಹಿಂದಿ]], ಇಂಡೋ-ಫಿಜಿಯನ್ನೆರ್ ಪಾತೆರುನ [[ಅವದಿ ಬಾಸೆ|ಅವದಿ]] ಬುಕ್ಕೊ ಭೋಜ್‌ಪುರಿದ ರೂಪಾಂತರೊ ಆತುಂಡು. ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, ಭೋಜ್‌ಪುರಿದ ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ರೂಪಾಂತರೊನು ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/hns/</ref> ಉಂದು [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಟೊಬೆಗೊ]] ಅತ್ತಂದೆ ಗಯಾನಾಡ್ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ದ್ ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಪ್ರಭಾವೊನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಸುರಿನಾಮ್‌ಡ್, ಸ್ರಾನನ್ ಟೊಂಗೊ ಕ್ರಿಯೋಲ್, ಸುರಿನಾಮಿಸ್ ಡಚ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ನ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಆದ್ ಪ್ರಬಾವಿಸಯಿನ ಬಾಸೆಲು. ಮಾರಿಷಸ್ ಬುಕ್ಕು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಡ್ ಬೇತೆ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ಉ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್, ಅಲ್ಲಪ ಅಯಿತ ಬಳಕೆ ಕಡಮೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯೊ == [[ಫೈಲ್:Badmash_Darpan_(cover).jpg|thumb|ತೇಗ್ ಅಲಿ ತೇಗ್ ಆರೆನ ಬದ್ಮಾಶ್ ದರ್ಪಣ್ ಕವರ್ ಪೇಜ್]] === ವಾರದ ದಿನೊಲು === {| class="wikitable" border="1" ! ತುಳು ! ಭೋಜ್‌ಪುರಿ (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ) ! ಭೋಜಪುರಿ (ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ) |- | ಐತಾರೊ | {{Lang|bho-Latn|Eitwaar}} | ಏತವಾರ |- | ಸೋಮಾರೊ | {{Lang|bho-Latn|Somaar}} | ಸೋಮಾರ್ |- | ಅಂಗಾರೆ | {{Lang|bho-Latn|Mangar}} | ಎಮ್.ಆರ್ |- | ಬುದಾರೊ | {{Lang|bho-Latn|Budhh}} | ಬುದ |- | ಗುರುವಾರೊ | {{Lang|bho-Latn|Biphey}} | ಬಿಯಾಫೆ |- | ಶುಕ್ರವಾರೊ | {{Lang|bho-Latn|Sook}} | ಸೂಕ್ |- | ಶನಿಯಾರೊ | {{Lang|bho-Latn|Sanichar}} | ಸನಿಚರ್ |} ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist|em30}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುಬಾಸೆ]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 1u2hk08wd3xbzdw6lg2690hne7pu59g 0 14881 364441 353916 2026-08-11T11:57:30Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364441 wikitext text/x-wiki {{Infobox country languages | country = ಭಾರತ | official = {{Plainlist| * [[Assamese language|Assamese]] * [[Bengali language|Bengali]] * [[Bodo language|Bodo]] * [[Dogri]] * [[English language|English]]<ref name="constitution1"/><ref name="governmentministry1" /><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-gFHBAAAQBAJ|title=Language, Culture, and Society: An Introduction to Linguistic Anthropology|first1=Zdenek|last1=Salzmann|first2=James|last2=Stanlaw|first3=Nobuko|last3=Adachi|date=8 July 2014|publisher=Westview Press|isbn=9780813349558|via=Google Books}}</ref> * [[Gujarati language|Gujarati]] * [[Hindi]]<ref name="constitution1"/><ref>{{cite web|url=http://www.archive.india.gov.in/knowindia/profile.php?id=33|title=Official Language&nbsp;– The Union -Profile&nbsp;– Know India: National Portal of India|website=Archive.india.gov.in|access-date=28 December 2017}}</ref> * [[Kannada]] * [[Kashmiri language|Kashmiri]] * [[Konkani]] * [[Maithili language|Maithili]] * [[Malayalam]] * [[Marathi language|Marathi]] * [[Meitei language|Meitei]] * [[Nepali language|Nepali]] * [[Odia language|Odia]] * [[Punjabi language|Punjabi]] * [[Sanskrit]] * [[Santali language|Santali]] * [[Sindhi language|Sindhi]] * [[Tamil language|Tamil]] * [[Telugu language|Telugu]] * [[Urdu]] (total of official languages: 23, including 22 [[Eighth Schedule to the Constitution of India|8th Schedule]] languages and additional official language, English)}} | sign = {{Plainlist| * [[Indo-Pakistani Sign Language]] * [[Alipur Sign Language]] * [[Naga Sign Language]] (extinct) }} | image = South Asian Language Families.jpg | caption = {{Plainlist| * Language families of the [[Indian subcontinent]]; * [[Nihali]], [[Kusunda language|Kusunda]] and [[Thai languages]] are not shown. }} | regional = | indigenous = | minority = | immigrant = <!--Please don't put too many languages here--> | keyboard = [[QWERTY]] and [[InScript keyboard]] | keyboard image = [[File:KB United Kingdom.svg|200px]]<br/>[[File:Gujarati InScript Keyboard Layout.jpg|200px]] }} [[ಭಾರತ|ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯೊಡು]] ಪಾತೆರುನ [[ಬಾಸೆ]]ಲು ದಿಂಜ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಂಬೊಲೆಗ್ ಸೇರ್ದೊ, ಅಯಿಟ್ ಪ್ರಮುಕವಾಯಿನವು 78.05% ಭಾರತೀಯೆರ್ ಪಾತೆರುನ [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು]] ಬುಕ್ಕೊ 19.64% ಭಾರತೀಯೆರ್ ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]],<ref name="EBCIndoAryanLanguages">{{Cite web |title=Indo-Aryan languages |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/286348/Indo-Aryan-languages |access-date=10 December 2014 |website=Encyclopædia Britannica Online}}</ref><ref name="EBCDravidianLanguages">{{Cite web |title=Hindi languages |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/171083/Dravidian-languages |access-date=10 December 2014 |website=Encyclopædia Britannica Online}}</ref> ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಬಾಸೆಲುಲಾ ಕೆಲವೊರೊ ಒಟ್ಟೂಗೆ ಇಪ್ಪುವೊ. ಇಂದೆನ್ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Kak|first=Subhash|title=Indic Language Families and Indo-European|url=https://www.academia.edu/45150016|journal=Yavanika|date=January 1996|quote=The Indic family has the sub-families of North Indian and Dravidian}}</ref><ref>{{Citation|last=Reynolds|first=Mike|title=Indic languages|date=2007|url=https://www.cambridge.org/core/books/language-in-the-british-isles/indic-languages/8343FABC094E91986DBD68A492FFEA1B|journal=Language in the British Isles|pages=293–307|editor-last=Britain|editor-first=David|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79488-6|access-date=2021-10-04|last2=Verma|first2=Mahendra}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kak|first=Subhash|title=On The Classification Of Indic Languages|url=https://www.ece.lsu.edu/kak/indic.pdf|journal=Louisiana State University}}</ref> ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಒರಿನ 2.31% ಜನೊ ಪಾರೆರುನ ಬಾಸೆಲು [[ಆಸ್ಟ್ರೋಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು|ಆಸ್ಟ್ರೋಏಷ್ಯಾಟಿಕ್]], [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಬಾಸೆಲು|ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]], [[ತಾಯ್-ಕಡಾಯ್ ಬಾಸೆಲು|ತೈ-ಕಡೈ]] ಬುಕ್ಕೊ ವಂತೆ ಬೇತೆ ಎಲ್ಯ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಂಬೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗ್ ಸೇರ್ದೊ. ಪೀಪಲ್ಸ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ]] (840) ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಸೆಗಳನ್ನು (780) ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Seetharaman |first=G. |date=13 August 2017 |title=Seven decades after Independence, many small languages in India face extinction threat |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/seven-decades-after-independence-many-small-languages-in-india-facing-extinction-threat/articleshow/60038323.cms}}</ref> ಎಥ್ನೋಲಾಗ್ 456 ರ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="ethnologue_world">{{Cite web |date=22 May 2019 |title=What countries have the most languages? |url=https://www.ethnologue.com/guides/countries-most-languages |website=Ethnologue}}</ref> [[ಭಾರತದ ಸಂವಿದಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿದಾನೊದ]] 343ನೇ ವಿದಿ ಯೂನಿಯನ್‌ದ [[ರಾಜಬಾಸೆ|ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ]] [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] ಲಿಪಿಡ್ [[ಹಿಂದಿ]] ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪುಂಡು, 1947ಡ್ದ್ 15 ವರ್ಸೊ ಕಾಲೊ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ನ್]] ಅದಿಕೃತ ಬಳಕೆ ದುಂಬರಿಪುಂಡು. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಾಂವಿದಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ, [[:en:wikisource:Official Languages Act, 1963|ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆಲೆ ಕಾಯ್ದೆ, 1963]]ಡ್ ಶಾಸನೊನು ಬದಲ್ಪಿಯರ ನಿಗಂಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಮುಟ್ಟ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರೊಡ್]] ಹಿಂದಿದೊಟ್ಟುಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ನ್ ದುಂಬರಿಪಿಯರ ಅವಕಾಸೊ ಮಾಲ್ತ್‌ಕೊರ್ಂಡ್.<ref name="governmentministry1">{{Cite web |title=Official Language Act {{!}} Government of India, Ministry of Electronics and Information Technology |url=http://meity.gov.in/content/official-language-act |access-date=2017-01-24 |website=meity.gov.in |language=en}}</ref> ಒಕ್ಕೂಟೊದ ಅದಿಕೃತ ಉದ್ದೇಸೊಗಾದ್ ಗಳಸೊಡಾಯಿನ ಅಂಕಿಲೆ ರೂಪೊ ಪಂಡ "ಭಾರತೊದ ಅಂಕಿಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೂಪೊ",<ref>{{Cite news |last=Aadithiyan |first=Kavin |date=10 November 2016 |title=Notes and Numbers: How the New Currency May Resurrect an Old Language Debate |url=https://thewire.in/politics/of-notes-and-numbers-how-the-new-currency-may-resurrect-the-language-debate |access-date=5 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=Article 343 in The Constitution Of India 1949 |url=https://indiankanoon.org/doc/379861/ |access-date=5 March 2020}}</ref> ಇಂದೆನ್ ಎಚ್ಚದ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಪಾತೆರುನ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಅರೇಬಿಕ್ ಅಂಕಿಲುಂದು ಉಲ್ಲೇಕೊ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="constitution1">{{Cite web |title=Constitution of India |url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402064301/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm |archive-date=2 April 2012 |access-date=21 March 2012}}</ref> ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಲೆ ಹೊರತಾದ್, ಹಿಂದಿ ಭಾರತೊದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಬಾಸೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸೆ]] ಅತ್ತ್; [[ಭಾರತದ ಸಂವಿದಾನ|ಭಾರತೊದ ಸಂವಿದಾನೊ]] ಒವ್ವೇ ಬಾಸೆಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸೆದ ಸ್ತಾನಮಾನೊನುದ ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರ್ತ್‌ಜಿ.<ref name="National">{{Cite news |last=Khan |first=Saeed |date=25 January 2010 |title=There's no national language in India: Gujarat High Court |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Theres-no-national-language-in-India-Gujarat-High-Court/articleshow/5496231.cms |access-date=5 May 2014}}</ref><ref name="PTI">{{Cite web |last=Press Trust of India |date=25 January 2010 |title=Hindi, not a national language: Court |url=http://www.thehindu.com/news/national/hindi-not-a-national-language-court/article94695.ece |access-date=23 December 2014 |website=The Hindu |location=Ahmedabad}}</ref> ಭಾರತೊದ್ ಸಂವಿದಾನೊದ ಎನ್ಮನೆ ಸೆಡ್ಯೂಲ್‌ದ 22 ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಲ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ''ಅನುಸೂಚಿತೊ'' ಬಾಸೆಲುಂದು ಉಲ್ಲೇಕೊ ಆತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾನ್ಯತೆ, ಸ್ತಾನಮಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅದಿಕೃತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊನು ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಜತೆಟ್, ಭಾರತೊ ಸರ್ಕಾರೊ [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಒರಿಯಾ|ಒಡಿಯಾ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ತಮಿಳು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತೆಲುಗು]] ಬಾಸೆಲೆಗ್ ''ಶಾಸ್ತ್ರೀಯೊ ಬಾಸೆದ'' ವಿಶಿಷ್ಟತೆನ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸೊಸಂತ್ರೊ ಸೊಬಾವೊನ್ ಹೊಂದ್‌ನ ಬಾಸೆಲೆಗ್ [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಸೆಗಳು|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷಾ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು.]] 2001ದ ಭಾರತೊದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಭಾರತೊ 122 ಪ್ರಮುಕ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ 1599 ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಡಲಾ ಬೇತೆ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಅಂಕಿಅಂಸೊಲು ಬದಲಾಂಡಲಾ ಸುರುಕ್ಕಾದ್ "ಬಾಸೆ" ಬುಕ್ಕೊ "ಉಪಬಾಸೆ" ಪದೊಲೆ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನೊದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಡ್ಡ್ 2001ನೆ ಜನಗಣತಿ ಒಂಜಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ನೆರೆತ ಬಾಸೆತಕುಲು ಪಾತೆರುನ 30 ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ 10,000ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ 122 ಬಾಸೆಲೆನ್ ದಾಕಲಿಸದ್ಂಡ್.<ref name="Census2001">{{Cite web |title=Census Data 2001 : General Note |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/gen_note.html |access-date=11 December 2014 |publisher=Census of India}}</ref> [[ಭಾರತೊದ ಇತಿಯಾಸೊ]]ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಸಂಪರ್ಕೊ ಬಾಸೆಲು ಪ್ರಮುಕೊ ಪಾತ್ರೊನು ವಹಿಸದೊ; ಒಂಜಿ [[ಪಾರ್ಸಿ ಬಾಸೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] <ref name="KachruKachru2008">{{Cite book|title=Language in South Asia|last=Abidi|first=S.A.H.|last2=Gargesh|first2=Ravinder|publisher=Cambridge University Press|others=Kachru, Yamuna & Sridhar, S.N.|year=2008|isbn=978-0-521-78141-1|editor-last=Kachru, Braj B.|pages=103–120|chapter=4. Persian in South Asia|chapter-url=https://books.google.com/books?id=89aPZJ3qCD4C&pg=PA106}}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ನಾನೊಂಜಿ [[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ]] <ref name="contact-lingo">Bhatia, Tej K and William C. Ritchie. (2006) Bilingualism in South Asia. In: Handbook of Bilingualism, pp. 780-807. Oxford: Blackwell Publishing</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ]] [[ಪಾರ್ಸಿ ಬಾಸೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಬಾಸೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಬ್ರಿಟಿಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗಕ್ ಮುಟ್ಟ ದಿಂಜ ಶತಮಾನ ಮುಟ್ಟ [[ರಾಜಬಾಸೆ|ಆಡಳ್ತೆ ಬಾಸೆಯಾದ್]] ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಪಾಂಡ್.<ref>{{Cite news |date=7 January 2012 |title=Decline of Farsi language&nbsp;– The Times of India |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Decline-of-Farsi-language/articleshow/11395425.cms |access-date=2015-10-26}}</ref> ಭಾರತೊಡು ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಪ್ರಮುಕ ಬಾಸೆಯಾದ್ ದುಂಬರಿಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರೊದ ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಲೊಡ್ ಗಳಸ್‌ದೆರ್. ಉಂದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊಡ್]] ಎಚ್ಚದ ಸಂಕ್ಯೆದ ಸುರುತ-ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಹೊಂದ್‍ನ [[ಹಿಂದಿ]],<ref>{{Cite news |date=28 June 2018 |title=Hindi mother tongue of 44% in India, Bangla second most spoken&nbsp;– The Times of India |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/hindi-mother-tongue-of-44-in-india-bangla-second-most-spoken/articleshow/64755458.cms |access-date=2021-11-06}}</ref> [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಬಡೆಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ]] ಬುಕ್ಕೊ ಮದ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ಮಸ್ತ್ ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸವುಂಡು. ಆಂಲಾ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ]] ಹಿಂದಿನ್ ತುಂಬುಡುನ ಬಗೆಟ್ ಕಳವಳೊ ಆತ್ಂಡ್, ಮುಕ್ಯವಾದ್ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ <ref name="nehru1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=R5upQgAACAAJ|title=The question of language: Issue 6 of Congress political and economic studies|last=Nehru|first=Jawaharlal|last2=Gandhi|first2=Mohandas|publisher=K. M. Ashraf|year=1937|author-link=Jawaharlal Nehru}}</ref><ref name="Hardgrave1965">{{Cite book|title=The Riots in Tamilnad: Problems and Prospects of India's Language Crisis|last=Hardgrave, Robert L.|date=August 1965|publisher=University of California Press|series=Asian Survey}}</ref> ಅಂಚನೆ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಪಂಜಾಬ್]] ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಹಿಂದಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಹಿಂದಿದ ಬಗೆಟ್ ಕಳವಳೊ ತೋಜಾಯರ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Maharashtra to join 'anti&nbsp;– Hindi' stir at Bengaluru |url=https://www.nagpurtoday.in/maharashtra-to-join-anti-hindi-stir-at-bengaluru/08031021,%20https://www.nagpurtoday.in/maharashtra-to-join-anti-hindi-stir-at-bengaluru/08031021 |website=www.nagpurtoday.in}}</ref> [[ಬಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ]] ಮೂಡಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಈಶಾನ್ಯೊ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಗಣನೀಯೊ ಪ್ರಮಾಣೊದ ಬಾಸಿಕೆರೆನ್ ಹೊಂದ್‌ನ ದೇಸೊದ ರಡ್ಡನೇ ಮಲ್ಲ ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ತಮಾಲ್ತೊನುನ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್. ತೆನ್ಕಾಯಿ-ಪಡ್ಡೋಯಿ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಗಣನೀಯೊ ಪ್ರಮಾಣೊದ ಬಾಸಿಕೆರೆನ್ ಹೊಂದ್‌ನ [[ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ|ಮರಾಠಿಲಾ]] ದೇಸೊಡು ಮೂಜನೆ ದಿಂಜ ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ತೊ ಮಲ್ತೊನುನ ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |title=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ |access-date=2015-10-25 |website=www.cia.gov |archivedate=2021-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ]] ಬಾಸೆಲು [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬೊಡ್ದ್]] ಬತ್ತಿನವು. ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು ಭಾರತೊದ ಉಪಕಂಡೊಗು ಕೈತಲಾತ್ಂಡ್.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=y88nzRtTNUAC|title=India: The Ancient Past: A History of the Indian Sub-Continent from C. 7000 BC to AD 1200|last=Avari|first=Burjor|date=2007-06-11|publisher=Routledge|isbn=9781134251629|language=en}}</ref> 4 ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನೊದ ಬಿಸಿಇ ಡ್ [[ಮೂಲ-ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ|ಪ್ರೊಟೊ-ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]ಲೆನ್ ಭಾರತೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಯರಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ 3ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನೊದ ಬಿಸಿಇ ಡ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ಸಾಕೆಲಾದ್ ವಿಬಿಜನೆ ಸುರುವಾಂಡ್.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vhB60gYvnLgC|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Languages|last=Andronov|first=Mikhail Sergeevich|date=2003-01-01|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=9783447044554|pages=299|language=en}}</ref> ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ನಾಲ್ ಗುಂಪಾದ್ ವಿಬಾಗಿಸದೆರ್: ಉತ್ತರ, ಮದ್ಯೊ (ಕೊಲಾಮಿ-ಪರ್ಜಿ), ದಕ್ಷಿಣ-ಮದ್ಯೊ (ತೆಲುಗು-ಕುಯಿ), ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ (ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ).<ref>{{Cite book|title=The Dravidian Languages|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=0521771110|pages=19–20}}</ref> ಇಂಡೋ- [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕುಟುಂಬೊದ]] [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] ಶಾಕೆಡ್ದ್ [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ]] ಬಾಸೆಲು ಪರತ್ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್‌ಡ್ದ್ ಮದ್ಯೊ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ [[ಪ್ರಾಕೃತ ಬಾಸೆ|ಪ್ರಾಕೃತ]] ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮದ್ಯಯುಗೊದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ|ಅಪಭ್ರಂಸೊದ]] ಮೂಲಕ ವಿಕಸನ ಆತ್ಂಡ್. ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು ಮೂಜಿ ಹಂತೊಡ್ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿದಯಿ ಬತ್ತ್‌ನವು&nbsp;- ಪಿರಾಕ್‍ದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ (1500 ಬಿಸಿಇಡ್ದ್ 600 ಬಿಸಿಇ), ಮದ್ಯೊ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಹಂತೊ (600 ಬಿಸಿಇ ಬುಕ್ಕೊ 1000 ಬಿಸಿಇ), ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ (1000 ಬಿಸಿಇ ಬುಕ್ಕೊ 1300 ಬಿಸಿಇ ನಡುಟು). ಆದುನಿಕ ಉತ್ತರ ಭಾರತೊದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸಸೆಲು ಪೊಸ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಯುಗಟ್ ಬಿನ್ನೊ, ಗುರ್ತಿಸವುನ ಬಾಸೆಲಾದ್ ವಿಕಸನೊ ಆತ್ಂಡ್.<ref name="Kachru2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ooH5VfLTQEQC|title=Hindi|last=Kachru|first=Yamuna|date=1 January 2006|publisher=John Benjamins Publishing|isbn=90-272-3812-X|series=London Oriental and African language library|page=1}}</ref> ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತೊಡು, [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಬಾಸೆಲು|ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] ಬಾಸೆಲೆಡ್, ಮೈಟಿ ಬಾಸೆ (ಅದಿಕೃತವಾದ್ ಮಣಿಪುರಿ ಬಾಸೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಮಣಿಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಆಸ್ತಾನೊ ಬಾಸೆಯಾದ್ (ಮೈಟಿ) ಮಣಿಪುರನ್ ಭಾರತೊದ ಗಣರಾಜ್ಯೊದ ಆಡಳಿತೊಗ್ ಸಾರವುನ ದುಂಬು ದರ್ಬಾರ್ ಅದಿವೇಸನೊಲೆ ಸುರು ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಯೊಡು ಇಂದೆನ್ ಗೌರವಿಸಯೆರ್. [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ [[ಸುನೀತಿ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿ]] ಸೇರೊಂದು ದಿಂಜ ಪುದರ್ದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆ ಪ್ರಕಾರೊ ಇಂದೆತ ಅಸ್ತಿತ್ವೊದ ಇತಿಯಾಸೊ 1500 ಡ್ದ್ 2000 ವರ್ಸೊ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC&dq=manipuri+court+language&pg=PA290|title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization|last=Sanajaoba|first=Naorem|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-853-2|pages=290|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zkguECp3vKEC&dq=manipuri+court+language&pg=PA149|title=Encyclopaedia of Scheduled Tribes in India: In Five Volume|last=Mohanty|first=P. K.|date=2006|publisher=|isbn=978-81-8205-052-5|pages=149|language=en}}</ref> ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಸೊಸಂತ್ರೊ ಯಾಯಿ ಮಣಿಪುರೊದ "ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯೊ ಸಂವಿದಾನೊದ ಕಾಯಿದೆ, 1947" ಪ್ರಕಾರೊ, ಮಣಿಪುರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‌ನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಆಸ್ತಾನೊ ಬಾಸೆಲಾದ್ ಮಾಲ್ಪೊಡಾಂಡ್ (ಭಾರತೊದ ಗಣರಾಜ್ಯೊಗ್ ಸೇರುನ ಸುರುಟು).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO-vtI8NuxIC&dq=manipuri+court+language&pg=PA369|title=Manipur: Treatise & Documents|last=Sanajaoba|first=Naorem|date=1993|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-399-5|pages=369|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO-vtI8NuxIC&dq=manipuri+court+language&pg=PA255|title=Manipur: Treatise & Documents|last=Sanajaoba|first=Naorem|date=1993|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-399-5|pages=255|language=en}}</ref> [[ಪಾರ್ಸಿ ಬಾಸೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]],ಅತ್ತಂಡ ''ಪಾರ್ಸಿ'', ಘಜ್ನಾವಿಡ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್‌ದ ತುರ್ಕೊ-ಆಫ್ಘಾನ್ ರಾಜವಂಸೊಲೆನ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಭಾರತೊಗು ಕೊನರೊಡಾಂಡ್. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಪರ್ಷಿಯೀಕರಣ ಆದ್ ಅಕುಲು, ಬುಕ್ಕೊದ ಮೊಘಲ್ ರಾಜವಂಸೊದ (ಟರ್ಕೊ-ಮಂಗೋಲ್ ಮೂಲೊದ) ಸಂಯೋಜನೆದೊಟ್ಟುಗೆ, 500 ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಕಾಲೊ ಈ ಪ್ರದೇಸೊದ ಕಲೆ, ಇತಿಯಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಆಯೆರ್, ಇಂದೆತ ಪರಿಣಾಮವಾದ್ ದಿಂಜ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಶಾಬ್ದಿಕವಾದ್ ಪರ್ಷಿಯೀಕರಣ ಆಯೊ. 1837ಡ್, ಬ್ರಿಟಿಸೆರ್ ಆಡಳಿತೊದ ಉದ್ದೇಸೊಗಾದ್ ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿಡ್ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿನ್ ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿಡ್ ಬದಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 19ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಹಿಂದಿ ಚಳುವಳಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಬ್ದಕೋಸೊನು ಸಂಸ್ಕೃತೊದ ಉತ್ಪನ್ನೊನು ಬದಲ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಡಳ್ತೆದ ಉದ್ದೇಸೊಗಾದ್ ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿದ ಬಳಕೆನ್ ದೇವನಾಗರಿದೊಟ್ಟುಗೆ ಬದಲ್ತ್ಂಡ್ ಅತ್ತಂಡ ಸೇರವಾವೊಂಡ್.<ref name="KachruKachru2008"/><ref name="Brass2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SylBHS8IJAUC&pg=PA129|title=Language, Religion and Politics in North India|last=Brass|first=Paul R.|publisher=iUniverse|year=2005|isbn=978-0-595-34394-2|page=129}}</ref> ಉತ್ತರ ಭಾರತೊದ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಬಾಸೆಲು ಬಿನ್ನೊ ಪ್ರಬಾವೊಲೆನ್ ಹೊಂದಿತ್ತೊ. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಅರಬ್ಬೀ ಬಾಸೆ|ಅರೇಬಿಕ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಪಾರ್ಸಿ ಬಾಸೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ಬಲವಾದ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಬಾಸೆದ ರೆಜಿಸ್ಟರ್‌ಲಾದ್ [[ಹಿಂದಿ|ಆದುನಿಕ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಹಿಂದಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಉರ್ದೂ|ಮಾಡರ್ನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಉರ್ದು]] ಪಿದಯಿ ಬರಿಯರ ಕಾರಣೊ ಆಂಡ್. ನಾನೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ [[ಬಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆ|ಬಾಂಗ್ಲಾ]] ಅಯಿತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರ್‌ಲೆನ್ ಒರಿತೊಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಷಿಯನ್, ಇಂಗ್ಲಿಸ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ವಿದೇಶಿ ಬಾಸೆಲೆ ಪದೊಕ್ಲೆ ಅಯಿತ ಸಬ್ದಕೋಸನ್ ಎಚ್ಚ ವಿಸ್ತರಸಂಡ್.<ref name="KulshreshthaMathur2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xHmARyhRoNYC&pg=PA16|title=Dialect Accent Features for Establishing Speaker Identity: A Case Study|last=Kulshreshtha|first=Manisha|last2=Mathur|first2=Ramkumar|date=24 March 2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4614-1137-6|page=16}}</ref><ref name="nunley1999">{{Citation|title=The Cultural Landscape an Introduction to Human Geography|last=Robert E. Nunley|last2=Severin M. Roberts|last3=George W. Wubrick|last4=Daniel L. Roy|year=1999|isbn=0-13-080180-1|publisher=Prentice Hall|url=https://books.google.com/books?id=7wQAOGMJOqIC|quote=''... Hindustani is the basis for both languages...''}}</ref> === ಭಾರತೊದ 2011ನೆ ಜನಗಣತಿ === {| class="wikitable sortable" |+ಭಾರತೊಡು ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆಡ್ದ್ ಸುರುತ, ರಡ್ಡನೆತ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಜನೆತ ಬಾಸೆಲು (2011 ಜನಗಣತಿ) ! ಬಾಸೆ ! ಒಂಜನೆ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು <ref>Census of India: Comparative speaker's strength of Scheduled Languages-1951, 1961, 1971, 1981, 1991, 2001 and 2011 (Report). Archived on 27 June 2018.</ref> ! ಒಂಜನೆ ಬಾಸೆ ಶೇಕಡಾವಾರ್ ಬಾಸಿಕೆರ್ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಕ್ಯೆ ! ರಡ್ಡನೆ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು (ಮಿಲಿಯನ್) ! ಮೂಜನೆ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು (ಮಿಲಿಯನ್) ! ಒಟ್ಟು ಪಾತೆರುನಕುಲು (ಮಿಲಿಯನ್) <ref>{{Cite web |title=How many Indians can you talk to? |url=https://www.hindustantimes.com/static/iframes/language_probability_interactive/index.html |website=www.hindustantimes.com |accessdate=2023-12-19 |archivedate=2019-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216113014/https://www.hindustantimes.com/static/iframes/language_probability_interactive/index.html |url-status=dead }}</ref> ! ಒಟ್ಟು ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗಳು ಒಟ್ಟು ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref name="fulllangdatacensus 2011">{{Cite web |date=22 November 2018 |title=How languages intersect in India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html |publisher=Hindustan Times}}</ref> |- | [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ|ಹಿಂದಿ]] | 528,347,193 | 43.63 | 139 | 24 | 692 | 57.1 |- | [[ಬಂಗಾಳಿ ಬಾಸೆ|ಬೆಂಗಾಳಿ]] | 97,237,669 | 8.30 | 9 | 1 | 107 | 8.9 |- | [[ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ|ಮರಾಠಿ]] | 83,026,680 | 6.86 | 13 | 3 | 99 | 8.2 |- | [[ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ|ತೆಲುಗು]] | 81,127,740 | 6.70 | 12 | 1 | 95 | 7.8 |- | [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] | 69,026,881 | 5.70 | 7 | 1 | 77 | 6.3 |- | [[ಗುಜರಾತಿ ಬಾಸೆ|ಗುಜರಾತಿ]] | 55,492,554 | 4.58 | 4 | 1 | 60 | 5.0 |- | [[ಉರ್ದೂಬಾಸೆ|ಉರ್ದು]] | 50,772,631 | 4.19 | 11 | 1 | 63 | 5.2 |- | [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]] | 43,706,512 | 3.61 | 14 | 1 | 59 | 4.9 |- | [[ಒರಿಯಾ ಬಾಸೆ|ಒಡಿಯಾ]] | 37,521,324 | 3.10 | 5 | 0.03 | 43 | 3.5 |- | [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] | 34,838,819 | 2.88 | 0.05 | 0.02 | 36 | 2.9 |- | [[ಪಂಜಾಬಿ ಬಾಸೆ|ಪಂಜಾಬಿ]] | 33,124,726 | 2.74 | 0.03 | 0.003 | 36 | 3.0 |- | [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]] | 15,311,351 | 1.26 | 7.48 | 0.74 | 24 | 2.0 |- | [[ಮೈಥಿಲಿ ಬಾಸೆ|ಮೈಥಿಲಿ]] | 13,583,464 | 1.12 | 0.03 | 0.003 | 14 | 1.2 |- | [[ಮೈತೇಯಿ ಬಾಸೆ|ಮೈತೇಯಿ]](ಮಣಿಪುರಿ) | 1,761,079 | 0.15 | 0.4 | 0.04 | 2.25 | 0.2 |- | [[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ|ಇಂಗ್ಲಿಸ್]] | 259,678 | 0.02 | 83 | 46 | 129 | 10.6 |- | [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತೊ]] | 24,821 | 0.00185 | 0.01 | 0.003 | 0.025 | 0.002 |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] n5fhnkv4eewsiathkob2ok9j55pyz5y 0 14886 364403 211595 2026-08-11T11:50:06Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364403 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ | nativename = {{lang|hne-Deva|छत्तीसगढ़ी}} | states = [[ಭಾರತ]] | region = [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಒಡಿಶಾ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪಾತೆರುನ ಅಲ್ಪಸಂಕ್ಯಾತೆರ್ | nation = [[ಭಾರತ]] * [[ಛತ್ತೀಸ್‌‍ಘಡ್]] (ಎಚ್ಚಾದ್)<ref>{{Cite web |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/12800/1/the_chhattisgarh_official_language_act%2c_1957_no._5_of_1958%2c_date_24.01.1958.pdf |title=The Chhattisgarh Official Language (Amendment) Act, 2007 |publisher=indiacode.nic.in |year=2008 |access-date=25 December 2022 }}</ref> | speakers = 18 ಮಿಲಿಯನ್, [[ಸುರ್ಗುಜಿಯಾ ಉಪಬಾಸೆ|ಸುರ್ಗುಜಿಯಾ]] ಸೇರ್ನಂಚ ಒಂತೆ ಲೆಕ್ಕೊ | date = 2011 ಜನಗಣತಿ | speakers2 = (ಎಚ್ಚಾದ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ್ ಹಿಂದಿ ಅಡಿಡ್ ಲೆಕ್ಕೊಗು ದೆತೊನುನೆ) | ref = <ref>16.25 million for Chhattisgarhi and 1.74 million for Surgujia.</ref> | familycolor = ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ | fam2 = [[ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್]] | fam3 = [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] | fam4 = [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಕೇಂದ್ರ ವಲಯ]] | fam5 = [[ಪೂರ್ವ ಹಿಂದಿ]] | script = [[ದೇವನಾಗರಿ]] | dia1 = [[ಸುರ್ಗುಜಿಯಾ ಉಪಬಾಸೆ|ಸುರ್ಗುಜಿಯಾ]] | lc1 = hne | ld1 = ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢಿ | lc2 = sgj | ld2 = [[ಸುರ್ಗುಜಿಯಾ ಉಪಬಾಸೆ|ಸುರ್ಗುಜಿಯಾ]] | lingua = 59-AAF-ta | glotto = chha1249 | glottorefname = ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢಿ | image = Chhattisgarhi language.svg | imagecaption = "ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢಿ" ಪನ್ಪುನ ಪದೊನು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆತ್‍ನೆ | imagescale = }} '''ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢಿ''' (छत्तीसगढ़ी) [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಸೊ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು]] ಸುಮಾರ್ 16.25 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಪಾರೆರುನ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] ಬಾಸೆ ಆದುಂಡು.<ref>Cite web |title=Languages of Chhattisgarh |url=http://www.chhattisgarhtourism.co.in/languages-of-chhattisgarh.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412024750/http://chhattisgarhtourism.co.in:80/languages-of-chhattisgarh.html |archive-date=2018-04-12 |access-date=2021-10-14 |website=Chhattisgarh Tourism</ref> ಉಂದು [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢೊದ]] ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ ಮೂಡಾಯಿದ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಲೆ ಗುಂಪುಡು ಸೇರಾದ್‌ನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಡ್ದ್ ಹಿಂದಿದ ಉಪಬಅಸೆಂದ ಲೆಕ್ಕೊಗು ದೆತೊನೊಡು. ಮದ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯಾದ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೊದ ಆಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಡಿಪ್ಪುನ ಛತ್ತೀಸ್ ಗಡಿಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಒಂಜಾದ್ ನವೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೦೦ ದಾನಿ ರಾಜ್ಯವಾದ್ ಗೋಸನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಛತ್ತೀಸ್ ಘರೀ ಬಾಸೆ ಪೂರ್ವಬಾಗೊದ ಹಿಂದಿದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಕಾರವಾದ್. ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರಮುಕ ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್ ಅಂಚನೇ [[ಹಿಂದಿ]] ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗು ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಅದಿಕೃತ ರಾಜ್ಯೊ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಜಾಗೆ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್. ಏತೋ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಅಂಚನೆ ಕೆಲವು [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]] ಪ್ರಬಾವಿತ ಆಯಿನ ಬಾಸೆಲೆ ರೂಪೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಬಾಸೆಲು ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ವಿಬಾಗೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. == ಬಾಸೆದ ವಿವರ == ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡಿನ್ ಖಲ್ತಾಹಿ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ್ದ ಬೆಟ್ಟೊದ ಜನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಲೋರಿಯೂ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ದ ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರದೇಸೊಲಾಯಿನ ಒಡಿಶಾಡ್ದ್ ಹಟತ್ತಿಸ್‌ಹಡ್ದ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ [https://web.archive.org/web/20231210161142/http://www.capitaluniversity.edu.in/ ಜಾರ್ಖಂಡ್] ದ ಕೆಲವು ಭಾಷಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಈ ಬಾಸೆ ನಾಗ್ಪುರಿ /ಸದ್ರಿಲಂಗುಜಸ್‌ನ್ ಒಡಿಯಾದ ಉಪಬಾಸೆಲುಂದು ಪರಿಗಣಿಸವೊ.<ref>Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017).</ref> == ಉಪಬಾಸೆಲು == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಬಾಗೊದ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ೫ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಅಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ಕೇದ್ರಿ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ಪನ್ಪುನ ಸುದ್ದೊ ರೂಪೊ. ಇಂದೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ [[ಮಹಾನದಿ]] ಜಲಾಯನೊ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಹಿಸ್ತ್ ಹೆ ಬಿಲಾಸ್ಪುರ್, ದುರ್ಗು, ಬೆಮೆಟಾರಾ, ರಾಯಪುರ್, ರಾಜನನಂದಗಾಂವ್,ಧಮ್ತಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಯಂಕರ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>Nava Kishor Das (2012). Odisha. Seagull. p. 111. ISBN 978-81-7046-293-4. An Odia dialect</ref> == ಬಾಸೆದ ದಿನಾಚರಣೆ == ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್ ಬಾಸೆನ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊ ನವಂಬರ್ ೨೮ ದಾನಿ ಭಾರತೊದ ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ಆಚರಿಸವೆರ್. ಛತ್ತೀಸ್ ಘಹಿ ಬೇತೆ ಮೂಡಾಯಿದ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಭಾಗೇಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅವಧಿಲೊಟ್ಟುಗೆ ಎಚ್ಚಾದ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಉಂದು [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] ಬಾಸೆಲೆ ಮೂಡಾಯಿ ನಡೂತ ಬಾಗೊ ಆದುಂಡು. ಉಂದು ಇಂಡೊ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಭಾರತೊದ ಎಗ್ಗೆ.<ref>Cite web |url=http://journeymart.com/de/india/chhattisgarh/language.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-10-06 |archive-date=2019-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191006092039/http://journeymart.com/de/india/chhattisgarh/language.aspx |url-status=dead</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] ny8x1jlar1ol8yzp177csf1ml7h74o5 0 14891 364391 363706 2026-08-11T11:49:05Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364391 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = '''ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ''' | nativename = खड़िया, ଖଡ଼ିଆ | region = [[ಭಾರತ]] ([[ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಒಡಿಶಾ]]). | ethnicity = [[ಖರಿಯಾ ಜನೊ|ಖರಿಯಾ]] | speakers = 297,614, 69% ಜನಸಂಕ್ಯೆ | date = 2011 ಜನಗಣತಿ | ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07}}</ref> | familycolor = ಆಸ್ಟ್ರೋ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ | fam2 = [[ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲು|ಮುಂಡಾ]] | fam3 = ತೆಂಕು | script = [[ದೇವನಾಗರಿ]], [[ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿ|ಒಡಿಯಾ]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ|ಲ್ಯಾಟಿನ್]] | iso3 = khr | glotto = khar1287 | glottorefname = ಖರಿಯಾ | nation = {{IND}} * [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] (ಎಚ್ಚದ) }} [[File:WIKITONGUES-_Nicolas_speaking_Sadri,_Kharia,_and_Sambalpuri.webm|thumb| ಮೂಜಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಖರಿಯಾ ಸ್ಪೀಕರ್]] '''ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ''' ( IPA: [kʰaɽija] ಅತ್ತಂಡ IPA: [kʰeɽija] <ref name=":0">{{Cite book|title=The Munda languages|url=https://archive.org/details/mundalanguages0000unse|date=2008|publisher=Routledge|others=Anderson, Gregory D. S.|isbn=9780415328906|location=London|pages=[https://archive.org/details/mundalanguages0000unse/page/434 434]|oclc=225385744}}</ref> ) [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್]] ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ [[ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲು|ಮುಂಡಾ]] ಬಾಸೆ, ಇಂದೆನ್ ಪ್ರಾತಮಿಕವಾದ್ ಮೂಡಾಯಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಖರಿಯಾ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. == ಇತಿಯಾಸೊ == ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್ ಪ್ರಕಾರೊ, ಆಸ್ಟ್ರೊಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು ಸುಮಾರ್ 4000-3500 ವರ್ಸೊದ ಪಿರವು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಆಗ್ನೇಯ]] [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾಡ್ದ್ ಒಡಿಶಾದ]] ಕರಾವಳಿಗ್ ಬತ್ತೊ.<ref>Sidwell, Paul. 2018. </ref> == ಇಬಾಗೊ == ಖರಿಯಾ [[ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲು|ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟ್ಟುಮ್ಮೊದ]] ಖಾರಿಯಾ-ಜುವಾಂಗ್ ಶಾಕೆಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಅಯಿತ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದಿ ಜುವಾಂಗ್ ಬಾಸೆ, ಆಂಡ ಖಾರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್ ನಡುತ ಸಮ್ಮಂದೊ ದೂರೊಡುಂಡು. ಎಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಉಲ್ಲೇಕಿಸಯಿನ ಇಬಾಗೊ ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್‌ನ್ ಮುಂಡಾ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಮುಂಡಾ ಎಗ್ಗೆದ ಉಪಗುಂಪಾದ್ ದೀಡೊಂಡು. ಆಂಡಲಾ ಕೆಲವು ದುಂಬುದ ಇಬಾಗೊ ಯೋಜನೆಲು ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಜುವಾಂಗ್‌ನ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದೀಡಿಯೊ, ಮುಂಡಾ ಬಾಸೆಲೆ ಮೂಲಡ್ದ್ ಸ್ವಸಂತ್ರೊ ಸಾಕೆಯಾದ್, ಅಕುಲು ಕೇಂದ್ರ ಮೂಂಡಾಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಡಿಯೆರ್. ಖರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಾದ್ರಿ ಬಾಸೆ|ಸದ್ರಿ]] (ನೆರೆಕರೆತ ಸಂಪರ್ಕೊ ಬಾಸೆ), ಮುಂಡರಿ, [[ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆ|ಕುರುಖ್]], [[ಹಿಂದಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಒಡಿಯಾ]] ( [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾಡ್]]) ಸಂಪರ್ಕೊಡುಲ್ಲೆರ್.<ref>The Munda languages. Anderson, Gregory D. S. London: Routledge. 2008. p. 434. ISBN 9780415328906. OCLC 225385744.</ref> == ವಿತರಣೆ == ಖರಿಯಾ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಭಾರತೊದ ಈ ತಿರ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ನಿಲೆಯಾತೆರ್. * [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ** ಸಿಮ್ಡೆಗಾ ಜಿಲ್ಲೆ ** ಗುಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ * [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ** ಸುರ್ಗುಜಾ ಜಿಲ್ಲೆ ** ರಾಯಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ * [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ** ಸುಂದರಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ ** ಜಾರ್ಸುಗುಡ ಜಿಲ್ಲೆ == ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ಖರಿಯಾ ವ್ಯಂಜನೊಲು {{Sfn|Peterson|2008}} ! colspan="2" | ! ತುಟಿತ ಅಕ್ಷರೊ ! ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟೆಲ್ದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಗಲಕುಹರೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n | ( ɳ ) | ɲ | ŋ | |- ! rowspan="5" | ತಡೆ ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿ</small> | p | t̪ | ʈ | c | k | ( ʔ ) |- !<small>ಮಹಾಪ್ರಾಣೊ ಧ್ವನಿ</small> | | t̪ʰ | ʈʰ | cʰ | kʰ | |- ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣೊ ಧ್ವನಿ</small> | b | d̪ | ɖ | ɟ | ɡ | |- ! <small id="mwtA">ಮಹಾಪ್ರಾಣೊ ಧ್ವನಿ</small> | | d̪ʱ | ɖʱ | ɟʱ | ɡʱ | |- ! ಗಲಕುಹರೊ | ˀb | | ˀɖ | ˀɟ | | |- ! rowspan="2" |ತುಟಿತ ಸಹಾಯೊದ ಧ್ವನಿ ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿ</small> | f | s | | | | |- ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣೊ ಧ್ವನಿ</small> | v | | | | | ɦ |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜಿ | w | l | | j | | |- ! rowspan="2" |ತಾಡಿತೊ ! <small>ಘರ್ಷೊ ಧ‍್ವನಿ</small> | | ɾ | ( ɽ ) | | | |- ! <small>ಕಂಪಿತೊ ಧ್ವನಿ</small> | | | ( ɽʱ ) | | | |} * [ɽ, ɽʱ] ಕೇವಲ ಒಂತೆ ಧ್ವನಿಮಾ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ /ɖ, ɖʱ/ ದ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊ. * /f/ ನ್ ಕೆಲವು ಪಾತೆರ್‌ನಕುಲು ತಡೆತ್ [p͡f] ಪನ್ಪುನೆ. * /v/ ನ್ ಕೆಲವು ಪಾತೆರ್‌ನಕುಲು ತಡೆತ್ [b͡v] ಪನ್ಪುನೆ. * /c, cʰ, ɟ, ɟʱ/ ಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [t͡ʃ, t͡ʃʰ, d͡ʒ, d͡ʒʱ], ವಿಸೇಸಾದ್ ಪಗರೊದ ಪದೊಕ್ಲೆಡ್ ತಡೆಯಾದ್ ಶಬ್ದಗಳಾದ್ ತೆರಿಯೊನುನೆ. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಖರಿಯಾ ಸ್ವರೊಲು {{Sfn|Peterson|2008}} ! ! ಎದ್ರ್ ಬಾಗೊ ! ನಡು ! ಪಿರವು |- style="text-align: center;" ! ಮುಚ್ಚಿನವು | i | | u |- style="text-align: center;" ! ನಡು | e | ( ə ) | o |- style="text-align: center;" ! ದೆತ್ತ್‌ನವು | | colspan="2" | a |- ! ಸಂಯುಕ್ತ ಸ್ವರೊ | colspan="3" | {{IPA|/ae̯, ao̯, ou̯, oe̯, ui̯/}} |} * /i, e, o, u/ [ɪ, ɛ, ɔ, ʊ] ದ ಸಡಿಲವಾಯಿನ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. * /a/ [ɑ, ä, ə, ʌ] ದ ಧ್ವನ್ಯಂತರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದಿಪ್ಪು. {{Sfn|Peterson|2008}} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20160303234201/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Kharia.txt ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖರಿಯಾ ನಿಘಂಟು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234201/http://www.ling.hawaii.edu/austroasiatic/AA/Munda/Dictionaries/Kharia.txt |date=2016-03-03 }} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] s9izmm446sw9oo6d4826tb3ep7frjh9 0 14896 364395 169836 2026-08-11T11:49:22Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364395 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಗಾರೊ (A•chikku) | nativename = ''A•chikku'' | states = [[India]] and [[Bangladesh]] | region = [[Meghalaya]], Assam, [[Bangladesh]] | ethnicity = [[Garo people|Garo]] | speakers = 1,145,323 | ref = <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07}}</ref> | date = 2011 | familycolor = Sino-Tibetan | fam2 = [[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]] | fam3 = [[Central Tibeto-Burman languages|Central Tibeto-Burman]] (?) | fam4 = [[Sal languages|Sal]] | fam5 = [[Bodo-Garo languages|Bodo-Garo]] | fam6 = [[Garo languages|Garo]] | script = [[Latin script]]<br />[[Bengali-Assamese script]]<br />[[A-Chik Tok'birim]] | dia1 = Am•beng | dia2 = A•we ba A•kawe | dia3 = Matchi, Dual | dia4 = Matabeng | dia5 = Gara-Ganching | dia6 = Chisak, | dia7 = A•tong, | dia8 = Ruga | dia9 = Me•gam | dia10 = Chibok | dia11 = Kamrup | nation = <!--Garo is not an official lang of Meghalaya, only associate official of some districts within Meghalaya--> | iso3 = grt | glotto = garo1247 | glottorefname = Garo }} '''ಗಾರೊ''', ಅಯಿತ ಉಲ ಪುದರ್ ಎ•ಚಿಕ್ಕು ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ಉಲ್ಲಕೊ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಈಶಾನ್ಯೊ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ರಾಜ್ಯೊಲಾಯಿನ [[ಮೇಘಾಲಯ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಡ್]] ಪಾತೆರುನ ಟಿಬೆಟೋ-ಬರ್ಮನ್ ಬಾಸೆ. ನೆರೆತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಸೊಡು ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‍ಬೆರ್. 2001 ದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಭಾರತೊ ಒಂಜೆಡೆ ಸುಮಾರ್ 8,89,000 ಗಾರೊ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್; ನಾನಲಾ 1,30,000 ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ== ಗಾರೋದ ಜಾಗೆದ ಪುದರ್‌ಲು; * ಗಾರೋ ಹಿಲ್ಸ್ ವಿಬಾಗೊ, ಮೇಘಾಲಯ * ಗೋಲ್ಪಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕಮ್ರೂಪ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಶಿವಸಾಗರ್, ಕರ್ಬಿ ಆಂಗ್ಲಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಅಸ್ಸಾಂ * ಕೊಹಿಮಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ * ಉದಯಪುರ ಉಪವಿಬಾಗೊ, ತೆನ್ಕಾಯಿ ತ್ರಿಪುರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ತ್ರಿಪುರ * ಕಮಲಾಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ಕೈಲಾಸಹರ್ ಉಪವಿಬಾಗೊಲು, ಬಡೆಕಾಯಿ ತ್ರಿಪುರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ತ್ರಿಪುರ * ಸದರ್ ಉಪವಿಬಾಗೊ, ಪಡ್ಡೋಯಿ ತ್ರಿಪುರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ತ್ರಿಪುರ * ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಚ್ ಬಿಹಾರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ * ಮೈಮೆನ್ಸಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ತಂಗೈಲ್, ಜಮಾಲ್ಪುರ್, ಶೇರ್ಪುರ್, ನೆಟ್ರೋಕೋನಾ, ಗಾಜಿಪುರ, ಸುನಮ್ಗೋಂಜ್, ಸಿಲ್ಹೆಟ್, ಮೌಲ್ವಿಬಜಾರ್, ಢಾಕಾ, ಗಾಜಿಪುರ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ==ಬಾಸೆಲೆ ಸಮ್ಮಂದೊ== ಗಾರೊ ಬಾಸೆ ಸೈನೊ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗು ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮೀಸ್ ಉಪಗುಂಪುದ ಸದಸ್ಯೊ ಬ್ಯಾರಿಕ್ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಬೋರೊ-ಗಾರೊ ಉಪಗುಂಪು ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಂದ್ ಸರಿಯಾದ್ ಗುರ್ತಿಸಯಿನ ಉಪಗುಂಪುಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. ಗಾರೊ ಬಾಸೆ ಬೊರೊ, ಕೊಕ್ಬೊರೊಕ್, ದಿಮಾಸಾ, ರಭಾ, ಅಟೊಂಗ್, ತಿವಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಚ್‌ದಂಚಿನ ಬಾಸೆನ್ ದೇರೊಂದ್ಂಡ್. ಒಂಜೆಗೊಂಜಿ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಇತ್ತ್‌ನೆಡ್ದಾರೊ ಈ ಬಾಸೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯೊ ದಿಂಜ ವಿಸಿಸ್ಟೊನು ಹೊಂದುದೊ. ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ಕೊರ್‌ನ ಪದೊಕ್ಲೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊದ ಮಿತ್ತ ಮಟ್ಟ್‌ದ ಅವಲೋಕನಡ್ದ್ ಸುಲಬವಾದ್ ಹೋಲಿಕೆನ್ ಗುರ್ತಿಸವೊಲಿ. ==ಗಾರೊ ಪದೊಲು== * ನಾಮೆಂಗ ಮಾ? - ಈರ್ ಎಂಚ ಉಲ್ಲರ್? * ನಾಮೆಂಗಬಾ - ಯಾನ್ ಉಸಾರುಲ್ಲೆ ಅತ್ತಂಡ ಸರಿ ಉಲ್ಲೆ * ಪ್ರಿಂಗ್ನಮ್ - ಬೊಲ್ಪುದ ಸೊಲ್ಮೆಲು * ವಾಲ್ನಮ್ - ರಾತ್ರಿದ ಸೊಲ್ಮೆಲು * ಅಟ್ಟಮ್ನಮ್ - ಮದ್ಯಾಹ್ನೊದ ಸೊಲ್ಮೆಲು * ನಾ.ಎ ಬಾ.ಚಿ ರೆ.ಅಂಗೇಂಗಾ? - ಈರ್ ಓಡೆಗ್ ಪೋಪುನೆ? * ಆಂಗ್.ಎ ತುರಾ ರೆ.ಅಂಗೇಂಗಾ - ಯಾನ್ ತುರಾಗ್ ಪೋಪುನೆ * ಮಿ ಚಾಜೋಕ್ ಮಾ? - ಈರ್ ಉನ್ಪು ತಿನ್ತರಾ? * ಅಂಗಾ ಮಿ ಚಾ.ಆಹಾ ಅಥವಾ ಚಾಜೋಕ್ - ಯಾನ್ ಉನ್ಪು ತಿನ್ತೆ. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲು== {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] flvdcvli54uso4yinb6d8tqqztbz5c8 0 14897 364375 356845 2026-08-11T11:46:22Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364375 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಕುಮಾವೋನಿ ಬಾಸೆ | nativename = {{lang|kfy|कुमाऊँनी}} | pronunciation = {{IPA-all|kuːmɑːʊni}} | region = [[ಕುಮಾವೂನ್ ವಿಭಾಗ|ಕುಮಾನ್]] (ಭಾರತ)<br>[[Doti]]<ref name=HistoryofNepal>{{cite web|url=http://www.indus-intl.com/bookdetails.cfm?bookid=IN-02404|title=History of Nepal|access-date=2008-01-31|publisher=T.R.Vaidya Publications|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209191916/http://www.indus-intl.com/bookdetails.cfm?bookid=IN-02404|archive-date=2005-02-09}}</ref><ref name="Eichentopf 2014 14">cite report|last = Eichentopf| first = Stephanie R.| year = 2014| title = A Sociolinguistic Study of Dotyali| publisher = Tribhuvan University and SIL International| url = https://www.sil.org/resources/publications/entry/59642| page = 14</ref> (ನೇಪಾಳ) | states = [[ಭಾರತ]] | ethnicity = [[ಕುಮಾವೋನಿ ಜನರು|ಕುಮಾವೋನಿ]] | speakers = 2.2 ಮಿಲಿಯನ್ | date = 2011 ಜನಗಣತಿ | ref = | familycolor = ಇಂಡೋ-ಇರೋಪಿಯನ್ | fam2 = [[ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಬಾಸೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್]] | fam3 = [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] | fam4 = [[ಉತ್ತರ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಗಳು|ಉತ್ತರ]] | fam5 = [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಹಾರಿ ಬಾಸೆಗಳು|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಹಾರಿ]] | script = [[ದೇವನಾಗರಿ]] | iso3 = kfy | glotto = kuma1273 | glottorefname = ಕುಮಾವೋನಿ | notice = ಇಂಡಿಕ್ | image = Kumaoni language.svg | imagecaption = ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ "ಕುಮಾವೋನಿ" ಪದ | imagescale = | map2 = Kumaoni Language Speakers in India (2011 Census).png | mapcaption2 = ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಮಾವೋನಿ ಬಾಸೆ ಮಾತನಾಡುವವರು (2011 ಜನಗಣತಿ) }} [[File:OpenSpeaks-kfy-Johari-Surendra Singh Pangtey-SP-Shauka-Myth & History.webm|thumb|ಶೌಕ ಜನಕುಲೆನ ಮೂಲ ಕಥೆನ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಒರಿ ಜೋಹರಿ (ಕುಮೌನಿ ಭಾಷೆ)]] ಕುಮಾವೋನಿ ( कुमाऊँनी) ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ, ಬಡೆಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯೊದ ಕುಮಾವೂನ್ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ನೇಪಾಳೊದ ದೋಟಿ ಪ್ರದೇಸೊದ ಕೆಲವು ಬಾಗಲೊಡ್ ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. 1961ದ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಭಾರತೊಡ್ 1,030,254 ಕುಮಾವೋನಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref>{{cite web|title=Language in India|url=http://www.languageinindia.com/aug2002/indianmothertongues1961aug2002.html|website=www.languageinindia.com}}</ref> 2011ಡ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ 2.2 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗ್ ಏರ್ಂಡ್. ಕುಮಾವೊನಿ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇದ್ದಿ. ಆಂಡ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಇನ್ ಡೇಂಜರ್ ಇಂದೆನ್ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ವರ್ಗೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆಂದ್ ಗೊತ್ತುಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಸ್ತಿರಾವಾಯಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲೆ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡು.<ref>cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187026|website=unesdoc.unesco.org</ref> == ಲಿಪಿ == ಕುಮಾವೋನಿನ್ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿನ್ ಗಳಸ್‍ದ್ ಬರೆಪುನೆ.<ref>{{cite web|last1=Grierson|first1=George Abraham|title=Linguistic survey of India|url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/|website=dsal.uchicago.edu|date=undefined NaN}}</ref> == ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪಬಾಸೆಲು == ಕುಮಾವೂನ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ದಿಂಜ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಕುಮಾವೋನಿದ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ವಿಬಜಿಸವುನ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಸ್ವೀಕಾರೊ ಆಯಿನ ವಿದಾನೊ ಇದ್ದಿ. ವಿಶಾಲವಾದ್ ಪನ್ಪುನೆ ಪಂಡ, ಕಾಳಿ (ಅತ್ತಂಡ ಮದ್ಯೊ) ಕುಮಾವೊನಿ ಅಲ್ಮೋರಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ ನೈನಿತಾಲ್‌ಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಪಿಥೋರಗಢಡ್ ಈಶಾನ್ಯೊ ಕುಮಾವೋನಿ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಆಗ್ನೇಯ ಕುಮಾವೋನಿ ಆಗ್ನೇಯ ನೈನಿತಾಲ್‌ಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಪಡ್ಡೋಯಿ ಕುಮಾವೋನಿನ್ ಅಲ್ಮೋರಾ ಬುಕ್ಕೊ ನೈನಿತಾಲ್‌ದ ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಎಚ್ಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್:<ref>{{cite web|title=Uttaranchal Dialects and Languages - Uttarakhand Worldwide - Kumaoni and Garhwali - Kumaon and Garhwal Dialects -|url=http://www.uttaranchal.org.uk/dialects.php|website=web.archive.org|date=5 March 2012|access-date=23 December 2023|archive-date=5 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305211927/http://www.uttaranchal.org.uk/dialects.php|url-status=bot: unknown}}</ref> * ಮಲ್ಲನ ಜೋಹರಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಲ್ಲಾ ಜೋಹರ್ ( ಮಿಲಂ, ಮುನ್ಸಿಯಾರಿ ) * ಅಸ್ಕೋಟಿನ ಅಸ್ಕೋಟಿ * ಹಲ್ದ್ವಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮನಗರದ ಭಭ್ರಿ * ದಾನ್‌ಪುರದ ದನ್‌ಪುರಿಯ ( ಬಾಗೇಶ್ವರ, ಕಾಪ್‌ಕೋಟ್ ) * ಗನೈ-ಗಂಗೊಳ್ಳಿದ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ( ಕಂದಾ, ಬೇರಿನಾಗ್, ಗಂಗೊಳ್ಳಿಹಾಟ್ ) * ಅಲ್ಮೋರಾದ ಖಾಸ್ಪರ್ಜಿಯಾ * ಚಂಪಾವತ್‌ದ ಕುಮೈಯ್ಯ * ಪಾಲಿ-ಪಚ್ಚೌನ ಪಚ್ಚೈ ( ರಾಣಿಖೇತ್, ದ್ವಾರಹತ್ ) * ಫಲ್ದಕೋಟಿದ ಫಲ್ದಕೋಟಿಯ * ರೌ-ಚೌಬ್ಯಾನ್ಸಿ, ( ನೈನಿತಾಲ್ ) * ಸಿರಕೋಟ್‌ನ ಸಿರಾಲಿ ( ದಿದಿಹತ್ ) * ಸೋರ್ ಕಣಿವೆದ ಸೊರಿಯಾಲಿ ( ಪಿಥೋರಗಡ್ ) ಕೆಲವು ಕುಮಾವೋನಿ ಬಾಸಿಕೆರ್ ಪಡ್ಡೋಯಿ ನೇಪಾಳೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ತಪುಂಡುಂದು ವರದಿಯಾತ್ಂಡ್. [[File:Flag of the Kumaon Kingdom.svg|thumb|ಕುಮಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ದೊಜೊ]] [[File:Kumaoni language on copper inscription of 989CE. written using Devanagari script.jpg|thumb|989CE ಡ್ದ್ ಪರತ್ ತಾಮ್ರೊದ ಶಾಸನೊದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಮಾವೋನಿ ಬರವು ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿನ್ ಗಳಸ್‍ದೆರ್.]] ಕಟ್ಯೂರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚಂದ್ ಯುಗಡ್ದ್ ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಕಲ್ಲ್‌ಲೆ ಮಿತ್ತ್ ತಾಮ್ರೊದ ಶಾಸನೊಲೆ ಮಿತ್ತ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ಕುಮಾವೋನಿ ಪಟ್ಯೊ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref>Śarmā, Devīdatta (1983). Linguistic History of Uttarākhaṇḍa (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Vishveshvaranand Vedic Research Institute.</ref><ref>Miśra, Nityānanda (1994). Source Materials of Kumauni History (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Shree Almora Book Depot. ISBN 978-81-85865-24-9.</ref> ಕುಮಾವೂನಿ ಕುಮಾವೂನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಆದಿತ್ತಂಡ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] k9hq3kru4nkdhp4gte4iyfbo80jazzy 0 14905 364228 163565 2026-08-10T23:54:37Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364228 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಗುರುಂಗ್|image=Gurung language.svg|states=[[ನೇಪಾಳ]], [[ಭಾರತ]], [[ಭೂತಾನ್]]|speakers=325,622|date=2011 census|familycolor=ಸೈನೋ ಟಿಬೇಟಿಯನ್|fam2=[[ತಮಾಂಗಿಕ್ ಬಾಸೆಲು|ತಮಾಂಗಿಕ್]]|script=[[ಖೇಮಾ ಲಿಪಿ|ಖೇಮಾ]], [[ದೇವನಾಗರಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಲಿಪಿ|ಟಿಬೆಟಿಯನ್]]|iso3=gvr|nation={{IND}} *[[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] (ಎಚ್ಚದ)<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |page=109 |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|date=16 July 2014 |access-date=6 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180102211909/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=2 January 2018|url-status=dead}}</ref>}} '''ಗುರುಂಗ್''' ( [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] : गुरुङ), '''ತಮು ಕಿ''' (ತಮು ಕಿ, tamu kyī; ಟಿಬೆಟಿಯನ್ : ཏམུ་ཀི} ) ಅತ್ತಂಡ '''ತಮು ಬಾಸಾ'''(तमु भाषा, tamu bhāṣā), ನೇಪಾಳೊದ ಗುರುಂಗ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳೊಡು]] ಗುರುಂಗ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ ಒಟ್ಟು ಸಂಕ್ಯೆ 1991ಡ್ 227,918 ಬುಕ್ಕೊ 2011ಡ್ 325,622 ಆತ್ಂಡ್. ನೇಪಾಳೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ [[ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆ|ನೇಪಾಳಿ]] [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್]] ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಗುರುಂಗ್ [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಬಾಸೆಲು|ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್. ಗುರುಂಗ್ ನೇಪಾಳೊದ ಮುಕ್ಯೊ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತ, ಭೂತಾನ್, [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ದಂಚಿನ]] ದೇಸೊಲೆಡ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಸಮುದಾಯಯೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ==ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ== ಗುರುಂಗ್ ಬಾಸೆನ್ [[ನೇಪಾಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ದ ತಿರ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾರೆರ್‌ಬೆರ್: * ಗಂಡಕಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊ : ಕಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಸಯಾಂಜ ಜಿಲ್ಲೆ, ಲಾಮ್‌ಜಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ತನಾಹು ಜಿಲ್ಲೆ, ಗೂರ್ಖಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮನಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಸ್ತಾಂಗ್ * ಧವಳಗಿರಿ ವಲಯೊ : ಪರ್ಬತ್ ಜಿಲ್ಲೆ * [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] : ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಪೂರ್ವ ಸಿಕ್ಕಿಂ ==ವರ್ಗೀಕರಣೊ== ಗುರುಂಗ್ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ (ಅತ್ತಂಡ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಿಮಾಲಯನ್) ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಮಲ್ಲ ಜಾಗೆಡುಂಡು. ರಾಬರ್ಟ್ ಶೆಫರ್ ಪನ್ಪಪುನ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿ ಗುರುಂಗ್‌ನ್ ಬೋದಿಶ್ ವಿಬಾಗೊಡು ವರ್ಗೀಕರಿಸಯೆರ್. ಬೋದಿಶ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಮದ್ಯೊ ಹಿಮಾಲಯೊಂದ್ ಉಪ-ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಬೋದಿಶ್ "ವಿಬಾಗ"ದುಲಾಯಿ, ಅಕುಲು "ಬೋದಿಶ್" ಬಾಸೆಲೆನ್ ( ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರಬೇದೊ ಸೇರೊಂದು) ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುಂಗ್, ತಮಾಂಗ್ (ಮುರ್ಮಿ), ಬುಕ್ಕೊ ಥಕಲಿ (ಥಕ್ಷ್ಯ) ಸೇರ್‌ನಂಚ "ಗುರುಂಗ್ ಶಾಕೆ"ನ್ ಸ್ತಾಪಿಸಯೆರ್. ಶೆಫರ್ ಸ್ತಾಪಿಸಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾರ್ಜ್ ವ್ಯಾನ್ ಡ್ರೀಮ್ ನವೀಕರಿಸಯಿನ ಪದಕೋಸೊದ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಶೆಫರ್ ಬೋದಿಶ್ ಉಪ-ಗುಂಪುನು ಮೂಜಿ ಉಪ-ವಿಬಾಗಾದ್ ನಿರ್ಮಿಸಯೆರ್: (1) ಪಡ್ಡೋಯಿ, (2) ಮದ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನ್ಕಾಯಿ (ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಸೇರ್‌ನಂಚ "ಪರಾತ್ ಬೋದಿಶ್") (3) ಮೂಡಾಯಿ (ಮೊನ್ಪಾ ದಂಚಿತ್ತಿ "ಪಿರಾಕ್‌ದ" ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸೇರೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು) ಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ಯವಾಹಿನಿದ ಬಾಸೆಲು.<ref>{{Cite journal|last=Shafer|first=Robert|date=1955|title=Classification of the Sino-Tibetan Languages|url=https://archive.org/details/sim_word_1955-04_11_1/page/94|journal=Word|volume=11|pages=94–111|doi=10.1080/00437956.1955.11659552}}</ref><ref>{{Cite book|title=East Bodish and Proto-Tibeto-Burman morphosyntax|last=van Driem|first=George|work=Current Issues in Sino-Tibetan Linguistics|publisher=The Organizing Committee of the 26th International Conference on SinoTibetan Languages and Linguistics|year=1994|editor-last=Kitamura|editor-first=Hajime|location=Osaka|pages=608–617|oclc=36419031}}</ref> ನೂನನ್ ಬೋದಿಶ್‌ದುಲಾಯ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೊ ಉಪ-ಗುಂಪುನು ಮನಂಗೆ/ನ್ಯೆಶಾಂಗ್ಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್-ಫು ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುಂಗಿಕ್ (ಗುರುಂಗ್, ಥಕಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚಾಂಟ್ಯಾಲ್ ಸೇರೊನ್‌ನ) ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಕಿಸದೆರ್.<ref>{{Cite journal|last=David (Ed.)|first=Bradley|last2=Randy (Ed.)|first2=Lapolla|last3=Boyd (Ed.)|first3=Michailovsky|last4=Graham (Ed.)|first4=Thurgood|date=2015|others=CRCL, CRCL, Pacific Linguistics And/Or The Author(S)|title=Language variation: Papers on variation and change in the Sinosphere and in the Indosphere in honour of James A. Matisoff|url=http://sealang.net/archives/pl/pdf/PL-555.pdf|journal=PL-555|language=en|pages=22M, xii + 333 pages|doi=10.15144/PL-555}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/769188822|title=Motion, direction and location in languages : in honor of Zygmunt Frajzyngier|date=2003|publisher=John Benjamins|others=Zygmunt Frajzyngier, Erin Shay, Uwe Seibert|isbn=978-90-272-7521-9|location=Amsterdam|oclc=769188822}}</ref> ನೇಪಾಳಿಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿನ ಸಂಪರ್ಕ-ಪ್ರೇರಿತೊ ಬಾಸೆಲೆ ಬದಲಾವಣೆಡ್ದಾದ್ ಚಾಂಟ್ಯಾಲ್ ರಚನಾತ್ಮಕವಾದ್ ವಿಚಲಿತೊ ಆವಂದೆಂದ್ ಅಕುಲು ಗಮನಿಸದೆರ್. ಸ್ಟೆನ್ ಕೊನೊವ್ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಟಿಬಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪ್ರಾನೊಮಿನಲೈಸ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾನ್-ಪ್ರೊಮಿನೈಸ್ಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದೆರ್, ಅಲ್ಪ ಗುರುಂಗ್ ಉಂಡು.<ref>{{Cite book|title=Linguistic survey of India Vol. III, Part 1|last=Grierson|first=George|publisher=Delhi: Motilal Banarsidass|year=1909|location=Delhi}}</ref> ಆಂಡ ಈ ವರ್ಗೀಕರಣೊ "ಗ್ಯಾರುಂಗ್ - ಮಿಶ್ಮಿ" ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ಡ್ ಉಪ-ಕುಟುಮ್ಮೊದುಲಾಯಿ ವೋಗ್ಲಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ವೋಗ್ಲಿನ್(1965)ನ್ ಹೋಲುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Voeglin|first=C.F.|last2=Voeglin|first2=F.M.|date=1965|title=Languages of the World: Sino-Tibetan Fascicle Four|journal=Anthropological Linguistics|volume=7|pages=1–55}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲು== {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] p5w7hwwjhis8mgdicfvlbpud8gk002h 364398 364228 2026-08-11T11:49:31Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364398 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಗುರುಂಗ್|image=Gurung language.svg|states=[[ನೇಪಾಳ]], [[ಭಾರತ]], [[ಭೂತಾನ್]]|speakers=325,622|date=2011 census|familycolor=ಸೈನೋ ಟಿಬೇಟಿಯನ್|fam2=[[ತಮಾಂಗಿಕ್ ಬಾಸೆಲು|ತಮಾಂಗಿಕ್]]|script=[[ಖೇಮಾ ಲಿಪಿ|ಖೇಮಾ]], [[ದೇವನಾಗರಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಲಿಪಿ|ಟಿಬೆಟಿಯನ್]]|iso3=gvr|nation={{IND}} *[[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] (ಎಚ್ಚದ)<ref name="langoff">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |page=109 |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|date=16 July 2014 |access-date=6 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180102211909/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=2 January 2018|url-status=dead}}</ref>}} '''ಗುರುಂಗ್''' ( [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] : गुरुङ), '''ತಮು ಕಿ''' (ತಮು ಕಿ, tamu kyī; ಟಿಬೆಟಿಯನ್ : ཏམུ་ཀི} ) ಅತ್ತಂಡ '''ತಮು ಬಾಸಾ'''(तमु भाषा, tamu bhāṣā), ನೇಪಾಳೊದ ಗುರುಂಗ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳೊಡು]] ಗುರುಂಗ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ ಒಟ್ಟು ಸಂಕ್ಯೆ 1991ಡ್ 227,918 ಬುಕ್ಕೊ 2011ಡ್ 325,622 ಆತ್ಂಡ್. ನೇಪಾಳೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ [[ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆ|ನೇಪಾಳಿ]] [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್]] ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಗುರುಂಗ್ [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಬಾಸೆಲು|ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್. ಗುರುಂಗ್ ನೇಪಾಳೊದ ಮುಕ್ಯೊ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತ, ಭೂತಾನ್, [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ದಂಚಿನ]] ದೇಸೊಲೆಡ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಸಮುದಾಯಯೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ==ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ== ಗುರುಂಗ್ ಬಾಸೆನ್ [[ನೇಪಾಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ದ ತಿರ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾರೆರ್‌ಬೆರ್: * ಗಂಡಕಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊ : ಕಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಸಯಾಂಜ ಜಿಲ್ಲೆ, ಲಾಮ್‌ಜಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ತನಾಹು ಜಿಲ್ಲೆ, ಗೂರ್ಖಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮನಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಸ್ತಾಂಗ್ * ಧವಳಗಿರಿ ವಲಯೊ : ಪರ್ಬತ್ ಜಿಲ್ಲೆ * [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] : ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಪೂರ್ವ ಸಿಕ್ಕಿಂ ==ವರ್ಗೀಕರಣೊ== ಗುರುಂಗ್ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ (ಅತ್ತಂಡ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಿಮಾಲಯನ್) ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಮಲ್ಲ ಜಾಗೆಡುಂಡು. ರಾಬರ್ಟ್ ಶೆಫರ್ ಪನ್ಪಪುನ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿ ಗುರುಂಗ್‌ನ್ ಬೋದಿಶ್ ವಿಬಾಗೊಡು ವರ್ಗೀಕರಿಸಯೆರ್. ಬೋದಿಶ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಮದ್ಯೊ ಹಿಮಾಲಯೊಂದ್ ಉಪ-ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಬೋದಿಶ್ "ವಿಬಾಗ"ದುಲಾಯಿ, ಅಕುಲು "ಬೋದಿಶ್" ಬಾಸೆಲೆನ್ ( ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಪ್ರಬೇದೊ ಸೇರೊಂದು) ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುಂಗ್, ತಮಾಂಗ್ (ಮುರ್ಮಿ), ಬುಕ್ಕೊ ಥಕಲಿ (ಥಕ್ಷ್ಯ) ಸೇರ್‌ನಂಚ "ಗುರುಂಗ್ ಶಾಕೆ"ನ್ ಸ್ತಾಪಿಸಯೆರ್. ಶೆಫರ್ ಸ್ತಾಪಿಸಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾರ್ಜ್ ವ್ಯಾನ್ ಡ್ರೀಮ್ ನವೀಕರಿಸಯಿನ ಪದಕೋಸೊದ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್, ಶೆಫರ್ ಬೋದಿಶ್ ಉಪ-ಗುಂಪುನು ಮೂಜಿ ಉಪ-ವಿಬಾಗಾದ್ ನಿರ್ಮಿಸಯೆರ್: (1) ಪಡ್ಡೋಯಿ, (2) ಮದ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನ್ಕಾಯಿ (ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಸೇರ್‌ನಂಚ "ಪರಾತ್ ಬೋದಿಶ್") (3) ಮೂಡಾಯಿ (ಮೊನ್ಪಾ ದಂಚಿತ್ತಿ "ಪಿರಾಕ್‌ದ" ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸೇರೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು) ಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ಯವಾಹಿನಿದ ಬಾಸೆಲು.<ref>{{Cite journal|last=Shafer|first=Robert|date=1955|title=Classification of the Sino-Tibetan Languages|url=https://archive.org/details/sim_word_1955-04_11_1/page/94|journal=Word|volume=11|pages=94–111|doi=10.1080/00437956.1955.11659552}}</ref><ref>{{Cite book|title=East Bodish and Proto-Tibeto-Burman morphosyntax|last=van Driem|first=George|work=Current Issues in Sino-Tibetan Linguistics|publisher=The Organizing Committee of the 26th International Conference on SinoTibetan Languages and Linguistics|year=1994|editor-last=Kitamura|editor-first=Hajime|location=Osaka|pages=608–617|oclc=36419031}}</ref> ನೂನನ್ ಬೋದಿಶ್‌ದುಲಾಯ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೊ ಉಪ-ಗುಂಪುನು ಮನಂಗೆ/ನ್ಯೆಶಾಂಗ್ಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್-ಫು ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುಂಗಿಕ್ (ಗುರುಂಗ್, ಥಕಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಚಾಂಟ್ಯಾಲ್ ಸೇರೊನ್‌ನ) ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಲ್ಲೇಕಿಸದೆರ್.<ref>{{Cite journal|last=David (Ed.)|first=Bradley|last2=Randy (Ed.)|first2=Lapolla|last3=Boyd (Ed.)|first3=Michailovsky|last4=Graham (Ed.)|first4=Thurgood|date=2015|others=CRCL, CRCL, Pacific Linguistics And/Or The Author(S)|title=Language variation: Papers on variation and change in the Sinosphere and in the Indosphere in honour of James A. Matisoff|url=http://sealang.net/archives/pl/pdf/PL-555.pdf|journal=PL-555|language=en|pages=22M, xii + 333 pages|doi=10.15144/PL-555}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/769188822|title=Motion, direction and location in languages : in honor of Zygmunt Frajzyngier|date=2003|publisher=John Benjamins|others=Zygmunt Frajzyngier, Erin Shay, Uwe Seibert|isbn=978-90-272-7521-9|location=Amsterdam|oclc=769188822}}</ref> ನೇಪಾಳಿಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿನ ಸಂಪರ್ಕ-ಪ್ರೇರಿತೊ ಬಾಸೆಲೆ ಬದಲಾವಣೆಡ್ದಾದ್ ಚಾಂಟ್ಯಾಲ್ ರಚನಾತ್ಮಕವಾದ್ ವಿಚಲಿತೊ ಆವಂದೆಂದ್ ಅಕುಲು ಗಮನಿಸದೆರ್. ಸ್ಟೆನ್ ಕೊನೊವ್ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಟಿಬಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪ್ರಾನೊಮಿನಲೈಸ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾನ್-ಪ್ರೊಮಿನೈಸ್ಡ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದೆರ್, ಅಲ್ಪ ಗುರುಂಗ್ ಉಂಡು.<ref>{{Cite book|title=Linguistic survey of India Vol. III, Part 1|last=Grierson|first=George|publisher=Delhi: Motilal Banarsidass|year=1909|location=Delhi}}</ref> ಆಂಡ ಈ ವರ್ಗೀಕರಣೊ "ಗ್ಯಾರುಂಗ್ - ಮಿಶ್ಮಿ" ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್‌ಡ್ ಉಪ-ಕುಟುಮ್ಮೊದುಲಾಯಿ ವೋಗ್ಲಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ವೋಗ್ಲಿನ್(1965)ನ್ ಹೋಲುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Voeglin|first=C.F.|last2=Voeglin|first2=F.M.|date=1965|title=Languages of the World: Sino-Tibetan Fascicle Four|journal=Anthropological Linguistics|volume=7|pages=1–55}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲು== {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] l2zonrbswxheu82f1uxhckwi6lgsbbh 0 14910 364392 363069 2026-08-11T11:49:09Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364392 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಖಾಸಿ ಬಾಸೆ | nativename = ''{{lang|kha|Ka Ktien Khasi}}'', ক ক্ত্যেন খসি | pronunciation = {{IPA|lang=kha|/ka kt̪eːn kʰasi/}} | states = [[ಭಾರತ]] | region = [[ಮೇಘಾಲಯ]] | ethnicity = [[ಛಾಸಿಇ ಜನೊ|ಖಾಸಿ]] | speakers = 1 ಮಿಲಿಯ | date = 2011 ನೇ ಜನಗಣತಿ | ref = e25 | map = Khasi_map.png | familycolor = ಆಸ್ಟ್ರೋ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ | fam2 = [[ಖಾಸಿ–ಪಲಾಂಗಿಕ್ ಬಾಸೆಗಳು|ಖಾಸಿ-ಪಲಾಂಗಿಕ್]] | fam3 = [[ಖಾಸಿಕ್ ಬಾಸೆಲು|ಖಾಸಿಕ್]] | fam4 = ಖಾಸಿ-ಪ್ನಾರ್-ಲಿಂಗಂಗಮ್ | script = [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ|ಲ್ಯಾಟಿನ್]] (ಖಾಸಿ ವರ್ಣಮಾಲೆ) <br />[[Bengali-Assamese script|Bengali-Assamese]] | nation = <!--Khasi is not an official lang of Meghalaya, only associate official of some districts within Meghalaya--> | iso2 = kha | iso3 = kha | glotto = khas1269 | glottorefname = ಖಾಸಿ | mapcaption = ಖಾಸಿ ಪಾತೆರುನ ಪ್ರದೇಸೊಲು }} ಖಾಸಿ (Ka Ktien Khasi ) ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತೊಡು ಒಂಜಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್]] ಬಾಸೆ, ಮುಕ್ಯವಾfದ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯೊದ ಖಾಸಿ ಜನೊ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಉಂದು ಈ ರಾಜ್ಯೊದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಅದಿಕೃತ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಖಾಸಿದ ಕೈತಲ್ ಸಮ್ಮಂದಿಲು ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್ ಪ್ರಸ್ತಬೂಮಿದ ಖಾಸಿಕ್ ಗುಂಪುಡಿಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲು; ಇಂದೆಟ್ ಪ್ನಾರ್, ಲಿಂಗಂಗಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರ್ ಸೇರ್ದೊ. ಖಾಸಿನ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ ಗಳಸ್‌ದ್ ಬರೆಪುನೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುಟು, ಬಂಗಾಳಿ-ಅಸ್ಸಾಮಿ ಲಿಪಿಡ್ ಖಾಸಿ ಬರೆಪುನ ಪ್ರಯತ್ನಲು ಒಂತೆ ಪ್ರೇಜನೊ ಆಂಡ್.<ref>[https://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=language_detail&key=kha|"ScriptSource – Khasi".] scriptsource.org. Archived from the original on 29 October 2021. Retrieved 28 February 2022.</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಿತಿಗತಿ== ಖಾಸಿನ್ ಭಾರತೊಡು 1,038,000 ಜನೊ ಸ್ತಳೀಯವಾದ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್(2011 ಜನಗಣತಿ. ಉಂದು ಮೇಘಾಲಯೊದ ಮೂರನೇ ಒಂಜಿ ಬಾದೊದಾತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಸುರುತ ಬಾಸೆ, ಅತ್ತಂಡ 997,000, ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ಖಾಸಿ ಹಿಲ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೈನ್ತಿಯಾ ಹಿಲ್ಸ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್.<ref>Reference Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191|"C-16: Population by mother tongue, India - 2011".] Archived from the original on 14 October 2022. Retrieved 16 November 2022.</ref> ಭಾರತೊದ ನೆರೆತ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಖಾಸಿ ಪಾತೆರುನ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅಯಿಟ್ 34,600 ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಮಲ್ಲ ಬಾಗೊ ಅಸ್ಸಾಂಡುಲ್ಲೆರ್. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು ಉಂದುವೇ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಮಸ್ತ ಕಮ್ಮಿ ಸಂಕ್ಯೆಡುಲ್ಲೆರ್. ಖಾಸಿ 2005 ಡ್ದ್ ಮೇಘಾಲಯೊದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ 2012ನೆ ಪೊರ್ತುಗು ಯುನೆಸ್ಕೋಡ್ದ್ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಂದ್ ಗುರ್ತೊ ಮಲ್ತ್‌ಜೆರ್.<ref>{{cite web|title=The Khasi language is no longer in danger {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/endangered-languages/news/dynamic-content-single-view-news/news/the_khasi_language_is_no_longer_in_danger/|website=web.archive.org|date=1 April 2022|access-date=25 December 2023|archive-date=1 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401010447/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/endangered-languages/news/dynamic-content-single-view-news/news/the_khasi_language_is_no_longer_in_danger/|url-status=bot: unknown}}</ref> ಈ ಬಾಸೆನ್ ಭಾರತೊದ ಸಂವಿದಾನೊದ ಎನ್ಮನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಗ್ ಸೇರಾಯರ ಬೇಡಿಕೆಲುಂಡು.<ref>{{cite web|last1=Desk|first1=Sentinel Digital|title=Speakers put stress on inclusion of Khasi language in 8th schedule - Sentinelassam|url=https://www.sentinelassam.com/news/speakers-put-stress-on-inclusion-of-khasi-language-in-8th-schedule/|website=www.sentinelassam.com|language=en|date=6 May 2017}}</ref> ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬುಲೆಚಿಲ್== ಖಾಸಿಡ್ ಕಾದಂಬರಿಲು, ಕವನೊಲು, ದಾರ್ಮಿಕ ಬೂಕುಲು ಶಾಲೆಲೆ ಬೂಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಅತ್ತಂದಿನ ಬೂಕುಲು ಸೇರ್‌ನಂಚ ಮಲ್ಲ ಸಂಕ್ಯದ ಬೂಕುಲೆನ ಪ್ರಕಟಣೆ ಆತ್ಂಡ್. ದಿಂಜ ಪುದರ್‌ಪೋಯಿನ ಖಾಸಿ ಕವಿ ಸೊಸೊ ಥಾಮ್ (1873-1940).<ref>{{cite web|title=U Soso Tham - the Torchbearer of Khasi Poetry|url=https://www.oknortheast.com/2010/11/u-soso-tham-torchbearer-of-khasi-poetry.html|website=www.oknortheast.com|accessdate=2023-12-25|archivedate=2023-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20230831232815/https://www.oknortheast.com/2010/11/u-soso-tham-torchbearer-of-khasi-poetry.html|url-status=dead}}</ref> ಆರೆನ ಸೈತ್‌ನ ದಿನೊನು ವರ್ಸೊಗೊರೊ ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯೊಡ್ ಪ್ರಾದೇಸಿಕ ರಜಾದಿನವಾದ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ತೊನುವೆರ್.<ref>{{cite web|title=Death Anniversary of U SoSo Tham in Meghalaya in 2024|url=https://www.officeholidays.com/holidays/india/meghalaya/death-anniversary-u-soso-tham|website=Office Holidays|language=en}}</ref> ==ಉಪಬಾಸೆಲು== ಖಾಸಿ ಗುಮನೊಡಿಪ್ಪುನ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಖಾಸಿಕ್ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಇಬಾಗ ಮಲ್ಪುನೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುಲೆಕೊ ಒಂಜಿ ಸವಾಲ್‌ನ್ ಒದಾದ್ಂಡ್. ಖಾಸಿದ ಕೆಲವು ಉಪಬಾಸೆಲು: * ಸೊಹ್ರಾ ಖಾಸಿ * ಮೈಲ್ಲಿಂ ಖಾಸಿ * ಮೌಲಾಯ್ ಖಾಸಿ * ನಾಂಗ್ಕ್ರೆಮ್ ಖಾಸಿ * ಯುದ್ಧ ಖಾಸಿ, ನಿಕಟ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್‌ನ ಯುದ್ದೊ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗೊಂದಲ ಆಯರ ಬಲ್ಲಿ<ref>Bradley, David; Mohanty, Panchanan (27 June 2023). "Sociolinguistics of South Asia". The Routledge Handbook of Sociolinguistics Around the World: 184–196.[https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003198345-17/sociolinguistics-south-asia-david-bradley-panchanan-mohanty|doi:10.4324/9781003198345-17]</ref> * ಭೋಯಿ ಖಾಸಿ * ನಾಂಗ್ಲಂಗ್ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist|30em}} ==ಮೂಲೊ== * ನಾಗರಾಜ, ಕೆಎಸ್ 1985. ಖಾಸಿ – ಒಂದು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಪೂನಾ: ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ. * ಪ್ರೈಸ್, ವಿಲಿಯಂ. 1855. ಖಾಸಿಯಾ ಬಾಸೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಚಯ. (ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ 1988) * ರಾಬೆಲ್, ಲಿಲಿ. 1961. ಖಾಸಿ, ಅಸ್ಸಾಂನ ಬಾಸೆ. ಬ್ಯಾಟನ್ ರೂಜ್, ಲಾ: ಲೂಯಿಸಿಯಾನ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. * ರಾಬೆಲ್-ಹೇಮನ್. 1977. "ಖಾಸಿ ನಾಮಪದಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ". ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮಾನ್-ಖಮರ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ 6:247–272 * ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, H. 1891. ಖಾಸಿ ಬಾಸೆಯ ವ್ಯಾಕರಣ. ಶಾಲೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ. ಲಂಡನ್: ಕೆಗನ್ ಪಾಲ್, ಟ್ರೆಂಚ್, ಟ್ರೂಬ್ನರ್. * ಸಿಂಗ್, ನಿಸ್ಸಾರ್. 1906. ಖಾಸಿ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು. ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್: ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೇಟ್ ಪ್ರೆಸ್ ==ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು== * [https://web.archive.org/web/20050310045258/http://www.khasilit.org/ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಖಾಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊ] * [http://www.ciil-lisindia.net/Khasi/ಭಾರತೊದ ಭಾಷಾ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆಡ್ ಖಾಸಿಗ್ ಪ್ರವೇಸೊ] * [http://wals.info/languoid/lect/wals_code_khs ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್: ಖಾಸಿ] * [https://web.archive.org/web/20110514031455/http://www.iitg.ernet.in/rcilts/khasi.htm ಭಾರತೊದ ಭಾಷಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊ ಪರಿಹಾರೊಲೆಗ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ: ಖಾಸಿ] * [https://web.archive.org/web/20211027042118/https://www.scribd.com/doc/73337003/Khasi/ ಖಾಸಿಡ್ದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಬ್ದಕೋಶ] * [http://www.languageshome.in/English-Khasi.htm ಖಾಸಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮೂಲ ಪದೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಲು] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 86qh8d63ep0hit7htf7lgw9v3ch50d8 0 14914 364368 282797 2026-08-11T11:45:50Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364368 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = KRNB lects |nativename = KRDS lects, Kamatapuri, Kamta |pronunciation = |ethnicity = |states = [[ಭಾರತ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ನೇಪಾಳ]] |region = ಉತ್ತರ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಅಸ್ಸಾಂ]], ಈಶಾನ್ಯ [[ಬಿಹಾರ]], ಉತ್ತರ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], ಆಗ್ನೇಯ [[ನೇಪಾಳ]] |speakers = |ref = |date = |familycolor = ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ |fam2=[[ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್]] |fam3=[[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |fam4=[[ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಪೂರ್ವ]] |fam5=[[ಬಂಗಾಳಿ–ಅಸ್ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು|ಬಂಗಾಳಿ–ಅಸ್ಸಾಮಿ]] |dialects = [[ರಾಜಬಾನ್ಶಿ ಬಾಸೆ (ನೇಪಾಳ)|ರಾಜಬಾನ್ಸಿ]], ಕಮ್ತಾಪುರಿ, [[ರಂಗಪುರಿ ಬಾಸೆ|ರಂಗಪುರಿ]], ದೇಶಿ, [[ಸುರ್ಜಾಪುರಿ ಬಾಸೆ|ಸುರ್ಜಾಪುರಿ]], ಧೇಕ್ರಿ |script = |isoexception=ಉಪಬಾಸೆ |glotto=kamt1242 }} ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ ಲೆಕ್‌ಟ್ಸ್ (ಅತ್ತಂಡ ಕಮ್ತಾಪುರಿ, ರಾಜಬಾನ್ಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಲೆಕ್‌ಟ್ಸ್ - ಲೆಕ್ಟ್‌ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಸ್ಟೊ ಬಾಸೆದ ಉಪಬಾಸೆಲು ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರಬೇದೊಲು) ಆದುನಿಕ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆ ಸಮೂಹೊ ಆತ್ಂಡ್, ಅಯಿತ ಮೂಲ-ಕಮಾತಾ ಬಾಸೆದ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ವಂಸೊ. 1250ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮಾತಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜದಾನಿ ಕಮಾತಾಪುರೊದ ಸುತ್ತಲ ಮೂಲ-ಕಾಮರೂಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಶಾಕೆಯಾದ್ ಮೂಲ-ಕಮಾತಾ ಬಾಸೆ ಬೇತೆ ಆಯೆರ ಸುರುವಾಂಡ್. ಆಂಡ ಪೂರ್ವೊ ಶಾಕೆದ ಮೂಲ-ಅಸ್ಸಾಮಿಯಾದ್ ಬುಲೆಂಡ್. 16ನೇ ಶತಮಾನಡ್ದ್ ಮೂಲ-ಕಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊ ವಿಬಾಗಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇರೆ ಪೊಸ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಪುಟ್ಟದ್ ಪಾಡ್ಂಡ್. ಪೊಸ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲು ಪಂಡ: ಕಮ್ತಾ ( ಅಸ್ಸಾಂ ಬುಕ್ಕೊ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ), ರಂಗಪುರಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ), ರಾಜಬಾನ್ಶಿ (ನೇಪಾಳ) ಬುಕ್ಕೊ ಸುರ್ಜಾಪುರಿ (ಬಿಹಾರ). [[File:Kamatapuri-lects-regions.svg|thumb|261px|ನಕ್ಷೆಡ್ ತೋಜಾಯಿನಂಚ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಅಸಮಾನವಾದ್ ಪಟ್ಟ್‌ದ್ಂಡ್.<ref>{{harv|Toulmin|2006|p=5}}</ref>]] [[File:East magadhan proto-languages - en.svg|thumb|261x261px| ಮೂಡಾಯಿ ಮಗಧನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಮೂಲ ಬಾಸೆಲು. ಕಾಮರೂಪ ಪ್ರಾಕೃತೊ ಪ್ರೋಟೋ-ಕಾಮರೂಪಗ್ ಅನುರೂಪವಾತ್ಂಡ್, ಈಡೆಮುಟ್ಟ ಪೆರ ಕಟ್ಟಂದಿನ ಮೂಲ-ಬಾಸೆ ಯಾಪು ಪ್ರೋಟೋ-ಕಾಮಟಾ ವಿಸೇಸೊ ಲಕ್ಷಣೊನು ನಾಡಿಯರ ಸುರುಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಈ ಪೊರ್ತುಗು ಕ್ರಿ.ಶ. 1250ಡ್ದ್ ಪಿರವುಗು ಅನುರೂಪವಾತ್ಂಡ್.]] ಈ ಪೊಸ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಮೂರು ಗುಂಪಾದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸವೊಲಿ: ಪಡ್ಡಾಯಿ, ಮದ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡಾಯಿ. ಅಸ್ಸಾಮಿ, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಹಿಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ 19ನೇ ಬುಕ್ಕೊ 20ನೇ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಚಾರೊ ಮಾಲ್ತಿನ ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸದ್‌ಜಿ. ಇಂದೆತ ಪರಿಣಾಮೊ, ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ ಲೆಕ್ಟ್ ಈ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರಬೇದೊಲೆಗ್ ದೇಶೀಯವಾದ್ ಆಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅವೆಡ್ದ್ ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನೊದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಪಡೆವೊಂಡ್. ಎಂಚಿನವೇ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ ಲೆಕ್ಟ್‌ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಮಾನದಂಡೊಲು ತೋಂಜುಡು: ನೇಪಾಳೊಡು ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಗುಮನೊ ದೀಡ್ದ್ ಕೇಂದ್ರ ಝಾಪಾ ವಿದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಬಂಗಾಳ ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಅಸ್ಸಾಂಡ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ್ ಗುಮನೊ ದೀಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿದ ಕೂಚ್ ಬೆಹಾರ್ ವಿದೊ. == ಮೂಲ ಕಮ್ತಾ == ಕಾಮರೂಪ ನಗರ (ಬಡೆಕಾಯಿ ಗುವಾಹಟಿ)ದ ಆಡಳಿತಗಾರ್ತಿ ಸಂಧ್ಯಾ, ಕಾಮರೂಪ ತನ್ನೊ ರಾಜದಾನಿನ್ ಕಮತಾಪುರಕ್ಕ್ ಬದಲ್ತ್‌ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮಾತಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ತಾಪಸಯಿನ ಪರಿಣಾಮವಾದ್ ಮೂಲ-ಕಮಾತಾದ ಬುಲೆಚಿಲ್ ನೆರೆತ ಬಾಸೆದ ಜತೆಟ್ ಕೊಂಡ್‌ಪೋಂಡ್. ==ಸಾಮಾಜಿಕ-ಬಾಸೆಲೆ ಸಮುದಾಯೊಲು== ಪೊಸ ಕೆಆರ್‌ಎನ್‌ಬಿ ಲೆಕ್ಟ್‌ಲೆನ್ ಸುರುಕಾದ್ ಪಡ್ಡೋಯಿ [[ಅಸ್ಸಾಂ]], ಬಡೆಕಾಯಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], ಬಡೆಕಾಯಿ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], ಈಶಾನ್ಯೊ [[ಬಿಹಾರ]] ಬುಕ್ಕೊ ಆಗ್ನೇಯ [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳೊಡ್]] ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref name="Silvestre">Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zc77I8CMgTYC&q=surjapuri+lects&pg=PA508|title=The Handbook of Historical Sociolinguistics|last=Hernández-Campoy|first=Juan Manuel|last2=Conde-Silvestre|first2=Juan Camilo|date=2012-02-15|isbn=9781118257265.</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] gbqp2relkqqajqlruwqmhe54gqgjzc1 0 14926 364334 279392 2026-08-11T11:36:41Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364334 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ಆಲು ಕುರುಂಬ |states = [[ಭಾರತ]] |region = [[ತಮಿಳುನಾಡು]] |speakers = 2,400 |date = 2019 |ref = e25 |familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3 = [[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4 = ಬಡಗ-ಕನ್ನಡ |fam5 = [[ಕನ್ನಡ]] |iso3=xua |glotto=aluk1238 |glottorefname=ಆಲು ಕುರುಂಬ }} '''ಆಲು ಕುರುಂಬಾ''', ಹಾಲ್ ಕುರುಂಬಾ ಅತ್ತಂಡ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ ಪಾಲ್ ಕುರುಂಬಾ ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆಲು, ಪಾಲ್, ಹಾಲ್ ಪಂಡ ಪೇರ್. ಇಂದೆನ್ ಆಲು ಕುರುಂಬ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ [[ತಮಿಳು]]-[[ಕನ್ನಡ]] ಉಪಗುಂಪುದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕನ್ನಡೊದ ಉಪಬಾಸೆಂದ್ ಲೆಕ್ಕಪಾಡ್ದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್.<ref>{{cite web|title=Did you know Alu Kurumba is threatened?|url=https://www.endangeredlanguages.com/lang/3567|website=Endangered Languages|language=en|accessdate=2023-12-30|archivedate=2023-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231230090312/https://www.endangeredlanguages.com/lang/3567|url-status=dead}}</ref> ಆಂಡಲಾ '''ಎಥ್ನೋಲಾಗ್''' ಇಂದೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ಬಾಸೆಯಾದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸವುಂಡು. ಆಲು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆತಕುಲು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕೊದ]] ನಡುತ [[ನೀಲಗಿರಿ]] ಬೆಟ್ಟೊದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ನಿಲೆಯಾತೆರ್. ಆಲು ಕುಂಬರೆರ್ ಮೂಲತ ಕ್ರಿಸಿಕೆರ್, ತೆನಸ್ ಸಂಗ್ರಹಿತೊಂದು ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಪೊರ್ತುಗು [[ಬೋಂಟೆ]] ಮಲ್ತೊಂದ್ ಬದುಕುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು. ಭಾರತೊದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಡೆತ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು, ತೆನ್ಕಾಯಿ-ಪಡ್ಡೋಯಿ, ತೆನ್ಕಾಯಿ, ಆಗ್ನೇಯ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡಾಯಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಎಡೆಚೊಣಿಡ್ ಇಳ್ಚಾರ್‌ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಣಿವೆಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ಸಾವಿರೊಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಜನೊ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>{{cite web|last1=Kapp|first1=Dieter B.|title=Ālu Kuṟumba riddles|url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/alu-kurumba-riddles/C6D18049231FC4EA317D01F83F37D988|website=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|pages=302–323|language=en|doi=10.1017/S0041977X00037320|date=June 1984}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://academic-accelerator.com/encyclopedia/alu-kurumba-language#google_vignette |access-date=2023-12-30 |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230093044/https://academic-accelerator.com/encyclopedia/alu-kurumba-language#google_vignette |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} ==ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ== * [[ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]] * [[ಜೇನು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]] * [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]] * [[ಭಾರತೊಡು ನೆರೆಕರೆಟ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಬಾಸೆಲೆ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಬಾಸೆಲು]] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] dgbmt587q47gf2r1db11w4xlkpa9nsh 0 14928 364234 196480 2026-08-11T00:01:10Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364234 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ |nativename = ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಬ (வேட்டை குறும்பர்/ವೇಟ್ಟೈ ಕುರುಂಬರ್) |states = [[ಭಾರತ]] |region = [[ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತೊಲು]] ([[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]]) |speakers = 32,000 |date = 2003 |ref = e25 |familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3 = [[ತಮಿಳ್–ಕನ್ನಡ]] |fam4 = ಬಡಗ-ಕನ್ನಡ |fam5 = [[ಕನ್ನಡ]] |script = [[ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ]]<br>[[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]<br>[[ತಮಿಳು ಲಿಪಿ]] |iso3 = xub |notice = Indic |glotto=bett1235 |glottorefname=Betta Kurumba }} '''ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ''' ಬಾಸೆ ( ''Beṭṭa Kurumba'' ) [[ಕನ್ನಡ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಗ್ ನಿಕಟ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್‌ನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆ,<ref>{{Cite book|title=Language and Society in South Asia|last=Shapiro|first=Michael C.|last2=Schiffman|first2=Harold F.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1981|isbn=9788120826076|pages=101}}</ref> ಅಂಚನೆ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು|ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತೊಲೆಡ್]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊದ]] ಪಕ್ಕೊದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ 32,000 ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>ಕೊಯೆಲ್ಹೋ, ಗೇಲ್ ಮಾರಿಯಾ (2003): [https://web.archive.org/web/20160303213041/http://www.lib.utexas.edu/etd/d/2003/coelhogm036/coelhogm036.pdf ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬದ ವ್ಯಾಕರಣ] (PDF).</ref> ''Beṭṭa'' ( ಬೆಟ್ಟ) ಪಂಡ ಎತ್ತರೊದ “ಗುಡ್ಡೆಲು” ಬುಕ್ಕೊ ''ಕುರುಂಬ'' ಪಂಡ "ಕುರುಬ".<ref>https://web.archive.org/web/20160303213041/http://www.lib.utexas.edu/etd/d/2003/coelhogm036/coelhogm036.pdf</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} ==ಎಚ್ಚದ ಓದುಗು== {{refbegin}} * {{cite book |last=Coelho |first=Gail |chapter=The re-emergence of finite serial verbs in South Dravidian |title=Annual Review of South Asian Languages and Linguistics: 2012 |editor1-first=Rajendra |editor1-last=Singh |editor2-first=Shishir |editor2-last=Bhattacharja |location=Berlin, Boston |publisher=De Gruyter Mouton |date=2013 |pages=45–76 |doi=10.1515/9783110279757.45|isbn=978-3-11-027949-8 }} * {{cite journal |last=Coelho |first=Gail |title=Placing Indigeneity: Betta Kurumba Narratives of Territory and Clan Structure |journal=Asian Ethnology |volume=73 |issue=1/2 |date=2014 |pages=39–60 |jstor=43150503}} Accessed 30 July 2023. * {{cite journal |last=Coelho |first=Gail |title=Complex predicates in Betta Kurumba |journal=Journal of South Asian Languages and Linguistics |volume=5 |issue=1 |date=2018 |pages=23–77 |doi=10.1515/jsall-2018-0007}} * {{cite book |first=Gail |last=Coelho |chapter=Betta Kurumba |title=The Dravidian Languages |editor-first=Sanford B. |editor-last=Steever |publisher=Routledge |date=2019 |pages=162–192 |isbn=9781317525394}} * {{cite journal |last=Zvelebil |first=Kamil V. |title=Bëṭṭu̵ Kuṟumba: First Report on a Tribal Language |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_july-september-1982_102_3/page/n92 |journal=[[Journal of the American Oriental Society]] |volume=102 |issue=3 |date=1982 |pages=523–27 |doi=10.2307/602307|jstor=602307 }} ==ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು== * [http://elar.soas.ac.uk/deposit/0002 ELAR ಪ್ರವೇಶ ಆರ್ಕೈವ್ ತೆರೆಯಿರಿ] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] q2j0a68kd4safszvsz5dgdhjqr0kwsx 364437 364234 2026-08-11T11:55:42Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364437 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ |nativename = ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಬ (வேட்டை குறும்பர்/ವೇಟ್ಟೈ ಕುರುಂಬರ್) |states = [[ಭಾರತ]] |region = [[ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತೊಲು]] ([[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]]) |speakers = 32,000 |date = 2003 |ref = e25 |familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3 = [[ತಮಿಳ್–ಕನ್ನಡ]] |fam4 = ಬಡಗ-ಕನ್ನಡ |fam5 = [[ಕನ್ನಡ]] |script = [[ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ]]<br>[[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]<br>[[ತಮಿಳು ಲಿಪಿ]] |iso3 = xub |notice = Indic |glotto=bett1235 |glottorefname=Betta Kurumba }} '''ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ''' ಬಾಸೆ ( ''Beṭṭa Kurumba'' ) [[ಕನ್ನಡ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಗ್ ನಿಕಟ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್‌ನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆ,<ref>{{Cite book|title=Language and Society in South Asia|last=Shapiro|first=Michael C.|last2=Schiffman|first2=Harold F.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1981|isbn=9788120826076|pages=101}}</ref> ಅಂಚನೆ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು|ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತೊಲೆಡ್]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊದ]] ಪಕ್ಕೊದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ 32,000 ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>ಕೊಯೆಲ್ಹೋ, ಗೇಲ್ ಮಾರಿಯಾ (2003): [https://web.archive.org/web/20160303213041/http://www.lib.utexas.edu/etd/d/2003/coelhogm036/coelhogm036.pdf ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬದ ವ್ಯಾಕರಣ] (PDF).</ref> ''Beṭṭa'' ( ಬೆಟ್ಟ) ಪಂಡ ಎತ್ತರೊದ “ಗುಡ್ಡೆಲು” ಬುಕ್ಕೊ ''ಕುರುಂಬ'' ಪಂಡ "ಕುರುಬ".<ref>https://web.archive.org/web/20160303213041/http://www.lib.utexas.edu/etd/d/2003/coelhogm036/coelhogm036.pdf</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} ==ಎಚ್ಚದ ಓದುಗು== {{refbegin}} * {{cite book |last=Coelho |first=Gail |chapter=The re-emergence of finite serial verbs in South Dravidian |title=Annual Review of South Asian Languages and Linguistics: 2012 |editor1-first=Rajendra |editor1-last=Singh |editor2-first=Shishir |editor2-last=Bhattacharja |location=Berlin, Boston |publisher=De Gruyter Mouton |date=2013 |pages=45–76 |doi=10.1515/9783110279757.45|isbn=978-3-11-027949-8 }} * {{cite journal |last=Coelho |first=Gail |title=Placing Indigeneity: Betta Kurumba Narratives of Territory and Clan Structure |journal=Asian Ethnology |volume=73 |issue=1/2 |date=2014 |pages=39–60 |jstor=43150503}} Accessed 30 July 2023. * {{cite journal |last=Coelho |first=Gail |title=Complex predicates in Betta Kurumba |journal=Journal of South Asian Languages and Linguistics |volume=5 |issue=1 |date=2018 |pages=23–77 |doi=10.1515/jsall-2018-0007}} * {{cite book |first=Gail |last=Coelho |chapter=Betta Kurumba |title=The Dravidian Languages |editor-first=Sanford B. |editor-last=Steever |publisher=Routledge |date=2019 |pages=162–192 |isbn=9781317525394}} * {{cite journal |last=Zvelebil |first=Kamil V. |title=Bëṭṭu̵ Kuṟumba: First Report on a Tribal Language |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_july-september-1982_102_3/page/n92 |journal=[[Journal of the American Oriental Society]] |volume=102 |issue=3 |date=1982 |pages=523–27 |doi=10.2307/602307|jstor=602307 }} ==ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು== * [http://elar.soas.ac.uk/deposit/0002 ELAR ಪ್ರವೇಶ ಆರ್ಕೈವ್ ತೆರೆಯಿರಿ] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] sm6uh58ohctsvhez70od9wuppntxjoi 0 14934 364367 199105 2026-08-11T11:45:45Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364367 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = ಕನ್ನಡ | altname = ಕನ್ನಡ-ಬಡಗ | region = [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ]] | fam3 = [[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] | child1 = [[ಕನ್ನಡ]] | child3 = [[ಬಡಗ ಬಾಸೆ|ಬಡಗ]] | child2 = | child4 = [[ಉರಾಲಿ ಬಾಸೆ|ಉರಾಲಿ]] | glotto = bada1263 | glottorefname = ಬಡಗ–ಕನ್ನಡ }} '''ಕನ್ನಡ ಉಪಬಾಸೆಲು''', ಕನ್ನಡ-ಬಡಗ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸಂಯೋಜಿಸುವುನ ವಿಶಾಲ ಅರ್ತೊಡು, ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕನ್ನಡೊನು ಬುಡ್‌ತ್ ದೂರದರ್ಶನ, ಸುದ್ದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಗಳಸುನ ದಿಂಜ ಉಪಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ. ==ಕನ್ನಡ ಉಪಬಾಸೆಲು== ಅಚ್ಚಕನ್ನಡೊದ ಗುಂಪುಲು :<ref>Michail Andronov, 2003. ''A comparative grammar of the Dravidian languages''</ref> ===ಕಡಲಬರಿ ಕರ್ನಾಟಕೊ=== * ಮಂಗಳೂರು ಕನ್ನಡ * ಹಾಲಕ್ಕಿ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ * ಬಾರ್ಕೂರು * ಹವ್ಯಕ * ಕುಂದಗನ್ನಡ * ಶಿರಸಿ ಕನ್ನಡ * ಮಲೆನಾಡು ಕನ್ನಡ * ನಾಡೋರ್ ಕನ್ನಡ * [[ಅಂಕೋಲಾ ಕನ್ನಡ]] ===ಬಡೆಕಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕೊ=== * ವಿಜಯಪುರ ಕನ್ನಡ * ಕಲಬುರಗಿ ಕನ್ನಡ * ಧಾರವಾಡ ಕನ್ನಡ * ಬೆಳಗಾವಿ ವ ===ನೈಋತ್ಯೊ ಕರ್ನಾಟಕೊ=== * ಅರೆಬಾಸೆ ಅಥವಾ ಗೌಡ ಕನ್ನಡ * ತಿಪಟೂರು * [[ರಬಕವಿ ಬನಹಟ್ಟಿ|ರಬಕವಿ]] * ನಂಜನಗೂಡು ಕನ್ನಡ ===ಆಗ್ನೇಯ ಕರ್ನಾಟಕೊ=== * ಕೋಲಾರ * ತುಮಕೂರು ===ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕೊ=== * ಅರುವು * ಬೆಂಗಳೂರು ಕನ್ನಡ * ಚಾಮರಾಜನಗರ * ಮಂಡ್ಯ * ಬಣಕಲ್ ಕನ್ನಡ * [[ಸೋಲಿಗ]] * ಕನ್ನಡ ಕುರುಂಬ * ಗೌಡ್ರ ಬಾಸೆ * ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾ೦ತ ಬಾಸೆ ==ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು== * ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬಡಗ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ಬಡಗ - ಸಮ್ಮಂದೊದ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡೊ.<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html</ref> * ಉರಳಿ, ಹೊಲಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸೋಲಿಗ ಕೂಡ ಕನ್ನಡೊಡಗು ಕೈತಲ್‍ದವು. * [[ಕುಂದಗನ್ನಡ]], [[ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ|ಹವಿಗನ್ನಡ]], [[ಅರೆಬಾಸೆ|ಅರೆಬಾಸೆ ಕನ್ನಡ]] ಸೇರೊಂದು ಕನ್ನಡೊಡು ಸುಮಾರ್ ೨೦ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಸಮುದಾಯೊದ ಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ.   ==ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್== * [[ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾಯರು|ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾವ್]] * [[ಶಂ.ಬಾ. ಜೋಷಿ|ಶಂಬಾ ಜೋಶಿ]] * [[ಕುವೆಂಪು|ಕುವೆಂಪು. ಕೆ ವಿ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ]] * [[ಡಿ.ಎಲ್.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್|ಡಿಎಲ್ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್]] * [[ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ|ಎಂ.ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ]] * [[ಟಿ. ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀ]] * [[ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ|ಎಂ ಎಂ ಕಲಬುರ್ಗಿ]] * [[ಹಂ.ಪ.ನಾಗರಾಜಯ್ಯ|ಹಂಪ ನಾಗರಾಜಯ್ಯ]] * [[ಕಮಲಾ ಹಂಪನಾ]] * [[ಡಿ. ಎನ್. ಶಂಕರ ಭಟ್ಟ|ಡಿಎನ್ ಶಂಕರ್ ಭಟ್]] * [[ಎ.ಕೆ.ರಾಮಾನುಜನ್]] * [[ಎಚ್. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ|ಎಚ್.ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಕೋಡಿ ಕುಶಾಲಪ್ಪ ಗೌಡ]] * [[ಸಂಗಮೇಶ ಸವದತ್ತಿಮಠ]] * [[ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ]]  == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 0kl5vq6cejccqzxxknc71wb13c9gzxd 0 14938 364433 361093 2026-08-11T11:55:03Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364433 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ಬಡಗ |nativename = படக, ಬಡಗ, ബഡഗ |state = [[ಭಾರತ]] |region = [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] |ethnicity = [[ಬಡಗ ಜನೊ|ಬಡಗ]] |speakers = 140,000 |date = 2011 census |image = Badaga.png |ref = e24 |familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3 = [[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4 = [[ಕನ್ನಡ ಉಪಬಾಸೆಲು|ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು]] |fam5 = [[ಕನ್ನಡ]] |script = [[ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ]]<br>[[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]<br>[[ತಮಿಳು ಲಿಪಿ]] |iso3 = bfq |glotto = bada1257 |glottorefname = Badaga |notice = IPA }} '''ಬಡಗ''' [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ]] [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆದ]] [[ಬಡಗೆರ್|ಬಡಗ]] ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ದಕ್ಷಿಣ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಯಾತ್ಂಡ್]]. ಈ ಬಾಸೆ [[ಕನ್ನಡ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಪ್ರಬಾವೊ ಆದ್ [[ತಮಿಳು|ಕನ್ನಡ]] ಬಾಸೆಗ್ ನಿಕಟೊ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.<ref> {{Citation|last=Hockings|first=Paul|title=Badaga|date=2004|pages=572–578|editor-last=Ember|editor-first=Carol R.|place=Boston, MA|publisher=Springer US|language=en|doi=10.1007/0-387-29905-x_57|isbn=978-0-387-29905-1|editor2-last=Ember|editor2-first=Melvin}}</ref> ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಪಾತೆರುನ ಮಾತಾ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬಾಸೆಲೆಡ್ (ಬಡಗ, [[ತೊದ ಬಾಸೆ]], [[ಕೊತ ಬಾಸೆ]] ), ಬಡಗನ್ ಎಚ್ಚ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಯಾದುಂಡು. '''ಬಡಗ ಬಾಸೆ''' ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಸುಮಾರ್ ೧,೪೦.೦೦೦ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. == ಮೂಲೊಲು == ಬಡಗ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡೊದ]] ಒಂಜಿ ಕಬರ್. ಬಡಗ ಪೊಸ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡೊದೊಟ್ಟುಗೆ]] ದಿಂಜ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಲಕ್ಷನೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನ್‌ನವು ಇಂದೆಟ್ ಸಾಬೀತಾಪುಂಡು. ಇಂಚಿತ್ತಿ ಒಂಜಿ ವಿಸೇಸೊ ಪಂಡ ಬಡಗ 13ನೇ ಶತಮಾನೊದ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡೊಡು]] ಇತ್ತೆ ಕಣ್ಮರೆ ಆಯೆರೆ ಸುರುವಾಯಿನ p ಬದಲ್‌ದ್ ಆರಂಬೊದ h (ಪೊಸ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡೊದೊಟ್ಟುಗೆ]] ಸಾಮಾನ್ಯೊ) ತೋಜಾವುಂಡು. == ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == ಬಡಗ ಐನ್ ಸ್ವರೊಲೆ ಗುಣೊನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್, {{IPA|/i e a o u/}}/, ಅಯಿಟ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಮಲ್ಲೆ ಅತ್ತಂಡ ಎಲ್ಯೆ ಆದಿಪ್ಪು, ಬುಕ್ಕೊ 1930ನೆ ದಸಕೊ ಮುಟ್ಟ ಅವು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ್ ಅರ್ದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ಣವಾದ್ ಪಿರ ಜಾರ್ದ್ಂಡ್, ಒಟುಗು 30 ಸ್ವರೊ ದ್ವನಿಮೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಇತ್ತೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಕೆಲವು ಸ್ವರೊಲೆ ಪಿರ ಜಾರುನೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸವುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=Badaga |url=http://www.phonetics.ucla.edu/appendix/languages/badaga/badaga.html |access-date=9 May 2013 |publisher=UCLA Phonetics Lab}}</ref> {| class="wikitable" |+ ಉದಾರ್ಮೆದ ಪದೊಲು <ref>{{Cite web |title=Word List for Badaga |url=http://archive.phonetics.ucla.edu/Language/BFQ/bfq_word-list_1992_03.html |access-date=9 May 2013 |publisher=UCLA Phonetics Lab}}</ref> ! IPA ! ಪೊಲಬು |- | /no:/ | ರೋಗೊ |- | /po˞˞ː/ | ಗಡಿತ ಗುರ್ತೊ |- | /mo˞e˞/ | ಮುಂಗೆ |- | /a˞e˞/ | ಪಿಲಿ ಬಾಂಜರ್ |- | /ha˞ːsu/ | ಪರಡ್‌ಯರ |- | /ka˞˞ːʃu/ | ದೆತ್ತ್ ಪಾಡ್ಯರ |- | /i˞ːu˞˞/ | ಏಳ್ |- | /hu˞˞ːj/ | ಓಟೆಪುಲಿ |- | /be˞ː/ | ಕಾಜಿ |- | /be˞˞ː/ | ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್ |- | /huj/ | ಹಾಕ್ಯರ |- | /hu˞j/ | ಓಟೆಪುಲಿ |- | /u˞˞j/ | ಉಳಿ |} ಪ್ರತಿಲೇಕನೊದ ಮಿತ್ತ ಗುಮಾನಿಪುಲೆ: ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯೊ ⟨ ◌˞ ⟩ ಅರ್ಧ-ಮೂರ್ಧನ್ಯಾಕ್ಷರೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು; ರಡ್ಡ್ ಪಟ್ಟ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ ⟨ ◌˞˞ ⟩ ಉಂದು ಪೂರ್ತಿ ಪಿರವು ಜಾರುನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡ. {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" | ! ತುಟಿತ ಅಕ್ಷರೊ/ಓಷ್ಟ್ಯೊ ! ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ/ದಂತ್ಯೊ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟ್ಯೊ ! ಗಳಕುಹರಿ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ |m |n |ɳ |ɲ |ŋ | |- ! rowspan="2" | ತಡೆ ! ಅಗೋಸೊ |p |t |ʈ |c |k | |- ! ಗೋಸೊ |b |d |ɖ |ɟ |ɡ | |- ! colspan="2" | ಗರ್ಸ ದ್ವನಿ | |s | | | |h |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜಿ |ʋ |l |ɻ |j | | |- ! colspan="2" |ಕಂಪನೊ | |r | | | | |} == ಬಾಸೆದ ದಾಕಲೆ == ಬಡಗೊ ಬಾಸೆನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ್ ಅದ್ಯಯನೊ ಮಾಲ್ತ್‌ದ್ ದಾಕಲಿಸದೆರ್. 19ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಉತ್ತರಾರ್ದೊಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಬಡಗ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಗಂಟ್‌ಲೆನ್ ತಯಾರಿಸದೆರ್.<ref name="dictionary">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=a74HA_RX3rIC|title=A Badaga-English Dictionary|last=Paul Hockings|first=Christiane Pilot-Raichoor|publisher=Mouton de Gruyter|year=1992|isbn=978-3-11-012677-8|edition=Reprint}}</ref> ಬಡಗ ಬಾಸೆದ [[ಗಾದೆ|ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲ್]] ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೊ ಹೇಳಿಕೆಲೆ ಸಂಗ್ರಹೊನು ಪಾಲ್ ಹಾಕಿಂಗ್ಸ್ ಆರ್ ಸಂಕಲಿಸದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪೊಲಿತ್ತೆರ್.<ref>Hockings, Paul. ''"Counsel from the Ancients." A study of Badaga proverbs, prayers, omens and curses''. Berlin, Mouton de Gruyter (1988).</ref> ಉಂದು ದಿಂಜ ದಶಕೊಲೆಡ್ದ್ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸವುನ ಅನೇಕೊ ಜನೊಕ್ಲೆ ಬೇಲೆದ ಪಲಿತಾಂಸೊ ಅತ್ಂಡ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] ojm8yjub0otp76aoqmsa3oddyoakopi 0 14940 364406 281227 2026-08-11T11:50:20Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364406 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ಜೇನು ಕುರುಂಬ |states = [[ಭಾರತ]] |region = [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]] |speakers = {{sigfig|101,000|1}} |date = 2011 ಜನಗಣತಿ |ref = e25 |familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3 = [[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4 = [[ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು]] |fam5 = ಕೊಡಗು |iso3= xuj |script= [[ತಮಿಳು ಲಿಪಿ]] |glotto=jenn1240 |glottoname= ಜೇನು |glottorefname=ಜೇನು ಕುರುಂಬ }} '''ಜೇನು ಕುರುಂಬ''', '''ಜೆನ್ ಕುರುಂಬಾ''' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಉಪಗುಂಪುದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್]]. ಇಂದೆನ್ ಜೇನು ಕುರುಂಬ / ಕಟ್ಟುನಾಯಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದ]] ಉಪಬಾಸೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಎಥ್ನೋಲಾಗ್'' ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಸೆಯಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಜೇನು ಕುರುಂಬ ಮಾತನಾಡುವವರು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಮೈಸೂರು ಅಂಚನೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕೊದ]] [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]] ಜಿಲ್ಲೆಲು ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊದ]] [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆ ನಡುತ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆ]] ಅಡ್ಡ-ಗಡಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ನಿಲೆಯಾತೆರ್. ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಇಂದೆನ್ "ನಾಮ ಬಾಸೆ" ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Indigenous People's Plan: Kattunayakans |url=https://www.cepf.net/sites/default/files/56154-ipp-kattunayakan.pdf |access-date=15 March 2022 |website=Critical Ecosystem Partnership Fund}}</ref> ಜೇನು ಕುರುಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಒದ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆಡ್‌ ಒಂಜಾತ್‌ಂಡ್.‌ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರೊ ಅಕ್ಲೆನ್‌ ಪ್ರಾಚೀನಒ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಗುಂಪುಂದದ ಗುರ್ತಿಸದ್ಂಡ್.‌ ಅಕುಲು ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕ ಈ ಮೂಜಿ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್‌ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್.‌ ಅವು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳೊದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ಅಂಚನೆ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಲೆ ಬೆಟ್ಟೊಲು, ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್‌ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎಚ್ಚದ ಜೇನು ಕುರುಂಬೆರೆ ವಾಸಸ್ತಾನೊ ಮುದುಮಲೈ - ವಯನಾಡ್ - ಬಂಡೀಪುರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಬಯಾರಣ್ಯೊಲೆಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Jennu Kurumba in India |url=https://en.wal.unesco.org/countries/india/languages/jennu-kurumba |website=UNESCO WAL |language=en |access-date=2024-01-03 |archive-date=2023-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231054732/https://en.wal.unesco.org/countries/india/languages/jennu-kurumba |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Kurumba, Jennu language resources {{!}} Joshua Project |url=https://joshuaproject.net/languages/xuj |website=joshuaproject.net}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳೊಡು ಅಕ್ಲೆನ್ 'ಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್. ತಮಿಳುಡು 'ಕಾಡು' ಪಂಡ 'ಅರಣ್ಯ' ಬುಕ್ಕೊ 'ನಾಯಕ' ಪಂಡ 'ರಾಜ'. ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಅಕ್ಲೆನ್ 'ಜೇನು ಕುರುಂಬೆರ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್.<ref>{{cite web |title=Glottolog 4.8 - Jennu Kurumba |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/jenn1240 |website=glottolog.org}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್, ಜೇನು ಕುರುಂಬೆರ್ ಕಾಡ್‌ದ ಚೀಯದ ನೆಯಿನ್ ಸಂಗ್ರಹೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>{{cite journal |title=About Jennu kurumba {{!}} Jenu Kurumba |journal=jennukurumba.com |date=30 September 2019 |url=https://jennukurumba.com/en/page-one |language=en}}</ref> ಜೇನು ಕುರುಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗು ಸೇರ್‌ನವು. ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತಮಿಳು ಅತ್ತಂಡ ಮಲಯಾಳಂಡ್ದ್ ಕನ್ನಡೊಗು ಎಚ್ಚ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ==ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ== * [[ಬೆಟ್ಟ ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]] * [[ಆಲು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ]] * [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]] * [[ಭಾರತೊಡು ನೆರೆಕರೆಟ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆ ಸಂಕ್ಯೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಬಾಸೆಲೆ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಬಾಸೆಲು]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 1a197yfme5i6ay5icejrbq0ov6s9p94 0 14947 364417 196158 2026-08-11T11:52:27Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364417 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ತೊದ |nativename=''tōtā'' |states=[[ಭಾರತ]] |region=[[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] |speakers= |date=2001 ಜನಗಣತಿ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ]] |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4=[[ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು]] |fam5=[[ತೊದ-ಕೊತ ಬಾಸೆಲು|ತೊದ-ಕೊತ]] |iso3=tcx |glotto=toda1252 |glottorefname=ತೊದ |notice=Indic |notice2=IPA }} '''ತೊದ''' [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]], ಅಯಿತ ದಿಂಜ ದ್ವನಿಕುಲು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು. ತೆನ್ಕಾಯಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್]] ವಾಸೊಡಿಪ್ಪುನ ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಸಾರೊ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ತೊದ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊ ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ತೊದ ಬಾಸೆ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೊದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ತೊದ-ಕೊತ]] ಉಪಗುಂಪುಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟೊನ್ಂಡ್. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪನ್ಪುನಾರ್ 2003ಡ್ ತೊದ-ಕೊತ ಬಾಸೆನ್ ಒಂಜೇ ಎಗ್ಗೆಂದ್ ಗುಮನೊಡು ದೀಡಂದೆ ಕೊತ ತಮಿಳು-ತೊದ ಬಾಸೆಲೆ ಕೇಂದ್ರೊದ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಹೊಂದಂದಿ ಕಾರಣೊ ಕೊತ ಸುರುಕು ಇಬಜನೆಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೊದನ್ ಇಬಜನೆ ಮಲ್ತೆರ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web |last1=Krishnamurti |first1=Bhadriraju |title=The Dravidian Languages |url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Dravidian_Languages/54fV7Lwu3fMC?hl=en&gbpv=0 |publisher=Cambridge University Press |language=en |date=16 January 2003}}</ref><ref>{{cite book |last1=Krishnamurti |first1=Bhadriraju |title=The Dravidian languages |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-77111-5. |edition=1. publ}}</ref> == ಧ್ವನಿಮಾ ವಿವರo == === ಸ್ವರolu === ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಗ್ ತೊದತ 16 ಸ್ವರೊಲೆ ಕೊಡುಗೆ. 8 ಹ್ರಸ್ವo ಬುಕ್ಕೊ 8 ದೀರ್ಗೊ ಸ್ವರೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ದೀರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ಹ್ರಸ್ವೊ ಸ್ವರೊಲೆ ನಡುಟು ಉಚ್ಛಾರಣೆಡ್ ವಂತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" | ! colspan="2" |ನಾಲಾಯಿದ ಎದ್‌ರ್ ! colspan="2" |ನಾಲಾಯಿದ ನಡು ! colspan="2" |ನಾಲಾಯಿದ ಪಿರವು |- ! {{Small|ಉರುಂಟು ಅತ್ತಂದಿನ}} ! {{Small|ಉರುಂಟುದ}} ! {{Small|ಉರುಂಟು ಅತ್ತಂದಿನ}} ! {{Small|ಉರುಂಟುದ}} ! {{Small|ಉರುಂಟು ಅತ್ತಂದಿನ}} ! {{Small|ಉರುಂಟುದ}} |- !ಉನ್ನತೊ | i 〈i, i·) | y 〈ü, ü·〉 | ɨ 〈ï, ï·〉 | | | u 〈u, u·〉 |- ! ನಡು | e 〈e) | | | ɵ 〈ö, ö·〉 | | o 〈o, o·) |- !ಅವನತೊ | æ 〈e·〉 | | | | ɑ 〈a, a·〉 | |} === ವ್ಯಂಜನೊಲು === ತೊದ ಅಸಾದಾರಣವಾದ್ ಮಲ್ಲ ಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಗರ್ಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಪಿತೊ ದ್ವನಿಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಒವ್ವೇ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಗ್ ಅಯಿತ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಜಾಗೆಲು ಮುಕ್ಯೊ. ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಪಾರ್ಶ್ವಿಕೊಲು ನಿಜವಾದ್ ಗರ್ಸೊಲು, ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಅಂದಾಜ್ ಅತ್ತ್; ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ಕಂಪಿತೊಲು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಅಸಾಮಾನ್ಯೊ ಆತ್ಂಡ್. ತೊದಡ್ ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಗರ್ಸೊ ಗೋಷ ದ್ವನಿಲೆನ್ ಮದ್ಯಂತರವಾದ್ ದ್ವನಿಸಬೆರ್. ಒಂಜೇ ರೂಪವಾದ್ ದ್ವನಿಸವುನ ಗರ್ಸೊಲು /ʒ, ʐ, ɣ/, ರಡ್ಡನೆದ ಎಲ್ಯವು, ಅನುನಾಸಿಕೊಲು ಬುಕ್ಕೊ /r̠, ɽr, j/ ಅಕೇರಿ ಸ್ತಾನೊಡು ಅತ್ತಂಡ ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿ ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಪಕ್ಕೊಡು ಸೇರೊನ್ಬೊ. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" |ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! colspan="2" | ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! colspan="2" | ಕೂಲಿ-ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ 1 ! colspan="2" | ಕೂಲಿ-ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ 2 ! rowspan="2" |ಕೂಲಿ-ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ 3 ! colspan="2" | ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! rowspan="2" | ತಾಲವ್ಯೊ ! rowspan="2" | ಕಂಟ್ಯೊ |- ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾನೊ</small> ! ಮಹಾ ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾನೊ</small> ! ಮಹಾ ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾನೊ</small> ! ಮಹಾ ! <small>ಅಲ್ಪಪ್ರಾನೊ</small> ! ಮಹಾ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | '''m''' 〈m) | | | | | '''n̠''' 〈n〉 | | | ɳ 〈ṇ〉 | | | |- ! rowspan="2" | ಸ್ಪರ್ಸೊ ! ಅಗೋಷೊ | '''p''' 〈p) | '''t̪''' 〈t〉 | t̪s̪ 〈c〉 | | | t̠ 〈ṯ〉 | | tʃ 〈č〉 | ʈ 〈ṭ〉 | | | '''k''' 〈k) |- ! ಗೋಷೊ | b 〈b) | d̪ 〈d〉 | d̪z̪ 〈ɀ〉 | | | d̠ 〈ḏ〉 | | dʒ 〈j〉 | ɖ 〈ḍ〉 | | | ɡ 〈g〉 |- ! rowspan="3" | ಗರ್ಷ ! ಅಗೋಷೊ | '''f''' 〈f) | θ 〈θ〉 | '''s̪''' 〈s〉 | | | s̠ 〈s̠〉 | | ʃ 〈š〉 | ʂ 〈S〉 | | | x x 〉 |- ! ಗೋಷೊ | | | | | | | |ʒ 〈ž〉 | ʐ 〈ẓ〉 | | | ( ɣ ) 〈x〉 |- ! ಕಂಪಿತೊ | | ɬ̪ 〈ɬ〉 | | | | | | |ɭ̊˔ 〈ꞎ〉 | | | |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜ್ | | '''l̪''' 〈l〉 | | | | | | |ɭ 〈ḷ〉 | | '''j''' 〈y) | '''w''' 〈w) |- ! colspan="2" | ಕಂಪನೊ | | | |'''/r̘/''' 〈r) | /r̘ʲ/ 〈ಶ್ರೀ | /r̠/ 〈ṟ〉 | /r̠ʲ/ 〈ṟy〉 | | ɽr 〈ṛ〉 | /ɽ͢rʲ/ 〈ಶ್ರೀ | | |} ಈ ಮಾಂತ ವ್ಯಂಜನೊಲು ಪದೊ - ಮದ್ಯಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪದೊ - ಅಂತಿಮೊ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಉಂಡಾಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ನಿರ್ಬಂದಿತೊ ಸೆಟ್ ಮಾಂತ್ರೊ ಪದೊ ಸುರೂಟು ಪುಟ್ಟೊಂಡು. ಉಂದು /p, t̪, k, f, s̪, m, n̠, r̘, l̪, j, w/ ಮಿತ್ತ್‌ದ ವಿವರಣೆದಂಚ. ಬೇತೆ ಕೂಲಿ ಸಕಾಯೊದ ವ್ಯಂಜನೊಲೆಡ್ದ್ ಬಿನ್ನೊವಾದ್ /θ/ ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರ ಆತ್ಂಡ್. ಅಂಚನೇ, /f/ ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರ ಆತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಬೇತೆ ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊಲು ಕೂಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ತುಟಿದ ಸಹಾಯೊಡು ಉಂಡಾಪುಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 0v313l5i30rurwfnzp2k943qdzcoa1b 0 14952 364385 280987 2026-08-11T11:47:15Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364385 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಕೊತ |nativename=''Kō mānt'' |states=[[ಭಾರತ]] |ethnicity=[[ಕೊತ ಜನೊ|ಕೊತಾಸ್]] |region=[[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಕು]] |speakers=930 <!--1,400 (2001 census?) appears w pop. date <ref name=e17>{{e17|kfe}}</ref> --> |date=2001 ಜನಗಣತಿ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]] |fam5=[[ತೋಡ–ಕೊತ ಬಾಸೆಲು|ತೋಡ–ಕೊತ]]? |script=[[ತಮಿಳು ಲಿಪಿ]] |iso3=kfe |glotto=kota1263 |glottorefname=Kota (India) |notice=Indic }} '''ಕೊತ ಬಾಸೆ''' ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್‌ನ ಬಾಸೆ. ಉಂದು ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕೊತ ಜನಾಂಗೊದಕ್ಲೆಡ ಬಳಕೆಡುಂಡು. ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಡು ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ 1100.<ref>{{cite web |last1=Caldwell |first1=Robert |title=A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages |url=https://archive.org/details/comparativegramm00caldrich |publisher=London, Trübner |date=1875}}</ref>. ಇತ್ತೆ ಅಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ ಕೇವಲೊ 930.<ref>{{cite web |last1=Prema |first1=S. |title=Status of Dravidian Tribal Languages in Kerala |url=https://www.academia.edu/5551188/Status_of_Dravidian_Tribal_Languages_in_Kerala}}</ref> ಈ ಬಾಸೆ ಅಳಿವುದ ಅಂಚಿದ ಕೊಂಡಿಡಿಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಡು ಉಂಡು. ಸಂರಕ್ಷಣೆಗ್ ತುರ್ತು ಕ್ರಮೊನು ದೆತೊನೊಡಾಪುಂಡು. ಕೊತ ಬಾಸೆ ಹೆಚ್ಚಿನಂಸೊ ಹಳೆಗನ್ನಡೊಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದಿಪ್ಪೊಡು, ತೊದ ಬಾಸೆಗ್ ಕೈತಲಾದುಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] tug5hd9w2u3tf63z6ht9dii6wm95c3c 0 14954 364399 164065 2026-08-11T11:49:35Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364399 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಗೊಂಡಿ | nativename = గోండి | image = {{Photomontage | photo1a = Shukla Gondi G.svg | photo2a = Shukla Gondi M.svg | photo3a = Shukla Telugu.svg | photo4a = Shukla Gondi Dev.svg | position = center | size = 150 | spacing = 2 | color = 0 | border = 0 | foot_montage = }} | state = [[ಭಾರತ]] | region = [[ಗೊಂಡ್ವಾನಾ (ಭಾರತ)|ಗೊಂಡ್ವಾನಾ]] | ethnicity = [[ಗೊಂಡಿ ಜನೊ|ಗೊಂಡಿ]] | speakers = 2.98 million | date = 2011 ಜನಗಣತಿ | ref = <ref name="0:">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-05|archive-date=16 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|url-status=live}}</ref> | map = Gondi language map.svg | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = ದಕ್ಷಿಣ-ಮದ್ಯೊ | fam3 = ಗೊಂಡಿ-ಕುಇ | fam4 = [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆಕಯ]] | script = [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ]], [[ದೇವನಾಗರಿ]], [[ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿ]], [[ಗುಂಜಾಲ ಲಿಪಿ]], [[ಮಸಾರಂ ಲಿಪಿ]] (ನೋಡಿ [[ಗೊಂದಿ ಲಿಪಿಗಳು]]) | iso2 = gon | iso3 = gon | lc1 = gno | ld1 = Northern Gondi | lc2 = esg | ld2 = Aheri Gondi | lc3 = wsg | ld3 = Adilabad Gondi | glotto = nort3258 | glottorefname = Northwest Gondi | imagecaption = [[ಗುಂಜಾಲ ಗೊಂಡಿ ಲಿಪಿ|ಗುಂಜಾಲ ಗೊಂಡಿ]], [[ಗೊಂದಿ ಬರವಣಿಗೆ|ಮಸಾರಂ ಗೊಂಡಿ]], [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ|ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ದೇವನಾಗರಿ]] ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಗೊಂಡೀ (ಕೋಟಿರ್)(Gōṇḍī (Kōītōr) | mapcaption = Areas where Gondi is spoken. Koya not included. | map2 = Lang Status 80-VU.svg | mapcaption2 = {{center|{{small|Gondi is classified as Vulnerable by the [[UNESCO]] [[Atlas of the World's Languages in Danger]]}}}} }} '''ಗೊಂಡಿ'''' (''Gōṇḍī''), ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ '''ಕೋಯಿಟೂರ್''' ('''Kōī, Kōītōr''') ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು [[ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆ. ಸುಮಾರ್ ಮೂಜಿ ಮಿಲಿಯನ್ [[ಗೊಂಡಿ ಜನೊ]] ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್ <ref>Beine, David K. 1994. A Sociolinguistic Survey of the Gondi-speaking Communities of Central India. M.A. thesis. San Diego State University. chpt. 1</ref> ಮುಕ್ಯವಾದ್ [[ಭಾರತ]] [[ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತೊ ಪ್ರದೇಸೊಲು|ರಾಜ್ಯೊಲು]] [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಬುಕ್ಕೊ ನೆರೆತ ಎಲ್ಯ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಅಲ್ಪಸಂಕ್ಯಾತೆರ್. ಉಂದು ಗೊಂಡ ಜನೊಕ್ಲೆ ಬಾಸೆ, ಉಂದು ಎಚ್ಚ ಅಳಿವುದಂಚಿಡುಪ್ಪುನ ಬಾಸೆ ಆಂಡಲಾ, ಗೊಂಡೆರೆಡ್ ಐನನೆ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊ ಮಾತ್ರೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಾನಪದೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಉದಾರ್ಮೆ ಪಂಡ ಮದ್ಮೆದ ಪದ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಿರೂಪಣೆಲು. [[ಗೋಂಡಿ ಜನೊ]] ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ [[ತೆಲುಗು]] ಬಾಸೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನಕುಲು. {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] colohzspfoiqwtwouyemjuygcl4o9ot 0 14966 364379 199109 2026-08-11T11:46:43Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364379 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಕುವಿ |states=[[ಭಾರತ]] |region=[[ಒರಿಸ್ಸಾ]], [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] |ethnicity=[[ಖೊಂಡ್ಸ್]] |speakers=160,000 |date=2001 census |ref=e18 |familycolor=ಆಸ್ಟ್ರೋ ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ |fam3 = ಕುಇ |fam4 = ಕುವಿ-ಕುಇ |iso3=kxv |glotto=kuvi1243 |glottorefname=ಕುವಿ }} ಮಧ್ಯದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನವು '''ಕುವಿ ಬಾಸೆ'''. ಇಂದೆತ ಕ್ಷೇತ್ರೊ ಉರಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲುಗು ಬಾಸೆಲೆ ನಡುಟುಂಡು. 1951ನೆದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಉಂದು 2,920ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಜನೊಕ್ಲೆ ಬಾಸೆಂದ್ ಪರಿಗಣಿತ ಆತ್ಂಡ್. ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಉರಿಯ ಬಾಸೆಲೆ ದಟ್ಟಪ್ರಬಾವೊ ಇಂದೆತ ಮೇಲ್‍ಡುಂಡು. ಒಂಜೇ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕುವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಇ ಬಾಸೆಲಿ ಬಿನ್ನೊ ಬಾಸೆಲು. ಈ ಬಾಸೆಲೆನ್ ನಿಗಂಟಾದ್ ವಾ ಜನೊ ಗಳಸ್‌ಬೆರ್ಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಅಂಸೊ ನಾನಲಾ ಗೊತ್ತಾತ್‌ಜೊ. ಕುಯಿ ಬಾಸೆದಕುಲೇ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಾಂಗೊಂದ್ ಕೆಲವೆರ್, ಕುವಿದಕುಲೇ ಕುವಿಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್ಂದ್ ಕುವಿಂಗದ ಕೆಲವೆರ್ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ಪನ್ಪೆರ್. ಪೊಸ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿಲೆ ದಿಟ್ಟಿಡ್ ಅವು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೊಸಂತ್ರೊ ಬಾಸೆಲುಂದು ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ಉಂಡು. ==ಕುವಿ ಬಾಸೆದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ತಿತಿ== * ISO 639-3 : kxv * ಪರ್ಯಾಯ ಪೊದರ್ - ಜಟಪು, ಖೊಂದ್, ಖಾಂಡಿ, ಕೊಂಡ್, ಕುವಿ ಕೊಂಡ್, ಕುವಿಂಗ, ಕುವಿ * ಜನಸಂಕ್ಯೆ - 158,000 (2001 ರ ಜನಗಣತಿ). * ಜಾಗೆ - ಒಡಿಶಾ, ಕೊರಾಪುಟ್, ಕಾಳಹಂಡಿ, ಗಂಜಾಂ ಬುಕ್ಕೊ ಫುಲ್ಬಾನಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು; ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ, ವಿಜಯನಗರ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಲು. * ಬಾಸೆ ನಕ್ಷೆಲು - ಭಾರತ, ನಕ್ಷೆ 7 * ಬಾಸೆದ ಸ್ತಿತಿ - 5 (ಅಬಿವೃದ್ಧಿ) * ವರ್ಗೀಕರಣೊ - ದ್ರಾವಿಡ, ದಕ್ಷಿಣ-ಕೇಂದ್ರ, ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ, ಕೊಂಡ-ಕುಯಿ, ಮಂಡಾ-ಕುಯಿ, ಕುಯಿ-ಕುವಿ * ಡಯಲೆಕ್ಟ್ - ಡೊಂಗ್ರಿಯಾ ಕೊಂಡ್, ಲಕ್ಷ್ಮಿಪುರ, ರಾಯಗಡಾ. * ಬಾಸೆದ ಬಳಕೆ - ಡೊಂಗ್ರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕುವಿ ಉಪಗುಂಪುಲು ಕುವಿನ್ ಎಲ್ 1 ಪಂಡ್‌ದ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. * ಬಾಸೆದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ - ಎಲ್ 2ಡ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ ದರ: 34% -42% ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ, ವಿಜಯನಗರಂ, ಶ್ರೀಕಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (2001 ಜನಗಣತಿ). ನಿಘಂಟು. ವ್ಯಾಕರಣ. ಎನ್ಟಿ: 1987. * ಬಾಸೆದ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲು - ಕುವಾ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ OLAC ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲು * ಬರವು - ಓರಿಯಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ [ಒರಿಯಾ]. * ಬೇತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಲು - ಕೊಂಡ್ ಒಂಜಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡೊ. ಕುಯಿ[kxu] ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಯಿ(ಕೋಯಾ) ಬಿನ್ನೊ ಬಾಸೆಲು. ==ಬಾಸೆಲೆ ಅದ್ಯಯನೊ== ಎ.ಜಿ.ಫಿಟ್ಜ್‌ಗ್ ರಾಲ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಫ್. ವಿ. ಪಿ. ಸ್ಚುಲಝಿ ಮಾಲ್ತ್‌ನ ಅದ್ಯಯನವೊಂಜೆಡ್ ಅಕುಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅರಕುಡ್ ಕುವಿ ಬಾಸಿಗೆರೆನ್ ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪಿಯರ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಕಳೆಪರ್. ಅಕುಲು ಮಾಹಿತಿದ ಸುಂಕರಮೆಟ್ಟ ಪನ್ಪುನ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ಅಕುಲು ಕುಯಿದ ಕುಟ್ಟಿಯಾ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಾಲ್ಪೆರ್ ಗುದರಿಗ್ ಪೋಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುವಿ ಸ್ಪೀಕರ್‌ನ್ ತೂವೊಂಡೆರ್. ಸ್ಪೀಕರ್ ಜಾಗೆ ಅಕ್ಲೆನ ಪಾತೆರೊದಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಆತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪತ್ತೆಯಾತ್ಂಡ್. ಕುವಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ತನ್ನನ್ನೇ ತಾನ್ ಪಾರ ಕಂಧ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ವಿವರಿಸದೆ. ಅಯಿಡ್ದಾರ ಕೆಲವು ಉಪಬಾಸೆಲು ಪಿ ಮೂಲಕೊ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಅರಾಕುಡ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತಿನ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಸ್ ಸೂಚಿಸದೆರ್. ತಿರ್ತ ಸ್ವರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊಲು ಬಾಸೆಗಾದ್ ಅವಶ್ಯಕೊ.<ref>BURROW, T., & BHATTACHARYA, S. (1963). NOTES ON KUVI WITH A SHORT VOCABULARY. [https://www.jstor.org/stable/24646681 Indo-Iranian Journal], 6(3/4), 231-289.</ref> === ಸ್ವರೊಲು === {| class="wikitable sortable " |- ! ಹ್ರಸ್ವೊ !! ದೀರ್ಗೊ !! ಹ್ರಸ್ವೊ !! ದೀರ್ಗೊ !! ಹ್ರಸ್ವೊ !! ದೀರ್ಗೊ !! ಹ್ರಸ್ವೊ !! ದೀರ್ಗೊ !! ಹ್ರಸ್ವೊ !! ದೀರ್ಗೊ |- | a || â || i || î || u || û || e || ê || o || ô |- | ಅ || ಆ || ಇ || ಈ|| ಉ|| ಊ|| ಎ|| ಏ|| ಒ|| ಓ | |} === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable sortable " |- | k || g || n || c || j || t || d || n || ț || ḑ || ņ || p || b || m || y || r || ŗ || l || v || s ||h |- | ಕ || ಗ || ಙ || ಚ || ಜ || ತ || ದ || ನ || ಟ || ಡ || ಣ || ಪ || ಬ || ಮ || ಯ || ರ || ಱ || ಲ || ವ || ಸ || ಹ | |} ಮಾತ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು ಲಿಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕ್ಯೆಲೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಲ್ಲೊ. ಏಕವಚನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಬಹುವಚನೊಡು ಪುಲ್ಲಿಂಗ-ಪುಲ್ಲಿಂಗೇತರ (ಅತ್ತಂಡ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ನಪುಂಸಕ) ವರ್ಗೊದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡು. ಮಾತ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಕ್ರಿಯಾಪದೊದ ಮೂಲೊ + ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತ್ಯಯೊ + ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಂತ್ಯೊನ್ ಸೇರೊನ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ವಿರೋದ ಉಂಡು.<ref>Krishnamurti, B. (2005). M. B. Emeneau, 1904-2005. ''[https://www.jstor.org/stable/20064422 Journal of the American Oriental Society],'' ''125''(4), 481-497.</ref> {| class="wikitable sortable " !Kuvi !! English !! ಕನ್ನಡ |- |va:ha/ವ: ಹ || having come || ಬತ್ತ್‌ದೆ |- |hi:ha/ಹೈ:ಹ || |having given || ಕೊರ್ದಾತ್ಂಡ್ |- |to:sea/ತೊ:ಸೀ || having shown || ತೋಜಿಪಾದ್‌ನೆ |} ಕುವಿ ಬಾಸೆ ಬೂತಕಾಲೊ ರಚನೆ- ಕ್ರಿಯಾಪದೊ ಆಧಾರ + ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತ್ಯಯೊ + ಪಿರವುದ ಪ್ರತ್ಯಯೊ + ವೈಯಕ್ತಿಕೊ ಅಕೇರಿನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. {| class="wikitable sortable " !Kuvi !! English !! ಕನ್ನಡೊ |- |hi: -?a-t-e?/ಹೈ:-?ಎ-ತ್-ಇ? || I did not give || ಯಾನ್ ಕೊರ್ತ್‌ಜಿ |} == ವ್ಯಾಕರಣೊ == === ಬೂತಕಾಲೊ <ref name=":0">{{Cite book|title=A grammar of the Kuvi language: with copious examples|last=Schulze|first=F. V. P.|publisher=University of California Libraries|year=1911|isbn=978-1-333-47162-0|location=|pages=12|quote=|via=Archive.org}}</ref> === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center;" ! ಬೂತಕಾಲೊದ ಉದಾರ್ಮೆ |- !English !! Kuvi !! ಕನ್ನಡೊ |- |I was || nānu mazzee / ಯಾನ್ ಮಾಝೀ || ಯಾನ್ |- style="width:50px" |You were || nīnu mazzi / ಈ ಮಾಝಿ || ಈ |- style="width:50px" |He was || evasi mazzesi / ಎವಸಿ ಮಾಝೆಸಿ || ಆರ್ |- style="width:50px" |She was || ēdi mazze / ಏಡಿ ಮಾಝಿ || ಆರ್ |- |We were || mambu mazzomi ಮಾಂಬು ಮಾಜೋಮಿ || ಎಂಕ್ಲೊ |- |You were || mīmbu mazzeri / ಮಿಂಬು ಮಾಝೆರಿ || ಈರ್ |- |They were || evari mazzeri / ಎವರಿ ಮಾಝರಿ|| ಆರ್ |} === ಬೊವಿಷ್ಯತ್‍ಕಾಲೊ <ref name=":0" /> === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center;" ! colspan="2" |'''Past Tense Examples''' |- !English !! Kuvi !! ಕನ್ನಡೊ |- |I am || nānu mai / ಯಾನ್ ಮಾಯಿ || ಯಾನ್ |- style="width:50px" |You are || nīnu manzi/ ಈ ಮಾನ್ಝಿ || ಈ |- style="width:50px" |He is || evasi mannesi/ಎವಸಿ ಮನ್ನೆಸಿ || ಆಯೆ |- style="width:50px" |We are || mambu mannomi / ಮಾಂಬು ಮನ್ನೋಮಿ || ಎಂಕ್ಲೊ |- |You are || mimbu manzeri/ಮಿಂಬು ಮನ್ಝೇರಿ || ಈರ್ |- |They are || evari manneri / ಎವರಿ ಮನ್ನೇರಿ || ಆರ್ |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] rxaw2z7ip7np5abwr73h467msiqk7sc 0 14969 364337 357100 2026-08-11T11:37:27Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364337 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಉರಳಿ | states = [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] | region = ಇಡುಕ್ಕಿ | ethnicity = 12,986 (2011 census) | ref = <!--don't update to e18, they don't give the date of extinction--> e17 | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] | fam3 = [[ತಮಿಳು–ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕನ್ನಡ]] | fam4 = [[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]] | iso3 = url | glotto = ural1274 | glottorefname = Urali of Idukki }} '''ಉರಳಿ''' ತೆನ್ಕಾಯಿದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಕೇರಳೊದ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿದ]] ಸುತ್ತಲ್‌ದ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಉರಾಳಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗೊದಕುಲು ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>{{Cite news |last=Saravanan |first=S. p |date=2019-06-16 |title=When 100-odd teachers travel nearly 8-hour to reach school |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/when-100-odd-teachers-travel-nearly-8-hour-to-reach-school/article27957799.ece |access-date=2019-08-20 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chinnasamy|first=Pavithra|last2=Arumugam|first2=Rajendran|last3=Ariyan|first3=Sarvalingam|date=2019-04-01|title=In silico validation of the indigenous knowledge of the herbal medicines among tribal communities in Sathyamangalam wildlife sanctuary, India|journal=Journal of Traditional and Complementary Medicine|volume=9|issue=2|pages=143–155|doi=10.1016/j.jtcme.2018.01.008|pmid=30963049|pmc=6435952|issn=2225-4110}}</ref> ಕೇರಳೊದ ಮೂಲ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಉರಾಳಿಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಇಡುಕ್ಕಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಊರ್ಲಿ, ಉರಳಿ, ಊರಲಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಮುಕ್ಲೆನ ಮೂಲ ಬೇಲೆ ಕ್ರಿಸಿ.<ref>https://ijcrt.org/papers/IJCRT1802284.pdf</ref> ಬೆತ್ತೊನು ಗಳಸ್‌ದ್ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ ಮುಕುಲು ನಿಪುನೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ, ಚೀಯೊದ ನೆಯಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸವುನೆಡ್ ಪರಿಣತಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದೆರ್. ಉರಾಳಿದ ಕೆಲವು ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬೊ ಪಂಡ ಓಣಂ, ಬಿಸು ಬುಕ್ಕೊ ಪುತ್ತರಿ (ಕೊಯ್ಲಿಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನವು) ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತ ಪರ್ಬೊಲೆಗ್ ಅಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್ ಅಂಚನೆ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web |title=Urali tirbe’s Malankoothu - a tribal art form {{!}} Tribal art forms of Kerala |url=http://www.keralaculture.org/malankoothu-tribal-art/650#:~:text=Urali's%2C%20one%20of%20the%20earliest,creating%20household%20utensils%20using%20cane. |website=www.keralaculture.org |language=en}}</ref> ಉರಾಳಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಜನಪ್ರಿಯೊ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾದ್ ಮಲಂಕೂತ್ತು ಆಚರಣೆದ ಬಾಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದರ್ಸನೊ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್. ಪೊಂಜೊನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಆಂಜೋನಕುಲು ಇರ್ವೆರ್‌ಲಾ ಪ್ರದರ್ಸನೊ ಮಲ್ಪುನ ಈ ಸುತ್ತು ಬತ್ತೊಂದು ನಲಿಪುನ ಸಮುದಾಯೊದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಪನ್ಪುನ ಮೂಲಕೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗೀತೊ ವಾದ್ಯೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಿಸವುನ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಸನೊನು ನಡಪಾವೆರ್. ಪದೊತ ಜತೆಟ್ ನಲಿಕೆ ಅಕ್ಲೆನ ಸರ್ರೊನು ದುಂಬು ಪಿರವು ಬಗ್ಗಾವೆರ್. ಮಲಂಕೂತ್‌ಗ್ ಗಳಸುನ ಸಂಗೀತೊ ವಾದ್ಯೊಲು ಪಂಡ ಉಡುಕ್ಕು, ಕುಜಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರ ಅಂಚನೆ ನಲಿಕೆ ಬೊಲ್ಪಾವುನೆಟ ಇಪ್ಪುಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] sns9jneki3yy9uuvan9qg46b1kut71j 0 14973 364336 216496 2026-08-11T11:37:21Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364336 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಇರುಳ | states = [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು]], [[ಭಾರತ]] | region = ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು | ethnicity = 12,986 (2011 census) | ref = <!--don't update to e18, they don't give the date of extinction--> e17 | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] | fam3 = [[ತಮಿಳು–ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕನ್ನಡ]] | fam4 = [[ಇರುಳ-ಮುದುಗ]] |script =[[ತಮಿಳು ಲಿಪಿ]] | iso3 = url | glotto = ural1274 | glottorefname = Urali of Idukki }} '''ಇರುಳ''' ಪನ್ಪುನವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು|ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತೊಲೆ]] ಪ್ರದೇಸೊಡು ವಾಸೊಡಿಪ್ಪುನ ಇರುಳೆರೆ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು ತಮಿಳ್‌ಗ್ ಮಸ್ತ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ [[ತಮಿಳು ಲಿಪಿ|ತಮಿಳು ಲಿಪಿಡ್]] ಬರೆಪೆರ್. == ಮೂಲಗಳು == ಈ ಬಾಸೆನ್ ಸುರುಕು ವಿವರಿಸಯಿನೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಬಾಗೊ ಮಲ್ತ್‌ನೆ 1955ಡ್ ಇಂಡಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಕಾಮಿಲ್ ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್‌ದಕುಲು. ಇರುಳ ಬಾಸೆ ಸೊಸಂತ್ರೊ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಅವು [[ತಮಿಳು]], ವಿಸೇಸವಾದ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ತಮಿಳು, ಕೆಲವು [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದಂಚಿನ]] ವಿಸಿಸ್ಟೊನು ಹೋಲುಬೊ. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಸುರುಟು, ಇಂದೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ನಿರಾಕರಿಸಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅನುಮಾನೊಗ್ ಗುರಿಮಲ್ತೆರ್ ಅಂಚನೆ ಇರುಳ ಬಾಸೆನ್ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊದ ಕಚ್ಚಾ ಅತ್ತಂಡ ಬ್ರಸ್ಟ ಮಿಶ್ರಣೊಂದ್ ವಿವರಿಸಯೆರ್. ಕಾಮಿಲ್ ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ ಆರೆನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಊಹೆದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಇರುಳದ ದಿಂಬ ಬಾಹೊನು ರೂಪಿಸವುನ ದ್ರಾವಿಡ ಪೂರ್ವೊದ ಮೆಲನಿಡ್ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವ ಅತ್ತಂಡ ಮೂಲ-ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಯರ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್, ಉಂದು ಅಕ್ಲೆನ ನೆರೆಕರೆತ (ಪೂರ್ವ-ದ್ರಾವಿಡ) ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಎಚ್ಚಾಂಡ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆಗ್ ಆದಾರೊ ಆಂಡ್, ಅವು ಅಂಚನೆ ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬೇತೆ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬಾಸೆಲೆ ಜತೆಟ್ ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಳಂ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಮಲ್ಲ ಬಾಸೆಲೊಟ್ಟುಗೆ ಕೈತಲ್ದ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಹೊಂದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |title=Irula communities: Spread over the three southern States with a language marked |url=https://indiantribalheritage.org/?p=30724#gsc.tab=0 |website=indiantribalheritage.org |access-date=2024-01-09 |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211085250/https://indiantribalheritage.org/?p=30724#gsc.tab=0 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Irula (Kerala Tribal Series - 4) |url=https://www.exoticindiaart.com/book/details/irula-kerala-tribal-series-4-nax141/ |website=exoticindiaart.com}}</ref> == ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ == ಪಟ್ಟಿಡ್ ಇರುಳದ ಸ್ವರೊ<ref>Perialwar, R. (1979), Phonology of Irula with Vocabulary, Annamalai University</ref> ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಂಜನೊ <ref>{{cite book |last1=Zvelebil |first1=Kamil |title=Nilgiri areal studies |date=2001 |publisher=Charles Univ., Karolinum Press |location=Prague |isbn=80-7184-945-6 |edition=1.}}</ref> ದ್ವನಿಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. <ref>https://linguistics.ucla.edu/general/dissertations/Diffloth.1968.pdf</ref> === ಸ್ವರೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" | ! colspan="2" |ಎದುರ್ ! colspan="4" | ನಡು ! colspan="2" | ಪಿರವು |- ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> |- align="center" ! ಉನ್ನತೊ | i | iː | ɨ | ɨː | ʉ | ʉː | u | uː |- align="center" ! ಮದ್ಯೊ | e | eː | ə | əː | ɵ | ɵː | o | oː |- align="center" ! ಅವನತೊ | | | a | aː | | | | |} ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆರಿಯಲ್ವಾರ್ ಕುಲು ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊಡು ಸುರುಕು ತೋಜಾಯಿನ <ä, ǟ> ಪಟ್ಟಿಮಾಲ್ತೆರ್. <ä, ǟ> ಬುಕ್ಕೊ <a, ā> ನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಜ ಗುಣಮಟ್ಟೊ ಸ್ಪಸ್ಟೊ ಆತ್‌ಜಿ. === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan="2" | ! ಓಸ್ಟ್ಯೊ ! ದಂತ್ಯೋಸ್ಟ್ಯೊ ! ದಂತ್ಯಪ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟ್ಯೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | | n | ɳ | | |- ! rowspan="2" | ಸ್ವರ್ಸೊ ! ಅಗೋಸೊ | p | t̪ | t | ʈ | t͡ʃ | k |- ! ಗೋಸೊ | b | d̪ | d | ɖ | d͡ʒ | ɡ |- ! colspan="2" | ಗರ್ಸೊ | | | s | | | |- ! rowspan="2" | ಅಂದಾಜ್ ! ನಡು | ʋ | | | | j | |- ! ಕಂಪಿತೊ | | | l | ɭ | | |- ! colspan="2" | ರೋಟಿಕ್ | | | ɾ, r | ɽ | | |} * /d/ ಬುಕ್ಕೊ /r/ ಎಂಚ ವಿಬಿನ್ನೊ ದ್ವನಿಮಾಲಾತೊಂದು ಸ್ಪಸ್ಟೊ ಇದ್ದಿ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ದಿಂಜದ ಓದಿಯರ == * {{Citation|last=Zvelebil|first=Kamil|author-link=Kamil Zvelebil|title=The Irula language, Volumes 1-3|year=1973|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-447-01520-2|url=https://books.google.com/books?id=6GfRAAAAMAAJ&q=coimbatore+kovan|ref=none}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] ta5kgaorv7legnk1giv705b42i9edru 0 14976 364340 354399 2026-08-11T11:38:17Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364340 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಎರವಲ್ಲನ್|nativename=எரவல்லன்|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ಕೇರಳ]], [[ತಮಿಳು ನಾಡು]]|speakers=5,000|date=2001|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ|fam3=[[ತಮಿಳ್-ಕನ್ನಡ]]|fam4=ತಮಿಳ್-ಕೊಡಗು|fam5=ತಮಿಳ್-ಮಲಯಾಳಂ|fam6=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ]]|fam7=Malasa-Eravallan|iso3=era}} '''ಎರವಲ್ಲನ್''' ಪನ್ಪುನವು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳುಗು]] ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>{{cite web|title=SPPEL - Scheme for Protection and Preservation of Endangered Languages|url=https://www.sppel.org/eravallandoc.aspx|website=www.sppel.org|access-date=2024-01-10|archive-date=2024-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110100628/https://www.sppel.org/eravallandoc.aspx|url-status=dead}}</ref> ಇಂದೆನ್ [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‌]]ದ ಎರವಲ್ಲನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>{{Cite web |date=18 December 2014 |title=Tribal Communities of Kerala |url=https://totemngo.wordpress.com/2014/12/18/tribal-communities-of-kerala/}}</ref> ಸುರುಕು ಎರವಲ್ಲನ್‌ಲೆನ್ ‘ವಿಲ್ಲು ವೇದನ್’ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಪಂಡ ಬಿಲ್ಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಣೊಲೆನ್ ಗಳಸುನ ಬೋಂಟೆಗಾರೆರ್. ಆರಂಬಿಕೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಡ್ 'ಎರವನ್' ಕ್ರಿಸಿ ಜೀತ ಬೇಲೆಕದಕ್ಲೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಿಸಯಿನ. ಅಕುಲು ತಮಿಳ್‌ದ ಕಚ್ಚಾ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಅಂಚನೆ ಬೇತೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟ್‌ಗೆ ಮಲ್ಯಾಳಿ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಎರವಲ್ಲನ್‌ನಗುಲು ನೆರೆಕರೆತ ಬೂಮಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಕ್ರಿಸಿ ಬೇಲೆದಕುಲು. ಬೇತೆಬೇತೆ ಬುಲೆನ್ ಬುಲೆಯರ ಮಜಲ್ ಬೂಮಿನ್ ಅಡತ್ತ್‌ದ್ ಹದ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ ಉಸಾರ್.<ref>{{cite web |title=Tribal Communities of Kerala |url=https://totemngo.wordpress.com/2014/12/18/tribal-communities-of-kerala |website=totem |language=en |date=18 December 2014}}</ref> == ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಎರವಲ್ಲನ್ ಜನೊ ಭಾರತೊದ [[ತೆನ್ಕಾಯಿ]]ದ ಕೊಡಿ ಬಾಗೊಡು ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಕ್ಲೆಡ್ ಎಚ್ಚದಕುಲು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಟ್ಟೊ]]ಲೆ ದೂರೊದ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.<ref>https://joshuaproject.net/people_groups/16760/IN</ref> == ಉಪ ವಿಬಾಗೊ == ಎರವಲ್ಲನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊಗು ಸೇರ್‌ನ ಇರುಳ ಬಾಸೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಕೆಲವು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಎರವಲ್ಲನ್, ಎರುಕಳ, ಇರವ, [[ಇರುಳ ಬಾಸೆ|ಇರುಳ]]ನ್, ಇರುಲರ್, ಇರುಲರ್ ಮೋಜಿ, ಇರುಳವನ್, ಇರುಳಿಗ, ಇರುಳಿಗರ್, ಕಾಡ್ ಚೆನ್ಸು, ಕೊರವ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇರುಳ ಪಲ್ಲರ್ ([[ಉರಳಿ ಬಾಸೆ|ಉರಳಿ]] ಇರುಳ), ಮೆಲೆ ನಾಡು ಇರುಳ (ದಕ್ಷಿಣ ಇರುಳ), ಉತ್ತರ ಇರುಳ (ಕಸಬ, ಕಸವ, ಕಸುಬ), ವೆಟ್ಟೆ ಕದ ಇರುಳ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೇತೆಬೇತೆ ಉಪಬಾಸೆಲು ಈ ಎರವಲ್ಲನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆಡ್ ದಿಂಜ ಬಳಕೆಡುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Eravallan Tribe |url=https://www.indianetzone.com/9/eravallan_tribe.htm |website=IndiaNetzone.com }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] q600427up5ychhlj9wuic4qc5imc7qh 0 14981 364378 363753 2026-08-11T11:46:38Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364378 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಕುರುಖ್ | altname = ಕುರುಕ್ಸ್, ಓರಾನ್, ಉರಾನ್ | nativename = कुंड़ुख़, কুড়ুখ, କୁଡ଼ୁଖ | image = Kurukh in Kurukh Banna and Tolong Siki.png | imagealt = ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ (ಮಿತ್ತ ಬಾಗೊಡು) ಬುಕ್ಕೊ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ (ತಿರ್ತ್) 'ಕುರುಕ್ಸ್' ಅತ್ತಂಡ 'ಕುಂಋಕ್ಸ್' | imagecaption = ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ (ಮಿತ್ತ ಬಾಗೊಡು) ಬುಕ್ಕೊ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ (ತಿರ್ತ್) 'ಕುರುಕ್ಸ್' ಅತ್ತಂಡ 'ಕುಂಋಕ್ಸ್' | states = [[ಭಾರತ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], ಬುಕ್ಕೊ [[ನೇಪಾಳ]] | region = [[ಒಡಿಶಾ]], [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ತ್ರಿಪುರ]]<ref name="Kurux"/> | ethnicity = {{unbulleted list|[[ಕುರುಖ್ ಜನೊ|ಕುರುಖ್]]|[[ಕಿಸಾನ್ ಜನೊ|ಕಿಸಾನ್]]}} | speakers = 2.28 ಮಿಲಿಯ | date = 2002–2011 | ref = <ref name="Kurux">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/kru|title=Kurux|work=Ethnologue|access-date=2018-07-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/kxl|title=Kurux, Nepali|work=Ethnologue|access-date=2018-07-11|language=en}}</ref> | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = [[ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ]] | fam3 = ಕುರುಖ್-ಮಾಲ್ತೊ | dia1 = [[ಓರಾನ್ ಉಪಬಾಸೆ|ಓರಾನ್]] | dia2 = [[ಕಿಸಾನ್ ಉಪಬಾಸೆ|ಕಿಸಾನ್]] | dia3 = [[ಧಂಗರ್ ಉಪಬಾಸೆ|ಧಂಗಾರ್]] | script = [[ದೇವನಾಗರಿ]]<br/>[[ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ]]<br/>[[ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ]] | iso2 = kru | iso3 = kru | lc1 = xis | ld1 = Kisan | lc2 = kxl | ld2 = ನೇಪಾಳಿ ಕುರ್‌ಕ್ಸ್ | glotto = kuru1301 | glottorefname = ಕುರುಕ್ಸ್ | nation = {{flag|ಭಾರತ}} * [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] (ಎಚ್ಚದ) * [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] (ಎಚ್ಚದ) }} '''ಕುರುಖ್''' /ˈkʊrʊx'/; [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] : कुंड़ुख़), '''ಕುರುಕ್ಸ್''', '''ಓರಾನ್''' ಅತ್ತಂಡ '''ಉರಾನ್ವ್''',<ref>{{Cite web |title=Glottolog 4.5 - Nepali Kurux |url=http://glottolog.org/resource/languoid/id/nepa1253}}</ref> ಭಾರತೊದ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಕುರುಖ್ (ಒರಾನ್) ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಸಾನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಇಂದೆನ್ ಭಾರತೊದ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಬಿಹಾರ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾಡ್]] ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ ಪಾರೆರ್‌ಬೆರ್, ಅಂಚನೇ ಬಡೆಕಾಯಿ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು]] 65,000, [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳೊಡ್]] ಉರಾನ್ವ್ ಪನ್ಪುನ ಉಪಬಾಸೆ 28,600 ಬುಕ್ಕೊ [[ಭೂತಾನ್|ಭೂತಾನ್‌ಡ್]] ಸುಮಾರ್ 5,000 ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಕೆಲವು ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆದಕುಲು [[ಅಂಡಮಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕೊಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗೊಲು|ಅಂಡಮಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪೊಡುಲ್ಲೆರ್]]. ಉಂದು ಮಾಲ್ತೊ ಬಾಸೆಗ್ ಎಚ್ಚ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆತ್ಂಡ್. ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲೆ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂದು "ದುರ್ಬಲೊ" ಸ್ತಿತಿಡುಂಡುಂದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್.<ref name="guardian-unesco-list">{{Cite web |last=Evans |first=Lisa |title=Endangered Languages: The Full List |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/apr/15/language-extinct-endangered |website=The Guardian}}</ref> ಕಿಸಾನ್ ಉಪಬಾಸೆ 2011ನೆ ಪೊರ್ತುಗು 206,100 ಪಾತೆರುನಕುಲು ಇತ್ತೆರ್. == ವರ್ಗೀಕರಣೊ == ಕುರುಖ್ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಕುಟುಂಬೊ ಬಾಸೆಲೆ ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್ <ref>{{Cite book|title=Intransitive Predication|url=https://archive.org/details/intransitivepred0000stas|last=Stassen|first=Leon|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1997|isbn=978-0199258932|series=Oxford Studies in Typology and Linguistic Theory|page=[https://archive.org/details/intransitivepred0000stas/page/n239 220]}}</ref> ಸೌರಿಯಾ, ಪಹಾರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕುಮಾರ್‌ಭಾಗ್ ಪಹಾರಿಯಾಗ್ ಕೈತಲ್ದ್ ಸಮ್ಮಂದೊಡುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಾಲ್ತೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>PS Subrahmanyam, "Kurukh", in [[ELL2]].</ref> [[File:DravidianTree.png|thumb|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಸಾರೊ]] == ಬರವುದ ವ್ಯವಸ್ತೆ == [[File:Kurukh_Banna_script_chart.png|thumb|ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆಗಾದ್ ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ಲಿಪಿ ಚಾರ್ಟ್]] [[File:Tolongsiki.gif|thumb|ದೇವನಾಗರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿದ ಬುಕ್ಕೊ, ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿ. (ದಪ್ಪ ಅಕ್ಷರೊಲು)]] ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆನ್ [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿಡ್]] ಬರೆತೆರ್, ಇಂದೆನ್ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆ|ನೇಪಾಳಿ]] ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲೆನ್]] ಬರೆಯರ ಗಳಸುವೆರ್. 1991ಡ್, [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಬಸುದೇವ್ ರಾಮ್ ಖಲ್ಖೋ '''ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ''' ಲಿಪಿನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಡಿಶಾದ ಸುಂದರ್‌ಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕುರುಖ್ ಬನ್ನಾ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಕುರುಖ್ ಪರ್ಹಾ ಕಲ್ಪವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಚಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜನನ ಅಯಿನ್ ಬೂಕುಲು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಸೊತ್ತುಲೆಡ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಗಳಸ್‍ಯರ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಬಂಗಾಳ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಓರಾನ್ ಜನೊ ಈ ವರ್ಣಮಾಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Mandal |first=Biswajit |title=Kurukh Banna |url=https://omniglot.com/writing/kurukhbanna.htm |website=Omniglot}}</ref> 1999ಡ್, ನಾರಾಯಣ್ ಓರಾನ್ ಪನ್ಪುನ ವೈದ್ಯೆರ್, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಕುರುಖ್‌ಗಾದ್ ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ತಿಯೆರ್. '''ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ''' ಲಿಪಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆನ್ ಪ್ರಕಟಿಸದೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಉಂದು 2007ಡ್ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ರಾಜ್ಯಡ್ದ್ ಅದಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆನ್ ಪಡೆವೊಂಡ್. ಕುರುಖ್ ಲಿಟರರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಕುರುಖ್ ಸಾಹಿತ್ಯೊಗಾದ್ ಟೋಲಾಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿನ್ ಪರಡುನೆಡ್ ಮುಕ್ಯೊ ಪಾತ್ರೊ ವಹಿಸದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |last=Ager |first=Simon |title=Tolong Siki alphabet and the Kurukh language |url=https://www.omniglot.com/writing/tolongsiki.htm |access-date=19 December 2019 |website=Omniglot}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Anshuman |date=8 April 2010 |title=Preliminary Proposal to Encode the Tolong Siki Script in the UCS |url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10106-n3811-tolongsiki.pdf |access-date=19 December 2019}}</ref> == ಮಾದರಿ ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲು == {| class="wikitable sortable " ! ಕುರ್‌ಕ್ ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲು ! ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅನುವಾದೊ ! ಕನ್ನಡೊ ಅನುವಾದೊ |- |Nighai endra naame? | ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು? | ನಿನ್ನ ಪುದರೆಂಚ |- |Neen ekase ra'din? | ನೀವು ಹೇಗಿದ್ದೀರಿ? (ಹುಡುಗಿ) | ಈರ್ ಎಂಚ ಉಲ್ಲರ್? (ಪೊಣ್ಣು) |- |Neen ekase ra'dai? | ನೀವು ಹೇಗಿದ್ದೀರಿ? (ಹುಡುಗ) | ಈರ್ ಎಂಚ ಉಲ್ಲರ್? (ಆನ್) |- |Een korem ra'dan. | ನಾನು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದೇನೆ. | ಯಾನ್ ಉಸಾರ್ಉಲ್ಲೆ. |- |Neen ekshan kalalagdin? | ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? (ಹುಡುಗಿ) | ಈರ್ ಓಡೆಗ್ ಪೋವೊಂದುಲ್ಲರ್? (ಪೊಣ್ಣೂ) |- |Neen ekshan kalalagday? | ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? (ಹುಡುಗ) | ಈರ್ ಓಡೆಗ್ ಪೋವೊಂದುಲ್ಲರ್? (ಆನ್) |- |Endra manja? | ಏನಾಯಿತು? | ಎಂಚಿನಾಂಡ್? |- |Ha'an | ಹೌದು | ಅಂದ್ |- |Malla | ಸರಿ | ಸರಿ |- |Een Mokha Lagdan. | ನಾನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. | ಯಾನ್ ತಿಂದೊಂದುಲ್ಲೆ. |- |Neen mokha. | ನೀನು ತಿನ್ನು. | ಈ ತಿನ್ಲ. |- |Neen ona. | ನೀನು ಕುಡಿ | ಈ ಪರ್ಲ |- |Aar mokha lagnar. | ಅವರು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. | ಆರ್ ಒನಸ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. |- |} == ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆ == ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ರಾಯ್‌ಗಢ್, ಸುರ್ಗುಜಾ, [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಡೊದ]] ಜಶ್‌ಪುರ್, ಗುಮ್ಲಾ, ರಾಂಚಿ, ಲೋಹರ್ದಗಾ, ಲತೇಹರ್, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] ಸಿಮ್ಡೆಗಾ, ಝಾರ್ಸುಗುಡ, ಸುಂದರ್‌ಗಢ ಬುಕ್ಕೊ [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಸಂಬಲ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆ [[ಜಲ್ಪಾಯ್ಗುರಿ|ಜಲ್ಪೈಗುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್]] ಎಚ್ಚಾದ್ ಚಯ ತೋಟೊದ ಬೇಲೆದಕುಲು ಕುರುಖ್ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref name="Kurux">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/kru|title=Kurux|work=Ethnologue|access-date=2018-07-11|language=en}}</ref> == ಪರ್ಯಾಯ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಪಬಾಸೆ == ಕುರುಖ್‌ಗೆ ಉರಾನ್, ಕುರುಕ್ಸ್, ಕುನ್ರುಖ್, ಕುನ್ನಾ, ಉರಾಂಗ್, ಮೊರ್ವಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿರ್ಹೋರ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪರ್ಯಾಯೊ ಪುದರುಲುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಉಪಬಾಸೆ, ಓರಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿಸಾನ್, ಅಯಿತ ನಡುಟು 73% ಗ್ರೇತೊನುವೆರ್. ಒರಾನ್ ಆಂಡ ಕಿಸಾನ್ ಬಾಸೆನ್ ಇತ್ತೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸವುಂಡು. ಕಿಸಾನ್ ಇತ್ತೆ ಅಳಿವುದಂಚ ಉಂಡು, 1991ಡ್ದ್ 2001 ಮುಟ್ಟ್ 12.3% ದಾತ್ ಜಗ್ಗ್‌ದ್ಂಡ್.<ref name=":0">{{Cite web |last=ORGI |title=Census of India: Growth of Non-Scheduled Languages-1971, 1981, 1991 and 2001 |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement8.aspx |access-date=2017-10-15 |website=www.censusindia.gov.in}}</ref> == ದಿಂಜದ ಓದುಗು == * ಆಂಡ್ರೊನೊವ್, MS "ಕುರುಕ್ಸ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಶಗಳು". ಇನ್: ''ಆಂಥ್ರೋಪೋಸ್'' 69, ಸಂ. 1/2 (1974): 250–53. http://www.jstor.org/stable/40458519. * ಕೊಬಯಾಶಿ, ಮಸಾಟೊ. [http://gengo.l.u-tokyo.ac.jp/masatok/JAOS_140_2_Kobayashi.pdf ಮಾರ್ಟಿನ್ ಫೈಫರ್ ಅವರಿಂದ "ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೋಟೋ-ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ] ". ಇನ್: ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'' 140, ಸಂ. 2 (2020): 467–81. * ಪೆರುಮಾಳ್ಸಾಮಿ, ಪಿ. (2002) "ಕಿಸಾನ್" ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ವೆ: * ಒರಿಸ್ಸಾ ಸಂಪುಟ, ನವದೆಹಲಿ: ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್, ಪುಟಗಳು: 497-515. * https://censusindia.gov.in/census.website/data/LSI == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_frNJAQAAIAAJ|title=Kuruḵh̲ (Orā̃ō)-English dictionary|last=Ferdinand Hahn|publisher=Bengal Secretariat Press|year=1903|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_frNJAQAAIAAJ/page/n133 126]–|access-date=25 August 2012}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/kurukhgrammar00hahnuoft|title=Kuruḵẖ grammar|last=Ferdinand Hahn|publisher=Bengal Secretariat Press|year=1900|access-date=26 August 2012}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZbS5AAAAIAAJ|title=Kuruk̲h̲ folk-lore: in the original|publisher=The Bengal Secretariat Book Depot|year=1905|access-date=25 August 2012}} * {{Citation|last=Kobayashi|first=Masato|title=The Kurux Language: Grammar, Texts and Lexicon|year=2017|url=https://books.google.co.in/books?id=v9BCDwAAQBAJ}} * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\drv\ned&limit=-1 Kurukh basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database] * [https://www.unicode.org/L2/L2023/23024-tolong-siki.pdf Proposal to encode Tolong Siki] * [http://omniglot.com/writing/tolongsiki.htm Omniglot's page on Tolong Siki] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] fyfaim295l9aiim1sjgkx3ctopp0v0j 0 14983 364387 195984 2026-08-11T11:47:25Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364387 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕೊಲಾಮಿ|nativename=कॊलामि, कोलावा|image=Kolami language.svg|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]]|speakers=128,451, 54% of ethnic population|date=2011 ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ಮಧ್ಯ|fam3=ಕೊಲಾಮಿ-ನಾಯ್ಕಿ|script=• [[ದೇವನಾಗರಿ]], • [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ]], • [[ಗೋಯ್ಕನಾಡಿ]]|ld1=ವಾಯುವ್ಯ ಕೊಲಾಮಿ|lc1=kfb|lc2=nit|ld2=[[ಆಗ್ನೇಯ ಕೊಲಾಮಿ]] (ನಾಯ್ಕಿ)}} '''ಕೊಲಾಮಿ''' (ವಾಯುವ್ಯ ಕೊಲಾಮಿ/ಆಗ್ನೇಯ ಕೊಲಾಮಿ) '''ಕೊಲವ''' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಉಂದು ಭಾರತೊದ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರುನ [[ಆದಿವಾಸಿಲು|ಬುಡಕಟ್ಟ್]] [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ಮದ್ಯೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>{{cite web |title=About: Kolami language |url=https://dbpedia.org/page/Kolami_language |website=dbpedia.org}}</ref> ಉಂದು ಕೊಲಾಮಿ-ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆಲೆ ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ದಿಂಜ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಮದ್ಯೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್.<ref>{{cite web |title=Kolami language {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Kolami-language |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Dravidian languages - Nonliterary, South India, Tamil {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Dravidian-languages/Nonliterary-languages#ref604285 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊದ ವರ್ಧಾ, ಯೋತ್‍ಮಾಲ್, ಅದಿಲಾಬಾದ್ ಅಂಚನೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊದ ಚಂದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಕೊಲಾಮಿನ್ ಗಳಸುನ ಒಂಜಿ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. 1951ಡ್ ಭಾರತೊ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಸಂಕ್ಯೆ 45,000.<ref>{{cite web |last1=Subrahmanyam† |first1=P. S. |title=Kolami |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315722580-14/kolami-subrahmanyam%E2%80%A0 |website=The Dravidian Languages |publisher=Routledge |doi=10.4324/9781315722580-14/kolami-subrahmanyam%E2%80%A0 |date=2019}}</ref> ಇಂದೆಕ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನಂಚನೆ ದಿಂಜ ಉಪಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ. ಆಂಡ ಏತ್ ಉಪಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲೊ, ಏತೆನೆ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಕೊಲಾಮಿಡ್ದ್ ಅವು ಬಿನ್ನೊ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನೆನ್ ನಾನಲಾ ಎಚ್ಚ ಸಂಶೋದನೆ ನಡಪಾದ್ ನಿರ್ದಾರೊ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ತಿಕ್‍ನ ಸಾಮಗ್ರಿಡ್ ಅದಿಕೃತ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಂಜ ಪರಿಣಾಮೊ ಪನ್ಪುನ ವರ್ಧಾ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ದ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸದ್ಂಡ್. ಟಿ.ಬರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಎಮೆನೊ ಅಕ್ಲೆನ ಕೋಶಡ್ ಅದಿಲಾಬಾದ್‌ದ ಕಿನ್ವತ್‍ಡ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ನ ಕೈಕಿ ಪನ್ಪುನ ಬಾಸೆನ್ ಬೇತೆನೆ ಬಾಸೆಂದ್ ಪನ್ಪುನೆ.<ref>https://aptribes.ap.gov.in/pdfViewer.jsp?pdf=4117&id=digital{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಂಡ ಇಂದೆನ್ ಕೊಲಾಮಿದ ಉಪಬಾಸೆಯಾಯಿನ ನಾಯ್ಕಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಕ್ಕೊಡು ದೀಡೊನೊಡುಂದು ಇಂಚಿಪದ ಸಂಶೋದನೆಲು ತೋಯ್ಪಾದ್ಂಡ್.<ref>https://theswissbay.ch/pdf/Books/Linguistics/Mega%20linguistics%20pack/Dravidian/Kolami%20-%20A%20Dravidian%20Language%20%28Emeneau%29.pdf</ref> ಕೊಲಾಮಿ ಬಾಶೆ ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಸಬ್ದೊಲೆನ್ ದೆತೊಂದ್ಂಡ್. ವರ್ಧಾ ಉಪಬಾಸೆಡ್ದ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಯಿನ ಸಬ್ದೊಲೆಡ್ 35% ಬಾಗೊ ಮರಾಠಿ ಮೂಲೊದವು. ಸಾತುಪತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀಲು ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸ್‍ಯರ ವಿಸೇಸೊ ಲಿಪಿನ್ ಬುಲೆಪೊದೆರ್. == ವರ್ಗೀಕರಣೊ == ಕೊಲಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ ಕೇಂದ್ರ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಂದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‌ನೆ. ಉಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯೊದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಂದ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು. ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಗೊಂಡಿದಂಚಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ಲಾಯ್ಕ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಬುಡಕಟ್ಟ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. == ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು == ಕೊಲಾಮಿಡ್ ಪುಲ್ಲಿಂಗೊ ಅತ್ತಂದಿನ ರಡ್ದ್ ಲಿಂಗ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಉಂಡು. ಕೊಲಾಮಿನ್ ಪೂರ್ವಜೆರಾಯಿನ [[ಮೂಲ-ದ್ರಾವಿಡಬಾಸೆ|ಪ್ರೊಟೊ-ದ್ರಾವಿಡಡ್ದ್]] ದೂರ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಇಚ್ಚೆದ ನಿಲುಗಡೆಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾದ್ಂಡ್. == ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಸ್ವರೊಲು <ref>{{cite web |last1=Krishnamurti |first1=Bhadriraju |title=The Dravidian Languages |url=https://books.google.co.in/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script&redir_esc=y#v=snippet&q=grantha%20script&f=false |publisher=Cambridge University Press |language=en |date=16 January 2003}}</ref> ! rowspan="2" | ! colspan="2" | ನಾಲಗೆದ ಎದುರು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ನಡು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು |- ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> |- align="center" ! ಉನ್ನತೊ | i | iː | | | u | uː |- align="center" ! ನಡು | e | eː | | | o | oː |- align="center" ! ಅವನತೊ | | | a | aː | | |} === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನೊಲು]] <ref>Reference Krishnamurti, Bhadriraju (2003). The Dravidian Languages. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-43533-8.</ref> ! colspan="2" | ! ತುಟಿ ! ಕೂಲಿ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟೆಲ್ ! ಗಲಕುಹರೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n | ɳ | | ŋ | |- ! rowspan="2" | ಸ್ಪರ್ಸೊ ! ಅಗೋಷ | p | t | ʈ | t͡ʃ | k | |- ! ಗೋಷ | b | d | ɖ | d͡ʒ | ɡ | |- ! rowspan="2" | ಗರ್ಷ ! ಅಗೋಷ | | s | | | | h |- ! ಗೋಷ | | z | | | | |- ! rowspan="2" | ಅಂದಾಜ್ ! ನಡುಮದ್ಯೊ | ʋ | | | j | | |- ! ಪಾರ್ಶ್ವೊ | | l | | | | |- ! colspan="2" | ಕಂಪಿತೊ | | r | | | | |} == ಮಾದರಿ ಪಟ್ಯೊ == {| class="wikitable" !ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲು ! ಕನ್ನಡೊ ! ತುಳು ! ದೇವನಾಗರಿ ! ತೆಲುಗು |- | ಇನ್ನೆ ಪೆರ್ | ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು | ಈರೆನ ಪುದರ್ | ಇನ್ನ ಪರ್ | ಇನ್ನೆ ಪೇರ್ |- | ಅನ್ನಿ ಪೆರ್ | ನನ್ನ ಹೆಸರು | ಎನ್ನ ಪುದರ್ | ಅಣ್ಣಾ ಪರ್ | ಆನ್ನೆ ಪೇರ್ |- | ಏಯ್ | ಹೌದು | ಅಂದ್ | ಆಯ್ | ಆಯ್ |- | ಟೋಟೆಡ್ | ಸರಿ | ಸರಿ | ತೋಟಾದ್ | ತೋಟೆದ್ |} ವಿಕ್ಷನರಿಡ್ [[:en:wiktionary:Appendix:Kolami Swadesh list|ಕೊಲಾಮಿ ಸ್ವದೇಶ್ ಪಟ್ಟಿನ್]] ತೂಲೆ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] nifv2zc699v263h9p5sc0gr530hgaqr 0 14988 364423 350224 2026-08-11T11:54:20Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364423 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ನಾಯ್ಕಿ|nativename=కొలామి|states=[[ಭಾರತ]]|speakers=10,000|date=1989|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ಮಧ್ಯ|fam3=ಕೊಲಾಮಿ-ನಾಯ್ಕಿ|iso3=nit|script=[[ದೇವನಾಗರಿ]], [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ]]}} '''ನಾಯಕಿ''', ಅತ್ತಂಡ '''ಆಗ್ನೇಯ ಕೊಲಾಮಿ''', ಭಾರತೊದ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯೊಡು ಗಳಸುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಪಬಾಸೆಲು ನಾಯ್ಕಿ ಮೂಲ, ಅತ್ತಂಡ ಚಂದ, ಬುಕ್ಕೊ ನಾಯ್ಕ್‌ರಿ.<ref>{{cite web |title=Naiki language |url=https://iiab.me/kiwix/wikipedia_en_all_maxi_2022-05/A/Naiki_language |website=iiab.me |access-date=2024-01-14 |archive-date=2024-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114170925/https://iiab.me/kiwix/wikipedia_en_all_maxi_2022-05/A/Naiki_language |url-status=dead }}</ref> (ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 2003:57) ನಾಯ್ಕಿ ಮಧ್ಯದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್‌ನ ಉಪಬಾಸೆಲೆ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆ. ರಾಬರ್ಟ ಕಾಲ್ಡ್‍ವೆಲ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ತೌಲನಿಕ ವ್ಯಾಕರಣೊನು ರಚಿಸಯಿನ ಕಾಲೊಗು ತೆರಿಯಂದಿನ, ಇಂಚಿಪ ಸುಮಾರ್ 1925ಡ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬತ್ತ್‌ನ ಬಾಸೆ. ಟಿ. ಬರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅಕುಲು ತಯಾರ್‌ಮಲ್ತ್‌ನ ಪರ್ಜಿ ಬಾಸೆ ಪನ್ಪುನ ಗ್ರಂತೊಡು ನಾಯ್ಕಿ, ಪರ್ಜಿ, ಗದಬ ಬಾಸೆಲೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪೊ ಉಂಡು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯೊದ ಛಾಂದಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರದೇಸೊಡು ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ತೂಯರ ತಿಕುವೆರ್. 1961ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮೆಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಸಾವಿರೊಗು ಎಚ್ಚ. ಟಿ.ಬರೊ ಮತ್ತು ಎಂ.ಬಿ. ಎಮಿನೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಜ್ಞಾತಿಪದಕೋಶೊದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಡ್ ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆನ್ ಕೊಲಾಮಿ ಬಾಸೆದ ಉಪಬಾಸೆ ಇಪ್ಪುಂದು ಊಹಿಸದೆರ್. ನಾಯ್ಕಿ ಮಾಂತ ನೆಲೆಟ್‌ಲಾ ಅದಿಲಾಬಾದ್ ಕೊಲಾಮಿನೆ ಹೋಲುನ ಸಂಶಯೊ ಇಜಿಂಡಲ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಎಂ.ಬಿ ಎಮಿನೊ, ಟಿ.ಬರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಎಸ್. ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಇಂಚಿತ್ತಿ ದ್ರಾವಿಡ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಇಂಚಿಪ ಕೊಲಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಯ್ಕಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೊಸಂತ್ರೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲುಂದು ಒಪ್ಪುದೆರ್.<ref>https://aptribes.ap.gov.in/pdfViewer.jsp?pdf=4117&id=digital{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಂಡ ಇಂದೆನ್ ಕೊಲಾಮಿದ ಉಪಬಾಸೆಯಾಯಿನ ನಾಯ್ಕಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಕ್ಕೊಡು ದೀಡೊನೊಡುಂದು ಇಂಚಿಪದ ಸಂಶೋದನೆಲು ತೋಯ್ಪಾದ್ಂಡ್.<ref>https://theswissbay.ch/pdf/Books/Linguistics/Mega%20linguistics%20pack/Dravidian/Kolami%20-%20A%20Dravidian%20Language%20%28Emeneau%29.pdf</ref> == ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ಸ್ವರೊಲು<ref name="bhk">{{harvp|Krishnamurti|2003|pp=[https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script 72]}}</ref> ! rowspan="2" | ! colspan="2" |ನಾಲಗೆದ ಎದುರು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆದ ನಡು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆದ ಪಿರವು |- ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> |- align="center" ! ಉನ್ನತೊ | i | iː | | | u | uː |- align="center" ! ನಡು | e | eː | | | o | oː |- align="center" ! ಅವನತೊ | | | a | aː | | |} === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ವ್ಯಂಜನೊಲು <ref>{{cite news |last1=Krishnamurti |first1=Bhadriraju |title=The Dravidian Languages |url=https://books.google.co.in/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script+72&redir_esc=y#v=onepage&q=grantha%20script%2072&f=false |publisher=Cambridge University Press |date=16 January 2003 |language=en}}</ref> ! colspan="3" | ! ತುಟಿ ! ಕೂಲಿ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯ ! ಕಂಟೆಲ್ ! ಗಲಕುಹರಿ |- ! colspan="3" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n | | | ŋ | |- ! rowspan="4" | ಸ್ಪರ್ಷ /ಗರ್ಷ<br /><br /><br /><br /> ! rowspan="2" | ಅಗೋಷ ! ಸರಳ | p | t, ts | ʈ | tʃ | k | |- !ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ | pʰ | tʰ | ʈʰ | | kʰ | |- ! rowspan="2" | ಗೋಷ ! ಸರಳ | b | d | ɖ | dʒ | g | |- !ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ | bʱ | dʱ | ɖʱ | dʒʱ | gʱ | |- ! colspan="3" | ಗರ್ಷ | v | s | | | | h |- ! colspan="3" | ಕಂಪಿತೊ | | r | | | | |- ! colspan="3" | ಅಂದಾಜು | | l | ɭ | j | | |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 7ahtc59zqw17awxyg69r1xth2491sku 0 14990 364456 350326 2026-08-11T11:58:49Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364456 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಮಾಲ್ತೊ | altname = ಪಹಾರಿಯಾ | nativename = माल्टो (पहाड़िया), মাল্টো (পাহাড়িয়া) | states = [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] | region = [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]]; [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]; [[ಬಿಹಾರ]]; [[ಒಡಿಶಾ]] | ethnicity = [[ಮಾಲ್ತೊ ಜನೊ|ಮಾಲ್ತೊ]]; ಸೌರಿಯಾ ಪಹಾರಿಯಾ ಜನೊ | speakers = 159,215 | ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-05}}</ref> | date = 2011 ಜನಗಣತಿ | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = [[ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ]] | fam3 = [[ಕುರುಖ್-ಮಾಲ್ತೊ ಬಾಸೆಲು|ಕುರುಖ್-ಮಾಲ್ತೊ]] | dia1 = ಕುಮಾರಭಾಗ್ ಪಹಾರಿಯಾ, ಸೌರಿಯಾ ಪಹಾರಿಯಾ ಬಾಸೆ | script = [[ದೇವನಾಗರಿ]] | lc1 = kmj | ld1 = ಕುಮಾರಭಾಗ್ ಪಹಾರಿಯಾ | lc2 = mjt | ld2 = ಸೌರಿಯಾ ಪಹಾರಿಯಾ | glotto = malt1248 | glottorefname = Malto }} '''ಮಾಲ್ತೊ''' / ˈmæltoʊ / MAL-toh <ref>cite web |url=https://www.oed.com/search/dictionary/?q=Paharia</ref> ಅತ್ತಂಡ '''ಪಹಾರಿಯಾ''' / pəˈhɑːriə / pə-HAR-ee-ə,<ref>cite web |url=https://www.oed.com/search/dictionary/?q=Malto&tl=true</ref> ಅತ್ತಂಡ ಆದಿಡೆ ಭಾರತೊಡು ಕೆಲವು ಸತ್ರಿ ಮಾಲ್ತೊ ಜನೊಡ್ದೆ ಲೆಪ್ಪವೊನ್‌ನ '''ರಾಜಮಹಾಲಿ'''<ref>cite web |url=https://www.oed.com/search/dictionary/?q=Rajmahali</ref> ಪುದರ್‌ದ ಉಂದು [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆ. == ವೈವಿದ್ಯೊಲು == ಮಾಲ್ತೊಡು ರಡ್ಡ್ ವಿದೊಲೆನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಬೇತೆನೆ ಬಾಸೆಂದ್ ಪನೊಡಾಪುಂಡು. ಅವು '''ಕುಮಾರ್‌ಭಾಗ್ ಪಹಾರಿಯಾ''' ([[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]: ಕುಮಾರಭಾಗ पहाड़िया) ಬುಕ್ಕೊ '''ಸೌರಿಯಾ ಪಹಾರಿಯಾ''' ([[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]: ಸೌರಿಯಾ ಪಹಾರಿಯಾ). ಒಂಜನೆದ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ಜಾರ್ಖಾಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ರಾಜ್ಯೊದ ಎಲ್ಯ ಪರಿಸರೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ರಡ್ಡನೆದ ಭಾರತೊದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಬಿಹಾರ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಉಂದು ರಡ್ಡೆದ ನಡುತ ಪದಸಂಪೊತ್ತ್‌ದ ಹೋಲಿಕೆಲು 80% ಪಂಡ್‌ದ್ ಅಂದಾಜಿಸದೆರ್. ಮಾಲ್ ಪಹಾರಿಯಾ ಬಾಸೆದ ಮಾಲ್ತೊ-ಆದಾರೊಡು ನಿಲೆ ಹೊಂದ್‌ದಿಪ್ಪು.<ref>{{Citation|last=Masica|first=Colin P.|year=1993|title=The Indo-Aryan Languages|series=Cambridge Language Surveys|publisher=Cambridge University Press|pages=26–27|isbn=0521299446}}</ref> 2001ನೆ ಜನಗಣತಿಡ್ ಮಾಲ್ತೊ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು 224,926 ಜನೊಂದು ಲೆಕ್ಕೊಪಾಡ್ದೆರ್, ಅಯಿಟ್ 83,050 '''ಪಹಾರಿಯಾ''' ಪಾತೆರುನಕುಲುಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಲ್ತ್‌ದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ 141,876 ಬೇತೆ ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆಲೆನ್(ಉಪಬಾಸೆನ್) ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="census2001">{{Cite web |date=2001 |title=Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues |url=http://www.censusindia.gov.in/%28S%282scoev45b4mhlg45mz5jq345%29%29/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.aspx |publisher=Census of India}}</ref> == ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ == ಮಾಲ್ತೊ 10 ಸ್ವರೊಲೆ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ದ್ರಾವಿಡ ಸ್ವರ ವ್ಯವಸ್ತೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್: /a, e, i, o, u/ ಹ್ರಸ್ವೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ದೀರ್ಗೊ ರೂಪೊಲು. ಮಾಲ್ತೊ ಬಾಸೆ ಒವ್ವೇ ಸ್ವರೊ ಸಮೂಹೊಲು ಅತ್ತಂದೆ ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ಜಿ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n2DxBwAAQBAJ&q=malto+phonology&pg=PA359|title=The Dravidian Languages|last=Steever|first=Sanford B.|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-136-91164-4|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ವ್ಯಂಜನೊಲು ! colspan="2" | ! ತುಟಿ ! ಕೂಲಿ ! ತುಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೂಲಿ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟೆಲ್ ! ಕಿನ್ನಿನಾಲಗೆ ! ಗಲಕುಹರೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n̪ | | | ɲ | ŋ | | |- ! rowspan="2" | ಸ್ಪರ್ಷೊ ! <small>ಅಘೋಷ</small> | p | t̪ | | ʈ | c | k | q | |- ! ಗೋಷ | b | d̪ | | ɖ | ɟ | g | | |- ! colspan="2" | ಗರ್ಷ | | ð | s | | | | ʁ | h |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜು | | | l | | | | | |- ! colspan="2" | ಕಂಪಿತೊ | | | r | ɽ | | | | |} * /ŋʁ/ ಅಕ್ಷರೊನು [ɴɢ] ಪಂಡ್‍ದ್ ಉಚ್ಚರಿಸಬೆರ್. * ದಕ್ಷಿಣ ಬುಕ್ಕೊ ಪಶ್ಚಿಮೊದ ಉಪಬಾಸೆಲು /q/ ಬದಲ್‌ಗ್ /ʔ/ ; /ʁ/ ಬುಕ್ಕೊ /ŋʁ/ ಬದಲ್‌ಗ್ /h/ ನ್ ಹೊಂದ್‌ದೊ. ಸುರುಡ್ದೆ /ð/ ಪನ್ಪುನವು /d̪/ ದ ದ್ವನ್ಯಂತರೊ ಆತ್ಂಡ್. == ವ್ಯಾಕರಣೊ == ಬಾಸೆದ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ವ್ಯಾಕರಣೊ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ್‍ದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ದ್ ಬಿನ್ನೊ ಆತ್‌ಜಿ. ಬಾಸೆದ ವಾಕ್ಯರಚನೆದ ಬಿತ್ತ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಆಪುನ ಮಾಲ್ತೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಆಸಕ್ತಿದ ಅಂಸೊ ನಾಮಪದೊಲೆಗ್ ಲಿಂಗೊನು ನಿಗದಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. === ಲಿಂಗೊ === ಮಾಲ್ತೊ ಭಾಬಾಸೆದ ಪದೊತ ಲಿಂಗೊನು ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಅತ್ತಂಸ ನಪುಂಸಕ/ತಟಸ್ತೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿಬಾಗಿಸದೆರ್. ಮಾನ್ಯೆರ್ ಅತ್ತಂಡ ದುಸ್ಟೊ ದೇವತೆಲೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನ ಒಯಿನಾನಂಡ ಸೂಚಿಸನಗ ಪುರುಷ ಲಿಂಗ ರೂಪೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗೊ ರೂಪೊ ಪೊಂಜೊವುಲು, ಪರಮಾತ್ಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ದೇವತೆಲೆನ್ ಸೂಚಿಸುವುನ ನಾಮಪದೊಲೆಗ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆತ್ಂಡ್. ಅಮ್ಮನ್ 'ಅಬ್ಬಾ' ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗೊ ನಾಮಪದೊ ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಗೌರವೊನು ಜೋಜಾಯರ ಉದ್ದೇಸೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್‌ನೆ. ಪರಮಾತ್ಮೆನೆ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗೊ ಆದಿಪ್ಪುನೆಡ್ದಾರೊ, ಸಮುದಾಯೊದ ಪೊಂಜೊನಕ್ಲೆಗ್ ಗೌರವೊ ಅಕ್ಲೆನ ವ್ಯಾಕರಣೊಡ್ ಸ್ಪಸ್ಟೊ ಆಪುಂಡು. ಇಜಿಂಡ ನಾಮಪದೊಲೆನ್ ನಪುಂಸಕ ಅತ್ತಂಡ ತಟಸ್ತೊ ಲಿಂಗದೊಟ್ಟುಗೆ ಉಲ್ಲೇಕಿಸಬೆರ್, ಉಂದು ದಿಂಜ ಜನಪ್ರಿಯೊ ರೂಪೊ ಆತ್ಂಡ್. == ಬರವುದ ವ್ಯವಸ್ತೆ == ಮಾಲ್ತೊ ಜನೊಕ್ಲೆಟ ಸಾಕ್ಷರತೆದ ಪ್ರಮಾಣೊ ಎಂಚ ಕಡಮೆಯಾತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪುನೆನ್ ತೂಂಡ, ಬಾಸೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಬರೆಯಿನ ಬಾಸೆ ಅತ್ತ್ಂದ್ ಅರ್ತೊ ಆಪುಂಡು. ಬಾಸೆ ಸುರುಕು ಬರವುಡು ನೆಂಪುಡು ಆನಗ(1884ಡ್ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಡ್ರೋಸ್ ಆರೆಡ್ದ್) ಉಂದು [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] ಬರವುದ ವ್ಯವಸ್ತೆನ್ ಭಾರತೊದ ದಿಂಜ ಬಾಸೆಲೊಟ್ಟುಗೆ ಪಟ್ಟೊಂಡ್. ಬಾಸೆದ ಬರವುದ ಬಾಗೊ ಅಯಿತ ಜೀವನೊಡು ದಿಂಜ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರಕ ಆತ್ಂಡ್, ಮಾಲ್ತೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಸಂಬಾಸನದ ಮೂಲಕ ಅದಿಕೃತವಾದ್ ಒರಿಪುನ ಪರಿಣಾಮೊನು ಕೊರ್ಪುಂಡು. == ಮಾದರಿ ಪಟ್ಯೊ == === ಇಂಗ್ಲಿಸ್ === All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood. === ಕನ್ನಡೊ === ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಘನತೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿವೇಚನೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವದ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸಬೇಕು. === ತುಳು === ಮಾಂತ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಸೊಸಂತ್ರವಾದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದೆರ್ ಅಂಚನೆ ಗನತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಹಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ ಸಮಾನವಾತೆರ್. ಅಕುಲು ವಿವೇಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದಿಪ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೋದರತ್ವೊದ ಮನೋಬಾವೊಡ್ದ್ ಒರಿಯಗೊರಿ ವರ್ತಿಸವೊಡು. === ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ === {{Lang|kmj|नबिरकि केतबेनो कुरकपेद़ इणय कौडिद़ टुनड ऐन एणगकि चाकरियन निणग अगदु तेयिन: आह निणग अग अगदु निणग पावे मैनजेह. डडेनो ओरत कूकरुकि सडिद़, गोसणयिकिपावेसरयेतर, अद़िकिगोटडानडिन सोहजेतर आणय अवडप चोव, योहननह डडेनो बपतिसमेचह, अनते पापेकि मापि lगकि गुमेनारेकि बपतिसम सबान मेनतर सेगयह. अनते यिहुदिय.}} === ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿ === {{Lang|kmj|নবিরকি কেতবেনো কুরকপেধ ইণয় কৌডিধ টুনড ঐন এণগকি চাকরিয়ন নিণগ অগদু তেয়িন: আহ নিণগ অগ অগদু নিণগ পাৱে মৈনজেহ. ডডেনো ওরত কূকরুকি সডিধ, গোসণয়িকিপাৱেসরয়েতর, অধিকিগোটডানডিন সোহজেতর আণয় অৱডপ চোৱ, য়োহননহ ডডেনো বপতিসমেচহ, অনতে পাপেকি মাপি lগকি গুমেনারেকি বপতিসম সবান মেনতর সেগয়হ. অনতে য়িহুদিয়.}} === ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ === ನಬಿರ್ಕಿ ಕೆಟಬೆನೊ ಕುರ್ಕ್‌ಪೇತ್ ಇಂಗ್ಯ್ ಕೊಯ್ಡ್ ಟು ಯೂನ್‌ಡಾ ಇಂಗ್ಕಿ ಚಕ್ರಯಾನ್ ನೀಗ್ ಅಗ್ದು ಟೆಯಿನ್: ಆಹ್ ನೀಗ್ ಅಗ್ ಅಗ್ಡು ನಿಗ್ ಪಾವೆ ಮೆಂಜೆಹ್. Ḍaḍeno ort kúkruki saḍith, Gosaṅyikipāwesaryetra, Athikigoṭḍānḍin sohjetra āṅy awḍp chow, Yohannah ḍaḍeno baptismechaki mābaptismechaki, anteiismechaki ಮೆಂಟರ್ ಸೆಗ್ಯಾ. ಅಂತೇ ಯಿಹುದಿಯಾ.<ref>https://www.omniglot.com/writing/malto.htm</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] hj1ov9qdjdrrq79ccq1dlhnaux1900f 0 14995 364376 196876 2026-08-11T11:46:27Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364376 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name= ಕುಯಿ |altname = ಕಂಡ, ಕಂಡ್, ಖೋಂಡ್, ಖೋಂಡಿ, ಖೋಂಡೋ, ಕೊಡು, ಕೋಡುಲು, ಕುಯಿಂಗ, ಕುಯ್ |nativename = କୁଇ |pronunciation = {{IPA-or|kuɪ|}} |region= [[ಒಡಿಶಾ]] |ethnicity=ಖೋಂಡ್ಸ್, ದಾಲ್, ಸೀತಾ ಕಾಂಡ |speakers=941,000 |date=2011 ಜನಗಣತಿ | script = [[ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿ]]<br/>[[ಒಡಿಯಾ ಬ್ರೈಲ್]] | state = [[ಭಾರತ]] |ref= e21 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ |fam3 = ಗೊಂಡಿ–ಕುಯಿ |fam4 = ಕುವಿ–ಕುಯಿ |lc1=uki|ld1=ಕುಯಿ (ಪ್ರಮಾಣಿತೊ) |lc2=dwk|ld2=Dawik Kui |glotto=kuii1252 |glottorefname=ಕುಯಿ (ಭಾರತ) }} '''ಕುಯಿ''' (କୁଇ)(ಕಂಧ್, ಖೋಂಡಿ, ಖೋಂಡ್, ಖೋಂಡೋ, ಕಂದ, ಕೊಡು (ಕೋಡು), ಕೊಡುಲು, ಕುಯಿಂಗ (ಕುಯಿಂಗ), ಕುಯ್) ಪನ್ಪುನವು ದಕ್ಷಿಣ-ಮದ್ಯೊ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆ, ಮೂಡಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಂಧ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಎಚ್ಚಾದ್ [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾಡ್]] ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆಪೆರ್. 941,988 ನೋಂದಾವನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸ್ತಳೀಯ ಬಾಸಿಕೆರ್, ಉಂದು 1991ನೆ ಭಾರತೊದ ಜನಗಣತಿಡ್ 29ನೇ ಸ್ತಾನೊಡುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html |access-date=2018-07-07 |website=www.censusindia.gov.in |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ಕುಯಿ ಬಾಸೆನ್ ಕುಯಿಂಗಾ ಬಾಸೆಂದ್‍ಲಾ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದು [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ|ಗೊಂಡಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕುವಿ ಬಾಸೆ|ಕುವಿ]] ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್. == ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು === ಕುಯಿ ಬಾಸೆ ಐನ್ ಎಲ್ಯ/ಹ್ರಸ್ವೊ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಐನ್ ಮಲ್ಲ/ದೀರ್ಗೊ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.<ref name="Winfield 1928 p.1">{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.37202|title=A grammar of the Kui language|last=Winfield|first=W.W.|publisher=Printed at the Baptist mission press, Pub. by the Asiatic society of Bengal|year=1928|series=Bibliotheca Indica|page=1|access-date=2020-11-08}}</ref> ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಐಪಿಎಡ್ ತಿರ್ತ್ ವಿವರಿಸದ್‌ನೆ.<ref>{{cite web |last1=Krishnamurti |first1=Bhadriraju |title=The Dravidian Languages |url=https://books.google.co.in/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script+72%5D&redir_esc=y#v=onepage&q=grantha%20script%2072%5D&f=false |publisher=Cambridge University Press |language=en |date=16 January 2003}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ಸ್ವರೊಲು ! rowspan="2" | ! colspan="2" |ನಾಲಗೆ ಎದುರು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ನಡು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ಪಿರವು |- !ಹ್ರಸ್ವೊ !ದೀರ್ಗೊ !ಹ್ರಸ್ವೊ !ದೀರ್ಗೊ !ಹ್ರಸ್ವೊ !ದೀರ್ಗೊ |- align="center" !ಉನ್ನತೊ | i | iː | | | u | uː |- align="center" ! ನಡು | e | eː | | | o | oː |- align="center" !ಅವನತೊ | | | a | aː | | |} === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[ವ್ಯಂಜನೊ|ವ್ಯಂಜನೊಲು]] <ref>{{Cite book|title=The Dravidian languages|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-0-511-06037-3|edition=null|location=Cambridge|pages=56}}</ref> ! colspan="2" | ! ತುಟಿ ! ಕೂಲಿ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ !ತಾಲವ್ಯೊ !ಕಂಟೆಲ್ !ಗಲಕುಹರೊ |- ! colspan="2" |ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n | ɳ | | | |- ! rowspan="2" |ಸ್ಪರ್ಷೊ !ಅಗೋಷ | p | t | ʈ | t͡ʃ | k | |- !ಗೋಷ | b | d | ɖ | d͡ʒ | ɡ | |- ! rowspan="2" | ಅಂದಾಜು !ನಡು | ʋ ~ b | | | j | | |- !ಪಾರ್ಶ್ವೊ | | l | | | | |- ! colspan="2" |ಗರ್ಷೊ | | s | | | | h |- ! colspan="2" | ಕಂಪಿತೊ | | ɾ | ɽ | | | |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\drv\gku&limit=-1 ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲೆಕ್ಸಿಕೋಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಯಿ ಮೂಲ ನಿಘಂಟು] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] pz84btxawsp36zi85zu3wr07vhy03ln 0 15000 364438 197153 2026-08-11T11:55:46Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364438 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ಬೆಳಾರಿ |states = [[ಭಾರತ]] |region = ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳ |speakers = 1,000 |date = 2007 |ref = e18 |familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3 = [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] |script= [[ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ]], [[ಮಲೆಯಾಳಿ ಲಿಪಿ]] |iso3 = brw |glotto=bell1261 |glottorefname=ಬೆಳಾರಿ }} '''ಬೆಳಾರಿ ಬಾಸೆ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊದ]] ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿದ ಸುಮಾರ್ 1,000 [[ಬೆಳಾಇ ಜನೊ|ಬೆಳಾರೆರ್]] ಪಾತೆರುನ ಭಾರತೊದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆದ ಪ್ರಬೇದೊ.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://academic-accelerator.com/encyclopedia/bellari-language |access-date=2024-01-17 |archive-date=2024-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109090529/https://academic-accelerator.com/encyclopedia/bellari-language |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Glottolog 4.8 - Bellari |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/bell1261 |website=glottolog.org}}</ref> ಉಂದು [[ತುಳು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೊರಗ ಬಾಸೆ|ಕೊರಗ]] ಬಾಸೆಗ್ ಕೈತಲ್‌ಡುಂಡುಂದ್ ವರದಿಯಾತ್ಂಡ್.<ref name="e18">[https://www.ethnologue.com/18/language/brw/ Bellari] at ''[[Ethnologue]]'' (18th ed., 2015) <span style="font-size:0.95em; font-size:95%; color:#555">(subscription required)</span></ref> ಆಂಡ ಉಂದು ತುಳುತ ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ಬಾಸೆ ಅತ್ತಂಡ ಉಪಬಾಸೆಂದ್ ತೆರಿದ್‌ಜಿ.<ref>Sanford Steever, 1998, ''The Dravidian Languages''</ref> ಕರಾವಳಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕೊದ]] ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕ್‌ಡ್ ಕಾಂಟ್ಯ ಮೊಡೆಪುನ ಐವೊ ಕುಟುಮ್ಮೊಲೆ ಸಮುದಾಯೊ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು.<ref name="gov">{{Cite web |last=Govt. owned website |title=Karnatakada Budakattu Bhashegalu |url=http://www.classicalkannada.org/DataBase/KANNADA%20UNICODE%20HTML/Language%20Kannada%20HTML/TRIBAL%20LABGUAGES%20OF%20KARNNTAKA.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140110092559/http://www.classicalkannada.org/DataBase/KANNADA%20UNICODE%20HTML/Language%20Kannada%20HTML/TRIBAL%20LABGUAGES%20OF%20KARNNTAKA.htm |archive-date=10 January 2014 |access-date=4 February 2013 |publisher=Classical Kannada.org |location=Bangalore}}</ref><ref>{{cite web |title=About: Bellari language |url=https://dbpedia.org/page/Bellari_language |website=dbpedia.org}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] mvr3fhydxcpjjz46dr4tbsnrrogwk3z 0 15004 364330 196519 2026-08-11T11:35:25Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364330 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ |nativename= |states=[[ಭಾರತ]] |ethnicity= |speakers={{sigfig|1370|2}} |date=1991 ಜನಗಣತಿ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=ದಕ್ಷಿಣ |fam3=ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ |fam4=ತಮಿಳು-ಇರುಳ |fam5=ಇರುಳ-ಮುದುಗ |script= [[ಮಲಯಾಳಿ ಲಿಪಿ]] |iso3=pkr |glotto=atta1243 |glottorefname=ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ }} '''ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ''', ಇಂದೆನ್ '''ಪಾಲ್ ಕುರುಂಬ''' ಅಥವಾ '''ಪೇರ್ ಕುರುಂಬ''' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಪರಿಸಿಸ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ವಿಬಾಗೊ ಮಲ್ಪಂದಿನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು [[ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ|ಕುರುಂಬ]] ಪುದರ್‌ದ ಬೇತೆ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಸರಿಸುಮಾರ್ 50% ಪದೊಕ್ಲೆ ಹೋಲಿಕೆನ್ ತೋಜಾಪುಂಡು. ಆಂಡ 82% ದಾತ್ [[ಮುದುಗ ಬಾಸೆ|ಮುದುಗ]] ಬುಕ್ಕೊ 52% ದಾತ್ ಕನ್ನಡ ಕುರುಂಬದೊಟ್ಟುಗೆ; ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬ, [[ಮುದುಗ ಬಾಸೆ|ಮುದುಗ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಇರುಳ ಬಾಸೆ|ಇರುಳ]] ಒರ್ಯಗೊರಿ ಪಾತೆರ್ನಗ ಅಕ್ಲೆನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ತುಡುಕ್ಕಿದ ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಕುರುಂಬದ ವೈವಿದ್ಯೊನು ದಿಂಜ ಸುದ್ದೊ ಆತ್ಂಡ್ಂದ್ ವರದಿಯಾತ್ಂಡ್.<ref name="e18">[https://www.ethnologue.com/18/language/pkr/ Attapady Kurumba] at ''[[Ethnologue]]'' (18th ed., 2015) <span style="font-size:0.95em; font-size:95%; color:#555">(subscription required)</span></ref> ಭಾರತೊಡು, ಕೇರಳೊದ ದಿಂಜ ಪಿರವು ಒರಿನ ಬ್ಲಾಕ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿಡ್ ಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿನ ಸುರುತ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಬ್ಲಾಕ್. ಕೇರಳೊದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಅಟ್ಟಪಾಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಡಿಪ್ಪುನ ಇರುಳ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ವಿವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನೊ ಮಾಲ್ಪುನವು ಮುಕ್ಯ ಆತ್ಂಡ್. ಇರುಳ ಸಮುದಾಯೊದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಬಡತನೊ, ಸಾರೊ, ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಜಬದ್ದಾರಿ, ಅದ್ಯಯನೊ ಆಸಕ್ತಿದ ಕೊರತೆ, ಹೋಸ್ಟೆಲ್ ಸೌಲಬ್ಯೊದ ಕೊರತೆ, ಸಾಂಕನೊದ ಅಜ್ಞಾನೊ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹೊ, ಸರಿಯಾದ್ ಇದ್ಯಾಂದಿನ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಬ್ಯೊಲು, ಬೋಡ್ತಿನಾತ್ ಓದುನ ಸೌಲಬ್ಯೊ, ಕಳಪೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸೌಲಬ್ಯೊಲು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಸ್ಕಾರೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಾರತಮ್ಯೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಮುಕ್ಯೊ ಜೀವನೋಪಾಯೊದ ಸಮಸ್ಯೆಲೆ ಅದ್ಯಯನೊ ಆವೊಡು.<ref>{{cite web |last1=Isee |first1=Ijed |title=Socio-economic problems of Irula tribes in Attappadi area |url=https://www.academia.edu/40391966/Socio_economic_problems_of_Irula_tribes_in_Attappadi_area?uc-g-sw=49093863 |website=Indian Journal of Economics and Development |date=1 January 2016}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 6eoec9zut9xd779qj3x53nut05j37nz 0 15010 364382 211968 2026-08-11T11:46:57Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364382 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕೈಕಾಡಿ|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]]|speakers=25,870|date=2011 ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು|fam5=ತಮಿಳು-ಮಲೆಯಾಳಂ|fam6=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ]]|fam7=ಯೆರುಕುಲ-ಕೊರವ-ಕೈಕಾಡಿ|iso3=kep}} '''ಕೈಕಾಡಿ ಬಾಸೆ''' [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳುಗ್]] ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಯಿನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]], ಇಂದೆನ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು]] ದುಂಬು ಅಲೆಮಾರಿಲಾದಿತ್ತ್‌ನ ಕೈಕಾಡಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಸುಮಾರ್ 23,000 ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. '''ಕೈಕಾಡಿ'''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BsBEgVa804IC&dq=The+Kaikadi+community&pg=PA1364|title=ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (Page_1364)|last1=Singh|first1=Kumar Suresh|last2=ಭಾನು|first2=B. V.|last3=India|first3=ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಆಫ್|date=2004|publisher=Popular ಪ್ರಕಾಶನ|isbn=978-81-7991-101-3|pages=1364|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eF8sEAAAQBAJ&dq=The+Kaikadi+community+of+Maharashtra&pg=PA155|title=A ಕ್ರುಸೇಡ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ: P.S.ಕೃಷ್ಣನ್ : ವಂಚಿತರ ಕಡೆಗೆ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸುವುದು|last=Devi|first=Dr V. Vasanthi|date=2021-05-03|publisher=South Vision Books|pages=155|language=en}}</ref> ಪನ್ಪುನವು ಭಾರತೊದ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊ. ಅಕ್ಲೆನ ಪುದರ್ ಕೈ (ಪಂಡ "ಕೈಯಿ") ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಡೆಡ್ದ್ (ಪಂಡ "ಕಾಂಟ್ಯ") ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಸಮುದಾಯೊ ಅಯಿತ ಪುದರ್‌ನ್‌ ಕೈ (ಪುದರಾದ್ ಉಂತುನ) ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಡಿಡ್ದ್ (ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಗೆಲ್ಲ್) ದೆತೊಂದ್ಂಡ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಅಕುಲು ಅಲೆಮಾರಿಲಾದಿತ್ತೆರ್, ಮುಕ್ಯವಾದ್ ರಾಜ್ಯೊದ [[ವಿದರ್ಭ]] ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬಲಿಬತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಆಂಡ ಎಚ್ಚದಕುಲು ಇತ್ತೆ ನಿಲೆಯಾತೆರ್. ಅಕುಲು ಕೈಕಾಡಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್‌ವೆರ್, ಉಂದು [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]ದೊಟ್ಟುಗೆ ಗುಮನೊ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] ಮಿಸ್ರೊಡು ತಮಿಳುಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite book |last1=Mhaiske |first1=Vinod M. |url=https://books.google.com/books?id=sbs4DwAAQBAJ&dq=kaikadi+speak+Kaikadi+language&pg=PA185 |title=Forest Tribology And Anthropology (Page_185) |last2=Patil |first2=Vinayak K. |last3=Narkhede |first3=S. S. |date=2016-01-01 |publisher=Scientific Publishers |isbn=978-93-86102-08-9 |pages=185 |language=en |quote='''Kaikadi''' This is a Dravidian language spoken by the Kaikadi tribes in some parts of Maharashtra and Karnataka. 148. Kakborok (Tripuri, Tripura, Kokborok) Kakborak is a Baric language...}}</ref> ಅಕುಲು ಬೇತೆ ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯೊದಂಚನೆ ಮಲ್ಲ ಕಜ್ಜೊನು ಅಬ್ಯಾಸ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] di68z1h09jem4wg863fyt2om8aq3cpy 0 15012 364455 360817 2026-08-11T11:58:44Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364455 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್ |nativename= |states=ಭಾರತ |ethnicity= |speakers=1,000 |date=2004 |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ<ref>{{cite web |title=Glottolog 4.8 - Mala Malasar |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/mala1457 |website=glottolog.org}}</ref> |fam2=ದಕ್ಷಿಣ |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4=ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು |fam5=ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ |fam6=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲು]] |iso3=ima |glotto=mala1457 |glottorefname=ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್ }} '''ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್''' ಪನ್ಪುನವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಡ್ ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು [[ಇರುಳ ಬಾಸೆ|ಇರುಳಗ್]] ಕೈತಲ್‍ಡಿಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web |title=About: Mala Malasar language |url=https://dbpedia.org/page/Mala_Malasar_language |website=dbpedia.org}}</ref><ref>{{cite web |title=Mala Malasar language - definition - Encyclo |url=https://www.encyclo.co.uk/meaning-of-Mala_Malasar_language |website=www.encyclo.co.uk }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Malasar language |url=https://iiab.me/kiwix/wikipedia_en_all_maxi_2022-05/A/Malasar_language |website=iiab.me |access-date=2024-01-20 |archive-date=2024-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114170944/https://iiab.me/kiwix/wikipedia_en_all_maxi_2022-05/A/Malasar_language |url-status=dead }}</ref> ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‌]]ಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲು ಕೇರಳೊದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಮೀಸಲ್ ಅರಣ್ಯೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಪಕ್ಕೊದ ಅರಣ್ಯೊಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆ ತಟ್ಟ್‌ ಬೆಟ್ಟೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. 'ಮಲಸರ್' ಪನ್ಪುನವು 'ಮಲೈ' ಬುಕ್ಕೊ 'ಅರಸರ್' ಪನ್ಪುನ ಅಸುದ್ದೊ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂದು ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಒಪ್ಪುದೆರ್. ಉಂದು ಬೆಟ್ಟೊಲೆ ರಾಜನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು ('ಮಲೈ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊ ಬುಕ್ಕೊ 'ಅರಸರ್' ಪಂಡ ರಾಜೆ). 15 ಡ್ದ್ 20 ಗುಡ್ಚಿಲ್‌ಲೊ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊ. ಸಾಂವಿದಾನಿಕವಾದ್ ಈ ಸಮುದಾಯೊ ಪರಿಸಿಸ್ಡೊ ಪಂಗಡೊ.<ref>{{cite web |title=SPPEL - Scheme for Protection and Preservation of Endangered Languages |url=https://www.sppel.org/malasardoc.aspx |website=www.sppel.org |accessdate=2024-01-20 |archivedate=2023-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922180729/https://sppel.org/malasardoc.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ವರ್ಗೀಕರಣ ಆವಂದಿನ ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಬಾಸೆ. 2001 ರ ಭಾರತೊದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮಲಸರ್ ಪಾತೆರುನಕುಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ 7760 ಆತ್ಂಡ್. ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದಕುಲು [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ]]ದ ಸಮಾನರ್ತೊ ರೂಪೊಡು ಒರಿಯಗೊರಿ ಪಾರೆರ್‌ಬೆರ್. ಬೇತೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಅಕುಲು ತಮಿಳು ಅತ್ತಂಡ ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>cite web |url=https://academic-accelerator.com/encyclopedia/mala-malasar-language#google_vignette{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] snuoboy22mjewqq2itdk4iiordc2x8w 0 15020 364451 360816 2026-08-11T11:58:30Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364451 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಮಲಸರ್ |nativename= |states=[[ಭಾರತ]] |ethnicity= |speakers={{sigfig|7760|2}} |date=2001 ಜನಗಣತಿ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=ದಕ್ಷಿಣ |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4=ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು |fam5=ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ |fam6=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲು]] |fam7=ಮಲಸ-ಎರವಲನ್ |iso3=ymr |glotto=mala1458 |glottorefname=ಮಲಸರ್ }} '''ಮಲಸರ್''' (ಮಲಯರ್) ಪನ್ಪುನವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಡ್ದ್ ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು [[ಎರವಲ್ಲನ್ ಬಾಸೆ|ಎರವಲ್ಲನ್‌ ಬಾಸೆಗ್]] ಕೈತಲ್‌ಡುಂಡು. ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ವಿಬಾಗೊ ಮಲ್ಪಂದಿನ ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಬಾಸೆ. 2001ನೆ ಭಾರತೊದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮಲಸರ್ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ 7760. ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದಕುಲು ತಮಿಳು ಬಾಸೆನ್ ಸಮಾನಾರ್ತೊ ರೂಪೊಡು ಒರಿಯಗೊರಿ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಬೇತೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಅಕುಲು ತಮಿಳು ಅತ್ತಂಡ ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>cite web |url=https://academic-accelerator.com/encyclopedia/mala-malasar-language#google_vignette{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಲಸರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‌]]ಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲು ಕೇರಳೊದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಮೀಸಲ್ ಅರಣ್ಯೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಪಕ್ಕೊದ ಅರಣ್ಯೊಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆ ತಟ್ಟ್‌ ಬೆಟ್ಟೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. 'ಮಲಸರ್' ಪನ್ಪುನವು 'ಮಲೈ' ಬುಕ್ಕೊ 'ಅರಸರ್' ಪನ್ಪುನ ಅಸುದ್ದೊ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂದು ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಒಪ್ಪುದೆರ್. ಉಂದು ಬೆಟ್ಟೊಲೆ ರಾಜನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು ('ಮಲೈ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊ ಬುಕ್ಕೊ 'ಅರಸರ್' ಪಂಡ ರಾಜೆ). 15 ಡ್ದ್ 20 ಗುಡ್ಚಿಲ್‌ಲೊ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊ. ಸಾಂವಿದಾನಿಕವಾದ್ ಈ ಸಮುದಾಯೊ ಪರಿಸಿಸ್ಡೊ ಪಂಗಡೊ.<ref name="sppel.org">{{cite web |title=SPPEL - Scheme for Protection and Preservation of Endangered Languages |url=https://www.sppel.org/malasardoc.aspx |website=www.sppel.org |accessdate=2024-01-22 |archivedate=2023-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922180729/https://sppel.org/malasardoc.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮಲಸಾರ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ್ ಹಿಂದೂ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊನುವೆರ್. 'ಕಾಳಿ' ಬುಕ್ಕೊ 'ಮರಿಯಮ್ಮನ್' ಮೆಚ್ಚಿಗೆದ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆಬೇತೆ ಶಕ್ತಿಲು ಅಂಚನೆ ಆರಾದನೆನ್ ಅಬ್ಯಾಸೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ‘ಮಟ್ಟು ಪೊಂಗಲ್’, ‘ತಾಯಿ ಪೊಂಗಲ್’, ‘ದೀಪಾವಳಿ’ ಬುಕ್ಕೊ ‘ಓಣಂ’ ಈ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊದಕುಲುಉ ಆಚರಿಸವುನ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬೊ. ಅಕ್ಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ದಿಂಜ ಆಚರಣೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕಾರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಅಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪೊಂಜೊನಕುಲು ಪದ್ಯೊ ಪನ್ಪುನ ಜನಪದ ಗೀತೆದ ರೂಪೊಡು ಮೌಕಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯೊನು ಹೊಂದ್‌ದೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯೋಗೊ ಎಲ್ಯ ಕಾಡ್ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆ ಸಂಗ್ರಹೊ. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಅಕುಲು ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಕೂಲಿ ಬೇಲೆ ಮಲತ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲು ರಾಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ದಿಂಜ ರೀತಿದ ದಾನ್ಯೊಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್.<ref name="sppel.org"/> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 4e191sxcs0zh7mhj2f9rl3vsw372pqy 0 15022 364454 282082 2026-08-11T11:58:41Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364454 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಮಾಲಪಂದರಂ|states=ಭಾರತ|region=[[ಕೇರಳ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]]|speakers={{sigfig|5850|2}}|date=2001 ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು-ಮಲೆಯಾಳಂ ಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆಗಳು]]|iso3=mjp}} '''ಮಾಲಪಂದರಂ''' (ಬೆಟ್ಟದ ಪಂದರಂ) [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]] ಅವು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳುಗು]] ಕೈತಕ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್.<ref>{{cite web |title=About: Malapandaram language |url=https://dbpedia.org/page/Malapandaram_language |website=dbpedia.org}}</ref> ಕೇರಳoದ ಮಲೈ ಪಂದರಂ ಒಂಜಿ ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊ.<ref>https://www.ijmra.us/project%20doc/2017/IJRSS_AUGUST2017/IJMRA-11943.pdf</ref> ಅಕುಲು ಕೇರಳೊದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬುಕ್ಕೊ ಪಥನತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆದ ಗುಡ್ಡೆಕಾಡ್ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಬೇತೆಕ್ಲ್ ತಮಿಳುನಾಡ್‍ಡ್ ದುಂಬುಡ್ದ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಕುಲು ಕೇರಳೊದ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ಮಲಿಯಾಳಿ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref name="Malai Pandaram in India">{{cite web |last1=Project |first1=Joshua |title=Malai Pandaram in India |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17657/IN |website=joshuaproject.net |language=en}}</ref> == ಮೂಲ ವಿವರೊ == ಮಲಪಂದರಂ (ಇಂದೆನ್ ಬೆಟ್ಟದ ಪಂದರಂ ಪಂಡ್‍ದ್ ಒಪ್ಪುದೆರ್) ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಕೇರಳೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಪಂಗಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪೆರಿಯಾರ್ ಸರೋವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನ್ಮಲಿ ಪಟ್ಟಣೊದ ನಡುಟೆ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಡ್ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮಾಲ (ಮಲೆ, ಪರ್ವತ) ಬೆಟ್ಟೊಕಾಡ್‌ದೊಟ್ಟಿಗೆ ದಿಂಜ ಸಮಯೊ ಸಮ್ಮಂದೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಡ್ಡೋಯಿದ ಗಟ್ಟಲು ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಪರ್ಯಾಯಪ ಪ್ರದೇಸೊದ ಬೆರಿಮುಲ್ಲು ಬುಕ್ಕೊ 600 ಡ್ದ್ 2,400 ಮೀಟರ್ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರೊಡುಂಡು. ಅಲೆಮಾರಿ ಸಮುದಾಯೊ, ಬೆಟ್ಟೊದ ಪಂದರಂ ಅಕ್ಲೆನ್ ಕಾಡ್‌ದೊಟ್ಟುಗು ಸಲೀಸಾದ್ ಗುರ್ತಿಸಬೊನ್ಬೆರ್.<ref name="Malai Pandaram in India"/> == ಜನಸಂಕ್ಯೆ == ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊ, ಬೆಟ್ಟೊದ ಪಂದರಂ 1971 ಡ್ 1,569 ಜನೊ ಇತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗ್ 1 ಡ್ದ್ 2 ಜನೊಕ್ಲೆ ಜನಸಂಕೆದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಯುನೆಸ್ಕೊ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನೊ 9,999 ಪಂಡ್‌ದ್ ದಾಕಲೆ ಆತ್ಂಡ್.<ref>https://en.wal.unesco.org/languages/malapandaram{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮಂದೊ == ಮಾಲಪಂದರಂ ಜನೊ ಕಾಡ್‌ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುನೆ, ಅಗ್ಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಪೋಪುನ ಬರ್ಪು ಎಡ್ಡೆಪು ಉಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲಾಯಿನ ಪಾಲಿಯನ್, ಕದರ್, ಕನ್ನಿಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಾ ಉಲ್ಲಾಡನ್‌ದಂಚನೆ, ಮಾಲಪಂದರಂ ಏಪೊಲ ಬೇತೆನೆ ಸಮುದಾಯೊ ಆದಿದ್ಯಂಡ್. ಅಗ್‌ಲ್ ಮೂಲೊಡ್ದೆ ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊದ ಕ್ರಿಸಿಕೆತ್. ಪದಿನೆನ್ಮೊನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಕೇರಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇರೊಗು ಜಪ್ಪುವೆರ್. ಅಗ್‌ಲ್ ಏಲಕ್ಕಿ, ಬೆದ್ರ್, ದಂತೊ, ಚೀಯೊದ ನೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮಯಣೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಉತ್ಪನ್ನೊ ಸಂಪೊಲಿತೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>cite book |url=https://web.archive.org/web/20240123164306/https://academic-accelerator.com/encyclopedia/malapandaram-language</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 9nadj5depcznknmk1ta51w77i1c8c0w 0 15024 364446 213479 2026-08-11T11:58:05Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364446 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಮನ್ನನ್|states=ಭಾರತ|region=[[ಕೇರಳ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]]|speakers={{sigfig|7850|2}}|date=2001 ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳ-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲು]]|fam7=ಮುತುವನ್-ಮನ್ನನ್|iso3=mjv}} '''ಮನ್ನನ್''' [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ]] [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]], ಇಂದೆನ್ ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲೆ ಅಡಿಟ್ ವಿಬಾಗಿಸದೆರ್.<ref>{{cite web |title=About: Mannan language |url=https://dbpedia.org/page/Mannan_language |website=dbpedia.org}}</ref> == ಮನ್ನನ್ ಪದೊ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == 'ಮನ್ನನ್' ಪನಜ್ಪುನ ಪದೊ 'ಮನ್ನಾ' (ಮಣ್ಣ್) ಬುಕ್ಕೊ ಮನುಸಿಯನ್‌ದ (ನರಮಾನಿ) ಸಂಯೋಜನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ ಅರ್ತೊ 'ಮಣ್ಣ್‌ದ ಜೋಕುಲು’.<ref>https://ijcrt.org/papers/IJCRT1813198.pdf</ref> ಮನ್ನನ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಇಡೀ ಕೇರಳೊದ ಕಡಲ ಬರಿತ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಗ್‍ಲ್ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಯಾಳಿದ ಉಪಬಾಸೆಯಾದ್ ಮನ್ನನ್ ಬಅಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=Mannan language resources {{!}} Joshua Project |url=https://joshuaproject.net/languages/mjv |website=joshuaproject.net}}</ref> ಮನ್ನನ್‌ ಸಮುದಾಯೊ ಕ್ರಿಸಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಆತ್ಂಡ್. ಸೊಸಂತ್ರೊ ಕ್ರಿಸಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇಲೆಗಾರೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲಾಯಿನ ಇತ್ತೆ ಮೆಕ್ಲೆನ ಮಲ್ಲ ಉದ್ಯೋಗೊ. ಅಗ್‌ಲ್ ಗುಡ್ಡೆ ಪ್ರದೇಸೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದು ಎಡ್ಡೆ ಕ್ರಿಸಿಕೆರಾತೆರ್. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸವುನವು, ಮಾರಾಟೊ ಮಲ್ಪುನವು ದಿಂಜ ಜನೊಕು ಬೇಲೆ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಮೆಕ್ಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೇಲೆ ಕುಂಟು ನೆಯಿಪುನೆ. ಮನ್ನನ್‌ ಸಮುದಾಯೊದಗ್‌ಲ್ ಹಿಂದೂಲು ಬುಕ್ಕೊ ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು, ಬಗವತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾಸ್ತಾವುನು ದೇವರ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವತೆಲೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಗವತಿ ಅಗ್ಲೆನ ಕುಲದೇವತೆ. ಅಗ್‍ಲ್ ಮಂಡಲಂ ಪೊರ್ತುಡು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಸ್ತಾನೊಗು ಪೋಪೆರ್. ಗುರುವಾಯೂರು, ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಅತ್ತಂಡ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ತಾನೊಗು ಪೋಪೆರ್. ಓಣಂ, ವಿಷು, ಶಿವರಾತ್ರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅಕ್ಲೆನ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬೊ. 2011 ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಅಗ್ಲೆನ ಜನಸಂಕ್ಯೆ 9,780 ಪಂಡ್‍ದ್ ಅಂದಾಜಿ.<ref>{{cite web |title=KIRTADS {{!}} MANNAN |url=https://kirtads.kerala.gov.in/2017/10/11/mannan/ }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] hbithebj9vo01y52c1k5laeosrinrtm 0 15028 364431 281649 2026-08-11T11:54:54Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364431 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಪಾಲಿಯನ್|states=ಭಾರತ|region=[[ಕೇರಳ]]|speakers={{sigfig|9520|2}}|date=2001 ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ]]|fam3=ದಕ್ಷಿಣ 1|fam4=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam5=ತಮಿಳು–[[ಕೊತ ಬಾಸೆ(ಭಾರತ)|ಕೊತ]]|fam6=ತಮಿಳು–[[ತೊದ ಬಾಸೆ|ತೊದ]]|fam7=ತಮಿಳು-ಇರುಳ|fam8=ತಮಿಳು–[[ಕೊಡವ ಬಾಸೆ|ಕೊಡವ]]–[[ಉರಳಿ ಬಾಸೆ|ಉರಳಿ]]|fam9=[[ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು]]–[[ಮಲಯಾಳಂ ಉಪಬಾಸೆಗಳು|ಮಲಯಾಳಂ]]|fam10=[[ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು]]|fam11=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]]–ಪಾಲಿಯನ್|iso3=pcf}} '''ಪಾಲಿಯನ್''' [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳoದ]] [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಅವು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳುಗು]] ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ದೀಡೊಂದ್ಂಡ್. ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾಲಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://academic-accelerator.com/encyclopedia/paliyan-language |access-date=2024-01-26 |archive-date=2024-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126172733/https://academic-accelerator.com/encyclopedia/paliyan-language |url-status=dead }}</ref>,<ref>https://www.southasiabibles.com/resource/language/paliyan</ref> == ಪಾಲಿಯನ್ನೆರೆ ಇತಿಯಾಸೊ == ಪಾಲಿಯನ್ನೆರ್ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ಡ್ದ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ನ ಆದಿವಾಸಿ ದ್ರಾವಿಡ ಜನೊ, ಪಶ್ಚಿಮ ಗಟ್ಟೊಲೆ ಬರ್ಸೊದ ಕಾಡ್, ವಿಸೇಸವಾದ್ ಕೇರಳೊಡು ವಾಸೊಡುಲ್ಲೆರ್. ಕೇರಳೊ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೀರುಮೇಡು ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಂಬಂಚೋಳ ತಾಲೂಕುಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುನ ಮುಕುಲು ಸುರುಟು ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಗುಡಲ್ಲೂರ್‌‍ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ನೆಲೆಯಾತೆರ್. ಮುಕ್ಲು ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅರ್ದೊ ಸತಮಾನೊಡು ನೆಲೆಯಾಯಿನ ಪ್ರದೇಸೊನು ಕ್ರಿಸಿ ಪ್ರದೇಸೊ ಆದ್ ಬದಲ್ತೊಂದೆರ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಅಗ್ಲ್ ಅಲೆಮಾರಿಲು, ಬೇಟೆಗಾರೆರ್, ಚೀಯೊದ ಬೇಟೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನಸ್ ನಾಡುನಗ್ಲ್. 1960ನೆ ದಸಕೊದ ಸುರೂಟು ಪಾಲಿಯನ್ನೆರ್ ಬಂಡೆಕಲ್ಲ್‌ದ ಸಂದ್‌ಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಡಿಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕಲಾ ಕರಿನಂಚ ಕಾಡ್‍ದ ಬೇರೊಗು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/51.pdf |access-date=2024-01-26 |archive-date=2024-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126171505/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/51.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಜನಸಂಕ್ಯೆ == ಕೇರಳೊದ ಬೇತೆ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆಡ್ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪಾಲಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ದಿಂಜ ಕಡಮೆ. 1991ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ಕೇರಳೊಡು ಅಗ್ಲೆನ ಜನಸಂಕ್ಯೆ 1442 ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. 1999ನೆ ಐಟಿಡಿಪಿ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರೊ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ 383 ಪಾಲಿಯನ್ ಕುಟುಮ್ಮೊಲುಲ್ಲೊ.<ref>{{cite web |title=PeopleGroups.org - Palliyan of India |url=https://www.peoplegroups.org/Explore/GroupDetails.aspx?peid=49215 |website=peoplegroups.org}}</ref> 2001ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಇಡುಕ್ಕಿಡ್ ಪಾಲಿಯನ್‌ಡ್ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಕ್ಯೆ 1709 ಪಂಡ 0.47 % ರಾಜ್ಯೊದ ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಜನಸಂಕ್ಯೆಗ್ ಸಮೊ. 2011ನೆ ಜನಗಣತಿ ಮೆಗ್ಲೆನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಕ್ಯೆ 1464 ಪಂಡ್‍ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್, ಪಂಡ ಉಂದು ಒಟ್ಟು ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಪಂಗಡೊಲೆಡ್ 0.43% ದಾತ್ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |title=Ethnologue |url=https://iiab.me/kiwix/wikipedia_en_all_maxi_2022-05/A/Ethnologue |website=iiab.me |access-date=2024-01-26 |archive-date=2024-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114170942/https://iiab.me/kiwix/wikipedia_en_all_maxi_2022-05/A/Ethnologue |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] mnqrgyiaq9wgs0xv87dtpwvs0hsur0z 0 15031 364426 217743 2026-08-11T11:54:33Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364426 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಪಟ್ಟಪು|nativename=|states=[[ಭಾರತ]]|speakers=200,000 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು|date=2013|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು|fam5=ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ|fam6=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲು]]|fam7=ಎರುಕುಲ-ಕೊರವ-ಕೈಕಾಡಿ|script=ಇದ್ದಿ<ref>https://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=default</ref>|iso3=ptq}} '''ಪಟ್ಟಾಪು''' ಇಂಚಿಪ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊದ]] [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>{{cite web |title=Pattapu language |url=https://en.bharatpedia.org/wiki/Pattapu_language |website=Bharatpedia |language=en |date=5 May 2021}}</ref> ಪಟ್ಟಾಪು ಬಾಸೆನ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದಗ್ಲ್ ನೆರೆಕರೆಟ್ ಪೆದ್ದ ಪಟ್ಟಾಪು ಪಾಲೆಂ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮೆಗ್ಲ್ ಪಾತೆರುನ ಬೇತೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡೆ, [[ತೆಲುಗು]], [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]. ಎಚ್ಚದ ಹಳ್ಳಿ ಜನೊ ತೆಲುಗು, ಉರ್ದು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಪೆದ್ದ ಪಟ್ಟಾಪು ಪಾಲೆಂ ಜನೊ ಸಂವಹನೊಗಾದ್ ತೆಲುಗು, ಉರ್ದು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=About: Pattapu language |url=https://dbpedia.org/page/Pattapu_language |website=dbpedia.org}}</ref> ಪೆದ್ದಾ ಪಟ್ಟಪು ಪಾಲೆಂ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ನೆಲ್ಲೂರು|ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಡಿಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಆತ್ಂಡ್. ಪೆದ್ದ ಪಟ್ಟಪು ಪಾಲೆಂ ಗ್ರಾಮೊಗು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌]] ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ. ಉಂದು ಪೆದ್ದ ಪಟ್ಟಪು ಪಾಲೆಂಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 317.8 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊಡುಂಡು. ಬೇತೆ ಸುತ್ತುಮುತ್ತದ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿಲು [[ಚೆನ್ನೈ]] 210.5 ಕಿಮೀ., [[ಪುದುಚೇರಿ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]] 338.1 ಕಿಮೀ., [[ಬೆಂಗಳೂರು]] 347.8 ಕಿಮೀ. ದೂರೊಡುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Pedda Pattapu Palem, తెలుగు |url=http://wikiedit.org/India/Pedda-Pattapu-Palem/211589/ |website=wikiedit.org }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * ಪದ-ಪಟ್ಟಿದೊಟ್ಟುಗೆ [https://iso639-3.sil.org/sites/iso639-3/files/change_requests/2013/2013-020.pdf ISO ವಿನಂತಿನ್] ಸೇರಾದ್‌ನೆ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] kaqoe7zqwg2wgrb9x2dsqe1b6apjt4r 0 15033 364341 280694 2026-08-11T11:38:24Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364341 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಎರುಕಲ|nativename=|region=ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|speakers=58,065, 11% ಜನಾಂಗೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (2011 ಜನಗಣತಿ)|date=2011 ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು|fam5=ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ|fam6=[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆಲು]]|fam7=ಎರುಕುಲ-ಕೊರವ-ಕೈಕಾಡಿ<ref>{{cite web |title=Glottolog 4.8 - Yerukula-Korava-Kaikadi |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/yeru1242 |website=glottolog.org}}</ref>|iso3=yeu}} '''ಎರುಕುಲ''' [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]], ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಎರುಕಲ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಈ ಬಾಸೆನ್ ''ಕುರ್ರು ಬಾಷ'' ಅತ್ತಂಡ ''ಕುಲವತ'' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=Yerukula language and alphabet |url=https://www.omniglot.com/writing/yerukula.htm |website=www.omniglot.com}}</ref> ಎರುಕಳ ಬಾಸಾ ಸಾಸ್ತ್ರೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ರವುಳ ಬುಕ್ಕೊ [[ಇರುಳ ಬಾಸೆ|ಇರುಳಗ್]] ಕೈತಲ್‌ಡುಂಡು. ಈ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಪದಿಕ್ಲೆ ಹೋಲಿಕೆ 53% ಡ್ದ್ 81% ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಇಪ್ಪುಂಡು; ಇರುಳ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಉಂದು 33% ಡ್ದ್ 38% ಗೆ ಮುಟ್ಟ ಬದಲಾಪುಂಡು; ರವುಳದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಉಂದು 28% ಡ್ದ್ 45% ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಬದಲಾಪುಂಡು; ಪೊಸ ತಮಿಳುದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಉಂದು 27% ಡ್ದ್ 45% ಗ್ವ ಮುಟ್ಟ ಬದಲಾಪುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=Yerukula |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=yeu}}</ref><ref>{{cite web |title=About: Yerukala language |url=https://dbpedia.org/page/Yerukala_language |website=dbpedia.org}}</ref> == ಉಪಬಾಸೆಲು == ಎರುಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯೇತರ ದ್ರಾವಿಡ ಉಪಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. "ಸೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 1891" ಈ ತಿರ್ತ ಟಿಪ್ಪಣಿನ್ ಕೊರ್ತೆರ್; ಎರುಕಳಡ್ ತಮಿಳುದ ಮೂಜಿ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ತೋಜಾದೆರ್. ಅವು; ಕೊರವ, ಇರುಳ ಬುಕ್ಕೊ ಕಸುವ. ಆಂಡ ತಮಿಳುಡು ಬಿನ್ನೊ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪ್ರಬೇದೊಲು ಉಂಡು. ಅವು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಗ್ ವಿಸೇಸವಾಯಿನವು ಬುಕ್ಕೊ ನಿಗಂಟ್‌ದ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಜಾತಿಲೆ ಬಾಸೆ ಅತ್ತ್; ಬುಕ್ಕೊ ಅಗ್ಲ್ ಈ ಬಾಸೆನ್ ತಮಿಳು ಪಂಡ್‌ದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=The Unreached Peoples Prayer Profiles |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code1/644.html |website=kcm.co.kr}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0019500_Yerukala_Dialect.pdf |title=Archive copy |accessdate=2024-01-28 |archivedate=2024-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128084245/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0019500_Yerukala_Dialect.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಲಿಪಿದ ಬುಲೆಚಿಲ್ == ಸಾತುಪತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀಲು ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗಳಸ್‍ಯರ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ಲಿಪಿನ್ ಬುಲೆಪಾದೆರ್. ಎರುಕಲ ಬಾಸೆದ ಲಿಪಿನ್ ಇಂದ್ರಾಣಿನ್ ಪನ್ಪುನಾರ್ ಬುಲೆಪಾದೆರ್.<ref>{{cite web |last1=Bharat |first1=E. T. V. |title=ఎరుకల భాషకు మనుగడనిచ్చేందుకు నడుం బిగించిన యువతి లిపి సృష్టించింది అభివృద్ధే తరువాయి |url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/jagtial/yerukala-language-lipi-developed-by-indrani-in-jagtial-district-erukala-language-script/ts20231104183756589589027 |website=ETV Bharat News |language=en |date=4 November 2023}}</ref> == ಸಂಬಂಧವಾಚಕ ಪದಗಳು == {| class="wikitable" ! ಆಂಗ್ಲ ! ಕನ್ನಡ ! ತುಳು ! ಕುರ್ರು |- | Father | ತಂದೆ | ಅಮ್ಮೆರ್ | ಆವಾ |- | Father's Father | ತಂದೆಯ ತಂದೆ | ಅಮ್ಮನ ಅಮ್ಮೆರ್/ಅಜ್ಜೆರ್ | ಜೆಜಾವ |- | Father's Mother | ತಂದೆಯ ತಾಯಿ | ಅಮ್ಮನ ಅಪ್ಪೆ/ಅಬ/ಅಜ್ಜಿ | ಜೆಜಿ |- | Mother | ತಾಯಿ/ಅಮ್ಮ | ಅಪ್ಪೆ | ಅಮ್ಮಾ |- | Mother's Father | ತಾಯಿ ತಂದೆ | ಅಪ್ಪೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ / ಅಜ್ಜೆರ್ | ಟಾಟಾ |- | Mother's Mother | ತಾಯಿಯ ತಾಯಿ/ಅಮ್ಮಮ್ಮ | ಅಪ್ಪೆನ ಅಪ್ಪೆ / ಅವ್ವ / ದೊಡ್ಡ | ಅಮ್ಮಮ್ಮ |- | Son | ಮಗ | ಮಗೆ | ಮೋಮು |- | Elder Brother | ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ | ಪಲಯೆ / ಪರಯೆ / ಮಲ್ಲಣ್ಣೆ | ಬೇರನ್ನು |- | Younger Brother | ತಮ್ಮ | ಮೆಗ್ಯೆ | ತೇನ್ಭಿ |- | Daughter | ಮಗಳು | ಮಗಳ್ | ಮಗಾ |- | Elder Sister | ಅಕ್ಕ | ಅಕ್ಕ | ಬೇರುಕ್ಕ |- | Younger Sister | ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ | ಮೆಗ್ದಿ / ಎಲ್ಯ ಮೆಗ್ದಿ | ತಂಗಿಸೀ |- | Grand Daughter | ಮೊಮ್ಮಗಳು | ಪುಲ್ಲಿ | ಪೇಠಿ |- | Grand Son | ಮೊಮ್ಮಗ | ಪುಲ್ಲಿ | ಪಯತು |- | Father's Sister | ತಂದೆಯ ತಂಗಿ /ಅತ್ತೆ | ಅಮ್ಮೆರೆನ ಮೆಗ್ದಿ / ಮಾಮಿ | ಅಟ್ಟ |- | Elder Sister-in-law | ಹಿರಿಯ ಅತ್ತಿಗೆ | ಮಲ್ಲ ಅತ್ಯೆ | ನಂಗ |- | Younger Sister-in-law | ಕಿರಿಯ ಅತ್ತಿಗೆ | ಎಲ್ಯ ಅತ್ಯೆ | ಮರ್ಚೆಂಚಿ |- | Uncle | ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ | ಸಿದ್ದಿ / ಸಿದ್ಯಮ್ಮೆ | ಅಮ್ಮ |} == ಅನುವಾದೊ ಸೇವೆ == ಯುಎಸ್ಎ ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ದ್ ಎರುಕುಲಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎರುಕುಲಡ್ದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಗ್ ಜತೆಟ್ ಅನುವಾದೊ ಸೇವೆದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. 100ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬೇತೆಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಅನುವಾದಿಸವುನ ನಿಜಾದ್ ಎರುಕುಲನ್ ಅಕ್ಷರಶಃ ಪ್ರಪಂಚೊದ ಒವ್ವೇ ಬಾಸೆಗ್ ಪೂರ್ತಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಸ್ತೆ.<ref>{{cite web |title=Yerukula Translation Services - English to Yerukula Translations |url=https://www.translation-services-usa.com/languages/yerukula.php |website=www.translation-services-usa.com}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು == * [https://web.archive.org/web/20190409220227/http://yerukala.info/ Yerukalas ಮುಖಪುಟ] * [https://web.archive.org/web/20070819032443/http://www.hindu.com/2007/08/08/stories/2007080853290400.htm ಎರುಕಲ ಲಿಪಿ] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] ghmkrov5u50jzce1gg6rjk3abkn6wit 0 15035 364408 195701 2026-08-11T11:50:29Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364408 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆ | region = [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ | fam3 = [[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] | fam4 = ತಮಿಳು-ಕೊತ | fam5 = ತಮಿಳು-ತೊದ | fam6 = ತಮಿಳು-ಇರುಳ | fam7 = ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು | fam8 = ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ | glotto = tami1299 | glottorefname = ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆ | glottoname = | notes = }} '''ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆಲು''' ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]] ಗುಂಪು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳುಗು]] ಎಚ್ಚ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಉಂಡು. ತಮಿಳುದ ಜತೆಟ್, ಅವು ಎರವಲ್ಲನ್, ಕೈಕಾಡಿ, ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್, ಮಲಸರ್, ಮಲಪಂದರಂ, ಮನ್ನನ್, ಮುತುವನ್, ಪಾಲಿಯನ್, ಪಟ್ಟಾಪು ಬುಕ್ಕೊ ಎರುಕಲ. '''ಅರ್ವಿ''' ಪನ್ಪುನ ಬೇತೆನೇ ಬಾಸೆ ಅತ್ತ್, ಬದಲಾದ್ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಗಳಸುನ ತಮಿಳುದ ನೋಂದಾಣಿಯಾದುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಅರೇಬಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಡ್ ಬರೆಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೇಬಿಕ್‌ದ ದಿಂಜ ಸಾಲ್‌ನ್ ಸೇರೊಂದ್ಂಡ್.<ref>{{cite book|last1=Tschacher|first1=Torsten|title=Islam in Tamilnadu: varia|publisher=Institut für Indologie und Südasienwissenschaften der Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg|isbn=978-3-86010-627-3|url=3-86010-627-9.}}</ref> '''ಕಕ್ಕಳ''' ತಮಿಳು ಬಾಸೆ ಅತ್ತಂಡ ಮಲ್ಯಾಳಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾದಿಪ್ಪು.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://academic-accelerator.com/encyclopedia/kakkala-language#google_vignette |access-date=2024-01-29 |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129173114/https://academic-accelerator.com/encyclopedia/kakkala-language#google_vignette |url-status=dead }}</ref> == ಆಂತರಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣೊ == ಗ್ಲೋಟೊಲಾಗ್ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದಂಚ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‌ನೆ: :'''ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆ''' #[[ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್ ಬಾಸೆ|ಮಾಲಾ ಮಲಸರ್]] #[[ಮಲಪಾಂದರಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಪಾಂದರಂ]] #[[ಮಲಸ–ಎರವಲ್ಲನ್ ಬಾಸೆಲು|ಮಲಸ–ಎರವಲ್ಲನ್]] #[[ಎರವಲ್ಲನ್ ಬಾಸೆ|ಎರವಲ್ಲನ್]] #[[ಮಲಸರ್ ಬಾಸೆ|ಮಲಸರ್]] #[[ಮುತುವನ್–ಮನ್ನನ್ ಬಾಸೆಲು|ಮುತುವನ್–ಮನ್ನನ್]] #[[ಮನ್ನನ್ ಬಾಸೆ|ಮನ್ನನ್]] #[[ಮುತುವನ್ ಬಾಸೆ|ಮುತುವನ್]] #[[ಹಳೆಯ ತಮಿಳು]] #[[ತಮಿಳು–ಪಾಲಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಪಾಲಿಯನ್]] #[[ಪಾಲಿಯನ್ ಬಾಸೆ|ಪಾಲಿಯನ್]] #[[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] #[[ಎರುಕುಲ–ಕೊರವ–ಕೈಕಾಡಿ ಬಾಸೆಲು|ಎರುಕುಲ–ಕೊರವ–ಕೈಕಾಡಿ]] #[[ಕೈಕಾಡಿ ಬಾಸೆ|ಕೈಕಾಡಿ]] #[[ಪಟ್ಟಾಪು ಬಾಸೆ|ಪಟ್ಟಾಪು]] #[[ಎರುಕಲ ಬಾಸೆ|ಎರುಕುಲ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] kq6klifywbhq7cbuk6i8ewp09glpc5d 0 15037 364405 196338 2026-08-11T11:50:15Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364405 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಜೆಸೆರಿ|nativename=|region=ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|speakers=65,000 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]]||posteriori=|nation=|agency=|iso1=|iso2=|iso2b=|iso2t=|iso3}} '''ಜೆಸೆರಿ''' ( '''ದ್ವೀಪ ಬಾಸೆಂದ್''' ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಪನ್ಪುನವು [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲ್ಯಾಳಿದ]] ಉಪಬಾಸೆ.<ref>{{Cite book|title=Lakshadweep Pradesikabhasha Nighandu (Translation: Lakshadweep Regional Language Dictionary), Editor: Dr. Koyammakoya M.|last=Kōyammakkōya|first=Eṃ|publisher=Sāhityapr̲avarttaka Sahakaraṇasaṅghaṃ, Nāṣaṇal Bukkȧ St̲āḷ|year=2012|isbn=978-81-922822-9-9}}</ref> [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತೊ ಪ್ರದೇಸೊ ಆಯಿನ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ|ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೊಡು]] ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC&q=jeseri%2C+lakshadweep&pg=PA250|title=Sura's Year Book 2006|publisher=Sura Books|year=2006|isbn=978-81-7254-124-8|page=250}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GHpDAAAAYAAJ&q=jeseri,+lakshadweep|title=India, a reference annual|publisher=[[Government of India]]|year=2004|isbn=978-81-230-1156-1|page=851}}</ref> 'ಜೆಸೆರಿ' ಪನ್ಪುನ ಪದೊ [[ಅರಬ್ಬೀ ಬಾಸೆ|ಅರೇಬಿಕ್]] ಪದೊತ 'ಜಜಾರಿ' (جزري) ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಇಂದೆನ ಅರ್ತೊ 'ದ್ವೀಪೊ' ಅತ್ತಂಡ 'ದ್ವೀಪೊವಾಸಿ'. [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ|ಲಕ್ಷದ್ವೀಪೊದ]] ದ್ವೀಪಸಮೂಹೊಡಿಪ್ಪುನ ಚೆಟ್ಲಾಟ್, ಬಿತ್ರಾ, ಕಿಲ್ತಾನ್, ಕದ್ಮತ್, ಅಮಿನಿ, [[ಕವರಟ್ಟಿ|ಕವರತ್ತಿ]], ಆಂಡ್ರೋತ್, ಅಗತ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಪೇನಿ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ದ್ವೀಪೊಲಾ ಅಯಿತವೇ ಆಯಿನ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದೊ. ಉಪಬಾಸೆಲು ಅರಾಬಿ ಮಲಯಾಳಂದಂಚ ತೋಜುವೊ. [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿದ]] ಮಾಪ್ಪಿಲ/ಮಾಪ್ಲೆ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರುನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೊ ಉಪಬಾಸೆ.<ref name="Subramoniam">Subramoniam, V. I. (1997). ''Dravidian Encyclopaedia''. Vol. 3, Language and literature. Thiruvananthapuram (Kerala): International School of Dravidian Linguistics. pp. 508-09.</ref> == ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ ಪರತ್ ಮಲಯಾಳಂದ ಉಪಬಾಸೆದಂಚ ತೋಜುಂಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವು ಗುಮನೊ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಸುರುಕು ಎಲ್ಯ ಸ್ವರೊಲು, ವಿಸೇಸವಾದ್ 'ಉ'. ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ರಂಗಿ (ಮಲಯಾಳಂ- ಉರಂಗಿ) - ಮಲಗಿದೆ, ಲಕ್ಕ (ಮಲಯಾಳಂ- ಉಲಕ್ಕ) - ಕೀಟ. ವ್ಯಂಜನೊಲೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಿಸಯಿನಂಚ, ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ಗುಮನೊಗು ಬತ್ತ್‌ದೊ: # ದುಂಬಾದ್ ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಸುರುತ ಛ, ಶ ಆಪುಂಡು: sholli/ಶೋಲ್ಲಿ (ಮಲಯಾಳಂ-(ಪರತ್) cholli/ಛೊಲ್ಲಿ) ಕರೆ # ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಸುರುತ p/ಪ, f/ಫ: ಫೆನ್ನ್ (ಮಲಯಾಳಂ- ಪೆನ್ನು) - ಹುಡುಗಿ. # ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಸುರುತ ವಿ, ಬಿ ಆಪುಂಡು: ಬುಲಿ/ಬಿಲಿ (ಮಲಯಾಳಂ- ವಿಲಿ) - ಕರೆ. == ವ್ಯಾಕರಣ == ವ್ಯಾಕರಣೊ ಮಲಯಾಳಂಗ್ ಹೋಲಿಕೆಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. === ನಾಮಪದೊಲು === ನಾಮಪದೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ವನಾಮೊ ಪ್ರಕರಣೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತಿರ್ತ್ ತೋಜಾಯಿನಂಚ ಉಂಡು: * ನಾಮಕರಣ: ಶೂನ್ಯ; * ಆರೋಪ: ಎ, ನಾ * ಜೆನಿಟಿವ್: ಆ, ನಾ, ಥಾ; * ತಾರೀಕ್: kk, n, oon; * ಸಂವಹನ: ಒಡ, ಆ ಕೂಡ, ನಾ ಕೂಡ; * ವಾದ್ಯೊ: ಆ ಕೊಂಡ್, ನಾ ಕೊಂಡ್; * ಜಾಗೆ: nd, naa ul, l (ಗುರ್ತೊಲೆಡ್ ಮಾರ್ತೊ); * ಅಬ್ಲೇಟಿವ್: nd; * ಸ್ವರ: ಇ, ಆ; ==== ಸರ್ವನಾಮೊಲು ==== {| class="wikitable" ! colspan="3" | ! ಏಕವಚನೊ ! ಬಹುವಚನೊ |- ! rowspan="2" | ಉತ್ತಮ ! colspan="2" | ವಿಸೇಸೊ | rowspan="2" | ನಾನ್ | ನಂಗ |- ! colspan="2" | ಸೇರೊನ್‌ನ | ಇಲ್ಲ, ನಮ್ಮ, ಲಾಬಾ |- ! colspan="3" | ಮದ್ಯಮೊ | ನೀ | ನಿಂಗ |- ! rowspan="6" | ಪ್ರತಮೊ ! rowspan="3" | ಸಮೀಪದ ! ಪುಲ್ಲಿಂಗೊ | ಬೆನ್ | rowspan="3" | ಇಬಾ |- ! ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗೊ | ಬೆಲ್ |- ! ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗೊ | idh |- ! rowspan="3" | ದೂರಸ್ಥ ! ಪುಲ್ಲಿಂಗೊ | ಮೇಲೆ | rowspan="3" | ಅಬಾ |- ! ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗೊ | ಓಲ್ |- ! ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗೊ | adh |} * ತಾನು: ಸ್ವಯಂ; === ಕ್ರಿಯಾಪದೊಲು === ಕ್ರಿಯಾಪದೊಲೆ ಸಂಯೋಗೊಲು ಮೂಲ [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ್ ಹೋಲುಂಡು. 'ಕಾನು' ಪನ್ಪುನ ಕ್ರಿಯಾಪದೊ - ಪಂಡ 'ತೂಲ/ನೋಡಿ', ಮೂಲ [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂದಂಚನೆ]], ಮುಲ್ಪ ವಿವರಿಸದ್‍ನೆ. '''ಮೂಜಿ ಸರಳ ಕಾಲೊಲು.''' # ವರ್ತಮಾನೊ: ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊ nna/ಉನ್ನ (ಹೆಚ್ಚಾದ್ nda/ಉಂಡ); ಅಂಚಾದ್ kaanunna/kaanunda - ಕಾಣುತ್ತಾನೆ/ತೂಪೆ, ಕಾಣುತ್ತದ/ತೋಜುಂಡ. # ಬೂತೊ: ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಕ್ರಿಯಾಪದೊದ ಬೇರ್ ಬದಲಾತ್‍ಜಿ. 'ಕಾಣು'ಗೆ ಬೂತಕಾಲೊ ಕಂಡ - ಸಾ. # ಬವಿಸ್ಯೊ: ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊ 'ಉಮ್' ಆತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್, kaanum - ನೋಡುತ್ತಾರೆ/ ತೂಪೆರ್. '''ಈ ಕಾಲೊಲೆ ನಿರಾಕರಣೆಲು ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು:''' # ವರ್ತಮಾನೊ ಕಾಲೊಗು, ಮೂಲಡ್ ವೇಲಾ (ಕೆಲವು ಕ್ರಿಯಾಪದೊಲೆಗ್ ಪ್ಪೆಲಾ) ಸೇರಾವುನ ಮೂಲಕ ಋಣಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯಾತ್ಂಡ್. ಆತೇ ಅತ್ತ್, ಇತ್ತೆ ರುಣಾತ್ಮಕೊ ಬವಿಸ್ಯೊಡು ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾದ್ ಆಪುಮಡು. ಅಂಚಾದ್, ಕಾಣುವೆಲಾ - ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ/ ತೂಪುಜಿ, ನೋಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ / ತೂಪುನನೇ ಇದ್ದಿ, ನೋಡಿಲ್ಲ / ತೂತ್‍ಜೆ. # ಬೂತ ಕಾಲೊಗು, ಮೂಲ ಪ್ರತ್ಯಯಡ್ದ್ ರುಣಾತ್ಮಕೊ ರಚನೆ ಆಪುಂಡುಇ. ಅಂಚಾದ್ kandela/ಕಂಡೆಲಾ - ನೋಡಿಲ್ಲ / ತೂತ್‍ಜಿ, ನೋಡಿಲ್ಲ / ತೂಯಿಜಿ. # ಬವಿಸ್ಯೊದ ಕಾಲಗಾದ್, ಪರ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾವ್ಯೊದ ಪ್ರತ್ಯಯೊ 'ಆ' ನ್ ಗಳಸೊಲಿ (kaanaa/ಕಾನಾ). ಪ್ರಶ್ನಾರ್ತಕ ರೂಪೊಲೆನ್ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆದೊಟ್ಟುಗು 'ಆ' ಪ್ರತ್ಯಯೊಡ್ದ್ ತಯಾರಿಸವೊಲಿ. ಆಂಡ, kaanunda/ಕಾನುಂಡ (ನೋಡುತ್ತದೆ / ತೂಪುಂಡು) ಗ್ kaanundyaa/ಕಾನುಂಡ್ಯಾ (ನೋಡುತ್ತದೆ/ ತೂಪುಂಡು), Kandyaa/ಕಂಡ್ಯಾ (ನೋಡಿದೆ / ತೂತ್ಂಡ್... ನೋಡಿ? / ತೂದ್?) ಕಂಡ (saw), ಬುಕ್ಕೊ kaanumaa/kaanunaa/kaanungaa (ಕಾಣುಮ್) (ನೋಡುತ್ತೇನೆ / ತೂಪೆ). == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] s1gpnbk149iqzk5rbcuj0hzo8xqxk14 0 15040 364419 196663 2026-08-11T11:54:02Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364419 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ |altname = ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ 1 <br>ತಮಿಳು-ತುಳು |region = [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]], ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ವಲಸಿಗೆರ್ |familycolor = ದ್ರಾವಿಡ | protoname = [[ಮೂಲ-ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ|ಪ್ರೊಟೊ-ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ]] |child1 = ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ |child2 = ತುಳು ಬಾಸೆ |glotto = sout3138 |glottorefname= ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ 1 }} '''ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ''' : [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ]] ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಪಿದಯಿದ ಎಗ್ಗೆ.(ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ 1990:56). ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ದ್ರಾವಿಡ [[ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್]] ವಿಬಾಗೊದ ವಿದಾನೊಡು ಒಂತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಉಂಡು.<ref>{{cite book |last1=Krishnamurti |first1=Bhadriraju |title=The Dravidian languages |date=2003 |publisher=Cambridge university press |location=Cambridge |isbn=0-521-77111-0.}}</ref> (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ 1983, ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ 1990, ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 2003 ತೂಲೆ); ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಲು ತಮಿಳು-ತುಳುನ್ '''ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ I''' ಪಂಡ್‍ದ್, ತೆಲುಗು-ಕುಯಿನ್ '''ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ II''' ಪಂಡ್‍ದ್ ತಮಿಳು-ತೆಲುಗುನು '''ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ''' ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೊಗ್ ಪ್ರತಿಯಾದ್ ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಉಪಬಾಸೆಯಾದ್ ಕವಲಾತ್ಂಡ್. ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಎಗ್ಗೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲು [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]], [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಇರುಳ ಬಾಸೆ|ಇರುಳ]], [[ತೊದ ಬಾಸೆ|ತೊದ]], [[ಕೊತ ಬಾಸೆ|ಕೊತ]], [[ಕೊಡವ ಬಾಸೆ|ಕೊಡವ]], ಬುಕ್ಕೊ [[ಬಡಗ ಬಾಸೆ|ಬಡಗ]] ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಎಗ್ಗೆನ್ ರೂಪಿಸವುನ ಬಾಸೆಲು [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]], [[ಕೊರಗ ಬಾಸೆ|ಕೊರಗ]], [[ಕುಡಿಯಾ ಬಾಸೆ|ಕುಡಿಯ]], [[ಬೆಳಾರಿ ಬಾಸೆ|ಬೆಳಾರಿ]]. (ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ 1990:56) ತಿರುವನಂತಪುರಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ದ ನಿರ್ದೇಶಕೆ [[ಆರ್.ಸಿ.ಹಿರೇಮಠ|ಆರ್‌ಸಿ ಹಿರೇಮಠ್]] ಆರೆನ ಪ್ರಕಾರೊ, ಸುಮಾರ್ 1500 ಬಿಸಿಎ ಡ್ ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡೊದ ಎಡೆತ ಎಗ್ಗೆಯಾದ್ ಸೊಸಂತ್ರೊ ಬಾಸೆಯಾದ್ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸವುನೆ, ಸುಮಾರ್ 300 ಬಿಸಿಇ ಡ್ ಸುರುವಾಯಿನ [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳುನ್]] ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕಜ್ಜೊ ಪೂರ್ತಿಯಾಂಡ್. ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾರತೊದ ಅದಿಕೃತ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಗುರ್ತಿಸವೊಂದ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಈ ಬಾಸೆಲೆನ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡ್]] ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ತಿರ್ತ ಮೂಜಿ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರೊ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ತೆಲುಗು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಒಡಿಯಾ|ಒಡಿಯಾದೊಟ್ಟುಗೆ]] ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಾಸೆ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಾಸೆಲು]] ಪಂಡ್‍ದ್ ಗುರ್ತಿಸದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite news |date=20 February 2014 |title=Odia gets classical language status – The Hindu |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/odia-gets-classical-language-status/article5709028.ece}}</ref> == ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಲಕ್ಷಣೊಲು == ತುಳು ಅಯ್ತ r/l ಬುಕ್ಕೊ s/c/t ಪರ್ಯಾಯಡ್ದ್ ನಿರೂಪಿತ ಆತ್ಂಡ್. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ''sarɛ, tarɛ'' ತುಳು ಉಪಬಾಸೆಲೆಡ್ ಕನ್ನಡದೊಟ್ಟುಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ತಮಿಳು ''oṉṟu, ಒನ್ರು āṟu ಆರು'' ತುಳು ''oñji ಒಂಜಿ, āji ಆಜಿ. ಮೂರ್ಧನ್ಯ ಧ‍್ವನಿ'' ಎಚ್ಚಾದ್ ಒಂಜಿ /ɾ/ ಬುಕ್ಕೊ /ɭ, ɖ/, ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ತಮಿಳು : ''ēẓu, puẓu,'' ತುಳು : ''/ ēḷŭ/, /ēlŭ/, /ēḍŭ/, /puru/ ಪುರು.'' == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] nnc2fdb6g167oynh5zs9uwr2vjpnwb4 0 15046 364331 349483 2026-08-11T11:35:34Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364331 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಅಲ್ಲರ್|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ]]|speakers=350|date=1994|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಗಳು]]|iso3=all}} '''ಅಲ್ಲರ್''' (ಈ ಬಾಸೆನ್ '''ಚಾತನ್''' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊಡು]] ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>V. Zvelebil (1997) "Language list for Dravidian," ''Archiv Orientální'' 65:175-190</ref> ([[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ-ಪೆರಿಂತಲ್ಮನ್ನಾ ತಹಶೀಲ್, ಮಂಜೇರಿ ತಹಶೀಲ್, ಮನ್ನಾರ್ಮಲಾ, ಅಮಿನಿಕಾಡು, ಬುಕ್ಕೊ ತಝೆಕೋಡ್; ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ-ಮನ್ನಾರ್ಕ್ಕಾಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂ ತಹಶೀಲ್) ಗಟ್ಟಿ ಅದ್ಯಯೊನದ ಕೊರತೆಡ್ದಾದ್, ಅಲ್ಲರ್ ಬಾಸೆನ್ ಈ ಸಮಯೊಡು ದ್ರಾವಿಡಡ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‍ಜೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಉಪಬಾಸೆ ಆದಿಪ್ಪು.<ref>{{cite web |title=Did you know Allar is endangered? |url=https://www.endangeredlanguages.com/lang/3833 |website=Endangered Languages |language=en |accessdate=2024-02-01 |archivedate=2024-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201170800/https://www.endangeredlanguages.com/lang/3833 |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲರ್ ಬಾಸೆ ಅಳಿವುದ ಅಂಚಿಡ್‌ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಸೆ.<ref name="scriptsource.org">https://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=source_detail&uid=yehbaf6vsr</ref>. ಅಲ್ಲರ್ ಬಾಸೆನ್ ಮಲ್ಯಾಳಿ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆಪುನೆ.<ref name="scriptsource.org"/>,<ref>https://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=language_detail&key=all</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] i1ebvxrlm2nilmfsjvx9vjkix4andru 0 15049 364335 350749 2026-08-11T11:37:14Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364335 wikitext text/x-wiki [[File:Hand_of_Bride.jpg|right|150px|ಅಲಂಕಾರೊ ಮಲ್ತ್‌ನ ಮದ್ಮಾಲ್‌ನ ಕೈ]] [[File:Feet-in-alta.jpg|right|150px| ಪೇರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಲ್ಟಾ ಮಿಸ್ರೊಡು ಕಾರ್‌ನ್ ಕಂತದ್ ಮದಿಮಾಲ್ ಪೊಸ ಇಲ್ಲಡೆಗ್ ಪೊಗ್ಗುನ ಕ್ರಮೊ]] [[File:Odissi_Performance_DS.jpg|right|150px| ಒಡಿಸ್ಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ]] '''ಅಲ್ಟಾ''' ( Bengali), '''ಅಲಾಹ್''' ಅತ್ತಂಡ '''ಮಹಾವರ್''' ಪನ್ಪುನವು ಮುಕ್ಯವಾದ್ [[:kn:ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೊಡ್]] ಪೊಂಜೋವುಲೆ ಕೈ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾದೊಲೆಗ್ ಮೆತ್ತುನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣೊ.<ref name="a">{{Cite news |date=6 November 2019 |script-title=bn:আলতা |language=bn |work=Kaler Kantho |url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/education/2019/11/07/836116 |access-date=17 October 2020}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=bn:আলতা রাঙা পা |url=https://www.daily-bangladesh.com/lifestyle/51917 |access-date=17 October 2020 |website=Daily Bangladesh |language=bn |archive-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018004753/https://www.daily-bangladesh.com/lifestyle/51917 |url-status=dead }}</ref><ref name="ab">{{Cite web |last=প্রামাণিক |first=কল্লোল |title=পায়ে আলতা পরিয়ে শুভলগ্ন রাঙিয়ে তোলেন তিনি |url=https://www.anandabazar.com/district/nadia-murshidabad/they-remembers-him-at-the-time-of-marriage-1.845378 |access-date=16 October 2020 |website=anandabazar.com |language=bn}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bengali Hindu Wedding - Rituals, Customs, Dress, Food |url=https://www.culturalindia.net/weddings/regional-weddings/bengali-wedding.html |access-date=17 October 2020 |website=www.culturalindia.net |language=en }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Newari girls participate in mass Bel Bibaha [with photos] |url=https://kathmandupost.com/visual-stories/2017/02/26/newari-girls-participate-in-mass-bel-bibaha |access-date=17 October 2020 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shrestha |first=Shreeya |date=November 2017 |title=An Elaborate Ritual called Marriage |url=http://ecs.com.np/festival/an-elaborate-ritual-called-marriage |access-date=17 October 2020 |website=ECS NEPAL |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Learn How Bengali Mehndi Blends Simplicity, Authenticity and Ethnicity on the Wedding Day |url=https://www.weddingwire.in/wedding-tips/bengali-mehndi--c3407 |access-date=16 October 2020 |website=www.weddingwire.in |language=en-IN}}</ref> ಮದಿಮೆ ಜಂಬರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಬೊಲೆ ಪೊರ್ತುಡು ಇಂದೆನ್ ಪರ್ತಿ ಅತ್ತಂಡ ಬ್ರೆಸ್‍ಡ್ದ್ ಕೈ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾದೊಲೆಗ್ ಲೇಪೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಆಲ್ಟಾನ್ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಅಲ್ಕಾನ್ನಾ ಟಿಂಕ್ಟೋರಿಯಾಡ್ದ್ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅಲ್ಕಾನ್ನಾ ಟಿಂಕ್ಟೋರಿಯಾ ಇಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್. ಆಂಡಲ ಇನಿ ಇಂದೆನ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ರೂಡಿ ಮಲ್ತ್‌ನ ಬಣ್ಣೊಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>cite web|url=https://web.archive.org/web/20240203174344/https://www.kalerkantho.com/print-edition/education/2019/11/07/836116%7Cwebsite=www.kalerkantho.com</ref> == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವೊ == === ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === ಬೆಂಗಾಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಅಲ್ಟಾ ಮಲ್ಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವೊನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.<ref>Cite news |date=6 November 2019 |script-title=bn:ଅଳତା আলতা |language=bn |work=Kaler Kantho |url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/education/2019/11/07/836116 |access-date=29 September 2020</ref><ref>{{Cite web |script-title=bn:আলতা রাঙা পা |url=https://daily-bangladesh.com/lifestyle/51917 |access-date=15 October 2020 |website=Daily Bangladesh |language=bn |archive-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018004753/https://www.daily-bangladesh.com/lifestyle/51917 |url-status=dead }}</ref> ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಲೆನ್ ಬುಡ್ದ್, ಬೆಂಗಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯೆರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಕೈ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾದೊಲೆನ್ ಮದ್ಮೆಗ್ <ref>{{Cite web |title=দাও গায়ে হলুদ, পায়ে আলতা |url=https://www.e-barta247.com/archive/details?n=5507 |website=e-barta247.com |language=bn |access-date=2024-02-02 |archive-date=2023-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103103635/https://www.e-barta247.com/archive/details?n=5507 |url-status=dead }}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ಪಹೇಲಾ ಬೈಶಾಖ್, ಪಹೇಲಾ ಫಲ್ಗುನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವೊಲೆಗಾದ್ ಅಲಂಕಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>{{Cite news |script-title=bn:আলতা রাঙা বৈশাখ |language=bn |work=The Daily Ittefaq |url=https://archive.ittefaq.com.bd/index.php?ref=MjBfMDRfMDhfMTRfNF8xNF8xXzEyMTUyNA== |access-date=30 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=আলতা পরা পায়ে |url=https://m.newsg24.com/lifestyle/fashion/544/%C3%A0%C2%A6%C2%86%C3%A0%C2%A6%C2%B2%C3%A0%C2%A6%C2%A4%C3%A0%C2%A6%C2%BE%20%C3%A0%C2%A6%C2%AA%C3%A0%C2%A6%C2%B0%C3%A0%C2%A6%C2%BE%20%C3%A0%C2%A6%C2%AA%C3%A0%C2%A6%C2%BE%C3%A0%C2%A7%C2%9F%C3%A0%C2%A7%C2%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726102613/https://m.newsg24.com/lifestyle/fashion/544/%C3%A0%C2%A6%C2%86%C3%A0%C2%A6%C2%B2%C3%A0%C2%A6%C2%A4%C3%A0%C2%A6%C2%BE%20%C3%A0%C2%A6%C2%AA%C3%A0%C2%A6%C2%B0%C3%A0%C2%A6%C2%BE%20%C3%A0%C2%A6%C2%AA%C3%A0%C2%A6%C2%BE%C3%A0%C2%A7%C2%9F%C3%A0%C2%A7%C2%87 |archive-date=26 July 2021 |access-date=30 December 2020 |website=m.newsg24.com |language=bn}}</ref><ref>{{cite web|title=Learn How Bengali Mehndi Blends Simplicity, Authenticity and Ethnicity on the Wedding Day|url=https://www.weddingwire.in/wedding-tips/bengali-mehndi--c3407|website=www.weddingwire.in|language=en-IN|date=1 April 2019}}</ref> [[ದುರ್ಗಾ ಪೂಜಾ|ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆದಾನಿ]] ಅಲ್ಟಾನ್ ಮೆತ್ತೊನಗ್ಲ್ ಪಾಡೊನುನ ಒಡಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಗಾಳಿ ಪೊಂಜೊನಗ್ಲೆಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಆಚರಣೆ.<ref>{{Cite web |date=17 November 2016 |title=Alta Dye: Bright Red Liquid Color Used to Adorn Palms and Feet |url=https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/alta/ |access-date=25 May 2021 |website=Utsavpedia |language=en-US}}</ref> === ಒಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಸಾಡ್]] ಅಲ್ಟಾಡ್ ಮಹತ್ವೊ ಆತ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[:kn:ಒಡಿಸ್ಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ|ಒಡಿಸ್ಸಿ]] ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರೆರ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸನಗ ಕೈ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಪೂಜುವೆರ್. ಉಂದು ವಿಸೇಸವಾದ್ ರಾಜ ಅತ್ತಂಡ ಮಿಥುನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಸಮಯೊಡು ಪ್ರಚಲಿತೊಡಿಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಪೊಣ್ಣು ಮಲ್ಲೆ ಆಪುನ (ರುತುಚಕ್ರೊ) ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಜಿ ದಿನೊತ ಪರ್ಬೊ.<ref>{{Cite web |title=Odisha Tourism : Raja, A Festival Of Fun, Frolic and Mouthwatering Delicacies |url=https://odishatourism.gov.in/content/tourism/en/blog-details.html?url=raja-a-festival-of-fun-frolic-and-mouthwatering-delicacies |access-date=25 May 2021 |website=odishatourism.gov.in |language=en}}</ref> ಈ ಪರ್ಬೊದ ಸಮಯೊಡು, ಆಚರಣೆದ ಬಾಗವಾದ್, ಪಲೊತ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಗಳೊತ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಪೊಂಜೊನಗ್ಲ್ ಅಕ್ಲೆನ ಪಾದೊಲೆಗ್ ಲೇಪೊ ಪಾಡುವೆರ್. ಓಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಮದ್ಮೆದ ಸಮಯೊಡು ಅಲ್ಟಾ ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್‌ನ್ ಪೂಜುವೆರ್. == ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * ಹೆನ್ನಾ * [[ಮೆಹೆಂದಿ]] * ಮೇಸನ್ಜೋನಿ * [[ಕುಂಕುಮ|ಕುಂಕುಮ್]] * [[ಸಿಂಧೂರ|ಸಿಂಧೂರ್]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]] q8wuyyugexo4opag2dtlfgmn397a24i 0 15055 364342 217430 2026-08-11T11:38:30Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364342 wikitext text/x-wiki [[File:Obavvana Kindi.JPG|thumb|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆದುಲಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಒನಕೆ ಓಬವ್ವನ ''ಕಿಂಡಿ'']] '''ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ''' ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕೋಟೆದ ಪಾಳೆಗಾರನಾದಿತ್ತಿನ [[ಮದಕರಿ ನಾಯಕೆ]]ನ ಕೋಟೆದ ಕಾವಲುಗಾರೆ ಆದಿತ್ತಿನ ಕಹಳೆ ಮದ್ದಹನುಮಪ್ಪನ ಬೊಡೆದಿ. ಓಬವ್ವನ್ ಕನ್ನಡದ ವೀರ ಪೊಂಜೊವ್ಲ್ ಆತಿನ ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ, [[ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ದೇವಿ|ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ]] ನ ಸಾಲ್‍ಡ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವೆರ್.<ref>{{cite news|title=Onake Obavva|url=https://www.drishtiias.com/daily-news-analysis/onake-obavva|accessdate=3 February 2024|work=Drishti IAS|language=en}}</ref> == ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ == [[ಹೈದರಾಲಿ]] [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]ದ ಮಿತ್ತ್ ಆಕ್ರಮಣ ಆನಗ ಓಬವ್ವ ತನ್ನ ಒನಕೆನ್ ಅಸ್ತ್ರವಾದ್ ಶತ್ರುಲೆನ್ ಎದುರಿಸಾಯೆರ್. ನೂದುರ್ದ್ಲಾ ಮಿತ್ತ್ ಶತ್ರು ಸೈನಿಕೆರೆನ್ ತನ್ನ ಒನಕೆರ್ದೇ ಕೆರ್ದ್ ಕಡೆಕ್ ಶತ್ರು ಸೈನಿಕೆ ಪಿರೋಡ್ ಬತ್‍ದ್ ಬಿಸತಿ ಪಾಡಿನೈರ್ದಾವರ ಜೀವನ್ ಬುಡಿಯೆರ್ ಪಂದ್ ಕೆಲವೆರ್ ನಂಬುದೆರ್. ಆ ಗಲಿಗೆರ್ದ್ ಅರೆಗ್ '''ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ''' ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದು ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.<ref>{{cite web|title=ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕಿ ವೀರವನಿತೆ ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ: ನೆಲ್ಲಿಕಟ್ಟೆ ಎಸ್.ಸಿದ್ದೇಶ್|url=https://www.bookbrahma.com/news/samskrutika-nayaki-veeravanite-onake-obavva-nellikkatte-s-siddesh|website=www.bookbrahma.com|accessdate=3 February 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=ವಾರ್ತೆ|first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|title=ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಹಸಿ ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ|url=https://www.prajavani.net/district/chitradurga/onake-obavva-life-story-and-related-tiot-he-chitradurga-2447190|accessdate=3 February 2024|work=Prajavani|language=kn}}</ref> == ಓಬವ್ವನ ಕತೆ == [[ಮದಕರಿ ನಾಯಕ]]ನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್, ಚಿತ್ರದುರ್ಗೊಗ್ ನಗರೊನ್ ಹೈದರ್ ಅಲಿ (1754-1779) ಪಡೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಬಂಡೆದ ರಂದ್ರೊದ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುಲು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕೋಟೆದುಲಾಯಿ ಬರ್ಪಿನೈನ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ತುಯ್ನ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ತನ್ನ ಸೈನಿಕೆರೆನ್ ಆ ರಂದ್ರೊದ ಮೂಲಕ ಕಡಪಾವುನ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಲ್ಪ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ [[ಕಹಳೆ]] ಊದುನಾಯೆ ಹನುಮ, ಒಣಸ ಮಲ್ಪರೆ ಪೋದಿತ್ತೆ. ಒಣಸ್‌ದ ಪೊರ್ತುಡ್ ಮದಕರಿ ನಾಯಕಗ್ ಪರ್ರೆ ನೀರ್ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ಬೊಡೆದಿ ಓಬವ್ವ ನೀರ್ ಕನರೆ ಪೋದಿತ್ತೊಲು. ಶತ್ರುಲು ಒರಿ ಒರಿಯೆ ರಂದ್ರೊದ ಮೂಲಕ ಕೋಟೆದುಲಾಯಿ ಬರ್ಪುನೈನ್ ಓಬವ್ವ ತೂಯೊಲ್. ಆ ಪೊರ್ತುಗ್ ದಾಲ ತೋಚಂದೆ ಕಂಡನ್ಯನ್ ಲೆಪ್ಪರೆಲಾ ಆವಂದೆ ತಾನಾದೇ ಒಂಜೊಂಜೆ ಸೈನಿಕೆರೆಗ್ ಮಂಡೆಗ್ ಒನಕೆಡ್ ಪೆಟ್ಟ್ ಪಾರ್ದ್ ಕೆರ್ಪೊಲು. ಆಂಡ ಕಡೆಕ್ ಒರಿ ಶತ್ರು ಓಬವ್ವಗ್ ಬಿಸತಿ ಪಾಡುನೈರ್ದಾವರ ಓಬವ್ವನ ಜೀವ ಪೋಪುಮಡು. ಆಂಡ ಚಿತ್ರದುರ್ಗೊನ್ ಶತ್ರುಲೆರ್ದ್ ರಕ್ಷಿಸಾದೆ ಜೀವ ಬುಡ್ಪೆರ್. == ಒನಕೆ ಒಬವ್ವನ ಕಥೆ == [[ಮದಕರಿ ನಾಯಕ]]ನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್, ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿನ (1754-1779) ಗುಪ್ತಚರೆರ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನ ಗುಪ್ತ ಸಾದಿ ಆದ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಡ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮಾಟೆದೊ ಮಾರ್ಗನು ನಾಡ್ ಪತ್ತಿಯೆರ್. ಉಂದೆನ್ ತೆರಿದ್, ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಆಯೆನ ಸೈನ್ಯೊನು ಈ ರಹಸ್ಯ ಮಾಟೆದೊ ಮಾರ್ಗೊಡು ಕೋಟೆಗ್ ಕಡಪುಡುನ ಆದೇಶ ಕೊರ್ಯೆರ್. ಒಂಜಿ ದಿನ, ಮುದ್ದ ಹನುಮೆ ಒಣಸುಗು ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋನಗ, ಒಬವ್ವ ನೀರ್ ಕನೊರೆ ಕಯಿತಲ್ದ ಕೆದುಕು ಪೋನಗ, ಅಲ್ಪ ಕೆಲವು ಗುಣು ಗುಣು ಶಬ್ದೊಲು ಕೇಂಡುಂಡು. ಸುರುಟು ಅರೆಗ್ ಪೋಡಿಗೆ ಆಂಡ್, ಅಂಡಲಾ, ಅದಗನೇ ಧೈರ್ಯ ಮಂತುದು ಸೈನಿಕೆರೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ದಾದ ಮಲ್ಪುನು ಪಂದ್ ಎನ್ನುದು ಅಲ್ಪನೆ ಇತ್ತಿನ '''ಒನಕೆ'''ನ್ ಪತೊಂದು, ಮಾಟೆದಲ್ಪ ಬರಿಟ್ ಶತ್ರುಲೆಗ್ ಕಾತೊಂದು ಕುಲ್ಲಿಯೆರ್. ಸುರುತ ಸೈನಿಕೆರ್ ಮಾಟೆಡ್ದ್ ಉಲಯಿ ಬನ್ನಗ, ಒಬವ್ವ ಒನಕೆಡ್ ಅಯೆನ ತರೆಕ್ ಹಾಕುದ್ ಅಯೆನ ಶರೀರೊನು ಒಯಿತುದು ಬರಿಕ್ ಪಾಡಿಯೆರ್. ಅರ್ ಈ ರೀತಿಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸೈನಿಕೆರೆನ್ ಉಲಯಿ ಬತ್ತಿಲೆಕ್ಕನೇ ಕೆರುದು ಪುನತ ರಾಶಿ ಪಾಡಿಯೆರ್. ಅಂಚನೆ ಅಲ್ಪ ಹೈದರ್ ಆಲಿನ ಸೈನಿಕೆರೆನ ಪುನೊತ ಗುಡ್ಡೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಬವ್ವ ಬರಂದಿನ ತೂದ್ ಕಾವಲುಗಾರೆ ಮದ್ದ ಹನುಮ ಪಿದಯಿ ಬತ್ತು ನಾಡೊಂದು ಬನ್ನಗ, ಪುನತ ರಾಶಿ ಪಾಡುದು ಬಲಿಕಾದು ಕಾತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಒಬವ್ವೊನು ತೂಯೆರ್. ಅದಗನೆ ಕೋಟೆದ ಮಿತ್ತು ಪೋದು ರಾಜೆಗ್ ಹೈದರ್ ಅಲಿನ ದಾಳಿದೊ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಕೊಂಬುನ್ ಊದುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=Onake Obavva Information In Kannada ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ |url=https://spardhavani.com/%E0%B2%92%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%93%E0%B2%AC%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%B5/ |date=25 February 2024 }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಒನಕೆ ಒಬವ್ವನ ಮರಣ == ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಒಬವ್ವ ಆ ದಿನನೇ ತೀರ್‌ದ್ ಪೋಪೆರ್, ಆಂಡ ಅರೆನ ಸಾವುದ ನಿಖರ ಕಾರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ಕೆಲವೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಶತ್ರುಲೆನ್ ಕೆರಿನೊ ಆಘಾತೊಡ್ದ್ ಸೈತೆರ್ ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್, ಆಂಡಾ ಕೆಲವೆರ್ ಶತ್ರುಲೆಡ್ ಒರಿ ಅರೆನ ಪಿರವುಡ್ದ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅರೆನ್ ಕೆರಿಯೆರ್ ಪಂದ್‌ಲಾ ನಂಬುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=ಒನಕೆ ಓಬವ್ವನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ {{!}} Onake Obavva Information in Kannada |url=https://kannadadeevige.in/onake-obavva-information-in-kannada-%e0%b2%92%e0%b2%a8%e0%b2%95%e0%b3%86-%e0%b2%93%e0%b2%ac%e0%b2%b5%e0%b3%8d%e0%b2%b5/ |website=Kannada Deevige {{!}} ಕನ್ನಡ ದೀವಿಗೆ KannadaDeevige.in |date=15 December 2022}}</ref> == ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ಓಬವ್ವ ಸ್ಮರಣೆ == [[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್]] ನಿರ್ದೇಸನೊದ ನಾಗರಹಾವು ಸಿನಿಮೊದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯೊಡ್ ಓಬವ್ವನ್ ಚಿತ್ರಿಸಾದೆರ್.<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/NamCinema/status/1633496827482734593|accessdate=30 January 2024}}</ref> ಈ ಸಿನಿಮೊಡ್ ನಟಿ ಜಯಂತಿ ಮೇರ್ ಓಬವ್ವನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ದೆರ್. ೨೦೧೯ ನೇ ಇಸವಿಡ್ 'ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ'<ref>{{cite news|title='ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ' ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿ ತಾರಾ|url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/gossip/tara-anuradha-is-now-chitradurgada-onake-obavva/articleshow/69577103.cms|accessdate=30 January 2024|work=Vijay Karnataka|language=kn}}</ref> ಪನ್ಪಿನ ಸಿನಿಮೊಡ್ [[ತಾರಾ ಅನುರಾಧಾ]] ಒನಕೆ ಓಬವ್ವನ ಪಾತ್ರಡ್ ಅಬಿನಯ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್.<ref>{{cite news|url=https://www.udayavani.com/district-news/koppal-news/onake-obavva-is-a-symbol-of-courage-bravery-says-mla-janardhana-reddy|accessdate=3 February 2024|title=Archive copy|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203162642/https://www.udayavani.com/district-news/koppal-news/onake-obavva-is-a-symbol-of-courage-bravery-says-mla-janardhana-reddy|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://kannadadeevige.in/onake-obavva-information-in-kannada-%E0%B2%92%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%93%E0%B2%AC%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%B5/|accessdate=3 February 2024}}</ref> == ಓಬವ್ವ ಜಯಂತಿ == 2021 ನೇ ಇಸವಿರ್ದ್ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ]] ಪ್ರತಿ ವರ್ಸ ನವೆಂಬರ್ 11 ನೇ ತಾರೀಕ್‌ಗ್ ಓಬವ್ವ ಜಯಂತಿನ್ ಆಚರ್ಪರೆ ಅನುಮತಿ ಕೊರ್ತುಂಡು.<ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=Special|title=‘Onake Obavva Jayanti’ on Nov. 11|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/onake-obavva-jayanti-on-nov-11/article37408594.ece|accessdate=30 January 2024|work=The Hindu|date=9 November 2021|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite web|title=Onake Obavva - 11th November Observed as Onake Obavva Jayanti|url=https://byjus.com/current-affairs/onake-obavva/|website=BYJUS|accessdate=3 February 2024|language=en}}</ref> == ಸರಕಾರೊರ್ದ್ ಓಬವ್ವಗ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಸನ್ಮಾನೊಲು == * [[ನವೆಂಬರ್]] 11 ನೇ ತಾರೀಕ್‍ಗ್ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯೊಡ್ ‘ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ ಜಯಂತಿ’ ಆಚರ್ಪರೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ದಾರ ಮಲ್ದ್ಂಡ್.<ref>{{cite web|url=https://www.vijayavani.net/onake-obavva-brave-lady-of-chithradurga|accessdate=3 February 2024}}</ref> * ಹೈದರ್ ಅಲಿನ ಸೈನಿಕೆರ್ ಪ್ರವೇಸ ಮಲ್ದಿನ ರಂದ್ರೊನ್ ‘ಒನಕೆ ಓಬವ್ವನ ಕಿಂಡಿ’ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. * ಓಬವ್ವನ ಕಿಂಡಿ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆನ್ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ ಆದ್ ಮಲ್ದೆರ್. * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗೊದ ಕ್ರೀಡಾಂಗನೊಗ್ ವೀರ ವನಿತೆ ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ ಕ್ರೀಡಾಂಗನ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ದೀತ್ಂಡ್. * ಚಿತ್ರದುರ್ಗೊದ ಜಿಲ್ಲಾದಿಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ಎದುರು ಒನಕೆ ಓಬವ್ವನ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ನಿರ್ಮಿಸಾದ್ ಸರ್ಕಾರ ಗೌರವ ಕೊರ್ತುಂಡ್. ಅಶೋಕ್ ಗುಡಿಗಾರ್ ಉಂದೆನ್ ಕೆತ್ತಿನೆ ಮಲ್ದೆರ್.<ref>{{cite web|title=ಒನಕೆ ಓಬವ್ವನ ಕಥೆ, ಪ್ರಬಂಧ, ಅವಳ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಓಬವ್ವ ಕಿಂಡಿ, ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ ಅವರಿಗೆ ಸರಕಾರದಿಂದ ಸನ್ಮಾನ|url=https://malnadsiri.in/onake-obavva-information-in-kannada/|accessdate=3 February 2024|date=27 July 2023|archive-date=3 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203153842/https://malnadsiri.in/onake-obavva-information-in-kannada/|url-status=dead}}</ref> == ಪಟಕುಲು == <gallery> Onake Obavvana Kindi, Chitradurga fort Image (21), Karnataka, India.jpg|ಓಬವ್ವನ ಕಿಂಡಿದ ಚಿತ್ರೊ Onake Obavvana Kindi.jpg|ಓಬವ್ವನ ಕಿಂಡಿ Obavvana Kindi, Chitradurga fort Image (20), Karnataka, India.jpg|ಓಬವ್ವನ ಕಿಂಡಿದ ಚಿತ್ರೊ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ Onake Obavvana Kindi, Chitradurga fort Image (20), Karnataka, India.jpg|ಓಬವ್ವನ ಕಿಂಡಿದ ಚಿತ್ರೊ, [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]ದ ಕೋಟೆ </gallery> == ಉಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * [[ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ದೇವಿ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]] jauw835xd1f0136muiukv2m7rtt2c4v 0 15067 364404 281221 2026-08-11T11:50:10Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364404 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಜುಡೋ-ಮಲೆಯಾಳಂ|nativename=യെഹൂദ്യമലയാളം (''yehūdyamalayāḷaṃ'')<br>מלאיאלאם יהודית (''Malayalam yəhûḏîṯ)|pronunciation=|states=[[ಕೇರಳ]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]]|speakers=ಕೆಲವು ಡಜನ್|date=2009|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ಮಲಯಾಳಮಾಯ್ಡ್]]|fam7=[[ಮಲಯಾಳಂ]]<ref>{{Cite web |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/jewi1241 |title=Jewish Malayalam |date=2022-05-24 |access-date=2022-11-11 |website=[[Glottolog]] |last1=Hammarström |first1=Harald |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112045910/https://glottolog.org/resource/languoid/id/jewi1241 |archive-date=2022-11-12 |url-status=live |publisher=[[Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology]] |last2=Forkel |first2=Robert |last3=Haspelmath |first3=Martin |last4=Bank |first4=Sebastian}}</ref>|script=[[ಮಲಯಾಳಂ ವರ್ಣಮಾಲೆ]]<br />[[ಹೀಬ್ರೂ ವರ್ಣಮಾಲೆ]]|notice=Indic|map=Judeo-Malayalam map.svg}} '''ಜುಡೋ-ಮಲಯಾಳಂ''' (Malayalam: ''yehūdyamalayāḷaṃ''; מלאיאלאם יהודית, ''malayalam yəhūḏīṯ'') ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಲೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಾಸೆ. (ಮಲಬಾರ್ ಯಹೂದಿಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್), [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊಡ್ದ್]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊಡ್]], ಉಂದು [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ಡ್]] ಕೆಲವು ಡಜನ್ ಜನೊ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊಡು ಬವುಸೊ 25 ಡ್ದ್ ಕಡಮೆ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಜುಡೋ-ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆನ್ ತೆರಿನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಯಹೂದಿ ಬಾಸೆ. (ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯೊ [[ತೆಲುಗು]] ಏಪೊಲ ಪಾತೆರುನ ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಪೂರ್ವ-ಮದ್ಯೊ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಸೊದ]] ಎಲ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸತಾದ್ ಗುಮನೊಡಿಪ್ಪುನ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಆಂಡ ಜನೊ ಜುದಾಯಿಸಂನ್ ಅಬ್ಯಾಸೊ ಮಾಲ್ಪಂದಿ ದೀರ್ಗೊ ಸಮಯೊದ ಕಾರಣೊ, ಅಗ್ಲ್ ಇಂದೆನ್ ಮಾಲ್ತ್‌ಜೆರ್. ಒವ್ವೇ ಸರಿಯಾದ್ ಗುರ್ತಿಸವುನ ಜುಡೋ-ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ ಅತ್ತಂಡ ಉಪಬಾಸೆನ್ ಬುಲೆಪಾಲೆ.) ಉಂದು ನೆರೆಕರೆಟ್ ಪಾತೆರುನ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಉಪಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ [[ವ್ಯಾಕರಣ]] ಅತ್ತಂಡ ವಾಕ್ಯರಚನೆಡ್ದ್ ಗಣನೀಯವಾದ್ ಬಿನ್ನ ಆವಂದಿನ ಕಾರಣೊ ದಿಂಜ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಇಂದೆನ್ ಅಕ್ಲೆನವೇ ಆಯಿನ [[ಬಾಸೆ|ಬಾಸೆಂದ್]] ಲೆಕ್ಕೊಡಿದ್ದಿ. ಆಂಡ ಒಂಜಿ ಉಪಬಾಸೆ ಅತ್ತಂಡ ಸರಳವಾದ್ ಬಾಸೆದ ಬದಲಾವಣೆಯಾತ್ಂಡ್. ಜುಡೋ-ಮಲಯಾಳಂ ಬೇತೆ ಯಹೂದಿ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ ಲ್ಯಾಡಿನೋ, ಜುಡೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಡಿಷ್ ಜತೆಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್, ಹೀಬ್ರೂಡ್ದ್ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಗ್ ಬಾಸಾಮತರೊಲು, ಪರತ್ ದ್ರಾವಿಡ ಮಲಯಾಳಂದ ಪುರಾತನೊ ಲಕ್ಷಣೊಲು, ಕ್ರಿಯಾಪದೊ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಮಪದೊ ರಚನೆಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ತ್‌ನ ಹೀಬ್ರೂ ಗಟಕೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯ್ತ ಹೀಬ್ರೂ ವಿಸೇಸೊ ಪದೊಕ್ಲೆ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಬಾಸೆದ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ಬಳಕೆಲುಲ್ಲೊ. ಈ ಬಾಸೆದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊದ ಮಿತ್ತ್ ದಿಂಜ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊದ ಕೊರತೆಡ್ದಅದ್ ಬಾಸೆಗ್ ಬೇತೆನೆ ಪದನಾಮೊ ಇದ್ದಿ. ಅವು ಅಯಿತವೇ ಬಾಸೆದ ಸಂಕೇತೊನು ಹೊಂದಿಯರ (''SIL ಮತ್ತು ಐಎಸ್‍ಒ ೬೩೯|ISO 639 ನ್ ತೂಲೆ''.) ''ಖಬರ್'' ಅತ್ತಂಡ ''ಖಬುರಾ'' (ಸಮಾದಿ) ಬುಕ್ಕೊ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಗಳಸುನ ''[[wiktionary:മയ്യത്ത്|ಮಯ್ಯತ್ತ್]] ಆಯಿ'' (ಮಯ್ಯತ್ ಐ) ಬುಕ್ಕೊ ಯಹೂದಿಲು ಗಳಸುನ ''[[wiktionary:ശാലോം|śālōṃ]] āyi'' (ಶಾಲೋಂ ಐ) ಅಂಚಿತ್ತಿ ಪದಕ್ಲೆಡ್ [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಾಪ್ಪಿಲ ಮಲಯಾಳಂ]], ವಿಸೇಸವಾದ್ ಬಡೆಕಾಯಿ ಮಲಬಾರ್‌ ದೊಟ್ಟುಗೆ ಸಮ್ಮಂದೊ ಉಂಡು. '' ಸೈತ್ ಪೋಯೆರ್'' (ಮಲಯಾಳಂಡ್ ಮರಿಸಿ ಹೋಗಿ, ''ಮಾರಿಚು ಪೋಯಿ''). == ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * ಸುರಿಯಾನಿ ಮಲಯಾಳಂ * [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಅರೇಬಿ ಮಲಯಾಳಂ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 53y2amevrx2aowjleu65rxtub0jh45i 0 15080 364339 199101 2026-08-11T11:38:11Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364339 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಎರನಾಡನ್ ಬಾಸೆ|nativename=ഏറനാടൻ ഭാഷ<br>ا٘يرَناڊَن|states=ಭಾರತ|region=[[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]|speakers=200 ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪ್ರದೇಸೊ|date=2001 ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]]|script=[[ಪೊನ್ನಾನಿ ಲಿಪಿ]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]|iso3=aaf}} '''ಎರನಾಡನ್''' ಅತ್ತಂಡ '''ಅರನಾದನ್''' <ref name="SinghIndia2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fRQwAQAAIAAJ|title=People of India|last=Kumar Suresh Singh|last2=Anthropological Survey of India|publisher=Anthropological Survey of India|year=2002|isbn=978-81-85938-99-8|page=195}}</ref> ( ISO : ēṟanāṭan ; Malayalam ; {{Lang-ar|ا٘يرَناڊَن}}) ನೂದೆಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಪ್ರದಾನವಾದ್ [[ಭಾರತ]] ದೇಸೊದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊದ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಎರನಾಡ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=aaf Ethnologue report for language code: aaf]</ref> ಇಂದೆನ್ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲೆ ವಿಬಾಗೊಡು ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‌ನೆ.<ref>{{Cite journal|last=Kakkoth|first=Seetha|title=Demographic profile of an autochthonous tribe: the Aranadan of Kerala|journal=Anthropologist|year=2004|volume=6|issue=3|pages=163–167|doi=10.1080/09720073.2004.11890848|url=http://www.krepublishers.com/02-Journals/T-Anth/Anth-06-0-000-000-2004-Web/Anth-06-3-159-233-2004-Abst-PDF/Anth-06-3-163-167-2004-Kakkoth-S/Anth-06-3-163-167-2004-Kakkoth-S.pdf|accessdate=5 April 2011}}</ref> ಇಂದೆನ್ '''ಅರನಾಟನ್''' ಅತ್ತಂಡ '''ಮಲಪ್ಪುರಂ ಬಾಸೆ''' ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] leh5cid5yja82tsuhooa29m6th3voyt 0 15089 364366 215484 2026-08-11T11:45:39Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364366 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕದರ್|states=ಭಾರತ|region=[[ಕೇರಳ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]]|speakers={{sigfig|1960|2}}|date=2004 ಸಮೀಕ್ಷೆ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]]|iso3=kej}} '''ಕದರ್''' [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‍ದ]] [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಅವು [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲ್ಯಾಳಿಗ್]] ಕೈತಲ್ದ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್. ಕದರ್, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯೊದ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ನಡುತ ಗುಡ್ಡಕಾಡ್ ಗಡಿಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಎಲ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟ್.<ref>{{cite web |title=IDS - Language Dargwa (Kadar dialect) |url=https://ids.clld.org/languages/507 |website=ids.clld.org}}</ref> ಕದರ್ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್ ಬಾಸೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಕ್ರಿಸಿನ್ ಮಲ್ಪುಜೆರ್. ಇರೆನ್, ಪಂತಿನ್ ಗಳಸ್‍ದ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ ಉದ್ಯೋಗದ ಅಗತ್ಯೊ ಇಪ್ಪುನ ಜಾಗೆನ್ ಬದಲ್ಪುವೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಅಗ್ಲೆನ ಸೊಂತೊ ಕೂಟೊದ ತೆನಸ್‍ನ್ ಯಾಪಾರೊ ಅತ್ತಂಡ ಕೂಲಿಗಾದ್ ದೆತೊನ್‌ನ ಅರಿನ್ ತಿನಿಯರ ಬಯಸುವೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಚೀಯೊ,ಮಯನೊ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಸೂಂಟಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿಸೇಸೊ ಸಂಗ್ರಹೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಬಯಲ್ ಸೀಮೆಡ್ ಬೇರೊದಗ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ದಿಂಜ ಸಮಯೊಡ್ದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಆಂಜೋನಗ್ಲ್ ಕೂಲಿ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=Kadar {{!}} Hungarian Politician, Communist Leader, Reforms {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Kadar |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸುರೂಟು ಕದರ್ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಸರಿಸುಮಾರ್ ೨,೦೦೦ ಜನೊಂದ್ ಅಂದಾಜಿಸದೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಕಾಡ್‌ದ ಆತ್ಮೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಲೆನ ರೂಪೊಲೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೋದರ ಸಮ್ಮಂದಿಲೊಟ್ಟುಗೆ ಮದಿಮೆಗ್ ಒಪ್ಪುಬೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://en.wal.unesco.org/countries/india |access-date=2024-02-07 |archive-date=2023-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231012939/https://en.wal.unesco.org/countries/india |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] t6e94t14gcrdnojnx2tgn8ymodddsy1 0 15093 364365 195855 2026-08-11T11:45:33Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364365 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕನಿಕ್ಕರನ್|nativename=கணிக்காரன்/കണ്ണിക്കാരൻ|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]|speakers=19,000|date=2007|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]]|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು|fam5=ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]]|script=[[ತಮಿಳು ಲಿಪಿ]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]|iso3=kev}} '''ಕಾಣಿ''' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ '''ಕನಿಕ್ಕರನ್''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸುಮಾರ್ 19,000 ಕನಿಕ್ಕರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರುನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಅಗ್ಲ್ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊದ]] [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಲು ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ]] ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆ ಕಾಡ್‌ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆನ್ ''ಮಲಂಭಾಷಾ'' ಅತ್ತಂಡ "ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಬಾಸೆ" ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{Cite journal|last=Shyam|first=S.K.|date=12 December 2017|title=Aspects of Life and Language of Kanikkar Tribal Community of Kerala –A Study|url=http://www.languageinindia.com/dec2017/syamlanguagekanikar1.html|journal=Language in India}}</ref> == ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು === ಕನಿಕ್ಕರನ್ 5 ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. /a, e, i, o, u/.<ref name="Shyam">{{Cite journal|last=Shyam|first=S.K.|date=12 December 2017|title=Aspects of Life and Language of Kanikkar Tribal Community of Kerala –A Study|url=http://www.languageinindia.com/dec2017/syamlanguagekanikar1.html|journal=Language in India}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFShyam2017">Shyam, S.K. (12 December 2017). [http://www.languageinindia.com/dec2017/syamlanguagekanikar1.html "Aspects of Life and Language of Kanikkar Tribal Community of Kerala –A Study"]. ''Language in India''.</cite></ref> === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" | ! ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಕೂಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ತಾಲವ್ಯ ಅಕ್ಷರೊ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n̪ | n | ɳ | ɲ | ŋ |- ! rowspan="2" | ತಡೆ ! <small>ಅಗೋಸೊ</small> | p | t̪ | | ʈ | c | k |- ! ಗೋಸೊ | b | d̪ | | | | |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜಿ | ʋ | | l | ɭ | j | |- ! colspan="2" | ಕಂಪಿತೊ | | | r | | | |- ! colspan="2" |ಗರ್ಸೊ | | | ɾ | | | |} ಸಾಂದರ್ಬಿಕವಾದ್ /l̩/ ದ್ವನಿಮಾಲೊನ್ ಗಳಸುಬೆರ್. ಕನಿಕ್ಕರನ್ ಮಲಯಾಳಂಡ್ /a/ ಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುನ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ /e/ ಆದ್ ಬದಲ್ಪುವೆರ್. ''añcu'' (5) ''eñcu'' ಆಪುಂಡು. ''ari'' (ಅಕ್ಕಿ) ''ei'' ಆಗುತ್ತದೆ, ''arivāḷu'' (sickle) ''erivāḷu'', ''Aluku'' (ಪುಡಯಿನ ಚೆಂಡ್/ಒಡೆದ ಜೊಂಡು) ''elakku'' ಆಪುಂಡು. ಉಂದು ರಡ್ಡನೆದ ವಿಬಕ್ತಿ ''-n'' ದೊಟ್ಟಿಗೆ ಅಕೇರಿಯಾಪುನ ನಾಮಪದೊಲೆನ್ ಬುಡ್ದ್ ಮಾತ ನಾಮಪದೊಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ''-in'' ಅತ್ತಂಡ ''-n'' ಪ್ರತ್ಯಯೊನ್ಲಾ ಸೇವೊಂಡು.<ref name="Shyam"/> == ವ್ಯಾಕರಣ == {| class="wikitable" ! ! ಏಕವಚನ ! ಬಹುವಚನ |- ! 1 ನೇ | ನಾನ್ | ñāṇkaḷu |- ! 2 ನೇ | ಇಲ್ | nīṇkaḷu |- ! 3 ನೇ | ಅವನು/avaḷu | ಅವರು |} ಪಿರಾಕ್‌ದ ಮಲಯಾಳಂದಂಚನೆ ಬಾಸೆ ಸೊಂತೊ ಮುಕ್ತಾಯೊಲೆನ್ ಗಳಸುಜಿ. ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ''pōvā'' (ಪೋಲೆ/ಹೋಗಿ ಅತ್ತಂಡ ಪೋಯ / ಹೋಗೋಣ) ಬುಕ್ಕೊ ''vārā'' (ಬರ್ಪೆ / ಬರುತ್ತೇನೆ, ಅತ್ತಂಡ " ಈರೆನ್ ತೂಪೆ / ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ").<ref name="Shyam"/> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 2dzlicnlqyit44zuoew0xuc22fbxxkk 0 15102 364377 274200 2026-08-11T11:46:32Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364377 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕುರುಚಿಯಾ|nativename=|states=[[ಭಾರತ]]|speakers={{sigfig|29400|2}}|date=2004|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]]|iso3=kfh}} '''ಕುರಿಚಿಯಾ''' ಪನ್ಪುನವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಕುರಿಚಿಯಾಡ್ದ್ ಪಾತೆರುನ [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಕುನ್ನಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಯನಾಡ್ ಪನ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಉಪಬಾಸೆಲು ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಗ್ ಕೈತಲಾತ್‌ಜಿ. ಕುರಿಚಿಯಾ ಬಾಸೆಡ್ ಗುರ್ತಿಸಯಿನ 27 ಧ್ವನಿಮಾಲೆನ್. ಅಯಿಟ್ 5 ಸ್ವರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ 22 ವ್ಯಂಜನೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅಪಾಪಗ ವ್ಯಂಜನೊಲು /p, t, c, k/ ಬುಕ್ಕೊ /m, n/, ಆಂಡ /b, v/ ಕಡಮೆ ಅಪಾಗ ಆಪುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Syam|first=S. K.|last2=M.|first2=Phil|date=January 2016|title=Kurichiya Tribe of Kerala - A Phonological Study|url=|journal=Language in India|volume=16|issue=1|pages=}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಮೂಲo == * {{Cite web |title=Did you know Kurichiya is endangered? |url=http://www.endangeredlanguages.com/lang/4370 |access-date=2021-02-15 |website=Endangered Languages |language=en |archivedate=2021-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202202602/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4370 |url-status=dead }} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] fnwaamdsx0s5t50siude5hwfepcbjgc 0 15104 364428 281623 2026-08-11T11:54:41Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364428 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಪನಿಯ|nativename=പണിയ|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯ|speakers={{sigfig|22,808|2}}|date=೨೦೧೧ census|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಗಳು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು|fam5=ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಗಳು]]|fam7=ರವುಲಿಕ್|iso3=pcg}} [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊಡು]] ಪಾತೆರುನ ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲೆಡ್ '''ಪನಿಯ''' ಕೂಡ ಒಂಜಿ. [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊಡು ಎಚ್ಚ ಜನೊ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್ನಕುಲು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟ‍್‌ದ ಪಾನಿಯಾ ಜನೊ ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಈ ಬಾಸೆನ್ ''ಪನಿಯಾ'', ''ಪನಿಯನ್'' ಬುಕ್ಕೊ ''ಪನ್ಯಾಹ್'' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆದ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ೧೯೮೧ನೆ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಕೇರಳೊಡು ೫೬,೮೫೨, [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‌ಡ್]] ೬,೩೯೩, [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕೊಡು]] ೪೮೨ ಇಂಚ ಒಟ್ಟಾದ್ ೬೩,೮೨೭ ಜನೊ ಪನಿಯನ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್.<ref>{{Cite web |date=1988 |title=A Hand Book of Population Statistics - Census 1981 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/28122 |publisher=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ಇಂದೆನ್ ಪಾತೆರ್ನಕ್ಲೆಡ್ ಎಚ್ಚದಕ್ಲು ಕೇರಳೊದ [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡ್]], [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], [[ಕಣ್ಣಾನೂರು|ಕಣ್ಣೂರು]] ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್ದ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. == ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_languages_by_number_of_native_speakers_in_India/ ಭಾರತೊದ ಬಾಸೆಲೆ ಪಟ್ಟಿ] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * http://www.languageinindia.com/may2001/paniya2.html * https://web.archive.org/web/20110526072200/http://apha.confex.com/apha/1 {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 92gaobuwbkikaxkep6sgpfk65q3idr1 0 15118 364402 196631 2026-08-11T11:50:00Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364402 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಚೋಳನಾfಯ್ಕನ್|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ನಿಲಂಬೂರ್]] ಕಣಿವೆ, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]], [[ಕೇರಳ]]|speakers=281|date=೧೯೭೭|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ|fam3=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ I]]|fam4=ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ|fam5=(ವರ್ಗೀಕರಣ ಆತ್‌ಜಿ)}} '''ಚೋಳನಾಯ್ಕನ್''' [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊದ]] ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆದ ನಿಲಂಬೂರ್ ಕಣಿವೆದ ಗುಡ್ಡೆ ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್ ಚೋಳನಾಯ್ಕನ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ದಕ್ಷಿಣ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>http://www.languageinindia.com/july2013/ravisankarkeralatriballanguages.pdf</ref> ಅಗ್ಲ್ ಎಚ್ಚಾದ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಗುಡ್ಡೆಕಾಡ್‍ದ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಕಾಯೊದಗ್ಲ್. ಕಣಿವೆದ ಸುದೆತ ಕೈತಲ್ದ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಗುಹೆಕ್ಲೆ ನಿರೆಲ್ಡ್ ಬದ್ಕ್‌ಬೆರ್. ಕೆಲವು ಬಾಸೆದ ತಜ್ಞೆರ್ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಬಿನ್ನೊಂದ್ ಲೆಕ್ಕಪಾಡ್ದೆರ್. ಅಗ್ಲೆನ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಳಂ ಮಿಸ್ರೊ ಆತ್ಂಡ್. ಅಗ್ಲೆನ ದಿನೊನಿತ್ಯೊದ ಬದ್ಕ್‌ಡ್ ದುತ್ಯೊತ್ತೊ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಗಾಒರ್ಲು, ಇಲ್ಲ್‌ದ ಸೊತ್ತುಲು, ಉಪಕರಣೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೋಂಟೆದ ಆಯುದೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಅಗ್ಲೆನ ಮಲ್ಲ ತೆನಸ್ ಅರಿ. ಅಗ್ಲ್ ಕಾಡ್ ಬೇರ್‌ಲು, ಗೆಡ್ಡೆಲು, ಬಿತ್ತ್‌ಲು, ಪರ್ಂದ್‍ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಸೊದ ತೆನಸ್‌ಲೆನ್ಲಾ ಗಳಸವುವೆರ್. ಚೋಳನಾಯ್ಕನ್ ಸಮುದಾಯೊಗು ಕಾಡೇ ಮಲ್ಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊ. ಮೇವು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೋಂಟೆ ಉಂದು ಮೂಜಲ ಮಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಲು. ಗಿರಿಜನ ಸಾಕಾರೊ ಸಂಗೊಡು ಎಲ್ಯ ಕಾಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಲೆನ್ ಕೊರೊನ್ನ ಮೂಲಕೊ ಅಕ್ಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಸೊತ್ತುಲು ಅಗ್ಲೆಗ್ ತಿಕುಂಡು.<ref>https://www.google.com/search?q=Cholanaikkan+language&rlz=1C1CHBF_enIN939IN939&oq=Cholanaikkan+language&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIGCAEQRRg80gEJMzYwNmowajE1qAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> ಚೋಳನಾಯ್ಕನ್‌ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ೨೦೦ಡ್ದ್ ಕಡಮೆ ಜನೊಕ್ಲೆ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊ. ಅಗ್ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊದ ಜನೊ ಗುಹೆಲೆಡ್, ಕಲ್ಲ್‌ದ ಬಾಂಜಾರ್‌ಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒರಿನಗ್ಲ್ ತತ್ಕಾಲೊದ ಸೊಂತೊ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಟ್ ಬದ್ಕ್‌ಬೆರ್.<ref>https://www.researchgate.net/publication/313712387_Astronomy_of_Cholanaikkan_tribe_of_Kerala#:~:text=Cholanaikkans%20are%20a%20diminishing%20tribe,to%20Kozhikode%20once%20a%20year.</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] shdpmlq2qa9l1x5l3ad4zqbjjt8oelm 0 15123 364386 212278 2026-08-11T11:47:20Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364386 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಕೊಯಾ | nativename = కోయా, କୋୟା, कोया | states = [[ಭಾರತ]] | ethnicity = ಕೊಯಾ (ಬುಡಕಟ್ಟು) | speakers = ೪,೫೫,೦೦೦ | date = ೨೦೧೧ | ref = e೨೫ | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ |fam3 = ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ |fam4 = [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆಲು]] | script = [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ|ತೆಲುಗು]], [[ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿ|ಒಡಿಯಾ]], [[ದೇವನಾಗರಿ]] | iso3 = kff | glotto = koya1251 | glottorefname = ಕೊಯಾ }} '''ಕೊಯಾ''' ಪನ್ಪುನವು ಮದ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಪಾತೆರುನ [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ]] - [[ಕುಯಿ ಬಾಸೆ]]ಲೆ ಗುಂಪುದ ದಕ್ಷಿಣ-ಮದ್ಯೊ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು ಕೊಯಾ ಜನೊಕ್ಲೆ ಸ್ತಳೀಯ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ]]ದ ಉಪಬಾಸೆಂದ್ ವಿವರಿಸಬೆರ್. ಆಂಡ ಉಂದು ಗೊಂಡಿ ಉಪಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಒರಿಯಡ್ದೊರಿಯಗ್ಪ ಅರ್ತೊ ಆಪುಜಿ.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris|title=The Dravidian languages|last=Bhadriraju Krishnamurti|publisher=Oxford University Press|year=2003|pages=[https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris/page/n54 25]|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite web |title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html |access-date=2018-07-07 |website=www.censusindia.gov.in |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ರಂಪಚೋಡವರಂದ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಟ್ರೈಬಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸಿಡ್ (ಐಟಿಡಿಎ) ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ ಕೊಯಾ. ಐಟಿಡಿಎ, ಕೋಟಾರಾಮಚಂದ್ರಪುರಂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ; ಐಟಿಡಿಎ, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಖಮ್ಮಮ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭದ್ರಾಚಲಂ; [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]]ದ ಸುಕ್ಮಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಬಾಗೊ ಬುಕ್ಕೊ [[ಒರಿಸ್ಸಾ]]ದ ನೈಋತ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಮಲ್ಕಾನ್‌ಗಿರಿಡ್ ಕೊಯಾ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಕೊಯಾನ್ ಒರಿಯಾ, [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ]], [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಅತ್ತಂಡ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ]]ಡ್ ಬರೆತ್‌ನೆ. ಸಾತುಪತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀಲು ಕೊಯಾ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗಳಸ್ಯರ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ಆಯಿನ ಲಿಪಿನ್ ಬುಲೆಪಾದೆರ್. ೨೭೦,೯೯೪ ನೋಂದಾಯಿತ ಸ್ತಳೀಯ ಬಾಸೆಕೆರಿತ್ತಿನ ಈ ಬಾಸೆ ೧೯೯೧ನೆ ಭಾರತೊದ ಜನಗಣತಿಡ್ ೩೭ನೇ ಸ್ತಾನೊಡುಂಡು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರೊಡ್ದ್ ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆದ ನಿಲೆಟ್ ದಿಂಜ ಬಾಸೆಲೆ ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಲೇಸ್‌ದ ನಿರೆಲ್‌ಡ್ ಕೊಯಾ ಬಾಸೆಡ್ ಓದುನ ಬೂಕುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಯಾ ಜನೊ ವಾಸೊಡಿಪ್ಪುನ ೫೦ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಲೆನ್ ಕಟ್ಟ್‌ದೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 3j17gp3nfgvvru8bhi8nhmwf8q01jyf 0 15144 364445 210755 2026-08-11T11:58:01Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364445 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ಮರಿಯಾ | altname = ಮದಿಯಾ | states = [[ಭಾರೆತ]] | region = | speakers = 365,000 | date = 2000 | ref = e18 | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ |fam3 = ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ |fam4 = [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆಲು]] | script= [[ದೇವನಾಗರಿ]] | lc1 = mrr | ld1 = ಗರ್ಚಿರೋಲಿ ಮಾರಿಯಾ | lc2 = daq | ld2 = ದಂಡಮಿ ಮಾರಿಯಾ | glotto = mari1414 | glottoname = Maria | glottorefname=ಮಾರಿಯಾ (ಭಾರತ) | glotto2 = dand1238 | glottoname2 = ದಂಡಮಿ ಮಾರಿಯಾ }} '''ಮದಿಯಾ''' ಅತ್ತಂಡ '''ಮಾರಿಯಾ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊಡು]] ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>{{cite web |title=About: Muria language |url=https://dbpedia.org/page/Muria_language |website=dbpedia.org}}</ref> ಇಂದೆನ್ನ್ [[ಗೊಂಡ|ಗೊಂಡಿದ]] ಉಪಬಾಸೆಂದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್. ಆಂಡ ಗೊಂಡಿದ ಬೇತೆ ಪ್ರಬೇದೊಲೊಟ್ಟಿಗೆ ಒಂಜೆಗೊಂಜಿ ಅರ್ತ ಆಪುಜಿ ಅನುಮಾನೊ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris|title=The Dravidian languages|last=Bhadriraju Krishnamurti|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=9780521771115|pages=[https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris/page/n54 25]|url-access=limited}}</ref> ಮದಿಯಾ (मदीय) ಪನ್ಪುನ ಪದೊಕು "ಎನ್ನವು" (ಪಂಡ ಎಂಕ್ ಸೇರ್‌ನವುಂದ್) ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ಕುಲರತ್ನೋದ್ಯೋತೊದ ಪ್ರಕಾರೊ, ಸುರುತ ಕುಬ್ಜಿಕಾ ತಂತ್ರೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಅಯಿತ ಪ್ರಕಾರೊ, "[...] ಯಾನ್ ಆ ಎತ್ತರೊದ ಮಾರ್ಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಜಾಗೆ. ಓ ಮಹಾನ್ ದೇವತೆ, ಆ ಆರಂಬೊ ಇದ್ಯಾಂದಿನ ಪ್ರಸರಣೊ(ಕ್ರಮ) ಅಯಿತ ಉಪಸ್ತಿತಿಡ್ ಪುಟ್ಟೊಂಡ್. ಅಯಿನ ಆದಿಸ್ವರೂಪೊದ ಆಸನೊ, ಆರಂಬೊ ಇದ್ಯಾಂದಿನ ಕ್ರಮಮಾಂಡಲೊಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ರಡ್ಡ್ ಕೈಲಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯ. ಅಲ್ಪ, ಅಯಿನ್ ಪವಿತ್ರೊ ಜಾಗೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಎನ್ನ(ಮದಿಯಾ) ಸೇರೊನವು ಅಲ್ಪ ನಡಪುಂಡು(ಅಂಚನೆ) 'ಮಲಯ' ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ, ಓ ದೇವಿಯೇ, (ಅಯಿತ) ಕೈಲಾಸೊನು (ಅಯಿನ್ ಅರ್ತೊ ಮಲ್ತ್‌ನಂಚನೆ) ವಿವರಿಸದೆರ್. ಓ ದೇವಿಯೇ, ಪ್ರಿಯನೇ, ಯಾನ್ ಆ (ತ್ಯಾಗೊದ) ಪಾತ್ರೆಡ್ ದೀಡ್‌ನ ನೆತ್ತೆರ್‌ಗ್ ಉಂದು (ಸಮ್ಮಂದೊಡು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್). ಕೈಲಾಸೊ ಒಲ್ಪ ವಿಮೋಚನೆಯಾದ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡೊ ಅಲ್ಪ ಪುಟ್ಟ್ಂಡು”.<ref>{{cite web |title=Madiya, Madīya: 13 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/madiya |website=www.wisdomlib.org |language=en |date=17 May 2018}}</ref> == ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ == ಅಬುಜ್ ಮಾರಿಯಾ ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ:<ref name="Bhadriraju Krishnamurti 2003 https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris/page/n54 25">{{Cite book|url=https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris|title=The Dravidian languages|last=Bhadriraju Krishnamurti|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=9780521771115|pages=[https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris/page/n54 25]|url-access=limited}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBhadriraju_Krishnamurti2003">Bhadriraju Krishnamurti (2003). <span class="cs1-lock-limited" title="Free access subject to limited trial, subscription normally required">[[iarchive:dravidianlanguag00kris|''The Dravidian languages'']]</span>. Oxford University Press. pp.&nbsp;[[iarchive:dravidianlanguag00kris/page/n54|25]]. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780521771115|<bdi>9780521771115</bdi>]].</cite></ref> === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ವ್ಯಂಜನೊ ! colspan="2" | ! ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟ್ಯೊ |- ! rowspan="2" | ಸ್ಪೋಟ ! ಅಗೋಷ | p | t | ʈ | | k |- ! ಗೋಷ | b | d | ɖ | | g |- ! rowspan="2" | ಸ್ವರ್ಪ ! ಅಗೋಷ | | | | t͡ʃ | |- ! ಗೋಷ | | | | d͡ʒ | |- ! colspan="2" | ಗರ್ಷ | | s | | | |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕ | m | n | | ɲ | |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜು | w | l | ɽ | j | |- ! colspan="2" | ಕಂಪಿತ | | r | | | |} ಹಿಲ್ ಮಾರಿಯಾಡ್ ಮೂಜಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವ್ಯಂಜನೊಲು ಉಲ್ಲೊ: ಒಂಜಿ ಕಂಟ್ಯೊ ಸ್ಟಾಪ್ /ʔ/, ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ಅನುನಾಸಿಕೊ /ɳ/, ಬುಕ್ಕೊ ತಾಲವ್ಯೊ ಗರ್ಷೊ /ʁ/.<ref name="Bhadriraju Krishnamurti 2003 https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris/page/n54 25"/> ೨೦೧೯ಡ್, ಮಾಜಿ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರ್ ಮದಿಯಾ ಬಾಸೆಡ್ ಸುರುತ ಬೂಕುನು ಪ್ರಕಟಿಸಯೆರ್.<ref>{{Cite web |date=9 July 2019 |title=First book on Madiya language released in city |url=https://www.thebridgechronicle.com/pune/first-book-madiya-language-released-city-37639 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607080544/https://www.thebridgechronicle.com/pune/first-book-madiya-language-released-city-37639 |archive-date=2021-06-07 |access-date=2023-07-04}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] jdogo9mkmh5d3zv4920g8owdeh2lbjp 0 15148 364453 282065 2026-08-11T11:58:37Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364453 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಮಾಂಡ |states=[[ಭಾರತ]] |region=[[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ಭಾರತ |speakers={{sigfig|4,040|2}} |date=೨೦೦೦ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ |fam3 = ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ |fam4 = ಮಂಡಾ-ಪೆಂಗೊ |iso3=mha |glotto=mand1413 |glottorefname=ಮಂಡಾ (ಭಾರತ) }} '''ಮಾಂಡ''' ಪನ್ಪುನವು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಕಲಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಥೌಮುಲ್ ರಾಂಪುರ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ದ ಎತ್ತರೊದ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಉಂದು ೧೯೬೪ಡ್ ವಿದೇಸೊದ ಓದುಗು ಮಾತ್ರೊ ಪರಿಚಯೊ ಆಂಡ್.<ref name="e18">[https://www.ethnologue.com/18/language/mha/ Manda] at ''[[Ethnologue]]'' (18th ed., 2015) <span style="font-size:0.95em; font-size:95%; color: var( --color-subtle, #555 )">(subscription required)</span></ref> ಇಂದೆತ ಬಾಸೆದಕ್ಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪಿದಯಿದಗ್ಲ್ 'ಖೋಂಡ್ ಪರ್ಜಾಲು' ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಮಾಂಡ ಖೋಂಡ್ಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಸ್ವಯಂ ಗುರ್ತಿಸವೊನ್ಬೆರ್. ೧೯೭೦ನೆ ದಶಕೊದ ಅಕೇರಿಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೮೦ನೆ ದಶಕೊದ ಸುರೂಟು, ಸುಮಾರ್ ೬೦ ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಬಾಸೆಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನಗ್ಲೆನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಕ್ಯೆ ೪೦೦೦-೫೦೦೦ ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿಸದೆರ್. ಆಂಡಲಾ ಮಾತ ಬಾಸಿಗೆರ್ ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನೆಡ್ದಾರೊ [[ಒಡಿಯಾ|ಒಡಿಯಾದ]] ಈ ಬಾಸೆ ಅಪಾಯೊನು ಎದುರಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/926844057|title=Manda oral literature|last=B.|first=Ramakrishna Reddy|date=2009|publisher=Central Institute of Indian Languages|oclc=926844057}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ == * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\drv\gku&limit=-1 ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲೆಕ್ಸಿಕೋಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ದ ಮಾಂಡಾ ಮೂಲೊದ ಪದಕೋಸೊ] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] fe2zep80g7im9bwgx9im6ei37c6i1d5 0 15152 364432 281708 2026-08-11T11:54:59Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364432 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಪೆಂಗೊ|region=Iಭಾರತ|speakers=೧,೩೦೦|date=೨೦೦೩|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ|fam3=ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ|fam4=ಮಂಡ-ಪೆಂಗೊ|iso3=peg}} '''ಪೆಂಗೋ''' <ref>also Pengu; Hengo; Hengo Poraja; Jani; Muddali; Paraja; Pango; Pengua</ref> ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.]] [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ನಬರಂಗ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪೆಂಗೋ ಪೊರಾಜ ಜನೊ ಪಾತೆರ್‌ಬೆರ್. ಹೆಚ್ಚದ ಜನೊ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್ನಗ್ಲ್ [[ಒಡಿಯಾ]] ಬಾಸೆಡೇ ಸಲೀಸಾದ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್.<ref>https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:772967/FULLTEXT01.pdf</ref> == ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು<ref>{{cite book|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|title=The Dravidian languages|year=2003|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=9780511060373|pages=56|edition=null}}</ref> === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಸ್ವರೊ ! rowspan="2" | ! colspan="2" | ನಾಲಗೆದ ಕೊಡಿ ! colspan="2" | ನಾಲಗೆದ ನಡು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆದ ಕಡೆ |- ! ಹ್ರಸ್ವೊ ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! ಹ್ರಸ್ವೊ ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! ಹ್ರಸ್ವೊ ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> |- align="center" ! ಉನ್ನತೊ | i | iː | | | u | uː |- align="center" ! ನಡು | e | eː | | | o | oː |- align="center" ! ಅವನತೊ | | | a | aː | | |} === ವ್ಯಂಜನೊಲು<ref>https://profilpelajar.com/article/Pengo_language</ref> === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ವ್ಯಂಜನೊ ! colspan="2" | ! ತುಟಿಯ ಅಕ್ಷರ ! ಹಲ್ಲು ಅಕ್ಷರ ! ಮೂರ್ದನ್ಯ ಅಕ್ಷರ ! ತಾಲವ್ಯ ಅಕ್ಷರ ! ಕಂಟ್ಯ ಅಕ್ಷರ ! ಗಲಕುಹರೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕ | m | n | ɳ | | ŋ | |- ! rowspan="2" | ಸ್ಪರ್ಷ ! ಅಗೋಷ | p | t | ʈ | c | k | |- ! ಗೋಷ | b | d | ɖ | ɟ | ɡ | |- ! rowspan="2" | ಅನುಗರ್ಷ ! ಅಗೋಷ | | s | | | | h |- ! ಗೋಷ | | z | | | | |- ! rowspan="2" | ಅಂದಾಜು !ಕೇಂದ್ರೊ | ʋ | | | j | | |- !ಪಾರ್ಶ್ವ | | l | | | | |- ! colspan="2" | ಕಂಪಿತೊ | | ɾ | ɽ | | | |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಲಿಕ್ಕೆಲು == * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\drv\gku&limit=-1 ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲೆಕ್ಸಿಕೋಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ಡ್ ಪೆಂಗೊ ಪದಕೋಶೊ] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] pykw90u3b462gsdm9elcsey2rwuo24s 0 15154 364384 197327 2026-08-11T11:47:10Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364384 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕೊಂಡೆಕೋರ್|nativename=ಗದಬ, ಸಾನ್ ಗದಬ, ಗಡ್ಬ, ಸಾನೋ, ಕೊಂಡೇಕರ್, ಕೊಂಡಕೋರ್, ಕೊಂಡೆಕೋರ್ ಗಡಬ, ಮುಧಿಲಿ ಗದಬ|states=[[ಭಾರತ]]|speakers=೮,೦೦೦ ಪಾತೆರುನಗ್ಲ್|date=೨೦೦೨; ೨೦೦೦|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ಕೇಂದ್ರ|fam3=ಪಾರ್ಜಿ–ಗಡಬ|iso3=gau|script=[[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ]]}} '''ಕೊಂಡೆಕೋರ್ ಬಾಸೆ''' (ಗಡಬ, ಸಾನ್ ಗಡಬ, ಗಡಬ, ಸಾನೋ, ಕೊಂಡೇಕರ್, ಕೊಂಡ್ಕೋರ್, ಕೊಂಡೇಕೋರ್ ಗಡಬ, ಮುಧಿಲಿ ಗಡಬ ಪಂಡ್‍ದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಒಲ್ಲರಿ (ಇದನ್ನು ಪೊಟ್ಟಂಗಿ ಒಳ್ಳರ್ ಗಡಬ, ಒಲ್ಲರ್ ಗಡಬ, ಒಲ್ಲಾರೊ, ಹಳ್ಳರಿ, ಅಲ್ಲರ್, ಹೊಳ್ಳರ್, ಗಡ್ಬಸ್ ಪಂಡ್‍ದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಒಂಜಿ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊದ ವಿದೊ. ಉಂದು ರಡ್ಡೆನ್ಲಾ ಉಪಬಾಸೆಲಾದ್ ಅತ್ತಂಡ ಬೇತೆನೆ ಬಾಸೆಲಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸದೆರ್.<ref>{{cite book|last1=Krishnamurti|first1=Bhadriraju|title=The Dravidian languages|publisher=Cambridge university press|location=Cambridge|isbn=0-521-77111-0}}</ref> ಅಗ್ಲ್ ಒರಿಸ್ಸಾದ ಕೊರಾಪುಟ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೊಟ್ಟಂಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅಂಚನೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. == ದ್ವನಿಸಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಸ್ವರಗಳು ! rowspan="2" | ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ಎದುರು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ನಡು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ಪಿರವು |- ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> |- align="center" ! ಉನ್ನತೊ | i | iː | | | u | uː |- align="center" ! ನಡು | e | eː | | | o | oː |- align="center" ! ಅವನತೊ | | | a | aː | | |} * ಅಪ್ರೂಪೊದ ಪುಟ್ಟುನ ಕೆಲವು ಮೂಂಗುಡು ಪುಟ್ಟುದ ಸ್ವರೊಲು. === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ವ್ಯಂಜನೊ ! colspan="2" | ! ತುಟಿತ ಅಕ್ಷರೊ ! ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟೆಲ್ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n̪ | ɳ | | ŋ |- ! rowspan="2" |ಸ್ಪರ್ಷ/ಗರ್ಷ ! ಅಗೋಷ | p | t̪ | ʈ | t͡ʃ | k |- ! ಗೋಷ | b | d̪ | ɖ | d͡ʒ | ɡ |- ! rowspan="2" | ಅನುಗರ್ಷ ! ಅಗೋಷ | | s | | | |- ! ಗೋಷ | | | | | |- ! colspan="2" | ಅಂದಾಜು | ʋ | l | | j | |- ! colspan="2" | ಕಂಪಿತೊ | | r | | | |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 6vqh1qfzckhh40z61jlch3rfucehsnb 0 15161 364343 212505 2026-08-11T11:38:34Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364343 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಒಲ್ಲರಿ|nativename=ಪೊಟ್ಟಂಗಿ ಒಳ್ಳಾರ್ ಗಡಬ, ಒಳ್ಳಾರ್ ಗಡಬ, ಒಳ್ಳಾರೊ, ಹಳ್ಳಾರಿ, ಅಲ್ಲಾರ್, ಹೊಳ್ಳರ್ ಗಡಬಸ್|states=[[ಭಾರತ]]|speakers=೧೫,೦೦೦ ಒಲ್ಲರಿ|date=೨೦೦೨; ೨೦೦೦|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ಮಧ್ಯ|fam3=ಪರ್ಜಿ-ಗದಬ|iso3=gdb|script=[[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ]]}} '''ಒಲ್ಲರಿ ಬಾಸೆ''' (ಪೊಟ್ಟಂಗಿ ಒಲ್ಲರ್ ಗಡಬ, ಒಲ್ಲರ್ ಗಡಬ, ಒಲ್ಲಾರೊ, ಹಳ್ಳರಿ, ಅಲ್ಲರ್, ಹೊಳ್ಳರ್ ಗಡ್ಬಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ಮದ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. [[ಕೊಂಡೆಕೋರ್ ಬಾಸೆ|ಕೊಂಡೆಕೋರ್]] (ಗಡಬ, ಸಾನ್ ಗಡಬ, ಗಡ್ಬ, ಸಾನೋ, ಕೊಂಡೇಕರ್, ಕೊಂಡ್ಕೋರ್, ಕೊಂಡೆಕೋರ್ ಗಡಬ, ಮುಧಿಲಿ ಗಡಬ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಬಾಸೆಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಉಂಡು.<ref>{{cite book |first1=Krishnamurti, B. |title=The Dravidian Languages, |date=(2003) |location=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-43533-8}}</ref> ಉಂದು ರಡ್ಡೆನ್ಲಾ ಉಪಬಾಸೆಲಾದ್ ಅತ್ತಂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ಬಾಸೆಲಾದ್ ಲೆಕ್ಕಪಾಡ್ದೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಒರಿಸ್ಸಾದ ಕೊರಾಪುಟ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೊಟ್ಟಂಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುತ್ತೊಮುತ್ತಬುಕ್ಕೊ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊದ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್.<ref>{{cite web |title=Dravidian languages - Phonology, Proto-Dravidian, Evolution {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Dravidian-languages/Historical-development-of-Dravidian-phonology |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ಸಾತುಪತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀಲು ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗಳಸ್ಯರ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ಆಯಿನ ಲಿಪಿನ್ ಬುಲೆಪಾದೆರ್. == ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಸ್ವರೊ ! rowspan="2" | ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ಎದುರು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ನಡು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ಪರವು |- ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> |- align="center" ! ಉನ್ನತೊ | i | iː | | | u | uː |- align="center" ! ನಡು | e | eː | | | o | oː |- align="center" ! ಅವನತೊ | | | a | aː | | |} * ಅಪ್ರೂಪೊದ ಕೆಲವು ಅನುನಾಸಿಕೊ ಸ್ವರೊಲು ಉಂಡು. === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ವ್ಯಂಜನೊ ! colspan="2" | ! ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟ್ಯೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ | m | n̪ | | ( ɲ ) | ŋ |- ! rowspan="2" | ಸ್ಪೋಟದ್ವನಿ ! ಅಗೋಷ | p | t̪ | ʈ | | k |- !ಗೋಷ | b | d̪ | ɖ | | ɡ |- ! rowspan="2" | ಗರ್ಷದ್ವನಿ ! ಅಗೋಷ | | t͡s | | t͡ʃ | |- !ಗೋಷ | | d͡z | | d͡ʒ | |- ! rowspan="2" | ಅನುಗರ್ಷ ! ಅಗೋಷ | | s | | | |- !ಗೋಷ | | z | | | |- ! rowspan="2" | ಅಂದಾಜು ! ಕೇಂದ್ರೊ | ʋ | | | j | |- ! ಪಾರ್ಶ್ವ | | l | | | |- ! colspan="2" | ಕಂಪನೊ | | r, ɾ | | | |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] oii9e2ak8hop6e4bvnl7y6go0c2qlzz 0 15166 364393 199110 2026-08-11T11:49:13Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364393 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಖಿರ್ವಾರ್|nativename=|states=[[ಭಾರತ]]|speakers={{sigfig|25,800|2}}|date=೨೦೧೧ ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ-ಕೇಂದ್ರ|fam3=ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ|fam4=[[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ]]|iso3=kwx}} '''ಖಿರ್ವಾರ್''' ( '''ಖಿರ್ವಾರಾ''', '''ಖೇರ್ವಾರಿ''' ಅತ್ತಂಡ '''ಕಲರಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಡೊದ]] ಸುರ್ಗುಜಾ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಖಾರ್ವಾರ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>{{cite web |title=About: Khirwar language |url=https://dbpedia.org/page/Khirwar_language |website=dbpedia.org}}</ref><ref>{{Cite book|title=International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set|last=Frawley|first=William|date=March 24, 2003|publisher=[[:en:Oxford University Press|Oxford University Press]]|page=466}}</ref> ಗ್ಲೋಟೊಲಾಗ್ ಇಂದೆನ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸವಂದಿನ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಂದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |title=Glottolog 4.8 - Khirwar |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/khir1237 |website=glottolog.org}}</ref> ಖಿರ್ವಾರ್ ಭಾರತೊದ ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ [[ಬುಡಕಟ್ಟ್]] ಗುಂಪು ಅಂಚನೆ ಗೊಂಡ್‌ ಸಮುದಾಯೊದ ಉಪ-ಗುಂಪಾತ್ಂಡ್. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, [[ಗೊಂಡೆರ್]] ಮೂಲ ಭಾರತೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆ ಮುಕ್ಯೊ ಗುಂಪು. ೧೫೦೦ನೆ ದಶಕೊಡು, ಹಲವಾರ್ ಗೊಂಡ ರಾಜವಂಶೊಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗೊಂಡ ರಾಜೆರ್ ೧೫೯೨ಡ್ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸೈನ್ಯೊಡ್ದ್ ವಶಕ್ಕು ದೆತೊನೆಟ ಮುಟ್ಟ ಹಿಂದೂ ರಾಜಕುಮಾರರಂಚ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡಪಾಯೆರ್. ೧೭೦೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗೊಂಡರು ಮರಾಠ ರಾಜರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಮರಾಠರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜನರು ತಮ್ಮ ಅದಿಕಾರೊಡ್ದ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್ಪವೊಂಡೆರ್.<ref>{{cite web |title=Khirwar language resources {{!}} Joshua Project |url=https://joshuaproject.net/languages/kwx |website=joshuaproject.net}}</ref><ref>{{cite web |title=The Unreached Peoples Prayer Profiles |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code5/561.html |website=kcm.co.kr}}</ref> ಇನಿ ಖಿರ್ವಾರ್ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಸೊ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಗಡಿಟಿಪ್ಪುನ ಸುರ್ಗುಜಾ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ದಿಂಜ ಜನೊ ಹಿಂದಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆ ನಡುಟು ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕೆಲವೆರ್ ಅಕ್ಲಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತೊ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ಖಿರ್ವಾರಿ ಜತೆಟ್ ನೆರೆತ [[ಹಿಂದಿ]] ಉಪಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] iwd1pursez34g69zrhdqlkvq0tectg9 0 15171 364383 350130 2026-08-11T11:47:02Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364383 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕೊಂಡ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|speakers={{sigfig|೬೦,೭೦೦|೨}}|date=೨೦೧೧ ಜನಗಣತಿ|states=ಭಾರತ|pronunciation=koɳɖa|ಐಪಿಎ|nativename=కొండ (ತೆಲುಗು ಭಾಷಾ ಲಿಪಿ)|script=ತೆಲುಗು (ಮುಖ್ಯ) ಒಡಿಯಾ (ದ್ವಿತೀಯ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ) ಕೊಂಡ-ಡೋರಾ (ದ್ವಿತೀಯ, ಕೆಲವೆರ್ ಗಳಸುವೆರ್)|fam2=ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ|fam3=ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ|fam4=ಕೊಂಡ-ಕುಯಿ|fam1=[[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]]|iso3=kfc|region=Vizianagaram, Srikulam, East Godavari (Andhra Pradesh), Koraput (Odisha)}} '''ಕೊಂಡ''' ಅತ್ತಂಡ '''ಕುಬಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ '''ಕೊಂಡಾ-ಡೋರಾ''' ಭಾರತೊಡು ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಇಂದೆನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊದ]] ವಿಜಯನಗರಂ, ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ಬುಕ್ಕೊ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಅತ್ತಂದ [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಕೊರಾಪುಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಕೊಂಡ-ಡೋರಾದ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಕೊಂಡ-ಡೋರಾನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ|ತೆಲುಗು]] ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಲೆಡ್ ಬರೆಪುನೆ. ಬಾಸೆದ ಬಳಕೆಗಾದ್ ಸಾತುಪತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀಲು ವಿಸೇಸೊ ಬರವುದ ವ್ಯವಸ್ತೆನ್ ಬುಲೆಪಾದೆರ್. ಆಂಡಲಾ ಈ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಏತ್ ಪರಡ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್‌ಯರ ಗೊತ್ತಾವೊಂದಿದ್ದಿ.<ref>{{Cite web |title=Konda-Dora language and alphabet |url=https://omniglot.com/writing/konda.htm |access-date=2022-10-20 |website=omniglot.com}}</ref> ಮಲ್ಲ ಪಣವು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರದೇಸೊದೊಡ್ಡುಗೆ ಸಾದ್ಯಾಪುನ ಕಾಸ್‍ದ ಒತ್ತಡೊದ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಕೊಂಡದ ಎಚ್ಚದ ಬಾಸಿಕೆರ್ [[ತೆಲುಗು]] ತೆರಿಯೊಂದೆರ್. == ವರ್ಗೀಕರಣೊ == ಕೊಂಡನ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಂದ್ ವಿಬಾಗಿಸದೆರ್. ಅವ್ವೇ ಕುಟುಂಬೊಡ್ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]], [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ|ತೆಲುಗು]] ಉಂಡು. ಕೊಂಡನ್ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಂಬೊದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ]] ಶಾಕೆದ ಸದಸ್ಯೆಂದ್ ವಿಬಾಗಿಸದೆರ್. ಅಯಿತ ನೆರೆಕರೆತ ಮಲ್ಲ ಬಾಸೆ ತೆಲುಗು, ಅಂಚನೆ ನೆರೆತ ಅಲ್ಪಸಂಕ್ಯಾತ ಬಾಸೆಲಾಯಿನ [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ|ಗೊಂಡಿ]], [[ಕುಯಿ ಬಾಸೆ|ಕುಯಿ]], [[ಕುವಿ ಬಾಸೆ|ಕುವಿ]], [[ಪೆಂಗೊ ಬಾಸೆ|ಪೆಂಗೋ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಮಾಂಡ ಬಾಸೆ|ಮಂಡಾ]] ಬಾಸೆಲು ಉಂಡು.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/36407883|title=The Dravidian languages|date=1998|publisher=Routledge|others=Sanford B. Steever|isbn=0415100232|oclc=36407883}}</ref> ಮಾತ ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು [[ಮೂಲ-ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ|ಪ್ರೋಟೋ-ದ್ರಾವಿಡೊದ]] ತೆನ್ಕಾಯಿ ಸಾಕೆಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಶತಮಾನೊಲೆ ಬಿಸಿಇಡ್ದ್ ಬಿನ್ನೊಂದ್ ನಂಬೊಲಿ. ತೆನ್ಕಾಯಿದ ನಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೊದ ಬೇತೆ ಶಾಕೆಲೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ಪೊಸತನೊನು ಪಟ್ಟೊಂಡು. ಆಂಡಲಾ ಕೆಲವು ಹಂತೊಡು, ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ತೆನ್ಕಾಯಿ-ನಡು ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ ನಡುತ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಸಾಕೆಲೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೆರ್. == ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == === ಸ್ವರೊಲು === {| class="wikitable" |+ಸ್ವರೊ <ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.1017/cbo9780511486876|title=The Dravidian Languages|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|date=2003-01-16|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-77111-5|doi=10.1017/cbo9780511486876}}</ref> ! rowspan="2" | ! colspan="2" |ನಾಲಗೆ ಎದುರು ! colspan="2" | ನಡು ! colspan="2" | ನಾಲಗೆ ಪಿರವು |- ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> ! <small>ಹ್ರಸ್ವೊ</small> ! <small>ದೀರ್ಗೊ</small> |- ! ಉನ್ನತೊ | i | iː | | |u | uː |- ! ನಡು |e | eː | | | o | oː |- ! ಅವನತೊ | | |a | aː | | |} ಕೊಂಡಡ್, ಐನ್ ಸ್ವರೊಲು ಬಳಕೆಡುಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ದೀರ್ಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಹ್ರಸ್ವೊ ರೂಪೊಲೆಡ್ ಪತ್ತ್ ಸ್ವರೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಉಂದು ಎಚ್ಚದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಮಾನದಂಡೊ ಆತ್ಂಡ್.<ref name="Krishnamurti">{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.1017/cbo9780511486876|title=The Dravidian Languages|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|date=2003-01-16|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-77111-5|doi=10.1017/cbo9780511486876}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKrishnamurti2003">Krishnamurti, Bhadriraju (16 January 2003). [http://dx.doi.org/10.1017/cbo9780511486876 ''The Dravidian Languages'']. Cambridge University Press. [[Doi (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|doi]]:[[doi:10.1017/cbo9780511486876|10.1017/cbo9780511486876]]. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[ವಿಶೇಷ:ಪುಸ್ತಕ ಮೂಲಗಳು/978-0-521-77111-5|<bdi>978-0-521-77111-5</bdi>]]. [[S2CID (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:62636490 62636490].</cite></ref> === ವ್ಯಂಜನೊಲು === {| class="wikitable" |+ವ್ಯಂಜನೊ <ref name="Krishnamurti"/> ! colspan="2" | ! ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! ತಾಲವ್ಯೊ ! ಕಂಟ್ಯೊ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕೊ |m |n | ɳ | ŋ | |- ! rowspan="2" | ವಿರಾಮೊ ! ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂದಿನ |p | t̪ | ʈ |k | ` |- ! ಅಗೋಷ |b | d̪ | ɖ | ɡ | |- ! rowspan="2" | ಗರ್ಷ ! ಗೋಷ | |s | | |([[:en:Voiceless glottal fricative|h]]) |- ! ಅಗೋಷ | | z | | | |- ! colspan="2" | ಟ್ಯಾಪ್ | | ɾ | ɽ | | |- ! rowspan="2" | ಕಂಪಿತೊ ! ಗೋಷ | | r̥ | | | |- ! ಅಗೋಷ | |[[:en:Voiced alveolar trill|r]] | | | |- ! rowspan="2" | ಅಂದಾಜು ! ನಡು |[[:en:Voiced labial–velar approximant|w]] | | |[[:en:Voiced palatal approximant|j]] | |- ! ಪಾರ್ಶ್ವೊ | |[[:en:Voiced alveolar lateral approximant|l]] | ɭ | | |} ಕೊಂಡಡ್ ವ್ಯಂಜನೊಲು ಕೆಲವು ಎಲ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊ ಇಜಿಂಡಲ ತೆಲುಗುದಂಚಿನ ಬೇತೆ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಸರಿ ಸುಮಾರ್ ಸಾಲ್‌ಡುಂಡು. * ಕೊಂಡಡ್, ತೆಲುಗ್‌ಡ್ ಬಿನ್ನೊದ, ಕಂಠದ್ವಾರೀಯೊಲು /ʔ/ ಬಳಕೆಡುಲ್ಲೊ.<ref name="Krishnamurti"/><ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/836989019|title=Koṇḍa or Kūbi : a Dravidian language ; texts, grammar, and vocabulary|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|date=1969|publisher=Tribal Cultural Research & Training Institute, Govt. of Andhra Pradesh|oclc=836989019}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKrishnamurti1969">Krishnamurti, Bhadriraju (1969). [http://worldcat.org/oclc/836989019 ''Koṇḍa or Kūbi : a Dravidian language ; texts, grammar, and vocabulary'']. Tribal Cultural Research & Training Institute, Govt. of Andhra Pradesh. [[OCLC (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|OCLC]]&nbsp;[https://www.worldcat.org/oclc/836989019 836989019].</cite></ref> * ಕೊಂಡೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಕಂಠದ್ವಾರೀಯ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಅಪ್ರೂಪ ಬುಕ್ಕೊ /r̥/, /ɳ/, ಬುಕ್ಕೊ /ŋ/ ಜತೆಟ್, ಸುರುತ ಜಾಗೆಡ್ ಪುಟ್ಟುಜಿ. ಮಾತ ವ್ಯಂಜನೊಲು ನಡುನಡುಟೆ ಪಂಡ ಸ್ವರೊಲೆ ನಡುಟೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಂಪುಡೆ ಪುಟ್ಟುಂಡು.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/36407883|title=The Dravidian languages|date=1998|publisher=Routledge|others=Sanford B. Steever|isbn=0415100232|oclc=36407883}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.worldcat.org/oclc/36407883 ''The Dravidian languages'']. Sanford B. Steever. Routledge. 1998. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0415100232|<bdi>0415100232</bdi>]]. [[OCLC (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|OCLC]]&nbsp;[https://www.worldcat.org/oclc/36407883 36407883].</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: others ([[:ವರ್ಗ:CS1 ಮುಖ್ಯ: ಇತರರು|link]])</span> </ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:CS1 maint: others]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] dg3hbzydbs47a3zq2544zkafv0v58p2 3 15172 364345 361788 2026-08-11T11:39:25Z ChiK 1136 Automated awarding 364345 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Hariprasad Shetty10}} -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೪೩, ೨೩ ಪೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == March 2024 == ಈರೆಗ್ ವಿಕಿ ಸಂಪಾದನೆಗ್ ಸ್ವಾಗತ. ಈರ್ ಲೇಖನ ಬರೆನಗ heading ಗ್ <nowiki> == example == </nowiki> ಇಂಚ ಬಲಸ್ಲೆ. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೨೦, ೧೫ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೪ (IST) :ಸರಿ ಸರ್. ಅ೦ಚೆನೆ ಮನ್ಫುವೆ.ಲೇಖನೊಡು ದಾಲಾ ತಪ್ಪು ಇತ್ತು೦ಡಾ ಪನ್ಲೆ ಸರ್ ಸರಿ ಮನ್ಪರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮನ್ಪುವೆ. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೨೨, ೨೦ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೪ (IST) ==ಅನುವಾದ ಮಾಲ್ಪುನಗ ಒಂತೆ ತೂದ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ಪುಲೆ.== ಇರೆನ ಮಸ್ತ್ ಲೆಕನ ತೂಯೆ ಪೂರ ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾಲ್ತ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲಾರ್. ಸ್ಪರ್ದೆಗ್ ಬೊಡಾತ್ ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾಲ್ಪುನ ಸರಿ ಅತ್ತ್. ಮಸ್ತ್ ಲೆಕನೊ ಒಂಜೆ ರೀತಿ ತಪ್ಪುಲು ಉಳ್ಳೊ. ಒಂತೆ ಯೋಚನೆ ಮಾಲ್ತ್, ಲೆಕನ ಬರೆಲೆ, ನೇರ ಮೆಷಿನ್ translate ಮಾಲ್ಪುನ ಬೊಡ್ಚಿ.ತುಳುಕ್ಕ್ ಬೊಡಾಯಿನ ಲೆಕ್ಕೊ ಅನುವಾದ ಮಾಲ್ಪುಲೆ. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha Kunchadka|Lokesha Kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha Kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೩೫, ೧೮ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೪ (IST) :ಓಕೆ. ಒಂಜೆ ರೀತಿ ತಪ್ಪು ಲು ಒವು ಪೂರಾ ಲೆಕನಡ್ ಉ೦ಡು ಪ೦ದ್ ಗೊತ್ತಾ೦ಡ ಸಮ ಮನ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮನ್ಪೊಲಿ ಸರ್. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೧೫, ೨೦ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೪ (IST) == Some of your articles were evaluated == Some new submissions were evaluated since last update: * [[ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಲಕ್ಷ್ಮೀ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಕಲ್ಪನಾ ಚಾವ್ಲಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತ್ರಿವೇಣಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಭೂದೇವಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರತಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಶಕುಂತಲಾ ದೇವಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸುಧಾ ಚಂದ್ರನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ನಿರ್ಭಯೋ ನಿಧಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸ್ವಾಹಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರೋಸಾಲಿಂಡ್ ಎಲ್ಸೀ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತ್ರಿಜಟೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಶೋಕ ಸುಂದರಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಕಲ್ಪನಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಕಿರಣ್ ಮಜುಮ್ದಾರ್‌]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಶಬರಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತುಳಸಿ ಗೌಡ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪದ್ಮಾವತಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಛಾಯಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಲ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಶೆಟ್ಟಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ದಿತಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತಸ್ಲೀಮಾ ನಸ್ರೀನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಜಯಲಲಿತಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತಾರೆ (ರಾಮಾಯಣ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪಿ.ಟಿ ಉಷಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರಜನಿ ಶೆಟ್ಟಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ವಿನಯಾ ಪ್ರಸಾದ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಆನಂದಿಬಾಯಿ ಜೋಷಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರೋಹಿಣಿ ಗೋಡ್ಬೋಲೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಇರಾವತಿ ಕರ್ವೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂಧ್ಯಾ ಪೈ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಹೆಲ್ಲಿ ಷಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸತ್ಯ ದೇವತೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಕಿತಾ ರೈನಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಚಾರುಲತಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದಿತಿ ಪಂತ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂತೋಷಿ ಮಾತಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸೋಫಿ ಮೊಲಿನಕ್ಸ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದೃತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಿತಾರಾದೇವಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಜನಾ ಸುಖಾನಿ (ನಟಿ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದಿತಿ ಶರ್ಮಾ(ನಟಿ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂಗೀತಾ ಕಟ್ಟಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ದೀಪಿಕಾ ಚಿಖಲಿಯಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದಿತಿ ಗುಪ್ತಾ (ಲೇಖಕಿ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದಿತಿ ಆರ್ಯ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಜನಾ (ನಟಿ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಲಾನಾ ಕಿಂಗ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂಗೀತಾ ಕುಮಾರಿ ಸಿಂಗ್ ಡಿಯೊ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರಮ್ಯಾ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅನನ್ಯ ಪಾಂಡೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಆಶ್ಲೇ ಗಾರ್ಡ್ನರ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅವಲುಮ್ ಪೆನ್ ತಾನೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಜನಿಬಾಯಿ ಮಲ್ಪೇಕರ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಜಲಿ ಭಾಗವತ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಕದ್ರು ಬೊಕ್ಕ ವಿನತೆ]] (evaluated by ChiK; status = rejected) Please Note that, it was opt-in feature from CampWiz Bot. - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:CampWiz Bot|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೫೬, ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) :ಕದ್ರು ಬೊಕ್ಕ ವಿನತೆ ಬರಹ ದಾಯೆಗ್ ರಿಜೆಕ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಪಾವೊಲಿಯೆ? [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೪, ೨೨ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) ::Thank for your contribution. ::Need to maintain different articles for subject '''A''' and '''B'''. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೦೮, ೨೨ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) :::ಸರಿ. ಸೊಲ್ಮೆಲು ಸರ್ [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೦೦, ೨೪ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) == Congratulations to the Feminism and Folklore Prize Winner! == Dear Winner, We are thrilled to announce that you have been selected as one of the prize winners in the 2024 '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore]]''' Writing Contest! Your contributions have significantly enriched Wikipedia with articles that document the vibrant tapestry of folk cultures and highlight the crucial roles of women within these traditions. As a token of our appreciation, you will receive a gift coupon. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc9Rkv1803Q6DnAc1SLxyYy95KN22GNrGXeA7kNFT-u62MGyg/viewform?usp=sf_link the Winners Google Form]. In the form, kindly provide your details for receiving the gift coupon and share your thoughts about the project. Your dedication and hard work have not only helped bridge the gender gap on Wikipedia but also ensured that the cultural narratives of underrepresented communities are preserved for future generations. We look forward to your continued participation and contributions in the future. Congratulations once again, and thank you for being a vital part of this global initiative! Warm regards, '''The Feminism and Folklore Team''' <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=26890688 --> == The Tuluvas Aati Month Barnstar == <div style="display:flex;flex-direction:row;flex-wrap:wrap;justify-content:center;align-items:center; background: #f7fcfd; border: 1px solid #2b7c85;border-radius: 0.5em;"> <div style="flex:0 0 20%;text-align:center;display:inline-block;margin:0.75em;">[[File:Tuluvas Aati Month Barnstar.svg|150px|link=]]</div> <div style="flex:1 0 300px; max-width: 100%; text-align:justify; vertical-align:middle;display:inline-block;margin:0.75em"> <span style="font-family: Castellar, sans serif; font-size: 15pt; color:#267b83;">Tuluvas Aati Month Barnstar</span><br>Dear {{ROOTPAGENAME}}, Thank you for being a part of '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' We truly appreciate your dedication to the Wikimedia movement and your efforts in promoting and celebrating our culture. We are grateful of your dedication to Wikimedia movement and hope you join us next year! :Wish you all the best!<br><br> Best regards,<br>'''Tuluvas Aati Month Team'''<br> </div></div> {{clear}} <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=27681469 --> == Congratulations to the Tuluvas Aati Month Prize Winner! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg|center|500px]] Dear Wikimedian, We want to extend our heartfelt thanks for your exceptional contributions to the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' writing competition. Your commitment has significantly helped bridge cultures on Wikipedia, and we appreciate the time and effort you've dedicated. To express our gratitude, you will receive a gift card. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form] on or before November 10th, 2024. In the form, kindly provide your details for receiving the gift card and share your thoughts about the project. Thank you for being an integral part of our mission to celebrate and preserve culture and folklore on Wikipedia. Best regards, <br > '''Tuluvas Aati Month Team''' </div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=27683933 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ banner.svg|750px|center|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025]]<div style="padding:2em; background:#F6F6F6"> '''[[ವಿಕಿಮೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025|ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ 2025]]''' ಪನ್ಪಿನವು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ವರ್ಸೊಡೊರ ಫೆಬ್ರವರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಚ್‌ಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವುದ ಪಂತೊ ಅತುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಜಾನಪದೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ್ ಜಾನಪದೊಟ್ಟು ದಾಕಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಯೋಜನೆ ಪಟ ಪಾಡುನ ಅಬಿಯಾನವಾದ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾತ್ಂಡ್ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊಡುಪ್ಪುನ ಜಾನಪದೊ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನ್ ದಾಕಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ದೆರ್. </div></div> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೦:೧೧, ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ChiK/list&oldid=28162174 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div></div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28737105 --> == Invitation: Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026 == <div style="margin: 1em auto; padding: 15px; border: 2px solid #4b0082; border-radius: 15px; background-color: #fdfaf5; box-shadow: 5px 5px 15px rgba(0,0,0,0.1); max-width: 100%;"> <div style="text-align: center; margin-bottom: 20px;"> <span style="font-size: 160%; font-weight: bold; color: #cc5500; text-shadow: 1px 1px 2px #ddd;">✨ Karavali Wikimedians @ Mangaluru Lit Fest 2026 ✨</span><br> <span style="font-size: 120%; color: #4b0082; font-weight: bold;">Celebrating 10th Years of Tulu Wikipedia & 25th Years of Wikipedia</span></div> Dear Wikimedians, Warm greetings from '''Karavali Wikimedians User Group'''! 🌟 We are thrilled to invite you to the '''[[:m:Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026|8th Edition of the Mangaluru Literature Festival (#MlrLitFest)]]'''. This year is a historic milestone as we kick-start the '''[[:m:Tulu Wikipedia 10th Anniversary|10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]'''! <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 10px; width: 100%; background: transparent;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #cc5500; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📅 '''When:'''</span><br> '''10th & 11th January 2026''' <br><br> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📍 '''Where:'''</span><br> '''Dr. TMA Pai International Convention Centre, Mangaluru''' </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #2e8b57; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #2e8b57;">🚀 '''The Wiki Stall:'''</span><br> Visit our stall to see our work in language documentation and cultural preservation. We need your energy to help manage and showcase our projects! </div></div> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f3eafb; border-left: 10px solid #4b0082; border-radius: 5px;"> <span style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #202122;">📌 Special Community Meetup</span><br> '''Date:''' 11th January 2026 (Day 2)<br> '''Time:''' 11:00 AM (Followed by Lunch 🍛)<br> '''Agenda:''' '''''Future roadmaps, upcoming projects, Community health and capacity building.''''' </div> <br> * We warmly invite all community members to attend both days of the festival, and we strongly encourage you not to miss the second day’s meetup, which will be an important space for collective reflection and future planning. We look forward to your presence, participation, and support in making this celebration and gathering meaningful and successful. '''Warm regards,'''<br/> <span style="color: #4b0082; font-weight: bold;">President and Secretary</span><br/>Karavali Wikimedians User Group, Mangaluru</div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list/MlrLitFest&oldid=29873017 --> == Wikimedian's Group of Mainland China wishes you a Happy New Year! == <div class="nomobile"><div style="position:relative; width:600px; height:800px;"> {| style="background-color:#F9EBDA; background-image:linear-gradient(131deg, transparent 64%, #E8D3BA 64%, #E8D3BA 66%, #F0DDC5 66%, #F0DDC5 100%); border:8px solid #7D1506; border-radius:8px; padding:0px; width:100%; height:100%; position:absolute; top:0; left:0; box-shadow:2px 2px 15px rgba(125, 21, 6, 0.2); box-sizing:border-box;" | style="vertical-align:middle; padding:10px; position:relative; height:100%;" |<span style="position:absolute; top:50%;left:50%;transform:translate(-50%,-50%); opacity:0.1; pointer-events:none; z-index:0;">[[File:丙午新年标志.svg|400px|link=]]</span><span style="position:absolute; top:15px; left:25px; color:#7D1506; font-weight:bold; font-size:2.6em; text-shadow:1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);">Happy Chinese New Year!</span><br><div style="position:absolute; top:100px; left:25px; right:25px; color:#333333; font-weight:400; font-size:1.3em; line-height:1.5; z-index:1;">'''Dear Hariprasad Shetty10'''：<br><br>As the Year of Snake glides into the shadow, <br>the noble Steed of Horse year gallops toward the dawn. <br><br>With a fluid quill, your masterful edits have woven the rich tapestry of the winter past; <br>Now, the heraldic horse steps forth, its joyful call echoing the vibrant promise of spring. <br><br>Thank you for {{fontcolor|#333333|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್_ಮಂತ್_ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್|text=illuminating Wikipedia with such festive warmth}} at the turn of the year. <br><br>May this Chinese New Year bestow upon you enduring health and untroubled peace. <br>May you take the reins of your grandest ambitions, and may your endeavors enjoy unbridled success!<br><br><div style="text-align:right; margin-top:8px;">''Your sincerely, <br>{{fontcolor|#333333|link=m:WMGMC|text=Wikimedian's Group of Mainland China}}''</div></div> |} </div></div>{{If mobile |tag=div |1=<div style="box-sizing:border-box; width:100%; max-width:560px; margin:0 auto; background-color:#F9EBDA; background-image:linear-gradient(131deg, transparent 64%, #E8D3BA 64%, #E8D3BA 66%, #F0DDC5 66%, #F0DDC5 100%); border:8px solid #7D1506; border-radius:8px; padding:14px; box-shadow:2px 2px 15px rgba(125, 21, 6, 0.2);"> <div style="text-align:center; margin-bottom:12px;"> <span style="color:#7D1506; font-family:'LiSu', 'STXingkai', 'KaiTi', serif; font-weight:bold; font-size:2.2em; text-shadow:1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);">Happy Chinese New Year!</span> </div> <div style="display:flex; align-items:center; gap:12px;"> <div style="flex:1 1 auto; font-size:14px; line-height:1.8; color:#333333; "> <div><big>'''Dear Hariprasad Shetty10：'''</big></div><br> <div>As the Year of Snake glides into the shadow, <br>the noble Steed of Horse year gallops toward the dawn. <br><br>With a fluid quill, your masterful edits have woven the rich tapestry of the winter past; <br>Now, the heraldic horse steps forth, its joyful call echoing the vibrant promise of spring. <br><br>Thank you for {{fontcolor|#333333|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್_ಮಂತ್_ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್|text=illuminating Wikipedia with such festive warmth}} at the turn of the year. <br><br>May this Chinese New Year bestow upon you enduring health and untroubled peace. <br>May you take the reins of your grandest ambitions, and may your endeavors enjoy unbridled success!</div> </div> <div style="flex:0 0 auto;"><span style="display:block; opacity:0.9;">[[File:丙午新年标志.svg|150px|link=]]</span></div> </div> <div style="text-align:right; margin-top:8px; font-size:14px">''Your sincerely, <br>{{fontcolor|#333333|link=m:WMGMC|text=Wikimedian's Group of Mainland China}}''</div> </div> </div> }} —[[ಬಳಕೆದಾರೆ:FradonStar|FradonStar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:FradonStar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೦೪, ೧೭ ಪೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026ದ ಪುಗರ್ತೆ == <div lang="tcy" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid maroon; background-color: #FAFAD2; color: #202122; padding: 1em; text-align: left;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo-tcy.svg | 350px | right]] '''ನಮಸ್ಕಾರ {{ROOTPAGENAME}}''',<br/> [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026|ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026]] ಗ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಧನ್ಯವಾದೊಲು!<br/> ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಜಾನಪದೊಡು ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಬರೆಯೆರೆ ನಿಕ್ಲೆನ ಅವಿಶ್ರಾಂತ ಪ್ರಯತ್ನೊಗು ಎಂಕುಲು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಲಿಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂತರೊನು ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿಕ್ಲೆನ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು, ಸಮರ್ಪಣೆಡ್ದ್ ಎಂಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯೊಂದುಲ್ಲ. ಈರ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಲಾ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೊಡು ಪಂದ್ ಎಂಕುಲು ಆಸೆ ಮಲ್ಪುವ! ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ್,<br/> '''ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026 - ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟನೆ ತಂಡ''' </div></div> <!-- Message sent by User:ChiK@tcywiki using the list at https://tcy.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B3%80%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF:%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8A_%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%8A_%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B3%8A_2026/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%A6%E0%B3%86%E0%B2%A4%E0%B3%8A%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%81/list&oldid=357914 --> == Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) == '''Namaskara!''' You are cordially invited to the upcoming online meeting of the Karavali Wikimedians User Group. We will be discussing key projects, including the 10th-anniversary celebrations for Tulu Wikipedia and our cultural heritage campaigns. '''Meeting Details:''' <br/> 📅 Date: Thursday, 23 April 2026 <br/> ⏰ Time: 07:30 PM (IST) <br/> 📍 Venue: Google Meet (Online) <br/> 🔗 Meeting Link: https://meet.google.com/xgs-fodf-ouy '''Agenda:''' <br/> Wiki Loves Tuluvas: Living and Cultural Heritage campaign. <br/> Tulu Wikipedia 10th Anniversary: Planning the milestone celebration. <br/> In-person Meeting: Scheduling our next physical gathering. <br/> GLAM Activity: Updates on gallery and library collaborations. <br/> Open Discussion: Other community matters. Your participation and ideas are vital to the growth of our community. See you there... '''More:''' <br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Meetups/Online_Meetup_23_April_2026 '''On behalf''', <br/> Karavali Wikimedians <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list&oldid=30440036 --> == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ೧೦ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರೆವು ಪಂತೊಗು ಲೆಪ್ಪೋಲೆ! == {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | '''ನಮಸ್ಕಾರ!''' 🙏 ನಮ್ಮ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುರು ಆದ್ ಇತ್ತೆ ಪತ್ತ್ ವರ್ಷದ ಸಂಭ್ರಮೋಡುಂಡು. ಈ ಎಡ್ಡೆ ಲೇಸ್‌ದ ನೆನಪುಗಾದ್, ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ಗೇ ತೆರಿಪಾಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ '''ಲೇಖನ ಬರೆಪುನ ಪಂತೊನು''' ದೀಡುಂಡು. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ತ ಆಯಿನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು! === 📅 ಪಂತೊದ ದಿನೊಕ್ಕುಲು === * '''ಸುರು ಆಪುನ ದಿನ:''' ಜೂನ್ ೫, ೨೦೨೬ (00:00 UTC) * '''ಮುಗಿಯುನಾ ದಿನ:''' ಆಗಸ್ಟ್ ೪, ೨೦೨೬ (11:59 UTC) === 📝 ಪಂತೊದ ನಿಯಮೊಲು === # '''ವಿಷಯ:''' ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗಾತ್ರ:''' ಪೊಸ ಲೇಖನ ಅತ್ತಂಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಖನ ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡಲಾ '''೩೦೦ ಪದೊಕುಲು''' (ಅತ್ತಂಡ ೩,೦೦೦ ಬೈಟ್ಸ್) ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗುಣಮಟ್ಟ:''' ಸ್ವಂತ ಬರೆತಿನ ಇಪ್ಪೊಡು (Copy-paste ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಷಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟ್ ಮಲ್ದಿನ ಲೇಖನೊಲು ಬಲ್ಲಿ). ಸರಿಯಾಯಿನ ಆಧಾರ/ಲಿಂಕ್ ದೀಡೊಡು. === 🏆 ಬೊಮ್ಮನೊಲು === * ವಿಶೇಷ ಬಹುಮಾನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಲು ಉಂಡು! (ವಿವರೊಲು ಬೇಗನೇ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು). ---- 📢 '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯರೆ ಈ ಪುಟೊಗು ಬಲೆ:''' [[tcy:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ]] ನಿಕ್ಲೆನ ಅಕ್ಷರೊಲು ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಬಲ ಕೊರಡ್. ಬಲೆ, ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಬಂಗಾರ ಮಲ್ಪುಗ! |} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೪೮, ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tulu_Wikipedia_10th_Anniversary/delivery_list&oldid=30611683 --> == Wikipedia Asian Month 2025 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|500px]] [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=30642887 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> First dadnyk8ah3d2rwxzhxdog9kxtgsge1k 364361 364345 2026-08-11T11:43:04Z ChiK 1136 Reverted edit by [[Special:Contributions/ChiK|ChiK]] ([[User talk:ChiK|talk]]) to last revision by [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] 361788 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Hariprasad Shetty10}} -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೪೩, ೨೩ ಪೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == March 2024 == ಈರೆಗ್ ವಿಕಿ ಸಂಪಾದನೆಗ್ ಸ್ವಾಗತ. ಈರ್ ಲೇಖನ ಬರೆನಗ heading ಗ್ <nowiki> == example == </nowiki> ಇಂಚ ಬಲಸ್ಲೆ. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೨೦, ೧೫ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೪ (IST) :ಸರಿ ಸರ್. ಅ೦ಚೆನೆ ಮನ್ಫುವೆ.ಲೇಖನೊಡು ದಾಲಾ ತಪ್ಪು ಇತ್ತು೦ಡಾ ಪನ್ಲೆ ಸರ್ ಸರಿ ಮನ್ಪರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮನ್ಪುವೆ. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೨೨, ೨೦ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೪ (IST) ==ಅನುವಾದ ಮಾಲ್ಪುನಗ ಒಂತೆ ತೂದ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ಪುಲೆ.== ಇರೆನ ಮಸ್ತ್ ಲೆಕನ ತೂಯೆ ಪೂರ ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾಲ್ತ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲಾರ್. ಸ್ಪರ್ದೆಗ್ ಬೊಡಾತ್ ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಮಾಲ್ಪುನ ಸರಿ ಅತ್ತ್. ಮಸ್ತ್ ಲೆಕನೊ ಒಂಜೆ ರೀತಿ ತಪ್ಪುಲು ಉಳ್ಳೊ. ಒಂತೆ ಯೋಚನೆ ಮಾಲ್ತ್, ಲೆಕನ ಬರೆಲೆ, ನೇರ ಮೆಷಿನ್ translate ಮಾಲ್ಪುನ ಬೊಡ್ಚಿ.ತುಳುಕ್ಕ್ ಬೊಡಾಯಿನ ಲೆಕ್ಕೊ ಅನುವಾದ ಮಾಲ್ಪುಲೆ. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Lokesha Kunchadka|Lokesha Kunchadka]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Lokesha Kunchadka|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೨:೩೫, ೧೮ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೪ (IST) :ಓಕೆ. ಒಂಜೆ ರೀತಿ ತಪ್ಪು ಲು ಒವು ಪೂರಾ ಲೆಕನಡ್ ಉ೦ಡು ಪ೦ದ್ ಗೊತ್ತಾ೦ಡ ಸಮ ಮನ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮನ್ಪೊಲಿ ಸರ್. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೧೫, ೨೦ ಮಾರ್ಚಿ ೨೦೨೪ (IST) == Some of your articles were evaluated == Some new submissions were evaluated since last update: * [[ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಲಕ್ಷ್ಮೀ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಕಲ್ಪನಾ ಚಾವ್ಲಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತ್ರಿವೇಣಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಭೂದೇವಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರತಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಶಕುಂತಲಾ ದೇವಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸುಧಾ ಚಂದ್ರನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ನಿರ್ಭಯೋ ನಿಧಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸ್ವಾಹಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರೋಸಾಲಿಂಡ್ ಎಲ್ಸೀ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತ್ರಿಜಟೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಶೋಕ ಸುಂದರಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಕಲ್ಪನಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಕಿರಣ್ ಮಜುಮ್ದಾರ್‌]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಶಬರಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತುಳಸಿ ಗೌಡ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪದ್ಮಾವತಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಛಾಯಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಲ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಶೆಟ್ಟಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ದಿತಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತಸ್ಲೀಮಾ ನಸ್ರೀನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಜಯಲಲಿತಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ತಾರೆ (ರಾಮಾಯಣ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪಿ.ಟಿ ಉಷಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರಜನಿ ಶೆಟ್ಟಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ವಿನಯಾ ಪ್ರಸಾದ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಆನಂದಿಬಾಯಿ ಜೋಷಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರೋಹಿಣಿ ಗೋಡ್ಬೋಲೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಇರಾವತಿ ಕರ್ವೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸಿನ್ಹಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂಧ್ಯಾ ಪೈ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಹೆಲ್ಲಿ ಷಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸತ್ಯ ದೇವತೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಕಿತಾ ರೈನಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಚಾರುಲತಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದಿತಿ ಪಂತ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂತೋಷಿ ಮಾತಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸೋಫಿ ಮೊಲಿನಕ್ಸ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದೃತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಿತಾರಾದೇವಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಜನಾ ಸುಖಾನಿ (ನಟಿ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದಿತಿ ಶರ್ಮಾ(ನಟಿ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂಚಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂಗೀತಾ ಕಟ್ಟಿ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ದೀಪಿಕಾ ಚಿಖಲಿಯಾ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದಿತಿ ಗುಪ್ತಾ (ಲೇಖಕಿ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅದಿತಿ ಆರ್ಯ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಜನಾ (ನಟಿ)]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಲಾನಾ ಕಿಂಗ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಸಂಗೀತಾ ಕುಮಾರಿ ಸಿಂಗ್ ಡಿಯೊ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ರಮ್ಯಾ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅನನ್ಯ ಪಾಂಡೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಆಶ್ಲೇ ಗಾರ್ಡ್ನರ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅವಲುಮ್ ಪೆನ್ ತಾನೆ]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಜನಿಬಾಯಿ ಮಲ್ಪೇಕರ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಅಂಜಲಿ ಭಾಗವತ್]] (evaluated by ChiK; status = approved) * [[ಕದ್ರು ಬೊಕ್ಕ ವಿನತೆ]] (evaluated by ChiK; status = rejected) Please Note that, it was opt-in feature from CampWiz Bot. - [[ಬಳಕೆದಾರೆ:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:CampWiz Bot|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೩:೫೬, ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) :ಕದ್ರು ಬೊಕ್ಕ ವಿನತೆ ಬರಹ ದಾಯೆಗ್ ರಿಜೆಕ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಪಾವೊಲಿಯೆ? [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೫:೪೪, ೨೨ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) ::Thank for your contribution. ::Need to maintain different articles for subject '''A''' and '''B'''. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೦೮, ೨೨ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) :::ಸರಿ. ಸೊಲ್ಮೆಲು ಸರ್ [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೦೦, ೨೪ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) == Congratulations to the Feminism and Folklore Prize Winner! == Dear Winner, We are thrilled to announce that you have been selected as one of the prize winners in the 2024 '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore]]''' Writing Contest! Your contributions have significantly enriched Wikipedia with articles that document the vibrant tapestry of folk cultures and highlight the crucial roles of women within these traditions. As a token of our appreciation, you will receive a gift coupon. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc9Rkv1803Q6DnAc1SLxyYy95KN22GNrGXeA7kNFT-u62MGyg/viewform?usp=sf_link the Winners Google Form]. In the form, kindly provide your details for receiving the gift coupon and share your thoughts about the project. Your dedication and hard work have not only helped bridge the gender gap on Wikipedia but also ensured that the cultural narratives of underrepresented communities are preserved for future generations. We look forward to your continued participation and contributions in the future. Congratulations once again, and thank you for being a vital part of this global initiative! Warm regards, '''The Feminism and Folklore Team''' <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=26890688 --> == The Tuluvas Aati Month Barnstar == <div style="display:flex;flex-direction:row;flex-wrap:wrap;justify-content:center;align-items:center; background: #f7fcfd; border: 1px solid #2b7c85;border-radius: 0.5em;"> <div style="flex:0 0 20%;text-align:center;display:inline-block;margin:0.75em;">[[File:Tuluvas Aati Month Barnstar.svg|150px|link=]]</div> <div style="flex:1 0 300px; max-width: 100%; text-align:justify; vertical-align:middle;display:inline-block;margin:0.75em"> <span style="font-family: Castellar, sans serif; font-size: 15pt; color:#267b83;">Tuluvas Aati Month Barnstar</span><br>Dear {{ROOTPAGENAME}}, Thank you for being a part of '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' We truly appreciate your dedication to the Wikimedia movement and your efforts in promoting and celebrating our culture. We are grateful of your dedication to Wikimedia movement and hope you join us next year! :Wish you all the best!<br><br> Best regards,<br>'''Tuluvas Aati Month Team'''<br> </div></div> {{clear}} <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=27681469 --> == Congratulations to the Tuluvas Aati Month Prize Winner! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg|center|500px]] Dear Wikimedian, We want to extend our heartfelt thanks for your exceptional contributions to the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' writing competition. Your commitment has significantly helped bridge cultures on Wikipedia, and we appreciate the time and effort you've dedicated. To express our gratitude, you will receive a gift card. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form] on or before November 10th, 2024. In the form, kindly provide your details for receiving the gift card and share your thoughts about the project. Thank you for being an integral part of our mission to celebrate and preserve culture and folklore on Wikipedia. Best regards, <br > '''Tuluvas Aati Month Team''' </div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=27683933 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ banner.svg|750px|center|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025]]<div style="padding:2em; background:#F6F6F6"> '''[[ವಿಕಿಮೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025|ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ 2025]]''' ಪನ್ಪಿನವು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ವರ್ಸೊಡೊರ ಫೆಬ್ರವರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಚ್‌ಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವುದ ಪಂತೊ ಅತುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ಜಾನಪದೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ್ ಜಾನಪದೊಟ್ಟು ದಾಕಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಯೋಜನೆ ಪಟ ಪಾಡುನ ಅಬಿಯಾನವಾದ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾತ್ಂಡ್ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊಡುಪ್ಪುನ ಜಾನಪದೊ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನ್ ದಾಕಲೆ ಮಲ್ಪರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಡ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ದೆರ್. </div></div> [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೦:೧೧, ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ChiK/list&oldid=28162174 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div></div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28737105 --> == Invitation: Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026 == <div style="margin: 1em auto; padding: 15px; border: 2px solid #4b0082; border-radius: 15px; background-color: #fdfaf5; box-shadow: 5px 5px 15px rgba(0,0,0,0.1); max-width: 100%;"> <div style="text-align: center; margin-bottom: 20px;"> <span style="font-size: 160%; font-weight: bold; color: #cc5500; text-shadow: 1px 1px 2px #ddd;">✨ Karavali Wikimedians @ Mangaluru Lit Fest 2026 ✨</span><br> <span style="font-size: 120%; color: #4b0082; font-weight: bold;">Celebrating 10th Years of Tulu Wikipedia & 25th Years of Wikipedia</span></div> Dear Wikimedians, Warm greetings from '''Karavali Wikimedians User Group'''! 🌟 We are thrilled to invite you to the '''[[:m:Karavali Wikimedians Stall & Community Meetup at Mangaluru Lit Fest 2026|8th Edition of the Mangaluru Literature Festival (#MlrLitFest)]]'''. This year is a historic milestone as we kick-start the '''[[:m:Tulu Wikipedia 10th Anniversary|10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]'''! <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 10px; width: 100%; background: transparent;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #cc5500; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📅 '''When:'''</span><br> '''10th & 11th January 2026''' <br><br> <span style="font-size: 110%; color: #cc5500;">📍 '''Where:'''</span><br> '''Dr. TMA Pai International Convention Centre, Mangaluru''' </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px; padding: 10px; border: 1px dashed #2e8b57; border-radius: 10px; background: #ffffff; box-sizing: border-box;"> <span style="font-size: 110%; color: #2e8b57;">🚀 '''The Wiki Stall:'''</span><br> Visit our stall to see our work in language documentation and cultural preservation. We need your energy to help manage and showcase our projects! </div></div> <div style="margin-top: 20px; padding: 15px; background-color: #f3eafb; border-left: 10px solid #4b0082; border-radius: 5px;"> <span style="font-size: 130%; font-weight: bold; color: #202122;">📌 Special Community Meetup</span><br> '''Date:''' 11th January 2026 (Day 2)<br> '''Time:''' 11:00 AM (Followed by Lunch 🍛)<br> '''Agenda:''' '''''Future roadmaps, upcoming projects, Community health and capacity building.''''' </div> <br> * We warmly invite all community members to attend both days of the festival, and we strongly encourage you not to miss the second day’s meetup, which will be an important space for collective reflection and future planning. We look forward to your presence, participation, and support in making this celebration and gathering meaningful and successful. '''Warm regards,'''<br/> <span style="color: #4b0082; font-weight: bold;">President and Secretary</span><br/>Karavali Wikimedians User Group, Mangaluru</div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list/MlrLitFest&oldid=29873017 --> == Wikimedian's Group of Mainland China wishes you a Happy New Year! == <div class="nomobile"><div style="position:relative; width:600px; height:800px;"> {| style="background-color:#F9EBDA; background-image:linear-gradient(131deg, transparent 64%, #E8D3BA 64%, #E8D3BA 66%, #F0DDC5 66%, #F0DDC5 100%); border:8px solid #7D1506; border-radius:8px; padding:0px; width:100%; height:100%; position:absolute; top:0; left:0; box-shadow:2px 2px 15px rgba(125, 21, 6, 0.2); box-sizing:border-box;" | style="vertical-align:middle; padding:10px; position:relative; height:100%;" |<span style="position:absolute; top:50%;left:50%;transform:translate(-50%,-50%); opacity:0.1; pointer-events:none; z-index:0;">[[File:丙午新年标志.svg|400px|link=]]</span><span style="position:absolute; top:15px; left:25px; color:#7D1506; font-weight:bold; font-size:2.6em; text-shadow:1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);">Happy Chinese New Year!</span><br><div style="position:absolute; top:100px; left:25px; right:25px; color:#333333; font-weight:400; font-size:1.3em; line-height:1.5; z-index:1;">'''Dear Hariprasad Shetty10'''：<br><br>As the Year of Snake glides into the shadow, <br>the noble Steed of Horse year gallops toward the dawn. <br><br>With a fluid quill, your masterful edits have woven the rich tapestry of the winter past; <br>Now, the heraldic horse steps forth, its joyful call echoing the vibrant promise of spring. <br><br>Thank you for {{fontcolor|#333333|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್_ಮಂತ್_ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್|text=illuminating Wikipedia with such festive warmth}} at the turn of the year. <br><br>May this Chinese New Year bestow upon you enduring health and untroubled peace. <br>May you take the reins of your grandest ambitions, and may your endeavors enjoy unbridled success!<br><br><div style="text-align:right; margin-top:8px;">''Your sincerely, <br>{{fontcolor|#333333|link=m:WMGMC|text=Wikimedian's Group of Mainland China}}''</div></div> |} </div></div>{{If mobile |tag=div |1=<div style="box-sizing:border-box; width:100%; max-width:560px; margin:0 auto; background-color:#F9EBDA; background-image:linear-gradient(131deg, transparent 64%, #E8D3BA 64%, #E8D3BA 66%, #F0DDC5 66%, #F0DDC5 100%); border:8px solid #7D1506; border-radius:8px; padding:14px; box-shadow:2px 2px 15px rgba(125, 21, 6, 0.2);"> <div style="text-align:center; margin-bottom:12px;"> <span style="color:#7D1506; font-family:'LiSu', 'STXingkai', 'KaiTi', serif; font-weight:bold; font-size:2.2em; text-shadow:1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);">Happy Chinese New Year!</span> </div> <div style="display:flex; align-items:center; gap:12px;"> <div style="flex:1 1 auto; font-size:14px; line-height:1.8; color:#333333; "> <div><big>'''Dear Hariprasad Shetty10：'''</big></div><br> <div>As the Year of Snake glides into the shadow, <br>the noble Steed of Horse year gallops toward the dawn. <br><br>With a fluid quill, your masterful edits have woven the rich tapestry of the winter past; <br>Now, the heraldic horse steps forth, its joyful call echoing the vibrant promise of spring. <br><br>Thank you for {{fontcolor|#333333|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್_ಮಂತ್_ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್|text=illuminating Wikipedia with such festive warmth}} at the turn of the year. <br><br>May this Chinese New Year bestow upon you enduring health and untroubled peace. <br>May you take the reins of your grandest ambitions, and may your endeavors enjoy unbridled success!</div> </div> <div style="flex:0 0 auto;"><span style="display:block; opacity:0.9;">[[File:丙午新年标志.svg|150px|link=]]</span></div> </div> <div style="text-align:right; margin-top:8px; font-size:14px">''Your sincerely, <br>{{fontcolor|#333333|link=m:WMGMC|text=Wikimedian's Group of Mainland China}}''</div> </div> </div> }} —[[ಬಳಕೆದಾರೆ:FradonStar|FradonStar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:FradonStar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೯:೦೪, ೧೭ ಪೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026ದ ಪುಗರ್ತೆ == <div lang="tcy" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid maroon; background-color: #FAFAD2; color: #202122; padding: 1em; text-align: left;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo-tcy.svg | 350px | right]] '''ನಮಸ್ಕಾರ {{ROOTPAGENAME}}''',<br/> [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026|ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026]] ಗ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಧನ್ಯವಾದೊಲು!<br/> ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಜಾನಪದೊಡು ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಬರೆಯೆರೆ ನಿಕ್ಲೆನ ಅವಿಶ್ರಾಂತ ಪ್ರಯತ್ನೊಗು ಎಂಕುಲು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಲಿಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂತರೊನು ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿಕ್ಲೆನ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು, ಸಮರ್ಪಣೆಡ್ದ್ ಎಂಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯೊಂದುಲ್ಲ. ಈರ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಲಾ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೊಡು ಪಂದ್ ಎಂಕುಲು ಆಸೆ ಮಲ್ಪುವ! ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ್,<br/> '''ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026 - ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟನೆ ತಂಡ''' </div></div> <!-- Message sent by User:ChiK@tcywiki using the list at https://tcy.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B3%80%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF:%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8A_%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%8A_%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B3%8A_2026/%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%8D_%E0%B2%A6%E0%B3%86%E0%B2%A4%E0%B3%8A%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B2%E0%B3%81/list&oldid=357914 --> == Meeting Invitation: Karavali Wikimedians User Group (KWUG) == '''Namaskara!''' You are cordially invited to the upcoming online meeting of the Karavali Wikimedians User Group. We will be discussing key projects, including the 10th-anniversary celebrations for Tulu Wikipedia and our cultural heritage campaigns. '''Meeting Details:''' <br/> 📅 Date: Thursday, 23 April 2026 <br/> ⏰ Time: 07:30 PM (IST) <br/> 📍 Venue: Google Meet (Online) <br/> 🔗 Meeting Link: https://meet.google.com/xgs-fodf-ouy '''Agenda:''' <br/> Wiki Loves Tuluvas: Living and Cultural Heritage campaign. <br/> Tulu Wikipedia 10th Anniversary: Planning the milestone celebration. <br/> In-person Meeting: Scheduling our next physical gathering. <br/> GLAM Activity: Updates on gallery and library collaborations. <br/> Open Discussion: Other community matters. Your participation and ideas are vital to the growth of our community. See you there... '''More:''' <br/> https://meta.wikimedia.org/wiki/Karavali_Wikimedians/Meetups/Online_Meetup_23_April_2026 '''On behalf''', <br/> Karavali Wikimedians <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Karavali_Wikimedians/Events/delivery_list&oldid=30440036 --> == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ೧೦ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರೆವು ಪಂತೊಗು ಲೆಪ್ಪೋಲೆ! == {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | '''ನಮಸ್ಕಾರ!''' 🙏 ನಮ್ಮ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುರು ಆದ್ ಇತ್ತೆ ಪತ್ತ್ ವರ್ಷದ ಸಂಭ್ರಮೋಡುಂಡು. ಈ ಎಡ್ಡೆ ಲೇಸ್‌ದ ನೆನಪುಗಾದ್, ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ಗೇ ತೆರಿಪಾಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ '''ಲೇಖನ ಬರೆಪುನ ಪಂತೊನು''' ದೀಡುಂಡು. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ತ ಆಯಿನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು! === 📅 ಪಂತೊದ ದಿನೊಕ್ಕುಲು === * '''ಸುರು ಆಪುನ ದಿನ:''' ಜೂನ್ ೫, ೨೦೨೬ (00:00 UTC) * '''ಮುಗಿಯುನಾ ದಿನ:''' ಆಗಸ್ಟ್ ೪, ೨೦೨೬ (11:59 UTC) === 📝 ಪಂತೊದ ನಿಯಮೊಲು === # '''ವಿಷಯ:''' ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗಾತ್ರ:''' ಪೊಸ ಲೇಖನ ಅತ್ತಂಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಖನ ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡಲಾ '''೩೦೦ ಪದೊಕುಲು''' (ಅತ್ತಂಡ ೩,೦೦೦ ಬೈಟ್ಸ್) ಇಪ್ಪೊಡು. # '''ಗುಣಮಟ್ಟ:''' ಸ್ವಂತ ಬರೆತಿನ ಇಪ್ಪೊಡು (Copy-paste ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಷಿನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಟ್ ಮಲ್ದಿನ ಲೇಖನೊಲು ಬಲ್ಲಿ). ಸರಿಯಾಯಿನ ಆಧಾರ/ಲಿಂಕ್ ದೀಡೊಡು. === 🏆 ಬೊಮ್ಮನೊಲು === * ವಿಶೇಷ ಬಹುಮಾನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಲು ಉಂಡು! (ವಿವರೊಲು ಬೇಗನೇ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು). ---- 📢 '''ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯರೆ ಈ ಪುಟೊಗು ಬಲೆ:''' [[tcy:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆದ ಬರವು ಪಂತೊ]] ನಿಕ್ಲೆನ ಅಕ್ಷರೊಲು ನಮ್ಮ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಬಲ ಕೊರಡ್. ಬಲೆ, ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಬಂಗಾರ ಮಲ್ಪುಗ! |} [[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೯:೪೮, ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tulu_Wikipedia_10th_Anniversary/delivery_list&oldid=30611683 --> == Wikipedia Asian Month 2025 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|500px]] [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=30642887 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MediaWiki message delivery|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> l53ksvm3e1e2j68ednfb0mvuya97ewj 0 15194 364440 281941 2026-08-11T11:55:56Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364440 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಬ್ರಾಹುಯಿ |nativename=<big>{{lang|brh|{{nq|براہوئی}}}}</big> |region=[[ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್]] |states=[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]|map=Dravidian map.svg |pronunciation= |speakers=ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ೨,೬೪೦,೦೦೦ (ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆದಾರರು ೨,೮೬೪,೪೦೦)|date=೧೯೮೦-೨೦೧೭ ಜನಗಣತಿ |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=[[ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಗಳು|ಉತ್ತರ]] |script=[[ಪರ್ಷಿಯನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ|ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]] [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ]]|iso3=brh |image=File:Brahui language.png |agency=ಬ್ರಾಹುಯಿ ಇಲಾಖೆ, [[ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] }} '''ಬ್ರಾಹುಯಿ'''<ref>{{Citation|publisher=Brahui Language Board, University of Balochistan|place=Quetta|url=https://sites.google.com/site/brahuilb/home|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230103173656/https://sites.google.com/site/brahuilb/home|title=Bráhuí Báşágal|date=April 2009|access-date=2023-10-05|archivedate=2023-01-03}}</ref> (/brəˈhuːi / brə- brə- -ee ; Brahui; ಬ್ರಾಹ್ವಿ ಅತ್ತಂಡ ಬ್ರೋಹಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಕೆಲವು ಬ್ರಾಹುಯಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>{{cite web|title=ಕೊರಗ ಬಾಸೆ -ಬ್ರಾಹುಯಿ ಬಾಸೆಗೂ ಸಾಮ್ಯತೆ: ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಸಂಶೋಧಕರು|url=https://www.varthabharati.in/dakshinakannada/news-1997497|website=www.varthabharati.in|language=kn|date=26 February 2024}}</ref> ಈ ಬಾಸೆನ್ ಸುರುಕಾದ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ನಡು ಬಾಗೊಡು ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಇರಾನಿನ ಬಲುಚೆಸ್ತಾನ್, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ತುರ್ಕಮೆನಿಸ್ತಾನ್]] (ಮರ್ವ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ) <ref>{{Cite web |date=2017-02-18 |title=A slice of south India in Balochistan |url=http://www.livemint.com/Sundayapp/lWCoIZ2K5dPycrhS1gk6nJ/A-slice-of-south-India-in-Balochistan.html}}</ref> ಬುಕ್ಕೊ [[ಇರಾಕ್]], [[ಕತಾರ್|ಕತಾರ್‌ದ]] ಪಿದಯಿ ಪಾಡ್‌ನ ಬ್ರಾಹುಯಿ ಸಮುದಾಯೊಲು ಪರಡ್‌ನ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲೊಟ್ಟುಗೆ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ಉಂದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ]] ಕೈತಲ್ದ ದ್ರಾವಿಡ ಪಾತೆರುನ ನೆರೆತ ಜನಸಂಕ್ಯೆಡ್ದ್ {{Convert|1500|km}}. {{Sfn|Parkin|1989|p=37}} ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ [[ಕಲಾತ್]], ಖುಜ್ದಾರ್, ಮಸ್ತುಂಗ್, ಕ್ವೆಟ್ಟಾ, ಬೋಲನ್, ನಾಸಿರಾಬಾದ್, ನುಷ್ಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ಖರಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪ್ರದಾನವಾದ್ ಬ್ರಾಹುಯಿ ಪಾತೆರ್ನಗ್ಲಾತೆರ್. == ವಿತರಣೆ == [[File:Brahui-speakers_by_Pakistani_District_-_2017_Census.svg|right|thumb|<div style="text-align: center"> ೨೦೧೭ನೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಬ್ರಾಹುಯಿ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ಜನೊಕ್ಲೆ ಪ್ರಮಾನೊ </div>]] ಬ್ರಾಹುಯಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ [[ಬಲೂಚಿಸ್ಥಾನ್|ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನೊದ]] ನಡು ಬಾಗೊಡು, ಮುಕ್ಯವಾದ್ [[ಕಲಾತ್]], ಖುಜ್ದಾರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತುಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಆಮಡ ನೆರೆತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಕಡಿಮೆ ಸಂಕ್ಯೆಡ್, ಅಂಚನೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ ಗಡಿಟಿಪ್ಪುನ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊಡು]] ಪಾತರ್ಬೆರ್. ಆಂಡಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುದ ದಿಂಜ ಸದಸ್ಯೆರ್ ದುಂಬುಡ್ದೆ ಬ್ರಾಹುಯಿ ಬಾಸೆಂದಿತ್ತ್‌ಜೆರ್. {{Sfn|Parkin|1989|p=37}} ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿದ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯಲು ಬುಕ್ಕೊ ತುರ್ಕಮೆನಿಸ್ತಾನ್‌ಡ್ ದಿಂಜ ಕಡಮೆ ಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಅಡೆಂಗ್‍ನ ಬ್ರಾಹುಯಿಸ್ ಉಲ್ಲೆರ್. == ದ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೊ == ಬ್ರಾಹುಯಿ ಸ್ವರೊಲು ದೀರ್ಗೊ /aː eː iː oː uː/ ನಡುತ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊನು ತೋಜವುಂಡು. /aː eː iː oː uː/ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರೊಲು /aɪ̯ aʊ̯/ ಬುಕ್ಕೊ ಹ್ರಸ್ವ /a i u/. ನೆರೆತ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇರಾನಿಕ್ ಬಾಸೆಲೆ ಪ್ರಬಾವೊಡ್ದ್ ಬ್ರಾಹುಯಿ ಹ್ರಸ್ವ /e, o/ ನ್ ಹೊಂದಿಜಿ. *e ನ್ a, ē ಬುಕ್ಕೊ i ಬುಕ್ಕೊ ∗o ಡ್ದ್ ōf, u ಬುಕ್ಕೊ a ಮೂಲ ಉಚ್ಚಾರೊಡ್ದು ಬದಲಾತ್ಂಡ್. {{Sfn|Krishnamurti|2003|p=118}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಸ್ವರೊಲು ! ! ನಾಲಗೆ ಎದುರು ! ನಾಲಗೆ ನಡು ! ನಾಲಗೆ ಪಿರವು |- ! ಉನ್ನತೊ | i iː | | u uː |- ! ನಡು | eː | | oː |- ! ಅವನತೊ | | a aː | |} ಬ್ರಾಹುಯಿ ವ್ಯಂಜನೊಲು ಮೂರ್ಧನ್ಯದ ಮಾದರಿಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಆಂಡ ಸುತ್ತಲ್ದ್ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ದ್ವನಿ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಗರ್ಷ /ɬ/ ದಂಚಿತ್ತಿ ದಿಂಜ ಗರ್ಷೊಲೆನ್ ಸೇರೊಂದ್ಂಡ್. ಪ್ರದೇಶೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ದ್ವನಿ. {{Sfn|Bashir|2016|p=274}} ವ್ಯಂಜನೊಲುಲಾ ಬಲೂಚಿದ ಪದಕ್ಲೆನ್ ಹೋಲುಂಡು. ಆಂಡ ಬ್ರಾಹುಯಿ ಹೆಚ್ಚ ಗರ್ಷೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅನುನಾಸಿಕನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.(ಎಲ್ಫೆನ್‌ಬೀನ್ ೧೯೯೩). {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ವ್ಯಂಜನೊಲು ! ! colspan="2" |ತುಟಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! colspan="2" |ಕೂಲಿದ ಅಕ್ಷರೊ ! colspan="2" |ಮೂರ್ದನ್ಯೊ ! colspan="2" |ತಾಲವ್ಯೊ ! colspan="2" |ಕಂಟ್ಯೊ ಅಕ್ಷರೊ ! colspan="2" |ಗಳಕುಹರಿ |- ! ಅನುನಾಸಿಕೊ | style="border-right:0" | | style="border-left:0" | m | style="border-right:0" | | style="border-left:0" | n | style="border-right:0" | | style="border-left:0" | ɳ | colspan="2" | | style="border-right:0" | | style="border-left:0" | ( ŋ ) | colspan="2" | |- ! ತಡೆ | style="border-right:0" | p | style="border-left:0" | b | style="border-right:0" | t | style="border-left:0" | d | style="border-right:0" | ʈ | style="border-left:0" | ɖ | style="border-right:0" | t͡ʃ | style="border-left:0" | d͡ʒ | style="border-right:0" | k | style="border-left:0" | ɡ | style="border-right:0" | ʔ | style="border-left:0" | |- ! ಗರ್ಷ | style="border-right:0" | f | style="border-left:0" | | style="border-right:0" | s | style="border-left:0" | z | colspan="2" | | style="border-right:0" | ʃ | style="border-left:0" | ʒ | style="border-right:0" | x | style="border-left:0" | ɣ | style="border-right:0" | h | style="border-left:0" | |- ! ಪಾರ್ಶ್ವ | colspan="2" | | style="border-right:0" | ɬ | style="border-left:0" | l | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- ! ಕಂಪನೊ | colspan="2" | | style="border-right:0" | | style="border-left:0" | ɾ | style="border-right:0" | | style="border-left:0" | ɽ | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- ! ಜಾರುನೆ | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right:0" | | style="border-left:0" |j | style="border-right:0" | | style="border-left:0" | w | colspan="2" | |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20120127081439/http://www.ijunoon.com/Brahui/ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ರಾಹುಯಿ ನಿಘಂಟು] * [https://books.google.com/books?id=mrcOAAAAQAAJ ಅಲ್ಲಾ ಬಕ್ಷ್ ಅವರಿಂದ ''ಬಿರೌಹಿ ಬಾಸೆಯ ಕೈಪಿಡಿ'' (1877)] * [https://web.archive.org/web/20120607085825/https://sites.google.com/site/brahuilb/home ಬ್ರಾಹುಯಿ ಭಾಷಾ ಮಂಡಳಿಯು] * [https://web.archive.org/web/20121114153726/https://sites.google.com/site/brahuilb/videos-1/untitledpost Bráhuí Báşágal (Brahui Alphabet)] * [https://web.archive.org/web/20080106095702/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=207&menu=004 ಬ್ರಾಹುಯಿ ಬಾಸೆಯ ವಿವರ] * [https://web.archive.org/web/20050421184249/http://www.southasiabibliography.de/Bibliography/Dravidian/Brahui___Birouhi/brahui___birouhi.html ಬ್ರಾಹುಯಿ ಕುರಿತ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಕೃತಿಗಳ ಭಾಗಶಃ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/77229/Brahui-language ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಬ್ರಾಹುಯಿ ಬಾಸೆ] * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\drv\bra&first=0 ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲೆಕ್ಸಿಕೋಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹುಯಿ ಮೂಲ ನಿಘಂಟು] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 9dli67fvdn75t10ub9vsdar42iehrsb 0 15229 364374 360874 2026-08-11T11:46:18Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364374 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಕುಡಿಯಾ |nativename= |states=[[ಭಾರತ]] |ethnicity= |speakers= ೨,೮೦೦ |date=೨೦೦೭ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ |fam3=ತುಳು |iso3=kfg |glotto=kudi1237 |glottorefname=ಕುಡಿಯಾ }} '''ಕುಡಿಯಾ ಬಾಸೆ''' [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ]] ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್‌ನ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆ.<ref>{{cite web |title=Wikiwand - Kudiya language |url=https://www.wikiwand.com/en/Kudiya_language |website=Wikiwand}}</ref> ಇಂದೆನ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]], ಕಾಸರಗೋಡು ಬುಕ್ಕೊ [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್, ಕಣ್ಣೂರು ಜೆಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ತಮಿಳುನಾಡ್ದ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ವಾಸೊಡಿಪ್ಪುನ ಮಲೆಕುಡಿಯೆರ್ ಪನ್ಪುನ ತಳ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್ನಗ್ಲೆನ ಸಂಕ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ ೨೮೦೦ (೨೦೦೭ನೆ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಅಂದಾಜ್)<ref name="ಕುಡಿಯಾ ಬಾಸೆ">{{cite web | url=http://www.ethnologue.com/18/language/kfg/ | title=ಕುಡಿಯಾ}}</ref>.[[ಕರ್ನಾಟಕ|ನಮ ರಾಜ್ಯೊಡು]] ಕುಡಿಯ ಲಿಪಿನ್ ಬರೆವರ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆದ ಲಿಪಿನ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊಡು ಮಲಯಾಳ ಬಾಸೆದ ಲಿಪಿನ್ ಗಲಸುವೆರ್.<ref>{{cite web |title=enwiki-Kudiya_language-20200725.pdf |url=https://archive.org/details/enwiki-Kudiya_language-20200725.pdf |language=English |date=25 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Kudiya, Kuḍiyā: 2 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/kudiya |website=www.wisdomlib.org |language=en |date=16 August 2021}}</ref> == ವಾಸೊದ ಜಾಗೆ == ಕುಡಿಯೆರ್ ಅತ್ತಂಡ ಮಲೆ(ಬೆಟ್ಟ) ಕುಡಿಯೆರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ನೆರಿಯ, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಶಿಲ ಪ್ರದೇಶೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಗಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದಿಪ್ಪುನ ತೋಟೊದ ಮಾಲೀಕೆರೆ ಕೆಲಸೊದ ಜನೊ. ಅಗ್ಲ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್, ಬಂಡೆಕಲ್ಲ್‌ದ ಅಡಿಟ್, ಗುಹೆಕ್ಲೆಡ್ ಅತ್ತಂಡ ತಗ್ಗ್‌ದ ಬುಡಾರೊಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಜಾಗೆಡ್ದ್ ನಾನೊಂಜೆಗ್ ಸ್ಥಳಾಂತರೊ ಆಪೆರ್.<ref>{{cite web |title=Castes and Tribes of Southern India |url=https://en.wikisource.org/wiki/Castes_and_Tribes_of_Southern_India/Kudiya}}</ref> == ಬೇಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಸುಬು == ಏಲಕ್ಕಿ ಬುಲೆಪುನ ಕಾಲೊಡು ವಾರೊಗೊರೊ ಬುಲೆನ್ ಮಾರಾಟೊಗಾದ್ ಪೇಂಟೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಮೈಸೂರು ಗಡಿಬಾಗೊಗು ಏಲಕ್ಕಿನ್ ಮಾರಿಯರ ಕೊಂಡುಪೋಪೆರ್. ಗುತ್ತಿಗೆದಾರೆರ್ ಅತ್ತಂಡ ವ್ಯಾಪಾರಿಲೆ ಮೋಸಡ್ದ್ ತಪ್ಪಾದ್ ಮಾರಾಟೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್ಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಅಗ್ಲ್ ಅರಣ್ಯೊ ಇಲಾಕೆಗ್ ಸೂ ಬೂರಂದಿ ಲೆಕೊ ಸುಡ್‌ನ ಸಾದಿ(fire track)ಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಕುಟುಂಬೊ ಪದ್ಧತಿ == ಕುಡಿಯೆರ್ ತುಳುಟ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನೊ ಉತ್ತರಾದಿಕಾರೊದ ನಿಯಮೊನು (ಅಪ್ಪೆಮೂಲ) ಅನುಸರಿಸಬೆರ್. ಕೆಲವೆರ್ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಶಿಶಿಲ ಬುಕ್ಕೊ ಮೈಸೂರು ಗಡಿಡ್ ಅಮ್ಮಡ್ದ್ ಮಗಕ್ಕ್ ಉತ್ತರಾದಿಕಾರೊದ (ಅಮ್ಮೆಮೂಲೊ)ನಿಯಮೊನು ಅನುಸರಿಬೆರ್. ಮುಗ್ಲು ಅಡುಗೆಕೋಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಒಣಸ್‌ದ ಕೋಣೆನ್ ಬುಡ್ದ್ ದನಿಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಮಾಂತ ಕೋಣೆಗ್ಲಾ ಪೋಪೆರ್. ಮೆಕ್ಲೆಗ್ ಒರಿ ಗುರಿಕ್ಕಾರೆ ಪನ್ಪುನ ಯಜಮಾನ್ಯೊ ಸ್ತಾನೊ ವಹಿಸವೊನ್ಬೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಜಾತಿ ನಿಯಮೊಲೆ ಉಲ್ಲಂಗನೆನ್ ವಿಚಾರಿಸಬೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಜಂಟ್‌ದ ಪೊರ್ತುಗು ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>https://en.unionpedia.org/Kudiya_language{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಆರಾದನೆ == ಕುಡಿಯೆರೆ ಮುಕ್ಯ ದೇವತೆಲು ಭೈರವ, ಕಾಮಂಡವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಂಚ ಪಾಂಡವೆರ್ (ಐನ್ ಪಾಂಡವ ಸೋದರೆರ್), ಆಂಡ ಅಗ್ಲ್ ಮಲೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂಬಾಟದೈವದಂಚಿನ ಕೆಲವು ಬೂತೊಲೆನ್(ದೆವ್ವಲೆನ್) ನಂಬುವೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] cx5yj12j4homykj9sqhfgna8ea08c2u 0 15237 364344 196937 2026-08-11T11:38:53Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364344 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಕಕ್ಕಳ |altname= |states=[[ಭಾರತ]] |region=[[ಕೇರಳ]] |speakers= |date= |ref= |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]] |fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]] |fam6=(ವರ್ಗೀಕರಣ ಆತ್‌ಜಿ) |Fam2=ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ |iso3 = none |glotto=kakk1234 |glottorefname=ಕಕ್ಕಳ }} '''ಕಕ್ಕಳ''' ಭಾರತೊದ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊದ]] ದಕ್ಷಿಣ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಇಂದೆನ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‌ಜೆರ್ ಆಂಡ ಉಂದು ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್ ಅತ್ಂಡ [[ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು ಉಪಬಾಸೆಲೆಡ್]] ಒಂಜಾತ್ಂಡ್.<ref>Nair, Ravi Sankar (2013) "Tribal Languages in Kerala". ''Language in India'' 13, 28–31.</ref> == ಕಕ್ಕರಿಸ್ಸಿ ನಾಟಕೊ == ಕೇರಳೊದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ ಜನಪ್ರಿಯೊ ಆಯಿನ ಜನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರೊ ಕಕ್ಕರಿಸ್ಸಿ ನಾಟಕೊ ಒಂಜಿ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ರಚನೆನ್ ಹೊಂದ್‌ನ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕೊ. ದಿಂಜದ ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ನಾಯಕನ್ ಪೊರ್ಲುದ ಕಾಕಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಕಕ್ಕಳ ಆತ್ತಂಡ ಕಾಕಳ ಸಮುದಾಯೊನು ಪ್ರತಿನಿನಿದಿಸಬೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಬವಿಸ್ಯೊ ಪನ್ಪುನ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊದಗ್ಲ್. ನಾಟಕೊ ಸ್ವಾಗತೊ ಪದೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾಪುಂಡು. ಕಾಕನ್ ಮಿತ್ತ ಚಾವಡಿನ್ ಪೊಗ್ಗುವೆ. ಪೊಕ್ಲೆನ್ ಪನ್ನಗ ಕಲಾವಿದೆf ಲಯಬದ್ಧೊ ಪೆಜ್ಜೆಲೆನ್, ನಲಿಕೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ‘ತಂಪುರಾನ್’(ಬಗವಂತೆ) ಪ್ರಸ್ನಾರ್ತೊಡು ಮಿತ್ತ ಚಾವಡಿಡ್ ಕುಲ್ಲ್‌ದಿಪ್ಪುವೆ. ‘ತಂಪುರಾನ್’ ಬುಕ್ಕೊ ‘ಕಕ್ಕಳನ್’ ನಡುತ ಪ್ರಸ್ನೋತ್ತರೊದ ಪೊರ್ತುಡು ನಾಟಕೊನು ದುಂಬು ಕೊಂಡೋಪುಂಡು. ನಾಟಕೊ ರಂಗೇರ್‌ನಗ ಬುಕ್ಕೊ ರೋಮಕುತ್ತಾನಗ ನಲಿಕೆದೊಟ್ಟುಗೆ ದುಂಬರಿಪುಂಡು. ಪಿರವುದ ಸಂಗೀತೊ ನಾಟಕೊದಂಚ ಪಾತೆರೊಲು, ಸಂಗೀತೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪದೊಕ್ಲೆ ದ್ರಿಸ್ಯೊಲೆನ್ ರಚಿಸಬೆರ್. ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ಮೃದಂಗಂ, ಗಾಂಚಿರ ಬುಕ್ಕೊ ಕೈಮಣಿ ವಾದ್ಯೊಲೆನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಕಕ್ಕರಿಸ್ಸಿ ನಾಟಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮರ್ಸೆ, ವಿಡಂಬನೆ ಇಂಚಿತ್ತ್‌ನೆನ್ ಸೇರಾವೊಂದ್ಂಡ್. ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರೊ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ದ ಮಾಳವೇದರ್‌ನ ಕಕ್ಕರಿಸ್ಸಿ ವೇದರುಕಲಿಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟ್ಂಡ್ಂದ್ ನಂಬೊಲಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಟಕೊಡು ಬಳಸುನ ಬಾಸೆ ತಮಿಳು ಬುಕ್ಕೊ ಮಲಯಾಲಂದ ಮಿಸ್ರೊ.<ref>{{cite web |title=Kakkarissi Natakam {{!}} Kakkala Community {{!}} Art Forms of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2022/kakkarissi-natakam/1198 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == ಅಳಿವುದಂಚಿದ ಬಾಸೆಲೆ ಅದ್ಯಯನೊ == ಕೇರಳೊದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊ(ಸಿಯುಕೆ) ರಾಜ್ಯೊದ ಅಳಿವುದಂಚಿಡಿಪ್ಪುನ ಬಾಸೆಲೆ ಸಮಗ್ರ ದಾಕಲೀಕರಣೊದ ಬೇಲೆ ಕೈ ಪತ್ತ್ಂಡ್. ಸುರುಕಾದ್ ಮುದುಗ, ಮಾಳವೇದ, ಕಾಣಿಕ್ಕರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಕ್ಕಳ ಪನ್ಪುನ ನಾಲ್ ಬಾಸೆಲೆನ್ ದಾಕಲಿಸಯರ ಗುರ್ತೊ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite web |title=Central University of Kerala plans to document endangered languages |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/110317/central-university-of-kerala-plans-to-document-endangered-languages.html |website=www.deccanchronicle.com |language=en |date=11 March 2017}}</ref> == ಕಕ್ಕಲ ಉಪಬಾಸೆ == ಕಕ್ಕಲ (Kuḷupe: ccu ಉಪಬಾಸೆ) ಭಾರತೊದ ಕೇರಳೊದ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ಕಕ್ಕಳಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನಂಚ, ಈಡೆಮುಟ್ಟ ಕೇರಳೊದ ಒವ್ವೇ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಒವ್ವೆ ಹೋಲಿಕೆಲಾ ಗುಮನೊಗ್ ಬತ್ತ್‌ಜಿ. ವಾಸ್ತವವಾದ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಒಗಟ್ ಒರಿತ್ಂಡ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಬಿ ಐಟಂಲು ದಿಂಜ ವಿಬಿನ್ನ ಆತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೆಚ್ಚದ ಶೇಕಡಾವಾರ್ ಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಬೇತೆ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಒವ್ವೇ ಕಾಗ್ನೇಟ್‌ಲೆನ್ ಹೊಂದಿಜಿ. ರೂಪವಿಜ್ಞಾನೊಡ್ಲಾ ಇಂದೆತ ಸಮ್ಮಂದೊಲು ತಮಿಳುದೊಟ್ಟುಗೆ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |title=Kakkala |url=https://lingweb.eva.mpg.de/channumerals/Kakkala.htm |website=lingweb.eva.mpg.de}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 994ei42u5ekbvamnij4q8b1n93ngo5r 0 15242 364373 216146 2026-08-11T11:46:13Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364373 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕುಂಬಾರನ್|nativename=|states=[[ಭಾರತ]]|speakers=೧೦,೦೦೦|date=೨೦೦೪|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ|fam3=(?)|iso3=wkb}} '''ಕುಂಬಾರನ್''' ಪನ್ಪುನ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ದಲಿತೆರ್ ಪಾತೆರುನ ವಿಬಾಗೊ ಮಲ್ಪಂದಿನ [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅತ್ತಂಡ ಹೆಚ್ಚ ಅಂದಾಯಿನ ನಮೂದುಲೊಟ್ಟಿಗೆ ಬದಲ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಗ್ಲೋಟೊಲಾಗ್‌ಡ್ ಸ್ತಳಾಂತರೊ ಆಯಿನ ಬಾಸೆ.<ref>{{Cite web |title=Glottolog 4.8 - Kumbaran |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/kumb1267}}</ref><ref>https://www.wisdomlib.org/definition/kumbara</ref> == ಧರ್ಮ == ಅಕುಲು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೀಯೆರ್. ವಿಸೇಸವಾದ್ ಆರಾದನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಚರಣೆಲೆ ಪೊರ್ತುಡು ತರೆಟ್ ಪೂವು ಕಟ್ಟೊಂದು ಕರತ ಉಲಾಯಿ ಮೂರ್ತಿನ್ ದೀಡೊಂದು ನಲಿಪುವೆರ್.<ref>https://www.ijfmr.com/papers/2023/1/1589.pdf</ref> == ಉಪಜಾತಿ-ಉಪಬಾಸೆ == ಭಾರತೊಡು ಕುಂಬರನ್ ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್‌ಲು ಅತ್ತಂಡ ಆದಿ ಆಂಧ್ರ ಜಾತಿಲೆ ಉಪಜಾತಿ. ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಮುಕ್ಯೊ ಉಪಜಾತಿಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. ಅಕುಲು ಮಣ್ಣ್ ಅತ್ತಂಡ ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ದ್ ಕರ, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಂಬಾರನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಸರಿಯಾದ್ ತೆರಿಜಿಂಡಲಾ ೧೦,೦೦೦ ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ.<ref>https://dbpedia.org/describe/?uri=http%3A%2F%2Fdbpedia.org%2Fresource%2FKumbaran_language</ref> == ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ == ಕುಂಬರನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೊ ಚಕ್ರೊನು ಗಳಸ್‍ದ್ ಕರ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೈಟ್ ತಿರ್ಗಾವುನ ಬುಕ್ಕೊ ಯಾಂತ್ರೊಡು ಚಲನೆ ಕೊರ್ಪುನ ಚಕ್ರೊಲು ಉಂಡು. ಆನ್ಜೋವುನಗ್ಲ ಕುಂಬಾರನ್ ಚಕ್ರೊಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನ್ ಜೋಕುಲು ಹಿರಿಯೆರೆನ್ ಅನುಸರಿಸದ್ ಚಕ್ರೊದ ಬೇಲೆಡ್ ತರಬೇತಿ ದೆತೊನ್ಬೆರ್. ಪೊಂಜೊವುನಗ್ಲ್ ಮಣ್ಣ್ ಕೊಂಡತ್ ಕೊರ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ಗೊದ ಬರಿಟ್, ಪೇಂಟೆಡ್ ಬುfಕೊ ಊರೂರುಡು ಮಾರಿಯರ ಸಹಾಯೊ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್. ಪಜಿ ಕರಕ್ಲೆನ್ ಇಟ್ಟಿಗೆದ ಗೂಡುಡು ತಾರಾಯಿದ ಚೆಪ್ಪು, ಬಜಕುರೆ, ಕನಕ್ಕ ಗಳಸ್ದ್ ಸೂ ಪಾಡ್ದ್ ಬೆಯ್ಪವೆರ್.<ref>https://www.ijfm.org/PDFs_IJFM/14_3_PDFs/02_Kumbaran.pdf</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] ouj4j1t50i8qv69620ez8qrl8s8onnn 0 15251 364396 350149 2026-08-11T11:49:27Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364396 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಗುಜರಿ|nativename=|states=[[ಭಾರತ]][[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಅಫ್ಗಾನಿಸ್ತಾನ]]|region=|speakers=೧-೨ ಮಿಲಿಯ|date=೨೦೨೧|familycolor=ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್|fam2=[[ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್]]|fam3=[[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]]|fam4=[[ಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಪಶ್ಚಿಮ]]|fam5=[[ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಬಾಸೆ|ರಾಜಸ್ಥಾನಿ]]|iso3=gju}} '''ಗುಜರಿ''' (گُوجَری, گُجَّری ಗೋಜ್ರಿ/'''Gojri,''' ಗುಜ್ರಿ/'''Gujri''' ಅತ್ತಂಡ ಗೊಜರಿ/'''Gojari''' ಪಂಡ್‍ದ್ ಉಚ್ಚಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಭಾರತೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊದ ಉತ್ತರ ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊಡು ಹೆಚ್ಚದ ಗುಜ್ಜರ್‌ಲು ಪಾತೆರುನ [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆಲು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು [[ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಬಾಸೆ|ರಾಜಸ್ಥಾನಿ]] ಬಾಸೆಲೆ ಗುಂಪುದ ಸದಸ್ಯೆ.<ref>[http://www.languageinindia.com/april2002/jcsharmagojri.html Gojri And Its Relationship With Rajasthani, Etc.]</ref><ref>{{Cite web |last=Dr. R.P. Khatana |title=Gujari Language and Identity in Jammu and Kashmir |url=http://www.koshur.org/Linguistic/5.html |access-date=2007-05-31 |publisher=Kashmir News Network: Language Section (koshur.org)}}</ref> ಭಾರತೊಡು, ಈ ಬಾಸೆನ್ ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರ ಬುಕ್ಕೊ [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶೊಡು]] ೧.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನೊ (೨೦೧೧ ದಂಚ) ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಬೇತೆ ಕಡೆ ಸಮುದಾಯೊದ ಗುಜ್ಜರ್‌ಲೆ ಬದಲ್ಗ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಆತೆರ್. ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಡು, ಪಾಕ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ ಆಜಾದ್ ಕಾಶ್ಮೀರಡ್, ಗಿಲ್ಗಿಟ್-ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ್‌ಡ್ (ಡಯಮರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗಿಲ್ಗಿಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಲು), ಖೈಬರ್ ಪಖ್ತುನ್‌ಖ್ವಾಡ್ ( ಹಜಾರಾ ಪ್ರದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಯುವ್ಯಡ್ದ್ ಚಿತ್ರಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಮುಟ್ಟ) ಬುಕ್ಕೊ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಅಂದಾಜ್ ೪,೦೦,೦೦೦ ಪಾತೆರುನಗ್ಲ್ ಉಲ್ಲೆರ್.(೨೦೧೮ ದಂಚ) ಉತ್ತರ ಪಂಜಾಬ್, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನಡ್ ೧೫,೦೦೦ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಪರಡ್ದ್ ಪೋತ್ಂಡ್.(೨೦೧೫ದ ಅಂದಾಜಿದ ಪ್ರಕಾರೊ). ದುಂಬುದ ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯವಾಯಿನ ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊದ ಸರ್ಕಾರೊ ಗುಜರಿನ್ ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನೊದ ಆಜನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಡ್ ಸೇರ್ನ್ ಮೂಲಕ ಗುರ್ತಿಸಂಡ್.<ref>In Jammu and Kashmir, Gujari is written right-to-left in an extension of the Persian alphabet, which is itself an extension of the Arabic alphabet. Gujari is associated with the Nastaʿlīq style of Persian calligraphy - https://web.archive.org/web/20180626054413/http://jktribals.page.tl/Gojri-Language.htm, http://www.merinews.com/article/writers-in-jk-seek-constitutional-safeguards-for-gojri/129813.shtml</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊ == ದಾಸ್ತಾನ್ ಪನ್ಪಪುನ ಪದೊ, ಲಾವಣಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಜನಪದೊ ಕತೆಲೆನ್ ಸೇರ್ನ ಗುಜರಿ ಜಾನಪದೊ ದಿಂಜ ಶ್ರೀಮಂತೊ ಆತ್ಂಡ್. "ನೂರೋ", "ತಾಜೋ", "ನೂರಾ ಬೇಗುಮಾ", "ಶುಪಿಯಾ", "ಕುಂಝ್ಡಿ", "ಮರಿಯನ್" ಸೇರ್ನಂಚ ನೂದೆಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಜನಪದ ಗೀತೆಲೆನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಲ್ತ್ ಪ್ರಕಟಿಸದೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Rahi |first=Dr Javaid |title=The Gujjars - Vol: 01 a Book on History and Culture of Gujjar Tribe : Ed Javaid Rahi |url=https://www.academia.edu/41978043}}</ref> == ಸಂಸ್ತೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮಾದ್ಯಮೊ == ಅಕಿಲ ಭಾರತೊ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರೊ(ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ) ಬುಕ್ಕೊ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರೊ ವಿದೊ ವಿದೊ ಗುಜರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆನ್ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ರೇಡಿಯೋ ಕಾಶ್ಮೀರ ಜಮ್ಮು, ಶ್ರೀನಗರ, ಭಾರತದ ಪೂಂಚ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊದ ಏಳ್ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪಿಟಿವಿ ಏರ್ ಗುಜರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸುದ್ದಿ ಬುಲೆಟಿನ್‌ಲು ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರೊ ಪೂರ ಸ್ವೀಕರೊ ಆತ್ಂಡ್. ನಿಘಂಟು, ವ್ಯಾಕರಣ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಜಾನಪದ, ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಕ್ರಿಸಿ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಶೋದನೆ ಸೇರ್ನಂಚ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾಲು, ಕವನೊಲು, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಅತ್ತಂದಿನ ಬೂಕುಲು ಸೇರ್ನಂಚ ಗುಜರಿಡ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಪ್ರಕಟಿಸದೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Give more airtime to Gojri programmes, urge Gujjars |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/j-k/give-more-airtime-to-gojri-programmes-urge-gujjars-706541}}</ref> == ಬೂಕುಲು == ===ನಿಗಂಟ್‌ಲು<ref>{{Cite web |date=18 October 2020 |title=Of a Gujjar Scholar and Social activist |url=https://www.dailyexcelsior.com/of-a-gujjar-scholar-and-social-activist/ |website=[[Daily Excelsior]]}}</ref>=== * ''ಗೋಜ್ರಿ ನಿಘಂಟು'' 6 ಸಂಪುಟ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬಾಸೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ''ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಗೋಜ್ರಿ ನಿಘಂಟು'' ಸಂ. ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬಾಸೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ''ಹಿಂದಿ- ಗೋಜ್ರಿ ನಿಘಂಟು'' ಸಂ. ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ * ''ಜಾನಪದ-ಲೋರ್ ನಿಘಂಟು'' 2 VOL ಗುಜ್ಜರ್ ಟ್ರೈಬ್ ಎಡ್. ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ * ''ಹಿಂದಿ- ಗೋಜ್ರಿ ನಿಘಂಟು'' ಸಂ. ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ * ''ಗೋಜ್ರಿ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ನಿಘಂಟು'' ಸಂ. ಡಾ.ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್ === ಪುಸ್ತಕುಲು / ಲೇಕನೊ <ref>{{Cite web |date=14 July 2021 |title=Life Story: Javaid Rahi, cultural activist, writer |url=https://www.thedispatch.in/life-story-javaid-rahi-cultural-activist-writer/ |website=The Dispatch |access-date=28 February 2024 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423192611/https://www.thedispatch.in/life-story-javaid-rahi-cultural-activist-writer/ |url-status=dead }}</ref> === * ''ಲೋಕ-ವಿರ್ಸೋ'' – (ಸಂಶೋಧನೆ ) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ (1999) * ''ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೆ ಕಬೈಲಾ-ಔರ್-ಉಂಕಿ ಜುಬನೇನ್'' (ಸಂಶೋಧನೆ/ಉರ್ದು) –(2010) * ''ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಗುಜ್ಜರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು'' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಶೋಧನೆ) (2015) * ''ಗುಜ್ಜರ್ ಶನಾಖತ್ ಕಾ ಸಫರ್'' (ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉರ್ದು-2005) * ''ಗೋಜ್ರಿ ಲೋಕ್ ಗೀತ್'' -2018 * ''ಗುಜ್ಜರ್ ಔರ್ ಗೊಜ್ರಿ'' (2004) * ''ಗುಜ್ಜರ್ ತಾರೇಖ್'' (2009) * ''ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಕಿ ಚುನಮ್ ಶೈರಿ'' (2011) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ * ''ಗೋಜ್ರಿ ಗ್ರಾಮರ್'' (2012) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬಾಸೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ * ''ಖದೀಮ್ ಗೊಜ್ರಿ ಲುಘಾತ್'' (2013) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ * ''ದಿ ಗುಜ್ಜರ್ ಟ್ರೈಬ್ ಆಫ್ ಜೆ & ಕೆ'' (2012) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ * ''ಗುಜ್ಜರ್ಸ್'' ಸಂಪುಟ 1 ರಿಂದ 6 (2013–16) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ * ''ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಗುಜ್ಜರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು'' ಸಂಶೋಧನಾ ಪುಸ್ತಕ === ಗುಜರಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಲು === ಜಮ್ಮು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆಲೆ ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ದ್ ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |title=Gojri Books of Javaid Rahi published by Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages |url=https://viaf.org/viaf/58386804/ |publisher=viaf.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Why I Gurjar Desh Charitable Trust Jammu -Gojri Books by Dr Javaid Rahi |url=http://www.gurjardesh.org/publications_list.htm |publisher=viaf.org |access-date=2024-02-28 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924224732/http://www.gurjardesh.org/publications_list.htm |url-status=dead }}</ref> * ''ಶೀರಾಜ ಗೋಜ್ರಿ-ದ್ವಿ-ಮಾಸಿಕ'' * ''ಮಹಾರೋ ಅದಬ್ ಗೋಜ್ರಿ'' * ''ಶಿಂಗ್ರಾನ್ ಕಾ ಗೀತ್'' * ''ಗೋಜ್ರಿ ಕಾ ಲಾಲ್'' * ''ಕದಾವರ್'' * ''ಪನೀರಿ'' * ''ಗೊಜ್ರಿ ಲುಕ್ ಗೀತ್'' * ''ಗೋಜ್ರಿ ಲುಕ್ ಕಹಾನಿ'' * ''ಗುಜ್ಜರ್ ಔರ್ ಗೊಜ್ರಿ'' * ''ಗೊಜ್ರಿ ಝಬಾನ್-ಒ-ಅದಾಬ್'' === ಎನ್‌ಜಿಒಲು ಪ್ರಕಟಿಸಯಿನ ಜೋಗ್ರಿ ಬೂಕುಲು === * ''ಅಖಾನ್ ಗೋಜ್ರಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು'' JK ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2004 ಡಾ. ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್ ಅವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ * ''ಗೊಜ್ರಿ ಕಹಾವತ್ ಕೋಶ್ ಗೊಜ್ರಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು'' ಜೆಕೆ ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2004 ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ; ಡಾ. ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್ ಅವರಿಂದ * ''ಅಂಜುಮ್ ಶನಸಿ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ'' JK ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2007 ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ * ''ಸಜ್ರಾ ಫುಲ್ (ಹಕೀಮ್)'' ಆಯ್ದ ಕವನ JK ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2007, ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ * ''ಪೀಹ್ಂಗ್ (ಮುಖ್ಲಿಸ್)'' ಆಯ್ದ ಕವನ JK ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2007, ಡಾ. ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''GOJRI ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು'' BAZM E ADAB KALAKOTE ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''ಸಜರ್ ಬೂಟ್'' - ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿ * ಕುಜರಿ ಸಿರ್ತ ಅಲ್ನಬಿ ಅಲಿ ಅಲಿ ವಸ್ಲಂ(ಲಸ್ಕರ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್) ಮಸ್ನ್ಫ್ ಮಾಫ್ತಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಡ್ರೀಸ್ ವಲಿ ಯೂಸಲ್ ಕು == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 2keiytom1ouwa1rhhtcvcwg6qcybnh4 0 15254 364401 211012 2026-08-11T11:49:56Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364401 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ಚೆಂಚು |nativename = చెంచు |states = [[ಭಾರತ]] |region = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ([[ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]), ತೆಲಂಗಾಣ ([[ಮಹಬೂಬ್‌ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]]), ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿಸ್ಸಾಡ್ ಎಚ್ಚ ಉಲ್ಲೆರ್ |ethnicity = ಚೆಂಚು ಜನೊ |speakers = ೨೬,೦೦೦ |date = 2007 |ref=e25 |familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ |fam3 = ತೆಲುಗು ಉಪಬಾಸೆ |script = ತೆಲುಗು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ |iso3=cde |glotto=chen1255 |glottorefname=ಚೆಂಚು |notice=Indic }} '''ಚೆಂಚು ಬಾಸೆ''' [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆ. ಅವು ದಕ್ಷಿಣ-ಮದ್ಯೊ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ತೆಲುಗು ಶಾಕೆಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಚೆಂಚು ಮೂಲನಿವಾಸಿಲು ಕಾಡ ಬೋಂಟೆದಗ್ಲ್. ಸುಮಾರ್ ೨೮೦,೭೬೪ ಜನೊ (೧೯೮೧ ಜನಗಣತಿ) ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದಗ್ಲ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈ ಬಾಸೆನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊಡ್]] [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್.<ref>{{cite web |title=Chenchu {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/chenchu |website=www.encyclopedia.com}}</ref> == ಚೆಂಚು ಪದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == ಇಂದೆನ್ ಚೆಂಚುಕುಲಂ, ಚೆಂಚ್ವಾರ್, ಚೆನ್ಸ್ವರ್ ಅತ್ತಂಡ ಚೋಂಚರು ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಚೆಂಚೂ(ˈchen chü') ಇಂದೆತ ಬಹುವಚನೊ ರೂಪೊ ಚೆಂಚು ಅತ್ತಂಡ ಚೆಂಚಸ್. ಮೆಗ್ಲ್ ಮದ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ದ ಜನೊ. ಮುಗ್ಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚದಗ್ಲ್ ತೆಲುಗು ಜನಸಂಕ್ಯೆಡ್ದ್ ಪ್ರಭಾವಿತೆರಾತೆರ್. ಆಂಡ ಕೆಲವೆರ್ ತೆನಸ್ ಸಂಗ್ರಹೊ ಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆಗ್ ಅಂಟೊಂದೆರ್. ಮುಗ್ಲು ಪಿರಾಕ್‌ದ ಭಾರತೊದ ಜನಾಂಗೀಯವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಕಸ್ಟೊದ ಪೊರ್ತುದ ನಡುಟು ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>{{cite web |title=Definition of CHENCHU |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Chenchu#:~:text=%CB%88chen(%CB%8C)ch%C3%BC,2 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> == ಚೆಂಚು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದ್ಕ್ == ಚೆಂಚು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಜನೊ. ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನೊದ ತಿರ್ಗಸ್ಡ್ ಸುಮಾರ್ ೫೯,೦೦೦ಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಚೆಂಚುಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಡು ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಯಾಯಿನ ತೆಲುಗುದು ರೂಪಾಂತರೊಲೆನ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ವಾಟಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಂತಿದ ಅಗ್ಲೆನ ಸುತ್ತಲ್ದ ಇಲ್ಲ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಜನೊ ಗಳಸುನಂಚ ಬಿನ್ನೊ ಆತ್‌ಜಿ. ಕೆಲವು ಚೆಂಚುಲು ಬೋಂಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಡ್ದ್ ತೆನಸ್ಲೆನ್ ಅಯಿಟ್ಲಾ ವಿಸೇಸವಾದ್ ಗೆಡ್ಡೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹೊ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕಿ ಅಗ್ಲೆನ ಆಹಾರೊನ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>Fürer-Haimendorf, Christoph von (1943). The Aboriginal Tribes of Hyderabad. Vol. 1, The Chenchus. London: Macmillan.</ref> ಅಗ್ಲೆನ ಬೋಂಟೆದ ಹತ್ಯಾರ್ ಬಿಲ್ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಣೊ. ಕರ್ಬೊದ ಕೊಡಿಟ್ ಅಗತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕೋಲು, ಕೊಡರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಸತ್ತಿ ಕ್ರಿಸಿ ಹತ್ಯಾರ್ಲು. ಚೆಂಚುಲು ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಹಿಂದೂ ನಾಗರಿಕತೆ, ಅಯಿಡ್ದ್‌ಲಾ ಪಿರಾಕ್ದ ಭಾರತೊದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಲಾದಿತ್ತೆರ್. ಅಗ್ಲೆನ ಆಚರಣೆಲು ಸುಲಬೊ. ಅಗ್ಲೆಡ್ ದಾರ್ಮಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ವಿಸೇಸೊಲು ಕಡಿಮೆ. ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಕುಟುಮ್ಮೊಡು ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೊಂಜೊನಗ್ಲ್ ಆಂಜೊನಗ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಸಮಾನ ಶ್ರೇಣಿಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಪ್ರಾಯೊ ಬತ್ತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತ್ರೊ ಮದ್ಮೆ ಆಪೆರ್.<ref>{{cite web |title=Chenchu {{!}} Tribal Community, Telangana, India {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Chenchu |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ಆಂಡಲಾ ಹೆಚ್ಚದ ಚೆಂಚುಲು ಕ್ರಿಸಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಣ್ಯೊ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಅಲೆಮಾರಿಲು, ತೆನಸ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸದ್ ಬದ್ಕ್‌ಬೆರ್. ಹೆಚ್ಚದಗ್ಲ್ ಹಿಂದೂ ದೇವರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಅಳವಡಿಸಿಸಬೊಂದೆರ್. ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಉನ್ನತೊ ಜಾತಿ ಸ್ತಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆತೆರ್.<ref>{{cite web |last1=Jinka Ramamurthy |first1=Malavika |last2=Hoffman |first2=David M. |title=“Development” definitions of internally displaced people and the government: A study of the Chenchu tribe in the Nallamala forest of southern India |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1126168/full |website=Frontiers in Conservation Science |doi=10.3389/fcosc.2023.1126168/full |date=2023}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * https://en.wikisource.org/wiki/Castes_and_Tribes_of_Southern_India/Chenchu {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] a4e9sypzv04dz2v1yz9a55xyvxsp9pp 0 15266 364447 215619 2026-08-11T11:58:09Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364447 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಮನ್ನಾ-ದೋರಾ|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]]|speakers=೧೮,೦೦೦|date=೨೦೧೧|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ|fam3=[[ತೆಲುಗು ಬಾಸೆಲು|ತೆಲುಗು]]|script=[[ತೆಲುಗು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ]]|iso3=mju<ref>{{cite web |title=Glottolog 4.8 – Manna-Dora |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/mann1245 |website=glottolog.org}}</ref>}} '''ಮನ್ನಾ-ದೋರಾ''' ಪನ್ಪುನವು [[ತೆಲುಗು]]ಗು ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಇಪ್ಪುನ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆ ಅತ್ತಂಧೆ ಉಂದು ತೆಲುಗು ಬಾಸೆದ ಉಪಬಾಸೆ.<ref>{{cite web |title=Where on earth do they speak Manna-Dora? |url=https://www.verbix.com/maps/language/Manna-Dora.html |website=www.verbix.com}}</ref> ಇಂದೆನ್ ಭಾರತೊದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊ]] ರಾಜ್ಯೊಡು ನಾಮಸೂಚಕವಾದ್ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್.<ref>{{Cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India |pages=21–22}}</ref> ದೋರ ಸಮುದಾಯೊ 'ಕೊಂಡ ರಾಜು' ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಭಾರತೊ ಸರ್ಕಾರೊದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರೊ ಉಂದು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡೊಲೆ ಅಡಿಟ್ 'ಕೊಂಡ ದೊರ' ಸಮುದಾಯೊದ ಉಪಜಾತಿಯಾದ್ ಗುರ್ತಿಸವೊಂದ್ಂಡ್. ಹಕ್ಕ್ ಪತ್ರೊಲೆಡ್ ಅಗ್ಲೆನ್ 'ಕೊಂಡ ದೊರ' ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ನಗ್ಲ್ಂದ್ ಬರೆತೆರ್.<ref>https://brainly.in/question/58592984#:~:text=Dora%20caste%20belongs%20to%20'Konda,census%20of%20Government%20of%20India.</ref> ಅಗ್ಲೆನ ಮೂಲ ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆ ಕುಬಿ/ಕೊಂಡ, ಸಾಹಿತ್ಯೇತರ ಕೇಂದ್ರ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಕುಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುವಿಗೆ ಕೈತಲಾದ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಕೈತಲ್ದ ಬಾಸೆಲೆ ಪದೊಕ್ಲಾಯಿನ ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಯಾದ ಪ್ರಬಾವೊಡ್ದ್ ಪರಿವರ್ತನೆದ ಸ್ತಿತಿಡುಂಡು.<ref>https://kbk.nic.in/tribalprofile/Kondadora.pdf</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 5iis4xkuq4sxthi4zgu2s5uk37zkd70 0 15279 364457 196142 2026-08-11T11:58:54Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364457 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಮುಖ-ದೋರಾ|nativename=|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]|speakers=೩೦,೦೦೦ |date=೧೯೯೧ ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ|fam3=ತೆಲುಗು ಬಾಸೆಲು|iso3=mmk}} '''ಮುಖ-ದೋರಾ''' (ನೂಕಾ-ದೋರಾ) ಭಾರತೊಡು ಪಾತೆರುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಡ್]] ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊದಗ್ಲ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಅಗ್ಲ್ [[ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ|ತೆಲುಗುನ್]] ಅಗ್ಲೆನ ಪ್ರಾತಮಿಕ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಗಳಸ್‌ಬೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಭಾರತೊದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊ]] ರಾಜ್ಯೊಡು ನಾಮಸೂಚಕವಾದ್ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದಗ್ಲೆ ಬಾಸೆ.<ref>{{Cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India |pages=21–22}}</ref> ಸಾತುಪತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಶ್ರೀಲು ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಗಳಸ್ಯರೆ ವಿಸಿಸ್ಟೊ ಲಿಪಿನ್ ಬೆಳೆಪಾದೆರ್. ದೋರ ಸಮುದಾಯೊ 'ಕೊಂಡ ರಾಜು' ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಭಾರತೊ ಸರ್ಕಾರೊದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರೊ ಉಂದು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡೊಲೆ ಅಡಿಟ್ 'ಕೊಂಡ ದೊರ' ಸಮುದಾಯೊದ ಉಪಜಾತಿಯಾದ್ ಗುರ್ತಿಸವೊಂದ್ಂಡ್. ಹಕ್ಕ್ ಪತ್ರೊಲೆಡ್ ಅಗ್ಲೆನ್ 'ಕೊಂಡ ದೊರ' ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ನಗ್ಲ್ಂದ್ ಬರೆತೆರ್.<ref>https://brainly.in/question/58592984#:~:text=Dora%20caste%20belongs%20to%20'Konda,census%20of%20Government%20of%20India.</ref> ಅಗ್ಲೆನ ಮೂಲ ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆ ಕುಬಿ / ಕೊಂಡ, ಸಾಹಿತ್ಯೇತರ ಕೇಂದ್ರ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ ಕುಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕುವಿಗೆ ಕೈತಲಾದ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಉಂದು ಕೈತಲ್ದ ಬಾಸೆಲೆ ಪದೊಕ್ಲಾಯಿನ ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಒಡಿಯಾದ ಪ್ರಬಾವೊಡ್ದ್ ಪರಿವರ್ತನೆದ ಸ್ತಿತಿಡುಂಡು.<ref>https://kbk.nic.in/tribalprofile/Kondadora.pdf</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 4cm4rn4shjph46cvzvygpze8w1ineb5 0 15287 364430 350789 2026-08-11T11:54:49Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364430 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಪರ್ಧಾನ್ |nativename= |states= [[ಭಾರತ]] |speakers={{sigfig|135,000|2}} |date=೨೦೦೭ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ -ಮಧ್ಯ |fam3 = ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ |fam4 = [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ|ಗೊಂಡಿ]] |script=[[ಇಂಡಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ|ಇಂಡಿಕ್]] |nation= |agency= |iso3=pch |glotto=pard1245 |glottorefname=ಪರ್ಧಾನ್ }} '''ಪರ್ಧಾನ್ ಬಾಸೆ''' [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆ]]ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ನ ಒಂಜಿ ಬಾಸೆ. ಉಂದು [[ತೆಲಂಗಾಣ]],[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]],[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ರಾಜ್ಯೊಲೆ ದಿಂಜ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪರಡ್ದ್ ಗಳಸುಬೆರ್. ಸುಮಾರ್ ೧,೪೦,೦೦೦ ಜನೊ ಇಂದೆನ್ ಗಳಸ್ಬೆರ್. ಜಗತ್ತ್‌ದ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಇಂದೆಕ್ ೧೧೦೧ನೆದ ಸ್ತಾನಮಾನೊ.<ref>Cite CiteSeerX |last1=Valte|first1=Thangmualian|last2=Mathai|first2=Eldose K.|last3=George|first3=Symon|date=2008|title=A Sociolinguistic Survey Among the Pardhan Community of Central India [[:en:CiteSeerX|citeseerx]]=10.1.1.559.17</ref><ref>{{cite web|title=About: Pardhan language|url=https://dbpedia.org/page/Pardhan_language|website=dbpedia.org}}</ref> == ಪದ ಪ್ರಯೋಗೊ == '''ಪರ್ಧಾನ್'''' ಅತ್ತಂಡ '''ಪ್ರಧಾನ''' ಪನ್ಪುನವು ಗೊಂಡೆರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೊ ಬಾರ್ಡ್‌ ಆದಿಪ್ಪುನ ಪರ್ಧಾನ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ|ಗೊಂಡಿದ]] ಒಂಜಿ ಉಪಬಾಸೆ. ಇಂದೆತ ಬಾಸಿಗೆರ್ ಗೊಂಡೆರ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಆಗ್ನೇಯ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], ದೂರೊದ ಮೂಡಾಯಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಬುಕ್ಕೊ ಬಡೆಕಾಯಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]].<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pch Ethnologue report for language code:pch<!-- Bot generated title -->]</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == ಪರ್ಧಾನ್ ಮದ್ಯೊ ಭಾರತೊಡು ವಾಸೊಡಿಪ್ಪುನ ದ್ರಾವಿಡ, ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಗೊಂಡ ಜನೊಕ್ಲೆ ಉಪಗುಂಪು. ಪರ್ಬೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ಯೊ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ಸಮಾರಂಬೊಲೆಡ್ ಗಾಯಕೆರಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗೀತಗಾರೆರಾದ್ ಇಪ್ಪುನವು ಪರ್ಧಾನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯೋಗೊ. ಹೆಚ್ಚದ ಪರ್ಧಾನ್ ಇನಿ ಗೋದಿ, ಬೇಳೆ, ತರಕಾರಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಂದ್‍ಲೆನ್ ಬುಲೆಪುನ ಕ್ರಿಸಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್. ಕೆಲವೆರ್ ಬೆದ್ರ್‌ದ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ನೇಯ್ಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಟ್ಟುನ ಬೇಲೆಡ್ ಅಗ್ಲೆನ ಬಂಜಿದ ಪಾಡ್ ನಡಪಾವೆರ್. == ನಂಬಿಕೆ == ಪರ್ಧಾನ್ ಭಾರತೊದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊನು ಆಚರಿಸಬೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಹಿಂದೂ ಪಂತಾಹ್ವಾನೊದ ದೇವೆರೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇವರುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |last1=Project |first1=Joshua |title=Pardhan in India |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17848/IN |website=joshuaproject.net |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 2j7abgc1i8nzgwhe5zwyjdpstipwfe9 0 15296 364422 281500 2026-08-11T11:54:16Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364422 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ನಾಗರ್ಚಾಲ್ |nativename= |ethnicity = ನಾಗರ್ಚಿ |states= [[ಭಾರತ]] |extinct=೧೯೮೧ |ref=e25 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam1= [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ |fam3 = ಗೊಂಡಿ-ಕುವಿ |fam4 = [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ|ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆಲು]] |iso3=nbg |glotto=naga1399 |glottorefname=ನಾರ್ಗಚಾಲ್ }} '''ನಾಗರ್‌ಚಾಲ್''' ಮದ್ಯೊ ಭಾರತೊದ ಅಳಿವುದ ಅಂಚಿಡಿಪ್ಪುನ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಬಾಸೆಂದ್ ತೆರಿಯೊಂದೆಂದ್. ೧೯೭೧ನೇ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರೊ ೭,೧೦೦ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್ನಗ್ಲ್ ಇತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅಗ್ಲ್ ಸ್ವಸ್ಟವಾದ್ [[ಹಿಂದಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಗೊಂದಿ|ಗೊಂಡಿಗ್]] ಸ್ತಳಾಂತರೊ ಆಯೆರ್. ಇಂದೆನ್ ದುಂಬು ಬಾಸೆಂದಿತ್ತ್‌ನ ನಾಗರ್ಚಿ ಜನೊ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೊದ]] ಬಾಲಘಾಟ್, ಛಿಂದ್ವಾರಾ, ಜಬಲ್ಪುರ್, ಮಂಡ್ಲಾ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಯೋನಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್.<ref>{{cite web |title=Finto: Lexvo: Nagarchal |url=https://finto.fi/lexvo/en/page/nbg |website=finto.fi}}</ref><ref>{{cite web |title=OLAC resources in and about the Nagarchal language |url=http://www.language-archives.org/language/nbg |website=www.language-archives.org}}</ref> ಸಂದರ್ಶನೊ ಒಂಜೆಡ್ ನಾಗರ್ಚಿಲು ಅಗ್ಲೆನ ಬಾಸೆ ''ಪುರಾಣಿ'' ಬಾಸೆ. ಪಂಡ "ಪಿರಾಕ್ದ ಬಾಸೆ" ಪಂಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ೧೫ಡ್ದ್ ೨೦ ವರ್ಸೊ ದುಂಬು ಹಿಂದಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗೊಂಡಿಗ್ ಸ್ತಳಾಂತರೊ ಆಯೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅಗ್ಲ್ ಇಲ್ಲೆಡೆಡ್ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸುಜೆರ್. ''ಈ ಬಾಸೆ ದುಂಬುಡ್ದು ದಿಂಜ ಬಿನ್ನೊ ಆತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಗೊಂಡಿಗ್ ಕೈತಲ್ದವು ಗೊಂಡಿಕ್ ಬಾಸೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡುದಂದು ಪಂಡೆರ್.'' ''ಸಂಶೋದಕೆರ್ ಅನೇಕೊ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ದ್ ನಾಗರ್ಚಿ ಪದಪಟ್ಟಿಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಯರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಯೆರ್. ಆಂಡ ಉಂದು ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿಜಿ. ಹಿರಿಯೆರ್ಲಾ ನಾಗರ್ಚಿ ಬಾಸೆಡ್ ಪದಪಟ್ಟಿಲೆನ್ ಒದಗಿಸಯರ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿಜಿ. ''<ref>{{cite web |title=About: Nagarchal language |url=https://dbpedia.org/page/Nagarchal_language |website=dbpedia.org}}</ref><ref>https://www.sil.org/system/files/reapdata/16/82/66/168266457676336418888975638813476176422/silesr2009_010.pdf</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} == ಹೆಚ್ಚದ ಓದುಗು == * [https://www.sil.org/resources/publications/entry/9044 ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ನಾಗರ್ಚಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ] {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 4xgjylaclnb0shkh9f4a9lldmb8gtpz 0 15334 364400 197026 2026-08-11T11:49:39Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364400 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆಲು | ethnicity = ಗೊಂಡಿ ಜನೊ | region = ಮದ್ಯೊಡ್ದು ಅಕೇರಿಮುಟ್ಟ [[ಭಾರತ]], ಹೆಚ್ಚಾದ್ [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಒಡಿಸಾ]] | familycolor = ದ್ರಾವಿಡ |fam2 = ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ |fam3 = ಗೊಂಡಿ-ಕುಯಿ | child1 = [[ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ|ಗೊಂಡಿ]] | child2 = [[ಮುರಿಯಾ ಬಾಸೆ|ಮುರಿಯಾ]] | child3 = [[ಕೊಯಾ ಬಾಸೆ|ಕೊಯಾ]] | child4 = [[ಮಾದಿಯ ಬಾಸೆ|ಮದಿಯಾ]] | child5 = [[ಖಿರ್ವಾರ್ ಬಾಸೆ|ಖಿರ್ವಾರ್]] | glotto = gond1265 | glottorefname = ಗೊಂಡಿ }} '''ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆ''' ಕೊಯ್ತೂರ್ (Kōī, Kōītōr) ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಗೊಂಡಿ (Gōṇḍī), ಭಾರತೊದ ದಕ್ಷಿಣ-ಮದ್ಯೊ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.<ref>{{cite web |last1=Poyam |first1=Akash |title=The Koitur community is reclaiming their linguistic identity despite the state’s historical biases |url=https://caravanmagazine.in/culture/gond-gondi-koitur-dictionary-adivasi |website=The Caravan |language=en}}</ref> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸುರೂಟು ಇಂದೆನ್ ಸುಮಾರ್ ೨.೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಗೊಂಡೆರ್ ಜನೊ ಪಾತೆರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಗೊಂಡಿ ದಿಂಜ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಅಯಿಟ್ ಕೆಲವು ಒಂಜೆಗೊಂಜಿ ಅರ್ತೊ ಆವೊಂದಿದ್ದಿ. ಉಂದು ಬರವು ಬಾಸೆ ಅತ್ತ್. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಅರ್ದೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರುವಾಯಿನ ಪ್ರದೇಸೊದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗ್ ದುಂಬೆ ಒವ್ವೇ ಎಡ್ಡೆ ದ್ರಡ ಇತಿಯಾಸೊ ಹೊಂದಿದ್ದಿಯಾಂಡ್. ಭಾರತೊದ ರಾಜ್ಯಗಳಾಯಿನ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ ಬುಕ್ಕೊ ನೆರೆಕರೆತ ರಾಜ್ಯಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲುಗು ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬರವುದ ಬಾಸೆಲೆ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡ್ದ್ ನೆರೆಕರೆತ ಬಾಸೆಲೊಟ್ಟುಗೆ ಗೊಂಡಿ ನಿಲೆ ಕಲೆವೊಂದುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Gondi language {{!}} Gondi language {{!}} Dravidian, Central India, Adivasi {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Gondi-language |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == ಗೊಂಡಿ ಬಾಸೆಲು == ಗೊಂಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮ್ಮಂದೊದ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸೇರೊನ್ನ ನೆರೆಕರೆತ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಉಪಗುಂಪು.<ref>{{Cite web |title=UNESCO Atlas of the World's Languages in danger |url=http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1586.html |access-date=2017-12-22 |website=www.unesco.org |language=en}}</ref> [[ಗೊಂಡಿ]] ಸರಿಯಾಯಿನ ಬಾಸೆ ಹೆಚ್ಚ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ಈ ಬಾಸೆನ್ ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಡ್ದ್‌ಲಾ ಹೆಚ್ಚ ಜನೊ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಈ ಉಪಗುಂಪುದ ಒರಿನ ಬಾಸೆಲೆಡ್ [[ಮುರಿಯ ಬಾಸೆ|ಮುರಿಯಾ]], [[ಮದಿಯಾ ಬಾಸೆ|ಮಡಿಯಾ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೊಯಾ ಬಾಸೆ|ಕೊಯಾ]] ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.<ref>{{cite web|title=Glottolog 4.8 - Southwest Gondi|url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/sout3367|website=glottolog.org}}</ref> ಇತ್ತೆದ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯೊ ಒಂಜಿ ಪಂಡ್ದ್ ಸೂಚಿಸಂಡ್ಲಾ [[ಪರ್ಧಾನ್ ಬಾಸೆ|ಪರ್ಧಾನವು]] ಬೇತೆನೇ ಬಾಸೆನಾ ಅತ್ತಂಡ ಗೊಂಡಿದ ಉಪಬಾಸೆನಾಂದ್ ನಿರ್ದಾರೊ ಆತ್‌ಜಿ.<ref>{{cite web |title=Gondi |url=https://www.trijharkhand.in/en/gondi |website=Tribal Welfare Research Institute Jharkhand |language=en}}</ref> [[ಖಿರ್ವಾರ್ ಬಾಸೆ|ಖಿರ್ವಾರ್]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಸೊದ ಜನೊ ಪಾತೆರ್ನ ಬಾಸೆ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಗೊಂಡಿಗ್ ಸಮ್ಮಂದಿಸದ್ಂಡು.<ref>https://media.neliti.com/media/publications/359756-research-on-original-gondi-language-and-0d194482.pdf</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] qeji5op1mqilveyamb8evt4e5f0log9 0 15341 364369 359442 2026-08-11T11:45:54Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364369 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=ಕಳನಾಡಿ|nativename=|states=[[ಭಾರತ]]|speakers=750|date=2004 ಸಮೀಕ್ಷೆ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=ದಕ್ಷಿಣ|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]]|fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]]|fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]]|fam7=ಕಲಾನಾಡಿಕ್|iso3=wkl<ref>{{cite web |title=Glottolog 4.8 - Kalanadi |url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/kala1255 |website=glottolog.org}}</ref>}} '''ಕಳನಾಡಿ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ]]ಬಾಸೆ.<ref>{{cite web |title=DravidianLangTech-2024 |url=https://sites.google.com/view/dravidianlangtech-2024 |website=sites.google.com}}</ref> ಈ ಬಾಸೆ ೮೮% ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಹೋಲಿಕೆನ್ ಪಟ್ಟೊನುನ ಪಥಿಯಾ ಬಾಸೆನ್ ಹೋಲುಂಡು.<ref>{{cite web |title=About: Kalanadi language |url=https://dbpedia.org/page/Kalanadi_language |website=dbpedia.org}}</ref><ref>{{cite web |title=Kalandi, Kalaṇḍī: 3 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/kalandi |website=www.wisdomlib.org |language=en |date=7 June 2018}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ ಜನೊ ಬಾಂದವ್ಯೊ ವಿಬಾಗೊಡು ಬಡಪತ್ತ್‌ಡ್ ಪಿರಬೂರ್‌ನ ಹಿಂದೂ ಜನೊ ಸಮೂಹೊದ ಬಾಗೊ. ಈ ಜನೊಕ್ಲೆ ಗುಂಪು ಭಾರತೊಡು ಮಾತ್ರೊ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಅಗ್ಲೆನ ಪ್ರಾತಮಿಕ ಬಾಸೆ [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]. ಭಾರತೊದ ಉಪಕಂಡೊಡು ಪ್ರದಾನೊ ದಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದೊ ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊ ಕಳನಾಡಿಲು ಆಚರಿಸವುನ ಪ್ರಾತಮಿಕ ದರ್ಮೊ. [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊ]]ದ ದಿಂಜ ರೂಪೊಲುಲ್ಲೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಅಕ್ಲೆನವೇ ಆಯಿನ ದೇವತೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಂಬಿಕೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್.<ref>{{cite web |title=DravidianLangTech 2023 : The Third Workshop on Speech and Language Technologies for Dravidian Languages |url=http://www.wikicfp.com/cfp/servlet/event.showcfp?eventid=172194&copyownerid=320 |website=www.wikicfp.com}}</ref> == ಕಳನಾಡಿ ಆರಾದನೆಲು == [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ|ಮರಾಠಿ]]ಡ್ ಕಲಂದಿ ಪಂಡ ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದಗ್ಲ್.<ref>{{cite web |title=PeopleGroups.org - Kalanadi of India |url=https://www.peoplegroups.org/Explore/GroupDetails.aspx?peid=49767 |website=peoplegroups.org}}</ref> ಅಗ್ಲ್ [[ಭದ್ರಕಾಳಿ]], ಮಲಯಕಾರಿಂಕಲಿ, ಪೂಮಾಲಿ, ಪೂತಾಡಿ, ಕಲಿಮಲತಂಪುರನ್, ಕಂದಂಬುಲಿ, [[ಕುಟ್ಟಿಚ್ಚಾತನ್]] ಇಂದೆನ್ ಪೂರ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಕಾಳ ಆಟ್ಟಂ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಯ್ಯಂ ಕೆಟ್ಟುಲೆಡ್ ಪರಿಣತೆರ್. == ಮೂಲೊ == ಕಳನಾಡಿ ಮಲಬಾರ್ದ ಸುರುತ ಆಡಳಿತಗಾರೆರೆ ಸೈನಿಕೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಮುಗ್ಲೆನ್ ಕನಲಾಡಿ, ಕಳನದಿಯನ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಮಲಯಾಳ್ಯಾಲಿ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರೊ ಅಗ್ಲೆನ್ ಬೇತೆ ಅರ್ಹೊ ಸಮುದಾಯೊಲೆ ಅಡಿಟ್ ಬರ್ಪುನ ಗುಂಪು. == ಆಚರಣೆಲು == ಅಗ್ಲ್ ಏಳನೇ ತಿಂಗಲುಡು ಬಯಕೆದ ಆಚರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪುಟ್ಟ್‌ನ ಸೂತಕೊ ೨೧ ದಿನೊ ಮುಟ್ಟ ದುಂಬರಿಪುಂಡು. ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಳ್‌ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪುದರ್ ದೀಡುವೆರ್. ಅಗ್ಲ್ ಮುಂಡನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರುಕು ತೆನಸ್ ಕೊರ್ಪುನ ಕಜ್ಜೊಗು ಗುಮನೊ ಕೊರ್ಪುಜೆರ್. ಪ್ರಾಯೊ ಬನ್ನಗ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಆಚರಿಸವೆರ್. ದೇವಸ್ತಾನೊಲೆಡ್ ಮದ್ಮೆ ನಡಪಾವೆರ್. ಮದ್ಮಾಯೆ ಮದ್ಮಾಲೆಗ್ ತಾಲಿ ಕಟ್ಟುವೆ. ಅಗ್ಲ್ ಸೈತ್‌ನಗ್ಲೆನ್ ಗುಂಡ್‌ಡ್ ಪಾಡುವೆರ್. ೧೭ ಅತ್ತಂಡ ೨೧ ನೇ ದಿನೊ ಅಗ್ಲ್ '''ಪುಲಕುಳಿ''' ಆಚರಣೆನ್ ನಡಪಾವೆರ್.<ref>{{cite web |title=Welcome to Kerala window |url=https://www.keralawindow.net/hindu_files/hindu_k.html |website=www.keralawindow.net }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] alo0klmu7w56lfsda99drd5fh2dnzgo 0 15363 364372 199070 2026-08-11T11:46:08Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364372 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಕುಂದವಾಡಿ |nativename= |states=[[ಭಾರತ]] |ethnicity= |speakers=೧,೦೦೦ |date=೨೦೦೪ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=Southern |fam3=ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು |fam4= ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು |fam5=ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಿ ಬಾಸೆಲು |fam6=[[ಮಲಯಾಳಿ ಬಾಸೆಲು]] |fam7=ಕಲಾನಾಡಿಕ್ |iso3=wku |glotto=kund1253 |glottorefname=ಕುಂದವಾಡಿ }} '''ಕುಂದುವಾಡಿ''' ಪನ್ಪುನವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು ರಚನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಮಲಯಾಳಂನ್ ಹೋಲುಂಡು. ಆಂಡ [[ಪಥಿಯಾ ಬಾಸೆ|ಪಥಿಯಾ]]ಗ್ ಕೈತಲಾದುಮಡು.<ref>{{cite web|title=Kunduvadi: a language of India|url=http://olac.ldc.upenn.edu/item/oai:ethnologue.com:wku|website=olac.ldc.upenn.edu|date=21 February 2018}}</ref> == ಬೌಗೋಳಿಕ ವಿವರೊ == ಕುಂದುವಾಡಿ ಭಾರತೊದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಪಯ್ಯನ್ನೂರ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಡಿಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮ/ಕುಗ್ರಾಮ. ಉಂದು ಪೆರಿಂಗೋಮ್ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಡಿಟ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಉತ್ತರ ಕೇರಳೊ ವಿಬಾಗೊಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರೊದ ಕಣ್ಣೂರ್‌ಡ್ದ್ ಬಡೆಕಾಯಿಗ್ 46 ಕಿಮೀ ದೂರೊಡುಂಡು. ಪಯ್ಯನ್ನೂರುಡ್ದ್ 10 ಕಿ.ಮೀ. ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜದಾನಿ ತಿರುವನಂತಪುರೊಡ್ದ್ 529 ಕಿ.ಮೀ.<ref>{{cite web|title=Kunduvadi Village|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Kannur/Payyannur/Kunduvadi|website=www.onefivenine.com}}</ref> ಕುಂದುವಾಡಿದ ಪಡ್ಡೋಯಿಗ್ ನೀಲೇಶ್ವರ ಬ್ಲಾಕ್, ತೆನ್ಕಾಯಿಗ್ ತಳಿಪರಂಬ ಬ್ಲಾಕ್, ಬಡೆಕಾಯಿಗ್ ಕಾಞಂಗಾಡ್ ಬ್ಲಾಕ್, ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಇರಕ್ಕೂರು ಬ್ಲಾಕ್‌ಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ಂಡ್. ಚೆರುತಝಂ, ಪಯ್ಯನ್ನೂರ್, ತಳಿಪರಂಬ, ಕಾಞಂಗಾಡ್ ನಗರೊಲು ಕುಂದುವಾಡಿಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://en.wal.unesco.org/languages/kunduvadi |access-date=2024-03-11 |archive-date=2024-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311161952/https://en.wal.unesco.org/languages/kunduvadi |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] fvfyk8vptrfstdtmdb0gcyhrv50d6m4 0 15364 364448 217860 2026-08-11T11:58:18Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364448 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name= ಮಲಮುತನ್ |states= [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] |region= [[ಮಲಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪುರಂ]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]] |ethnicity= ಮಲಮುತನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ | familycolor =ದ್ರಾವಿಡ | fam2 = [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] | fam3 = [[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] | fam4 = [[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]] | fam5 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]] }} '''ಮಲಮುತನ್''' ಪನ್ಪುನವು ದಕ್ಷಿಣೊದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]] ಆತ್ಂಡ್.<ref>{{cite web|last1=Hammarström|first1=Harald|last2=Forkel|first2=Robert|last3=Haspelmath|first3=Martin|last4=Bank|first4=Sebastian|title=Malayalamoid|url=https://en.turkcewiki.org/wiki/Malayalamoid_languages|website=Glottolog|date=24 May 2022|access-date=11 March 2024|archive-date=11 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240311145415/https://en.turkcewiki.org/wiki/Malayalamoid_languages|url-status=dead}}</ref> [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಮಲಮುತ್ತನ್ ಜನೊ ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್.<ref>{{cite web|url=http://www.languageinindia.com/july2013/ravisankarkeralatriballanguages.pdf|title=Tribal Languages of Kerala|website=languageinindia.com|access-date=1 August 2023}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] ow3ogmg3xqgy5pskk0won49ezc99asg 0 15366 364449 282046 2026-08-11T11:58:23Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364449 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಮಲರಿಯನ್ |altname=മലർയൻ |states=[[ಭಾರತ]] |region=[[ಕೇರಳ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] |ethnicity=೩೫,೦೦೦(೨೦೦೧ ಜನಗಣತಿ) |extinct=2000s |ref=e25 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]] |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು]] |fam4=ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು |fam5=ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು |fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]] |iso3 = mjq |glotto=mala1466<ref>{{cite web|title=Glottolog 4.8 - Malaryan|url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/mala1466|website=glottolog.org}}</ref> |glottorefname=ಮಲರಿಯನ್ }} '''ಮಲರಿಯನ್''' (ಮಲ ಅರಾಯನ್, ಮಲಯರಾಯೆರ್) [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ದ ಅಳಿವುದಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್.<ref>{{cite web|title=About: Malaryan language|url=https://dbpedia.org/page/Malaryan_language|website=dbpedia.org}}</ref> ಇದೇ ಮೂಲದಿಂದ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಬಾಸೆಯ ಹೆಸರುಗಳು: ಅರಾಯನ್ಸ್, ಕರಿಂಗಲ್, ಮಲೈ ಅರಾಯನ್, ಮಲಯರಾಯನ್, ಮಲಯರಾಯರ್, ಪುರುಷ ಅರಾಯನ್ಸ್, ಮಲೆ ಅರಾಯನ್, ವಾಜಿಯಮ್ಮರ್<ref>{{cite web|title=OLAC resources in and about the Malaryan language|url=http://www.language-archives.org/language/mjq|website=www.language-archives.org}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 5t6se1tpgl81h0s9827zpjinkpjhmn2 0 15373 364450 197165 2026-08-11T11:58:27Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364450 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಮಲವೇದನ್ |altname=മലവേടൻ |states=[[ಭಾರತ]] |region=[[ಕೇರಳ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] |ethnicity=Ethnic population: {{sigfig|33,000|2}} (2011 census) |speakers={{sigfig|27,000|2}} |date=೨೦೧೧ನೆ ಜನಗಣತ೮ |ref=e25 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ]] |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]] |fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]] |fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]] |iso3 = mjr |glotto=mala1463<ref>{{cite web|title=Glottolog 5.0 - Malavedan|url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/mala1463|website=glottolog.org}}</ref> |glottorefname=ಮಲವೇದನ್ }} '''ಮಲವೇದನ್''' (ಮಲೈ ವೇದನ್) ಪನ್ಪುನವು [[ಕೇರಳ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್]]ದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ.]]. ಉಂದು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಸಮ್ಮಂದೊ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಮಲವೇದನ್ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರ್ನಗ್ಲ್ ಕೇರಳೊದ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಗುಂಪು. ಅಗ್ಲೆಡ್ ದಿಂಜ ಜನೊ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], [[ಇಡುಕ್ಕಿ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], ಬುಕ್ಕೊ [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ವಾಸೊ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.<ref>{{cite web|title=Multilingual {{!}} PDF {{!}} Cultural Assimilation {{!}} Sociolinguistics|url=https://www.scribd.com/doc/153932686/Multilingual|website=Scribd|language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] elblvndh1be6im2e82tt1xf45hjp5v6 0 15389 364427 196687 2026-08-11T11:54:36Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364427 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಪಥಿಯಾ |nativename= |states=[[ಭಾರತ]] |ethnicity= |speakers=೧,೦೦೦ |date=೨೦೦೪ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=ದಕ್ಷಿಣ |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]] |fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]] |fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]] |fam7=ಕಲನಾಡಿಕ್ |iso3=pty |glotto=path1235 |glottorefname=Pathiya }} '''ಪಥಿಯಾ''' ಪನ್ಪುನವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಉಂದು [[ಕಳನಾಡಿ ಬಾಸೆ|ಕಳನಾಡಿ]]ಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] 9siorstl6n1g7ix34dzpetn13sc88ea 0 15437 364407 360814 2026-08-11T11:50:25Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364407 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ತಚನಾದನ್ |nativename= |states=[[ಭಾರತ]] |ethnicity= |speakers=೩,೦೦೦ |date=೨೦೦೪ ಸಮೀಕ್ಷೆ |ref=e18 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=ದಕ್ಷಿಣ |fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]] |fam4=[[ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು]] |fam5=[[ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು|ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ]] |fam6=[[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು]] |iso3=thn |glotto=thac1235 |glottorefname=ತಚನಾದನ್ }} '''ತಚನಾದನ್''' ಪನ್ಪುನವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಪಾತೆರುನ [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]]. ಬೇತೆ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ್, ಅಯಿತ ದಿಂಜಪಾಲ್ ಸಮ್ಮಂದೊಲು [[ಮುಳ್ಳು ಕುರುಂಬ ಬಾಸೆ|ಮುಲ್ಲು ಕುರುಂಬ]], ಅಯಿತೊಟ್ಟುಗೆ 66-72% ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್ ಹೋಲಿಕೆ ಉಂಡು. ತಚ್ಚನಾದನ ಬಾಸೆ ಮಲಯಾಳಂ, ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಪನ್ಪುನ ಮೂಜಿ ಬಾಸೆಲೆ ಸಂಯೋಜನೆ. ಅಗ್ಲೆನ ಬಾಸೆಗ್ ಲಿಪಿ ಇದ್ದಿ. ಬಾಯಿ ಬಾಸೆಡು ಪರಡೊಂದುಂಡು. ಅಗ್ಲೆ ಬೇತೆಗ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗೆ ಪಾತೆರ್ಯೆರ ಮಲ್ಯಾಳಿ ಬಾಸೆಬ್ ಗಳಸ್ಬೆರ್. ಆಂಡ ಅಗ್ಲ್ ಸಮುದಾಯೊಡು ಅಗ್ಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಾಸೆನ್ ಗಳಸ್ಬೆರ್. ಆಂಡ ಜವ್ವನೆರೆ ಪೀಳಿಗೆಡ್ದ್ ಕ್ರಮೇಣ ಹಿಡ್ತೊನು ಕಳೆವೊಂದು ಹಿರಿಯಾಕ್ಲ್ ಮಾತ್ರೊ ಅಗ್ಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಸುರುಕು ಅಗ್ಲ್ ಬೂಮಿದ ದನಿಕ್ಲೆ ಒಕ್ಕೆಲಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ. ದಿನೊಕ್ಗ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಬಾರ್‌ನ್ ಕೂಲಿಯಾದ್ ಪಡೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ವ್ಯವಸ್ತೆನ್ ಮಲ್ಲಿಪಾನಿ (ಮಲ್ಲಿ ಪಂಡ ಬಾರ್) ಪಂಡ ಬಾರ್ಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇನಿತ್ತ ದಿನೊಕ್ಲೆಡ್ ಅಗ್ಲ್ ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಚಾಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಪಿ ತೋಟೊಲೆಡ್ ಕೂಲಿ ಬೇಲೆದಗ್ಲ್.<ref>{{cite web|title=SPPEL - Scheme for Protection and Preservation of Endangered Languages|url=https://www.sppel.org/thachanadanmoopandoc.aspx|website=www.sppel.org|accessdate=2024-03-16|archivedate=2024-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240316162851/https://www.sppel.org/thachanadanmoopandoc.aspx|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] msbewy7lze4dbu4p8r1apiwyp87ry1x 0 15441 364338 199069 2026-08-11T11:37:33Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364338 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ಉಲ್ಲಾಟಾನ್ |nativename=''ಕೊಚು ವೇಲನ್'' |states=[[ಭಾರತ]] |ethnicity=೧೬,೭೦೦ (೨೦೦೧ ಜನಗಣತಿ) |extinct=೧೯೯೦ |ref=e25 |familycolor=ದ್ರಾವಿಡ |fam2=ದಕ್ಷಿಣ |fam3=ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲು |fam4=ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು ಬಾಸೆಲು |fam5=ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು |fam6=ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆಲು |iso3=ull |glotto=ulla1237 |glottorefname=ಉಲ್ಲಾಟಾನ್ }} '''ಉಲ್ಲತನ್''' ಪನ್ಪುನವು ಸ್ವಸ್ಟವಾದ್ ಅಳಿವುದಂಚಿಡಿಪ್ಪುನ [[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ]].<ref>https://en.wal.unesco.org/languages/ullatan{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಉಂದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊದ]] ರಡ್ಡ್ ಪರಿಸಿಸ್ಟೊ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನೊ ಪಾತೆರ್ನ ಬಾಸೆ. ಈ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರ್ನಗ್ಲ್ ಮಲಯಾಳಂಗ್ ಸ್ತಳಾಂತರೊ ಆತೆರ್. ಉಲ್ಲಾಟನ್‌ ಪನ್ಪುನ ಕಾಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಜನೊಕ್ಲು. ಉಲ್ಲು ಪಂಡ ಉಲಾಯಿದ ಬಾಗೊ. ಉಲ್ಲಾಟನ್ ಪಂಡ ಉಲಾಯಿದ ಜನೊ. ಆಂಡ ಈ ಪುದರ್ದ ಪಿರವುಡು ನಾನೊ೦ಜಿ ಕತೆ ಉಂಡು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಆಗಮನೊದ ಸುರುಕು, ಕೇರಳೊದ ಮದ್ಯೊ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ಗ್ ಸೇರ್ನ ಸೈನಿಕೆರೆ ಗುಂಪು ನೆರೆಕರೆತ ರಾಜೆರೆ ನಡುತ ಉಲಾಯಿದ ಯದ್ದೊಡ್ದ್ ಅಗ್ಲೆನ ಜೀವನೊನು ಕಾಪ್ಯರ ಅಗ್ಲೆನ ಕುಟುಮ್ಮೊದೊಟ್ಟುಗು ಅರಣ್ಯೊಲೆಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಅಗ್ಲೆ ಕಾಡ್‌ಡ್ ನೆಲೆ ಆಯೆರ್. ದಿಂಜ ವರ್ಸೊಲೆ ಕಾಲೊ ದೇಶೊ ಬ್ರಸ್ಟೆರಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊಅಗ್ಲೆಡ್ ಕೆಲವೆರ್ ಅಗ್ಲೆನ ಸೊಂತೊ ಜಾಗೆಗ್ ಪಿರ ಸೇರೊಂಡೆರ್. ಊರುದಗ್ಲ್ ಅಗ್ಲೆನ್ ಉಲ್ಕಾಡನ್ಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಲೆ ಸೊಬಾವೊನು ಅಗ್ಲ್ ಹೊಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಸೂಚ್ಯಾರ್ತೊಡು ಅಗ್ಲ್ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಲು. ಉಲ್ಕಾಡನ್ನೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಎಲ್ಯೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂತೆ ಸಮಯೊಡು ಉಲ್ಲಾದನ್>ಉಲ್ಲಾಟನ್ ಆಂಡ್.<ref>{{cite web|last1=Project|first1=Joshua|title=Ulladan in India|url=https://joshuaproject.net/people_groups/18282/IN|website=joshuaproject.net|language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} {{ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] ra1r0xodfowwt4gbw2jujj6a176n469 0 15451 364394 350142 2026-08-11T11:49:17Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364394 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" ! colspan="2" class="infobox-above above" style="font-size:125%; color: black; background-color: #c9ffd9;" |ಖೋರ್ತಾ |- | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size:110%; color: black; background-color: #c9ffd9;" |ಪೂರ್ವ ಮಗಾಹಿ |- | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size:110%; color: black; background-color: #c9ffd9;" |ಕಾರ್ತಿಕ್ |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Khortha_language.svg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="padding:0.35em 0.35em 0.25em;line-height:1.25em;">"ಖೋರ್ತಾ" ಪನ್ಪುನ ಪದೊನು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆತ್‌ನೆ.</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space:nowrap;padding-right:0.65em;" |ನೆರೆಕರೆ&nbsp; | class="infobox-data" style="line-height:1.3em;" |[[ಭಾರತ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space:nowrap;padding-right:0.65em;" |ಪ್ರದೇಶ | class="infobox-data" style="line-height:1.3em;" |ಉತ್ತರ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಂತಾಲ್ ಪರಗಣ]], [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space:nowrap;padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding:.1em 0; ">ನೆರೆಕತೆತ ಬಾಸೆದಗ್ಲ್</div> | class="infobox-data" style="line-height:1.3em;" |೮.೦ ಮಿಲಿಯನ್ (೨೦೧೧ ಜನಗಣತಿ) <ref><cite class=" citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="178">[http://www.censusindia.gov.in/೨೦೧೧ ಜನಗಣತಿ/Language_MTs.html "Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="179">''www.censusindia.gov.in''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="180">Office of the Registrar General & Census Commissioner, India<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="181"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2018-07-07</span></span>.</span></cite></ref><ref name="ethnologue.com"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[[ethnologue:mag|"Magahi"]]. </cite></ref> (ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆನ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪಾತೆರ್ನಗ್ಲೆನ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಲ್ತ್‌ನೆ) &nbsp; |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space:nowrap;padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding:.1em 0; "><span class="wrap">[[:en:Language family|ಬಾಸೆಲೆ ಕುಟುಂಬ]]</span></div> | class="infobox-data" style="line-height:1.3em;" |<div style="text-align:left;">[[:en:Indo-European languages|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್]] * [[:en:Indo-Iranian languages|ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್]] ** [[:en:Indo-Aryan languages|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] *** [[:en:Eastern Indo-Aryan languages|ಪೂರ್ವ]] **** [[:en:Bihari languages|ಬಿಹಾರಿ]] ***** [[:en:Magahi language|ಮಗಹಿ]] ****** '''ಖೋರ್ತಾ''' </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space:nowrap;padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding:.1em 0; "><span class="wrap">[[:en:Writing system|ಬರವುದು ವ್ಯವಸ್ತೆ]]</span></div> | class="infobox-data" style="line-height:1.3em;" |[[:en:Devanagari|ದೇವನಾಗರಿ]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="color: black; background-color: #c9ffd9;" |ಇತ್ತೆದ ಸ್ತಿತಿ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space:nowrap;padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding:.1em 0; ">ಇತ್ತೆದ ಬಾಸೆ&nbsp;</div> | class="infobox-data" style="line-height:1.3em;" |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[ಭಾರತ]] * [[:en:Jharkhand|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] (ಹೆಚ್ಚಾದ್ <ref name="avenuemail.in"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20190328090028/https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/ "Jharkhand gives second language status to Magahi, Angika, Bhojpuri and Maithili"]. </cite></ref> |-ಬಾಸೆಲೆ ಸಂಕೇತೊಲು |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space:nowrap;padding-right:0.65em;" |<span class="nowrap">[[:en:ISO 639-3]]</span> | class="infobox-data" style="line-height:1.3em;" | - ಪಂಡ್ದ್ |} '''ಖೋರ್ತಾ''' (ಕೋರ್ತಾ ಅತ್ತಂಡ ಖೋಟ್ಟಾ ಪಂಡ್ದ್ ರೋಮನೀಕರಿಸದ್‌ನೆ) ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ '''ಪೂರ್ವ ಮಗಾಹಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸದ್‌ನೆ.<ref>{{Cite web |title=LSI Vol-5 part-2 |url=http://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-2&pages=466#page/161/mode/1up |publisher=dsal |page=145 |quote="Eastern Magahi"}}</ref> ಉಂದು ಭಾರತೊದ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ರಾಜ್ಯೊಡು ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಉತ್ತರ ಛೋಟಾನಾಗ್ಪುರ, ಪಲಾಮು ವಿಭಾಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತಾಲ್ ಪರಗಣ ಪನ್ಪುನ ಮೂಜಿ ವಿಬಾಗೊಲಿತ್ತ್‌ದ್, ೧೬ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರುನ [[ಮಗಧಿ ಬಾಸೆ|ಮಗಾಹಿ ಬಾಸೆ]] ಉಪಬಾಸೆಂದ ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡ್ದ್‌ನೆ.<ref name="avenuemail.in"/> ಖೋರ್ತಾನ್ ಸದಾನ್ಸ್ ಜನೊ ಸ್ತಳೀಯ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಪಾತೆರ್ಬೆರ್. ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನೊ ಸಂಪರ್ಕ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಗಳಸ್ಬೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Atul Aman, Niladri Sekhar Dash, Jayashree Chakraborty |date=January 2020 |title=DESIGNING A LINGUISTIC PROFILE OF KHORTHA: A LESS RESOURCED LANGUAGE SPOKEN IN THE STATE OF JHARKHAND, INDIA. |url=https://www.researchgate.net/publication/343035416 |access-date=11 August 2022 |website=ResearchGate}}</ref> ಉಂದು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ಡ್ ಹೆಚ್ಚ ಪಾತೆರ್ನ ಬಾಸೆದ ವೈವಿದ್ಯೊ.<ref>{{Cite book|url=https://www.academia.edu/4227936|title=Language Diversity in Jharkhand|last=Pattanayak|first=Binay|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-01-17 |title=Magahi |url=https://www.ethnologue.com/language-of-the-day/2014-03-16 |access-date=2022-08-14 |website=Ethnologue |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Khortha a Dying Language and Urgency to Retain its Pure Variety |url=https://www.researchgate.net/publication/326895570 |website=[[ResearchGate]]}}</ref> == ಬೌಗೋಳಿಕ ಹಂಚಿಕೆ == ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ದ ಉತ್ತರ ಛೋಟಾ ನಾಗ್ಪುರ ವಿಬಾಗೊ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತಾಲ್ ಪರಗಣ ವಿಬಾಗೊಲೆಡ್ ಖೋರ್ತಾನ್ ಪಾತೆರುನೆ.<ref name="ethnologue.com"/> ಆ ಏಳ್ ಜೆಲ್ಲೆಲು ಪಂಡ ಹಜಾರೀಬಾಗ್, ಕೊಡೆರ್ಮಾ, ಗಿರಿದಿಹ್, ಬುಕ್ಕೊಾರೋ, ಧನ್ಬಾದ್, ಚತ್ರಾ, ರಾಮಗಢ. ಖೋರ್ತಾ ಪಾತೆರುನ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಗಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ನವಾಡಾ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.<ref>Shekhar Dash, Niladri.</ref> == ಮಾದರಿ ನುಡಿಗಟ್ಟ್‌ಲು == {| class="wikitable" !English !ಖೋರ್ತಾ !ಕನ್ನಡ !ತುಳು !ಖೋರ್ತಾ (ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ) |- |Ramu felt shy. |ರಾಮಣ್ಣನಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿತು. |ರಾಮನಿಗೆ ನಾಚಿಕೆಯಾಯಿತು. |ರಾಮಗ್ ನಾಚಿಗೆ ಆಂಡ್. |रामुके लाज लगि गेले। |- |Amit has courage. |ಅಮಿತ್-ಕೆ-ಸಹಸ್ ಹೇ. |ಅಮಿತ್ಗೆ ಧೈರ್ಯವಿದೆ. |ಅಮಿತ್ಗ್ ದೈರ್ಯೊ ಉಂಡು. |अमित के साहस हे। |- |I feel shy |ಹಮ್ಮರ್ ಲಾಜ್ ಲಗಾ |ನನಗೆ ನಾಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. |ಎಂಕ್ ನಾಚಿಗೆ ಆಪುಂಡು. |हम्मर लाज लगा। |- |Give the horse the feed. |ಘೋರಾ-ಕೆ-ಖಬೆ-ಕೆ-ಡಿ. |ಕುದುರೆಗೆ ಆಹಾರ ಕೊಡಿ. |ಕುದುರೆಗ್ ತೆನಸ್ ಕೊರ್ಲೆ |घोड़ा के खाबेके दे। |- |The child did not hit his sister. |ಬಚ್ಚ-ತಾ ಅಪ್ಪನ್-ಬಹೀಂ-ಕೆ-ನೈ ಮಾರ್-ಕೆ-ಓ. |ಮಗು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದಿಲ್ಲ. |ಬಾಲೆ ತನ್ನ ಸಂಗಟಿನ್ ನೋತ್‌ಜಲ್ |बच्चाटा अप्पन बहिनके नइ मारको। |- |Ram’s sister wedding is tomorrow. |ಕಲ್ಖಿನ್ ರಾಮ್-ಕೆ ಬಹಿನ್-ಕೆ ಬಿಹಾವ್. |ರಾಮನ ಸಹೋದರಿಯ ಮದುವೆ ನಾಳೆ. |ರಾಮನ ಮೆಗ್ದಿನ ಮದ್ಮೆ ಎಲ್ಲೆ. |कलखिन रामके बहिनके बिहा हउ। |- |The boy ate a banana. |ಛೆಹರಾತಾ ಏಕ್ತಾ ಕೇಲಾ ಖಲೇಲ್ಕೋ. |ಹುಡುಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದ. |ಆಣ್ ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್ನ್ ತಿಂದೆ. |छौड़ाटा एकटा केला खालेलको। |- |Buy twenty five rupees’ sugar. |ಚೀನಿ-ಚೀನಿ-ಆನ್ |ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ರೂಪಾಯಿ ಸಕ್ಕರೆ ಖರೀದಿಸಿ. |ಇರುವೊ ರುಪಾಯಿ ಸಕ್ಕರೆ ದೆತೊನ್ಲೆ. |पच्चीस टाकाके चीनी किनिअन। |- |Ajay wrote a letter to his mother yesterday. |ಅಜಯ್ ಕಲ್ಖಿನ್ ಅಪ್ಪನ್ ಮಾ-ಕೆ ಚಿಟ್ಟಿ ಲೈಕ್-ಓ. |ಅಜಯ್ ನಿನ್ನೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. |ಅಜಯ್ ಕೋಡೆ ತನ್ನೊ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕಾಕಜಿ ಬರೆತೆ. |अजय कलखिन अप्पन माके चिट्ठी लिक्को। |} == ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * ಖೋರ್ತಾ ಸಿನೆಮಾ * ೨೦೨೧-೨೦೨೨ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ದ ಬಾಸೆಲೆ ಚಳುವಳಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} {{ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] h7lla8r5rjc80ytnz8ajjg54bdnxm8g 0 15502 364332 350025 2026-08-11T11:35:41Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364332 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಅವಲ್ ಪಾವಂ | image = | caption = | director = ಎಂ ಕೆ ಅರುಂಧವ ರಾಜ<ref>{{cite web |title=Aval Paavam (2000) {{!}} Drama |url=https://m.imdb.com/title/tt14787494/?language=de-de}}</ref> | producer = ಕೆ. ರಾಜನ್ (ನಿರ್ಮಾಪಕ) | writer = | starring = {{ubl|ಪ್ರಭುಕಾಂತ್|ರಿತಿಕಾ}} | music = ಪ್ರದೀಪ್ ರವಿ | cinematography = | editing = | distributor = | studio = ಕೆಆರ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | released = 22 ದಸಂಬರೊ 2000 | runtime = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] }} '''''ಅವಲ್ ಪಾವಂ''''' (ಅನುವಾದೊ: ಆಳ್ ಬಡವೆದಿ) 2000ಡ್ ಎಂ. ಕೆ. ಅರುಂಧವೆರೆನ ರಾಜ ನಿರ್ದೇಶನೊದ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಬಾಸೆದ ಸಿನೆಮೊ. ಈ ಸಿನೆಮೊಡು ಪ್ರಭುಕಾಂತ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಿತಿಕಾ ನಟಿಸದೆರ್. ಇಶಾರಿ ಕೆ. ಗಣೇಶ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರೊಡು ನಟಿಸದೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Aval Paavam |url=https://www.valaitamil.com/movies/aval-paavam_tamil-movie_4407.html |website=www.valaitamil.com}}</ref> ಕೆ. ರಾಜನ್ ನಿರ್ಮಿಸಯಿನ ಈ ಸಿನೆಮೊ ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 2000 ದಾನಿ ಬುಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. == ನಟೆರ್ == * ಶ್ರೀರಾಮ್ ನಟನೆಡ್ ಪ್ರಭುಕಾಂತ್ * ತುಳಸಿ ನಟನೆಡ್ ರಿತಿಕಾ * ಕೆ. ರಾಜನ್ * ಜೆ. ಲಲಿತಾ * ಮೋಹನ್ ವೈದ್ಯ * ಇಶಾರಿ ಕೆ. ಗಣೇಶ್ == ಸಿನೆಮೊದ ತಯಾರಿ == ದುಂಬುಡು ದೂರದರ್ಶನೊ ದಾರಾವಾಹಿಲೆಡ್ ಬೆಂದೊಂದಿತ್ತ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಎಂ. ಕೆ. ಅರುಂಧೆರೆನ ಕಡೀರ್ದ ಸಿನೆಮೊಂದು ಈ ಸಿನೆಮೊ ಗುರ್ತಿಸದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |date=1 March 2001 |title=Film: Aval Paavam |url=http://www.chennaionline.com/Moviereviews/tammov89.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20010301043428/http://www.chennaionline.com/Moviereviews/tammov89.asp |archive-date=1 March 2001}}</ref> 2000ಡ್ ಚೆನ್ನೈ ವಿತರಕೆರ್ ಸಂಗೊದ ಗುರ್ಕಾರೆರಾದ್ ಅದಿಕಾರೊ ವಯಿಸವೊಂದಿಪ್ಪುನಗ ಕೆ. ರಾಜನ್ ಆರರ್ ಕಡಮೆ ಬಜೆಟ್‌ಡ್ ''ಅವಲ್ ಪಾವಮ್'' ಸಿನೆಮೊನು ನಿರ್ಮಿಸವೆಂದ್ ಗೋಸಿಸಯೆರ್.<ref>{{Cite web |date=3 March 2001 |title=Minnamutam.co -->> Hot Cine News |url=http://www.minnamutam.com:80/cinema/news/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20010303035202/http://www.minnamutam.com:80/cinema/news/index.html |archive-date=3 March 2001}}</ref> ರಾಜನ್ ಆರೆನ ಕಡೀರೊದ ಸಿನೆಮೊ ಆರೆನ ಮಗೆ ಪ್ರಭುಕಾಂತ್ ಮುಕ್ಯೊ ಪಾತ್ರೊಡು ನಟಿಸದೆರ್. ಇಂದೆಕ್ ದುಂಬು ''ಡಬಲ್ಸ್'' (2000) ಕಳನಾಯಕರಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ''ನಿನೈಕಥಾ ನಾಲಿಲ್ಲೈ'' (2001) ಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಿನೆಮೊದ ನಾಯಕಿ ನಟಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ವೇದಿಕೆದ ಮಿತ್ತ್ ರಿತಿಕಾ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ನ್ ದೆತೊಂಡೆರ್.<ref>{{Cite web |date=8 July 2004 |title=Plenty in a name! |url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/jun015.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20040708054323/http://www.chennaionline.com/reeltalk/jun015.asp |archive-date=8 July 2004}}</ref> ಇಂದೆಕ್ ದುಂಬು ''ತಲೈಮುರೈ'' (1998) ಪೋಷಕೆರೆ ಪಾತ್ರೊಡು ತೋಜಿಯೆರ್. 2000ಡ್ ಸುರೂಟು ಬೇತೆ ಏಳ್ ಸಿನೆಮೊಲೆನ ಯೋಜನೆದೊಟ್ಟುಗೆ ''ಅವಲ್ ಪಾವಮ್'' ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಯೆರ್. ರಾಮ್ಕಿ ನಟಿಸಯಿನ ಬಾಬು ಗಣೇಶನ '''ಕುಡುಂಬಮ್ ಒರು ಕೊಯಿಲ್''' ಪನ್ಪುನ ನಾನೊಂಜಿ ಯೋಜನೆಗ್ ರಾಜನ್ ಈ ನಟನೆಗ್ ಸಹಿ ಪಾಡ್ದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಯೋಜನೆನ್ ಕೈ ಬುಡಿಯೆರ್. [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] ದ್ವನಿತ ತರೆಬರವುನು ತಪ್ಪಾಯರ ಬಯಕ್‍ನ ಈ ಸಿನೆಮೊಗು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ್ ''ಚೆಂಬರುತಿ ಪೂವ್'' ಪಂಡ್ದ್ ಪಿರ ಪುದರ್ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ''ಅವಲ್ ಪಾವಮ್'' ಪನ್ಪುನ ಮೂಲ ತೆಬರವುಗು ಪಿರ ಬತ್ತ್ಂಡ್. == ದ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆ ==   ಸಿನೆಮೊದ ಸಂಗೀತೊ ಬುಕ್ಕೊ ದ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆನ್ ಪ್ರದೀಪ್ ರವಿ ಸಂಯೋಜಿಸದೆರ್. 2000ದ ಸ್ಟಾರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆಯಾಯಿನ ದ್ವನಿಪತೊ ಆಜಿ ಪದೊಕ್ಲೆನ ಒಂಜಿ ಕೋಪೆ.<ref>{{Cite web |title=Aval Paavam (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://open.spotify.com/album/4IlXL4PSEOx1WqJcxUPe4a |via=open.spotify.com}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ಟ್ರ್ಯಾಕ್ !ಪದೊ !ಪದೊ ಪಂಡಿನಗ್ಲ್ !ಪೊರ್ತು |- |1 |"ಕುಯಿಲೆ ಪೂನ್ಕುಯಿಲೆ" |ಪ್ರಸನ್ನ, ಹರಿಣಿ |4:30 |- |2 |"ಪೊನ್ನಾನವಲ್" |ಉನ್ನಿ ಮೆನನ್ |4:20 |- |3 |"ನಿಥಂ ಯೇಥನೈ" |[[ಅನುರಾಧ ಶ್ರೀರಾಮ್|ಅನುರಾಧಾ ಶ್ರೀರಾಮ್]] |4:17 |- |4 |"ಕಾಲೇಜು ಹದಿಹರೆಯದವರು" |ಪ್ರಸನ್ನ, ಹರಿಣಿ |4:23 |- |5 |"ಚೆಂಬರುತಿ ಪೂವ್" |[[ಅನುರಾಧ ಶ್ರೀರಾಮ್|ಅನುರಾಧಾ ಶ್ರೀರಾಮ್]] |4:17 |- |6 |"ಮಾಯಾಲಾಪ್ರೆ ಮಾಮಾ" |ಸಬೇಶ್ |3:59 |} == ಬುಡ್ಗಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎದ್ಕೊನುನೆ == ಈ ಸಿನೆಮೊ 2000 ನೆ ದಸಂಬರ 22 ದಾನಿ ತಮಿಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಬುಡುಗಡೆಯಾಂಡ್. ಮನರಂ ಜಾಲತಾಣೊದ ಚೆನ್ನೈಆನ್ಲೈನ್‌ದ ಸಿನೆಮೊ ವಿಮರ್ಶಕೆರೆಡ್ ಒರಿಯಾಯಿನ ಸಿನೆಮೊದ ಥೀಮ್‌ನ್ ಕೆ. ಬಾಲಚಂದರ್ ಆರೆನ ಅರಂಗೇಟ್ರಾಮ್‌ಗ್ ಹೋಲಿಸದೆರ್(1973).<ref>{{Cite web |date=1 March 2001 |title=Film: Aval Paavam |url=http://www.chennaionline.com/Moviereviews/tammov89.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20010301043428/http://www.chennaionline.com/Moviereviews/tammov89.asp |archive-date=1 March 2001}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20010301043428/http://www.chennaionline.com/Moviereviews/tammov89.asp "Film: Aval Paavam"]. 1 March 2001. Archived from [http://www.chennaionline.com/Moviereviews/tammov89.asp the original] on 1 March 2001.</cite></ref> ಇಂದೆಟ್ ಒರ್ತಿ ಪೊಂಜೊವು ತನ್ನೊ ಕುಟುಮ್ಮೊನು ಸಾಂಕಿಯರ್ ಸೂಳೆಗಾರಿಕೆಗ್ ಪೋಪಳ್. ಆಂಡ ಬದಲಾವೊಂದಿಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡು ತಮಿಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಈ ವಿಸಯೊ ನಿಸೇದೊಂದ್ ಗುಮನೊಡ್ ಇಜಿಂಡ್. ಸಿನೆಮೊನ್ ಪುಗರೊಂದು, "ಉಂದು ಎಡ್ಡೆಂದಿನ ಯೋಜನೆದ ಸಿನೆಮೊದ ಕತೆಯಾದುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಉಪದೇಶಿಸವುನ ಅತ್ತಂಡ ಬಾವಾತಿರೇಕವಾದ್ ಮಾಲ್ಪುನ ಒವ್ವೇ ಪ್ರಯತ್ನೊ ಇದ್ದಿ". "ವೀಕ್ಷಕೆರ್ ಗುಮನೊನು ಬೇತೆಕಡೆಕ್ ಒಯ್ಪರೆ ಒವ್ವೇ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಇದ್ದಿ, ಆಂಡಲಾ ಅಯಿಕ್ ಮಸ್ತ್ ಜಾಗೆ ಉಂಡುಂದ್" ಪಂಡೆರ್. == ಅವಲ್ ಪಾಲಂ ಪದ್ಯೊಲು == ಅವಲ ಪಾವಂ ಪದ್ಯೊಲು ಚೆಂಪರುತಿ ಪೂವೆ ಅನುರಾಧ ಶ್ರೀರಾಮ್ ಕಾಲೇಜಿಲೆ ದೀನಗಿಲೆ ಪ್ರಶನ್ನ, ಹರಿಣಿ ಕುಯಿಲೆ ಪೂಂಕುಯಿಲೆ ಪ್ರಶನ್ನ, ಹರಿಣಿ ಮೈಲಾಪುರ ಮಾಮಾ ಸಬೇಶ್ ನಿತಂ ಗೀತೆಲು ಶ್ರೀ ಮೈಲಾಪೂರ್ ಮಾಮಾ ಸಬೇಶ್ ನಿತಂ ಯೇತನಾಯಿ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಪನ್ತೆರ್. ತಮಿಳು ಸಿನೆಮೊದ ಮಾಂತ ಆಲ್ಬಮ್ ("ಅವಲ್ ಪಾವಂ"). "ಅವಲ್ ಪಾವಂ" ಸಿನೆಮೊಡು ಒಟ್ಟು 6 ಪದ್ಯೊಲು ಉಂಡು. "ಅವಲ್ ಪಾವಂ" ಸಿನೆಮೊದ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಉಸಾರ್ದ ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಂಜ ಜನೊ ಸೇರ್ದ್ ಸಂಯೋಜಿಸದೆರ್. ಹಂಗಾಮಾ ಸಂಗೀತೊ ("ಅವಲ್ ಪಾವಂ") ಸಿನೆಮೊಡು ಪೊಸ MP3 ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ಡ್ ದರ್ಮೊಗು ಕೇನ್ಯರ ಬುಕ್ಕೊ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪಿಯರ್ ಅನುಮತಿಸವುಂಡು ಅತ್ತಂಡ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಕೇನ್ಯರ ನಿಗ್ಲ್ MP3 ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಲ್ಪೊಲಿ. ನಿಗ್ಲೆನ ಪ್ಲೇಪಟ್ಟಿಡ್ ವರ್ಸೊದ ಹಿಟ್ ಪದ್ಯೊಲು ದಿಂಜ ಎಡ್ಡೆಂದಿನವು ("ಅವಲ್ ಪಾವಂ"). ಚೆಂಪರುತಿ ಪೂವೆ, ಕಾಲೇಜಿಲೆ ದೀನಗಿಲೆ, ಕುಯಿಲೆ ಪೂಂಕುಯಿಲೆ, ಮೈಲಾಪುರ್ ಮಾಮಾ ಮುಂತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಂಗಾಮೊಡು ದುಂಬು ಬರ್ಪುನ ವರ್ಸೊಲೆಡ್ದ್ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರೆರೆ ಜತೆಟ್ ಪಾಲ್ ಮಲ್ತೊನ್ಯರ ನಾನಾತ್ ಎಡ್ಡೆಂದ್‌ನ ಸಂಗ್ರಹೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಪ್ರವಾಸೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಪಾರ್ಟಿಲೆಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಅನುಬವೊಗಾದ್ ("ಅವಲ್ ಪಾವಂ") ಸಿನೆಮೊದ ಪದ್ಯೊಲೆನ್ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಲ್ಪೊಲಿ.<ref>{{cite web |title=Aval Paavam |url=https://www.hungama.com/album/aval-paavam/72086761/ |language=en |access-date=2024-03-28 |archive-date=2024-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315180220/https://www.hungama.com/album/aval-paavam/72086761/ |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2024]] [[ವರ್ಗೊ:ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಬರವು]] kxx9eosdaj8ets9etci78p61pbimjur 0 16645 364439 196736 2026-08-11T11:55:52Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364439 wikitext text/x-wiki [[File:NCI butter.jpg|right|thumbnail|300px|ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಾರ್ಬೆರ್]] '''ಬೊಲ್ನೆಯಿ''' [[ಪೇರ್|ಪೇರ್‌]]ದ ಉತ್ಪನ್ನೊ. ಪಜಿಪೇರ್ ಕಡೆದ್ ಅತ್ತಂಡ ಪೇರ್‌ನ್ ಕಾಯ್ತ್‌ದ್ ಬೊಲ್ನೆಯಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಪೇರ್‌ದ [[ಕೊಬ್ಬು]]. ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ಅಡಿಗೆಗ್, ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ [[ಪೆತ್ತ]]ಲೆ ಪೇರ್‌ಡ್ದ್ ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೇರ್‌ದ [[ಎಣ್ಣೆ]]ಡ್ದ್ ನೀರ್ದ ಅಂಸೊಡು ಬೆರಕೆ ಆಯಿನ, ನೀರ್‌ಡ್ ಎಣ್ಣೆದ ಮಿಸ್ರೊ ಆಯಿನ ಬಾವೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುಂಡು. ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ಪೇರ್, ಪೇರ್ದ ಬಾವೆನ್ ಅತ್ತಂಡ ಪೆರ್ಪು ಪಾಡ್‌ನ ಕೊಜಪುನು ಮಂತ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅತ್ತಂಡ ಕಡೆದ್ ದೆಪ್ಪುನೆ. ಬೊಲ್ನೆಯಿ ದೆತ್ತ್‌ನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಜಪು [[ಅಲೆ]] ಆಪುಂಡು. ಅಲೆಡ್ದ್ ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ಒಂದ್‌ಯರ [[ಮಂತ್]] ಪಾಡ್‌ನ [[ಕರ]]ಟ್ ಅಂಚನೆ ದೀಡ್ಂಡ ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಬೇತೆನೆ ಪಾಂಬುಡಂಡು. ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ [[ಎರ್ಮೆ]], [[ಪೆತ್ತ]], [[ಕುರಿ]], [[ಏಡ್]], [[ಯಾಕ್]] ಇಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೊಸ ಕಾಲೊಡು ಬೊಲ್ನೆಯಿಗ್ [[ಉಪ್ಪು]], ಕೆಲವು ರುಚಿತ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಹಾಳಾವಂದಿಲೆಕೊ ಸೇರಾಬೆರ್.<ref>Institute of Medicine. Committee on Strategies to Reduce Sodium Intake; Henney, Jane E.; Taylor, Christine Lewis; Boon, Caitlin S. (2010). "4: Preservation and Physical Property Roles of Sodium in Foods". Strategies to reduce sodium intake in the United States. Washington, D.C. ISBN 978-0-309-14805-4. OCLC 676698420. Archived from the original on 9 May 2022. Retrieved 14 June 2022.</ref> ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಬೊಲ್ನೆಯಿಗ್ [[ತೆನಸ್‌]]ದ ಬಣ್ಣೊ ಸೇರಾಬೆರ್.<ref>"Butter coloring". Archived from the original on 2 January 2023. Retrieved 2 January 2023.</ref> ಬೊಲ್ನೆಯಿನ ಇಂಚ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಸಾಗಾಟೊಗು, ದಿಂಜ ಸಮಯೊ ಸಂಪುಡು ದೀಡಿಯರ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಪೇರ್‌ದ ಕೊಬ್ಬು ಅತ್ತಂಡ ಎಣ್ಣೆ. ಇಂದೆನ್ ಬೆಚ್ಚಮಲ್ತ್ಂಡ [[ನೆಯಿ]] ಆಪುಂಡು. ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ತಂಪುಡು ದೀಡ್ಂಡ ಗಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು. ಪೇರ್‌ದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಡ್ ಎಮಲ್ಸಿಕಾರಕೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ತಂಪು ಮಲ್ಪುನಗ ಕೋಣೆದ ವಾತಾವರಣೊಡು ಮೆತ್ತೆನೊ ಅತ್ತಂಡ ತೆಲ್ಪು ನೀರ್ದ್ ಲೆಕೊ ಆಪುನೆಡ್ದಾರೊ ಬೊಲ್ನೆಯಿ ೩೨–೩೫&nbsp;°C (೯೦–೯೫&nbsp;°F) ಸಾಂದ್ರತೆಡ್ ಕರಾಪುಂಡು. ಬೊಲ್ನೆಯಿದ ಸಾಂದ್ರತೆ ೯೧೧&nbsp;kg/m ಇಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web|url=http://hypertextbook.com/physics/matter/density/|work=The Physics Hypertextbook|title=Density|last=Elert|first=Glenn|access-date=2024-07-14|archive-date=2009-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090903103226/http://hypertextbook.com/physics/matter/density/|url-status=dead}}</ref> ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಹದಾ [[ಮಂಜೊಲ್|ಮಂಜಲ್]] ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ದಿಂಜ ಮಂಜಲ್ ಅತ್ತಂಡ [[ಬೊಲ್ದು]]ಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ತೆನಸ್‌ಡ್ದಾರೊ ಆದಿಪ್ಪುಮಡು. ವ್ಯಾಪಾರೊದಕುಲು ತಯಾರ್‌ಮಲ್ಪುನಗ ಅನ್ನಟ್ಟೋ ಅತ್ತಂಡ ಕ್ಯಾರೋಟಿನ್ ದಂಚಿನ ತೆನಸ್‌ದ ಬಣ್ಣೊ ಬದಲ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>Saïd, Husein; Nada, I. A. A. (1946). "A Substitute for 'Annatto' in Butter". Nature. 157 (3982): 232. Bibcode:1946Natur.157..232S. doi:10.1038/157232a0. PMID 21017927. S2CID 4131974.</ref> == ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಪದೊತ ಪುಟ್ಟುಪರಿಪು == [[File:Buttered crumpet3.jpg|right|thumbnail|ಬೊಲ್ನೆಯಿದ ಪಲ್ಲೆ]] ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬಾಸೆದ ಬ್ಯುಟಿರಮ್‌ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆದ βούτύρον (bouturon) ಪದೊತ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೂಪೊ. ಉಂದು βούς (bous) "ಪೆತ್ತ, ಎರು"ದ + τύρος (turos) "ಚೀಸ್", ಪಂಡ "ಹಸು-ಚೀಸ್‌" ಸಂಯುಕ್ತವಾಯಿನವು. ಟುರೋಸ್ (ಚೀಜ್) ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಮೈಸೀನಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆಡ್ ದ್ರಿಡೊ ಆತ್ಂಡ್. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೂಪೊ ಬ್ಯುಟಿರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ರಾನ್ಸಿಡ್ ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಸಂಯುಕ್ತೊ ಆಪುಂಡು. [[File:Churning butter.jpg|thumbnail|ಬೊಲ್ನೆಯಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆ]] == ಉತ್ಪಾದನೆ == ಒಂಜೇ ರೂಪೊ ಇದ್ಯಾಂದಿನ ಪೇರ್ ಅತ್ತಂಡ ಬಾವೆ ಬೊಲ್ನೆಯಿದ ನೆಯಿನ ಹೊಂದ್‍ದಿಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಫಾಸ್ಫೋಲಿಪಿಡ್‌ಡ್ (ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್ ಎಮಲ್ಸಿಫೈಯರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್) ಮಾಲ್ತ್‌ನ ಪದರೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಪೇರ್‌ದ ಕೊಬ್ಬು ಒಂಜೇ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಾದ್ ಒಟ್ಟಾದಿಪ್ಪುನೆನ್ ತಡೆವುಂಡು. ಬಾವೆನ್ ಹಾಲ್ ಮಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾವೆದ ಬೇತೆ ಬಾಗೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕೊಬ್ಬುಲೆನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಯರ ಜಾಗೆ ಮಲ್ತ್‌ಕೊರ್ದ್, ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿದಾನೊದ ವ್ಯತ್ಯಾಡೊಲು ವಿಬಿನ್ನೊ ಸ್ತಿರೊನು ಹೊಂದ್‍ನ ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ಸ್ರಿಸ್ಟಿಸವುಮಡು. ಈ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ ಮೂಜಿ ರೂಪು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮುಕ್ತ ಬೊಲ್ನೆಯಿ, ಬೊಲ್ನೆಯಿದ ಕೊಬ್ಬುದ ಪರೆಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಾಳಾಯಿನ ಕೊಬ್ಬು. == ವಿದೊಲು == [[File:Milkproducts.svg|thumbnail|ಪೇರ್‌ದ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆ ಪಟ್ಟಿ]] ಪೊಸ ಕಾರ್ಕಾನೆದ ಬೊಲ್ನೆಯಿ ತಯಾರಿಕೆಗ್ ದುಂಬು, ಬಾವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದಿಂಜ ಪೇರ್‌ಡ್ದ್ ಸಂಗ್ರಹೊ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ಸಂಸ್ಕರಿಸಯಿನ ಬೊಲ್ನೆಯಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಪುಲಿಯಾಪುನ ಸಮಯೊಡು ಬಾವೆ ಪುಲಿಯಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ದಾಯೆಪಂಡ ಪೆರ್ಪು ಪಾಡ್‌ನ ಪೇರ್‌ದ ಸಕ್ಕರೆದ ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಬದಲಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪುಲಿಯಾಪುನೆಡ್ದಾರ ಡೈಯಾಸೆಟೈಲ್ ಸೇರ್ನಂಚನೆ ದಿಂಜದ ಪರಿಮಲೊನು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಪೂರ್ತಿ ರುಚಿತ ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಆಟಿ ತಿಂಗೊಳು]] tlxes9r14je16748d8na44ye5h0fai5 0 16649 364424 280354 2026-08-11T11:54:26Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364424 wikitext text/x-wiki {{Nutritional value|name=ತುಪ್ಪ|image=|kJ=3660|fat=99.5 g|satfat=61.9 g|potassium_mg=5|protein=0.3 g|carbs=0 g|calcium_mg=4|monofat=28.7 g|polyfat=3.69 g|water=0.24 g|phosphorus_mg=3|sodium_mg=2|iron_mg=0}} [[File:Home made Ghee.jpg|thumb|ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಮಾಡಿದ ತುಪ್ಪ]] '''ನೆಯಿ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟ್‌ನ [[ಬೊಲ್ನೆಯಿ]]ಡ್ದ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ತಿನ್ಪುನ ತೈಲೊ.<ref>{{Cite news |date=2021-10-28 |title=Perspective {{!}} Ghee has been an Indian staple for millennia. Now the rest of the world is catching on. |language=en-US |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/voraciously/wp/2019/02/06/ghee-has-been-an-indian-staple-for-millennia-now-the-rest-of-the-world-is-catching-on/ |access-date=2024-03-22 |issn=0190-8286 |quote=Ghee originated in India, where the heat was not conducive to storing butter for long periods}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ದೇಸೊಲೆಡ್ ನೆಯಿತ ಬಳಕೆ ಮಸ್ತಾಂಡ್. ನೆಯಿತ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಬಣ್ಣೊ ಒಬುಕ್ಕೊ ರುಚಿ ಬೊಲ್ನೆಯಿತ ಗುಣಮಟ್ಟೊ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಡ್ ಗಳಸುನ [[ಪೇರ್|ಪೇರ್ದ]] ಮೂಲ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊದಿಪಾವುನ ಕಾಲಾವದಿದ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬಿಸದ್ಂಡ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್, ನೆಯಿನ್ [[ಪೆತ್ತ]]ದ ಪಾರ್ಡ್ದ್ ತಯಾರಾಪುಮಡು. ನೆಯಿ ಪವಿತ್ರ ಸೊತ್ತಾದ್ ವೈದಿಕ [[ಯಜ್ಞ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಹೋಮ]]ಲೆಡ್ ಆವಶ್ಯಕವಾತ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಅಡಿಗೆ ಮಲ್ಪಿಯರ, ಪಾರಂಪರಿಕ [[ಮರ್ದ್‌|ಮರ್ದಾ]]ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದುಲೆ ದಾರ್ಮಿಕ ವಿದಿಲೆಗ್ ಗಳಸುವೆರ್.<ref>{{Cite news |date=2021-10-28 |title=Perspective {{!}} Ghee has been an Indian staple for millennia. Now the rest of the world is catching on. |language=en-US |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/voraciously/wp/2019/02/06/ghee-has-been-an-indian-staple-for-millennia-now-the-rest-of-the-world-is-catching-on/ |access-date=2024-03-22 |issn=0190-8286 |quote=ghee is poured into sacred fires by Hindus to this day, a practice thought to be auspicious for marriages, funerals and other ceremonies.}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ನೆಯಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೇರ್ದ ಬಾವೆನ್ ತುಳಿತ್‌ಂಡ ಬೊಲ್ನೆಯಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಪುಂಡು. ಬೊಲ್ನೆಯಿನ್ ಸುದ್ದೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಯಿತ ಕುರೆ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅಡಿಟ್ ಉಂತ್‌ನ ಗಟ್ಟಿ ಅವಶೇಸೊಲೆನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಸೊಚ್ಚೊ [[ನೀರ್]] ಎಣ್ಣೆದಂಸೊನು ಒರಿಪಾವೊನ್ಬೆರ್. ರುಚಿಗಾದ್ ಮಸಾಲೆನ್ ಸೇರವೊಲಿ. [[ಪೇರ್|ಪೇರ್‌]]ನ್ ಕೊದಿಪಾವುನ ಬುಕ್ಕೊ ಎಡ್ಡೆ ಬೊಲ್ನೆಯಡ್ದ್ ನೆಯಿತ ತಯಾರ್, ಬಣ್ಣೊ ಬುಕ್ಕೊ ರುಚಿ ಅವಲಂಬಿಸವುಂಡು. == ನೆಯಿ ಪದೊ == ನೆಯಿ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಸಂಸ್ಕೃತಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್: घृत (ghṛta-) 'ಸೊಚ್ಚೊ ಮಲ್ತಿನ ಬೊಲ್ನೆಯಿ', घृ, ghṛ-. ಉಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ಪದೊ χριστός (ಕ್ರಿಸ್ಟೋಸ್, 'ರುಬ್ಬಿಡ್, ಅಭಿಷೇಕ') ದೊಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಪದ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ನ್ ಗಳಸ್‌ದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite book|url=https://tarek.kakhia.org/books_eng/ENCYCOPEDIA_OF_OILS_and_FATS.Tarek_Kakhia.pdf|title=Encyclopedia of Oils and Fats|last=Tarek I Kakhia|pages=194–195|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111121829/https://tarek.kakhia.org/books_eng/ENCYCOPEDIA_OF_OILS_and_FATS.Tarek_Kakhia.pdf|archive-date=11 November 2023}}</ref> [[File:Offering of Ghee into Yajna Agni - Howrah 2012-12-16 2088.JPG|thumb|ಯಜ್ಞೊಗ್ ನೆಯಿತ ನೆವೇದ್ಯೊ]] == ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊಡು ನೆಯಿ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ನೆಯಿನ್ ಪೆತ್ತದ ಪೆರ್, ಅತ್ತಂಡ [[ಎರ್ಮೆ]]ದ ಪೇರ್‌ಡ್ದ್ ತಯಾರಿಸಬೆರ್. [[ವೇದ|ವೈದಿಕೆರ್]] ನೆಯಿನ್ ಆಚರಣೆಲೆಗ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ವೈದಿಕ ''[[ಯಜ್ಞ]]'' ಅತ್ತಂದೆ ''[[ಹೋಮ]]ದ'' (ಅಗ್ನಿ ಆಚರಣೆಗ) ಬೇತೆಬೇತೆ ದೇವತೆಲೆಗ್ ನೆವೇದ್ಯೊ ಅರ್ಪಿಸಯರ ಅಗ್ಗಿದ(ಸೂ) ಮೂಲಕ ಪವಿತ್ರೊ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾತ್ಂಡ್ (ತೂಲೆ: [[ಯಜುರ್ವೇದ]]). == ಪಟೊ == <gallery> File:Ghee roast Kerala.jpg|ಕೇರಳೊದ ನೆಯಿತದೋಸೆ File:Dosa and ghee.jpg|ತುಪ್ಪದೋಸೆ File:Tandoori paste and ghee (1126076217).jpg|ತಂದೂರಿ ಚಿಕನ್ ಗೀರೋಸ್ಟ್ ಮಸಾಲೆ File:Ghee Rice and Beef Kondattam.jpg|ನೆಯಿತ ಉನ್ಪು File:Ghee paratha.jpg|ನೆಯಿತ ಪರೋಟ File:Chicken ghee roast.jpg|ಚಿಕನ್ ಗೀರೋಸ್ಟ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಆಟಿ ತಿಂಗೊಳು]] afd9oix2zvmqd982e4s8pmmm9zukl6x 0 18671 364227 281597 2026-08-10T23:53:38Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364227 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} {{Speciesbox | name = ಪಗೈ ದ್ವೀಪದ ಮಕಾಕ್<ref name=msw3>{{MSW3 Groves|id=12100558}}</ref> | image = Beruk Mentawai Macaca pagensis.JPG | image_caption = ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪಗೈ ದ್ವೀಪದ ಮಕಾಕ್, ಸಿಸಾರುವಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾವಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Setiawan, A. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Whittaker, D. |date=2020 |title=''Macaca pagensis'' |volume=2020 |page=e.T39794A17949995 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T39794A17949995.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = ಮಕಾಕಾ | species = ಪೇಜೆನ್ಸಿಸ್ | authority = ([[Gerrit Smith Miller Jr.|Miller]], 1903) | range_map = Pagai Island Macaque area.png | range_map_caption = ಪಗೈ ದ್ವೀಪದ ಮಕಾಕ್ ಶ್ರೇಣಿ }} '''ಪಗೈ ದ್ವೀಪದ ಮ್ಯಾಕೇಕ್''' ('''''ಮಕಾಕಾ ಪೇಜೆನ್ಸಿಸ್'''''), '''ಪಗೈ ಮ್ಯಾಕೇಕ್''' ಅತ್ತ್ಂಡ '''''ಬುಕ್ಕೊೊಯಿ''''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, [[ಸುಮಾತ್ರಾ]] ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಡ್ [[ಮೆಂಟಾವಾಯಿ ದ್ವೀಪೊಲು]] ಗ್ ಒಂಜಿ [[ಹಳೆಯ ಲೋಕದ ಮಂಗ]] [[ಎಂಡೆಮಿಸಂ|ಸ್ಥಳೀಯ]]. ಉಂದು ನಿರಂತರವಾದ್ ಕುಗ್ಗುನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಗು ಕಾರಣವಾದ್ [[IUCN Red List]] ಡ್ [[critically endangered]] ಪಂಡ್ದ್ ಪಟ್ಟಿ ಆತ್ಂಡ್. ''ಮಕಾಕಾ ಪೇಜೆನ್ಸಿಸ್'' ದುಂಬು ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಪ್ಪು [[ಸಿಬೆರುಟ್ ಮ್ಯಾಕಾಕ್]] ನ್ [[ಉಪಜಾತಿ]] ಪಂಡ್ದ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ಪಾಲಿಫೈಲೆಟಿಕ್]],<ref>{{cite journal |last1=Roos |first1=Christian |last2=Ziegler |first2=Thomas |last3=Hodges |first3=J. Keith |last4=Zischler |first4=Hans |last5=Abegg |first5=Christophe |year=2003 |title=Molecular phylogeny of Mentawai macaques: taxonomic and biogeographic implications |url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2003-10_29_1/page/139 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=29 |issue=1 |pages=139–150 |doi=10.1016/S1055-7903(03)00076-9 |pmid=12967615|bibcode=2003MolPE..29..139R }}</ref> ಈ ರಡ್ಡ್ ಲೆನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಾತಿಲೆನ ವರ್ಗೀಕರಣೊಗು ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್. ದುಂಬು ರಡ್ಡ್ ಲಾ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಿಗ್-ಟೈಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಯಾಕ್]] ದ ಉಪಜಾತಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=msw3/> == ವಿವರಣೆ == ಪಗೈ ದ್ವೀಪದ ಮ್ಯಾಕ್ಯಾಕ್ ಆನುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುವೆರ್. ಪೊಂಣ್ಣುಲೆನ ದೇಹದ ಉದ್ದ {{convert|45|–|55|cm|abbr=on}} ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ದೇಹದ ಉದ್ದ ಸುಮಾರ್ {{convert|40|–|45|cm|abbr=on}} ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಾಲದ ಉದ್ದ ಆನುಲೆಗ್ {{convert|13|–|16|cm|abbr=on}} ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ {{convert|10|–|13|cm|abbr=on}} ಆದುಂಡು. ಆನುಲುಲಾ ಭಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಸುಮಾರ್ {{convert|6|–|9|kg|abbr=on}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು ಆಂಡ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ತೂಕ {{convert|4.5|–|6|kg|abbr=on}} ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಬೆನ್ನಿಗ್ ಕಪ್ಪು ಕಂದು ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಕತ್ತಿತ್ತ ಬದಿಟ್, ಭುಜೊಲೆನ ಎದುರುಡು ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಜಾತಿದ ಕೆಳಭಾಗೊಡು ಚೆಸ್ಟ್ನಟ್ ಡ್ದ್ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣದ ಓಚರ್ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾರ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೈಕುಲು ಕೆಂಪು ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮೆಂಟಾವಾಯಿ ಮ್ಯಾಕ್ಯಾಕ್ ಲೆನ ಮೋನೆಲು ರಗ್ಗು ಇಜ್ಜಂದಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಚರ್ಮದ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಕಣ್ಣ್ ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. [[ಫೋರೇಜಿಂಗ್]] ಮಲ್ಪುನಗ ಅಕ್ಲೆಗ್ [[ಚೀಕ್ ಪೌಚ್]]ಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಸರ == ಮ್ಯಾಕ್ಯಾಕ್ ಲೆನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನ [[ಮಳೆಕಾಡು]], ಆಂಡ ಅವು [[ನದಿ]] ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ [[ಜವುಳಿ]]-[[ಕಾಡು]]ಡ್ ಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಕಾಡುದ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ [[ಕ್ಯಾನೋಪಿ (ಬಯಾಲಜಿ)|ಕ್ಯಾನೋಪಿ]] ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, {{convert|24|ಬುಕ್ಕೊ|36|m}} ನಡುಟು ಫೋರ್ಜ್ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ {{convert|45|m}} ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರೊಡು ನಿದ್ರೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈ ಜಾತಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಹಾರ [[ficus|fig]]s. ಅವು ಆಹಾರೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ನಿದ್ರೆಗ್ ಪೋಯೆರೆ [[ಸ್ಪ್ಲಿಂಟರ್ ಗುಂಪು]] ಲೆಗ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಆವೊಲಿ. ಅಕುಲು [[ಮೆಂಟವಾಯಿ ಲಂಗೂರ್]] ಗುಂಪುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ತಿನ್ಪೆರ್. ''ಎಂ. ಪಜೆನ್ಸಿಸ್'' ಗುಂಪುಲು ಸುಮಾರ್ ೫ ರ್ದ್ ೨೫ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿಪ್ಪುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್, ಒಂಜಿ ಗುಂಪು ಒಂಜಿ ಪುರುಷನ್ ವಯಸ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ ಸಂತಾನೊಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿಪ್ಪುಂಡು. ಪುರುಷೆ ಎಲ್ಲಿ ಪೋವೊಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ನಿರ್ಧರಿಸವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉಳಿಯಿನ ಗುಂಪುಗು ಎಚ್ಚಿನ ಸ್ವರೊಟು ಕಣ್ಣೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ಈ ವಿಷಯೊನು ತೆರಿಪಾವೆರ್. ರೋಮಿಂಗ್, ಒಂಟಿ ಪಗೈ ದ್ವೀಪದ ಮ್ಯಾಕ್ಯಾಕ್ ಲು ಪ್ರಬಲ ಪುರುಷನ್ ಅರೆನ ಸ್ಥಾನೊಗು ಸವಾಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರು, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಗಳೊಲು ಆಪುಂಡು. ಈ ಜಾತಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಭಕ್ಷಕೆರ್ [[ಕ್ರೆಸ್ಟೆಡ್ ಸರ್ಪೆಂಟ್ ಈಗಲ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ರೆಟಿಕ್ಯುಲೇಟೆಡ್ ಪೈಥಾನ್]]. ಈ ಪರಭಕ್ಷಕೊಲೆನ್ ತೂನಗ, ಮ್ಯಾಕ್ಯಾಕ್ ಲು ಒಂಜಿ ಸಣ್ಣ, ಕಠಿಣ ತೊಗಟೆಡ್ ಗುಂಪುದ ಒರಿನಕ್ಲೆನ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ == ಪೊಣ್ಣುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಊದಿದ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪು ಆಯಿನ ಜನನಾಂಗೊಲೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಫಲವತ್ತತೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಇಚ್ಛೆನ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಪೊಣ್ಣುಲು ಸಂಯೋಗ ಸುರು ಮಲ್ಪರೆ ಕುಂಟುದು ಉಪ್ಪುವೆರ್. [[ಗರ್ಭಧಾರಣೆ]] ಅವಧಿ ಐನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲುದ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಾತ್ರೆಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂತಾನ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಅಮ್ಮೆ [[ಜರಾಯು]] ನ್ ತಿನ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಳಗ್ಗ್ ಗ್ ದುಂಬು ಬಾಲೆನ್ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ್ ನೆಕ್ಕುವೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜೋಕುಲು ವಯಸ್ಸಾಯಿನ ಮುಟ್ಟ ಒಂಜಿ ನಿಕಟ ಬಂಧೊನು ಪಾಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆದರಿಕೆಲು == ಈ ಜಾತಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಸುಮಾತ್ರಾದ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕರಾವಳಿಡ್ ಮೆಂಟಾವಾಯಿ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ಉಂಡು {{convert|150|km|abbr=on}}. ಅವು ಸರಪಳಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಲ್ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ಮೂಜಿ ದ್ವೀಪೊಲೆನ್ ([[ಉತ್ತರ ಪಗೈ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಗೈ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಿಪುರ]]) ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಂಡು. [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]]ನ್ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಡ್ದ್ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿನಕುಲು ಮಲ್ತಿನ [[ಅರಣ್ಯನಾಶ]] ಕಾರಣ, ಈ ಜಾತಿ ಇತ್ತೆ [[IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ಪಟ್ಟಿ ಆತ್ಂಡ್. ದ್ವೀಪೊಡು ಅರಣ್ಯ ನಾಶೊದ ಪಿರವುದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರಣೊಲು [[ನಗದು ಬೆಳೆ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಎಣ್ಣೆ ತಾಳೆ]] [[ತೋಟ]]ಲೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುನವು, ಅಂಚನೆ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಮರ ಕಡ್ಪುನವು]]. ಫಲವಾದ್, ಕಾಡುದ ನದಿಲೆಡ್ ನೀರ್ದ ಮಟ್ಟ ದುಂಬುದಲೆಕ ಮಸ್ತ್ ಏರಿಳಿತ ಆಪುಂಡು. ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ ಬರ್ಪಿನ ಪ್ರವಾಹ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಿಮೆ ನೀರ್ ದ ಮಟ್ಟೊಲು [[ಮಲೇರಿಯಾ]]l [[mosquito]]es ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಏರಿಕೆಗ್ ಕಾರಣ ಆತ್ಂಡ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * ARKive - [https://web.archive.org/web/20061218220851/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Macaca_pagensis/ Images and information about the Mentawai macaque ''(Macaca pagensis)''] * [http://members.tripod.com/uakari/macaca_pagensis.html Mentawai macaque] {{C.Cercopithecinae nav}} {{Taxonbar|from=Q770434}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024]] [[ವರ್ಗೊ:Macaca|Pagai Island macaque]] [[ವರ್ಗೊ:Endemic fauna of Indonesia]] [[ವರ್ಗೊ:Primates of Indonesia]] [[ವರ್ಗೊ:Mentawai Islands Regency]] [[ವರ್ಗೊ:Critically endangered fauna of Asia]] [[ವರ್ಗೊ:Mammals described in 1903|Pagai Island macaque]] [[ವರ್ಗೊ:Taxa named by Gerrit Smith Miller Jr.]] r27x3ny7777jznnj8ivjfslzw9n28ko 0 18931 364390 281020 2026-08-11T11:49:00Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364390 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸೆಹೆಗಲ್ | image = Lakshmi Sahgal.jpg | caption = ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 2005 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) 18 ನೇ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಗಲ್ | birth_name = ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1914|10|24}} | birth_place = ಅನಕ್ಕರ (ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್), ಪೊನ್ನಾನಿ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]]<br />(ಇನಿತ್ತ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ) | death_date = {{Death date and age|df=yes|2012|07|23|1914|10|24}} | death_place = [[ಕಾನ್ಪುರ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ | other_names = | spouse = P. K. N. Rao-1940 [[ಪ್ರೇಮ್ ಸೆಹಗಲ್|ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್ ಸಹಗಲ್]]-1947-1992 | nationality = [[ಭಾರತೀಯ ಜನರು|ಭಾರತೀಯರು]] | children = 2 (incl. [[ಸುಭಾಷಿಣಿ ಅಲಿ]]) | alma_mater = {{Unbulleted_list|[[ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿ ಕಾಲೇಜು, ಚೆನ್ನೈ]]|[[ಮದ್ರಾಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು]]}} | known_for = {{Bulleted_list|[[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]|[[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ]]|[[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ]]}} }}   '''ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸೆಹೆಗಲ್''' (ಪುಟ್ಟು '''ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್'''; 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1914 - 23 ಜುಲೈ 2012) ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆದ ಅಧಿಕಾರಿ. ಬುಕ್ಕೊ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರೊಡು ಮಹಿಳಾ ವ್ಯವಹಾರೊಲೆನ ಸಚಿವೆ.<ref name=Hindu_fulfilling>{{cite news|last=Kolappan|first=B.|title=A fulfilling journey that began in Madras|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3675707.ece|access-date=24 July 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=24 July 2012|location=Chennai, India}}</ref> ಲಕ್ಷ್ಮೀನ್ ಭಾರತೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ '''ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀ''' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ರಡ್ಡನೆ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದೊದ ಪೊರ್ತುಡು ಬರ್ಮಾಡ್ ಕೈದಿಯಾದ್ ದೆತೊನುನಗ ಅರೆನ ಸ್ತಾನಮಾನೊಗು ಉಲ್ಲೇಕೊ.<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/mrinalini-sarabhai-ammu-swaminathan-lakshmi-sehgal-5172352/ |title=The legacy of Mrinalini Sarabhai's family |date=11 May 2018 |work=[[The Indian Express]] |access-date=22 October 2019 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Menon |first1=Parvathi |title=Captain Lakshmi Sahgal (1914 - 2012) - A life of struggle |url=https://www.thehindu.com/news/national/captain-lakshmi-sahgal-1914-2012-a-life-of-struggle/article3672666.ece |website=The Hindu |access-date=23 October 2019 |date=23 July 2012}}</ref> == ಸುರುತ ಜೀವನೊ == [[ಫೈಲ್:LakshmiSahgal1945.png|left|thumb|243x243px| "ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀ" 1945ದ ಪತ್ರಿಕೆದ ಫೋಟೋಡ್ದ್ ದೆತೊನ್‌ನ ಪಟೊ]] ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀ 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1914ಡ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಡ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ ಮಲ್ತಿನ ವಕೀಲೆರ್. ಎಸ್. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ಬುಕ್ಕೊ "ವಡಕ್ಕತ್" ಪನ್ಪಿನ ಮೇಲ್‌ಜಾತಿದ ನಾಯರ್ ಕುಟುಮ್ಮೊಡು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. [[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾರ್. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೊದ ಎ.ವಿ. ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಅನಕ್ಕಾರ, ಪೊನ್ನನಿ ತಾಲೂಕು, ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆದಾರ್. ಆರ್ ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯಿನ ಮಲ್ಲ ಅಕ್ಕ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿಸ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಕಲ್ಪುನಗ ಡಾಕ್ಟರ್ ಕಲ್ಪುನ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite journal | url=http://www.frontline.in/static/html/fl2008/stories/20030425006013300.htm | title=The end of a women's college? | author=Asha Krishnakumar | journal=Frontline | year=2003 | volume=20 | issue=8}}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೩೮ಡ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಎಂಬಿಬಿಎಸ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಒಂಜಿ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ, ಆರ್ ಸ್ತ್ರೀರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಅಂಚನೆ ಪ್ರಸೂತಿಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆಯೆರ್. ಟ್ರಿಪ್ಲಿಕೇನ್ ಚೆನ್ನೈಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಸ್ತೂರ್ಬ ಗಾಂಧಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಡ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite news|title=Capt Lakshmi Sehgal, chief of INA women's regiment, passes away at 97|url=http://www.telegraphindia.com/1120723/jsp/frontpage/story_15761639.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726230832/http://www.telegraphindia.com/1120723/jsp/frontpage/story_15761639.jsp|url-status=dead|archive-date=26 July 2012|access-date=23 July 2012|newspaper=The Telegraph|date=23 July 2012|location=Calcutta, India}}</ref> ೧೯೪೦ಡ್, ಪೈಲಟ್ ಪಿಕೆಎನ್ ರಾವ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆ ಆಯಿರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರೊ]]ಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪುನಗ, [[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್|ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸೆರೆ]]ನ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈನ್ಯೊದ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯೆರೆನ್ ತೂಯೆರ್. === ದಿ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಜ್ === [[ಫೈಲ್:Netaji_Subhas_Chandra_Bose_and_Members_of_the_Azad_Hind_Fauj.jpg|right|thumb| ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಬಲದಿಂದ ಮೂರನೆಯವರು).]] ೧೯೪೨ಡ್, ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಸಿಂಗಾಪುರೊನ್ ಜಪಾನಿಯೆರೆಗ್ ಶರಣಾಗತಿ ಮಲ್ಪುನಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಗಡಿ ಆಯಿನ ಯುದ್ದ ಕೈದಿಲೆಗ್ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಜನೊ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೈನ್ಯೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋಜಾಯೆರ್. ಈ ಸಮಯೊಡು ಸಿಂಗಾಪುರೊಡ್ ಕೆ.ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್, ಎಸ್. ಸಿ. ಗುಹಾ ಬುಕ್ಕೊ ಎನ್. ರಾಘವನ್ ಸೇರ್ದ್ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಭಾರತೀಯೆರ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಗ್‌ಲ್ ಒಂಜಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಆಕ್ಷನ್‌ನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈನ್ಯಒ, ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಫೌಜ್'', ಆಂಡಲಾ ಯುದ್ದೊಡು ಅಕ್ಲೆನ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಪಾನಿನ ಸೈನ್ಯೊಲೆಡ್ದ್ ದ್ರಿಡೊವಾದ್ ಬದ್ದತೆ ಅತ್ತಂಡ ಅನುಮೋದನೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿದ್ದಿಯಾಂಡ್.<ref name="thehindu">{{cite news|last=Menon|first=Parvathi|title=Captain Lakshmi Sahgal (1914 - 2012) - A life of struggle|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3672666.ece?homepage=true|access-date=23 July 2012|newspaper=The Hindu|date=23 July 2012|location=Chennai, India}}</ref> ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಜುಲೈ ೨, ೧೯೪೩ಡ್ ಸಿಂಗಾಪುರೊಗ್ ಬತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಚಳುವಳಿನ್ ಪಿರ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸೆಹೆಗಲ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಾಕಜಿ ಬರೆಯೆರ್: “ರಡ್ಡನೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಬೆಟ್, ನೇತಾಜಿ 1857ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ವಿರುದ್ದೊ ವೀರತ್ವೊಡು ಹೋರಾಟ ಮಲ್ತಿನ ಝಾನ್ಸಿದ ರಾಣಿನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಒಂಜಿ ಮಹಿಳಾ ಪಾದಚಾರಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶ ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಬಾಂಬುನು ಬುಡ್ಪೆರ್. ಯಾನ್ ಅರೆಗ್ ಪನ್ಪೆ ಯಾನ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ ತಯಾರ್ ಆದಿತ್ತೆ... ತಾರೀಕ್ ಜುಲೈ ೮, ೧೯೪೩”. ಪೊಂಜೊನಕುಲು ಆಲ್-ವುಮೆನ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ಗ್ ಸೇರೊಡಾಂಡ ಉತ್ಸಾಹೊಡು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಡಾ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಆಯೆರ್. ಒಂಜಿ ಪುದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುರುತು ಜೀವನೊಗು ಅರೆನೊಟ್ಟುಗು ಇಪ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=My days in the Indian National Army by Lakshmi Sahgal |url=https://www.ndtv.com/india-news/my-days-in-the-indian-national-army-by-lakshmi-sahgal-493887 |access-date=2024-07-04 |website=NDTV.com}}</ref> Women responded enthusiastically to join the all-women brigade and Dr. Lakshmi Swaminathan became Captain Lakshmi, a name and identity that would stay with her for life.<ref name="thehindu" /> ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಿಂಗಾಪುರೊಡ್ ಸುಬಾಶ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ನೇತ್ರತ್ವೊಡು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮುಕ್ತ ಭಾರತೊ ಸರ್ಕಾರೊಡು ಮಹಿಳಾ ಸಂಗಟನೆದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಐಎನ್ಎ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೪೪ಡ್ ಜಪಾನ್‌ದ ಸೈನ್ಯೊದೊಟ್ಟುಗು ಬರ್ಮಾಗ್ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೫ಡ್, ಯುದ್ದೊದ ಅಬ್ಬರೊ ಅಕ್ಲೆನ ವಿರುದ್ದೊ ಬನ್ನಗ, ಐಎನ್ಎ ನಾಯಕತ್ವೊ ಇಂಫಾಲ್‌ಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನ ದುಂಬು ಒಂಜಿ ಪಜ್ಜೆ ಸೋತುದು ಪೋಯೆರೆ ನಿರ್ದರಿಸಯೆರ್. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀನ್ ಮೇ ೧೯೪೫ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಬಂದಿಸಯೆರ್. ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೬ ಮುಟ್ಟ [[ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್|ಬರ್ಮಾಡ್]] ಉಂತುದು, ಅರೆನ್ ಭಾರತೊಗು ಕಡಪುಡುವೆರ್. ದೆಲ್ಲಿಡ್ ಐಎನ್ಎ ವಿಚಾರಣೆಲು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತೊದ ಅಕೇರಿಗ್ ಜನಪ್ರಿಯೊ ಅಸಮಾದಾನೊನು ಎಚ್ಚಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೋರಾದ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಸಮಯೊ. == ನನೊಂಜಿ ವರ್ಷೊಲು == ೧೯೭೧ಡ್, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಾದಿ) ಗ್ ಸೇರ್‌ಯೆರ್. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟ್‌ದ ಪೊರ್ತುಡು, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡ್ದ್ ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತಿನ ನಿರಾಶ್ರಿತೆರೆಗ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾಡ್ ಪರಿಹಾರೊ ಶಿಬಿರೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯೊನು ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite web|url=http://tamilnadu.com/personalities/lakshmi-sehgal.html|title=Lakshmi Sehgal|publisher=Tamilnadu.com|date=24 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130411215433/http://tamilnadu.com/personalities/lakshmi-sehgal.html|archive-date=11 April 2013}}</ref> ೧೯೮೧ಡ್ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ದ ಸ್ತಾಪಕ ಸದಸ್ಯೆರೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆದ್ ಅಯಿತ ಮಸ್ತ್ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಬಿಯಾನೊಲೆನ್ ಮುನ್ನಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೪ಡ್ ಗ್ಯಾಸ್ ದುರಂತೊದ ಬುಕ್ಕೊ ಭೋಪಾಲ್‍ಗ್ ಒಂಜಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡೊನು ಲೆತೊಂದು ಪೋಯೆರ್. ೧೯೮೪ಡ್ ಸಿಖ್ ವಿರೋದಿ ಗಲಬೆಲೆನ ನಡುಟು ಕಾನ್ಪುರಡ್ ಶಾಂತಿನ್ ಪಿರಸ್ತಾಪಿಸಾಯರ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೆರ್. ೧೯೯೬ಡ್ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ ನಡತ್ತ್‌ನ ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪಂತೊದ ವಿರುದ್ದೊದ ಅಭಿಯಾನೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನೆಕ್ ಬಂದಿಸಯೆರ್.<ref name="thehindu" /> 92 ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು 2006ಡ್ ಕಾನ್ಪುರಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಅರೆನ ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ಡ್ ನಿಯಮಿತವಾದ್ ರೋಗಿಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name="thehindu" /> ೨೦೦೨ಡ್ ಭಾರತೊದ ಅದ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಡ್, ನಾಲ್ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷೊಲು – ಭಾರತೊದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ, ಭಾರತೊದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ), ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ, ಬುಕ್ಕೊ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ – ಅದ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಸೆಹೆಗಲ್‌ನ್ ಅಬ್ಯರ್ತಿಯಾದ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತೆರ್. [[ಎ ಪಿ ಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ|ಆರ್ ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಮ್‌]]ನ ಒಂಜೇ ಎದುರಾಳಿ ಆದ್ ಗೆಂದಿನಾರ್.<ref>{{cite news|title=Freedom fighter Captain Lakshmi Sehgal dead|url=http://www.deccanchronicle.com/node/142996|access-date=23 July 2012|newspaper=Deccan Chronicle|date=23 July 2012|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924204429/http://www.deccanchronicle.com/node/142996|url-status=dead}}</ref> == ಸೊಂತೊ ಜೀವನೊ == ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೭ಡ್ ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ಪ್ರೇಮ್‌ಕುಮಾರ್ ಸೆಹೆಗಲ್‌ನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಮದಿಮೆ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ, ಅಗ್‌ಲ್ ಕಾನ್ಪುರಡ್ ನೆಲೆಯಾಯೆರ್. ಅಲ್ಪ ಅಗ್‌ಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬೇಲೆನ್ ದುಂಬರಿತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ ವಿಬಜನೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಬರ್ಪುನ ನಿರಾಶ್ರಿತೆರೆಗ್ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಸುಭಾಶಿನಿ ಅಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಸಾ ಪುರಿ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಸುಭಾಶಿನಿ ಒರ್ತಿ ಮಲ್ಲ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ರಾಜಕಾರಣಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. ಅಲಿನ ಪ್ರಕಾರೊ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಒರ್ತಿ ನಾಸ್ತಿಕೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಸಿನೆಮೆ ನಿರ್ಮಾಪಕೆ ಶಾದ್ ಅಲಿ ಅರೆನ ಮಗೆ.<ref>{{cite news|title=Freedom fighter Captain Lakshmi Sehgal passes away|url=http://www.indiatimes.com/national/freedom-fighter-captain-lakshmi-sehgal-passes-away-33204.html | work=The Times Of India}}</ref> == ಮರಣೊ == ಜುಲೈ ೧೯, ೨೦೧೨ಡ್, ಸೆಹೆಗಲ್‌ಗ್ ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಅರೆಸ್ಟ್ ಆಂಡ್. ಬುಕ್ಕೊ ೨೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ಡ್ ೧೧:೨೦ ಗಂಟೆಗ್ ೯೭ ವರ್ಸೊದ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕಾನ್ಪುರಡ್ ತೀರ್ದ್ ಪೋಯೆರ್.<ref>{{cite news| url= http://timesofindia.indiatimes.com/india/Captain-Lakshmi-Sahgal-passes-away/articleshow/15103237.cms | title=Captain Lakshmi Sahgal passes away | date= 23 July 2012 | work=The Times Of India}}</ref><ref>{{cite news|author=PTI |url=http://www.thehindu.com/news/national/exemplary-life-capt-lakshmi-sehgal-met-patients-till-the-end/article3673445.ece |title=Exemplary life: Capt Lakshmi Sehgal met patients till the end |work=The Hindu |date=23 July 2012 |access-date=31 March 2014}}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋದನೆಗಾದ್ ಗಣೇಶ್ ಶಂಕರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿ ಸ್ಮಾರಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿಗ್ ಅರೆನ ಪುಣನ್ ದಾನೊ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite news|author=TAPAS CHAKRABORTY |url=http://www.telegraphindia.com/1120724/jsp/northeast/story_15763592.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728134353/http://www.telegraphindia.com/1120724/jsp/northeast/story_15763592.jsp |url-status=dead |archive-date=28 July 2012 |title=Lakshmi Sehgal no more |publisher=Telegraphindia.com |date=24 July 2012 |access-date=31 March 2014}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು == ೧೯೯೮ಡ್, ಸೆಹೆಗಲ್‌ಗ್ ಭಾರತೊದ ಅದ್ಯಕ್ಷೆರ್ ಕೆ.ಆರ್.ನಾರಾಯಣನ್ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/lakshmi-sahgal-19142012/article3657355.ece#im-image-0 |title=Lakshmi Sahgal (1914-2012) |date=23 July 2012 |work=The Hindu }}</ref> ೨೦೧೦ಡ್, ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿನ್ ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |date=2010-12-02 |title=Mammootty Conferred D.Litt by Calicut University |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/mammootty-conferred-dlitt-by-calicut-university/703504 |access-date=2020-11-05 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ == ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಸಚ್ದೇವ್ 2004 ಸಿನೆಮೊದ ''ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್: ದಿ ಫಾರ್ಗೊಟೆನ್ ಹೀರೋ'' ಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸೆಹೆಗಲ್‌ನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>https://www.telegraphindia.com/india/bravely-told-heroic-tale/cid/968821 {{Bare URL inline|date=August 2024}}</ref> ಶ್ರುತಿ ಸೇತ್ 2020 ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋ ಸರಣಿ ''ದಿ ಫಾರ್ಗೊಟೆನ್ ಆರ್ಮಿ - ಆಜಾದಿ ಕೆ ಲಿಯೆ'' ಡ್ ಸೆಹೆಗಲ್ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/flix/forgotten-army-azaadi-ke-liye-review-earnest-forgettable-116713|title=The Forgotten Army- Azaadi Ke Liye' review: Earnest but forgettable|first=Saraswati|last=Datar|date=24 January 2020|work=The News Minute|quote=Lakshmi Sahgal (played by Shruti Seth), one of the most iconic figures of the INA is included in the story, but never introduced using subtitles or any other device. I had to wait for the end credits to confirm that Shruti was playing Ms Sahgal and not another female officer.}}</ref> == ಅಂಚನೆ ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈನ್ಯ * [[ಜಾನಕಿ ಆದಿ ನಾಗಪ್ಪನ್|ಜನಕಿ ಆತಿ ನಹಪ್ಪನ್]] * ರಸಮ್ಮ ಭೂಪಾಲನ್ * ಕಾನ್ಪುರ್ ಡ್ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲು == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist|30em}} * ಸುಭಾಷಿನಿ ಅಲಿ [http://www.india-seminar.com/2004/540/540%20subhashini%20ali.htm ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಹಗಲ್: ಸೇವೆದ ಬದುಕು] * ಇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಾ ''ಭಾರತದ 50 ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ಮಹಿಳೆಯರು''  * ಪೀಟರ್ ಫೇ ''ದಿ ಫಾರ್ಗೊಟೆನ್ ಆರ್ಮಿ: ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ, ೧೯೪೨-೧೯೪೫'' == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [http://www.suryakumari.com/articles/lakshmi.html ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸೆಹಗಲ್: ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಬದುಕು - ಸಾಂಭವಿಕಾ ಶರ್ಮ ರವರ] * [http://www.rediff.com/news/2002/jul/04inter.htm ರೆಡಿಫ್ ಸಂದರ್ಶನ ೨೦೦೨] * [http://www.frontlineonnet.com/fl2511/stories/20080606251101100.htm ದಿ ಪಯನಿಯರ್ಸ್: ದಿ ಪಯನಿಯರ್ಸ್: ಡಾ.ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸೆಹಗಲ್] * [http://www.indianexpress.com/news/despite-differences-india-is-one-captain-laxmi-sehgal/389553/0 ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಸಂದರ್ಶನ: ಭೇದಭಾವ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಭಾರತ ಒಂಜೇ: ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹಗಲ್] * [http://www.ndtv.com/article/india/freedom-fighter-captain-lakshmi-sahgal-dies-246468 ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಹಗಲ್ ಮರಣ] 26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ಗ್ Archived, ಎನ್ ಡಿ ಟಿವಿ * [http://www.economist.com/node/21559891 ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ], ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್'', 4 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್]] kwxzsxm0y4c7564ogh5g1efs8phg5xx 0 19259 364388 216886 2026-08-11T11:48:50Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364388 wikitext text/x-wiki [[File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (131).jpg|thumb|ಕುಡ್ಲದ ಕೊಂಡಾಣೊದ ಕೈತಲ್ದ ಕೆನ್ಯಾ ಗುತ್ತುಡ್ ಕೋರಿ ಕಂಬಲೊ ತಾರೀಕ್ 26.11.2018]] ಆದಿಮೊಡು [[ತುಳುನಾಡ್|ತುಳುನಾಡ್‌]]ದ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಮಲ್ಲ ಬೇಲೆ ಬೇಸಾಯೊ. ಆ ಪೊರ್ತುಗು ತುಳುವೆರ್‌ [[ಏಣೇಲ್‌]], [[ಸುಗ್ಗಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕೊಳಕೆ]] ಪಂಡ್‌ದ್ ಮೂಜಿ ಬುಲೆನ್‌ ಬುಲೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್.‌ ಆ ನಿಲೆಟ್ ತಗ್ಗ್‌ದ ಕಂಡೊಗು ಮೂಜಿ ಬುಲೆಂದ್ ಒಂಜಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು. ಏಣೇಲು ವರ್ಸೊದ ಸುರೂತ ಬುಲೆ. ಸುಗ್ಗಿ ತಿಂಗೊಲು ಕರಿದ್ ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲು ಪದಿನೆನ್ಮೆಗ್ ನೇಜಿ ಪಾಡೆದೆರ್. ಆ ನೇಜಿನ್ ದೆಪ್ಪುನಗ ಸಂದಿ ಪಂಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೆತ್ತ್‌ನ ನೇಜಿನ್ ನಡ್‌ನಗ ಕಬಿತೊ ಪನ್ಪೆರ್. ನೇಜಿ ದೆತ್ತ್‌ದಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಕಂಡೊದ ಕೋರಿ ಮಲ್ಲ ಗಮ್ಮತ್ತ್‌ದ ಆಚರಣೆ. ದುಂಬು ಪೂರ ಪ್ರತೀ ಗ್ರಾಮೊಡು ಬಾರೆದ ಕಂಡೊ, ಬಾಕ್ಯಾರ್ ಕಂಡೊ, [[ಪೂಕರೆ]] ಕಂಡೊಂದ್ ಇಪ್ಪದ್ಂಡ್. ಅವು ಎಚ್ಚಾದ್ ಕಂಪ ಕಂಡೊಲು. ಒಂಜಿ ಕಾರ್ ಊರ್ಂಡ ನಾನೊಂಜೆನ್ ದೇರ್ಪುನವೇ ಬಂಙೊದ ಕಾಲೊ. ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕಂಡೊಡು ಕಂಡಕೋರಿಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬಂಙೊನೆ. ಬೇಸಾಯೊದಕ್ಲೆಗ್ ಕಂಡಕೋರಿ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ [[ಪರ್ಬೊ]]. ಈ ಕ್ರಿಸಿ ಸಮ್ಮಂದೊದ ಉಚ್ಚಯೊನು ದಿಂಜ ಗಡದ್ದ್‌ಡ್ [[ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್|ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲಡೆ]]ದಗ್ಲ್ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಊರುದ ಅತ್ತಂದೆ ಪರವೂರುದಕ್ಲೆಗ್‌ಲಾ ಡಂಗುರ ಬೊಟ್ಟ್‌ದ್ ಜನ ಕೂಡವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಕಂಡೊಕೋರಿಗ್ ದುಂಬೆನಾನಿ ಪಾಣಾರೆ ಒರಿ ವಿಸೇಸೊ ವೇಸೊ ಪಾಡೊಂದು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ಇಲ್ಲ್‌ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಜಾಲಗ್ ಪೋದ್ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆ ಇಲ್ಲ್‌ದಗ್ಲ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಕಾಣಿಕೆ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>[[ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್]], '''ತುಳುನಾಡಿನ ಜನಪದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು''' 2017. ಶಿಗ್ಗಾವಿ:ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಗೋಟಗೋಡಿ</ref> == ಕಂಡಕೋರಿ ನಲಿಕೆದ ವೇಸೊ == ಡಂಗುರೊ ಬೊಟ್ಟುನಗ್ಲ್ ನಲಿಕೆಗ್ ಅಗ್ಲೆನವೇ ಆಯಿನ ವೇಸೊ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕೆಂಪು ಪೈಜಾಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಂಪುದ ನಿಲುವಂಗಿ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಸೊಂಟೊಗು ಸಿರಿತ ಲಂಗೊ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕೈಕ್ ಕೈನಾಗೊ, ಕಂಟೆಲ್‌ಗ್ ತಿಗಲೆ ಚವೆರ್ ಜಪ್ಪುಡಾದ್ ಬುಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಪೂತ ಮಾಲೆ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ತರೆಕ್ ತರೆಪಟ್ಟೊ, ಕೆಬಿಕ್ ಕೆಬಿಯಣಿ ತಾರೆದ ಸಿರಿಡ್ದೇ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮೋರೆಗ್ ಅರ್ದಾಲೊ ಪಾಡ್ದ್ ಕೆಪ್ಪು ಕಪ್ಪು ಚುಟ್ಟಿ ದೀಡ್ದ್ ನಾಮೊ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕಾರ್‌ಗ್ ಗಗ್ಗರೊ ಕಟ್ಟೊನೆದೆರ್. ಅತ್ತಂಡ ನಾನ ಕೆಲವೆರ್ ಕೊರಗ ವೇಸೊ ಪಾಡೆದೆರ್. ಮೆಯಿ ಪೂರ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊ ಪೂಜೊಂದು ಕೋಂಟು ಮುಟ್ಟಾಲೆ ದೀಡೊಂದು ಕಪ್ಪು ಕುಂಟು ತುತ್ತೊಂದು ಕೈಟ್ ಪುರಲ್ ಕಾಂಟ್ಯ ಪತ್ತೊಂದು ನಲಿತೊಂದು ಪೋಪೆದೆರ್. == ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರೊಲು == ನಲಿಕೆ ಮುಗಿದ ವೇಸೊ ಪಾಡ್‍ನಗ್ಲ್ ಇಲ್ಲಡೆದ ಯಜಮಾನೆರೆಡ ಬಪ್ಪರ್ ಪಾತೆರೊಂದು ಕಂಬಲೊಗು ಬರೊಡುಂದು ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. '''ಇನಿಡ್ದ್ ನಾಲ್ ದಿನೊ ಇರಂತಾಜೆ ಬೂಮಿದ ಮದಿಮೆ. ಕಂಡೊದ ಕೋರಿ ದೆತ್ತ್ ಪತ್ಯೆರ್. ಗುರುವಾರೊ ನಾಗನ್ ತನಿಪುನೆ. ಕಂಬಲೊದ ಕೋರಿಗ್ ಕಂಜಿ ಕೈಕಾಂಜಿಲೆನ್ ಮಾತ್ರೊ ಗುಡ್ಡೆಗ್ ನೋತ್ ದೇರೊಡು. ನುಗ ನಾಯೆರ್ ಪುಣಿಟ್ ಕೊಂಡತ್ ದೀಡೊಡು. ಉಲ್ಲಯನಗ್ಲ್ ಪೂರ ಸನಿಯಾರೊ ಬರೊಡು'''. ಆ ರಾತ್ರೆ ನಾಗನ್ ತನಿಪುನ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು. ಮನದಾನಿ [[ಮೂರ್ಲೆ ನಲಿಕೆ|ಮೂರ್ಲೆ]] ಕಾರ್ಯೊ ಉಂಡು. ಮದ್ಯಾನ್ನೊದ ಪೊರ್ತುಗು ಪೂರ ಮುಗಿಪುಂಡು. ಈ ವಿಚಾರೊನು ಗಂಬೀರವಾದ್ ಪಂಡ ಪ್ರೇಜನೊ ಇದ್ದಿ. ಏರಾಂಡಲಾ ಪಾತೆರ್ಪಾಂಡ ಮಾತ್ರೊ ಆಯಗ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ ಅತ್ತಂಡ ಪುಡಿ ಕಾಸ್ ತಿಕುಂಡು. ಈ ನಲಿಕೆದ ಬಗೆಟ್ ಒವ್ವೇ ಆಚರಣೆ ಇದ್ದಿ. ನಲಿತೊಂದು ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರೊನೆ ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ಯೊ ಆಪುಂಡು. == ಪೂಕರೆ ಪಾಡುನೆ == ಕಂಡಕೋರಿದ ದಿನೊ ಮದ್ಯಾನ್ನೊಗ್ ಕಂಡೊಡು ಕಂಡಕೋರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಊರುದಗ್ಲ್ ಅಕ್ಲಕ್ಲೆನ ಎರ್ಲೆನ್ ಕೋರುನ ಕಂಡೊಗು ದೇರೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಪರವೂರುದಗ್ಲ್‌ಲಾ ಸೇರೊನ್ಬೆರ್. ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಕಂಡೊದ ಬರಿತ ನಾಗಬನೊಟು ಬಟ್ರ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ [[ನಾಗ ತಂಬಿಲೊ]] ಮಲ್ಪುವೆರ. ಕಂಡೊ ಅಡತ್ತ್ ಆದ್ ಅಕೇರಿಗ್ [[ಕಂಬುಲ|ಕಂಬ್ಲೊ]] ನಡಪಾವೆರ್. ಕಂಬಲೊ ಮುಗಿದ್ ಎರ್ಲೆನ್ ಗುಡ್ಡೆ ಬಡ್ತಾವೆರ್. ಕಂಡೊದ ಯಜಮಾನನ ಒಂಜಿ ಜತೆ ಬೋರ್ಲೆನ್ ಕಂಡೊಡು ಅಕೇರಿಗ್ ಉಂತಾವೆರ್. ಆ ಎರ್ಲೆಗ್ ಕೋಲ್ತಿರಿಡ್ ಆರೆತಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುರ್ದಿ ನೀರ್ ತಲಿಪುವೆರ್. ಇಂದೆಕ್ '''ಕುರಿನೀರ್ ಮೀಪವುನೆ''' ಪನ್ಪೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಎರ್ಲೆನ್ ಮೀಪದ್ ಮೇಯರ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಸೇರ್‌ನ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಯಜಮಾನೆರೆ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಒನಸ್‌‌ದ ಅಟ್ಟನೆ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪರವೂರುಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನಗ್ಲೆಗ್ ಬಿನ್ನೆರೆ ಸಮ್ಮನೊಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೇರ್‌ನ ಜನೊಕ್ಲೆ ಎದ್‌ರ್ಡೆ [[ಎರುಕೋಲೊ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಕುದುರೆಕೋಲೊ|ಕುದುರೆ ಕೋಲೊ]] ನಡಪುಂಡು. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂಕರೆ ಪಾಡುವೆರ್. ೨೦ಡ್ದ್ ೨೫ ಮರಂಗೆ ಉದ್ದೊದ್ದೊ ಕಂಗ್‌ದ ಅತ್ತಂಡ ದೂಪೊದ ಮರನ್ ಪೂಕರೆಗ್ ಅಯ್ತೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸುರುಕು ಸರ್ತೊದ ಮರನ್ ಅಜತ್‍ದ್ ಅಯಿತ ನಡು ನಡುಟು ಒಟ್ಟೆ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆ ಒಟ್ಟೆಗ್ ಒಂಜಿ ಮಾರ್ ಉದ್ದೊದ ತಲಕೆನ್ ಸುರಿಪೆರ್. ಪೂಕರೆ ಮರತ ಕೊಡಿಡ್ದ್ ನಡು ಮುಟ್ಟ ಇಂಚ ತಲಕೆ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಸುರಿನ ತಲಕೆದ ಕೊಡಿಕ್ ಪೂತ ಮಾಲೆನ್ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಅಲಂಕಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೂಕರೆಕ್ ಪಾದೆಪೂ, ತೇರ್‌ಪೂ, [[ಮಲ್ಲಿಗೆ]] ಪೂ, [[ಕೇಪುಳ|ಕೇಪುಲ]] ಪೂ, [[ಪಿಂಗಾರ|ಪಿಂಗಾರೊ]] ಇಂಚ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ತಿಕುನ ಪೂಲೆನ್ ಜೋಡನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆನ್ '''ಪೂಕರೆ''' ಪನ್ಪೆರ್. ಸಿಂಗಾರೊ ಮಲ್ತ್‌ನ ಪೂಕರೆ ಮರನ್ ಗಾಡಿಡ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕೋರ್‌ನ ಕಂಡೊಗು ಪೂಪೆರ್. ಇಂಚ ಪೋನಗ್ [[ಕೊಂಬು]], ವಾಲಗೊ, ತಮಟೆ, [[ಡೋಲು]]ದ ಮೇಲೊದೊಟ್ಟುಗು ಬೂತೊದ ವೇಸೊಲಾ ಎದುರುಡೆ ಮೆರವಣಿಗೆಡ್ ಪೋಪೆರ್. ಕೋರಿ ಕಂಡೊದ ನಡೂಟು ಗುಂಡಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಆ ಗುಂಡಿಗ್ ಪೇರ್ ಮೈತ್‌ದ್ ಪೂಕರೆ ಮರನ್ ನಡ್ಪೆರ್. ಪೂಕರೆ ನಡ್ದ್ ಯಜಮಾನನ ಇಲ್ಲಡೆ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಬರ್ಪೆರ್. ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಯಜಮಾನನ ಬುಡೆದಿ ಕಾರ್‌ಗ್ ನೀರ್ ಮೈತ್‌ದ್ ಆರತಿ ಬೊಳ್ಗಾದ್ [[ಕುಂಕುಮ]] ದೀಡ್ದ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿ ಲೆತೊನ್‌ಬೆರ್. ಅಪಗ ಕಾಪಾಡೆ ಉರಲ್ ಪಂಡೊಂದು ಕಂಡೊಡ್ದ್ ಇಲ್ಲಡೆದ ಜಾಲ್‌ಗೆ ಬರ್ಪೆ. ಆಯಗ್ ಇರೆಟ್ ಪಲಾರೊ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇಂಚ ಒನಸ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಬೂತೊದ ಪೂಜಾರ್ಮೆದಾರ್ ನಲಿಕೆದ ಮುಕ್ಯಸ್ತೆರೆಗ್ ಒಂಜಿ ಬಳ್ಳ [[ಬಾರ್]] ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮಾತ ಆದ್ ಆದಿನೊ ರಾತ್ರೆ ಬೂತೊ ನೇಮೊ ನಡಪುಂಡು. == ಚಿತ್ರೊ ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (14).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (2).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (21).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (39).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (101).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (108).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (116).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (120).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (127).jpg File:Kori Kambala at Kenya Guttu, near Kondana, Mangalore, on 26.11.2018 (100).jpg </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} {{ನಲಿಕೆಲು}} [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2025]] 602mntoq0k42b6b4h7oezef4vt4xacx 0 19354 364235 355778 2026-08-11T00:01:51Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364235 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = Aatukaal Pongala | image = Attukal pongala.JPG | caption = Women gather near a temple and celebrate [[Pongala]] | type = Hindu | nickname = | observedby = [[Hindus]] of Kerala | longtype = Religious, cultural | date = per [[Hindu calendar]] | celebrations = | frequency = Annual }} '''ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಪೊಂಗಲ''' ಪಂಡ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊದ ತಿರುವನಂತಪುರೊಡು ಅಟ್ಟುಕಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಕುಂಭಂ (ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ 10 ದಿನೊತ ಪೊಂಗಲ ಪರ್ಬ. ಪೊಂಗಲ ದಿನ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುನ ಒಂಜಿ ಪುಣ್ಣಮೆ ದಿನೊತ ಒಂರ್ಬನೇ ದಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪೊಣ್ಣುಲು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಮಣ್ಣ್ ದ ಪಾತ್ರೆಲೆಡ್ (ಪೊಂಗಲ/ಗಂಜಿ) ಅರಿಟ್ ಮಲ್ತಿನ ಪವಿತ್ರ ನುಪ್ಪುನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇವತೆ ಅತ್ತುಕಲ್ ಅಮ್ಮಗ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ದ್, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ವೃತ್ತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಪೊಣ್ಣುಲು ಈ ಪರ್ಬೊನು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಆಪೆರ್, ಅಕುಲು ಒಟ್ಟುಗು ಅಡಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪುರುಷೆರ್ ಇಜ್ಜಂದಿನೆಡ್ದಾವರ ಈ ದಿನೊಟು ಅಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಕಂಡನಿ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬೊಗು ಜವಾಬ್ದಾರೆರ್ ಅತ್ತ್. ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಭಗವತಿ ಭದ್ರಕಾಳಿನ ಒಂಜಿ ರೂಪ ಪಂಡ್ದ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪು‌ನ ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಭಗವತಿ - ಪೊಂಜೊನಕ್ಲೆಡ್ ಒರ್ತಿ ಆದ್ ಪೊಂಗಲ ವಿದಿವಿದಾನೊಗು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದ್ ಸೇರುನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಭಕ್ತೆರ್ ನಂಬುವೆರ್. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬರಿಟ್ ಅನುಮತಿ ಇಪ್ಪುನ ಪುರುಷೆರ್ ಪಂಡ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಲು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕಾರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಪುರೋಹಿತೆರ್. <ref name="pongala">{{Cite journal|last=Jenett|first=Dianne|title=A Million Shaktis Rising: Pongala, a Women's Festival in Kerala, India.|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-feminist-studies-in-religion_spring-2005_21_1/page/n42|journal=Journal of Feminist Studies in Religion|date=2005|volume=21|issue=1|pages=35-55|doi=10.1353/jfs.2005.0009}}</ref> ಗಿನ್ನೆಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಡ್ ಈ ಉತ್ಸವೊನು ಮಹಿಳೆಯೆರೆನ ಮಲ್ಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೊಂದುಂಡು. ೧೯೯೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೩ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಈ ಪರ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗ್ ಸೇರ್ಂಡ್. <ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/ponkala-makes-it-to-guinness/article3061478.ece|title=Ponkala makes it to Guinness|date=2012-03-15|agency=The Hindu}}</ref> ೨೦೦೯ಡ್, ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಗಿನ್ನೆಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಡ್ ೨.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಹಾಜರಾತಿನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="Guinness">{{Cite web|title=Largest gathering of women|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-annual-gathering-of-women|website=Guinness World Records|publisher=Guinness World Records}}</ref> ಇತ್ತೆ 40 ಲಕ್ಷ ಅತ್ತ್ಂಡ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲು ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಪೊಂಗಾಲೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಟ್ಟುಕಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ''ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಶಬರಿಮಲೆ'' ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. <ref name="newkerala">{{Cite web|last=Ponmelil|first=V. A.|title=Temples of Kerala - Thiruvananthapuram Attukal Temple|url=https://temples.newkerala.com/index.php?news=Temples-of--Kerala-Thiruvananthapuram-Attukal-Temple|website=newkerala.com}}</ref> ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ನಡಪುನ ಪೊಂಗಲ ಪರ್ಬ ಕೇರಳೊದ ಪಿರಾಕ್ ದ ಪೊಂಗಲ ಪರ್ಬ, ಬೊಕ್ಕ 'ಆದುಪ್ಪುವೆಟ್ಟು' ಪನ್ಪಿನ ಆಚರಣೆಡ್ದ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು—ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಉಲಯಿ ದೀತಿನ ಪೊಂಗಲ ಕುಲುಮೆನ್ (ಪಾಂಡರಾಯಡುಪ್ಪು ಪನ್ಪೆರ್) ಪ್ರಧಾನ ಅರ್ಚಕೆರ್ ದೀಪೆರ್. == ಆಚರಣೆಲು == [[ಫೈಲ್:Sri_Bhadrakali_Amman_Temple_01.jpg|thumb|241x241px|ಅತ್ತುಕಲ್ ಪೊಂಗಲದ ಪ್ರಧಾನ ದೈವ ಶ್ರೀ ಭದ್ರಕಾಳಿ ಅಮ್ಮನವರು ಆಯನ ನಾನಾ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಪಡೆಯೊಂದುಲ್ಲೆರ್.]] ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಚಕೆರೆನ ಸಂಕೇತೊಡು, ಪೊಂಜೊಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಯಿನಚೀಪೆ ಅರಿನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ಆಚರಣೆಗ್ ಮಣ್ಣ್ದ ಪಾತ್ರೊಗು ತೂನ್ ಪೊತ್ತಾವೆರ್. ಇಡೀ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ರಸ್ತೆಲು ಪೊಣ್ಣುಲು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟ್ ದ ಸಾಲುಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಕುಲುಮೆಲೆಡ್ ಆಚರಣೆದ ಅರಿನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಕುಲೆಡ್ದ್ ದಿಂಜಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಹಿ ವಾಸನೆಲು ಗಾಳಿಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು, ಜನಕುಲೆನ ಇಲ್ಲ್ ಲೆನ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ್ ಬಲಪಡಿಸುಂಡು. ಈ ಸಮಾರಂಭೊನು ಪೂರಂ ನಕ್ಷತ್ರೊದ ಶುಭ ದಿನೊಟು ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಉಂದು ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ [[ಪುನ್ನಮೆ|ಪುಣ್ಣಮೆಗ್]] ಸರಿ ಆಪುಂಡು. ಈ ಮಾತಾ ಆಚರಣೆಲು ''ಕಪ್ಪುಕೆಟ್ಟು'' ಸಮಾರಂಭೊಡು ದೇವಿ (ಕನ್ನಕಿ ಚರಿತಂ) ನ ಸುಂದರ ಸಂಗೀತ ನಿರೂಪಣೆದ ನಡುಟು ನಡಪುಂಡು. ಏತ್ ಹಾಳಿತ್ತ್ಂಡಲ ಎಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಮುಖ್ಯ ಮಹತ್ವ ಕೊರ್ಪ್ಂಡು. ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರ ದೇವತೆ ಶ್ರೀ ಭದ್ರಕಾಳಿನ್ ಗೌರವಿಸವುನ ನಿಟ್ಟಿಡ್, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕೆರ್ ವಾಯುಮಂಡಲೊಡು ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಬುಡುದು, ಬೊಕ್ಕ ಪವಿತ್ರ ನೀರ್ ನ್ ಸಿಂಪಡಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಾರಂಭೊನು ಸಂಜೆ ಮುಗಿಪೆರ್ ಅತ್ತುಕಲ್ ಪೊಂಗಲ ಮಾರ್ಚ್ 13, 2025 ದಾನಿ ನಡತ್‍ದ್ಂಡ್ <ref name="hindu2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/thousands-of-women-flock-to-thiruvananthapuram-for-attukal-pongala-today/article31020975.ece|title=Thousands of women flock to Thiruvananthapuram for Attukal Pongala today|last=Rajwi|first=Tiki|date=9 March 2020|work=The Hindu|access-date=29 March 2020|language=en-IN}}</ref> ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಪೊಂಗಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಬೆಳಗ್ಗೆ ೧೦:೧೫ಗ್ ಸುರು ಆದ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧:೧೫ಗ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿವೇದ್ಯೊಡು ಮುಗಿಪುಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == *   {{Thiruvananthapuram}} h0qa4a9xa1nbzuun5q16coxb2xxaf13 0 19639 364238 282559 2026-08-11T00:07:39Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364238 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="border-spacing:2px;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color:#D3D3D3" |Urnes Stave Church |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="nickname"><span title="Norwegian-language text">''Urnes stavkyrkje''</span></div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[ಫೈಲ್:Urnes_Stave_Church_1.jpg|link=ಚಿತ್ರ:Urnes_Stave_Church_1.jpg|frameless]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#D3D3D3" |Religion |- class="note" ! class="infobox-label" scope="row" |[[List of religions and spiritual traditions|Affiliation]] | class="infobox-data" |[[Church of Norway]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Ecclesiastical polity|Ecclesiastical or organizational status]] | class="infobox-data" |[[Parish church]] (former) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Status | class="infobox-data" |Preserved |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#D3D3D3" |Location |- ! class="infobox-label" scope="row" |Location | class="infobox-data" |[[Ornes, Vestland|Ornes]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Municipality | class="infobox-data label" |[[Luster, Norway|Luster]] ([[Vestland]]) |- ! class="infobox-label" scope="row" |Country | class="infobox-data" |[[Norway]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:240px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:240px;padding:0"><div style="position:relative;width:240px">[[ಫೈಲ್:Norway_Vestland_adm_location_map.svg|link=ಚಿತ್ರ:Norway_Vestland_adm_location_map.svg|class=notpageimage|299x299px|Urnes Stave Church is located in Vestland]]<div class="od notheme" style="top:33.996%;left:66.791%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ಫೈಲ್:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage|8x8px|Urnes Stave Church]]</div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Shown within Vestland</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Vestland</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:240px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:240px;padding:0"><div style="position:relative;width:240px">[[ಫೈಲ್:Norway_location_map.svg|link=ಚಿತ್ರ:Norway_location_map.svg|class=notpageimage|255x255px|Urnes Stave Church is located in Norway]]<div class="od notheme" style="top:73.395%;left:11.719%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ಫೈಲ್:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage|8x8px|Urnes Stave Church]]</div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Urnes Stave Church (Norway)</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Norway</span></div></div></div></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Geographic coordinates | class="infobox-data" |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Urnes_Stave_Church&params=61.29811144423_N_7.32259181143_E_region:NO_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo- dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">61°17′53″N</span> <span class="longitude">7°19′21″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">61.29811144423°N 7.32259181143°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">61.29811144423; 7.32259181143</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="plainlinks nourlexpansion"> [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Urnes_Stave_Church&params=61.29811144423_N_7.32259181143_E_region:NO_type:landmark <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">61°17′53″N</span> <span class="longitude">7°19′21″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">61.29811144423°N 7.32259181143°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">61.29811144423; 7.32259181143</span></span></span>]</span> [[ವರ್ಗ:ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] </span></indicator> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:#D3D3D3" |Architecture |- ! class="infobox-label" scope="row" |Architect(s) | class="infobox-data note" |Bendik Urne |- ! class="infobox-label" scope="row" |Type | class="infobox-data" |Stave church |- ! class="infobox-label" scope="row" |Style | class="infobox-data" |Romanesque |- ! class="infobox-label" scope="row" |Completed | class="infobox-data note" |c. 1132 <small>(dendrochronological dating)</small> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Materials | class="infobox-data" |Timber |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div style="border:4px solid #0177D3; line-height: 1.5; text-align: center;"> [[World Heritage Site|UNESCO World Heritage Site]]</div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |''Official name: Urnes Stave Church'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |Type | class="infobox-data" |Cultural |- ! class="infobox-label" scope="row" |Criteria | class="infobox-data" |i, ii, iii |- ! class="infobox-label" scope="row" |Designated | class="infobox-data" |1979 <small>(3rd session)</small> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Reference no. | class="infobox-data" |[https://whc.unesco.org/en/list/58 58] |- ! class="infobox-label" scope="row" |State Party | class="infobox-data" |<span class="flagicon">[[ಫೈಲ್:Flag_of_Norway.svg|link=|alt=|border|21x21px]]&nbsp;</span>Norway |- ! class="infobox-label" scope="row" |Region | class="infobox-data" |Europe and North America |} '''ಉರ್ನೆಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್''' (ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್) ಪಂಡ ಉರ್ನೆಸ್ ಡ್ 12ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್, ಉಂದು ನಾರ್ವೆದ ವೆಸ್ಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌಂಟಿಡ್ ಲಸ್ಟರ್ ಪುರಸಭೆಡ್ ಲುಸ್ಟ್ರಾಫ್ಜೋರ್ಡೆನ್ ಡ್ ಉಂಡು. ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಆ ಕಾಲೊಡು ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆನ್ ಗಳಸೊಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ನನೊಂಜಿ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ಲೆಗ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ವೈಕಿಂಗ್ ಯುಗೊದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲೆತ ರೂಪೊಲೆನ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಒದಗಾವುಂಡು, ಉಂದೆತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿ-ಅಲಂಕಾರೊನು "ಉರ್ನೆಸ್ ಶೈಲಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಣಿ-ಕಲೆ ಶೈಲಿ. ಚರ್ಚ್ ಫ್ಜೋರ್ಡ್ ದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು, ಸೊಲ್ವಾರ್ಡೆನ್ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ಫ್ಜೋರ್ಡ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ನೇರವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ {{Convert|5|km|mi|0}} ಹಾಫ್ಸ್ಲೋ ಗ್ರಾಮದ ಪೂರ್ವೊಡು. ಉಂದು ನಾರ್ವೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಪಿರಾಕ್ದ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ, ಉಂದೆತ ಮರತ ನಿರ್ಮಾಣೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲು 11ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಉಂಡು<ref>{{Cite news |last=Skram |first=Ola Weel |last2=Svarstad |first2=Solveig |date=5 November 2019 |title=Stavkyrkjene i Noreg er eldre enn først anteke |trans-title=Norway's stave churches are older than first assumed |url=https://www.nrk.no/sognogfjordane/stavkyrkjene-i-noreg-er-eldre-enn-forst-anteke-1.14767288 |access-date=31 December 2019 |language=nn}}</ref>. ಈ ಚರ್ಚ್ ನ್ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಲೆಡ್ದ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯಿನ ಉದ್ದದ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಯೋಜನೆಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಸ್ತಂಭೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಮಾನುಲು ಉಂಡು. ಸ್ತಂಭೊಲೆನ ರಾಜಧಾನಿಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಚರ್ಚ್ ದ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಲಂಕಾರೊಲು ವೈಕಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಳವಡಿಕೆದ ದೃಶ್ಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು. ಚರ್ಚ್ ದ ಉತ್ತರ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರೊನು ಉರ್ನೆಸ್ ಶೈಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ 12ನೆ ಶತಮಾನೊದ ನಾರ್ಸ್ ಪುರಾಣೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಅಲಂಕಾರೊಲು ಉಂಡು. [[ಫೈಲ್:Sognefjord.png|left|thumb| ಸೊಗ್ನೆಫ್ಜೋರ್ಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ (ನಾರ್ವೆದ ನಕ್ಷೆ ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು)]] ನಾರ್ವೆಡ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ಲು 10ನೆಡ್ದ್ 11ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ಲು ಗೋಡೆದ ಫಲಕೊಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುನ ಮರತ್ತ ಕಟ್ಟಡೊಲು; ಒಟ್ಟಾರೆ ರಚನೆದ ಚೌಕಟ್ಟ್ ನ್ ಮರತ ಫಲಕೊಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗೋಡೆದ ಫಲಕೊಲೆನ್ ಅನುಕೂಲಕರ ಚೌಕಟ್ಟ್ ಲೆಡ್ ಜೋಡಾವೆರ್. "ಸ್ಟೇವ್" (ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್) ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರಚನೆನ್ ಬೆಂಬಲಿಸವುನ ಮೂಲೆದ ಕಂಬೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ತಂಭೊಲೆನ ರೂಪೊಡು ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಗಟ್ಟಿ ಮರತ ಕಂಬೊಲೆನ್ <ref name=":0">{{Cite journal|last=Aune|first=Petter|last2=Ronald L.|first2=Sack|last3=Selberg.|first3=Arne|date=1983|title=The Stave Churches of Norway|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1983-08_249_2/page/96|journal=Scientific American|volume=249|issue=2|pages=96–105|bibcode=1983SciAm.249b..96A|doi=10.1038/scientificamerican0883-96}}</ref><ref name=":12">{{Cite journal|last=Murphy|first=G. Ronald|date=2012|title=Yggorasil and the Stave Church|journal=Mythlore|volume=31|issue=1–2}}</ref> ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಸ್ಟೇವ್ ಶೈಲಿನ್ ನೇರವಾದ್ ಗೋಡೆದ ಫಲಕೊಲೆನ ಬಳಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ.<ref name=":12" /> ಉರ್ನೆಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ನ್ 1130 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆಲಾ ಅಯಿತ ಮೂಲ ಜಾಗೆಡ್ ಉಂಡು; ಉಂದು ಅಯಿತ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ದವು ಪಂದ್ ನಂಬುನವು. ೧೯೫೬ಡ್ ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಉತ್ಖನನೊಡು ದುಂಬುದ ರಡ್ಡ್ ಚರ್ಚ್ ಲೆನ್ ಒಂಜೇ ಜಾಗೆಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ತೆರಿಂಡ್. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮೊಗು ಮತಾಂತರ ಆಯಿನ ಕಾಲೊಡು ಸುರುತ ಚರ್ಚ್ ನ್ ಪಾಲಿಸೇಡ್ ಶೈಲಿಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸದಸ್ಯೆರ್ ನೆಲಟ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತೆರ್. ರಡ್ಡನೆತವು 11ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಂಡ್. ರಡ್ಡ್ ಲಾ ನೇವ್-ಅಂಡ್-ಚಾನ್ಸೆಲ್ ಡಿಸೈನ್ ದ ಎಲ್ಯ ರಚನೆಲು. ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮಧ್ಯೊಡು, ರಡ್ಡನೆ ಚರ್ಚ್ ನ್ ಕೆತ್ತುದು ಪಾಡ್ಯೆರ್; ರಡ್ಡನೆ ಚರ್ಚ್ ದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮಲ್ತಿನ ಮೂಜಿನೆ ಚರ್ಚ್ ಅಯಿಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆಟ್ ನೇವ್ ದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗೊಲಾ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್, ಉಂದು ಕಟ್ಟಡೊದ ಒರಿನ ಭಾಗೊಲೆಡ್ದ್ ಎತ್ತರೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್; ಫ್ರೇಮ್ ವರ್ಕ್ ಡ್ 16 ಮಲ್ಲ ಸ್ತಂಭೊಲು ಉಂಡು, ಅವು ನೇವ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಸಾದಿಲೆನ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವುಂಡು. ಕೇಂದ್ರ ವಿಭಾಗದ ಛಾವಣಿ {{Convert|2|m}} ಐಲ್ಸ್ ದ ಸೀಲಿಂಗ್ ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಉಂಡು. ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಪೂರ್ತಿ ಮರತ ಚರ್ಚ್ ಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಲೆಡ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಲೆನ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಶೈಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಆಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಮರತ ಚೌಕಟ್ಟ್ ದ ಛಾವಣಿದ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಂಗಲ್ ಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುನ ಛಾವಣಿ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಪ್ರಚಲಿತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ತಂತ್ರ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಚರ್ಚ್ ಡ್ ಘನ ರಾಜಧಾನಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಮಾನುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಸ್ತಂಭೊಲು ರೋಮನೆಸ್ಕ್ ಕಲ್ಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಜಾಗತೀಯ ರಚನೆಲೆಡ್ದ್ ಸಾಲೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ೧೭ನೆ ಶತಮಾನೊಡು, ಚರ್ಚ್ ದ ನೇವ್, ಒಂಜಿ ಎತ್ತರದ ಕೇಂದ್ರ ಕೋಣೆನ್ ಒಂಜಿ ಹಜಾರಡ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್, ದಕ್ಷಿಣೊಗು ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಚರ್ಚ್ ಗ್ ಬೇತೆ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಂಡೆರ್, ಅವುಲು ಒಂಜಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಫಾಂಟ್ (೧೬೪೦), ವೇದಿಕೆದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಮರತ್ತ ಕ್ಯಾನೋಪಿ (೧೬೬೫), ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಚರ್ಚ್ (೧೬೯೩-೧೬೯೫) ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು. ವರ್ಜಿನ್ ಮೇರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನ್ ದಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಶಿಲುಬೆಡ್ ಕ್ರಿಸ್ತನ್ ತೋಜಾವುನ ವೇದಿಕೆ 1699 ಡ್ದ್ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್. ೧೮ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಚರ್ಚ್ ಗ್ ಕಿಟಕಿಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಂಡೆರ್. == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == === ಒಳಾಂಗಣ === [[ಫೈಲ್:Urnes_kirkested.jpg|left|thumb| ಒಳಾಂಗಣ ನೋಟ]] ಉಂದು ೧೮೮೧ಡ್ದ್ ಫೋರ್ಟಿಡ್ಸ್ಮಿನ್ನೆಫೊರಿನಿಂಗನ್ (ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ದಿ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಏನ್ಶಿಯೆಂಟ್ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್ಸ್) ದ ಒಟ್ಟುಗು ಉಂಡು. ೧೯೭೯ಡ್, ಉರ್ನೆಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ನ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ಪಟ್ಟಿಗ್ ಸೇರ್ಪಾಯೆರ್. === ಅಲಂಕಾರ === [[ಫೈಲ್:Stave_church_Urnes,_capital_on_post_of_entry.jpg|left|thumb| ಪ್ರವೇಶ ಪೋಸ್ಟ್ ಡ್ ಬಂಡವಾಳ]] ಉರ್ನೆಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ದ ಪಿದಯಿದ ಅಲಂಕಾರೊಲು, ಮರತ್ತ ಕೆತ್ತನೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೆತ್ತನೆದ ಅಲಂಕಾರೊಲು ಸೇರ್ದ್, ವೈಕಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಒಗ್ಗೂಡುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಳವಡಿಕೆದ ದೃಶ್ಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಸ್ಟ್ರಾಪ್-ವರ್ಕ್ ಫಲಕೊಲೆನ್ ದುಂಬುದ 11ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಉರ್ನೆಸ್ ಚರ್ಚ್ ಡ್ದ್ ದೆತೊನುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನನೊಂಜಿ ರಚನೆಡ್ ಸೇರಾವೆರ್, ವೈಕಿಂಗ್ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಜೀವಂತವಾದ್ ದೀತೆರ್. ಈ ಉರ್ನೆಸ್ ಶೈಲಿದ ಸಂದರ್ಭೊಡು ನೇಯ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಚಿತ್ರಿಸವುನ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರೊದ ಕೆತ್ತನೆದ ಅಲಂಕಾರೊ ವೈಕಿಂಗ್ ಪ್ರಾಣಿ ಅಲಂಕಾರೊದ ಕಡೆತ ಉದಾರ್ಮೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಚರ್ಚ್ ದ ಒಳಾಂಗಣೊನು ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅಲಂಕರಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಈ ರಚನೆನ್ 12ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮರತ್ತ ಸ್ತಂಭೊಲೆನ ಸರಣಿಡ್ ಭಾಗಶಃ ಬೆಂಬಲ ಕೊರ್ತೆರ್. ಸ್ತಂಭೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್, ರಾಜಧಾನಿಲೆನ್ ನರಮಾನಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಸ್ಯೊಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲೆನ ಕೆತ್ತನೆಡ್ ಅಲಂಕರಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಈ ರಾಜಧಾನಿಲೆಡ್ ಕೆಲವು ಸರಳ ಅಮೂರ್ತ ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವು ವೈಕಿಂಗ್ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಟ್ಟು ಸೇರುನ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ತೋಜಾವುಂಡು. ಉರ್ನೆಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರಾಧನೆಗ್ ಕೆಲವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಲಿಟರ್ಜಿಕಲ್ ವಸ್ತುಲೆಗ್ ನೆಲೆಯಾತ್ಂಡ್. === ಉತ್ತರ ಪೋರ್ಟಲ್ === ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚ್‌ದ ಉತ್ತರ ಗೋಡೆದ ದ್ವಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ವಿವರಳು, ಅಂಚನೇ ಗೇಬಲ್‌ದ ಗೋಡೆದ ಪಲಾಯಿಗುಳು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಉರ್ನೆಸ್ ಶೈಲಿಡ್ ಅಲಂಕರಿಸಾದೆರ್. ಅವು ಬಹುಶಃ ಪಿರಾಕ್ದ ಚರ್ಚುಳೆಡ್ ಒಂಜೆತ ಅವಶೇಷ ಆದುಪ್ಪೊಡು. ಈ ಬಾಕಿಲ್ ಮೂಲತಃ ಮುಖ್ಯ ಹಾಕಿಲ್ಲ ಆದಿತ್ತ್ ದ್, ಪಶ್ಚಿಮಗ್ ಮೋನೆ ಪಾಡಿಂಡ್ ಪಂದ್ ಊಹಿಸಾದೆರ್. ಪುರಾಣ ಬುಕ್ಕೊ ಧರ್ಮೊಲೆಡ್, ಪೋರ್ಟಲ್ ಜನಕುಳು ದೇವೆರ್ನ ಕೋಣೆಗ್ ಪೊಗ್ಗೆರೆ ಅನುವು ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. [೧] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಅರ್ಥಡ್,ಬಾಕಿಲ್ ಏಪಲದ ಜೀವನದ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬುಕ್ಕೊ ದುಷ್ಟತನದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟದ ಮರ್ತ್ಯ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಾಕಾರವಾತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪ, ಉರ್ನೆಸ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೋರ್ಟಲ್‌ಡ್ ತೋಜಾಯಿಲೆಕ , ಸರ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲ ಮೃಗೊತ ನಡುತ ಹೋರಾಟ ರಾಗ್ನರೋಕ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು. ಪಿರಾಕ್ದ ಚರ್ಚ್‌ದ ಅಲಂಕಾರಡ್ ನಾರ್ಸ್ದ ಪುರಾಣದ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗುಳು ಇತ್ತ್ ದುಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು, ಉಂದು 12 ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಐತ ಅಕಾಲಿಕ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗ್ ಬಹುಶಃ ಕಾರಣ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಸಂದರ್ಭಡ್, ಈ ಪ್ರಾಣಿ ನಿಯೋಹಾಗ್ರ್ ಯಗ್‌ಡ್ರಾಸಿಲ್‌ನ ಬೇರುಳೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು ಪಂದ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಲಿ . " ರಾಗ್ನರೋಕ್‌ನ ನಾರ್ಸ್ ದಂತಕಥೆತ ಪ್ರಕಾರ, ನೇಯ್ನ ಉಚ್ಚುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಅಂತ್ಯನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುಂಡು". ಉರ್ನೆಸ್-ಶೈಲಿದ ಬಾಕಿಲುಡ್ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಉಚ್ಚುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬಳ್ಳಿಲೆನ ಕೆತ್ತನೆದ ಸುರುಳಿಲು ಉಂಡು, ಒಂಜಿ ಗುಂಪು ಉದ್ದದ ಪ್ರಾಣಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಸ್ಯೊಲು ಬಳ್ಳಿಲೆಗ್ ಬದಲಾತ್ಂಡ್. ಈ ಮಲ್ಲ ಗೊಂದಲೊದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಪಂಡ ಪ್ರಾಣಿ ಅತ್ತಂದೆ ತರಕಾರಿ ಆಯಿನ ಮಾತಾ ಜೀವಿಲೆನ ಒಟ್ಟು ಸೇರೊಡು ಉಪ್ಪುನವು. ಬಲತ್ತ ಕಡೆಟ್, ತಿರ್ತ್ ಪೋಪಿನ ತಾದಿದ ಮೂಜಿ ಭಾಗೊಡ್ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊಡು, ಒಂಜಿ ಉಚ್ಚು ತನ್ನ ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಪರಿಮಳೊನು ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ದೃಶ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊನು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರ್ ಉರ್ನೆಸ್ ಶೈಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. [[ಫೈಲ್:Carvings_in_north_wall_portal,_Urnes_Stave_Church-3.jpg|left|thumb| ಉತ್ತರ ಗೋಡೆದ ಬಾಕಿಲ್ಡ್ ಕೆತ್ತನೆಲು]] link=ಚಿತ್ರ:Detalle_de_la_Urnes_stavkyrkje_(III).jpg|alt=Lintel of the north door| ಉತ್ತರ ಬಾಕಿಲ್ದ ಲಿಂಟೆಲ್ ಫೈಲ್:Detalle_de_la_Urnes_stavkyrkje_(II).jpg|link=ಚಿತ್ರ:Detalle_de_la_Urnes_stavkyrkje_(II).jpg|alt=Detail of carving on the left jamb of the north door| ಉತ್ತರ ಬಾಗಿಲುದ ಎಡತ್ತ ಜಾಂಬ್ ಡ್ ಕೆತ್ತನೆದ ವಿವರ ಫೈಲ್:Detalle_de_la_Urnes_stavkyrkje_(I).jpg|link=ಚಿತ್ರ:Detalle_de_la_Urnes_stavkyrkje_(I).jpg|alt=Detail of carving on left jamb of north door| ಉತ್ತರ ಬಾಗಿಲುದ ಎಡತ್ತ ಜಾಂಬ್ ಡ್ ಕೆತ್ತನೆದ ವಿವರ </gallery><gallery mode="packed" heights="170px"> ಫೈಲ್:Urnes_pilgrim.jpg|link=ಚಿತ್ರ:Urnes_pilgrim.jpg|alt=Pilgrim at a capital on top of a stave| ರಾಜಧಾನಿಡ್ ಕೋಲುದ ಮಿತ್ತ್ ಯಾತ್ರಿಕೆರ್ ಫೈಲ್:Urnesmadonnaen1.jpg|link=ಚಿತ್ರ:Urnesmadonnaen1.jpg|alt=Figure of the Madonna| ಮಡೊನ್ನಾ ಮೂರ್ತಿ ಫೈಲ್:Urnes_kapitel.jpg|link=ಚಿತ್ರ:Urnes_kapitel.jpg|alt=Centaur on the capital of a stave or column| ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅತ್ತಂದೆ ಸ್ತಂಭದ ರಾಜಧಾನಿಡ್ ಸೆಂಟಾರ್ ಫೈಲ್:Urnes_stavkyrkje_interioer_Wilse.jpeg|link=ಚಿತ್ರ:Urnes_stavkyrkje_interioer_Wilse.jpeg|alt=Interior view of the church, 1937| ಚರ್ಚ್ ದ ಒಳಾಂಗಣ ನೋಟ, ೧೯೩೭ </gallery> == ಲೆಕ್ಚರರ್ == * {{Cite book|title=Urnesstilens kirke – Forgængeren for den nuværende kirke på Urnes|last=Krogh|first=Knud J.|year=2011|isbn=978-82-530-3400-3|location=Oslo|language=Norwegian}} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20110814120236/http://www.stavkirke.info/stavkirker/urnes/ ಸ್ಟಾವ್ಕಿರ್ಕೆ.ಇನ್ಫೋಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಉರ್ನೆಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್] (ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್) * [https://web.archive.org/web/20051029131433/http://www.fortidsminneforeningen.no/eiendom/urnestxt.htm ಫೋರ್ಟಿಡ್ಸ್ಮಿನ್ನೆಫೊರಿನಿಂಗನ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಉರ್ನೆಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್] (ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್) * [http://www.stavechurch.com ಫೋರ್ಟಿಡ್ಸ್ಮಿನ್ನೆಫೊರಿನಿನೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ಪುಟೊಕುಲು] (ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್) (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜರ್ಮನ್ ಪುಟೊಕುಲುಲಾ ಉಂಡು) * [https://web.archive.org/web/20070930020126/http://verhalen.reisblog.com/archives/3-Staafkerk-van-Urnes-Ornes.html ಉರ್ನೆಸ್ ಸ್ಟೇವ್ ಚರ್ಚ್ ದ ವಿವರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಚಿತ್ರೊಲು] (ಡಚ್ ಡ್) <nowiki> [[ವರ್ಗೊ:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] [[ವರ್ಗೊ:ನಾರ್ವೆ]] jvi0gg941ig0f5fkwkgzkefo2jxzbt7 0 19640 364224 363722 2026-08-10T23:50:30Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364224 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ಸಾಮಿ | flag = [[File:Sami flag.svg|border|250px]] | flag_caption = '''ಸಾಮಿ ಧ್ವಜ''' | image = Nordic Sami people Lavvu 1900-1920.jpg | image_caption = ೧೯೧೦ಡ್ ಒಂಜಿ ಲಾವ್ವುದ ಪಿದಯಿ ಸಾಮಿ | population = ಅಂದಾಜು 80,000<ref>{{Cite web |last=Sámi people |date=14 December 2015 |title=Sámi in Sweden |url=https://sweden.se/society/sami-in-sweden/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115134429/https://sweden.se/society/sami-in-sweden/ |archive-date=15 January 2021 |access-date=29 July 2018 |website=sweden.se}}</ref> | popplace = ಸಾಪ್ಮಿ 63,831–107,341 | region1 = [[ನಾರ್ವೆ]] | pop1 = 37,890–60,000{{efn|In Norway, there is no clear legal definition of who is Sámi. Therefore, exact numbers are not possible.}} | ref1 = <ref>{{Cite web |title=Focus on Sámi in Norway |url=http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/samer_en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309115644/http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/samer_en/ |archive-date=9 March 2012 |website=[[Statistics Norway]]}}</ref><ref name=Naten/> | region2 = ಸ್ವೀಡನ್ | pop2 = 14,600–36,000 | ref2 = <ref name="Naten">{{Cite web |last1=Thomasson |first1=Lars |last2=Sköld |first2=Peter |title=Samer |url=http://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%C3%A5ng/samer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911071913/http://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/l%c3%a5ng/samer |archive-date=11 September 2017 |access-date=15 September 2017 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}</ref> | region3 = ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ | pop3 = 9,350 | ref3 = <ref>{{Cite web |title=Eduskunta – Kirjallinen kysymys 20/2009 |language=fi |trans-title=Parliament – Written question 20/2009 |url=http://www.eduskunta.fi/faktatmp/utatmp/akxtmp/kk_20_2009_p.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20140602201021/http://www.eduskunta.fi/faktatmp/utatmp/akxtmp/kk_20_2009_p.shtml |archive-date=2 June 2014 |website=[[Parliament of Finland]]}}</ref> | region4 = ರಷ್ಯಾ | pop4 = 1,530 | ref4 = <ref>{{cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|access-date=31 August 2024}}</ref> | region5 = ಅಮೇರಿಕ | pop5 = 480 (first ancestry) <br/>945 (first and second) | ref5 = <ref>{{Cite web |date=22 January 2007 |title=Table 1. First, Second, and Total Responses to the Ancestry Question by Detailed Ancestry Code: 2000 |url=https://www.census.gov/population/socdemo/ancestry/ancestry_q_by_DAC_2000.xls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170723090719/https://www.census.gov/population/socdemo/ancestry/ancestry_q_by_DAC_2000.xls |archive-date=23 July 2017 |access-date=11 February 2016 |website=U.S. Census Bureau |format=XLS}}</ref> | region6 = ಉಕ್ರೇನ್ | pop6 = 136 (2001) | ref6 = <ref>{{Cite web |title=National composition of population, 2001 census |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20&n_page=4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200723113448/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20&n_page=4 |archive-date=23 July 2020 |access-date=6 November 2012 |website=[[State Statistics Service of Ukraine]] |language=uk}}</ref> | languages = '''ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು''' ಅಕ್ಕಲಾ ಸಾಮಿ, ಇನಾರಿ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ, ಕಿಲ್ಡಿನ್ ಸಾಮಿ, ಕೆಮಿ ಸಾಮಿ, ಲುಲೆ ಸಾಮಿ, ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ, ಪೈಟ್ ಸಾಮಿ, ಸ್ಕೋಲ್ಟ್ ಸಾಮಿ, ಟೆರ್ ಸಾಮಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಮಿ, ಉಮೆ ಸಾಮಿ<br/>ರಷ್ಯನ್ ಬಾಸೆ, ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆ, ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಬಾಸೆ, ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆ | religions = ಸಾಮಿ ಶಾಮನಿಸಂ <br/> ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ (ಲೂಥೆರನಿಸಂ), ಉಂದೆಟ್ ಲೇಸ್ಟಾಡಿಯನ್, ಪೂರ್ವ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು) | related_groups = | footnotes = }} '''ಸಾಮಿ '''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು, ಸಾಮಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಇನಿ [[ನಾರ್ವೆ]], ಸ್ವೀಡನ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ರಷ್ಯಾ]]ದ ಕೋಲಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊದ ಮಲ್ಲ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಾಮಿ ಪ್ರದೇಶೊನು ದುಂಬು ಲಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿಲೆನ್ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ '''ಲ್ಯಾಪ್ಸ್''' ಅಥವಾ '''ಲ್ಯಾಪ್‌ಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ಸಾಮಿಲೆನಂಚಿನ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ನಾಮಕರಣೊನು ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಸಾಮಿಲು ಈ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.<ref name="Rapp">{{Cite web |last=Rapp |first=Ole Magnus |last2=Stein |first2=Catherine |date=8 February 2008 |title=Samis don't want to be 'Lapps' |url=http://www.aftenposten.no/english/local/article2246107.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629125441/http://www.aftenposten.no/english/local/article2246107.ece |archive-date=29 June 2011 |access-date=3 October 2008 |website=Aftenposten}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sternlund |first=Hans |last2=Haupt |first2=Inger |date=6 November 2017 |title=Ordet lapp var i fokus första rättegångsdagen |trans-title=The word ''lapp'' was in focus for the first day of the trial |url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/ordet-lapp-var-var-i-fokus-forsta-rattegangsdagen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226110746/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/ordet-lapp-var-var-i-fokus-forsta-rattegangsdagen |archive-date=26 February 2021 |access-date=30 March 2021 |work=SVT Nyhetter Norrbotten |location=Norrbotten, Sweden |language=sv}}</ref> ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಉಂದು ಯುರಲಿಕ್ ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಶಾಖೆ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಆತ್ಂಡ್. ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಕರಾವಳಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ತುಪ್ಪಳ ಬಲೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಕುರಿ ಕಟ್ಟುನಂಚಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜೀವನೋಪಾಯೊಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ಜೀವನೋಪಾಯ ಪಂಡ ಅಲೆಮಾರಿ ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟುನವು. ೨೦೦೭ಡ್, ಸುಮಾರ್ ೧೦% ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟುನ ಕೆಲಸೊಡು ತೊಡಗಿನಕುಲು, ಉಂದು ಅಕ್ಲೆಗ್ ಮಾಸ, ತುಪ್ಪಳ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾರಿಗೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು; ನಾರ್ವೆಡ್, ಸುಮಾರ್ 2,800 ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯೊದ ಆಧಾರೊಡು ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟುನ ಕೆಲಸೊಡು ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ತೊಡಗಿನಕುಲು.<ref name="galdu.org">{{Cite web |last=Solbakk |first=John T. |title=Reindeer husbandry – an exclusive Sámi livelihood in Norway |url=http://www.galdu.org/govat/doc/eng_reindeer.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927172745/http://www.galdu.org/govat/doc/eng_reindeer.pdf |archive-date=27 September 2007 |access-date=10 August 2007 |website=www.galdu.org}}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಪರಿಸರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣೊಲೆಗಾತ್ರ, ನಾರ್ಡಿಕ್ ದೇಶೊಲೆನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಿಮಸಾರಂಗದ ಕರುವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿನವು.<ref>{{Cite journal|last=Conrad|first=Jo Ann|date=Winter 2000|title=Sami reindeer-herders today: Image or reality?|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3760/is_200001/ai_n8885279|journal=[[The American-Scandinavian Foundation|Scandinavian Review]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218111552/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3760/is_200001/ai_n8885279|archivedate=18 December 2008|accessdate=25 September 2008}}</ref> === ಸಾಮಿ === ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ಪಾತೆರುನಕುಲು ತನ್ಕುಲೆನ್ {{lang|se|Sámit}} (ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು) ಅತ್ತ್ಂಡ {{lang|se|Sápmelaš}} (ಸಾಮಿ ಕಿನ್) ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, {{lang|se|Sápmi}} ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊನು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವ್ಯಾಕರಣ ರೂಪೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು [[cognate]] ಪದೊಕುಲೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್. ೨೦೧೪ಡ್, ತಜ್ಞೆರೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತೆದ ಒಮ್ಮತ ಪಂಡ "ಸಾಮಿ" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು/ಪ್ರೊಟೊ-ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಶಬ್ದೊಡ್ದ್ ಎರವಲು ಪಡೆಯಿನವು, ಅರ್ಥ 'ಭೂಮಿ' (ಕೋಗ್ನೇಟ್ /ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಬಾಸೆಲು/ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ /ಜೆಮ್ಯಾ, ಅವ್ವೇ ಅರ್ಥೊಡು).<ref name=":2">{{Cite web |last=Grünthal |first=Riho |date=29 February 2008 |title=The Finnic Ethnonyms |url=http://www.sgr.fi/ct/ct51.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20040708174734/http://www.sgr.fi/ct/ct51.html |archive-date=8 July 2004 |access-date=22 June 2013 |website=Suomalais-Ugrilainen Seura |publisher=[[Finno-Ugrian Society]]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Derksen |first=Rick |title=Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |year=2007 |location=Leiden |page=542}}</ref>{{sfn|Hansen|Olsen|2014|p=36}} ''ಸಾಮಿ'' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಗು ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆ ಡ್ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂಜಿ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಶಬ್ದ ಉಂಡು: ಪ್ರೊಟೊ-ಬಾಲ್ಟಿಕ್ {{lang|bat|*žēmē}} ನ್ ಫಿನ್ನಿಕ್ ಬಾಸೆಲು, {{lang|fiu|*šämä}} ಗ್ ಲಾ ಎರವಲು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಪದ ಆಧುನಿಕ ಫಿನ್ನಿಷ್ {{lang|fiu|Häme}} ಆಂಡ್ ಫಿನ್ನಿಶ್ ಬಾಸೆಡ್ Tavastia (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯ)]]; {{lang|fiu|*šämä}} ದ ರಡ್ಡನೆ ''ä'' ಇತ್ತೆಲಾ {{lang|fi|hänen}} ಗುಣವಾಚಕೊಡು ಉಂಡು). ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಪದ, {{lang|fiu|Suomi}}, ಪ್ರೊಟೊ-ಬಾಲ್ಟಿಕ್ {{lang|bat|*žēmē}} ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್ ಪಂದ್ ನಂಬುನವು, ಆಂಡಲಾ ನಿಖರವಾದ್ ಮಾರ್ಗದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಆಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಸ್ತಾವೊಲು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಸಾಲ ದೆತೊನುನ ಬುಕ್ಕೊ ಪುನರ್ ಸಾಲ ದೆತೊನುನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿಪ್ಪುಂಡು. '''ಸುಒಮಿ''' ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಗುಣವಾಚಕ ರೂಪ ಸುಒಮ್ ಲೈನೆನ್}} ''ಸೋಮೆ''/''ಸೋಮಾ'' ಡ್ದ್ ಬರೊಡು. ಒಂಜಿ ಪ್ರಸ್ತಾವೊಡು, ಈ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಪದ ಪ್ರೊಟೊ-ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದ*sōma ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಸ್ವತಃ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಬಾಸೆಲು/ ಪ್ರೊಟೊ-ಬಾಲ್ಟಿಕ್ *sāma, ಬದಲಾದ್ ಪ್ರೊಟೊ-ಫಿನ್ನಿಕ್ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಎರವಲು ಪಡೆಯಿನವು.*šämä}}, ಉಂದು *žēmē ಡ್ದ್ ಎರವಲು ಪಡೆಯಿನವು.<ref name=":2" /> ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು-ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಸಂಸತ್ತುಲು, ರೇಡಿಯೋ ಬುಕ್ಕೊ ಟಿವಿ ಕೇಂದ್ರೊಲು, ರಂಗಮಂದಿರೊಲು, ಇತ್ಯಾದಿ-ಎಲ್ಲಾ "ಸಾಮಿ" ಪನ್ಪಿನ ಪದನ್ ಬಳಸುವೆರ್, ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್, ಸ್ವೀಡಿಷ್, ಫಿನ್ನಿಷ್ ಅತ್ತಂದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ ಪಿದಯಿದಕ್ಲೆನ್ ಉದ್ದೇಶಿಸವುನಗಲಾ. ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್, ಸಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ ಇನಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರೂಪೊಡು {{lang|no|Same}} ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ===''ಫಿನ್''=== ಫೆನ್ನಿ ಪನ್ಪಿನ ಸಾಮಿಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಸಂಭಾವ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಟ್ಯಾಸಿಟಸ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮ಟ್ <ref>{{Cite book |last=Tacitus |author-link=Tacitus |url=https://books.google.com/books?id=9xLVEPR-ax8C&q=Germania:+by+Cornelius+Tacitus+rives |title=Germania: Translated with Introduction and Commentary |date=1999 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-815050-3 |editor-last=Rives |editor-first=Archibald Black |pages=96, 322, 326, 327 |access-date=20 October 2020 |orig-date=c. 98 AD |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420110610/https://books.google.com/books?id=9xLVEPR-ax8C&q=Germania:+by+Cornelius+Tacitus+rives |archive-date=20 April 2023 |url-status=live}}</ref>{{lang|la|Fenni}} ನಮೂದಿಸಾಯಿನಂಚಿನ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ಸುರುತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಟ್ಯಾಸಿಟಸ್ ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮ಡ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಪ್ಪೊಲಿ.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Tacitus |author-link=Tacitus |url=https://books.google.com/books?id=9xLVEPR-ax8C&q=Germania:+by+Cornelius+Tacitus+rives |title=Germania: ಪರಿಚಯ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದೊಟ್ಟುಗು ಅನುವಾದ ಮಂದುಂಡು. |date=1999 |publisher=[[Axford University Press]] |isbn=978-0-19-815050-3 |editor-last=Rives |editor-first=Archibald Black |pages=96, 322, 326, 327 |access-date=20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 |orig-date=c. ಕ್ರಿ.ಶ. 98 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420110610/https://books.google.com/books?id=9xLVEPR-ax8C&q=Germania:+by+Cornelius+Tacitus+rives |archive-date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |url-status=live}}</ref> ''ಫಿನ್'' ಅತ್ತ್ಂಡ ಫೆನ್ನಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ದ ರೂಪಾಂತರೊಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲೊಲೆಡ್ ಉಂಡು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ {{lang|grc|Φίννοι}} ({{lang|grc-Latn|Phinnoi}}), ರೋಮನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೀಕ್ ಬರವುಲೆಡ್ ಉಂಡು. ೧೧ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್ ಎಡ್ಡಾಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ಸ್ ಸಾಗಸ್ ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬೈದಿನಂಚ, ಪಿರಾಕ್ದ ನಾರ್ಸ್ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಸಾಮಿಲೆನ್ ಸೂಚಿಸರೆ ''ಫಿನ್'' ಅತ್ತ್ಂಡ ಸ್ಕ್ರಿಡ್ಫಿನ್ ("ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್ ಫಿನ್") ಇಂಚಿನ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal |last=Mutt |first=Oleg |date=1965 |title=The Stems ''est'' and ''finn'' in Some Old English Words |url=https://kirj.ee/linguistica-uralica-publications/?filter[year]=1965&filter[issue]=1529&filter[publication]=13408 |journal=Linguistica Uralica |volume=1 |issue=1 |pages=27–32 |doi=10.3176/lu.1965.1.04 |issn=0868-4731}}</ref> ಈ ಪದದೊ ಮೂಲ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದುಂಡು,<ref>{{Cite book |last=de Vries |first=Jan |title=Altnordisches etymologisches Wörterbuch |publisher=[[Brill Publishers]] |year=1962 |edition=2nd |location=Leiden |language=de |trans-title=Old Norse Etymological Dictionary |chapter=Finnr. |oclc=685115}}</ref> ಆಂಡ ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಪದ ಫಿನ್ನಾ ಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಉಂದು ಪ್ರೊಟೊ-ಜರ್ಮನಿಕ್ *finþnan ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಅರ್ಥ "ಕೋರೊಡು", ಉಂದು ಬೇಟೆಗಾರೆರ್-ಸಂಗ್ರಹಕಾರೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಸಾಮಿಲೆನ ಜೀವನಶೈಲಿನ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುಂಡು.<ref>{{Cite book |last=Collinder |first=Björn |title=An Introduction to the Uralic Languages |url=https://archive.org/details/introductiontour0000coll |publisher=[[University of California Press]] |year=1965 |isbn=978-0-520-32988-1 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/introductiontour0000coll/page/8 8]}}</ref> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತೊ ಈ ಪದೊನು "ಫೆನ್" (ಜಲಭೂಮಿ) ಗ್ ಲಿಂಕ್ ಮಲ್ಪುನ ಪಿರಾಕ್ದ ವಿಚಾರೊಲೆನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್..<ref>{{Cite web |date=March 2021 |title=Finn, n |url=https://www.oed.com/view/Entry/70478 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728171637/https://www.oed.com/start;jsessionid=176B25A100D361BCA4A7EA6B9DD9129F?authRejection=true&url=%2Fview%2FEntry%2F70478 |archive-date=28 July 2020 |access-date=3 July 2020 |website=[[Oxford English Dictionary|OED Online]]}}</ref> ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ವಿಕಸನ ಆನಗ, ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶೊಲು ಇತ್ತೆದ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಜನೊಕುಲೆನ್ "ಫಿನ್ಸ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆನ್ "ಲ್ಯಾಪ್ಸ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ನಾರ್ವೆಡ್, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊಗು ಮುಟ್ಟ ಸಾಮಿಲೆನ್ "ಫಿನ್ಸ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್, ಫಿನ್ಸ್ನೆಸ್, ಫಿನ್ಫ್ಜೋರ್ಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ನೋಯ್ ಇಂಚಿನ ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ತೋಜುಂಡು. ಕೆಲವು ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಲು ಇತ್ತೆಲಾ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸಾಮಿಲೆಗ್ "ಫಿನ್" ನ್ ಬಳಸುವೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಸಾಮಿಲು ಇತ್ತೆ ಅಯಿನ್ ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ್ ತೂಪೆರ್. ೧೮ನೆ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಗ್ ಬತ್ತಿನ ಫಿನ್ನಿಶ್ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಸಾಮಿ ಜನಾಂಗದಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪರೆ ಕ್ವೆನ್ ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಜನಾಂಗೀಯ ಫಿನ್ಸ್ ಸುಒಮಲೈಸೆಟ್ ಸಾಮಿಲೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಂಡ ಬೇತೆ ಗುಂಪು.<ref>{{Cite book |title=Uralilaiset kansat: tietoa suomen sukukielistä ja niiden puhujista |publisher=WSOY |year=1992 |editor-last=Laakso |editor-first=Johanna |location=Juva |pages=39–40 |language=fi |trans-title=Uralic peoples: information on Finnish mother tongues and their speakers}}</ref> === ''ಲ್ಯಾಪ್'' === "ಲ್ಯಾಪ್" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಬಹುಶಃ ಪಿರಾಕ್ ದ ಸ್ವೀಡಿಷ್ {{lang|non|lapper}} ಬುಕ್ಕೊ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್ (ಬಹುಸಂಖ್ಯಾ) ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದೆಕ್ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಮೂಲೊಲು ಉಪ್ಪೊಲಿ;<ref name="Hellquist 1922" /> ಫಿನ್ನಿಷ್ ಶಬ್ದೊಲೆನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ {{lang|fi|lainen} {| "ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್" (ಬಹುಶಃ ಅರ್ಥ "ಉತ್ತರ ಕಾಡು"), ಉಂದೆತ ಮೂಲ ಅರ್ಥ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ.<ref name="ಹೆಲ್ಕ್ವಿಸ್ಟ್ ೧೯೨೨">{{ಪುಸ್ತಕೊನು ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ಪುಲೆ |ಕಡೆತ=ಡಿ ವ್ರೀಸ್ |ಪ್ರಥಮ=ಜನವರಿ |ಶೀರ್ಷಿಕೆ=ಆಲ್ಟ್ನೋರ್ಡಿಸ್ಚೆಸ್ ಎಟಿಮೊಲಜಿಸ್ಚೆಸ್ ವರ್ಟರ್ಬುಚ್ |ಪ್ರಕಾಶಕೆರ್=[[ಬ್ರಿಲ್ಲೆರ್]] ಪ್ರಕಾಶಕೆರ್ | |ಸ್ಥಳ=ಲೀಡೆನ್ |ಪುಟೊಕುಲು=s.v. lappir |language=de |oclc=555216596}}</ref> 12ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಸ್ಯಾಕ್ಸೊ ಗ್ರಾಮಾಟಿಕಸ್ ನ ಗೆಸ್ಟಾ ಡಾನೋರಮ್ ಡ್ ಈ ಪದೊತ ಸುರುತ ಬರವುದ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು, ಆರ್ 'ರಡ್ಡ್ ಲ್ಯಾಪ್ಸ್' ನ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಆರ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಅತ್ತ್ ನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{Cite book |last=Grammaticus |first=Saxo |author-link=Saxo Grammaticus |url=[http://mcllibrary.org/DanishHistory/book5II.html](http://mcllibrary.org/DanishHistory/book5II.html) |title=The Danish History: Book Five, Part II |editor-last=Killings |editor-first=Douglas B. |translator-last=Elton |translator-first=Oliver |access-date=5 June 2019 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190618103443/http://mcllibrary.org/DanishHistory/book5II.html](https://web.archive.org/web/20190618103443/http://mcllibrary.org/DanishHistory/book5II.html) |archive-date=18 June 2019}}</ref> {{lang|la|ಜೋಹಾನ್ಸ್ ಶೆಫೆರಸ್|italic=no}} "ಲ್ಯಾಪ್" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ (೧೬೭೩) ಪನ್ಪಿನ ಅರೆನ ಕೃತಿಡ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಆಂಡ್. ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ''ಲ್ಯಾಪ್'', ''ಲ್ಯಾಪ್'', ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಲ್ಯಾಪ್ಲಾಂಡರ್ಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ವಿದೇಶಿ ಪುದರ್ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಕೆಲವೆರ್ ಅವೆನ್ ಅವಮಾನಕಾರಿ ಪದೊಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.,<ref name="Paine57">{{Cite book |last=International Union of Anthropological and Ethnological Sciences Commission on Nomadic Peoples |url=[https://books.google.com/books?id=v4M_PbMV05MC&q=%22is+simply+no+longer+used+in+Fennoscandia,+at+least+not+in+public+contexts+where+it+might+be+taken+to+be+derogatory.+English+has+been+slow+to+follow%22](https://books.google.com/books?id=v4M_PbMV05MC&q=%22is+simply+no+longer+used+in+Fennoscandia,+at+least+not+in+public+contexts+where+it+might+be+taken+to+be+derogatory.+English+has+been+slow+to+follow%22) |title=Nomadic Peoples |publisher=Commission on Nomadic Peoples |year=1983 |pages=54 |access-date=28 November 2015 |archive-url= |archive-date= }}</ref> ಆಂಡ ಬೇತೆ ಕೆಲವೆರ್ ಕನಿಷ್ಠ ''ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ''ಲ್ಯಾಪ್'' ಪುದರ್ ದ ರೂಪಾಂತರೊಲು ಮೂಲತಃ ಸ್ವೀಡನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಬಳಕೆ ಆಯಿನವು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಮೂಲಕ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು ಅಳವಡಿಸೊಂದಿತ್ತೆ: ರಷ್ಯನ್‌ಡ್ ಉಂದೆಕ್ ಸಮಾನವಾಯಿನ ಪದ. ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್ ಡ್, ''ಲ್ಯಾಪ್'' ಪನ್ಪಿನವು ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುಂಡು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ {{lang|fi|Lappi}} ({{lang|fi|Satakunta|italic=no}}), {{lang|fi|Lappeenranta}} (ದಕ್ಷಿಣ ಕರೇಲಿಯಾ) ಮತ್ತು {{lang|fi|Lapinlahti}} (ಉತ್ತರ ಸಾವೊ) ; ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್‌ಡ್ {{lang|sv|Lapp}} (ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್ ಕೌಂಟಿ), {{lang|sv|Lappe}} ({{lang|sv|Södermanland|italic=no}}) ಮತ್ತು {{lang|sv|Lappabo}} ({{lang|sv|Småland|italic=no}}). ದುಂಬೇ ಪನ್ಪಿಲೆಕ, ''ಫಿನ್'' ಪನ್ಪಿನವು ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ (ವಿಶೇಷವಾದ್ ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್) ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ, ಆಂಡ ''ಲ್ಯಾಪ್'' ಪನ್ಪಿನವು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ. ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಗೌರವದ ವಿಷಯೊಲು ಒಂತೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಫಿನ್ನಿಷ್ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಫಿನ್ನಿಷ್ ಜನಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ {{lang|fi|lapp{{strong|i}}lainen}} ಆಂಡ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಶಬ್ದ ಉಂಡು {{lang|fi|lapp{{strong|a}}lainen}}.ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಇನಿ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಜೀವನ ಶೈಲಿಡ್ದ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಲೆಗ್ ಉಂದು ಗೊಂದಲ ಆಪುಂಡು. {{lang|fi|Lappalainen}} ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಪುದರ್ ಲಾ ಅಂದ್. ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್, {{lang|fi|saamelainen}} ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ಪದ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಅಧಿಕೃತ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್. == ಇತಿಹಾಸೊ == [[File:LocationSapmi.png|thumb|ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ವಿಸ್ತರಣೆ]] [[File:Saami Family 1900.jpg|thumb|೧೯೦೦ರ ಸುಮಾರುಗು [[ನಾರ್ವೆ]]ದ ಸಾಮಿ ಕುಟುಂಬ]] ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಉರಲಿಕ್ ಬಾಸೆಲು ಒಂಜಿ ಪ್ರೊಟೊ-ಯುರಲಿಕ್ ನೆಲೆ ಡ್ದ್ ವೊಲ್ಗಾ ಸುದೆತ ಉಲಾಯಿ ಪಸರಿದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಫಿನ್ನಿಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕ್ಲೆನ ಮೂಲೊಲು ಕಾರ್ಡೆಡ್ ವೇರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಡ್ ಉಂಡು. ಈ ಗುಂಪುಲು ಕ್ರಿ.ಪೂ 2ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನೊಡು ವಾಯುವ್ಯೊಗು ಪೋಯೆರ್. ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಕಂಚಿದ ಯುಗೊ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕರ್ಬೊದ ಯುಗಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಇತ್ತೆದ ವಸಾಹತುಗು ಬತ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal |last=Rahkonen |first=Pauli |date=2021 |title=Suomeen suuntautuneiden nimistövirtausten monimuotoisuus |journal=Muinaistutkija |language=fi |volume=1 |page=21}}</ref> ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ ಸುರುಕು ಒನೆಗಾ ಕೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಲಾಡೋಗಾ ಕೆರೆದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಂಡ್. ಬಾಸೆ ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ ಅವು ಉಪಬಾಸೆಲೆಗ್ ಪುಡಪುಂಡು.<ref>{{Cite web |last=Kalmistopiiri |date=6 February 2020 |title=Saamen kielten leviäminen Suomeen ja Skandinaviaan |url=https://kalmistopiiri.fi/2020/02/06/saamelaiskielten-leviaminen-suomeen-ja-skandinaviaan/ |website=KALMISTOPIIRI |language=fi}}</ref> ಪೆಟ್ರೋಗ್ಲಿಫ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಂಡುಬತ್ತಿನವುಲು ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಾದ್ ಇಜ್ಜಿ.<ref name="http">{{Cite web |title=The ski-going people |url=http://www.galdu.org/web/index.php?artihkkal=320&giella1=eng |website=Galdu |access-date=2025-04-17 |archive-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122031153/http://galdu.org/web/index.php?artihkkal=320&giella1=eng |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಂಬಂಧ === ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಲು (ನಾರ್ಸ್ ಜನಕುಲು) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು, ಕಲ್ಮಾರ್ ಯೂನಿಯನ್ ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆರಂಭಿಕ ವಾಸಾ ಯುಗ /ಸ್ವೀಡನ್ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಬಾಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಬಲವಂತೊಡು ಸೇರಾವರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite book |last=Price |first=Theron Douglas |title=Ancient Scandinavia |year=2015 |isbn=978-0-19-023197-2}}</ref> === ಸಾಮಿ ವಸಾಹತುಲೆನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಿತಿ === [[ನಾರ್ವೆ]]ದ ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಡ್ ಒರಿ ಸಾಮಿ ಪುರುಷೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಲೆ, ಸುಮಾರ್ ೧೯೦೦ಡ್. ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಎಂಚ ದಕ್ಷಿಣೊಗು ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ಚರ್ಚೆದ ವಿಷಯ. ೨೦೨೨ಡ್ ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಪ್ರಕಾರ, ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name="Solantie2022">Reijo Solantie. *Helsingin pitäjän sekä muun Etelä-Suomen kadonnut saamelaisasutus.*</ref> === ನಾರ್ವೆ ಸಮುದ್ರದ ಸಾಮಿಲೆನ ಮೂಲ === [[File:1928 Lyngen Troms Norway group Mountain Sami people Photo pcard.jpg|thumb|right|1928ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೆದ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು]] ==== ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ ==== ೧೩೪೯ಡ್ ಬುಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್ ಮುಟ್ಟ, ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆದಕುಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನೊಡು ಇತ್ತೆರ್. ಪ್ಲೇಗ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಬಾಧೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |last=Pesklo |first=Christopher |title=Pursuing Sami Genealogy |url=http://www.lavvu.com/geno/SamiArtical.html |publisher=Lavvu.com}}</ref> ==== ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಮ ==== ೧೮೮೪ಡ್, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ ಜೀವನೊದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್..<ref name="un.org">{{Cite report |url=https://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/E.C.19.2010.2EN.pdf |title=Report on indigenous fishing rights |date=2010 |publisher=United Nations}}</ref> ==== ಪರ್ವತ ಸಾಮಿ ==== ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಕಲ್ಮಾರ್ ಒಕ್ಕೂಟ/ನಾರ್ವೆ, ಸುರುತ ವಾಸಾ ಕಾಲ/ಸ್ವೀಡನ್, ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಸ್ಕೋ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಸ್/ರಷ್ಯಾಗ್ ತೆರಿಗೆ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು.<ref name="Kuiper 1990s">{{Cite web |last=Kuiper |first=Andrea (Elle) |title=Christianity and the Emerging Nation States |url=http://www.laits.utexas.edu/sami/diehtu/siida/christian/nationstate.htm |website=University of Texas}}</ref> === 1800 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ === ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಮಿತ್ತ್ ಒತ್ತಡ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ್. ೧೯೮೬ಡ್, ಸಾಮಿ ಸೋಗ ಲಾವಲ್ಲಾ (ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ) ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಧ್ವಜ ನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |title=The Rocks Will Echo Our Sorrow |url=https://www.upress.umn.edu/book-division/books/the-rocks-will-echo-our-sorrow |website=University of Minnesota Press}}</ref> === ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಸ್ಯೆಲು === ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಎದುರಿಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್.<ref name="Korpijaakko-Mikkel March 22, 2009">{{Cite news |last=Korpijaakko-Mikkel |first=Sara |date=22 March 2009 |title=Siida and traditional Sámi reindeer herding knowledge |publisher=Northern Review}}</ref> ==== ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ದೆಪ್ಪುನವು ==== ಸಪ್ಮಿ ಪುರಾತನ ಲೋಹೊಲು, ಎಣ್ಣೆ, ಬುಕ್ಕೊ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲೊಡು ಸಮೃದ್ಧವಾದುಂಡು.<ref>{{Cite web |last=Rowe |first=Mark |title=Dossier: mining the Arctic |url=https://geographical.co.uk/nature/polar/item/4113-dossier-mining-the-arctic |website=geographical.co.uk |access-date=2025-04-17 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128054123/https://geographical.co.uk/nature/polar/item/4113-dossier-mining-the-arctic |url-status=dead }}</ref> ==== ನೀರ್ ದ ಹಕ್ಕುಲು ==== ೧೯೮೦ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧೊಡು, ಕಡಲ ಮೀನುಗಾರಿಕೆದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬದಲಾಂಡ್.<ref name="un.org" /> ==== ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಸರ ==== [[File:Nordkappsami.jpg|thumb|ನಾರ್ವೆದ ಸಾಮಿ ಮನುಷ್ಯೆ]] ೧೯೮೬ಡ್ ನಡತಿನ ಚೆರ್ನೋಬಿಲ್ ಪರಮಾಣು ಅಪಘಾತ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಬಾಧೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Skuerud">{{Cite journal |last1=Skuterud |first1=Lavrans |title=Chernobyl Radioactivity Persists in Reindeer |journal=Journal of Environmental Radioactivity |volume=83 |issue=2 |year=2005}}</ref> ==== ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ==== ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಒಂಜಿ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸಾಧನೊ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite news |title=Protests against the exploitation of Sámi culture |publisher=Suoma Sami Nuorat}}</ref> == ಸಾಮಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ತಾರತಮ್ಯ == == ಸರ್ಕಾರ == === ಅಧಿಕೃತ ಸಾಮಿ ನೀತಿಲು === ==== ನಾರ್ವೆ ==== ನಾರ್ವೆಡ್ ಸಾಮಿಲೆನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಕುಲು ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೊಂಡುಂಡು (1990 ದ ಐಎಲ್ಒ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ 169 ದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಳಕ್ ವಿವರಿಸಾಯಿನಲೆಕ), ಅಂಚಾದ್, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುದ ಅಡಿಟ್, ನಾರ್ವೆದ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆಗ್ ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಹಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ಸಾಮಿ ನೀತಿದ ಕಾನೂನು ಅಡಿಪಾಯೊಲು:<ref>{{Cite web |last=Solbakk |first=John T. |date=2006 |title=The foundation for Norwegian Sámi policy |url=http://www.galdu.org/govat/doc/eng_foundation.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927172804/http://www.galdu.org/govat/doc/eng_foundation.pdf |archive-date=27 September 2007 |access-date=10 August 2007 |website=Resource Centre for the Rights of Indigenous Peoples}}</ref> * ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನದ 108 ನೇ ವಿಧಿ. * ಸಾಮಿ ಕಾಯ್ದೆ (12 ಜೂನ್ 1987, ಸಂಖ್ಯೆ 56).<ref name=":4">{{Cite web |date=12 June 1987 |title=Sameloven: LOV 1987-06-12 nr 56: Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold |trans-title=The Sámi Act: Act 1987-06-12 no. 56: Act on the Sámi Parliament and other Sámi legal matters |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519085247/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ |archive-date=19 May 2021 |access-date=19 May 2021 |website=[[Norwegian Government Security and Service Organisation]] |language=no}}</ref> ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಡ್ ಪನ್ಪುಂಡು: "ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಬಾಸೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜೀವನ ಶೈಲಿನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನವು ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಲೆನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ." ಉಂದು ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾಜೊಗು ಕಾನೂನು ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ ರಕ್ಷಣೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ, "ಸಾಮಿ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿನ್ ಪ್ರಭಾವಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣೊನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನ ನಾರ್ವೆದ ಅಧಿಕಾರಿಲೆಗ್ ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾನೂನು, ರಾಜಕೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ನೈತಿಕ ಬಾಧ್ಯತೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು".<ref name="auto">{{Cite web |date=12 June 1987 |title=Sameloven: LOV 1987-06-12 nr 56: Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold |trans-title=The Sámi Act: Act 1987-06-12 no. 56: Act on the Sámi Parliament and other Sámi legal matters |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519085247/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ |archive-date=19 May 2021 |access-date=19 May 2021 |website=[[Norwegian Government Security and Service Organisation]] |language=no}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sameloven---samel/id449701/ "Sameloven: LOV 1987-06-12 nr 56: Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold"] &#x5B;The Sámi Act: Act 1987-06-12 no. 56: Act on the Sámi Parliament and other Sámi legal matters&#x5D;. </cite></ref> ಸಾಮಿ ಕಾಯ್ದೆ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಲೆನ್ ಒದಗಾವುಂಡು:<ref name="auto"/> * "ಸಾಮಿಲೆಗ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವೆನ್ ಸಾಮಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿಲೆನ ನಡುಟು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್" (ಅಧ್ಯಾಯೊಲು ೧-೨). * ನಾರ್ವೆದ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ ದ ಚಟುವಟಿಕೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿನ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ನಿರ್ಧರಿಸವೆರ್. * ನಾರ್ವೆಡ್ ಸಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಉಂಡು (ವಿಭಾಗ ೧೫; ಅಧ್ಯಾಯ ೩ ಡ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆದ ಬಳಕೆದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರೊಲು ಉಂಡು). ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಸಾಮಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ದ ಮಂಡಳಿಗ್ 50% ಸದಸ್ಯೆರೆನ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿಡ್ 95% ಭೂಮಿನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ, ಸಾಮಿಲೆಗ್ ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟುನ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ೨೦೦೭ಡ್, ನಾರ್ವೆದ ಸಂಸತ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ರೆನ್ಡೀರ್ ಹರ್ಡಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆನ್ ಅಂಗೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸೈದಾನ್ ಭೂಮಿದ ಹಕ್ಕುಲು, ಸಂಘಟನೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೈನಂದಿನ ಹರ್ಡಿಂಗ್ ನಿರ್ವಹಣೆಗ್ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಯಿನ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಸ್ಥೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್.<ref>{{Cite news |last=Korpijaakko-Mikkel |first=Sara |date=22 March 2009 |title=Siida and traditional Sámi reindeer herding knowledge |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-202252650.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501035825/http://www.highbeam.com/doc/1G1-202252650.html |archive-date=1 May 2011 |publisher=Northern Review}}</ref> ನಾರ್ವೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನೊಲೆನ್, ಘೋಷಣೆಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಪ್ಪಂದೊಲೆನ್ ಲಾ ಸ್ವೀಕರಿಸದ್ಂಡ್, ಅವು ಸಾಮಿಲೆಗ್ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲೆನ ರೂಪೊಡು ಅನ್ವಯ ಆಪುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು:<ref>{{Cite web |last=Solbakk |first=John T. |date=2006 |title=Norway's international obligations |url=http://www.galdu.org/govat/doc/eng_norways.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314181304/http://www.galdu.org/govat/doc/eng_norways.pdf |archive-date=14 March 2012 |access-date=22 June 2013 |website=Resource Centre for the Rights of Indigenous Peoples}}</ref> ==== ನಾರ್ಡಿಕ್ ಸಾಮಿ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ==== === ಸಂಸ್ಥೆ === ಸಪ್ಮಿ ನಾರ್ವೆ, ಸ್ವೀಡನ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಷ್ಯಾದ ಗಡಿನ್ ಮೀರ್ದ್ ಒಂಜಿ ಅನನ್ಯ ಅರೆ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೆರ್. ಒಂಜಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯೊಗು ಒವ್ವೆ ಚಳುವಳಿ ಇಜ್ಜಿ, ಆಂಡ ಅಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆನ್ ಬಯಕುವೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Sápmi |url=https://www.iwgia.org/en/sapmi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626163739/https://www.iwgia.org/en/sapmi |archive-date=26 June 2019 |access-date=26 June 2019 |page=1}}</ref> === ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತುಲು === ==== ನಾರ್ವೆದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==== ನಾರ್ವೆಡ್ ಸಾಮಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯೊಗು ಮುಖ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಲು ''ಸಿದಾಸ್''. ಅವು ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯ ನಾರ್ವೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ==== ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==== ಸ್ವೀಡನ್ ಡ್ ಸಾಮಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯೊಗು ಮುಖ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಲು ''ಸಿಡಾಸ್''. ಅವು ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯ ಸ್ವೀಡನ್ ನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ==== ಫಿನ್ನಿಷ್ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==== ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವೀಡನ್ ಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಡ್, ''ಸಿಡಾ'' (ಫಿನ್ನಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ''ಪಾಲಿಸ್ಕುಂಟಾ'') ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಹಿಮಸಾರಂಗ-ಹರ್ಡಿಂಗ್ ನಿಗಮ, ಜನಾಂಗೀಯತೆಡ್ದ್ ಸೀಮಿತವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ. ನಿಜವಾದ್ ಲಾ ಕೆಲವು ಜನಾಂಗೀಯ ಫಿನ್ಸ್ ಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಜೋಕುಲು ಹಿಮಸಾರಸ ಕಟ್ಟುನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ, ತತ್ವೊಡು, ಹಿಮಸಾರಸ ಕಟ್ಟುನ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮಾತಾ ನಿವಾಸಿಲು (ಫಿನ್ನಿಷ್ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಔಲು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲು) ಇಇಎ ದೇಶೊಲೆನ ನಾಗರಿಕೆರ್,<ref>{{Cite web |title=FINLEX ® – Ajantasainen lainsäädäntö: 14.9.1990/848 |url=http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1990/19900848 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625112913/http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1990/19900848 |archive-date=25 June 2013 |access-date=22 June 2013 |publisher=Finlex.fi}}</ref> ಅಂಚ ಪಂಡ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ, ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಲಿಚ್ಟೆನ್ಸ್ಟೈನ್ ದೇಶೊಲೆಗ್ ''ಪಾಲಿಸ್ಕುಂಟಾ''ಗ್ ಸೇರೊನೆರೆ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. ==== ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಥೆಲು ==== ೨೦೧೦ಡ್, ಸಾಮಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರಷ್ಯಾಡ್ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊರ್ತುಂಡು. ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಜನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ಡಿಕ್ ದೇಶೊಲೆನ ನಡುಟು ಕಲಾತ್ಮಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಕಾರೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸವುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತೆರೆನ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಗಮನೊಡು ದೀದ್.<ref>{{Cite web |title=Frontpage – Senter for Nordlige Folk AS |url=http://www.senterfornordligefolk.no/frontpage.146031.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426062049/http://www.senterfornordligefolk.no/frontpage.146031.en.html |archive-date=26 April 2011 |access-date=31 October 2010 |publisher=senterfornordligefolk.no}}</ref> ==== ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷೊಲು ==== == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ದುಂಬುದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗ್ ಪರಿಹಾರ ಕೊರ್ಪಿನ ನಿಟ್ಟಿಡ್, ನಾರ್ವೆ, ಸ್ವೀಡನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಅಧಿಕಾರಿಲು ಇತ್ತೆ ಸಾಮಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ದುಂಬುದ ದಮನೊಗು ಪರಿಹಾರ ವಾದ್, ನಾರ್ವೆ, ಸ್ವೀಡನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಅಧಿಕಾರಿಲು ಇತ್ತೆ ಸಾಮಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಲೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. === ಸಾಮಿ ಗುರುತು ಸಂಕೇತೊಲು === ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ತನ್ಕುಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್,<ref>{{Cite book |last=Kirchner |first=Stefan |title=Studies in Global Animal Law |date=2020 |publisher=Springer |isbn=978-3-662-60755-8 |chapter=Cross-Border Forms of Animal Use by Indigenous Peoples}}</ref> ಸಪ್ಮಿ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಪನೆನ್ ಸುರುಕು 1970 ದಶಕೊಡು ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal |last=Oksanen |first=Aslak-Antti |date=2020 |title=The Rise of Indigenous (Pluri-)Nationalism: The Case of the Sámi People |journal=Sociology |volume=54 |issue=6 |pages=1141–1158}}</ref> ೧೯೮೦ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೯೦ ದಶಕೊಡು, ಸಾಮಿ ಧ್ವಜೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆನ್ ಬರೆಯೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಂಕೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ==== ಸಾಮಿ ಧ್ವಜ ==== [[File:Sami flag.svg|thumb|ಸಾಮಿ ಧ್ವಜ]] ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶೊದ ಆರೆಡ್ ನಡತಿನ ಸಾಮಿ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು ೧೯೮೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಸಾಮಿ ಧ್ವಜೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |title=Saamen lipun liputuspäivät |url=https://www.samediggi.fi/saamelaiset-info/saamen-lipun-liputuspaivat/ |website=Samediggi |language=fi}}</ref> ಕಲಾವಿದೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಡ್ ಬಹ್ಲ್ ಸಲ್ಲಿಸಾಯಿನ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಧ್ವಜೊದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯೊನು ಶಾಮನ್ ಡ್ರಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಮಿ ಆಂಡರ್ಸ್ ಫ್ಜೆಲ್ನರ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ "ಪಿವೆನ್ ಪರ್ನೆ" ಪನ್ಪಿನ ಕಬಿತೆಡ್ದ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ಧ್ವಜೊಡು ಕೆಂಪು, ಪಚ್ಚೆ, ಹಳದಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣೊಲೆನ ಸಾಮಿ ಬಣ್ಣೊಲು ಉಂಡು. ====ಸಾಮಿ ಜನರ ದಿನಾಚರಣೆ==== ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಾಚರಣೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 6 ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು. ಈ ದಿನೊನು 1992ಡ್ ಅಧಿಕೃತ ಮಲ್ತೆರ್. 1993ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆ, ಸ್ವೀಡನ್, ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶೊಲು ಫೆಬ್ರವರಿ 6 ನ್ ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್. ===="ಸಾಮಿ ಜನಗೀತೆ"==== "ಸಾಮಿ ಸೋಗ ಲಾವ್ಲಾ" ("ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ಪಾಡ್ದನ") ಮೂಲತಃ '''ಇಸಾಕ್ ಸಬಾ''' ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಕಬಿತೆ. ೧೯೮೬ಡ್ ಉಂದು ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಆಂಡ್. ಆರ್ನೆ ಸೊರ್ಲೆ ಅವೆನ್ ಸಂಗೀತೊಗು ಸೆಟ್ ಮಲ್ತೆರ್. ===ಧರ್ಮ=== [[File:Shaman.jpg|thumb|1767ರಲ್ಲಿ ಒ.ಹೆಚ್. ವಾನ್ ಲೋಡ್ ರಚಿಸಾಯಿನ ತಾಮ್ರೊದ ಚಿತ್ರ]] ೧೮ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮುಟ್ಟ ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮೊನು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>{{Cite book |last=Leeming |first=David Adams |title=European Mythology |url=https://archive.org/details/fromolympustocam0000leem |year=2003 |isbn=978-0-19-514361-4 |pages=[https://archive.org/details/fromolympustocam0000leem/page/133 133]–141}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಲುಥೆರನ್ ಚರ್ಚ್ ಲೆಗ್ ಸೇರ್ದೆರ್. ====ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಿ ಧರ್ಮ==== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಿ ಧರ್ಮೊಡು ಬಹುದೇವತಾವಾದ ಉಂಡು. ಸಾಮಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಗ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ "ಲೋಕೊಲೆನ" ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಆಳೊದ ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಡು.<ref>{{Cite book |last=DuBois |first=Thomas |title=An Introduction to Shamanism |url=https://archive.org/details/introductiontosh0000dubo |date=June 2009 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-69536-7}}</ref> ಸಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಶಾಸ್ತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊನು ಮೂಜಿ ಲೋಕೊಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು: ಮಿತ್ತ್ ಲೋಕ, ಮಧ್ಯ ಲೋಕ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಳ ಲೋಕ. ====ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಷನ್==== [[File:Tore Johnsen, samiske kirkedager.JPG|thumb|2004ರ 'ಸಾಮಿಸ್ಕೆ ಕಿರ್ಕೆಡಾಗರ್'ಡ್ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ]] ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಿಷನರಿಲು 13ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೭ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಮಾಟ ಮಂತ್ರ ಮಲ್ಪುನ ಆರೋಪ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal |last=Willumsen |first=L.H. |year=1997 |title=Witches of the high north: The Finnmark witchcraft trials in the seventeenth century |journal=Scandinavian Journal of History |volume=22 |issue=3 |pages=199–221}}</ref> ====ಲೇಸ್ಟಾಡಿಯಸ್==== ಸುಮಾರ್ ೧೮೪೦ಡ್, ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಾಮಿ ಪಾದ್ರಿ ಲಾರ್ಸ್ ಲೆವಿ ಲಾಸ್ಟಾಡಿಯಸ್ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಪುರಿಟಾನಿಕಲ್ ಚಳುವಳಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ===ಡುಯೋಡ್ಜಿ (ಕರಕುಶಲ)=== [[File:Sami knives - Arctic Museum.jpg|thumb|ಸಾಮಿ ಚಾಕುಲು]] ಡ್ಯೂಡ್ಜಿ ಪಂಡ ಸಾಮಿನ ಒಂಜಿ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆ. ಸಾಮಿ ಪುರುಷೆರ್ ಮರ, ಮೂಳೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಚಾಕು, ಡ್ರಮ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗುಕ್ಸಿ (ಮರತ ಬಟ್ಟಲು) ಮಲ್ಪರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ===ದುತ್ತಯಿತ=== ಗೋಕ್ತಿ ಪಂಡ ಸಾಮಿ ಜನೊಕುಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದುತ್ತಯಿತ. ಗೋಕ್ತಿದ ಬಣ್ಣೊಲು, ಡಿಸೈನ್ ಲು, ಆಭರಣೊಲು ಒವ್ವೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿಡ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ===ಮಾಧ್ಯಮ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯ=== [[File:Johan Turi, Muitalus sámiid birra.jpg|thumb|ಜೋಹಾನ್ ತುರಿ ಅರೆನ 1910ರ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ದು]] ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಡ್ ದಿನೊಲಾ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರ ಆಪುಂಡು. ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಡ್ ಅವ್ವಿರ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ದೈನಂದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಬುಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು. ಸುರುತ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆದ ಪುಸ್ತಕ "ಮುಯ್ಟಾಲುಸ್ ಸಾಮಿದ್ ಬಿರ್ರಾ" (೧೯೧೦) ಜೋಹಾನ್ ತುರಿ. ===ಸಂಗೀತ=== [[ಫೈಲ್:ರೆನ್ಡೀರ್ ಹರ್ಡಿಂಗ್.jpg|thumb|[[ರಿನ್ಡೀರ್ ಹರ್ಡಿಂಗ್]]]] [[File:Riddu Riđđu (9).jpg|left|thumb|'''ರಿಡ್ಡು ರಿಡ್ಡು''' ಉತ್ಸವೊಡು ಸಾರಾ ಮರಿಯೆಲ್ ಗೌಪ್]] ಸಾಮಿ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಪಂಡ ಜೋಯಿಕ್ ಗಾಯನ. ಜೋಕ್ಸ್ ನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಒಂಜಿ ಕ್ಯಾಪೆಲ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ನಾಲ್ ದೇಶೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಡ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಉಂಡು. ಸಾಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೌಟೊಕೈನೊಡು ಉಂಡು. ===ಪರ್ಬೊಲು=== ಸಾಮಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಿ ಪರ್ಬೊಲು ನಡಪುಂಡು. ರಿಡ್ಡು ರಿಡ್ಡು ನಾರ್ವೆಡ್ ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು. ===ಹಿಮಸಾರಸ ಸಾಕಾಣಿಕೆ=== [[File:Reindeer herding.jpg|thumb|ರೆಂಡಿಯರ್ ಸಾಕಣೆ]] ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಪಂಡ ಹಿಮಸಾರಸ ಸಾಕು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್, ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸೀದಾ ಪನ್ಪಿನ ಹಿಮಸಾರಂಗದ ಗುಂಪುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ===ಆಟೊಲು=== ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗೇಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೋರ್ಡ್ ಗೇಮ್ ನ್ ಆಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮೂಜಿ ಸಾಮಿ ಬೋರ್ಡ್ ಗೇಮ್ ಲೆನ ನಿಯಮೊಲು ಮಾತ್ರ ಉಪ್ಪುಂಡು: ಸಕ್ಕು, ಟ್ಯಾಬ್ಲೊಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡಬ್ಲೊಟ್ ಪ್ರೆಜ್ಜೆಸ್ನೆ. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == === ಮಟ್ಟ === ಸಪ್ಮಿದ ಗಡಿಟ್ ಅಧಿಕೃತ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡಲಾ, ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕೌಂಟಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು: * ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ, ನಾರ್ವೆ * ಜಾಮ್ಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌಂಟಿ, ಸ್ವೀಡನ್ * ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ ಲ್ಯಾಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶ * ರಷ್ಯಾದ ಮುರ್ಮಾನ್ಸ್ಕ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ * ನಾರ್ಡ್-ಟ್ರೊಂಡೆಲಾಗ್ ಕೌಂಟಿ, ನಾರ್ವೆ * ನಾರ್ಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌಂಟಿ, ನಾರ್ವೆ * ನಾರ್ಬೊಟ್ಟೆನ್ ಕೌಂಟಿ, ಸ್ವೀಡನ್ * ಟ್ರೊಮ್ಸ್ ಕೌಂಟಿ, ನಾರ್ವೆ * ವೆಸ್ಟರ್ಬೊಟ್ಟೆನ್ ಕೌಂಟಿ, ಸ್ವೀಡನ್ === ಬಾಸೆ === {| class="wikitable sortable" ! colspan="1" |ಗುಂಪು ! data-sort-type="number" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! colspan="1" |ಭಾಷಾ ಗುಂಪು ! colspan="1" |ಬಾಸೆ ! data-sort-type="number" |ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್ (1997) ! data-sort-type="number" |% ! data-sort-type="number" |ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್ (2010)<ref name="F. Moseley 2010">{{Cite web |last=F. Moseley |first=Christopher |year=2010 |others=A large and geographically diverse group of regional editors and contributors, some of whom had already been involved in the previous two editions, worked with Christopher Moseley to provide and validate languages data and write essays. |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger |url=http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627041634/http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php |archive-date=27 June 2012 |access-date=27 June 2014 |publisher=UNESCO}}</ref> !Status<ref name="F. Moseley 2010" /> ! colspan="1" |Most important territory ! colspan="1" |Other traditional territories |- |ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು|ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ |42 500 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |21 700 |51% |30,000 |definitely endangered |[[ನಾರ್ವೆ]] |ಸ್ವೀಡನ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ |- |ಲುಲೆ ಸಾಮಿ |8 000 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಲುಲೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |2 300 |29% |650<ref>{{Cite web |last=Johansen |first=Kevin |date=6 December 2015 |title=Fant hemmelighetene i lulesamenes språk |url=https://forskning.no/partner-sprak-nord-universitet/fant-hemmelighetene-i-lulesamenes-sprak/453480 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143901/https://forskning.no/partner-sprak-nord-universitet/fant-hemmelighetene-i-lulesamenes-sprak/453480 |archive-date=15 October 2019 |access-date=20 October 2019 |website=forskning.no |language=no}}</ref> |ತೀವ್ರ ಅಪಾಯೊಡು ಉಂಡು |ಸ್ವೀಡನ್ |ನಾರ್ವೆ |- |ನಿಕುಲು ಸ್ವತಃ ಪರ್ಲೆ |2 000 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಪೈಟೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |60 |3% |20 |ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |ಸ್ವೀಡನ್ |[[ನಾರ್ವೆ]] |- |ತೆನ್ಕಾಯಿ ಸಾಮಿ ಜನ |1 200 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |600 |50% |500 |ತೀವ್ರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |ಸ್ವೀಡನ್ |[[ನಾರ್ವೆ]] |- |ಉಮೆ ಸಾಮಿ ಜನ |1 000 |ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಉಮೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |50 |5% |20 |ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |ಸ್ವೀಡನ್ |[[ನಾರ್ವೆ]] |- |ಸ್ಕೋಲ್ಟ್ ಸಾಮಿ |1 000 |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಸ್ಕೋಲ್ಟ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |430 |43% |300 |ತೀವ್ರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ |[[ರಷ್ಯಾ]], [[ನಾರ್ವೆ]] |- |ಕಿಲ್ಡಿನ್ ಸಾಮಿ ಜನ || |1 000 |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಮೂಲ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |650 |65% |787 |ತೀವ್ರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |[[ರಷ್ಯಾ]] | |- |ಇನಾರಿ ಸಾಮಿ |900 |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಇನಾರಿ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |300 |೩೩% |400 |ತೀವ್ರ ಅಪಾಯೊಡು ಉಂಡು |ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ | |- |ತೇರ್ ಸಾಮಿ ಜನ |400 |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ತೇರ್ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |8 |2% |2 |ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ |[[ರಷ್ಯಾ]] | |- |ಅಕ್ಕಳ ಸಾಮಿ ಜನ |೧೦೦ |ಪೂರ್ವ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಲು |ಅಕ್ಕಲ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ |7 |7% |0 |ಅಳಿದ್ ಪೋತುಂಡು |[[ರಷ್ಯಾ]] | |- |} === ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಾಗ === === ಉದ್ಯೋಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಾಗ === == ಸಾಮಿ ವಂಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನರು == === ವಿಜ್ಞಾನ === * ಆಂಟೆ ಐಕಿಯೊ (ಜನನ 1977), ಉತ್ತರ ಸಾಮಿ ''ಲುವೊಬಲ್ ಸ್ಯಾಮೊಲ್ ಸ್ಯಾಮೊಲ್ ಆಂಟೆ'', ಫಿನ್ನಿಷ್-ಸಾಮಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಯುರೇಲಿಕ್ ಬಾಸೆಗಳು|ಯುರಾಲಿಕ್ ಬಾಸೆಗಳು]], ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೌಟೊಕಿನೊದ ಸಾಮಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. * ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ಮನ್ (1926-2021) ಉಮೆ ಸಾಮಿ ಸ್ಪೀಕರ್ನ ಟರ್ನಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಎಮೆರಿಟಾ. ಅವರು ಸಾಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪೂರ್ವ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಸೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Helgesson |first=Helena |last2=Ullberg |first2=Maria |date=17 November 2015 |title=Språk- historie- och kristendomsundervisning i Sveriges nomadskolor 1913–1962 |url=http://riekkis.se/ullberg_helgesson.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020329/http://riekkis.se/ullberg_helgesson.pdf |archive-date=17 November 2015 |access-date=14 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 March 2016 |title=Pressmeddelande från Umeå Universitet |url=http://info.adm.umu.se/nyheter/Pressmeddelande.aspx?id=1193 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304234358/http://info.adm.umu.se/nyheter/Pressmeddelande.aspx?id=1193 |archive-date=4 March 2016 |access-date=14 August 2022}}</ref> * ಇಸ್ರೇಲ್ ರುವಾಂಗ್ (1903-1986) ಅರ್ಜೆಪ್ಲಾಗ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸ್ವೀಡನ್ನ ಉಪ್ಸಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡಿಷ್-ಸಾಮಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ಬಾಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. ಇಸ್ರೇಲ್ ರುವಾಂಗ್ ತನ್ನ ಮಾತೃಬಾಸೆಯಾಗಿ ಪೈಟ್ ಸಾಮಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. * ಆಂಡೆ ಸೊಂಬಿ (1958–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಬುಲ್ಬ್ಮ್ಯಾಟ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧಕ, ಕಲಾವಿದ, DAT ಯ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ. === ಅನ್ವೇಷಕರು ಮತ್ತು ಸಾಹಸಿಗರು === * ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಾಲ್ಟೊ (1861–1921), ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪರಿಶೋಧಕ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರ. ಇಬ್ಬರ ತಂಡವಾಗಿ, ಬಾಲ್ಟೋ ಮತ್ತು ಫ್ರಿಡ್ಟ್ಜಾಫ್ ನ್ಯಾನ್ಸೆನ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬಾಲ್ಟೋ ನಾಯಿಗೆ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಾಲ್ಟೋ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. * ಲಾರ್ಸ್ ಮಾನ್ಸೆನ್ (1963–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಸಾಹಸಿ, ಪರಿಶೋಧಕ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ.<ref>{{Cite web |date=29 June 2007 |title=Stolt over å være same |url=http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.3583287 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215004227/http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.3583287 |archive-date=15 February 2009 |access-date=6 February 2023 |website=NRK Sámi Radio |language=no}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ === * ಎಲ್ಲಾ ಹೋಮ್ ಬುಲ್ (1929–2006), ಲೇಖಕಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ. * ಆಂಡರ್ಸ್ ಫ್ಜೆಲ್ನರ್ (1795-1876), ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಪಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಕವಿ. ಸಾಮಿ ಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಜೋಯಿಕ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು. * ಐಲೊ ಗೌಪ್ (1944–2014), ಬೈವಾಶ್ ಸಾಮಿ ರಂಗಮಂದಿರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನವ- ಷಾಮನ್ . * ಆನ್-ಹೆಲೆನ್ ಲೇಸ್ಟಾಡಿಯಸ್ (ಜನನ 1971), ಲೇಖಕ. * ಇಸಾಕ್ ಮಿಕಲ್ ಸಬಾ (1875-1925), ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ. ಅವರು ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಸಂಸದೀಯ ಪಟು (ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ) ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಬರೆದರು. * ಓಲಾಸ್ ಸಿರ್ಮಾ (1655–1719), ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಕವಿ. * ಜೋಹಾನ್ ತುರಿ (1854–1936), ಸಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು.<ref>{{Cite journal|last=Svonni|first=Mikael|date=2011|title=Johan Turi: First Author of the Sámi|url=https://archive.org/details/scandinavian-studies_winter-2011_83_4/page/483|journal=Scandinavian Studies|volume=83|issue=4|pages=483–490|doi=10.1353/scd.2011.0018|jstor=23343096}}</ref> * ನಿಲ್ಸ್-ಅಸ್ಲಾಕ್ ವಾಲ್ಕಿಪಾ (1943-2001), ಸಂಗೀತಗಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ. === ಸಂಗೀತ === * ಅಡ್ಜಗಾಸ್, ಸಂಗೀತ ಗುಂಪು. * ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಶೀಪ್ಸ್, ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್. * ಮಾರಿ ಬೋಯಿನ್ (1956-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ. * ಅನೆ ಬ್ರೂನ್, ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ.<ref>{{Cite web |title=Vender hjem til røttene – VG |url=http://pluss.vg.no/2013/09/07/1352/1gL31kP |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224717/http://pluss.vg.no/2013/09/07/1352/1gL31kP |archive-date=2 December 2013 |access-date=15 November 2013 |publisher=Pluss.vg.no |language=no}}</ref> * ಫ್ರೆಡ್ ಬುಲ್ಜೊ (1988-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ರಾಪರ್, ಗಾಯಕ, ಜೋಕ್. KEiiNO ಮತ್ತು Duolva Duottar ನ ಸದಸ್ಯ. * ಫ್ರೋಡ್ ಫ್ಜೆಲ್ಹೀಮ್, ಜೋಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರ. * ಇಂಗೋರ್ ಆಂಟೆ ಐಲೋ ಗೌಪ್ (1960-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ನಟ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಗಾರ. * ಸೋಫಿಯಾ ಜಾನೋಕ್ (1982–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಗಾಯಕಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ನಿರೂಪಕಿ. * ಆಗ್ನೆಟೆ ಜಾನ್ಸೆನ್ (1994–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ. * ಇಂಗಾ ಜುಸೊ (1945-2014), ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ನಟಿ. * ಗುಸ್ತಾವ್ ಕಾಪ್ಫ್ಜೆಲ್ (1913–1999), ಸಾಮಿ ಜಾಯ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. * ಜೋನಿ ಮಿಚೆಲ್ (1943–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ.<ref name="nrk.no">{{Cite web |date=23 January 2008 |title=Joni Mitchell er same – Troms og Finnmark – NRK Nyheter |url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102134803/http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 |archive-date=2 November 2012 |access-date=22 June 2013 |publisher=Nrk.no}}</ref> * ಮಿಕ್ಕಲ್ ಮೊರೊಟ್ಟಜಾ (1984–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ರ್ಯಾಪ್ ಸಂಗೀತಗಾರ.<ref>{{Cite web |date=10 February 2009 |title=Amoc is rapping the Sámi language onto the map — Virtual Finland |url=http://finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=55407 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210091112/http://finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=55407 |archive-date=10 February 2009 |access-date=6 February 2023}}</ref> * ಜಾಕೋ ಪ್ಯಾಸ್ಟೋರಿಯಸ್ (1951–1987), ಪ್ರಭಾವಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬಾಸ್ ವಾದಕ. * ಜಾನ್ ಪರ್ಸೆನ್ (1941-2014), ಸಂಯೋಜಕ. * ಉಲ್ಲಾ ಪಿರ್ಟ್ಟಿಜಾರ್ವಿ (1971–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಜೋಕ್ ಗಾಯಕ. * ರೋಜರ್ ಪೊಂಟರೆ (1951–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ. * ವಿಮ್ಮೆ ಸಾರಿ (1959–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ. * ಆಂಡೆ ಸೋಂಬಿ, ಸಾಮಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. * ಲಿಸಾ ಸಿಸಿಲಿಯಾ ಥಾಮಸ್ಸನ್-ಬೋಸಿಯೊ, ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಪ್-ಲಿಸಾ (1878-1932), ಗಾಯಕಿ. * ವಾಜಸ್, ಸಂಗೀತ ತಂಡ. * ನಿಕೊ ವಾಲ್ಕಿಪಾ (1968-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ. * ನಿಲ್ಸ್-ಅಸ್ಲಾಕ್ ವಾಲ್ಕಿಪಾ (1943-2001), ಸಂಗೀತಗಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ. === ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ === * ಮಿಕ್ಕೆಲ್ ಗೌಪ್, ನಟ. * ನಿಲ್ಸ್ ಗೌಪ್ (1955–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ''ಒಫೆಲಾಸ್'' ( ''ಪಾತ್ಫೈಂಡರ್'' ) ಮತ್ತು ಕೌಟೋಕಿನೊ ದಂಗೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ 2008 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಕೌಟೋಕಿನೊ-ಒಪ್ರೊರೆಟ್'' ಸೇರಿವೆ. * ಜಲ್ಮರಿ ಹೆಲ್ಯಾಂಡರ್ (1976), ಫಿನ್ನಿಷ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ. * ಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಹೆನ್ರಿಕ್ಸೆನ್ (1940), ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಕುಟುಂಬದ ನಟ; ಅವರ ಅಜ್ಜಿ ಸಾಮಿ. * ಅನ್ನಿ-ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಜುಸೊ (1979–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ನಟಿ. * ಸಾರಾ ಮಾರ್ಗರೆಥೆ ಓಸ್ಕಲ್ (ಜನನ 1970), ನಟಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ * ಲೆನೆ ಸಿಸಿಲಿಯಾ ಸ್ಪಾರೋಕ್ (1997), ಸಾಮಿ ಮೂಲದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ನಟಿ. * ಎಲ್ಲೆ-ಮೈಜಾ ಟೈಲ್ಫೀದರ್ಸ್, ಕೆನಡಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಫೂಟ್ ಪರಂಪರೆಯ ನಟಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ, ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceB" /> * ಓನ್ನಿ ಟೊಮಿಲಾ (1999), ಫಿನ್ನಿಷ್ ನಟ. * ಟಾಮಿ ವಿರ್ಕೋಲಾ (1979), ಫಿನ್ನಿಷ್ ಸಾಮಿ ಮೂಲದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. * ರೆನೀ ಜೆಲ್ವೆಗರ್ (1969), ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ನಟಿ, ಅವರ ತಾಯಿ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಭಾಗಶಃ ಸಾಮಿ ಮೂಲದವರು. === ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ === * ಲಾರ್ಸ್ ಲೆವಿ ಲಾಸ್ಟಾಡಿಯಸ್ (1800–1861), ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಕ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ.<ref>{{Cite web |title=Kautokeino-opprøret 1852: Læstadianisme |url=http://www.arkivverket.no/kautokeino-opproret/no/laestadianisme.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321032657/http://www.arkivverket.no/kautokeino-opproret/no/laestadianisme.html |archive-date=21 March 2012 |access-date=22 June 2013 |publisher=Arkivverket.no}}</ref> * ಓಲೆ ಹೆನ್ರಿಕ್ ಮಗ್ಗಾ (1947–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ರಾಜಕಾರಣಿ. ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತಿನ (NSR) ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತಾದ UN ಶಾಶ್ವತ ವೇದಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. * ಹೆಲ್ಗಾ ಪೆಡೆರ್ಸನ್ (1973–ಇಂದಿನ) ರಾಜಕಾರಣಿ. ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸದಸ್ಯರು (ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ, ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ).<ref>{{Cite web |date=16 March 2009 |title=- Ikke halvt, men helt samisk – NRK Sámi Radio – NRK |url=http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.2281616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316194922/http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.2281616 |archive-date=16 March 2009 |access-date=6 February 2023}}</ref> * ಎಲ್ಸಾ ಲೌಲಾ ರೆನ್ಬರ್ಗ್ (1877–1931), ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧದ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಕರಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು.<ref>{{Cite journal|last=Buhre|first=Frida|last2=Bjork|first2=Collin|date=27 May 2021|title=Braiding Time: Sami Temporalities for Indigenous Justice|journal=Rhetoric Society Quarterly|volume=51|issue=3|pages=227–236|doi=10.1080/02773945.2021.1918515|issn=0277-3945}}</ref> * ಇಸಾಕ್ ಮಿಕಲ್ ಸಾಬಾ (1875-1925), ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ. ಅವರು ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಸಂಸದೀಯ ಪಟು (ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ) ಮತ್ತು ಸಾಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಬರೆದರು. * ಜನ್ನೆ ಸೆರುಜಾರ್ವಿ (1975–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ರಾಜಕಾರಣಿ. ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಸದಸ್ಯ. * ಇರ್ಜಾ ಸೆಯುರುಜಾರ್ವಿ-ಕರಿ (ಜನನ 1947), ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ; ಫಿನ್ನಿಷ್ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ. * ಲೈಲಾ ಸುಸೇನ್ ವರ್ಸ್ (1976–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ನಾರ್ವೆಯ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮಾಜಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆ, ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್ಡಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಸಾಮಿ ಮಹಿಳೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಯುಎನ್ ಎಕ್ಸ್ಪರ್ಟ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂ (ಇಎಂಆರ್ಐಪಿ) ಸದಸ್ಯೆ, ಸಾಮಿ ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರೆಕ್ಟರ್. === ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು === * ಸಿಮೆನ್ ಜೋಹಾನ್ (1973–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದ. [[ನಾರ್ವೆ|ನಾರ್ವೆಯ]] ಕಿರ್ಕೆನೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * Hans Ragnar Mathisen [ ಇಲ್ಲ ], ಕಲಾವಿದ.<ref>{{Cite web |date=30 June 2000 |title=Nunatsiaq News |url=http://www.nunatsiaq.com/archives/nunavut000630/nvt20630_17.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214230846/http://www.nunatsiaq.com/archives/nunavut000630/nvt20630_17.html |archive-date=14 February 2009 |access-date=22 June 2013 |publisher=Nunatsiaq.com}}</ref> * ಜೋನಿ ಮಿಚೆಲ್ (1943–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ. ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |date=23 January 2008 |title=Joni Mitchell er same – Troms og Finnmark – NRK Nyheter |url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102134803/http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 |archive-date=2 November 2012 |access-date=22 June 2013 |publisher=Nrk.no}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/troms_og_finnmark/1.4610180 "Joni Mitchell er same – Troms og Finnmark – NRK Nyheter"]. </cite></ref> * ನಿಲ್ಸ್-ಅಸ್ಲಾಕ್ ವಾಲ್ಕಿಪಾ (1943-2001), ಸಂಗೀತಗಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ. === ಕ್ರೀಡೆ === * ಜೆನ್ಸ್ ಬೈಗ್ಮಾರ್ಕ್, ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಮಾಜಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸ್ಕೀ ರೇಸರ್ * ಐಲೊ ಗೌಪ್ (1980–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), "ಅಂಡರ್ಫ್ಲಿಪ್" ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೋಟೋಕ್ರಾಸ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. * ಜಾನ್ ಹಾಲ್ವರ್ಸನ್, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್. * ಅಂಜಾ ಪಾರ್ಸನ್ (1981–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ಮತ್ತು ಜೆನ್ಸ್ ಬೈಗ್ಮಾರ್ಕ್ (1985–ಇಂದಿನವರೆಗೆ), ಆಲ್ಪೈನ್ ಸ್ಕೀಯರ್ಗಳು.<ref>{{Cite web |date=26 February 2007 |title=VM med samer i centrum |url=http://www.samer.se/2063 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616112350/http://www.samer.se/2063 |archive-date=16 June 2012 |access-date=25 October 2012 |publisher=www.samer.se}}</ref> * ಮಾರ್ಟೆನ್ ಗ್ಯಾಮ್ಸ್ಟ್ ಪೆಡರ್ಸನ್ (1981-ಇಂದಿನವರೆಗೆ), [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರ ( ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಬರ್ನ್ ರೋವರ್ಸ್ನ ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರ).<ref>{{Cite web |date=29 May 2009 |title=Vil ha Lene Marlin som samisk rollemodell – Radio Tromsø |url=http://www.radiotromso.no/les/6120.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090529040923/http://www.radiotromso.no/les/6120.html |archive-date=29 May 2009 |access-date=6 February 2023}}</ref> * ಜಾನ್ ರೊನ್ನಿಂಗೆನ್, ಕುಸ್ತಿಪಟು. ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತ. * ಲಾರ್ಸ್ ರೋನಿಂಗೆನ್, ಕುಸ್ತಿಪಟು. * ಬೋರ್ಜೆ ಸಾಲ್ಮಿಂಗ್ (1951–2022), NHL ಡಿಫೆನ್ಸ್ಮ್ಯಾನ್, ಹಾಕಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಸದಸ್ಯ, IIHF ಆಲ್-ಸೆಂಚುರಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು. === ಇತರೆ === * Graan [sv], the single noble family of Sámi descent ([[Swedish nobility]]). * Svein-Eirik Utsi [no], famous criminal. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಸಾಮಿಯ ಮೂಲಗಳು * ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ * ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ * ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ * ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿಮಸಾರಂಗ * ''ಸ್ಯಾಂಪೊ ಲ್ಯಾಪೆಲಿಲ್'' === ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === * ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಪಂಚ * ಇನಾರಿ * ಉತ್ತರ, ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ದೂರದ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಣ್ಣ-ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು * ಕ್ನುಡ್ ಲೀಮ್ * ಸಾಮಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ * ಸಪ್ಮಿ ಪಾರ್ಕ್ - ನಾರ್ವೆಯ ಕರಸ್ಜೋಕ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸಪ್ಮಿ ಪಾರ್ಕ್ <ref>{{Cite web |title=Sapmi Park |url=http://www.nordnorgesguiden.no/Finnmark/karasjok/sapmipark.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225143645/http://www.nordnorgesguiden.no/Finnmark/karasjok/sapmipark.htm |archive-date=25 February 2017 |website=NordnorgesGuiden}}</ref> ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕ ಕೇಂದ್ರವು ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮದ ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಅನುಭವ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಬಾಬ್ ರೋಜರ್ಸ್ (ವಿನ್ಯಾಸಕ) ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ತಂಡ ಬಿಆರ್ಸಿ ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref name="Sapmi Magic Theater" /><ref name="Sapmi Magic Theater">{{Cite web |title=Sapmi-Magic Theater |url=http://brcweb.com/wp/wp-content/uploads/2013/09/Sapmi-Magic-Theater.pdf |publisher=BRC Imagination Arts }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಉಮೆ ಸಾಮಿ ಬಾಸೆ === ಸಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} === ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * {{Cite book |last=Paine |first=Robert |author-link=Robert Paine (anthropologist) |title=Coast Lapp Society I |year=1957}} [http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/08003831.2010.527540 Robert Paine (1926–2010)] * {{Cite book |last=Paine |first=Robert |author-link=Robert Paine (anthropologist) |title=Coast Lapp Society II |year=1965}} * {{Cite web |last=Maixner |first=Miroslav |title=KONSTRUKCE SÁMSKÉ ETNICKÉ IDENTITY |url=https://is.muni.cz/th/vw94m/DIPLOMOVA_PRACE_Sami_ethnicity.pdf |language=cs}} === ಸಾಮಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು === * [[ಕಾರ್ನೀಲಿಯಸ್ ಟ್ಯಾಸಿಟಸ್|ಟ್ಯಾಸಿಟಸ್]] ಬರೆದ ದಿ ''ಜರ್ಮೇನಿಯಾ'' ( ಫೆನ್ನಿಯ ಅಧ್ಯಾಯ) * ಎಚ್ಡಿ ರೆನ್ನರ್ಫೆಲ್ಡ್ರಿಂದ ''"ವಿಜಿಲೆಂಟ್ ಆನ್ಸೆಸ್ಟರ್: ಎ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ವಿಸ್ಪರ್ಡ್ ಇನ್ ಮೈ ಇಯರ್"'' . [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-62675-021-0|978-1-62675-021-0]] . * ನೀಲ್ ಕೆಂಟ್ ಅವರಿಂದ ''ದಿ ಸಾಮಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್: ಎ ಸೋಶಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' . [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84904-257-4|978-1-84904-257-4]] . * ''ದಿ ಸಾಮಿ ಪೀಪಲ್: ಟ್ರೆಡಿಶನ್ಸ್ ಇನ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನ್ಸ್'', ವೆಲಿ-ಪೆಕ್ಕಾ ಲೆಹ್ಟೋಲಾ ಅವರಿಂದ. [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-889963-75-4|978-1-889963-75-4]] . * ಜಬೆಜ್ ಎಲ್. ವ್ಯಾನ್ ಕ್ಲೀಫ್ ಅವರಿಂದ ''"ಗಾಡ್ ವೇರ್ಸ್ ಮೆನಿ ಸ್ಕಿನ್ಸ್: ಮಿಥ್ ಅಂಡ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಾಮಿ ಪೀಪಲ್"'' . [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4382-2189-2|978-1-4382-2189-2]] . * ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಕುಹ್ನ್ ಅವರಿಂದ ''ಲಿಬರೇಟಿಂಗ್ ಸಪ್ಮಿ: ಯುರೋಪಿನ ಫಾರ್ ನಾರ್ತ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧ'' . [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-62963-712-9|978-1-62963-712-9]] . == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Commons category-inline}} * {{Wikivoyage}} * [http://www.saamicouncil.net/?deptid=1116 Saami Council] * [https://web.archive.org/web/20220126040823/https://saamelaisensyklopedia.fi/wiki/Etusivu#tab=English Encyclopaedia of Saami Culture] [[ವರ್ಗೊ:ನಾರ್ವೆ]] 7bx5vi2cfeafsuqkrf84bjoozpqim2q 0 19691 364240 281517 2026-08-11T00:13:58Z InternetArchiveBot 4316 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364240 wikitext text/x-wiki '''ನಾರ್ವೆಡ್ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ''' ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ನಾರ್ವೆದ ಮಾತಾ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಋತುಲೆಡ್ ಎಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಎಚ್ಚಿನ ಆರ್ದ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲೆನ್ ಉಂಟುಮಾಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು. ತಲಾ ಆಧಾರೊಡು, ನಾರ್ವೆನ್ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯೊದ ಪಿದಯಿ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲೊನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ರಫ್ತು ಮಲ್ಪುನ ಜಗತ್ತ್ ದ ಪ್ರಮುಖ ದೇಶ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.<ref>{{Cite web |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616021045/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html |archive-date=16 June 2013 |access-date=21 May 2017 |website=www.CIA.gov}}</ref> 2016ಡ್, ಲೋಫೊಟೆನ್ ದ್ವೀಪೊಲೆನ ಸಮೀಪೊಡು ಎಣ್ಣೆ ಅನ್ವೇಷಣೆಗ್ 56 ಪೊಸ ಪರವಾನಗಿಲೆನ್ ಮಂಜೂರು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ನಾರ್ವೆದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯೊಲೆಡ್ 98 ಶೇಕಡಾ ನವೀಕರಣ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲೊಲೆಡ್ದ್ ಪೂರೈಸಲ್ಪಡುಂಡು, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ - ಉಂದು ನಾರ್ವೆದ ಅಪಾರ ಸಿಹಿನೀರ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್.<ref name=":16">{{Cite web |title=Vannkraftpotensialet |url=https://www.nve.no/energiforsyning-og-konsesjon/vannkraft/vannkraftpotensialet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118041239/https://www.nve.no/energiforsyning-og-konsesjon/vannkraft/vannkraftpotensialet/ |archive-date=18 January 2017 |access-date=21 May 2017 |website=[[nve.no]]}}</ref> ನಾರ್ವೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನೊಲೆನ ಬಳಕೆಡ್ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕ ಆಂಡಲಾ, ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ದ್ ಬರ್ಪಿನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು ಇತ್ತೆಲಾ ನಡಪುಂಡು. ನಾರ್ವೆಡ್ ಏರುನ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಲು ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ನ್ ಕರಗಾವೊಂದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮಮಾನವೊಲು ಪಿರ ಪೋವೊಂದುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಮಳೆತ ನಮೂನೆಲೆಡ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಬದಲಾವಣೆಲು ಉಂಡು. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ನಾರ್ವೆದ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಗಂಭೀರವಾದ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು, ಉಂದೆತ ಫಲವಾದ್ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರೊಡು ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಲು ಬರ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಬದಲಾವಣೆಲು ದೇಶದ ಕೃಷಿ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕತೆದ ಮಿತ್ತ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರೊಂದುಂಡು. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಡ್ದ್ ಮೂಲ ಸಾಮಿ ಜನಕುಲೆನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಲುಲಾ ಕಷ್ಟೊಗು ಗುರಿಯಾವೊಂದುಂಡು. ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸೇರ್ದ್ ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಲೆನ್ ರೂಪಿಸವುನ ಮೂಲಕ ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ದೆತೊನುಂಡು. ವಿದೇಶೊಡು ಕಾರ್ ಉತ್ಸರ್ಜನ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಯೋಜನೆಲೆಡ್ ಬಂಡವಾಳ ಪಾಡುನ ಮೂಲಕ 2030 ಡ್ದ್ ಕಾರ್ಬನ್ ತಟಸ್ಥತೆನ್ ಸಾಧಿಸೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಶ ಉಂಡು. 2050 ಡ್ದ್ ದುಂಬು ದೇಶೊದ ಒಳಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ ಉತ್ಸರ್ಜನೊದ ಗುರಿನ್ ಸಾಧಿಸೆರೆ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು.<ref>{{Cite web |title=Norway: Carbon-neutral as soon as 2030 |url=https://www.nordicenergy.org/figure/ambitious-climate-targets-and-visions-for-all-nordic-countries/carbon-neutral-as-soon-as-2030/ |access-date=11 May 2020 |website=Nordic Energy Research}}</ref> ೨೦೨೦ಡ್, ನಾರ್ವೆ ೧೯೯೦ದ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ೨೦೩೦ಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆಡ್ ೫೦ ರ್ದ್ ೫೫ ಶೇಕಡಾ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಘೋಷಣೆನ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಗ್ದಾನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |date=7 February 2020 |title=Norway steps up 2030 climate goal to at least 50 % towards 55 % |url=https://www.regjeringen.no/en/aktuelt/norge-forsterker-klimamalet-for-2030-til-minst-50-prosent-og-opp-mot-55-prosent/id2689679/ |access-date=11 May 2020 |website=Government.no}}</ref> {{TOC limit|3}} == ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಉತ್ಸರ್ಜನ == === ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ === ೨೦೧೫ಡ್, ನಾರ್ವೆದ ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆ ೧.೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಗ್ ತಲುಪುಂಡು. ೧೯೯೦ಡ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಮುಟ್ಟ ೩೧೧.೩% ಏರಿಕೆ ಆತ್ಂಡ್.<ref name=":15">{{Cite web |title=Emissions of greenhouse gases, 1990-2015, final figures |url=https://www.ssb.no/en/natur-og-miljo/statistikker/klimagassn/aar-endelige |website=SSB}}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಬಳಕೆ 2015ಡ್ 213 ಟೆರಾವಟ್ ಗಂಟೆಲು (TWh) ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಟ್ 89 TWh ನ್ ಇಲ್ಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಸೇವೆಲೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಇಲ್ಲದ ಬಳಕೆಡ್ 2% ಏರಿಕೆ ಆತ್ಂಡ್, ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನೊಡ್ದ್ ತಾಪನ ಬೇಡಿಕೆಡ್ ಏರಿಕೆ ಆತ್ಂಡ್,<ref name=":14">{{Cite web |title=Production and consumption of energy, energy balance, 2014-2015, final figures |url=http://www.ssb.no/en/energi-og-industri/statistikker/energibalanse |website=ssb.no}}</ref> ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ಬಳಕೆ 2014 ಡ್ದ್ 7% ಏರ್ದ್ಂಡ್. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಣೆಗ್ ಜಾಗತಿಕ ಬೇಡಿಕೆ ಏರುನ ಕಾರಣ, ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ, ಬ್ಯಾರೆಂಟ್ಸ್ ಸಮುದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಲೋಫೊಟೆನ್ ದ್ವೀಪೊಲೆನ ಸಮೀಪೊಡು ಎಣ್ಣೆ ಅನ್ವೇಷಣೆಗ್ ಅನುವು ಮಲ್ಪೆರೆ ಜನವರಿ 2016ಡ್ 56 ಪೊಸ ಪರವಾನಗಿಲೆನ್ ಮಂಜೂರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Vidal |first=John |date=2016-01-29 |title=Norwegian industry plans to up fossil fuel production despite Paris pledge |url=https://www.euractiv.com/section/climate-environment/news/norwegian-industry-plans-to-up-fossil-fuel-production-despite-paris-pledge/ |website=euractiv.com}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ ಪರಿಸರ ರೇಟಿಂಗ್ ಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸವುನ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭರವಸೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದೊಗು ಬದ್ಧತೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಲು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮೀನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಲೆಗ್ ಬೆದರಿಕೆನ್ ತೂಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್, ನಾರ್ವೆ ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ 98% ನವೀಕರಣ ಶಕ್ತಿಡ್ ಪೂರೈಸವುಂಡು, ಅಯಿಟ್ 95% ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=":16"/> ನವೀಕರಣ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲೊಲೆಡ್ದ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಆವೊಂದುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೃತಿ ಬುಕ್ಕೊ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆದ ಬಾರಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ನಾರ್ವೆಡ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಸರಾಸರಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಳಕೆಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಬಾರಿ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣೊಲು.<ref name=":15" /> ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಇಲ್ಲಡ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಒಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಡ್ 77 ಶೇಕಡಾ ಉಂಡು. {| class="wikitable" border="1" |+2011-2021 ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಸರ್ಜನ ( '''MtCO2''' ) <ref name=":122">{{Cite web |first= |date=2022 |title=bp Statistical Review of World Energy |url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2022-full-report.pdf |access-date=7 June 2024 |website=www.bp.com |page= |edition=71st}}</ref> Reference page |'''2011''' | '''2012''' | '''2013''' | '''2014''' | '''2015''' | '''2016''' | '''2017''' | '''2018''' | '''2019''' | '''2020''' | '''2021''' |- | 37.1 | 36.8 | 37.0 | 36.1 | 36.0 | 35.1 | 35.1 | 35.3 | 34.3 | 32.9 | 33.4 |} ೨೦೨೩ಡ್, ನಾರ್ವೆ ತನ್ನ ಇಂಗಾಲದ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಡು ೪.೭% ಕಡಿಮೆನ್ ಸಾಧಿಸಾಯಿನವು - ೨೦೨೨ಡ್ ೪೮.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ CO2 ಗ್ ಸಮಾನವಾದ್ ೪೬.೬ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಗ್ ಕುಸಿತ್ಂಡ್. ಈ ಸಾಧನೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಕೆಳಮಟ್ಟೊದ ಪ್ರವೃತ್ತಿದ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಅತ್ತ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ 1990 ಡ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಮುಟ್ಟ 2007 ಡ್ ಗರಿಷ್ಠ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು 56.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಇತ್ತೆದ ಕಡಿಮೆ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಪಂಡ ವಾಹನೊಲೆನ ದಟ್ಟಣೆಡ್ದ್ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆಡ್ ಕಡಿಮೆ ಆಯಿನವು, ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನೊಲೆನ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಅಳವಡಿಸವುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ (EV) ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಧನೊಲೆನ ಬಳಕೆಡ್ ಏರಿಕೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ.<ref name=":18">{{Cite web |last=Lundgren |first=Kari |date=June 7, 2024 |title=Norway's Emissions Fell Last Year on EV Boom, Metal Output Fall |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-06-07/norway-s-emissions-fell-last-year-on-ev-boom-metal-output-fall |access-date=2024-06-07 |website=www.bloomberg.com}}</ref> === ಸಾರಿಗೆ === ನಾರ್ವೆಡ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಪಿನ ಒಟ್ಟು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ (CO2 ಸಮಾನ) ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆಡ್ ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸುಮಾರ್ 16.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ CO2 ನ್ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆಟ್, ~10 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ CO2 ರಸ್ತೆ ಸಂಚಾರೊಡ್ದ್ ಮಾತ್ರ ಬುಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು.<ref name=":17">{{Cite web |last=Avinor |first=Jernbaneverket |title=Norwegian Coastal Administration and the Public Roads Administration, 2016. Nasjonal Transportplan 2018-2029. |url=http://www.ntp.dep.no/Nasjonale+transportplaner/2018-2029/Plangrunnlag/_attachment/1215451/binary/1108802?_ts=154a51c1a38 |access-date=16 March 2017 |archive-date=3 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603194035/https://www.regjeringen.no/no/tema/transport-og-kommunikasjon/nasjonal-transportplan/ntp-2022-2033-i-arbeid-ny/nasjonal-transportplan-2022-2033---i-arbeid/id2643246/?_ts=154a51c1a38 |url-status=dead }}</ref> [[ನಾರ್ವೆ]] ದ ಸಾರಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣೊನು ಅಯಿತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ ಕಿರಿದಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಆಕಾರ, ಬುಕ್ಕೊ ಅನೇಕ ಎಲ್ಯ ದ್ವೀಪೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಅನನ್ಯ ಕರಾವಳಿ ರಚನೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಆತ್ಂಡ್. ನಾರ್ವೆದ ಸಾರಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂವಹನ ಸಚಿವಾಲಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಸ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಭಾಗವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕರಾವಳಿ ದೋಣಿ ಸೇವೆಲು, ಕರಾವಳಿ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕಡಲ ಪರಿಸರ, ಬುಕ್ಕೊ ಬಂದರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಲ ಸಾರಿಗೆ ನೀತಿಗ್ ಜವಾಬ್ದಾರ ಆದುಂಡು. ಕೆಲವು ಕೌಂಟಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಪುರಸಭೆಲೆಗ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ರಸ್ತೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ನಿರ್ವಹಣೆದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಲೆನ್ ನಿಯೋಜಿಸವುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯೊಗು ಉಂಡು. ನಾರ್ವೆಡ್ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಒಟ್ಟುಗು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಅಯಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪೆನಿಲೆಗ್ ಒಪ್ಪಂದೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮಸ್ತ್ ಎಡ್ಡೆ ರೀತಿಡ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆತ್ಂಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಒಸ್ಲೋಡ್. ಒಸ್ಲೋಡ್ ಯುರೋಪ್ ದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಉಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಮೆಟ್ರೊ, ಬಸ್ಸುಲು, ಟ್ರಾಮ್ ಲು ಬುಕ್ಕೊ ದೋಣಿಲೆನ ಜಾಲ ಉಂಡು. ಇವು ಮಾತ ಇತ್ತೆದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನು ಬಳಸದ್ ಒಂಜಿ ವಲಯ-ಆಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಕಮ್ಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊಲೆನ ಕೊರತೆ ಉಂಡು. ಉಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಲೆಗ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ಕಾರ್ ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಲೆಗ್ ಸರ್ಕಾರ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಸೇವೆಲೆನ ನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗರಿಕೆರೆಗ್ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಪ್ರವೇಶೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂಡುಂಡು.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Record passenger numbers |url=https://www.ssb.no/en/transport-og-reiseliv/statistikker/kolltrans/aar |access-date=1 May 2017 |work=ssb.no}}</ref> ==== ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆ ==== ರೈಲುಲೆನ ಇಂಗಾಲದ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂದ್ರತೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್, ರೈಲುಲು ಒಂಜಿ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಗ್ ಸುಮಾರ್ 18 ರ್ದ್ 36 ಗ್ರಾಂ CO2 ನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಬೇತೆ ಸಾರಿಗೆದ ವಿಧಾನೊಲೆಡ್ದ್ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.<ref name=":0">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Choppin |first=Simon |date=2 September 2009 |title=Emissions by transport type |url=https://www.theguardian.com/environment/datablog/2009/sep/02/carbon-emissions-per-transport-type |work=The Guardian}}</ref> ನಾರ್ವೆದ ಮುಖ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲೊಡು ಒಟ್ಟು 4,087 ಕಿ.ಮೀ (2,556 ಮೈ) ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಗೇಜ್ ಮಾರ್ಗೊಲು ಉಂಡು, ಅವುಲು 242 ಕಿ.ಮೀ (150 ಮೈ) ಡಬಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಬುಕ್ಕೊ 64 ಕಿ.ಮೀ (40 ಮೈ) ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲ್ ಮಾರ್ಗೊಲು, ಗರಿಷ್ಠ 210 ಕಿ.ಮೀ/ಗಂಟೆದ ವೇಗೊಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾಲಬಂಧೊಡು 15 ಕೆವಿ 16 2⁄3 ಹರ್ಟ್ಸ್ ಎಸಿ ಓವರ್ಹೆಡ್ ತಂತಿಲೆನ ಮೂಲಕ 2,622 ಕಿ.ಮೀ (ಸುಮಾರ್ 64%) ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲಬಂಧ ಉಂಡು. ನಾರ್ವೆ 98% ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆನ್ ನವೀಕರಣ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ (134 TWh ಡ್ದ್ 129 TWh) ಸಪ್ಲೈ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ 95% ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಾರಣೊಗು, ರೈಲ್ವೆ ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ನಾರ್ವೆಡ್ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊನು ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದುಂಡು.<ref>{{Cite web |last=Energy |first=Ministry of Petroleum and |date=11 May 2016 |title=Renewable energy production in Norway |url=https://www.regjeringen.no/en/topics/energy/renewable-energy/renewable-energy-production-in-norway/id2343462/. |access-date=21 April 2017 |website=Government.no}}</ref> ನಾರ್ವೆಡ್ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯುತ್ ರಹಿತ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗೊಲು ಮೊರ್ ದ ಉತ್ತರೊಡು ಉಪ್ಪುನವು, ಡೊವ್ರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಒಫೊಟೆನ್ ಮಾರ್ಗೊಲೆನ್ ಬುಡ್ದು. ಡೀಸೆಲ್ ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್ ಲು ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಮಾರ್ಗೊಲೆಡ್ ನಡಪುಂಡು. ಮಾತಾ ನಗರ ರೈಲ್ವೆಲು ಟ್ರಾಮ್ ವೇಲೆಡ್ ಓವರ್ಹೆಡ್ ತಂತಿಲೆನ ಮೂಲಕ 750 ವಿ ಡಿಸಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒಸ್ಲೋ ಟಿ-ಬಾನ್ ಡ್ ಮೂಜಿನೆ ರೈಲ್ವೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್. ೨೦೧೫ಡ್, ನಾರ್ವೆದ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ೩,೫೫೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಗು ೭೩,೮೩೬,೨೩೭ ಪ್ರಯಾಣಿಕೆರೆನ್ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊ ಸರಕು ೩,೪೯೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಗು ೩೧,೫೮೫,೪೩೭ ಟನ್ ಸರಕುಲೆನ್ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=More passengers and less goods |url=http://www.ssb.no/en/jernbane/ |access-date=21 April 2017 |work=ssb.no}}</ref> === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ === ===== ಕಾರ್ ಲು ===== ನಾರ್ವೆ 98% ವಿದ್ಯುತ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರೊಲೆಡ್ದ್ ದೆತೊನುನೆರ್ದಾತ್ರ, ನಾರ್ವೆದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾರ್ ನೌಕಾಪಡೆ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ್ ಉಂಡು. ಈ ವಿಷಯೊಡು ಆಸಕ್ತಿ ನಿರಂತರವಾದ್ ಏರೊಂದುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಗಮನಿಸವೊಲಿ. ೨೦೧೬ ದ ಅಂತ್ಯೊಗು, ನಾರ್ವೆದ ರಸ್ತೆಲೆಡ್ ೫% (೧೩೫,೦೦೦) ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಕಾರ್ ಲೆನ್ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರ್ ಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸಯೆರ್.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Cobb |first=Jeff |date=17 January 2017 |title=Top 10 Plug-in Vehicle Adopting Countries of 2016 |url=http://www.hybridcars.com/top-10-plug-in-vehicle-adopting-countries-of-2016/. |access-date=16 March 2017 |work=Hybrid Cars}}</ref> ನಾರ್ವೆಡ್, ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನೊಲೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸೆರೆ ಸರ್ಕಾರ ಕೆಲವು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮಾತಾ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವಾಹನೊಲೆಗ್ ವಿನಾಯಿತಿ ಉಂಡು (ಖರೀದಿ ತೆರಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಖರೀದಿಲೆಡ್ 25% ವ್ಯಾಟ್ ಸೇರ್ದ್), ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಲೆಗ್ ತೆರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ರಸ್ತೆ ದೋಣಿಲೆಗ್ ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು. ಕೆಲವು ಪುರಸಭೆಲೆಡ್, ಅವೆನ್ ಉಚಿತವಾದ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಈ ನೀತಿಲೆನ ಯಶಸ್ವಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ನಾರ್ವೆಡ್ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನೊಲೆನ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್, ಸರ್ಕಾರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆ (ಎನ್ ಟಿ ಪಿ) ದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಚಾರೊಲೆನ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸೆರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರೆಗ್ ಅವಕಾಶ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಎನ್ ಟಿ ಪಿ 2025 ಡ್ದ್ ದುಂಬು ಮಾತಾ ಪೊಸ ಕಾರ್ ಲು, ಬಸ್ ಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಲೈಟ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ವಾಹನೊಲು ಶೂನ್ಯ-ಉತ್ಸರ್ಜನ ವಾಹನೊಲು (ಅಂದರೆ ಪೂರ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅತ್ತಂದೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್-ಚಾಲಿತ) ಆವೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಶೊನು ದೀತ್ಂಡ್. ಆಂಡಲಾ, ಅತಿಯಾದ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಬ್ಸಿಡಿಲು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗೊಲೆಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ದಟ್ಟಣೆ ಏರುನವು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾರ್ ಲೆಗ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಜಾಗೆಲೆನ ಕೊರತೆ (ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದ್), ಬುಕ್ಕೊ ದೋಣಿ ಆಪರೇಟರ್ ಲೆಗ್ ಆದಾಯದ ನಷ್ಟ ಕೆಲವು ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಜನವರಿ-ಜೂನ್ ೨೦೧೯ ದ ಅವಧಿಡ್, ನಾರ್ವೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪೊಸ ಕಾರ್ ಲು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರ್ ಲು. ೨೦೧೮ಡ್, ಆ ಕಾಲೊಡು ಮಾರಾಟ ಆಯಿನ ಕಾರ್ ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಕಾಲು ಭಾಗೊ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ (ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್) ಕಾರ್ ಲು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ಡ್ದ್, ನಾರ್ವೆಡ್ ಕಾರ್ ಮಾರಾಟೊಡು ೫೫.೯% ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರ್ ಲು, ಬುಕ್ಕೊ ೨೬.೪% ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಕಾರ್ ಲು (ಪ್ಲಗ್ ಲೆನ್ ದೀದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಇಜ್ಜಂದಿನವು).<ref>{{Cite web |last=Holland |first=Maximilian |date=2 April 2020 |title=Norway EV Market Share Breaks All Records — 75% Of Vehicles Sold Have Plugs! |url=https://cleantechnica.com/2020/04/02/norway-ev-market-share-breaks-all-records-75-of-vehicles-sold-have-plugs/ |access-date=11 May 2020 |website=CleanTechnica}}</ref> ೨೦೨೩ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ನಾರ್ವೆದ ರಸ್ತೆಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಮಾತಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಾಹನೊಲೆಡ್ ೨೪% ನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರ್ ಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ನಾರ್ವೆನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿಡ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ದೇಶೊದ ಸ್ಥಾನೊನು ಒತ್ತಿ ತೋಜಾವುಂಡು.<ref name=":18"/> ===== ಬಸ್ಸುಲು ===== ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಕೌಂಟಿಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೋಣಿ ಸಾರಿಗೆಗ್ ಜವಾಬ್ದಾರ ಆದುಂಡು, ಆಂಡ ರಾಜ್ಯ ರೈಲ್ವೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ದೋಣಿಲೆಗ್ ನಿಧಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ೨೦೧೫ಡ್, ಬಸ್ಸುಲು ೪ ಬಿಲಿಯನ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಗು ೩೫೬ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕೆರೆನ್ ಕರೆತೊಂದು ಪೋಯೆರ್. 2050 ಡ್ದ್ ಕಾರ್ಬನ್-ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಆಯೆರೆ ಅಕ್ಲೆನ ಗುರಿನ್ ಸಾಧಿಸೆರೆ (2030 ಗ್ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾದ್), ಒಸ್ಲೋ ನಗರ CO ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಗ್ಯಾಸ್ ಪರ್ಯಾಯೊಲೆಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಪ್ರತಿ ಬಸ್ ಗ್ ವರ್ಷೊಗು 44 ಟನ್ CO ಉಳಿತಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಕ್, ಪುರಸಭೆದ ಬಸ್ಸುಲೆನ್ ಮಾನವ ತ್ಯಾಜ್ಯೊಡ್ದ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿನ ಬಯೋಮೀಥೇನ್ ಡ್ ಓಡಾಡೆರೆ ಪರಿವರ್ತಿಸವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Demerjian |first=Dave |date=30 January 2009 |title=Norway or the Highway: Poo Powers Oslo Buses |url=https://www.wired.com/2009/01/oslos-buses-to/. |access-date=10 March 2017}}</ref> ==== ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ==== ವಿಮಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್, ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಒಂಜಿ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಗ್ ~220-455 ಗ್ರಾಂ CO2 ನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=":0"/> ನಾರ್ವೆಡ್ 98 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊಲು ಉಂಡು, ಅವುಲು 51 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಮಾನೊಲೆನ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಒಂಜಿ ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು. 45/51 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊಲೆನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ಅವಿನೊರ್ ನಡಪಾವೊಂದುಂಡು. ನಾರ್ವೆ ಪಂಡ ಯುರೋಪ್ ಡ್ ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣೊಡು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನೊಕುಲು ಭೇಟಿ ಕೊರ್ಪಿನ ದೇಶ, ಬುಕ್ಕೊ ಒಸ್ಲೋಡ್ದ್ ಟ್ರೊಂಡ್ಹೀಮ್, ಬರ್ಗನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಟಾವಾಂಗರ್ ಮುಟ್ಟದ ಮಾರ್ಗೊಲು ಯುರೋಪ್ ಡ್ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಜಿ ಆಯಿನ ಪತ್ತ್ ಮಾರ್ಗೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಒಳನಾಡು ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಕಠಿಣ ಭೂಗೋಳ, ಬುಕ್ಕೊ ದುರ್ಬಲ ರಸ್ತೆ ಬುಕ್ಕೊ ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊಲೆಡ್ದ್ ವಿಮಾನಯಾನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ವಾಹನ ಆದುಂಡು. ಓಸ್ಲೋ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಗಾರ್ಡರ್ಮೋಯೆನ್) ನಾರ್ವೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ ಆದುಂಡು, ಉಂದು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಏರ್ ಶಟಲ್/ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಏರ್ ಶಟಲ್ ವಿಮಾನಯಾನೊಲು ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ==== ನೀರ್ ಸಾರಿಗೆ ==== ಕಾರ್ ದೋಣಿಲು ಜಲಸಂಧಿಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಪರ್ಕ ಇಜ್ಜಂದಿನ ದ್ವೀಪೊಲೆಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಹನ ಕೊಂಡಿಲೆನ ರೂಪೊಡು ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು. ನಾರ್ವೆಡ್ ಇತ್ತೆ ನೂದುಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾರ್ ದೋಣಿ ಸಂಪರ್ಕೊಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಗೊತ್ತುಂಡು. ೨೦೧೫ಡ್, ದೋಣಿಲು ೧೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕೆರೆನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನೊಗು ಕರೆತೊಂದು ಪೋಯೆರ್, ಉಂದು ೨೦೧೪ದ ಅಂಕಿ ಅಂಶೊಗು ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ೧೦% ಏರಿಕೆ. ನಾರ್ವೆ ಬ್ಯಾಟರಿ-ವಿದ್ಯುತ್ ದೋಣಿಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಬಳಸುವ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸವುನ ಅಸ್ತಿತ್ವೊಡುಪ್ಪುನ ದೋಣಿಲೆನ ಹಾರ್ಡ್ವೇರ್ ನ್ ವಿಸ್ತರಿಸೆರೆ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Batterifergen har måttet stå over avganger. Nå er løsningen klar |url=https://www.tu.no/artikler/batterifergen-har-mattet-sta-over-avganger-na-er-losningen-klar/364633 |access-date=21 April 2017 |work=Tu.no |language=no}}</ref> ಕೋಸ್ಟಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ (ಹರ್ಟಿಗ್ರುಟೆನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಬರ್ಗನ್ ಡ್ದ್ ಕಿರ್ಕೆನೆಸ್ ಮುಟ್ಟ ದಿನೊಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸವುಂಡು, 35 ಬಂದರುಲೆಡ್ ನಿಲ್ಲುಂಡು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಹತ್ವದ ಸೇವೆ ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದೊಡು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಯುಯಾನ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಡಲ ಆಡಳಿತೊನು ಸುಧಾರಿಸೆರೆ ವಿಫಲವಾತ್ಂಡ್. === ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆ === ೨೦೧೬ಡ್, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತಿನ ೧೮೦ ದೇಶೊಲೆಡ್, ನಾರ್ವೆ ೧೭ನೇ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಂಡು.<ref>{{Cite web |date=2017 |title=GLOBAL METRICS FOR THE ENVIRONMENT |url=http://epi.yale.edu/sites/default/files/2016EPI_Policymakers_Summary.pdf |access-date=25 May 2017 |website=epi.yale.edu |archive-date=20 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620200518/https://epi.yale.edu/sites/default/files/2016EPI_Policymakers_Summary.pdf |url-status=dead }}</ref> ಆಂಡಲಾ, ನಾರ್ವೆ ಜಗತ್ತ್ ದ ಮಲ್ಲ ಎಣ್ಣೆ ರಫ್ತು ಮಲ್ಪುನ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಬುಕ್ಕೊ ಒವ್ವೆ ದೇಶೊಲೆಡ್ಲಾ ಮಲ್ಲ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪೊತ್ತು ನಿಧಿನ್ ಪಡೆಯೊಂದುಂಡು. ೨೦೧೫ಡ್, ನಾರ್ವೆ ೫೩.೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ್ (ಜಿಎಚ್ಜಿ) ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಟ್ ೧೫.೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲೊದ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=":14"/> ಶಕ್ತಿ ಪೂರೈಕೆ, ಕೃಷಿ, ಬುಕ್ಕೊ ರಸ್ತೆ ಸಂಚಾರ ಸೇರ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಾತಾ ಉತ್ಸರ್ಜನ ಮೂಲೊಲೆಡ್ದ್ ಉಂದು ಎಚ್ಚ ಉಂಡು. ಒಟ್ಟು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು 2014ಡ್ದ್ 600,000 ಟನ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆತ್ಂಡ್, 1990 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲೊದ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು 83.3% ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆತ್ಂಡ್. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರೊಡು, CO2 ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆಡ್ 25% ಏರಿಕೆ, ಮೀಥೇನ್ ಡ್ 10% ಇಳಿಕೆ, ಬುಕ್ಕೊ ನೈಟ್ರಸ್ ಡ್ 38% ಇಳಿಕೆ; 44.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ CO2, 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ CH4, ಬುಕ್ಕೊ 2.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ N2O ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=":14" /> ನಾರ್ವೆದ ಖಂಡೀಯ ಶೆಲ್ಫ್ ಡ್ ಒಟ್ಟು 9,481 ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಲೆನ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಬುಕ್ಕೊ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕೊಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶೊಲೆಗ್ ಸಾಗಿಸವುಂಡು. ದೂರೊನು ಜಯಿಪುಂಡು.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=The oil and gas pipeline system - Norwegianpetroleum.no |url=http://www.norskpetroleum.no/en/production-and-exports/the-oil-and-gas-pipeline-system/#gas-pipelines. |access-date=21 April 2017 |work=Norwegianpetroleum.no}}</ref> === ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು === ==== ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ==== ೨೦೧೫ಡ್, ಉತ್ಪಾದನಾ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ೧೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ CO2 ಸಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ೬೬ TWh ವಿದ್ಯುತ್ ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್, ೧೯೯೦ ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಡು ೩೯% ಕಡಿಮೆ ಆತ್ಂಡ್, ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲೊನು ತೆಗೆಯೆರೆ ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಂಡು.<ref name=":15"/> ಈ ಉದ್ಯಮ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಡು ಕೆಳಮಟ್ಟೊದ ಪ್ರವೃತ್ತಿನ್ ತೋಜಾವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, 2014 ಬುಕ್ಕೊ 2015 ನಡುಟು 3.1% ದ ಏರಿಕೆ ಉಂಡು. ==== ಕೃಷಿ ==== 2015ಡ್ ಗೊಬ್ಬರೊಲೆನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಳಕೆ ಏರುನವು CO ಬುಕ್ಕೊ ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಡು ಮಸ್ತ್ ಏರಿಕೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಂಡ್.<ref name=":14"/> ಉಂದು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ನಡಪುನ ಮಲ್ಲ ಉತ್ಸರ್ಜನೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರ 4.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ CO ಸಮಾನೊಲೆನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಆಂಡಲಾ, ಈ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು 1990 ಡ್ದ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದುಂಡು. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಪರಿಣಾಮೊಲು == {{Multiple image | align = right | direction = vertical | total_width = 300 | image1 = Koppen-Geiger Map NOR present.svg | caption1 = [[Köppen climate classification]] map for Norway for 1980–2016 | image2 = Koppen-Geiger Map NOR future.svg | caption2 = 2071–2100 map under [[Representative Concentration Pathway|the most intense climate change scenario]]. Mid-range scenarios are currently considered more likely<ref name="HausfatherPeters2020">{{cite journal|last1=Hausfather|first1=Zeke|last2=Peters|first2=Glen|title=Emissions – the 'business as usual' story is misleading|journal=Nature|date=29 January 2020|volume=577|issue=7792|pages=618–20|doi=10.1038/d41586-020-00177-3|pmid=31996825|bibcode=2020Natur.577..618H|doi-access=free}}</ref><ref name="Schuur2022">{{Cite journal |last1=Schuur |first1=Edward A.G. |last2=Abbott |first2=Benjamin W. |last3=Commane |first3=Roisin |last4=Ernakovich |first4=Jessica |last5=Euskirchen |first5=Eugenie |last6=Hugelius |first6=Gustaf |last7=Grosse |first7=Guido |last8=Jones |first8=Miriam |last9=Koven |first9=Charlie |last10=Leshyk |first10=Victor |last11=Lawrence |first11=David |last12=Loranty |first12=Michael M. |last13=Mauritz |first13=Marguerite |last14=Olefeldt |first14=David |last15=Natali |first15=Susan |last16=Rodenhizer |first16=Heidi |last17=Salmon |first17=Verity |last18=Schädel |first18=Christina |last19=Strauss |first19=Jens |last20=Treat |first20=Claire |last21=Turetsky |first21=Merritt |year=2022 |title=Permafrost and Climate Change: Carbon Cycle Feedbacks From the Warming Arctic |journal=Annual Review of Environment and Resources |volume=47 |pages=343–371 |doi=10.1146/annurev-environ-012220-011847 |quote="Medium-range estimates of Arctic carbon emissions could result from moderate climate emission mitigation policies that keep global warming below 3°C (e.g., RCP4.5). This global warming level most closely matches country emissions reduction pledges made for the Paris Climate Agreement..." |doi-access=free }}</ref><ref name="Phiddian2022">{{Cite web |last=Phiddian |first=Ellen |date=5 April 2022 |title=Explainer: IPCC Scenarios |url=https://cosmosmagazine.com/earth/climate/explainer-ipcc-scenarios/ |website=[[Cosmos (magazine)|Cosmos]] |access-date=30 September 2023 |quote="The IPCC doesn’t make projections about which of these scenarios is more likely, but other researchers and modellers can. [[The Australian Academy of Science]], for instance, released a report last year stating that our current emissions trajectory had us headed for a 3°C warmer world, roughly in line with the middle scenario. [[Climate Action Tracker]] predicts 2.5 to 2.9°C of warming based on current policies and action, with pledges and government agreements taking this to 2.1°C. |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920224129/https://cosmosmagazine.com/earth/climate/explainer-ipcc-scenarios/ |url-status=live }}</ref> }} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | total_width = 300 | image1 = Koppen-Geiger Map NOR present.svg | caption1 = [[Köppen climate classification]] map for Norway for 1980–2016 | image2 = Koppen-Geiger Map NOR future.svg | caption2 = 2071–2100 map under [[Representative Concentration Pathway|the most intense climate change scenario]]. Mid-range scenarios are currently considered more likely<ref name="HausfatherPeters2020">{{cite journal|last1=Hausfather|first1=Zeke|last2=Peters|first2=Glen|title=Emissions – the 'business as usual' story is misleading|journal=Nature|date=29 January 2020|volume=577|issue=7792|pages=618–20|doi=10.1038/d41586-020-00177-3|pmid=31996825|bibcode=2020Natur.577..618H|doi-access=free}}</ref><ref name="Schuur2022">{{Cite journal |last1=Schuur |first1=Edward A.G. |last2=Abbott |first2=Benjamin W. |last3=Commane |first3=Roisin |last4=Ernakovich |first4=Jessica |last5=Euskirchen |first5=Eugenie |last6=Hugelius |first6=Gustaf |last7=Grosse |first7=Guido |last8=Jones |first8=Miriam |last9=Koven |first9=Charlie |last10=Leshyk |first10=Victor |last11=Lawrence |first11=David |last12=Loranty |first12=Michael M. |last13=Mauritz |first13=Marguerite |last14=Olefeldt |first14=David |last15=Natali |first15=Susan |last16=Rodenhizer |first16=Heidi |last17=Salmon |first17=Verity |last18=Schädel |first18=Christina |last19=Strauss |first19=Jens |last20=Treat |first20=Claire |last21=Turetsky |first21=Merritt |year=2022 |title=Permafrost and Climate Change: Carbon Cycle Feedbacks From the Warming Arctic |journal=Annual Review of Environment and Resources |volume=47 |pages=343–371 |doi=10.1146/annurev-environ-012220-011847 |quote="Medium-range estimates of Arctic carbon emissions could result from moderate climate emission mitigation policies that keep global warming below 3°C (e.g., RCP4.5). This global warming level most closely matches country emissions reduction pledges made for the Paris Climate Agreement..." |doi-access=free }}</ref><ref name="Phiddian2022">{{Cite web |last=Phiddian |first=Ellen |date=5 April 2022 |title=Explainer: IPCC Scenarios |url=https://cosmosmagazine.com/earth/climate/explainer-ipcc-scenarios/ |website=[[Cosmos (magazine)|Cosmos]] |access-date=30 September 2023 |quote="The IPCC doesn’t make projections about which of these scenarios is more likely, but other researchers and modellers can. [[The Australian Academy of Science]], for instance, released a report last year stating that our current emissions trajectory had us headed for a 3°C warmer world, roughly in line with the middle scenario. [[Climate Action Tracker]] predicts 2.5 to 2.9°C of warming based on current policies and action, with pledges and government agreements taking this to 2.1°C. |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920224129/https://cosmosmagazine.com/earth/climate/explainer-ipcc-scenarios/ |url-status=live }}</ref> }} ಈ ಶತಮಾನೊಡು ನಾರ್ವೆದ ಮಾತಾ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮಾತಾ ಋತುಲೆಡ್ ತಾಪಮಾನ ಏರುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಮಾತಾ ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಲು ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref name=":2"/><ref name=":6"/> ಕಡಿಮೆ, ಮಧ್ಯಮ ಬುಕ್ಕೊ ಎಚ್ಚಿನ ಅಂದಾಜಿಲೆ ಪ್ರಕಾರ, ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ 2100 ಗ್ ಕ್ರಮಾಂಕೊಡು 2.3&nbsp;°C, 3.4&nbsp;°C ಬುಕ್ಕೊ 4.6&nbsp;°C ಏರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು (ಕೋಷ್ಟಕ 1). ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಡ್, ಪಶ್ಚಿಮ ನಾರ್ವೆಡ್ 3.1&nbsp;°C (1.9-4.2&nbsp;°C) ಡ್ ಕಡಿಮೆ ಏರಿಕೆ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು, ಆಂಡ ನಾರ್ವೆದ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಡು (ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್) 4.2&nbsp;°C (3.0-5.4&nbsp;°C) ಡ್ ಎಚ್ಚಿನ ಏರಿಕೆ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು. ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜನ ಮೇಯೆನ್ ಕಡಲತೀರೊದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಈ ಏರಿಕೆ ಇನ್ನಗಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಆವೊಲಿ, ಕೆಲವು ಮುನ್ಸೂಚನೆಲು 8 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=":8"/> ಚಳಿಗಾಲೊಡು ಮಸ್ತ್ ಏರಿಕೆ ಆಪಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಬೇಸಿಗೆಡ್ ಮಧ್ಯಮ ಏರಿಕೆ ಆಪುಂಡು. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಡ್ದ್ ಬುಲೆಯಿನ ಋತುವಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಏರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ದೇಶದ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊಡು ಹಿಮ ಕವರ್ ಡ್ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.<ref name=":8"/> ಅಂಚಾದ್, ಬಿಸಿ ಋತುಲೆನ ಅವಧಿ ಜಾಸ್ತಿ ಆವೊಲಿ, ಆಂಡ ಚಳಿಗಾಲೊಲು ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ತಾಪಮಾನ ವಲಯೊಲೆಡ್ ಅಪರೂಪೊಡು ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸವೊಲಿ.<ref name=":2"/> ==== ಪರ್ಮಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಕರಗುನವು ==== ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರೊಡು ಭೂಮಿದ ವಾತಾವರಣ, ಜಲಗೋಳ ಬುಕ್ಕೊ ಭೂಗೋಳೊದ ನಡುಟು ಕಾರ್ಬನ್ ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗ್ರಹ ಬುಕ್ಕೊ ವಿನಿಮಯೊನು ತೋಜಾವುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಗಿಗಾಟನ್ - ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್ - ಕಾರ್ಬನ್ (ಜಿಟಿಸಿ) ಡ್ ಅಳೆಯೊಲಿ. ಕನಿಷ್ಠ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷ ಶೂನ್ಯ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಡ್ ಅತ್ತಂಡ ಅಯಿಡ್ದ್ ಕೆಳಗ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಣ್ಣ್, ಕಲ್ಲ್ ಅತ್ತಂಡ ಐಸ್ ದ ರೂಪೊಡು ನೆಲ ಮಲ್ಪುನವು ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ನ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಲಾ ಒಳಗೊಂಡಿಪ್ಪೊಲಿ. ಈ ಪರ್ಮಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧೊದ ಸುಮಾರ್ ೨೪% ಭಾಗೊನ್ (ಅಂದರೆ ೨೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಆವರಿಸವುಂಡು. ಸುಮಾರ್ 120 ವರ್ಸೊದ ದುಂಬು ಲಿಟ್ಲ್ ಐಸ್ ಏಜ್ ದ ಅಂತ್ಯೊಡ್ದ್ ಇನಿಕ್ ಮುಟ್ಟ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಹಾಳಾವೊಂದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಮೇಣ ಕರಗೊಂದುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ಮಾದರಿ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ತೋಜುಂಡು. ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ದ ಇತ್ತೆದ ಜಾಗತಿಕ ವಿತರಣೆನ್ ಇಲ್ಲ್ ತೂಲೆ.<ref name=":10">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=The Circle 04.15 |url=http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/arctic/publications/the_circle/?255730/The-Circle-0415 |access-date=1 May 2017}}</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಸಂದರ್ಭೊಡು, ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ವಹಿಸೊಂಡುಂಡು: ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆನ್ ತಾಪಮಾನ ದಾಖಲೆಲೆಗ್ ಅನುವಾದ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆ ಆದ್, ಸಬ್ಸಿಡೆನ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ ಮೂಲಕ, ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಗತಿಕ [[ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರ]] ದ ಮಿತ್ತ್ ಅಯಿತ ಪ್ರಭಾವೊದ ಮೂಲಕ ಮುಂದೆದ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಒಂಜಿ ವೇಗವರ್ಧಕವಾದ್.<ref>{{Cite journal|last=Nelson|first=Frederick E.|last2=Anisimov|first2=Oleg A.|last3=Shiklomanov|first3=Nikolay I.|title=Subsidence risk from thawing permafrost|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-04-19_410_6831/page/889|journal=Nature|date=April 2001|volume=410|issue=6831|pages=889–890|doi=10.1038/35073746|pmid=11309605|bibcode=2001Natur.410..889N}}</ref> ಪರ್ವತ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್, ಅಯಿತ ಹವಾಮಾನ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ (ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲ ಬುಕ್ಕೊ ತಂಪು ಬೇಸಿಗೆ) ಕಾರಣ, ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಉಂದು ಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ನಾರ್ವೆಡ್, ಕೆಳಮಟ್ಟೊದ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ 1300 ರ್ದ್ 1600 ಮೀಟರ್ ಮುಟ್ಟ ಉಂಡು. ಉತ್ತರೊಡು, ಪರ್ವತ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಪಶ್ಚಿಮೊಡು ಸುಮಾರ್ 900ಮಾಸ್ಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ವೊಡು 400ಮಾಸ್ಲ್ (ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ) ತಾಪಮಾನೊಡು ಸುರುವಾಪುಂಡು. ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ ಸುಮಾರ್ 60% ನಿರಂತರ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾಡ್ ಜನಕುಲು ನೇರವಾದ್ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಪ್ರದೇಶ. ಒಸ್ಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಬುಕ್ಕೊ ಹವಾಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಲ್ತಿನ ನೆಲತ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಅಳತೆಲು 1% ಏರಿಕೆನ್ ತೋಜಾದ್ಂಡ್. ೧೯೯೯ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ (NORPERM) ದ ಪ್ರಕಾರ, ಪರೀಕ್ಷಾ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಅವನತಿದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=":10"/><ref>{{Cite journal|last=Juliussen|first=H.|last2=Christiansen|first2=H. H.|last3=Strand|first3=G. S.|last4=Iversen|first4=S.|last5=Midttømme|first5=K.|last6=Rønning|first6=J. S.|title=NORPERM, the Norwegian Permafrost Database – a TSP NORWAY IPY legacy|journal=Earth System Science Data|date=8 October 2010|volume=2|issue=2|pages=235–246|id={{ProQuest|845814331}}|doi=10.5194/essd-2-235-2010|bibcode=2010ESSD....2..235J}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> ಪರ್ವತದ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ದ ಕೆಳಮಟ್ಟ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನೊಗು ಮಸ್ತ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ತಾಪಮಾನೊಲು ದುಂಬೇ 0&nbsp;°C ಡ್ದ್ ಕೆಳಗ್ ಉಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಇತ್ತೆದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಲು ಮುಂದುವರಿಂಡ ಅವು ಕರಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆದ ಜಲಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊಲು (ಪಾಲ್ಸಾ ಬುಕ್ಕೊ ಪೀಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲು) ಏರಿಯಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ 1950 ಡ್ದ್ 50% ಮುಟ್ಟ ನೆಲತ ಐಸ್ ಕವಚೊಡು ಕಡಿಮೆ ಆಯಿನ ಮಟ್ಟೊಗು ತಲುಪುಂಡು.<ref name=":10"/><ref>{{Cite journal|last=Borge|first=Amund F.|last2=Westermann|first2=Sebastian|last3=Solheim|first3=Ingvild|last4=Etzelmüller|first4=Bernd|title=Strong degradation of palsas and peat plateaus in northern Norway during the last 60 years|journal=The Cryosphere|date=2 January 2017|volume=11|issue=1|pages=1–16|doi=10.5194/tc-11-1-2017|bibcode=2017TCry...11....1B}}</ref> ಉಂದು ಪರ್ಮಫ್ರಾಸ್ಟ್ ದ ಮಲ್ಲ ನಷ್ಟೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ದುಂಬು ಘನವಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಲೆಡ್ದ್ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ (ಒಂಜಿ ಧನಾತ್ಮಕ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆ) ಉತ್ಸರ್ಜನೊನು ಹೆಚ್ಚಾವುಂಡು, ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಹಾಳಾವೊಂದುಂಡು. ನಾರ್ವೆಡ್ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ದ ಬಹುಪಾಲು ಜನವಸತಿ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ಅಯಿತ ಪರಿಣಾಮ ಸಮಾಜೊದ ಮಿತ್ತ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಹಿಮಮಾನವೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮನದಿ ಸವೆತ ನಾರ್ವೆದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ್ ರೂಪೊ ಕೊರ್ರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಅನೇಕ ಕಡಿಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಥಿರ ಇಳಿಜಾರುಲು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಟ್ರೊಮ್ಸೊದ ಈಶಾನ್ಯೊಡುಪ್ಪುನ ನಾರ್ಡ್ನೆಸ್ ಪರ್ವತ).<ref name=":10"/> ಈ ಇಳಿಜಾರುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪರ್ಮಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ವೈಫಲ್ಯ ರಸ್ತೆಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಊರುಲೆನ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಮಲ್ಲ ಕಲ್ಲುಲು ಕಡಲತೀರೊಗು ಅತ್ತಂಡ ಕೆರೆಕುಲೆಡ್ ಬೂರ್ಂಡ, ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸುನಾಮಿಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.<ref name=":10" /> ಇತ್ತೆದ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಡ್ದ್ ಚಳಿಗಾಲೊಡು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಎಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನೊಲು ಬರ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಹಿಮ ಕರಗುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ ಭೂಗತ ಸುರಂಗೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಉಂದು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಒಂಜಿ ಪರ್ವತೊದ ಒಳಗೆ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗತಿಕ ಬೀಜ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನ್ ನಾಶ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಾರಣ ಆಂಡ್.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Carrington |first=Damian |date=19 May 2017 |title=Arctic stronghold of world's seeds flooded after permafrost melts |url=https://www.theguardian.com/environment/2017/may/19/arctic-stronghold-of-worlds-seeds-flooded-after-permafrost-melts |work=The Guardian}}</ref> ಏರುನ ತಾಪಮಾನೊಡ್ದ್ ಪರ್ಮಾಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಕರಗೊಂದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಅನಿಲ ಬುಕ್ಕೊ ಎಣ್ಣೆದ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಲೆಡ್ ಬಿರುಕುಲು ರೂಪೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ, ನೆಲತ ಅಸ್ಥಿರತೆಡ್ದ್ ಕಟ್ಟಡೊಲು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಪುಂಡು. ==== ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ರಿಟ್ರೀಟ್ ==== ನಾರ್ವೆದ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಮನದಿಲು ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅಲ್ಪ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಪರಿಮಾಣ ಸುಮಾರ್ 7,000 ಘನ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 36,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್, ನಾರ್ವೆದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಹಿಮಮಾನವೊಲು ಕೇವಲ 64 ಘನ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪರಿಮಾಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ 1,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊನು ಆವರಿಸವುಂಡು.<ref name=":5"/> ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ್ ಬುಡ್ದು, ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್ ದ ಹಿಮಮಾನವೊಲು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಭೂಮಿದ ಐಸ್ ದ ಸುಮಾರ್ 11% ನ್ ಆವರಿಸವುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊದ ಏರಿಕೆಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನೊದ ಫ್ರೋಜನ್ ಸ್ವಭಾವೊಗು ಅನುಗುಣವಾದ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಹಿಮದ ಮಹತ್ವದ ಕರಗುವಿಕೆ ಅನುಭವಿಸೊಂದುಂಡು.<ref name=":5" /> ನಾರ್ವೆಡ್, ಹಿಮನದಿಲೆನ ಪ್ರಮಾಣ ಬುಕ್ಕೊ ಐಸ್ ಶೀಟ್ ಲೆನ ದಪ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿನ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊದ ಏರಿಕೆಗ್ ಕ್ರಯೋಸ್ಫಿಯರ್ ದ ಕೊಡುಗೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಗ್ ಹಿಮಮಾನವೊಲೆನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿರ್ವಹಣೆ – ಉಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Andreassen|first=Liss M.|last2=Elvehøy|first2=Hallgeir|last3=Kjøllmoen|first3=Bjarne|last4=Engeset|first4=Rune V.|last5=Haakensen|first5=Nils|date=1 August 2005|title=Glacier mass-balance and length variation in Norway|journal=Annals of Glaciology|volume=42|issue=1|pages=317–325|bibcode=2005AnGla..42..317A|doi=10.3189/172756405781812826}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Vaughan|first=David|date=2013|title=Observations of the Cryosphere|url=http://cci.esa.int/sites/default/files/content/docs/4_Vaughn_cryosphere04.pdf|journal=Working Group I Contribution to the IPCC Fifth Assessment Report|access-date=2025-04-29|archive-date=2019-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810085400/http://cci.esa.int/sites/default/files/content/docs/4_Vaughn_cryosphere04.pdf|url-status=dead}}</ref> ಹಿಮಮಾನವೊಲು ಕರಗುನಗ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣೊಲೆನ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುನ ಹಿಮದ ಬಿಳುಪುದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕುಗ್ಗುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ ಬದಲಾದ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುನ ಕಪ್ಪು ಅತ್ತಂಡ ಕಪ್ಪು ಮೇಲ್ಮೈ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆದ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸವುಂಡು, ಉಂದೆರ್ದ್ ಮುಂದೆ ಹಿಮ ಕರಗುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಏರುಂಡು. ನಾರ್ವೆದ ಹಿಮಮಾನವೊಲು, ೧೯೪೦ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೯೦ ದಶಕೊದ ನಡುಟು ಚಳಿಗಾಲೊದ ಹಿಮಪಾತೊದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್ ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಗು ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ಇತ್ತಿನವು, ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಹಿಮಪಾತ ಕಮ್ಮಿ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇಸಿಗೆದ ಉಷ್ಣಾಂಶೊದ ಏರಿಕೆಡ್ದ್ (ಮುಂದೆ ಕರಗುನ ಕಾರಣೊಡ್ದು) ಕುಗ್ಗುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{Cite journal|last=Rasmussen|first=L.A.|last2=Andreassen|first2=L.M.|date=1 December 2005|title=Seasonal mass-balance gradients in Norway|journal=Journal of Glaciology|volume=51|issue=175|pages=601–606|bibcode=2005JGlac..51..601R|doi=10.3189/172756505781828990}}</ref><ref name=":7">{{Cite journal|last=Nesje|first=Atle|last2=Bakke|first2=Jostein|last3=Dahl|first3=Svein Olaf|last4=Lie|first4=Øyvind|last5=Matthews|first5=John A.|date=1 January 2008|title=Norwegian mountain glaciers in the past, present and future|journal=Global and Planetary Change|series=Historical and Holocene glacier – climate variations|volume=60|issue=1–2|pages=10–27|bibcode=2008GPC....60...10N|doi=10.1016/j.gloplacha.2006.08.004}}</ref> ಉಂದು 21ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಬೇಸಿಗೆದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕನಿಷ್ಠ 2.3 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಏರುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಲೆಗ್ ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್. ಫಲಿತಾಂಶವಾದ್, ನಾರ್ವೆದ ಹಿಮಮಾನವೊಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ 98% 2100 ಗ್ ಕಳೆವೊಂದಿಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಒಟ್ಟು ಹಿಮನದಿ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರ್ 34% ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಲಿ.<ref name=":7" /> ಉಂದು 21ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಉಳಿಯಿನ ಭಾಗೊಡು ಜಾಗತಿಕ ಹಿಮಮಾನವೊಲೆನ ಪರಿಮಾಣೊಡು ಭಾರಿ ಕುಸಿತೊನು ತೋಜಾವುಂಡು, ಉಂದು ಹಿಮಮಾನವೊಲೆನ ಸವೆತ ಬುಕ್ಕೊ ಭೂಮಿದ ಕುಸಿತದ ದರೊನು ಹೆಚ್ಚಾವುಂಡು.<ref name=":6"/> ==== ಮಳೆತ ನಮೂನೆಲು ==== ಬಲವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುದ ಗಾಳಿ ಸಾಗರೊಡ್ದ್ ತೇವಾಂಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಗಾಳಿನ್ ತೂಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ನಾರ್ವೆದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಡು ಮಳೆ ಅತ್ತಂಡ ಹಿಮ ಆದ್ ಬೂರುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಈ ಮಳೆತ ಪ್ರಮಾಣ ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲು ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ 3500 ಎಂಎಂ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಳೆ ಬರ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ ಆಗ್ನೇಯ ನಾರ್ವೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಫಿನ್ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಿಡ್ಡಾ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿದ ಲೀವರ್ಡ್ ಬದಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಂದು 300 ಎಂಎಂ ಡ್ದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು.<ref name=":2">{{Cite web |last=Environment |first=Ministry of the |date=13 January 2012 |title=NOU 2010: 10 Adapting to a changing climate |url=https://www.regjeringen.no/en/dokumenter/nou-2010-10-2/id668985/ |access-date=21 April 2017 |website=Government.no}}</ref><ref>{{Cite report|date=26 March 2010|title=Long-term climate trends of Finnmarksvidda, Northern-Norway|url=https://www.met.no/publikasjoner/met-report/met-report-2010/_/attachment/download/822ad8c7-a542-42a8-aa8e-d826a16b168a:0be8eef9ad5abde5a9085313a97c6033013e26a4/MET-report-06-2010.pdf}}</ref> 1961-1990 ದ ಅವಧಿಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿ ನಾರ್ವೆ 2100 ಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 18% (ವ್ಯಾಪ್ತಿ 5-30%) ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆತ ಏರಿಕೆನ್ ಅನುಭವಿಸವುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಮಾದರಿ ಹವಾಮಾನ ಮಾಹಿತಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=":8">{{Cite report|title=Climate development in North Norway and the Svalbard region during 1900–2100|date=8 May 2009}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last=Sorteberg |first=Asgeir |last2=Anderson |first2=Marianne Skolem |date=2008 |title=Regional precipitation and temperature changes for Norway 2010 and 2025. Bjerknes Centre for Climate Research, Bergen, p.36. |url=http://folk.uib.no/gbsag/Publications/Sorteberg_Andersen_2008.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113160628/http://folk.uib.no/gbsag/Publications/Sorteberg_Andersen_2008.pdf |archive-date=13 November 2017}}</ref> ಶರತ್ಕಾಲೊಡು (+23%) ಮಲ್ಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಸಮಯೊಡು ಮಳೆ ಏರುಂಡು, ಹಿಮದ ಬದಲ್ ಮಳೆ ಆದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬೇಸ ಋತುಡು, ಕನಿಷ್ಠ 9% ಆನಗ (-3 ರ್ದ್ 17% ಮುಟ್ಟ), ಉಂದು ದಾಯೆ ಪಂಡ ಬಹುತೇಕ ಮಾತಾ ಮಳೆ ದುಂಬೇ ಮಳೆತ ರೂಪೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> ಮುನ್ಸೂಚನೆಲು ನಾರ್ವೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾತಾ ಋತುಲೆಡ್ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಳೆತ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಉಂದು ವಿಶೇಷವಾದ್ ಚಳಿಗಾಲೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಶರತ್ಕಾಲೊಡು ಗಮನಾರ್ಹವಾದುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಸಮಯೊಡು ಭಾರೀ ಮಳೆ ಬರ್ಪಿನ ದಿನೊಕುಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ರಡ್ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಆಪುಂಡು.<ref name=":8" /> ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಹಿಮಪಾತದ ಅವಧಿ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಂದಾಜಿಲು ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಪಶ್ಚಿಮ, ಮಧ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆದ ಕೆಳ ಎತ್ತರೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ 2-3 ತಿಂಗೊಲುದ ಹಿಮಪಾತದ ಅವಧಿಡ್ ಇಳಿಕೆನ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್ (1961-1990 ದ ಅವಧಿ ಬುಕ್ಕೊ 2071-2100 ದ ಭವಿಷ್ಯದ ಹವಾಮಾನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ).<ref>{{Cite journal|last=Vikhamar Schuler|first=Dagrun|last2=Beldring|first2=Stein|last3=Førland|first3=Eirik J.|last4=Roald|first4=Lars A.|last5=Skaugen|first5=Torill Engen|date=2006|title=Snow cover and snow water equivalent in Norway: -current conditions (1961-1990) and scenarios for the future (2071-2100)|url=http://www.uio.no/studier/emner/matnat/geofag/GEO4430/v07/undervisningsmateriale/met.no-report01_2006.pdf|journal=Norwegian Meteorological Institute}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಳಿಗಾಲದ ಋತು ಕಮ್ಮಿ ಆನಗ, ಶರತ್ಕಾಲ ಬುಕ್ಕೊ ವಸಂತ ಋತುಡು ಹಿಮಪಾತ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಕರಾವಳಿಡ್ದ್ ಎತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ದೂರ ಏರೊಂದಿಪ್ಪುನಗ, ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಮಪಾತದ ಇಳಿಕೆದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಿಮಪಾತ ಸ್ವಲ್ಪ ಏರುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Stranden|first=Heidi Bache|last2=Skaugen|first2=Thomas|date=2009|title=Trends in annual maximum snow water equivalent in South-Norway (1914 - 2008) Norwegian Water Resources & Energy Directorate (NVE), Oslo|url=http://arc.lib.montana.edu/snow-science/objects/issw-2009-0224-0228.pdf|journal=International Snow Science Workshop, Davos 2009, Proceedings.|archivedate=2021-10-23|access-date=2025-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023212329/https://arc.lib.montana.edu/snow-science/objects/issw-2009-0224-0228.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Skaugen|first=Thomas|last2=Stranden|first2=Heidi Bache|last3=Saloranta|first3=Tuomo|title=Trends in snow water equivalent in Norway (1931–2009)|journal=Hydrology Research|date=1 August 2012|volume=43|issue=4|pages=489–499|doi=10.2166/nh.2012.109}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dyrrdal|first=Anita Verpe|last2=Saloranta|first2=Tuomo|last3=Skaugen|first3=Thomas|last4=Stranden|first4=Heidi Bache|title=Changes in snow depth in Norway during the period 1961–2010|journal=Hydrology Research|date=1 February 2013|volume=44|issue=1|pages=169–179|doi=10.2166/nh.2012.064}}</ref> ಕಳೆದ್ 40 ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ ಇತ್ತೆದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಲು ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಮುಂದುವರಿಂಡ, ನಾರ್ವೆ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ಅವಧಿಡ್ 30% ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಅನುಭವಿಸೊಲಿ. ಉಂದು ದುಂಬು ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕೊಡ್ದ್ 2-3 ಬಾರಿ ಜಾಸ್ತಿ.<ref name=":9"/> ==== ಗಾಳಿದ ವೇಗ ==== ೧೯೬೧ ಡ್ದ್ ೧೯೯೦ ಮುಟ್ಟದ ಅವಧಿನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ೨೧೦೦ ಮುಟ್ಟದ ಅಂದಾಜಿಲು ಸರಾಸರಿ ಗಾಳಿದ ವೇಗೊಡು ಕಮ್ಮಿ ಅತ್ತಂಡ ಒವ್ವೆ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಲು ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು.<ref name=":8"/> ಬದಲಾವಣೆಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ನಡಪುನ ಸಂದರ್ಭೊನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಬೀರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು. ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಸಮುದ್ರೊಡು ಜಾಗತಿಕ ಗಾಳಿದ ವೇಗ 2-6% ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್ ದ ದಕ್ಷಿಣ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಅದೇ ವೇಗ 2-4% ಏರುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Nikulin∗|first=Grigory|last2=Kjellstro¨M|first2=Erik|last3=Hansson|first3=Ulf|last4=Strandberg|first4=Gustav|last5=Ullerstig|first5=Anders|title=Evaluation and future projections of temperature, precipitation and wind extremes over Europe in an ensemble of regional climate simulations|journal=Tellus A: Dynamic Meteorology and Oceanography|date=January 2011|volume=63|issue=1|pages=41–55|doi=10.1111/j.1600-0870.2010.00466.x|bibcode=2011TellA..63...41N}}</ref> === ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ === ಜಗತ್ತ್ ದ ಬೇತೆ ಭಾಗೊಲೆನಲೆಕ ಅತ್ತ್, ನಾರ್ವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊದ ಏರಿಕೆಡ್ದ್ ಏರ್ಲಾ ನಾಟಕೀಯ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸವುಜಿ, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಕಡೆತ ಹಿಮಯುಗೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭೂಮಿ ಏರುನ ಮುಂದುವರಿಸೊಂದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಉಂಡು. ಕಡೆತ ಹಿಮಯುಗದ ಅಂತ್ಯೊಡು, ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆನ್ 3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದಪ್ಪೊದ ಐಸ್ ದ ಪದರೊ ಮುಚ್ಚಿದ್ಂಡ್. ಐಸ್ ಕರಗ್ನಗ, ಅಯಿತ ತೂಕ ಭೂಮಿದ ಉಚ್ಚುನ್ ಮ್ಯಾಂಟಲ್ ಗ್ ತಳ್ಳುನಗ ಭೂಮಿ ಪುನರ್ ಏರುನ ಸುರು ಆಂಡ್. ಐಸ್ ಕರಗಿನ ತಕ್ಷಣನೇ ಭೂಮಿದ ಎತ್ತರೊಡು ಮಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಲು ನಡತ್ಂಡ್, ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಇನ್ನಗಲಾ 10,000 ವರ್ಸೊಗು ಏರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು. ಅಧ್ಯಯನೊಲು ತೋಜಾವುನಂಚಿನ ನಾರ್ವೆ 2100 ಡ್ ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 10 ಸೆಂ.ಮೀ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊದ ಏರಿಕೆನ್ ಅನುಭವಿಸೊಡು. ನಿಕುಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರಿಕೆನ್ ಅನುಭವಿಸೊಲಿ.<ref name=":5"/> ಮಾತಾ ಮಾಹಿತಿಡ್ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಐಪಿಸಿಸಿ ಈ ಶತಮಾನೊಡು ಸೆಂ.ಮೀ.ಡ್ 10-90% ಜಾಗತಿಕ ಏರಿಕೆನ್ ಯೋಜಿಸಾಯಿನವು. ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=":6">{{Cite web |title=Fifth Assessment Report - Synthesis Report |url=https://www.ipcc.ch/report/ar5/syr/ |access-date=21 April 2017 |website=www.ipcc.ch}}</ref> 2009ಡ್ NOU ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಅಡಾಪ್ಟೇಶನ್ ಮಲ್ತಿನಂಚಿನ ಬೇತೆ ಅಧ್ಯಯನೊಲು, 2100ಡ್ ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಡ್ 40-95 ಸೆಂ.ಮೀ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊದ ಏರಿಕೆನ್ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಭೂಮಿದ ಎತ್ತರೊಗು ಸರಿಹೊಂದಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಉಂದು ಕರಾವಳಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊಲೆಗ್ ಹಾನಿ ಮಲ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಚಂಡಮಾರುತದ ಸಮಯೊಡು.<ref name=":5" /> === ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲು === ==== ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಡುಲು ==== ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಡ್ ಕೃಷಿಗ್ ಸುಮಾರ್ 3% ಮಾತ್ರ ಭೂಮಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಕಾಡುಲು ಸುಮಾರ್ 37% ನ್ ಆವರಿಸೊಂದುಂಡು. ಅವುಲು, ಸುಮಾರ್ 47% ಜಮಿನ್ ಮರತ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಉಂಡು ಅವು ಮರತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಜಿ.<ref name=":2"/> ಭವಿಷ್ಯದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಲು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬೆಳೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಲಾಭ ಕೊರ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಕೃಷಿ ಇಳುವರಿ ಏರುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಅಧ್ಯಯನೊಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=":3">{{Cite journal|last=O'Brien|first=Karen|last2=Eriksen|first2=Siri|last3=Sygna|first3=Linda|last4=Naess|first4=Lars Otto|title=Questioning Complacency: Climate Change Impacts, Vulnerability, and Adaptation in Norway|url=https://archive.org/details/ambio_2006-03_35_2/page/50|journal=Ambio: A Journal of the Human Environment|date=March 2006|volume=35|issue=2|pages=50–56|doi=10.1579/0044-7447(2006)35[50:qccciv]2.0.co;2|pmid=16722249}}</ref> ಈ ಪರಿಣಾಮ ಕ್ರಮೇಣ ದಕ್ಷಿಣೊಡ್ದ್ ಉತ್ತರೊಗು ಏರುಂಡು. ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಡ್, ಈ ಬದಲಾವಣೆ 1961-1990 ದ ಅವಧಿಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ 2021-2050 ಡ್ 1-4 ವಾರೊಲೆನ ಏರಿಕೆದ ದರೊಟು ನಡಪುಂಡುಂದು ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Uleberg|first=Eivind|last2=Hanssen-Bauer|first2=Inger|last3=van Oort|first3=Bob|last4=Dalmannsdottir|first4=Sigridur|title=Impact of climate change on agriculture in Northern Norway and potential strategies for adaptation|journal=Climatic Change|date=January 2014|volume=122|issue=1–2|pages=27–39|doi=10.1007/s10584-013-0983-1|bibcode=2014ClCh..122...27U}}</ref> ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನವು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯೊಲೆನ, ಅತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಫೋರ್ಜ್ ಹುಲ್ಲುಲು, ತರಕಾರಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಧಾನ್ಯೊಲೆನ ಬಳಕೆನ್ ವರ್ಧನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=":4" /> ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬುಲೆಯಿನ ಋತು ಬುಕ್ಕೊ ಕೃಷಿದ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಂಬಂಧ ರೇಖೀಯ ಅತ್ತ್.<ref name=":4"/> ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆನ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪಂದೆ ಬೆಳವಣಿಗೆದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಗಿಪುನ ಕಾರಣ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ಬುಲೆಯಿನ ಋತು ಇತ್ತೆಲಾ ಕಡಿಮೆ ಆಯಿನ ಫೋಟೋಪೀರಿಯಡ್ ಡ್ದ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು. ಅಂಚಾದ್, ಹಿಮದ ಅಪಾಯೊನು ತೂಂಡ, ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಶರತ್ಕಾಲ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಸುರುತ ವಸಂತ ಋತು ರಡ್ಡ್ ಲಾ ಅಗತ್ಯ. ಹಿಮರಹಿತ ಮಣ್ಣುಡ್ ಹಿಮಪಾತ ಫ್ರೋಜನ್ ಮಣ್ಣ್ ದ ದಪ್ಪ ಪದರೊಲೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಋತುವಿನ ಸುರುತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಮಣ್ಣ್ ದ ಉಷ್ಣಾಂಶೊನು ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಶರತ್ಕಾಲೊಡು ಮಳೆ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ ಕೊಯ್ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೃಷಿ ಕ್ರಮೊಕುಲು ಕಷ್ಟ ಆಪುಂಡು. ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಡ್ದ್ ಉದ್ಭವ ಆಪಿನ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮ ದುಂಬೇ ನಿರ್ವಹಿಸೊಂದುಂಡು. ಅವುಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕೃಷಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ವಯಸ್ಸಾಯಿನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಶಿಕ್ಷಣ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಜವನೆರ್ ನಗರೊಲೆಗ್ ವಲಸೆ ಪೋಪಿನವು.<ref name=":3"/><ref>{{Cite journal|last=Gaasland|first=Ivar|title=Agriculture versus fish – Norway in WTO|journal=Food Policy|date=August 2009|volume=34|issue=4|pages=393–397|doi=10.1016/j.foodpol.2009.02.005}}</ref> ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಾರಣೊಗು, ಕೃಷಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಲೆಡ್ ಏತ್ ಕಡಿಮೆ ಆಂಡಲಾ ಬುಕ್ಕೊ ಕೃಷಿಡ್ದ್ ನಿಜವಾದ್ ಬರ್ಪಿನ ಆದಾಯೊಡು ಏರಿಕೆ ಆವಂದಿನವು ಸಮಸ್ಯೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಪುಂಡು..<ref name=":3" /> ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ತೋಜುನ ಪರಿಣಾಮ ಪಂಡ ಅರಣ್ಯೊಡು ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಕೋನಿಫೆರಸ್ ಕಾಡುಲೆನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಆಪುಂಡು. ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಡು ಬೆಚ್ಚ ಆಪಿನೆಡ್ದಾವರ ಅವು ಉತ್ತರೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಎಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರೊಗು ಪಗರುಂಡು. ಬರ್ಚ್ ಕಾಡುಲುಲಾ ಇಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿನ್ ತೋಜಾವುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು. ಉಂದು ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಡ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಲ್ಲ ಏರಿಕೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಆಂಡ ಒಂಜಿ ಮರತ ಸಾಲು ಸುಮಾರ್ 300 ಮೀಟರ್ ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರುಗು ಏರುಂಡು.<ref name=":5">{{Cite web |title=New report: Climate Change in the Norwegian Arctic - Implications for life in the North |url=http://www.npolar.no/en/news/2011/2011-02-09-new-report-climate-change.html |access-date=21 April 2017 |website=Norwegian Polar Institute}}</ref> ==== ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ ==== ನಾರ್ವೆದ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಚ್ಚ ಬುಕ್ಕೊ ಒದ್ದೆ ಆವೊಂದುಂಡು, ಆಂಡ ಈ ಬದಲಾವಣೆಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು.<ref name=":5"/> ಉಂದು ಬಹುತೇಕ ಮಾತಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ದುಂಬೇ ತೋಜುಂಡು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಲೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಭೂಮಿದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು, ಉಂದೆತ ಫಲವಾದ್ ಪಕ್ಕಿಲೆನ ತ್ವರಿತ ವಲಸೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಸುರುತ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ, ಸಸ್ಯೊಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಪುಂಡು, ಅಂಚನೆ ಮೊಳಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಾಗ ಉತ್ಪಾದನೆದ ಆರಂಭೊಡು ಬದಲಾವಣೆಲು ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=":2"/> ಉಂದು ಕಾಡುಲೆಡ್ಲಾ ತೋಜುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಬೆಚ್ಚ ಆನಗ ಮರಕುಲೆನ ಸಾಲು ಎಚ್ಚ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉತ್ತರೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಜಾತಿಲೆನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ ಆತ್ಂಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಕೋನಿಫೆರಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬರ್ಚ್ ಕಾಡುಲು.<ref name=":5" /> ಈ ಚಲನೆ ಉತ್ತರ ಬೋರಿಯಲ್ ಕಾಡುಲು ದೀರ್ಘಕಾಲೊಡು ಟಂಡ್ರಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಭೂಮಿಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಉತ್ತರ ನಾರ್ವೆಡ್, ಉಷ್ಣ ಒತ್ತಡ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಆವರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ, ಆಂಡ ಎಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಲು ರೋಗ ಕರೆತೊಂದು ಪೋಪಿನ ಕೀಟೊಲೆನ (ವಿಶೇಷವಾದ್ ಶೀತ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಡು ನಿಯಂತ್ರಣೊಡು ಉಪ್ಪುನವು) ಬುಕ್ಕೊ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆನ ವಿಸ್ತರಣೆಗ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಲೆನ, ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾನವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ ದುರ್ಬಲತೆನ್ ವರ್ಧನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=":4"/><ref>{{Cite web |date=2013-11-19 |title=The Institute for Prospective Technological Studies |url=http://ipts.jrc.ec.europa.eu/publications/pub.cfm?id=2900 |access-date=21 April 2017 |website=ipts.jrc.ec.europa.eu |archive-date=2017-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317090058/http://ipts.jrc.ec.europa.eu/publications/pub.cfm?id=2900 |url-status=dead }}</ref> ಏರುನ ತಾಪಮಾನೊಲು ಸ್ಥಳೀಯ ನಾರ್ವೆದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು. ಸಮುದ್ರದ ಐಸ್ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದುಂಡು, ಐಸ್-ಅವಲಂಬಿತ ಜಾತಿಲೆಗ್ ದುಂಬು ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕೊಡ್ದ್ ವೇಗವಾದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಆವೊಂದುಂಡು.<ref name=":6"/> ಸಮುದ್ರದ ಮಂಜುದ ನಷ್ಟ, ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪುದ ಹೀರಿಕೆದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್, ಉಷ್ಣಾಂಶ ತ್ವರಿತವಾದ್ ಏರುಂಡು.<ref name=":5"/> ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಲು ಸಮುದ್ರದ ಐಸ್ ನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಉಂದು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯೊಗು ಹಾನಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಂಜುದ ಒಳಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಳಗ್ ಜೀವನ, ಸಮುದ್ರದ ಮಂಜು ಮುದ್ರೆಲೆಗ್ ಒದಗಾವುನ ಪಾಚಿಲು, ಮುದ್ರೆಲೆನ್ ಬೇಟೆ ಮಲ್ಪುನ ಧ್ರುವ ಕರಡಿಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಪಕ್ಕಿಲು.<ref name=":5" /> ಏರುನ ತಾಪಮಾನೊಲು ಸಿಹಿನೀರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಲಭೂಮಿಲೆನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆನ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು. ನಾರ್ವೆದ ಕರಾವಳಿ ನದಿಲೆಡ್ ತೋಜುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನ್ ಜಾತಿ ಆಯಿನ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ಗ್ ಎಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಮಿತಿ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಭವಿಷ್ಯೊಡು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಏರುಂಡ ಇತ್ತೆದ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮಟ್ಟೊನು ನಡಪಾಯೆರೆ ಕಷ್ಟ ಆಪುಂಡು. ಸುರುಟು, ಉಷ್ಣಾಂಶೊಡು ಏರಿಕೆ ಆಂಡ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಏರಿಕೆ ಆಪುಂಡು, ಆಂಡ ದೀರ್ಘಕಾಲೊಡು, ತಾಪಮಾನೊಡು ಏರಿಕೆದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಕುಸಿತ ಆಪುಂಡು.<ref name=":5"/> ಇತ್ತೆದ ಕುಸಿತ ಮೀನುಲೆನ ಸರಾಸರಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಉದ್ದೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Jonsson|first=Bror|last2=Jonsson|first2=Nina|title=Fecundity and water flow influence the dynamics of Atlantic salmon|journal=Ecology of Freshwater Fish|date=July 2017|volume=26|issue=3|pages=497–502|doi=10.1111/eff.12294|bibcode=2017EcoFF..26..497J}}</ref> ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರೊಡೊ ಡ್, ಪೆಲಾಜಿಕ್ ಮೀನುಲೆನ ಸಮೃದ್ಧಿಡ್ ಕುಸಿತ ಬುಕ್ಕೊ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣೊಲು, ಜೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಸಮೃದ್ಧಿಡ್ ಸೌಮ್ಯ ಇಳಿಕೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಡ್ದ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ದ ಗಾತ್ರೊಡು ಬದಲಾವಣೆಲು ಉಂಡು. ಉಂದು ಜೆನೆಟಿಕ್ ಅಸಹಜತೆಲು, ಮೇದೋಜ್ಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿ ಕಾಯಿಲೆ (ಪಿಡಿ), ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಾಲ್ಮನ್ ರಕ್ತಹೀನತೆ ವೈರಸ್ (ಐಎಸ್ಎ) ಇಂಚಿನ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ ಹರಡುವಿಕೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸವುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Elliott|first=J.M.|title=The effects of temperature and ration size on the growth and energetics of salmonids in captivity|journal=Comparative Biochemistry and Physiology Part B: Comparative Biochemistry|date=January 1982|volume=73|issue=1|pages=81–91|doi=10.1016/0305-0491(82)90202-4}}</ref> ಅತ್ತಂದೆ, ಕೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ನದಿಲೆನ ಮೇಲ್ಮೈದ ನೀರ್ದ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಲು ಮಸ್ತ್ ಏರುಂಡು, ಉಂದು ಬೇಸಿಗೆದ ಸ್ತರೀಕರಣದ ಅವಧಿನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಸೈನೋಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಪುಷ್ಪೊಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವುಂಡು.<ref name=":2"/> ಅತ್ತಂದೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಚಾರ್ ರಡ್ಡ್ ಲಾ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸಯೆರ್.<ref>{{Cite journal|last=Svenning|first=Martin-A.|last2=Sandem|first2=Kjetil|last3=Halvorsen|first3=Morten|last4=Kanstad-Hanssen|first4=Øyvind|last5=Falkegård|first5=Morten|last6=Borgstrøm|first6=Reidar|title=Change in relative abundance of Atlantic salmon and Arctic charr in Veidnes River, Northern Norway: a possible effect of climate change?|journal=Hydrobiologia|date=December 2016|volume=783|issue=1|pages=145–158|doi=10.1007/s10750-016-2690-1}}</ref> ರಡ್ಡ್ ಜಾತಿಲುಲಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನವು ಆಂಡಲಾ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಚಾರ್ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಯಿತ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಕುಸಿತೊನು ತೂದುಂಡು ದಾಯೆ ಪಂಡ ಉಂದು ಪರಿಸರೊದ ಬದಲಾವಣೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸವುಂಡು. ಏರುನ ಸಾಗರದ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಲು ಕಡಲ, ಮುಖ್ಯ ನದಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಅಂತರ ಉಬ್ಬರದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು. ಬೆಚ್ಚ ಸಾಗರೊದ ನೀರ್ ಫೈಟೊಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ದ ಸಮೃದ್ಧಿನ್ ವರ್ಧನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ ಬೇತೆ ಜಾತಿಲು ಈ ಏರಿಕೆ ಆಯಿನ ಆಹಾರ ಸರಬರಾಜುನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾತ್ ಇಜ್ಜಿ.<ref name=":5"/> ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಬೆಚ್ಚ ನೀರ್ ನ್ ಆದ್ಯತೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಜಾತಿಲೆಗ್ ಲಾಭ ಕೊರ್ಪುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಲೆನ್ ಮಿತ್ತ್ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಾರಣೊಗು, ವಾತಾವರಣೊಡು CO2 ಸಾಂದ್ರತೆಲು ಏರುನವು ಸಾಗರೊದ ಆಮ್ಲೀಕರಣೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಡು 20 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷೊಡು ತೋಜಿಜಿ ಪನ್ಪಿನ ಮಟ್ಟೊಗು ಏರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು.<ref name=":5" /> ನೀರ್ದ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರೊನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂನೊಟ್ಟುಗು ಕ್ಯಾಲ್ಕೇರಿಯಸ್ ಚಿಪ್ಪುಲೆನ್ ರೂಪಿಸವುನ ಜೀವಿಲೆಗ್ ಕಷ್ಟ ಆಪುಂಡು, ಉಂದು ಹವಳದ ಜಾತಿಲೆನ ಅಳಿವಿಗ್ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Albright|first=Rebecca|last2=Caldeira|first2=Lilian|last3=Hosfelt|first3=Jessica|last4=Kwiatkowski|first4=Lester|last5=Maclaren|first5=Jana K.|last6=Mason|first6=Benjamin M.|last7=Nebuchina|first7=Yana|last8=Ninokawa|first8=Aaron|last9=Pongratz|first9=Julia|title=Reversal of ocean acidification enhances net coral reef calcification|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-03-17_531_7594/page/362|journal=Nature|date=March 2016|volume=531|issue=7594|pages=362–365|doi=10.1038/nature17155|pmid=26909578|bibcode=2016Natur.531..362A}}</ref><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Manzello |first=Derek P. |title=Coral Reefs of the Eastern Tropical Pacific |last2=Eakin |first2=C. Mark |last3=Glynn |first3=Peter W. |date=1 January 2017 |publisher=Springer Netherlands |isbn=9789401774987 |editor-last=Glynn |editor-first=Peter W. |series=Coral Reefs of the World |pages=517–533 |doi=10.1007/978-94-017-7499-4_18 |editor-last2=Manzello |editor-first2=Derek P. |editor-last3=Enochs |editor-first3=Ian C.}}</ref> ==== ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ====   ಭೂಮಿದ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವೊದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಐಸ್ ಶೀಟ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಡ್ ಬೇಸಿಗೆದ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟೊಗು ಬುಕ್ಕೊ ಫೆಬ್ರವರಿದ ಕಡೆಟ್ ಅತ್ತಂಡ ಮಾರ್ಚ್ ದ ಸುರುಟು ಚಳಿಗಾಲೊದ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. ೧೯೭೯ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಉಪಗ್ರಹೊಲೆನ ಅವಲೋಕನೊಲು ಬೇಸ ಋತುಡು ಉಪ್ಪುನ ಐಸ್ ದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್; ಕಳೆದ್ ದಶಕೊಡು ಈ ಕುಸಿತ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಆತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ, ನಾಸಾ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿಮ ಬುಕ್ಕೊ ಐಸ್ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಐಸ್ ಬದಲಾವೊಂದುಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ರೀತಿನ್ ವಿವರಿಸಯೆರ್: ಬೇಸಿಗೆದ ಕರಗುನ ಋತು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಉದ್ದ ಆವೊಂದುಂಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು.]] ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿಡ್ದ್ ವೇಗವಾದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಆವೊಂದುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಭೂಮಿದ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಸಾಗರೊದ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಆತ್ಂಡ್. ಅಧ್ಯಯನೊಲು ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಎಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು, 3 ಬುಕ್ಕೊ 12 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಡುಟು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಉಂಡು.<ref name=":6"/> ಕಳೆದ್ ರಡ್ಡ್ ದಶಕೊಡು, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಐಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ವಸಂತ ಹಿಮ ಕವಚ ಕಳೆದ್ 1,450 ವರ್ಷೊಡು ತೋಜಿಜಿನ ದರೊಟು ಕುಸಿತೊನು ಮುಂದುವರಿಸೊಂದುಂಡು.<ref name=":6" /> ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನೊಲು ಏರುನಗ, ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮುಂದುವರಿಯುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು. ೧೯೭೯-೨೦೧೨ ದ ಅವಧಿಡ್, ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರದ ಹಿಮದ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರತಿ ದಶಕೊಗು ೩.೫ ರ್ದ್ ೪.೧% ಮುಟ್ಟ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ (ಪ್ರತಿ ದಶಕೊಗು ೦.೪೫ ರ್ದ್ ೦.೫೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ.). ಬೇಸಿಗೆದ ಸಮುದ್ರದ ಹಿಮದ ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಇಳಿಕೆ ಈ ದರೊನು ದಶಕೊಗು 9.4 ರ್ದ್ 13.6% ಮುಟ್ಟ ತೂಪುಂಡು (ದಶಕೊಗು 0.73 ರ್ದ್ 1.07 ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್); ಅಂಚಾದ್, ಈ ಇಳಿಕೆ ಬೇಸಿಗೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ವೇಗೊಡು ನಡಪುಂಡು (ಚಿತ್ರ ೩). ಅತ್ತಂದೆ, ಐಪಿಸಿಸಿದ 5ನೇ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ವರದಿ 1900 ಬುಕ್ಕೊ 2100 ನಡುಟು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ (ಬೇಸಿಗೆ) ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಂಜುದ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ನಿರಂತರ ಇಳಿಕೆನ್ ವಿವರಿಸವುಂಡು.<ref name=":6"/> ಬಹು-ಮಾದರಿ ಸರಾಸರಿಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, 21ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಮಂಜುದ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಇಳಿಕೆನ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಇಳಿಕೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಡ್ 43% ಡ್ದ್ 94% ಮುಟ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ 8% ಡ್ದ್ 34% ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪೊಲಿ. ಅಂಚ, ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್, 21ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಅತ್ತಂದೆ ಮಧ್ಯ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಡ್ ಬಹುತೇಕ ಐಸ್ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸಾಗರೊನು ತೂಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ೧೯೭೯ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಹಿಮದ ನಷ್ಟೊಡು ಮಾನವಜನ್ಯ ಕಾರಣೊಲು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆ.<ref name=":6"/> ಭೂಮಿದ ಉಷ್ಣಾಂಶೊನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುನಗ ಸಮುದ್ರದ ಮಂಜಲ್ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸವುಂಡು, ಅಂಚಾದ್ ಅಯಿಕ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ವಿಚಾರೊಲು ಮಸ್ತ್ ಮಹತ್ವೊದವು. ಸಮುದ್ರದ ಹಿಮ ಅಯಿತ ಆಲ್ಬೆಡೊ (ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಶಕ್ತಿ)ದ ಮೂಲಕ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣೊಲೆನ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುನಗ, ಉಂದು ತ್ವರಿತ ಬೆಚ್ಚ ಆಪಿನೆನ್ ತಡೆಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸಮುದ್ರದ ಐಸ್ ಕಮ್ಮಿ ಆನಗ, ಸಾಗರ ಈ ಉಷ್ಣೊನು ಆಳೊಗು ಹೀರೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಏರುಂಡು, ಒಂಜಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಲೂಪ್ ನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಸಮುದ್ರದ ಐಸ್ ನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಗ್ ನಷ್ಟೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧ್ರುವ ಕರಡಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಸೀಲ್ ಜಾತಿಲು. == ಜನಕುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಪರಿಣಾಮ == === ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮೊಲು === ==== ಕೃಷಿ ==== ಬೆಚ್ಚ ವಾತಾವರಣ ನಾರ್ವೆದ ಕೃಷಿಗ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಡು ಉಪಯುಕ್ತ ಆವೊಲಿ, ಆಂಡ ಉಂದೆಟ್ ಕೆಲವು ಅನನುಕೂಲೊಲುಲಾ ಉಂಡು. ಬೆಚ್ಚ ಆಪಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಸೌಮ್ಯ ವಾತಾವರಣೊದ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಪೊಸ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿಲೆನ್ ಬುಳೆಪಾವುನ ಅವಕಾಶ ತೆರೆದು ಬರ್ಪುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಷೊಗು ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಲ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಏರುಂಡು. ಆಂಡ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಪ್ರಭಾವ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಪುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಇತ್ತೆದಲೆಕನೆ ಮಳೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಹವಾಮಾನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಬದಲಾವಣೆಲು ಉಂಡು. ಒಣಸ್ ದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹಿಮ ಕರಗುನ ಕಾರಣ ಬೆಳೆ ಬೇಗ ಒಣಸ್ ಆಪುಂಡು, ಆಂಡ ಆರ್ದ್ರ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಳೆ ಜಾಸ್ತಿ ಆಂಡ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ರೋಗೊಲು ಬೆಳೆಕ್ಲೆಗ್ ಹಾನಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ==== ಅರಣ್ಯ ==== ನಾರ್ವೆಡ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಅರಣ್ಯ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಡ್ದ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಏರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು, ಆಂಡ ತೊಂದರೆಲು ಇಜ್ಜಿ. ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲೊಲು ಮರಕುಲೆನ ಪ್ರತಿರೋಧೊನು ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಹಿಮ ಸಹಿಷ್ಣುತೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲೊಡು ಫ್ರೀಜ್-ಥಾವ್ ಚಕ್ರೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಮರಕುಲೆಗ್ ಹಾನಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಪೊಸ ಕೀಟೊಲು ಉತ್ತರೊಗು ತ್ವರಿತವಾದ್ ಪೋನಗ ಕೀಟೊಲೆನ ಆಕ್ರಮಣೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಯಿಲೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು. ಎಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಡ್ದ್, ಕೀಟೊಲು ಪ್ರತಿ ಬೇಸಿಗೆಡ್ ಒಂಜಿ ತರೆಮರೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಪ್ರೂಸ್ ಬಾರ್ಕ್ ಬೀಟಲ್ ಬೇಸಿಗೆಡ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೋಂಕುದೊಟ್ಟುಗು ಸ್ಪ್ರೂಸ್ ಮರಕುಲೆನ್ ಹಾನಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. === ಸಾಮಾಜಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಣಾಮೊಲು === ಸಾಮಿ ಜನಕುಲು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಹಿಮಸಾರದ ಹಿಂಡುಲೆನ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮುಂದುವರಿಯುನಗ, ಸಾಮಿಡ್ ಚಳಿಗಾಲ ದಿನೊಟು ಕಮ್ಮಿ ಗಮನೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. ಏರುನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ನೆಲಟ್ ಐಸಿಂಗ್ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಜಿಂಕೆಲೆಗ್ ಆಹಾರ ಲಭ್ಯ ಆಪುಜಿ. ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಕೆದ ಬಗ್ಗೆ ಘರ್ಷಣೆಲು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಪೊಸ ಮೇಯಿಸುವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಗ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಲ್ಪುನವು ಕಷ್ಟ. ಕೆರೆಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ನದಿಲೆಗ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ವಾತಾಯನದ ಕೊರತೆಡ್ದ್, ಚಳಿಗಾಲದ ಸುರುತ ಭಾಗೊಡು ನಿಶ್ಚಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಹಿಮಸಾರಸೊಲು ಬೇಸಿಗೆದ ಮೇಯಿಸುವ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಗ್ ವಲಸೆ ಪೋಪಿನವು ಈರ್ದ್ಂಚಿ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಉಂಟು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಏರಿಕೆದ ತಾಪಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ದ್ರತೆ ಕೀಟೊಲೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪರೋಪಜೀವಿಲೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು ಅವು ಹಿಮಸಾರಂಗೊಲೆನ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನೊಲು ಹಿಮಸಾರಂಗದ ಹಿಂಡುದ ಮಿತ್ತ್ ಕೆಲವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಬೀರುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಬೇಸಿಗೆದ ಮೇಯಿಸುವ ಅವಧಿಡ್ ಸಸ್ಯೊಲೆನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಹಾರ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾವೊಲಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಬೇಸಿಗೆದ ಮೇಯಿಸುವ ಅವಧಿನ್ ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಸುರುತ ಭಾಗೊಗು ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೊಲಿ.{{Fact|date=July 2022}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2022)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> == ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ == === ನೀತಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಾನೂನುಲು === ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆದ ಪ್ರಯಾಣ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ ವರದಿ ೨೦೧೫ (ದ್ವಿವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ) ಪ್ರಕಾರ, ನಾರ್ವೆ ವಾಯು ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊಡು ೯/೧೪೧, ರೈಲ್ವೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊದ ಗುಣಮಟ್ಟೊಡು ೩೫/೧೪೧, ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂದರ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊಡು ೫೬/೧೪೧, ಬುಕ್ಕೊ ರಸ್ತೆ ಗುಣಮಟ್ಟೊಡು ೭೪/೧೪೧ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಂಡು.<ref>{{Cite report|last1=Crotti|first1=Roberto|last2=Misrahi|first2=Tiffany|date=2015|title=The Travel & Tourism Competitiveness Report 2015|url=http://www3.weforum.org/docs/TT15/WEF_Global_Travel&Tourism_Report_2015.pdf}}</ref> ನಾರ್ವೆ ಉತ್ಸರ್ಜನ ಮುಕ್ತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಸಾಧಿಸೆರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರಿಲೆನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆ (ಎನ್ ಟಿ ಪಿ) ಸರಕು ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಯಾಣಿಕೆರೆನ ಸಾರಿಗೆಡ್ದ್ 1/3 ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆನ್ ನಿಗದಿ ಮಲ್ತ್ ಂಡ್.<ref name=":17"/> ೨೦೨೫ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಮಾತಾ ಪೊಸ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ ಲು, ಬಸ್ ಲು ಬುಕ್ಕೊ ಲೈಟ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ವಾಹನೊಲು ಶೂನ್ಯ-ಉತ್ಸರ್ಜನ ಆವೊಡು. ೨೦೩೦ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಪೊಸ ಭಾರೀ ವ್ಯಾನ್ ಲು, ಶೇಕಡಾ ೭೫ ಶೇಕಡಾ ಪೊಸ ದೂರದ ಬಸ್ಸುಲು ಬುಕ್ಕೊ ೫೦ ಶೇಕಡಾ ಪೊಸ ಟ್ರಕ್ ಲು ಶೂನ್ಯ ಉತ್ಸರ್ಜನೊನು ಸಾಧಿಸೊಡು ಪನ್ಪಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ, ೨೦೩೦ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಣ್ಣ ಸಮುದ್ರೊಡು ನಡಪುನ ಮಾತಾ ನೌಕೆಲೆಡ್ ೪೦% ನೌಕೆಲು ಜೈವಿಕ ಇಂಧನೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಶೂನ್ಯ-ಉತ್ಸರ್ಜನ ಅತ್ತಂಡ ಅಯಿಡ್ದ್ ಕೆಳಗ್ ಉಪ್ಪೊಡು. ೨೦೩೦ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಜೈವಿಕ ಇಂಧನೊಲು ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ ೧.೭ ಬಿಲಿಯನ್ ಲೀಟರ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನೊಲೆನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, GHG ಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ~೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ CO ಸಮಾನೊದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಕಡಿಮೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ೨೦೩೦ ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ವಹಣೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಸಾಧನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಲೆಡ್ದ್ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊನು ೪೦% ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿ ಉಂಡು. ==== ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಟೋರೇಜ್ (ಸಿಸಿಎಸ್) ==== ಇತ್ತೆ, ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ (ಸಿಸಿಎಸ್) ನೀತಿದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಪಂಡ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿನ್ ಬೆಂಬಲಿಸವುನ ಬುಕ್ಕೊ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ಗುರುತಿಸವುನವು. ಅತ್ತಂದೆ, 2020 ಡ್ದ್ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂಜಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಘಟಕೊನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಕುಲು ಗುರಿ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.<ref name=":1">{{Cite web |last=Energy |first=Ministry of Petroleum and |date=13 July 2016 |title=Good potential for succeeding with CCS in Norway |url=https://www.regjeringen.no/en/aktuelt/good-potential-for-succeeding-with-ccs-in-norway/id2506973/. |access-date=21 April 2017 |website=Government.no}}</ref> ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಧನ ಸಚಿವಾಲಯ (ಒಟ್ಟಾರೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ), ಗ್ಯಾಸ್ನೋವಾ ಎಸ್ ಎಫ್ (ಯೋಜನೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗ್ ಜವಾಬ್ದಾರ), ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ಯಾಸ್ಕೊ ಎಎಸ್ (ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗ) ಮಲ್ತಿನ ಇತ್ತೆದ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆ ಅಧ್ಯಯನೊಡು, ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಬನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಗ್ರಹಣೆ (ಸಿಸಿಎಸ್) ಯೋಜನೆಲೆಗ್ ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸಯೆರ್. ಅವು ಬ್ರೆವಿಕ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾರ್ಸೆಮ್ ಎಎಸ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಹರೋಯ್ಸ್, ಪೊರ್ಸ್ಗ್ರುನ್ ಡ್ ಯಾರಾ ನಾರ್ಜ್ ಎಎಸ್ ಅಮೋನಿಯ ಪ್ಲಾಂಟ್, ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಲೆಮೆಟ್ಸ್ರುಡ್ ಡ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಚೇತರಿಕೆ ಪ್ಲಾಂಟ್ (ಒಸ್ಲೋ ಮೂಲದ ತ್ಯಾಜ್ಯ-ಶಕ್ತಿ ಕಂಪೆನಿ) ನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು.<ref name=":1"/> ಆಂಡಲಾ, ಸ್ಟಾಟೊಯಿಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ಯಾಸ್ನೋವಾ CO2 ಸಂಗ್ರಹೊಗು ನೌಕೆಡ್ ಪ್ರವೇಶೊಡು ಒಂಜಿ ಕಡಲತೀರೊದ ಸೌಲಭ್ಯೊನು ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಮಿಯಾಹಿಯಾಗ್ ಒಂಜಿ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಮಾರ್ಗೊನು ಎಡ್ಡೆ ಆಯ್ಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಹೇಳಿಕೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ಕಾರಣಕಾರಿ ಸರಪಳಿಗ್ ಯೋಜನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಡವಾಳೊದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರ್ 7.2 ರ್ದ್ 12.6 ಬಿಲಿಯನ್ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಕ್ರೋನರ್ (ಸುಮಾರ್ US$852 ರ್ದ್ $1492 ಮಿಲಿಯನ್) ಆವೊಲಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಅಂದಾಜಿಡ್ +/- 40% ಅತ್ತಂದೆ ಅಯಿಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆದ ಮಟ್ಟ ಉಪ್ಪೊಲಿ. ಈ ಕಾರಣೊಗು, ಈ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಯೋಜನೆನ್ 2022 ಡ್ದ್ ದುಂಬು ಜಾರಿ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಜ್ಜಿ. ೨೦೧೭ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್ ಡ್, ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರ ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ (ಸಿಸಿಎಸ್) ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜಾಸ್ತಿ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ ಆಸೆನ್ ತೋಜಾಂಡ್. ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಗರದ ಆಮ್ಲೀಕರಣದ ಮಿತ್ತ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನೊಲೆಡ್ದ್ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊದ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪರಿಹಾರ ಪಂಡ ಸಿ.ಸಿ.ಎಸ್. ಆಂಡ ನಾರ್ವೆ ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಡ್ ಬಹುತೇಕ ನವೀಕರಣ ಶಕ್ತಿನ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಡು ನಾರ್ವೆನ್ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವುನವು ಒಂತೆ ವಿಚಿತ್ರವಾಯಿನವು. ಉಂದೆನ್ ವಿವರಿಸೆರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣೊಲು ಉಂಡು.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Meadowcroft |first=James |title=Caching the Carbon |last2=Langhelle |first2=Oluf |publisher=Edward Elgar Publishing |year=2009}}</ref> ಮಲ್ಲ ಕಡಲತೀರೊದ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲ ಉದ್ಯಮೊದ ಪಿರವುಡು, ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು ಏರುನೆಡ್ದಾವರ, ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜೊಡ್ದ್ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಾಯಿನ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಆವೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಒತ್ತಡ ಉಂಡು. ಉಂದು ಹವಾಮಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಶಕ್ತಿ ನೀತಿ ಗುರಿಲೆನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಉದ್ಯಮದ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆದ ನಡುಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಸಂಘರ್ಷೊನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ೧೯೯೭ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦೫ ನಡುಟು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸ್ಥಾವರೊಲೆನ್ ಪರಿಚಯಿಸವುನ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆ ನಡತ್ಂಡ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ದೇಶ ಇತ್ತೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ-ಉತ್ಸರ್ಜನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆದ್ ಬದಲಾತ್ಂಡ್. ಈ ಚರ್ಚೆಲೆನ ನಡುಟು ಉದಿತ್ ಬತ್ತಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷೊನು ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ಪರೆ, ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಸಿಸಿಎಸ್) ನ್ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಪರಿಹಾರ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಯೆರ್. ಸಿ.ಸಿ.ಎಸ್. ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರೊಡು ಸ್ಲೀಪ್ನರ್ ಅನಿಲ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲೊಡ್ದ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಸ್ಟಾಟೊಯಿಲ್ ನ ಸುರುತ ಪೈಲಟ್ ಯೋಜನೆ ಉಂದೆಕ್ ಒಂಜಿ ಉದಾರ್ಮೆ. ==== ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿ ==== ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಒಪ್ಪಂದೊಲೆಗ್ ನಾರ್ವೆದ ಮುಂದುವರಿಕೆದ ಬದ್ಧತೆಲೆನ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ನಾರ್ವೆ ಮೇ ೩೦, ೨೦೦೨ಡ್ ಕ್ಯೋಟೋ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ (ಸಿಪಿ೧) ನ್ ಅನುಮೋದಿಸಯೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೬, ೨೦೦೫ಡ್ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಜಾರಿಗ್ ಬನ್ನಗ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಷ ಆಂಡ್. ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಾರಣೊಗು, ಜೂನ್ ೧೨, ೨೦೧೪ಡ್ ದೋಹಾ ತಿದ್ದುಪಡಿಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಯೋಟೋ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ದ ರಡ್ಡನೆ ಅವಧಿನ್ (ಸಿಪಿ೨) ಅನುಮೋದಿಸಯೆರ್. ಜನವರಿ ೨೫ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಕೋಪನ್ ಹ್ಯಾಗನ್ ಒಪ್ಪಂದೊಡು, ನಾರ್ವೆ ೨೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೬ ಡ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದೊನು ಅನುಮೋದಿಸಾಯಿನ ಸುರುತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನ ದೇಶ ಆಂಡ್, ೧೯೯೦ ದ ಮಟ್ಟೊಗು ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ೨೦೩೦ ಡ್ದ್ ೪೦% ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿ ಉಂಡು.<ref name="Tracker">{{Cite web |title=Norway - Climate Action Tracker |url=http://climateactiontracker.org/countries/norway.html |access-date=1 May 2017 |website=ClimateActionTracker.org}}</ref>]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಲು ಬುಕ್ಕೊ ನೀತಿಲೆನ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು. ನಾರ್ವೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಮಾತುಕತೆಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಬದ್ಧತೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಾಯಿನವು, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆನ್ ಪೂರ್ವ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಟ್ಟೊಲೆಡ್ದ್ 2 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಡ್ದ್ ಕೆಳಗ್ ಸೀಮಿತ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ಮೂಲರೇಖೆ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್. ಆಂಡಲಾ, ಈ ಮಾತಾ ಪ್ರಯತ್ನೊಲೆನ ನಡುಟು, ನಾರ್ವೆ ಇತ್ತೆಲಾ ಕಾರ್ಬನ್ ರಫ್ತು ಮಲ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಆದುಂಡು, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಪಾರೊಡ್ದ್, ತಲಾ ಕಾರ್ಬನ್ ರಫ್ತು ದರೊ ಜಗತ್ತ್ ದ ಬೇತೆ ದೇಶೊಲೆಡ್ದ್ ಐನ್ ಬಾರಿ ಎಚ್ಚ ಉಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Davis|first=S. J.|last2=Peters|first2=G. P.|last3=Caldeira|first3=K.|title=The supply chain of {{CO2}} emissions|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=17 October 2011|volume=108|issue=45|pages=18554–18559|doi=10.1073/pnas.1107409108|pmid=22006314|pmc=3215011|bibcode=2011PNAS..10818554D}}</ref> ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಗ್ ನಾರ್ವೆದ ಕೊಡುಗೆ ಅಯಿತ ದೇಶೀಯ ಬಳಕೆಡ್ದ್ ಬರ್ಪಿನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ. ೧೯೯೨ಡ್, ಜಗತ್ತ್ ದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೊಲು ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಫ್ರೇಮ್ವರ್ಕ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಆನ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೆಂಜ್ (ಯುಎನ್ಎಫ್ಸಿಸಿಸಿ) ಗ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್, ಉಂದು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಗಂಭೀರತೆನ್ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಈ ಸಮಯೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲು ನಿರಂತರವಾದ್ ಏರುನವು ನಮ ತೂವೊಲಿ.<ref>{{Cite journal|last=Raupach|first=Michael R.|last2=Marland|first2=Gregg|last3=Ciais|first3=Philippe|last4=Le Quéré|first4=Corinne|last5=Canadell|first5=Josep G.|last6=Klepper|first6=Gernot|last7=Field|first7=Christopher B.|title=Global and regional drivers of accelerating {{CO2}} emissions|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|date=12 June 2007|volume=104|issue=24|pages=10288–10293|doi=10.1073/pnas.0700609104|pmc=1876160|pmid=17519334|bibcode=2007PNAS..10410288R}}</ref> ==== ಕಾರ್ಬನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಆಪುಂಡು ==== ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯, ೨೦೦೭ಡ್, ಪ್ರಧಾನಿ ಜೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೋಲ್ಟೆನ್ಬರ್ಗ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿದ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಡ್ ನಾರ್ವೆ ೨೦೧೨ ಡ್ದ್ ಕ್ಯೋಟೋ ಬದ್ಧತೆಡ್ದ್ ೧೦% ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊನು ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶೊಲು ಅದೇ ಮಾರ್ಗನ್ ಅನುಸರಿಸೊಡು.<ref>{{Cite web |date=19 April 2007 |title=Speech to the congress of the Labour Party |url=http://www.regjeringen.no/en/dep/smk/primeminister/Prime-Minister-Jens-Stoltenberg/Speeches-and-Articles/2007/Speech-to-the-congress-of-the-Labour-Par.html?id=463749 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120191323/https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/stoltenberg-ii/smk/taler-og-artikler/2007/det-norske-arbeiderpartis-61-ordinare-la/id463749/ |archive-date=20 November 2021 |access-date=9 February 2012 |publisher=regjeringen.no}}</ref> ಈ ಕಾರ್ಬನ್ ತಟಸ್ಥತೆನ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಆಫ್ಸೆಟಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಭಾಗಶಃ ಸಾಧಿಸೆರೆ ಯೋಜಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವೊನು ಟೀಕೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದೆತ ಕಾರಣೊಗು ನಾರ್ವೆ ತನ್ನ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲ ರಫ್ತುಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ 500 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಗು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ದೆತೊನೊಡಾಪುಂಡು.<ref>{{Cite web |date=4 December 2011 |title=Science News &#124; Technology News - ABC News |url=https://abcnews.go.com/Technology/story?id=3057439&page=2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629123047/https://abcnews.go.com/Technology/story?id=3057439&page=2 |archive-date=29 June 2011 |access-date=9 February 2012 |publisher=Abcnews.go.com}}</ref> ನಾರ್ವೆಗ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಆಫ್ಸೆಟ್ ಲೆನ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನವು ಸೂಕ್ತ ಅತ್ತ್ ಪಂದ್ ವಿಶ್ವ ವನ್ಯಜೀವಿ ನಿಧಿ ನಂಬುಂಡು. "ನಾರ್ವೆ ವಿದೇಶೊಡು ಹವಾಮಾನ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಲೆನ್ ಕೊಂಡುಕೊನುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಚೀನಾ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಕೊರ್ತಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬುನವು ಒಂಜಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಹಸ" ಪಂಡ್ದ್ ಅಯಿಟ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="norwaypost.no2">[https://web.archive.org/web/20070929092923/http://www.norwaypost.no/cgi-bin/norwaypost/imaker?id=71002] {{Webarchive|date=29 September 2007}}</ref> ನಾರ್ವೆದ ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆ ಬೆಲ್ಲೋನಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ದ ಪ್ರಕಾರ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿರೋಧಿ ಸದಸ್ಯೆರೆನ ಒತ್ತಡೊಡ್ದ್ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರೊಗು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸೊಡಾಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಘೋಷಣೆನ್ "ಅರ್ಥರಹಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಲು" ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಯೆರ್..<ref name="norwaypost.no2" /> ಜನವರಿ ೨೦೦೮ಡ್, ನಾರ್ವೆ ಸರ್ಕಾರ ೨೦೩೦ ಡ್ದ್ ಕಾರ್ಬನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಆಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಗುರಿನ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡಲಾ, ದೇಶೀಯವಾದ್ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಂದಿನವು; ಈ ಗುರಿ ಬೇತೆ ದೇಶೊಲೆಡ್ದ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಆಫ್ಸೆಟ್ ಲೆನ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬಿತವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನೊಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನೀತಿನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ತಿನ ನಡುಟು, ನಾರ್ವೆದ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಬೇತೆ ಕ್ರಮೊಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆದಿಜ್ಜಿ.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rosenthal |first=Elisabeth |date=22 March 2008 |title=Lofty Pledge to Cut Emissions Comes With Caveat in Norway - New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/03/22/world/europe/22norway.html?pagewanted=print |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618145947/http://www.nytimes.com/2008/03/22/world/europe/22norway.html?pagewanted=print |archive-date=18 June 2013 |access-date=9 February 2012 |work=[[The New York Times]] |location=Norway}}</ref> ನಾರ್ವೆ 2050 ಡ್ದ್ ಕಾರ್ಬನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಆಯೆರೆ ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್ (2030 ದ ಗುರಿಟ್) ಇಯು ಉತ್ಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಉತ್ಸರ್ಜನ ಕಡಿಮೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರೊನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಅನುಸರಿಸದ್. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬದ್ಧತೆಲೆಗ್ ನಾರ್ವೆದ ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲೊಡು ಈ ಗುರಿ ತೋಜುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಇಯು ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆದ ಮೂಲಕ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ CO2 ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಲೆನ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನವು, ಉಂದು ನಾರ್ವೆದ ದೇಶೀಯ ಪರಿಸರ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಲೆನ್ ತಪ್ಪಾವರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಆಂಡ ಈ ವಿಧಾನೊನು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ==== ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪೊತ್ತು ನಿಧಿ ==== ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಡ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿ ಜಾಗತಿಕ (ಜಿಪಿಎಫ್ಜಿ) ದ ಬಳಕೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಕೊರ್ತೆರ್. ನಾರ್ವೆದ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲ ಉದ್ಯಮೊಡ್ದ್ ಅಧಿಕ ಆದಾಯೊನು ಸಂಗ್ರಹಿಸರೆ ಈ ನಿಧಿನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೯೦ಡ್, ಉಂದೆನ್ 'ದಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಫಂಡ್ ಆಫ್ ನಾರ್ವೆ' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಆಂಡ ೨೦೦೬ಡ್, ಉಂದೆತ ಪುದರ್ ನ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊಗು ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ನಿಧಿನ್ ನಾರ್ಜೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್ (ಎನ್ ಬಿಐಎಂ) ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಪರವಾದ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸವುಂಡು. ಈ ನಿಧಿ ಒಂಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿ ಅತ್ತ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅಯಿತ ಹಣಕಾಸು ಎಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರೊಡ್ದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಮೂಲ ಪಿಂಚಣಿದಾರೆರೆಡ ಅತ್ತ್. ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಗ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನೊಲು ಕಾರಣ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗತಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಬೆಳೆಯೊಂದು ಬನ್ನಗಲಾ, ಎಣ್ಣೆ ಉದ್ಯಮೊಡು ನಿರಂತರ ಬಂಡವಾಳೊ ಅಯಿತ ಬದುಕುಗು ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೭ ಡ್ದ್, ಈ ನಿಧಿನ್ US$೯೧೬.೯ ಬಿಲಿಯನ್ (NOK ೭.೮೨೭ ಟ್ರಿಲಿಯನ್) ಡ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಫಂಡ್ (ಅಮೆರಿಕ - US$2.837 ಟ್ರಿಲಿಯನ್) ಬುಕ್ಕೊ ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಪಿಂಚಣಿ ಬಂಡವಾಳ ನಿಧಿ (US$1.103 ಟ್ರಿಲಿಯನ್) ದ ನಂತರ ಉಂದು ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಮೂಜಿನೆ ಮಲ್ಲ ಪಿಂಚಣಿ ನಿಧಿ ಆದುಂಡು.<ref>{{Cite web |last=OECD |date=2015 |title=Annual Survey of Large Pension Funds and Public Pension Reserve Funds: Report on Pension Funds' Long-Term Investments. |url=http://www.oecd.org/daf/fin/private-pensions/2015-Large-Pension-Funds-Survey.pdf}}</ref> ನಾರ್ವೆದ ಎಲ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗ್ (2017ಡ್ ~5.3 ಮಿಲಿಯನ್) ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ನಿಧಿದ ಗಾತ್ರ ಮಲ್ಲ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದು ಬಿಸಿ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಭವಿಷ್ಯೊಗು ಉಳಿತಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಬದಲ್ ಇತ್ತೆ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಆದಾಯೊನು ಖರ್ಚು ಮಲ್ಪುನವು ಹಣದುಬ್ಬರೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಶ್ನೆನ್ ಉಂದೆಟ್ ಸೇರಾದ್ ಉಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ, ಅಸ್ಥಿರ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಎಚ್ಚಿನ ಬಂಡವಾಳ (62.5%) ಆರ್ಥಿಕವಾದ್ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸೂಕ್ತ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಪನ್ಪಿನೆತ್ತ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಲು ಉಂಡು. ಮುಖ್ಯವಾದ್, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ನೈತಿಕ ಪರಿಗಣನೆಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ನಿಧಿದ ಬಂಡವಾಳ ನೀತಿದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಏರ್ದ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆದ ಬುಕ್ಕೊ ದುಂಬುದ ಬಂಡವಾಳೊಲು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆ, ತಂಬಾಕು, ಬುಕ್ಕೊ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನೊಲೆನಂಚಿನ ಉದ್ಯಮೊಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡ್, ಬಂಡವಾಳ ನೀತಿದ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ವಿವಾದೊನು ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಕೊಲೆ, ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕೊರತೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಇತರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಲೆನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಲೆಗ್ ನೇರವಾದ್ ಅತ್ತಂದೆ ಪರೋಕ್ಷವಾದ್ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಕಂಪೆನಿಲೆಡ್ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿಷೇಧ ಮಲ್ಪುನ ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ತಿನ ನಡುಟು, ನಿಧಿಗ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕಂಪೆನಿಲೆಡ್ (ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ್ ಬುಡ್ದು) ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಮತಿ ಉಂಡು. ೨೦೧೪ಡ್, ನಿಧಿದ ನೈತಿಕ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಅನುಸರಿಸಾದ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಸ್ತಿಲೆನ ಮಾರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸದೀಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡತ್ಂಡ್. ಫಲಿತಾಂಶವಾದ್, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲುಡ್ದ್ 30% ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆದಾಯೊನು ಪಡೆಯಿನ 53 ಇಂಧನ ಕಂಪೆನಿಲೆಡ್ದ್ ಫಂಡಿಂಗ್ ನ್ ಪಿರ ದೆತೊನೊಂಡೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಈ ಅವಧಿಡ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲುಡು ಬಂಡವಾಳೊ ವಾಸ್ತವವಾದ್ ಏರಿಕೆ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಖಚಿತಪಡಿಸೆರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲುಡ್ದ್ 70% ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆದಾಯೊನು ಪಡೆಯಿನ ಕಂಪೆನಿಲು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ಲೆನ್ಕೋರ್, ಬಿಎಚ್ಪಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಿಯೊ ಟಿಂಟೊ) ನಿಧಿಗ್ ದುಡ್ಡು ಕೊರ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Greenpeace |date=2015 |title=Still Dirty, Still Dangerous: The Norwegian Government Pension Fund's Investment in the Coal Industry. |url=http://www.greenpeace.org/norway/Global/norway/Klima/dokumenter/2015/Still%20Dirty%20final%20compressed.pdf }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆ ವರ್ಷೊಡು, ನಿಧಿ 59/90 ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲ ಕಂಪೆನಿಲೆಡ್ ತನ್ನ ಬಂಡವಾಳೊಲೆನ್ ವರ್ಧನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, US$30 ಬಿಲಿಯನ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯದ ಷೇರುಲೆನ್ ಸ್ವಾಧೀನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Carrington |first=D |date=2017 |title=Norway's sovereign wealth fund drops over 50 coal companies. March 16th. The Guardian. Accessed on 30th March 2017. |url=https://www.theguardian.com/environment/2015/mar/16/norways-sovereign-wealth-fund-drops-over-50-coal-companies |work=The Guardian}}</ref><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Carrington |first=D |date=2015 |title=Norway's giant fund increases stake in oil and gas companies to £20bn. March 13th. The Guardian. Accessed on 30th March 2017. |url=https://www.theguardian.com/environment/2015/mar/13/norways-giant-fund-increases-stake-in-oil-and-gas-companies-to-20bn |work=The Guardian}}</ref> ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಡ್ ಅಯಿತ ಪಾತ್ರೊನ್ ತೂದು, ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ ಉದ್ಯಮೊಡು ಮಲ್ಪುನ ಮಾತಾ ಬಂಡವಾಳೊಲೆನ್ ಮಾರಾಟ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ವಾದೊನು ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಚಾರಕೆರೆಗ್ ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ನಿರಾಸೆನ್ ಉಂಟು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ === ನಾರ್ವೆದಂಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನ ದೇಶೊಲು ಅಕ್ಲೆನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನ ದೇಶೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಹವಾಮಾನ ಬದ್ಧತೆಲೆಡ್ ಭಾರಿ ಬಂಡವಾಳೊ ಪಾಡುನ ಮುನ್ನಡೆಡ್ ಉಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸ್ವಚ್ಛ ಬುಕ್ಕೊ ನವೀಕರಣ ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆನ್ ತಡೆಪುನ/ಅನುಕೂಲೊನು, ಬುಕ್ಕೊ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುಂಡು. ನಾರ್ವೆ 2007ಡ್ ಸುರು ಆಯಿನ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಕ್ಲೀನ್ ಎನರ್ಜಿ ಫಾರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಬುಕ್ಕೊ 2011ಡ್ ಸುರು ಆಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎನರ್ಜಿ ಅಂಡ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೆಂಜ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಎನರ್ಜಿ+ ಮೂಲಕ ಉಂದೆಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯೊನು ಒದಗಾವುಂಡು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2010ಡ್ ನಾರ್ವೆ ನೆಪಾಲ್ ಡ್ 80,000 ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊರ್ತುಂಡು. == ಸಮಾಜ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ === ಓಸ್ಲೋಡ್ 2015 ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಮಾರ್ಚ್ ಡ್ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರೆರ್. ರಡ್ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊಲು ಉಂಡು: ಒಂಜಿ ನಾರ್ವೆ ಜಾಗತಿಕ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಲೆಡ್ ವಿಶ್ವ ನಾಯಕ ಆಯೆರೆ ಬಯಕುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ನಾರ್ವೆ ತನ್ನ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲೆನ್ ವರ್ಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಲವು ತೋಜಾವುಂಡು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆನ್ ಪೂರೈಸೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜಗತ್ತ್ ದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಇಂಧನ-ಬಡವೆರೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಣ್ಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲೊನು ತೆಗೆಯೆರೆ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ವಾದೊನು ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Fløttum|first=Kjersti|title=Linguistic mediation of climate change discourse|journal=ASp. La revue du GERAS|date=1 March 2014|volume=65|issue=65|pages=7–20|doi=10.4000/asp.4182}}</ref> ಅಂಚಾದ್, ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ನಾರ್ವೆದ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರೆಗ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಧ್ರುವೀಕೃತ ಸಂದೇಶೊನು ಕಡಪುಡುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ದುಂಬೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ತೋಜುನ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಅತ್ತಂದೆ ಉತ್ಸಾಹದ ಕೊರತೆಗ್ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ.<ref>{{Cite journal|last=Aasen|first=Marianne|title=The polarization of public concern about climate change in Norway|journal=Climate Policy|date=17 February 2017|volume=17|issue=2|pages=213–230|doi=10.1080/14693062.2015.1094727|bibcode=2017CliPo..17..213A}}</ref> === ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚರ್ಚೆ === ನಾರ್ವೆದಕುಲು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಡಾ ಇಜ್ಜಾ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ಪುಜೆರ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಉಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಆತ್ಂಡ್. ಬದಲಾದ್, ಅಕ್ಲೆನ ಚರ್ಚೆಲು ಮಾನವ ಕ್ರಿಯೆಲು ಭೂಮಿದ ಮೇಲ್ಮೈನ್ ಎಂಚ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲೊಲೆನ ಉತ್ಸರ್ಜನೊಡು ಮಲ್ಲ ಏರಿಕೆಲು ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನೊಲೆನ್ ಎಂಚ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಯೆರ್. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯೊಡು ವಿವಿಧ ಹವಾಮಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪರಿಹಾರೊಲೆನ ಸುಸ್ಥಿರತೆದ ಬಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಲೆಡ್ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಟೋರೇಜ್,<ref>{{Cite journal|last=Swensen|first=Eirik|title=Mediemagneten Mongstad – debatten om {{CO2}}-fangst og ‑lagring i norske aviser|journal=Norsk Medietidsskrift|date=2012|volume=19|issue=4|pages=334–351|doi=10.18261/ISSN0805-9535-2012-04-04}}</ref> ಜೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ <ref>{{Cite journal|last=Skjølsvold|first=Tomas Moe|title=Curb Your Enthusiasm: On Media Communication of Bioenergy and the Role of the News Media in Technology Diffusion|journal=Environmental Communication|date=December 2012|volume=6|issue=4|pages=512–531|doi=10.1080/17524032.2012.705309|bibcode=2012Ecomm...6..512S}}</ref> ಮತ್ತು ಕಡಲಾಚೆಯ ಪವನ ಶಕ್ತಿ .<ref>{{Cite journal|last=Skjølsvold|first=Tomas Moe|title=What We Disagree about When We Disagree about Sustainability|journal=Society & Natural Resources|date=November 2013|volume=26|issue=11|pages=1268–1282|doi=10.1080/08941920.2013.797527|bibcode=2013SNatR..26.1268S}}</ref> ಹವಾಮಾನ ಸಂಶೋಧನೆಡ್ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್, ನಾರ್ವೆದ ಸಂಶೋಧಕೆರ್ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆದ ಪ್ರಕಟಣೆಲೆನ್ (ತಲಾ) ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite journal|last=Mila|first=M|date=2012|title=International Evaluation: Impressed With Norwegian Climate Research. The Research Council of Norway 21st June.|url=http://www.forskningsradet.no/en/Newsarticle/Impressed_with_Norwegian_climate_research/1253978268039|journal=The Research Council of Norway}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಅಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮಿತಿ (ಐಪಿಸಿಸಿ) ಬುಕ್ಕೊ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಕೆಲಸದ ಗುಂಪು ವರದಿಲೆಗ್ ಲೇಖಕೆರ್ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಅನೇಕ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಸಂಶೋಧಕೆರ್ ಉಂದೆನ್ ಸಾಬೀತು ಮಲ್ತೆರ್. ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಾರ್ಮಿಂಗ್ ನ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮೊಡು ವರದಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೇತೆ ಸುದ್ದಿ ಕತೆಕುಲೆನಲೆಕನೆ, ಸುದ್ದಿ ಯೋಗ್ಯತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆದ ಆಧಾರೊಡ್. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮತೋಲಿತ ವರದಿನ್ ಒದಗಿಸವುನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸಂದೇಹೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ, ನಾರ್ವೆಡ್ ಮಾನವ-ಕಾರಣವಾದ್ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಪ್ರಗತಿಪರವಾದ್ ಉಂಡು. ಈ ಮಟ್ಟೊಗು, ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿದ ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಂಡೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಮಾಧ್ಯಮದ ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿದ ಹವಾಮಾನ ವಿಜ್ಞಾನೊನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಲ್ಪುಜೆರ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ವಾತಾವರಣ ಬೆಚ್ಚ ಆವೊಂದುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ, ನರಮಾನಿಯನ ಕ್ರಿಯೆಲೆನ ಪರಿಣಾಮವಾದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಆಪಿನ ಹವಾಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೆ ಚರ್ಚೆದ ಮುಖ್ಯ ಗಮನ ಉಂಡು.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=27 September 2016 |title=The Norwegian Paradox: Fighting climate change while selling fuels that help cause it |url=http://www.abc.net.au/news/2016-09-27/norwegian-paradox-fighting-climate-change-selling-fuels/7876368 |access-date=2 May 2017 |work=ABC News}}</ref> === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲು === ನಾರ್ವೆ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯವಾದ್ ಸ್ಥಿರವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಉತ್ತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶ, ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆಟ್ ಪ್ರಮುಖ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲು ಉಂಡು. ನಾರ್ವೆದ ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನೊಡು ನಡಪುನ ಪ್ರಸಾರೊಲೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸವುಂಡು, ಉಂದು ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ನಾಗರಿಕೆರೆನ ಜ್ಞಾನೊನು ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪುನಗ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Jenssen|first=Anders Todal|title=Widening or Closing the Knowledge Gap?|journal=Nordicom Review|date=1 March 2013|volume=33|issue=1|pages=19–36|doi=10.2478/nor-2013-0002}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Aalberg|first=Toril|last2=van Aelst|first2=Peter|last3=Curran|first3=James|title=Media Systems and the Political Information Environment: A Cross-National Comparison|journal=The International Journal of Press/Politics|date=July 2010|volume=15|issue=3|pages=255–271|doi=10.1177/1940161210367422}}</ref> ನಾರ್ವೆದ ಇಂಧನ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶೊಡು ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಆಸಕ್ತಿದ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆಪುಂಡು. ತೈಲ ಬುಕ್ಕೊ ಅನಿಲ ಉದ್ಯಮೊಡ್ದ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಯಿನ ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಲು, ಬುಕ್ಕೊ ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ ಪೆಟ್ರೋ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣೊದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಡ್ದ್ ಉಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಹವಾಮಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆನ್ ಅನುಮಾನೊಗು ಪಾಡ್ದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite web |title=Til siste dråpe - Helge Ryggvik |url=https://www.bokkilden.no/SamboWeb/produkt.do?produktId=5086296 |access-date=2 May 2017 |website=Bokkilden |language=nb}}</ref> ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್, ನಾರ್ವೆದಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಅದ್ಭುತ ಸ್ವಭಾವೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಪಾರ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆಡ್ದ್, ಅಂಚನೆ ನವೀಕರಣ ಶಕ್ತಿ ಸಂಪೊತ್ತುದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗ್ರಹಿಕೆಡ್ದ್ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆದ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸೊನು ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=https://www.universitetsforlaget.no/nettbutikk/politikkens-natur-naturens-politikk-uf.html |title=Politikkens natur. Naturens politikk}}</ref> ಈ ದ್ವಂದ್ವತೆ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆನ್ ಲೆಪ್ಪುಂಡು: ಹವಾಮಾನ ಸಮಸ್ಯೆ ಚಿಂತೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಂಡ, ರಾಜಕಾರಣಿಲು ದಾಯೆಗ್ ಅಯಿಕ್ ದಾಲ ಮಲ್ಪುಜೆರ್? ಆಂಡಲಾ, ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಹವಾಮಾನ ನೀತಿಗ್ ತುಲನಾತ್ ಕಮ್ಮಿ ಗಮನ ಕೊರ್ಪುಂಡು.<ref name=":12">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Ryghaug |first=Marianne |title=Oxford Research Encyclopedia of Climate Science |last2=Skjølsvold |first2=Tomas Moe |year=2016 |isbn=978-0-19-022862-0 |chapter=Climate Change Communication in Norway |doi=10.1093/acrefore/9780190228620.013.453 |hdl=11250/2484441 |hdl-access=free}}</ref> ದುಂಬು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಕುಲು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ನಿಜ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬೊಂದಿತ್ತೆರ್.(ಜೂನ್ 2017)<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2017)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref>{{Cite journal|last=Ryghaug|first=Marianne|last2=Holtan Sørensen|first2=Knut|last3=Næss|first3=Robert|title=Making sense of global warming: Norwegians appropriating knowledge of anthropogenic climate change|journal=Public Understanding of Science|date=November 2011|volume=20|issue=6|pages=778–795|doi=10.1177/0963662510362657|pmid=22397085}}</ref> ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಉಂದು ಕೆಲವೆರೆಗ್ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜ್ಞಾನೊದ ಕೊರತೆ ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನ ತೀರ್ಮಾನೊಗು ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು,<ref name=":13">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Ryghaug |first=M. |title=Climate Change Politics |last2=Næss |first2=R. |date=2012 |publisher=Cambria Press |isbn=978-1-62196-829-0 |editor-last=Carvalho |editor-first=Anabela |pages=31–57 |chapter=Climate change politics and everyday life |editor-last2=Peterson |editor-first2=Tarla Rai}}</ref> ಬದಲಾದ್, ಈ ಜ್ಞಾನೊನು ಅಭ್ಯಾಸೊಗು ಪಾಡುನವು ಸಮಸ್ಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೊಲಿ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯೊಲೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನೊಲೆನ ಕೊರತೆ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಸರಕುಲೆನ ಎಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ, ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ ಬಳಕೆನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸವುನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿನ್ಯಾಸ, ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಲಿನ್ಯೊನು ತಡೆಯೆರೆ ಕ್ರಮೊಲೆನ ಕೊರತೆಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ನಡವಳಿಕೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣೊಡು ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಜನಕುಲು ಸೂಚಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=":12"/> ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಾರಣೊಗು, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಎಂಚ ಎದುರಿಸೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಸಂದೇಶೊಲು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಅಸಂಗತವಾದ್ ಇಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ಸರ್ಕಾರದ ಬಲವಾದ್ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನೀತಿಲೆನ್ ಅನುಸರಿಸೆರೆ ವಿಫಲವಾದ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ನಿರಾಸೆ ಉಂಡು.{{Fact|date=June 2017}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2017)">ಉಲ್ಲೇಖ ಅಗತ್ಯ</span>]]'' &#x5D;</sup> ಒಂಜಿ ಕಡೆಟ್, ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ದೂರೊಡುಪ್ಪುನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಹಾರೊಲೆನ್ (ಅಂದರೆ ಸಿಸಿಎಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಜೈವಿಕ ಇಂಧನೊಲು) ವಕೀಲತ್ವ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್, ಉತ್ಸರ್ಜನೊಲೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಮುಖ್ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರೆಗ್ ದೆತೊನೊಡು ಪಂದ್ ಕೇಂಡೆರ್.<ref name=":13"/> ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಮದ ಕೊರತೆದ ಬಗ್ಗೆ ಮನಸ್ಥಿತಿನ್ ಬದಲಾವರೆ ಕಷ್ಟ.{{Fact|date=June 2017}} ವಿದ್ಯುತ್ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಗ್ ಸಮಗ್ರ ನೀತಿಲು (ಇತ್ತೆ ಉಂಡು), ಎಡ್ಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಗ್ಗದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನೊಲು, ಕಟ್ಟಡೊಲೆಡ್ ಶಕ್ತಿ ದಕ್ಷತೆದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಬುಕ್ಕೊ ನವೀಕರಣ ಶಕ್ತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನ ಇಚ್ಛೆ ಇಂಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೇಡಿಕೆಲು ಉಂದೆಕ್ ಉದಾಹರಣೆಲು.<ref name=":12"/> ಜವನೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ನಡತಿನ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಮೊಕುಲು "ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟೊಡು ಮಸ್ತ್ ಮಹತ್ವ ಇಜ್ಜಿ" ಪನ್ಪಿನ ತೀರ್ಮಾನೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಧಿಕಾರಿಲು "ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕೆರೆನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್" ಸುಗಮ ಮಲ್ಪುಜೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ತೀರ್ಮಾನೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=":11">{{Cite journal|last=Fløttum|first=Kjersti|last2=Dahl|first2=Trine|last3=Rivenes|first3=Vegard|title=Young Norwegians and their views on climate change and the future: findings from a climate concerned and oil-rich nation|journal=Journal of Youth Studies|date=13 September 2016|volume=19|issue=8|pages=1128–1143|doi=10.1080/13676261.2016.1145633}}</ref> ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಮಿತ್ತ್, ಬಡ ದೇಶೊಲೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಾರ್ವೆಗ್ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಆರ್ ನಂಬುವೆರ್, ಆಂಡ ಅಯಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆನ್ ತಗ್ಗಾವೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಅದೇ ಸಮಯೊಡು ಅಯಿತ ಸ್ವಂತ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದನೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಆರ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ತೆರ್.<ref name=":11" /> ಹವಾಮಾನ ನೀತಿಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಂಶೋಧನೆದ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ತಂತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಮೊಗು ಬೆಂಬಲೊನು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆದ ಗ್ರಹಿಕೆಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್ ಂಡ್. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನೊಲು ಸೂಚಿಸವುನಂಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ಯುಎಸ್ ಅತ್ತಂದೆ ಕೆನಡಾಡ್ದ್ ನಾರ್ವೆಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾದುಂಡು, ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಮೊಗು ಬೆಂಬಲೊನು ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಹಕಾರೊಗು ದೇಶದ ಗಾತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬನೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು ಪನ್ಪಿನ ಸೂಚನೆಗ್ ಕಾರಣವಾಪುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Tvinnereim|first=Endre|last2=Lachapelle|first2=Erick|last3=Borick|first3=Christopher|title=Is Support for International Climate Action Conditional on Perceptions of Reciprocity? Evidence from Survey Experiments in Canada, the Us, Norway, and Sweden|journal=COSMOS|date=May 2016|volume=12|issue=1|pages=43–55|doi=10.1142/S0219607716500038|bibcode=2016Cosmo..12...43T}}</ref> ಹವಾಮಾನ ನೀತಿಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಮೊಗು ಬೆಂಬಲ ಎಂಚ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧೊಡುಪ್ಪುನ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸವುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್ ಂಡ್. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನೊಲು ಸೂಚಿಸವುನಂಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ಯುಎಸ್ ಅತ್ತಂದೆ ಕೆನಡಾದೊಟ್ಟುಗು ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ನಾರ್ವೆಡ್ ಹೆಚ್ಚ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾದುಂಡು. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ಕ್ರಮೊನು ಬೆಂಬಲಿಸವುನ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್, ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಹಕಾರೊಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ದೇಶದ ಗಾತ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬನೆ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಉಂದು ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Klimabarometeret 2016 rapport (pdf) |url=http://www.tns-gallup.no/tns-innsikt/klimabarometeret-2016-rapport-pdf?pid=TNS-Report-ReportFile |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806094812/http://www.tns-gallup.no/tns-innsikt/klimabarometeret-2016-rapport-pdf?pid=TNS-Report-ReportFile |archive-date=6 August 2016 |access-date=2 May 2017}}</ref> ==ಉಂದುಲಾ ತೂಲೆ == * ನಾರ್ವೆಡ್ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನೊಲು * ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆದ ಪರಿಣಾಮ/ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಿಣಾಮ * ಸ್ವೀಡನ್ ಡ್ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ * ಯುರೋಪ್ ಡ್ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ನಾರ್ವೆ]] l3ht9j9i5ge22sanxn08hlevsiq3c1b 10 22124 364258 362976 2026-08-11T05:48:55Z Vishwanatha Badikana 38 364258 wikitext text/x-wiki {{Main page image/ITN | image = File:Aati kalenja 01.jpg<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = | caption = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | title = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | alt = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} <!-- New items go on top, remove the last one when posting, 4 items maximum --> *<!--August 12-->''' [[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]]ದಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಮಢೇ [[ಪಾಲೆ ಮರ]]ತ ಕೆತ್ತೆದ ಮರ್ದ್ ಪರ್ದ್ [[ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ]] ತಿನ್ಪುನೆ. *<!--July 16-->'''[[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ]]''' ''(ಚಿತ್ರೊಡು)'' ತುಳುನಾಡ ಆಟಿದ ಇಸೇಸ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕಳೆಂಜೆ [[ಆಟಿ|ಆಟಿದ]] ಮಾರಿನ್ ಗಿಡರೆರೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ನಲಿತ್ ಅರಿ [[ತಾರಾಯಿ]] ಕಾಣಿಗೆ ಪಡೆದ್ ಪೋಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಲಿ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. *<!--May 25-->'''[[ಪತ್ತನಾಜೆ]]''' ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಪರ್ಬದ ದಿನೊಕುಲು ಮುಗಿಯುನೆನ್ ತೋಜಾವುನ ಒಂಜಿ ದಿನತ ಆಚರಣೆ ಆದುಂಡು. ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುದ ಕಡೆತ್ತಾನಿತ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಾತಿಡ್ದ್]] ಬುಕ್ಕೊದ ಪತ್ತ್ ದಿನೊತ್ತ ವಾಯ್ದೆಗ್ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪುನು. *<!--May 15--> ಪಗ್ಗು ೩೧ (ಮೇ ೧೫) [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಮಣೊಗ್]] ಚೇಳ್ಯಾರ್ ಖಂಡಿಗೆ ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ ಜಾತ್ರೆ. [[ಉಲ್ಲಾಕುಳು|ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ]] '''ಕಂಡೇವು ಜಾತ್ರೆದ''' ಅಕೇರಿಗ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆ ಆಪುಂಡು. *<!--Apr 15-->ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿಲಾ ಬಿಸುಲಾ ಒಂಜೇ ಆಪುಂಡು. '''[[ಬಿಸು ಪರ್ಬೊ]]''' ಪಗ್ಗು (ಎಪ್ರಿಲ್) ತಿಂಗೊಲ್ಡ್ ಬರ್ಪಿನ [[ಬೆನ್ನಿ|ಬೆನ್ನಿದಕ್ಲೆಗ್]] ಇಸೇಸೊ ಅಯಿನಂಚಿನ ಪರ್ಬ. {{In the news/footer |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!--Post ongoing items in alphabetical order--> *<!--Mar 26 2025--> ** *<!--Apr 14 2024--> ** |recentdeaths = <!--New items go on top, remove the last one when posting, 6 items maximum, consider {{nowrap|[[Name]]}} or non-breaking spaces (&nbsp;) for names with middle names or initials--> * * * }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> jervdbfyys1ijqpt82zs5mfkhz58rog 364260 364258 2026-08-11T06:00:24Z Vishwanatha Badikana 38 364260 wikitext text/x-wiki {{Main page image/ITN | image = File:Ati Kalenja.jpg<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = | caption = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | title = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | alt = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} <!-- New items go on top, remove the last one when posting, 4 items maximum --> *<!--August 12-->''' [[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]]ದಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ [[ಪಾಲೆ ಮರ]]ತ ಕೆತ್ತೆದ ಮರ್ದ್ ಪರ್ದ್ [[ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ]] ತಿನ್ಪುನೆ ಕ್ರಮೊ. *<!--July 16-->'''[[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ]]''' ''(ಚಿತ್ರೊಡು)'' ತುಳುನಾಡ ಆಟಿದ ಇಸೇಸ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕಳೆಂಜೆ [[ಆಟಿ|ಆಟಿದ]] ಮಾರಿನ್ ಗಿಡರೆರೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ನಲಿತ್ ಅರಿ [[ತಾರಾಯಿ]] ಕಾಣಿಗೆ ಪಡೆದ್ ಪೋಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಲಿ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. *<!--May 25-->'''[[ಪತ್ತನಾಜೆ]]''' ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಪರ್ಬದ ದಿನೊಕುಲು ಮುಗಿಯುನೆನ್ ತೋಜಾವುನ ಒಂಜಿ ದಿನತ ಆಚರಣೆ ಆದುಂಡು. ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುದ ಕಡೆತ್ತಾನಿತ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಾತಿಡ್ದ್]] ಬುಕ್ಕೊದ ಪತ್ತ್ ದಿನೊತ್ತ ವಾಯ್ದೆಗ್ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪುನು. *<!--May 15--> ಪಗ್ಗು ೩೧ (ಮೇ ೧೫) [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಮಣೊಗ್]] ಚೇಳ್ಯಾರ್ ಖಂಡಿಗೆ ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ ಜಾತ್ರೆ. [[ಉಲ್ಲಾಕುಳು|ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ]] '''ಕಂಡೇವು ಜಾತ್ರೆದ''' ಅಕೇರಿಗ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆ ಆಪುಂಡು. *<!--Apr 15-->ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿಲಾ ಬಿಸುಲಾ ಒಂಜೇ ಆಪುಂಡು. '''[[ಬಿಸು ಪರ್ಬೊ]]''' ಪಗ್ಗು (ಎಪ್ರಿಲ್) ತಿಂಗೊಲ್ಡ್ ಬರ್ಪಿನ [[ಬೆನ್ನಿ|ಬೆನ್ನಿದಕ್ಲೆಗ್]] ಇಸೇಸೊ ಅಯಿನಂಚಿನ ಪರ್ಬ. {{In the news/footer |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!--Post ongoing items in alphabetical order--> *<!--Mar 26 2025--> ** *<!--Apr 14 2024--> ** |recentdeaths = <!--New items go on top, remove the last one when posting, 6 items maximum, consider {{nowrap|[[Name]]}} or non-breaking spaces (&nbsp;) for names with middle names or initials--> * * * }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> subgxjlasyn1t97tt7uo1w07h1sa0za 364270 364260 2026-08-11T08:14:13Z ChiK 1136 /* */ 364270 wikitext text/x-wiki {{Main page image/ITN | image = File:Ati Kalenja.jpg<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = | caption = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | title = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | alt = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} <!-- New items go on top, remove the last one when posting, 4 items maximum --> *<!--August 12-->'''[[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]]''' ದಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ [[ಪಾಲೆ ಮರ]]ತ ಕೆತ್ತೆದ ಮರ್ದ್ ಪರ್ದ್ [[ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ]] ತಿನ್ಪುನೆ ಕ್ರಮೊ. *<!--July 16-->'''[[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ]]''' ''(ಚಿತ್ರೊಡು)'' ತುಳುನಾಡ ಆಟಿದ ಇಸೇಸ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕಳೆಂಜೆ [[ಆಟಿ|ಆಟಿದ]] ಮಾರಿನ್ ಗಿಡರೆರೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ನಲಿತ್ ಅರಿ [[ತಾರಾಯಿ]] ಕಾಣಿಗೆ ಪಡೆದ್ ಪೋಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಲಿ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. *<!--May 25-->'''[[ಪತ್ತನಾಜೆ]]''' ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಪರ್ಬದ ದಿನೊಕುಲು ಮುಗಿಯುನೆನ್ ತೋಜಾವುನ ಒಂಜಿ ದಿನತ ಆಚರಣೆ ಆದುಂಡು. ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುದ ಕಡೆತ್ತಾನಿತ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಾತಿಡ್ದ್]] ಬುಕ್ಕೊದ ಪತ್ತ್ ದಿನೊತ್ತ ವಾಯ್ದೆಗ್ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪುನು. *<!--May 15--> ಪಗ್ಗು ೩೧ (ಮೇ ೧೫) [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಮಣೊಗ್]] ಚೇಳ್ಯಾರ್ ಖಂಡಿಗೆ ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ ಜಾತ್ರೆ. [[ಉಲ್ಲಾಕುಳು|ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ]] '''ಕಂಡೇವು ಜಾತ್ರೆದ''' ಅಕೇರಿಗ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆ ಆಪುಂಡು. *<!--Apr 15-->ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿಲಾ ಬಿಸುಲಾ ಒಂಜೇ ಆಪುಂಡು. '''[[ಬಿಸು ಪರ್ಬೊ]]''' ಪಗ್ಗು (ಎಪ್ರಿಲ್) ತಿಂಗೊಲ್ಡ್ ಬರ್ಪಿನ [[ಬೆನ್ನಿ|ಬೆನ್ನಿದಕ್ಲೆಗ್]] ಇಸೇಸೊ ಅಯಿನಂಚಿನ ಪರ್ಬ. {{In the news/footer |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!--Post ongoing items in alphabetical order--> *<!--Mar 26 2025--> ** *<!--Apr 14 2024--> ** |recentdeaths = <!--New items go on top, remove the last one when posting, 6 items maximum, consider {{nowrap|[[Name]]}} or non-breaking spaces (&nbsp;) for names with middle names or initials--> * * * }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 7kz7gxg3cagy3x8sl3bxpcwelszoj03 364291 364270 2026-08-11T09:49:58Z ChiK 1136 364291 wikitext text/x-wiki {{Main page image/ITN | image = File:Ati Kalenja.jpg<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = | caption = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | title = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | alt = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} <!-- New items go on top, remove the last one when posting, 4 items maximum --> *<!--August 12-->'''[[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]]''' ದಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ [[ಪಾಲೆ ಮರ]]ತ ಕೆತ್ತೆದ ಮರ್ದ್ ಪರ್ದ್ [[ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ]] ತಿನ್ಪುನೆ ಕ್ರಮೊ. *<!--July 16-->'''[[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ]]''' ''(ಚಿತ್ರೊಡು)'' ತುಳುನಾಡ ಆಟಿದ ಇಸೇಸ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕಳೆಂಜೆ [[ಆಟಿ|ಆಟಿದ]] ಮಾರಿನ್ ಗಿಡರೆರೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ನಲಿತ್ ಅರಿ [[ತಾರಾಯಿ]] ಕಾಣಿಗೆ ಪಡೆದ್ ಪೋಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಲಿ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. *<!--May 25-->'''[[ಪತ್ತನಾಜೆ]]''' ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಪರ್ಬದ ದಿನೊಕುಲು ಮುಗಿಯುನೆನ್ ತೋಜಾವುನ ಒಂಜಿ ದಿನತ ಆಚರಣೆ ಆದುಂಡು. ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುದ ಕಡೆತ್ತಾನಿತ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಾತಿಡ್ದ್]] ಬುಕ್ಕೊದ ಪತ್ತ್ ದಿನೊತ್ತ ವಾಯ್ದೆಗ್ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪುನು. *<!--May 15--> ಪಗ್ಗು ೩೧ (ಮೇ ೧೫) [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಮಣೊಗ್]] ಚೇಳ್ಯಾರ್ ಖಂಡಿಗೆ ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ ಜಾತ್ರೆ. [[ಉಲ್ಲಾಕುಳು|ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ]] '''ಕಂಡೇವು ಜಾತ್ರೆದ''' ಅಕೇರಿಗ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆ ಆಪುಂಡು. {{In the news/footer |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!--Post ongoing items in alphabetical order--> *<!--Mar 26 2025--> ** *<!--Apr 14 2024--> ** |recentdeaths = <!--New items go on top, remove the last one when posting, 6 items maximum, consider {{nowrap|[[Name]]}} or non-breaking spaces (&nbsp;) for names with middle names or initials--> * * * }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ptdjf3g3yfldbt44ur31fusb9s3k8eg 364299 364291 2026-08-11T09:58:29Z ChiK 1136 364299 wikitext text/x-wiki {{Main page image/ITN | image = File:Ati Kalenja.jpg<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = | caption = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | title = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | alt = ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} <!-- New items go on top, remove the last one when posting, 4 items maximum --> *<!--August 12-->'''[[ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ]]''' ದಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ [[ಪಾಲೆ ಮರ]]ತ ಕೆತ್ತೆದ ಮರ್ದ್ ಪರ್ದ್ [[ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ]] ತಿನ್ಪುನೆ ಕ್ರಮೊ. *<!--July 16-->'''[[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ]]''' ''(ಚಿತ್ರೊಡು)'' ತುಳುನಾಡ ಆಟಿದ ಇಸೇಸ ಆರಾಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕಳೆಂಜೆ [[ಆಟಿ|ಆಟಿದ]] ಮಾರಿನ್ ಗಿಡರೆರೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ನಲಿತ್ ಅರಿ [[ತಾರಾಯಿ]] ಕಾಣಿಗೆ ಪಡೆದ್ ಪೋಂಡ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೊಲಿ ಉರ್ಕರುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. *<!--May 25-->'''[[ಪತ್ತನಾಜೆ]]''' ಪನ್ಪಿನವು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಪರ್ಬದ ದಿನೊಕುಲು ಮುಗಿಯುನೆನ್ ತೋಜಾವುನ ಒಂಜಿ ದಿನತ ಆಚರಣೆ ಆದುಂಡು. ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುದ ಕಡೆತ್ತಾನಿತ [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಾತಿಡ್ದ್]] ಬುಕ್ಕೊದ ಪತ್ತ್ ದಿನೊತ್ತ ವಾಯ್ದೆಗ್ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪುನು. *<!--May 15--> ಪಗ್ಗು ೩೧ (ಮೇ ೧೫) [[ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ|ಸಂಕ್ರಮಣೊಗ್]] ಚೇಳ್ಯಾರ್ ಖಂಡಿಗೆ ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ ಜಾತ್ರೆ. [[ಉಲ್ಲಾಕುಳು|ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆ]] '''ಕಂಡೇವು ಜಾತ್ರೆದ''' ಅಕೇರಿಗ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆ ಆಪುಂಡು. {{In the news/footer |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!--Post ongoing items in alphabetical order--> *<!--Mar 26 2025--> ** *<!--Apr 14 2024--> ** |recentdeaths = <!--New items go on top, remove the last one when posting, 6 items maximum, consider {{nowrap|[[Name]]}} or non-breaking spaces (&nbsp;) for names with middle names or initials--> * * * }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3ggwors1rr2s5janigqxsj4kxoyqpwv 4 22150 364220 364109 2026-08-10T15:58:51Z ChiK 1136 /* */ 364220 wikitext text/x-wiki {{WP10 Navbar}} {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ/wrapper|noborder=y|padbottom=10px |title = ತುಳುತ ದರ್ಮಾರ್ತೊದ ಗೇನೊಗು ಪತ್ತ್ ವರ್ಸೊ |lead = [[File:WP10 Header Image-tcy.svg|640px|alt=<!--text--><!--|link=-->]] |top = {{large|ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಸೊಲ್ಮೆಲು! 06 ಅಗೋಸ್ಟ್ 2016ಗ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬಾರತೊದ 23ನೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊ ಆದ್ ಪುಟ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಪೆರ್ಮೆದ ಇಸಯೊ. ಇತ್ತೆ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತಿದ ಸಂಬ್ರಮೊ. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸ್ವಯಂಸೇವಕೆರ್ ಅಕ್ಲೆನ ಇಚ್ಚೆಡ್ ಸೇರ್ದ್ ಬರೆಯಿನ 3500+ ಲೇಕನೊ ಇತ್ತೆ ಉಂಡು.}} {{show by date|2026|08|06||{{Clickable button 2|url=https://tcy.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_talk:10ನೇ_ವರ್ಸಂತಿಗೆ/ಪುಟ್ಟು_ಪರ್ಬೊದ_ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು&action=edit&section=new&summary=ತುಳು%20ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗು%20ಪುಟ್ಟು%20ಪರ್ಬೊದ%20ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು|ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊದ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲೆನು ಪನ್ಲೆ!|class=mw-ui-progressive|style= margin-bottom:10px; margin-top:10px; font-size:150%; line-height:1.5em;}} }}<br> <div style="text-align: left">{{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾತೆರ:10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ/ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊದ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು}} </div> }} <div style="text-align: center; font-size: 85%">''ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನೆರೆ [[meta:Tulu Wikipedia 10|ಮೆಟಾ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10]] ತೂಲೆ.''</div> b64a2h83dl1mnr1ft6q6g6xlzq0g9ul 5 23900 364243 364196 2026-08-11T01:33:45Z Mahaveer Indra 1023 /* ತ */ಪೊಸ ವಿಭಾಗ 364243 wikitext text/x-wiki <!-- Write your wishes below this line. --> == ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊದ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ!!! == 10ನೇ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊದ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ChiK|ChiK]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ChiK|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೦೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊದ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ!!! == '''ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊದ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ!!!''' [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Bharathesha Alasandemajalu|Bharathesha Alasandemajalu]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Bharathesha Alasandemajalu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೮:೦೨, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಪತ್ತನೇ ವರ್ಸೊ!!! == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಪತ್ತನೇ ವರ್ಸೊದ ಗೌಜಿಡ್ ನಮೊ ಉಲ್ಲೊ. 2008ಡ್ದ್ ಸುರುವಾಯಿನ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಡ್ ಇನಿ 3700ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಲೇಕನೊಲು ಉಂಡು. ದುಂಬುಗು ನನಾತ್ ಪೊಸ ವಿಸಯೊಲೆಡ್ ಲೇಕನೊಲು ಬರಡ್ಂದ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು. [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೭:೫೦, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊದ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಪತ್ತನೇ ವರ್ಸೊದ ಎಡ್ಡೆಪುಲು -[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavanaja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೦೩, ೬ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಪತ್ತನೇ ವರ್ಸೊದ ಎಡ್ಡೆಪುಲು == ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಗು ಪತ್ತನೇ ವರ್ಸೊದ ಖುಸಿಟ್ಟ್ ಉಲ್ಲ. ೨೦೦೮ ಟ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುರು ಅಂಡಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬರವುಲು ಬರಿಯೆರೆ ಸುರು ಆಯಿನೆ ೨೦೧೪ರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನನಲಾ ಮಸ್ತ್ ಬರವುಲು ಬರಡ್ ಪಂದ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು. --[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೪೫, ೭ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST)[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Kishore Kumar Rai|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೮:೪೯, ೭ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಪತ್ತನೇ ವರ್ಸೊದ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು.. == ಪುಟ್ಟುದಿನ ದಿನೊತ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪುಲು ತುಳು ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾ [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೦೭:೦೩, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) 13au83vr9v0pvy4vo2zi3j5t3u1afff 4 24052 364350 351154 2026-08-11T11:40:19Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364350 wikitext text/x-wiki [[File:Tulu Workshop at Karnataka Tulu Sahitya Academy, Mangalore 17.01 (1).jpg|thumb|ತುಳು ಪಾಟೊ ಮಲ್ಪುನ ಅದ್ಯಾಪಕೆರೆಗ್ ತುಳು ಪಟ್ಯೊಲೆ ಅವಲೋಕನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾನೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಜಾಲಕಜ್ಜೊದ ಲೆಪ್ಪೋಲೆ]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗ್ ೧೦ನೇ ವರ್ಸೊದ ಸಂಬ್ರಮೊ. ಅಯಿತ ನಿಲೆಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲು ತರಗತಿಲೆಗ್ ತುಳು ಪಾಟೊ ಮಲ್ಪುನ ಅದ್ಯಾಪಕೆರೆಗ್ ತುಳು ಪಟ್ಯೊಲೆ ಅವಲೋಕನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾನೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಜಾಲಕಜ್ಜೊನು ಮಲ್ಪೊಡುಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] [[ಕುಡ್ಲ]]ದ ಗುರ್ಕಾರೆರ್ ಕೆಂಡೊಂಡೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಕುಡ್ಲದ [[:m:Karavali Wikimedians|ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನೆರೆ ಯೂಸರ್ ಗುಂಪುದೊಟ್ಟುಗು]] ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ೧೦ನೇ ಒರ್ಸೊದ ಬಗೆಟ್ ತಾರೀಕ್ ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ದಾನಿ ಸನಿಯಾರೊ ಎಸ್.ಯು.ಪಣಿಯಾಡಿ ತುಳುನಾಡ ಚಾವಡಿಡ್ ರಡ್ಡನೇ ಮಾಳಿಗೆಡ್ ಒಂಜಿ ದಿನೊತ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣೊನು ಏರ್ಪಾಟ್ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>https://www.kannadaprabha.in/amp/karnataka-news/karnatka-tulu-sahitya-acadeny-fuction/articleshow-eapgm0g</ref> ==ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜಾಲಕಜ್ಜೊ== * ಪೊರ್ತು: ಬೊಲ್ಪುಗು ೧೧ಡ್ದ್ ಮದ್ಯಾನ್ನೊ ೧.೩೦ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಸನಿಯಾರೊ * ಜಾಗೆ: ಎಸ್.ಯು.ಪಣಿಯಾಡಿ ತುಳುನಾಡ ಚಾವಡಿ === ಸಭಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ === :ಉದ್ಘಾಟನೆ : ದಿನೇಶ್ ಆರ್. ಶೆಟ್ಟಿಗಾರ್, ನಿವೃತ್ತ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಪೊಂಪೈ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಉರ್ವ :ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ : ತಾರಾನಾಥ ಗಟ್ಟಿ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ಅಧ‍್ಯಕ್ಷರು, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು :ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿ : ಡಾ. ವಿಶ್ವನಾಥ ಬದಿಕಾನ, ನಿವೃತ್ತ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಸಮಥ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮಂಗಳೂರು :ಗೌರವ ಉಪಸ್ಥಿತಿ : ಚಂದ್ರಹಾಸ ರೈ ಬಿ., ನಿವೃತ್ತ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು :ಗೋಷ್ಟಿ ನಿರ್ವಹಣೆ : ಅಕ್ಷಯ ಆರ್. ಶೆಟ್ಟಿ, ಸದಸ್ಯರು, ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಂಗಳೂರು ==ಲೇಸ್‍ಡ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು== #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Chithrakala|Chithrakala]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Chithrakala|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೦, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Saritha Ramakunja|Saritha Ramakunj]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Saritha Ramakunja|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೨, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:PRAVEENA RAI B|PRAVEENA RAI B]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:PRAVEENA RAI B|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೨, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Anitha Mulki|Anitha Mulki]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Anitha Mulki|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೩, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Thriveni prasad|Thriveni prasad]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Thriveni prasad|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೩, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Madhushri k|Madhushri k]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Madhushri k|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೩, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Geetha.p.d|Geetha.p.d]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Geetha.p.d|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೪, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Pavithralg|Pavithralg]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Pavithralg|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೪, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Levinashree|Levinashree]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Levinashree|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Rajendra.M.Ballal|Rajendra.M.Ballal]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Rajendra.M.Ballal|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೬, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Ramesh Gerukatte|Ramesh Gerukatte]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Ramesh Gerukatte|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೭, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Premakombar|Premakombar]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Premakombar|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೩೮, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:MUKTHA R K|MUKTHA R K]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:MUKTHA R K|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೪೪, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Sandhya jishnu|Sandhya jishnu]]([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Sandhya jishnu|ಪಾತೆರ್ಲೆ]])೧೩:೪೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Vishwanatha Badikana|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೩:೪೬, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == ಲೇಸ್‍ದ ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:Tulu Workshop at Karnataka Tulu Sahitya Academy, Mangalore 17.01 (2).jpg|thumb|ತುಳು ಪಟ್ಯೊಲೆ ಅವಲೋಕನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾನೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಕಜ್ಜೊ File:Tulu Workshop at Karnataka Tulu Sahitya Academy, Mangalore 17.01 (3).jpg|thumb|ತುಳು ಪಟ್ಯೊಲೆ ಅವಲೋಕನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾನೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಕಜ್ಜೊ File:Tulu Workshop at Karnataka Tulu Sahitya Academy, Mangalore 17.01 (4).jpg|thumb|ತುಳು ಪಟ್ಯೊಲೆ ಅವಲೋಕನ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾನೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಕಜ್ಜೊ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯ]] 238u3k3ur8sjk83zs2jzuj23o7uplhg 2 24391 364261 364208 2026-08-11T06:23:29Z Hariprasad Shetty10 6127 364261 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತ್ತನ್ | image = | caption = ವಿ.ಸಿ.ಡಿ. ಹೊರಪುಟ | director = ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ | producer = ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚ್ಚನ್ | writer = ರಘುನಾಥ್ ಪಳೇರಿ | starring = {{Plainlist| * ಅರವಿಂದ್ * ಸೋನಿಯಾ * ಸುರೇಶ್ * ಮುಕೇಶ್ }} | music = ಇಳಯರಾಜ | cinematography = ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ) | editing = ಟಿ.ಆರ್. ಶೇಖರ್ | studio = ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ | distributor = ನವೋದಯ ರಿಲೀಸ್ | released = 24 ಆಗಸ್ಟ್ 1984 | runtime = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | budget = | gross = }} 1984ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' ಭಾರತದ ಸುರುತ 3D (ಸ್ಟೀರಿಯೊಸ್ಕೋಪಿಕ್) ಸಿನಿಮಾ.<ref>[http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm Casting a Magic spell]</ref> ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಾಚನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಈ ಮಲಯಾಳ ಚಿತ್ರ. ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಬರೆತೆರ್.<ref>{{Cite news |date=15 May 2003 |title=Casting a Magic spell |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20031104184849/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm |archive-date=4 November 2003 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್' (My Dear Kuttichathan) ಈ ಸಿನಿಮಾ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ಪನ್ಪಿನ ಶ್ರೇಯೊನು ಪಡೆಯೆರ್. ಅಯಿತ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಬರೆತೆರ್. ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಕತೆ 'ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್' ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೊನ್ ಒರಿ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ನ ಶಾಪೊಗು ಒಳಗಾದ್ ಕುಬ್ಜ ಜೀವಿಲೆನಲೆಕನೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲು ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್ ಶಾಪೊಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯನ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಲೈಯರಾಜ. ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣೊನು ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಟಿ. ಆರ್. ಶೇಖರ್ ಸಂಪಾದನೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಜಗದೀಶ್ ಬೊಕ್ಕ ಜೈನುದ್ದೀನ್ ಚಿತ್ರ ರಂಗೊಗು ಈ ಸಿನಿಮಾಡ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಡ ಎಡ್ಡೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ 2.5 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಲಾಭ ಗಳಸೊಂಡು. ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾದ ಪುನರ್ ಸಂಪಾದನೆದ ಆವೃತ್ತಿನ್ ೧೯೯೭ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಟ್ ಕಾಲಭವನ ಮಣಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲುಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ ಒಟ್ಟುಗು, ಈ ಚಿತ್ರ ಡಿಟಿಎಸ್ ಧ್ವನಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನು ತೋಜಾವುನ ಸುರುತ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಆಂಡ್. ೧೯೯೮ಡ್ ಈ ಸಿನಿಮಾನ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಡಬ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ‘ಛೋಟ ಚೇತನ್’ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸ್ ನ್ ಲಾ ಪಡೆಯೊಂಡು, ₹10.30 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಉರ್ಮಿಲಾ ಮತೋಂದ್ಕರ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite news |last=Jha |first=Lata |date=14 November 2016 |title=Children's Day: 10 memorable Bollywood films |url=https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117193232/https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |archive-date=17 November 2018 |access-date=17 November 2018 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref>2010ಡ್ ಈ ಸಿನಿಮಾನ್ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಡ್ 'ಚುಟ್ಟಿ ಚಠನ್' ಪಂಡ್ದ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಪೊಸ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂತಾನಂ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ರಿಮಾಸ್ಟರ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿನ್ ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೧ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. == ಕಥಾವಸ್ತು == ಈ ಸಿನಿಮಾ ಒಂಜಿ ಗುಂಪು ಜೋಕುಲೆನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುಂಡು. 'ಕುಟ್ಟಿ ಚಠನ್' (ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಜೀವಿ) ಜೋಕುಲೆಗ್ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಆದ್ ಬರ್ಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಡಪುನ ಸಾಹಸೊದ ಬೊಕ್ಕ ಮನರಂಜನೆದ ಘಟನೆಲೆನ ಸುತ್ತ ಕತೆ ಸುತ್ತುಂಡು. == ಸಾರಾಂಶ == === ಮಲಯಾಳ ಸಾರಾಂಶ === ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಕೇರಳೊಡು ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಪ್ಪುನ 'ಚತನ್' ದೈವೊಗು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಕುಬ್ಜ ಆಕಾರದ ಜೀವಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೈವೊದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ 'ಕುಟ್ಟಿ ಚತನ' ಪನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರೊನು ಮಲ್ತೆರ್. ಜಗತ್ತ್ ದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್; 'ಕರಿಂಭೂತ' ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ. ಒಂಜಿ ಅಗೋಚರ ಶಕ್ತಿನ್ ಗುಲಾಮೆರಾದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆರ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ತಾಯಿತೊನು ಬಳಸುವೆರ್. ಆ ಶಕ್ತಿನ್ ಆರ್ "ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. 'ಕರಿಂಬುತಂ' ದ ಗುರಿ ಪಂಡ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಡ್ ಕಾತಿನ ನಿಧಿನ್ ಪತೊಂದು ಜಪ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು. ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ 'ಕರಿಂಬುತಂ' ದ ಕೈತಲ್ಡ್ದ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಒರಿ ಎಡ್ಡೆ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಅರ್ಥ ಆಪುಂಡು, ಜೋಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಪ್ರೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ನೇಹದ ಬಂಧ ಉಂಡು. ಫಲವಾದ್, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಯನ್ ತನ್ನ ಇಲ್ಲಡ್ ದೀವೊಡು ಪಂದ್ ನಿರ್ಧರಿಸವೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ರಡ್ಡ್ ಕಾರಣೊಲು ಉಂಡು. ಸುರುಕು, ಲಕ್ಷ್ಮಿನ ಅಪ್ಪೆ ಮಸ್ತ್ ಕುಡಿಯೆರೆ; ಅಲೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಸಾವುದ ನಂತರ, ಅಯನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಏರ್ಲಾ ಇಜ್ಜೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ತನ್ನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಪ್ಪೆನ್ ಕುಡಿಯೆರೆ ಬುಡ್ಪುಜಿ ಪಂದ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಆಸೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಡ್ಡನೆ, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬಾಲೆದಲೆಕ ತೋಜುಂಡಲಾ, ಆರ್ ಸ್ವತಃ ಒರಿ ಮದ್ಯಪಾನಿ; ಅಪ್ಪೆ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುನ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಪೂರ ಪರ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆನ ಕುಡಿಯೆರೆದ ಅಭ್ಯಾಸ ಉಂತುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗ್ ಉಂಡು. ಕಡೆಕ್, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ ಸಹಾಯೊಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಂಬಂಧ ಸುಧಾರಣೆ ಆಪುಂಡು; ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊಂದು ತನ್ನ ವರ್ತನೆನ್ ಬದಲಾವೊನುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ದಿನೊಟು, ಕರಿಂಬುತಮ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಪುನರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವೆರ್. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆರೆಡ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಅಯನ್ ಹಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ನಿಧಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪುವೆ. ಉಂದೆನ್ ತೆರಿದ್, ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಬಂಧನ ಮಲ್ತಿನ ತಾಯಿತೊನು ಸುಟ್ಟು ಪಾಡ್ಪೆರ್. ತಾಯಿತದ ಬಂಧನೊಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಕೋಪೊಡು 'ಕರಿಂಬುಟ್'ನ್ (ಕಪ್ಪು ಶಕ್ತಿ) ಬೂದಿ ಆದ್ ಸುಟ್ಟುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ತಾಯಿತೊನು ನಾಶ ಮಲ್ಪುನ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ತನ್ನ ಮೂಲ ರೂಪೊನು ಕಳೆವೊನುವೆರ್; ಆರ್ ಒಂಜಿ ಬಾವಲಿ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆದ್ ಪಿದಯಿ ಪೋಪೆರ್, ಚಿತ್ರೊನು ಮುಗಿಪಾವೆರ್. === ಹಿಂದಿ ಕತೆತ ಸಾರಾಂಶ === ಚೇತನ್ ಒಂಜಿ ಮುಗ್ಧ ಜೀವಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ನೆಲೆಯಾಪುನ ಜೀವಿ. ಒಂಜಿ ರಾತ್ರೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜಾರಿನ ಮಗೆ ತನ್ನ ಅಪ್ಪೆನ ಶಿಷ್ಯೆ ಒಂಜಿ ಆತ್ಮದ ಪಾತ್ರೆನ್ ಕಳ್ಳತನ ಮಲ್ಪುನ ತೂಪೆ. ಈ ಘಟನೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಆಘಾತ ಆಯಿನ ಯಾಜಕೆರ್ ಸೈಪೆರ್. ಅಪ್ಪೆನ ಅಂತಿಮ ಆಸೆನ್ ಪೂರೈಸೆರೆ ಆತ್ಮೊನು ಪಿರ ಕನಯೆರೆ ಮಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ವರ್ಷೊಲು ಕರಿದ್ ಪೋಪುಂಡು, ಆಂಡ ಶಿಷ್ಯೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಲೆಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಧಿನ್ ಕಂಡುಕೊನೆರೆ ಆತ್ಮೊನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ವಶ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೋತುಂಡು. ಅದೇ ಸಮಯೊಡು, ಆತ್ಮ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ಸೆರೆಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ, ವಯಸ್ಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಯಾಜಕೆರೆನ ಮಗೆ 'ಮಿಸ್ ಹವಾ ಹವಾಯಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅಡ್ಡನಾಮೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಿಧಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಬತ್ತಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನಸ್ಸ್ ದ ಕಳ್ಳೆರೆನ ಸಹಾಯೊಡು, ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ದುಂಬುದ ಶಿಷ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಚೇತನ್ ನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚೇತನ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನಗ, ಶಿಷ್ಯೆ ಅರೆನ್ ಪುನರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವೆರ್. ಚೇತನ್ ನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ತನ್ನ ಪಿರವು ಪೋವೊಂದಿತ್ತಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ಲಾ ಆರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರ್. ಅಕೇರಿಗ್, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕನ ಮಗೆ ತನ್ನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಚೇತನ್ ನ್ ಶಿಷ್ಯನ ಕೈತಲ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಪಗ ಚೇತನ್ ತನ್ನ ದುಂಬುದ ಗುರುನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಂಡಲಾ, ಆಯನ ದುಂಬುದ ಗುರುನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತಿನೆಕ್ ಶಾಪೊಗು ಒಳಗಾದ್ ಬಾವಲಿ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡು. ದುಂಬುಗು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜಾರಿನ ಮಗಲ್ ಆಯನ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆ. ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ತಿನ ವಾಗ್ದಾನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಲೆನ್ ಚೇತನ್ ನ್ ಪಿರ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. == ಉತ್ಪಾದನೆ == === ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್' 3D ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ.<ref>{{Cite news |date=24 March 2003 |title=3D fad back with a vengeance |url=https://www.thehindu.com/lf/2003/03/24/stories/2003032402160200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/lf/2003/03/24/stories/2003032402160200.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚನ್ ಮೆರೆನ ಮಗೆ ಜಿಜೋ ಪುಣ್ಣುಸ್ ಈ ಸಿನೆಮಾದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪಾತ್ರಗ್ ಬತ್ತೆರ್. 'ಪಡೆಯೋಟ್ಟಂ' (೧೯೮೨) ಬೊಕ್ಕ ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ೩ಡಿ ಸಿನಿಮಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ಪೆರೆ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ತೆರ್. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು ತೋಜಾಯಿನ 'ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿನೆಮಾಟೊಗ್ರಾಫರ್' ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಕೊರ್ಂಡ್.<ref>{{Cite news |date=10 June 2017 |title=Cinematography students told to observe life |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cinematography-students-told-to-observe-life/article16251304.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cinematography-students-told-to-observe-life/article16251304.ece |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="fc">{{Cite web |last=Menon |first=Vishal |date=12 November 2018 |title=My Dear Kuttichathan: The Unforgettable Story of India's First 3D Film |url=https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/my-dear-kuttichathan-the-unforgettable-story-of-indias-first-3d-film/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125075043/https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/my-dear-kuttichathan-the-unforgettable-story-of-indias-first-3d-film/ |archive-date=25 November 2020 |access-date=13 November 2018 |website=[[Film Companion]]}}</ref> == ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ == ಜಿಜೊ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಯುಎಸ್ಎದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಪೋಯೆರ್. ಅಲ್ಪ 3D ಫಿಲ್ಮ್ ದ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ರೀಲ್ ಲೆನ್ ಕೊಂಡೊಂದು ತನ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಡ್ ತೋಜಾಯೆರ್.<ref name="hi" /> ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಿತ್ತ್ ಪೂರ್ತಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಇತ್ತಿನ ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಾಚನ್ 40 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿದ ಬಜೆಟ್ ಡ್ ಚಿತ್ರ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಿತ್ರೊದ 3D ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ನಿಖರವಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪರೆ, ಡೇವಿಡ್ ಶ್ಮಿಯರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ನೊಟ್ಟುಗು ಸ್ಟೀರಿಯೊಗ್ರಾಫರ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್; ಉಂದೆತ ಮೂಲಕ, ಬಹು ಚಿತ್ರೊಲು ನಿಖರವಾದ್ ಜೋಡಾದ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ಬಿಂದುಡು ವಿಲೀನ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಖಚಿತ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="fc" /> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಜಿಜೊ ಮತ್ತೆ ಅಮೆರಿಕೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಡು ತಜ್ಞೆರ್ ಆಯಿನ ಕ್ರಿಸ್ ಕಾಂಡನ್ ನ್ ತೂಯೆರ್. ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಲೆನ್ಸ್ ನ್ ಕೊಂಡೊಂತೆರ್. ಮಸ್ತ್ ದಿನೊತ ಚರ್ಚೆದ ನಂತರ, ಕ್ರಿಸ್ ಕಾಂಡನ್ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಜಿಜೊಗು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಿತ್ರೊಗು ಬೋಡಾಪಿನ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಅಮೆರಿಕೊಡ್ದ್ ಆಮದು ಮಲ್ಪೊಡು; ಜಿಜೊನ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಥಾಮಸ್ ಜೆ. ಏಸಾವ್ ನ ಸಹಾಯೊಡು, ಆ ಅಗತ್ಯೊದ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಭಾರತೊಗು ತೂಕೊನೊಡಾಪುಂಡು.<ref name="hi" /> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == ಉಂದು ಒಂಜಿ 3D ಚಿತ್ರ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಜೋಕುಲೆಗ್ ಇಷ್ಟ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಗ್ ಸುಲಭವಾದ್ ಅರ್ಥ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊನು ತಂಡೊ ದೀತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಸ್ನೇಹಿ ಭೂತದ ಕಲ್ಪನೆ ಜಿಜೊ ಪುನ್ನಸ್ ನ ಮನಸ್ಸ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆದ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ್ ಅನಂತ್ ಪೈ ಬೊಕ್ಕ ಪದ್ಮರಾಜನ್ ನಂಚಿನ ಜನೊಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದ್ ಇತ್ತೆರ್. ದುಂಬುಗು ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಚಿತ್ರಕಥೆಕಾರೆರಾದ್ ತಂಡೊಗು ಸೇರ್ದೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತಜ್ಞೆರೆನ ಆಲೋಚನೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ್ ಸೇರಾದ್, ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ 'ಬೂಟ್' (ಒಂಜಿ ಆತ್ಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜಿನ್ನಿದಂಚಿನ ಶಕ್ತಿ) ದ ಸುತ್ತ ಕತೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. "ಯಾನ್ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ 2D ಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತ್ ಂಡಲಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಪುನ ರೀತಿಡ್ ಬರೆಯಿನವು," ಪಲೆರಿ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಪಂಡೆರ್.<ref name="fc" /> == ಕಾಸ್ಟ್ == ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾದಿತ್ತಿನ ಎಸ್.ಎಲ್.ಪುರಂ ಆನಂದ್, ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಪಾತ್ರಧಾರಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಚಿತ್ರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಯಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಆನಂದ್ ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್ ನ್ ಒಂಜಿ ಸಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ರೋಲ್ ಗ್ ಸೂಚಿಸಯೆರ್. ಸೋನಿಯಾ ಬೋಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಎಂ. ಡಿ. ರಾಮನಾಥ್ ಬಾಲೆ ನಟೆರ್ ಆದ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್..ref>{{Cite news |date=20 May 2018 |title=Children's day out with cast of Kuttichathan |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200518/childrens-day-out-with-cast-of-kuttichathan.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618135041/https://deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200518/childrens-day-out-with-cast-of-kuttichathan.html |archive-date=18 June 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref>ಎಂ.ಡಿ.ರಮಾನಾಥ್ ಈ ಚಿತ್ರೊಡು ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಡು ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="hi">{{Cite news |last=Chelangad |first=Saju |date=2 April 2018 |title=Jijo and his 3D dream that resulted in 'My Dear Kuttichathan' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114163829/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣೊನು ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಆರ್ ಭಾರತೊಡು 3D ಚಿತ್ರೊನು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ ಆಯೆರ್. <ref>{{Cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=25 March 1999 |title='Alas, realistic movies are dead' |url=http://in.rediff.com/movies/1999/mar/25asho.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129044927/http://in.rediff.com/movies/1999/mar/25asho.htm |archive-date=29 November 2014 |access-date=20 October 2017 |website=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 October 2017 |title=He created magic with movie camera |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/he-created-magic-with-movie-camera/article6529512.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129065245/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/he-created-magic-with-movie-camera/article6529512.ece |archive-date=29 November 2014 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ದುಂಬುಗು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್ ಆಯಿನ ಟಿ.ಕೆ.ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ಈ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಸಿನಿಮಾ ಜೀವನ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=12 May 2000 |title='I had no plans to direct a Hindi film' |url=https://www.rediff.com/movies/2000/may/12raj.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020135327/http://www.rediff.com/movies/2000/may/12raj.htm |archive-date=20 October 2017 |access-date=20 October 2017 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> == ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಬದಲಾವಣೆಲು == ೧೯೯೭ಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆಯಿನ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಶಕ್ತಿ ಕಪೂರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ (ಮೂಲತಃ ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಅಲುಂಮುದನ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್) ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನ ಒರಿ ಮಾಂತ್ರಿಕೆನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ ಒಂಜಿ ಕನ್ನಡಿಡ್ ಸಿಕ್ಕ್ ದ್ ಪೋಪೆರ್. ೨೦೧೦ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಈ ಪಾತ್ರೊನು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನ ಒರಿ ವಿಜ್ಞಾನಿನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್; ಆಂಡಲಾ, ಪ್ರಯತ್ನದ ಪೊರ್ತುಡು ಪಾತ್ರ ಸೈಪುಂಡು. ೧೯೯೭ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್ ಈ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್, ೨೦೧೦ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಸಂತಾನಂ ಈ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. == ಚಿತ್ರೀಕರಣ == ಮಸ್ತ್ ನಿಖರವಾದ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಲಾ, 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' ಚಿತ್ರದ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸುಮಾರ್ 90 ದಿನೊಕುಲು ಮುಗಿಂಡ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿನಿಮಾದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯೊಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಬಾರಿ ಜಾಸ್ತಿ. ಉಂದು ಒಂಜಿ 3D ಫಿಲ್ಮ್ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಸಾಮಾನ್ಯ 2D ಫಿಲ್ಮ್ ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಲೈಟಿಂಗ್ ಖರ್ಚುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಕ್ಕನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ನಡತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಗೋಡೆಡ್ ನಡತೊಂದು ಪೋಪಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೃಶ್ಯೊದ ಶೂಟಿಂಗ್ ದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಚಿತ್ರಕಥೆಕಾರೆ ರಘುನಾಥ್ ಪಲೇರಿ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಪಾಡ್ದನೊಗು ಪರಿವರ್ತಿಸೊಡು ಪಂದ್ ಸೂಚನೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಫಲಿತಾಂಶದ ಪಾಡ್ದನ, "ಆಲಿಕಲ್ಲುಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಡು", 14 ದಿನೊಕುಲು ಪೂರ್ಣ ಆಂಡ್. ದೃಶ್ಯೊದ ಅಗಲ, ಭೂದೃಶ್ಯದಂಚಿನ ಆಕಾರೊಗು ಸರಿ ಆಯೆರೆ 3D ಫ್ರೇಮ್ ನ್ ಆಯತಾಕಾರೊಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೆ. ಶೇಖರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ತಿರ್ಗುನ ಕೊಠಡಿನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್. ಮರತ್ತ ಕೋಣೆದ ಸುತ್ತಲ ಉಕ್ಕುದ ರಚನೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿನ್ ಜಿಜೊ ಸಿಲ್ಕ್ (ಸ್ಟೀಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕೇರಳ) ಗ್ ಒಪ್ಪಿಸಯೆರ್. ಟನ್ ದ ಅಷ್ಟಕೋನ ರಚನೆ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಮುಗಿಂಡ್. ಆ ರಚನೆನ್ ಆಜಿ ಜನ ಉಂತುದು ಅಯಿತ ಒಂಜಿ ಬದಿಟ್ ಸುತ್ತುವೆರ್. ಉಂದು ಜೋಕುಲೆಗ್ 360 ಡಿಗ್ರಿ ದೃಶ್ಯೊಡು ಕೋಣೆಡ್ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುನ ದೃಶ್ಯ ಭ್ರಮೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುವು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿದ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರ್ ₹35 ಲಕ್ಷ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. == ಬಿಡುಗಡೆ == ೧೯೮೪ಡ್ ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್ ಸಿನಿಮಾ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಡಬ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಉಂದೆತ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಗ್ ‘ಚಿನ್ನರಿ ಚೇತನ’, ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಗ್ ‘ಛೋಟ ಚೇತನ್’ ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="chota">{{Cite news |date=8 May 2000 |title='Chota' dose of fun |url=https://www.thehindu.com/2000/05/08/stories/09080222.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/2000/05/08/stories/09080222.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]] |df=dmy-all}}</ref> ಮಾತಾ ಆವೃತ್ತಿಲು ಮಲ್ಲ ಯಶಸ್ಸ್ ನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತೆ. ಸಿನಿಮಾದ 3D ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುನಗ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರೊಲೆಡ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ ಲೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಲೆನ್ಸ್ ಲೆನ್ ಪಾಡೊಡಾಪುಂಡು..<ref name="fc" /> 'ನವೋದಯ' ಕೇರಳೊಡು ಚಿತ್ರದ ವಿತರಣೆನ್ ನಡಪಾಯೆರ್, 'ಕೆ.ಆರ್.' ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿದ ವಿತರಣೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಲಾ ಮಸ್ತ್ ಯಶಸ್ವಿ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಲು ನಟನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಿನಿಮಾಲೆನ್ ಮೀರ್ದ್ಂಡ್. ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡು, 3D ಕನ್ನಡಕದ ಬಳಕೆಡ್ ಕಣ್ಣ್ ದ ಸೋಂಕು (ಕಂಜಂಕ್ಟಿವೈಟಿಸ್ ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಪಿಂಕ್ ಐ') ಪಗರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ವದಂತಿಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="fc" /> ಆ ಕಾಲೊಡು, ಈ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ "ಮದ್ರಾಸ್ ಕಣ್ಣ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ವದಂತಿಲೆನ ನೆಲೆಟ್, ಸಿನಿಮಾ ಸುರು ಆಯೆರೆ ದುಂಬು ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆನ ನಡುಟು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಾಯೆರೆ ಸಿನಿಮಾದ ತಂಡ ವಿಶೇಷ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯೆರ್. ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್, ಜೀತೇಂದ್ರ, ರಜನಿಕಾಂತ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಿರಂಜೀವಿ ಇಂಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಲು ಈ ದೃಶ್ಯೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ ದ್, ಪ್ರತಿ ಪ್ರದರ್ಶನೊದ ನಂತರ 3D ಕನ್ನಡಕೊಲೆನ್ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಲ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಗ್ ವಿವರಿಸಯೆರ್. 'ಅಣ್ಣ' ಪನ್ಪಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗ್ ತಮಿಳು ಡಬ್ ಮಲ್ತಿನ ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತಿನ ಬಾಲುಮಾನಿ ಚಿತ್ರದ 3D ವಿಷುಯಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ನ್ ಮೆಚ್ಚಿದ್ ಜೋಕುಲು ತೂವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಮನರಂಜನೆದ ಚಿತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite news |last=பாலுமணி |date=11 November 1984 |title=மை டியர் குட்டிச்சாத்தான் |url=https://images.eap.bl.uk/EAP372/EAP372_6_23_9_24/4.jp2/full/1000,1375/0/default.jpg |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250626103239/https://images.eap.bl.uk/EAP372/EAP372_6_23_9_24/4.jp2/full/1000,1375/0/default.jpg |archive-date=26 June 2025 |access-date=26 June 2025 |work=Anna |pages=4 |language=ta |via=[[Endangered Archives Programme]]}}</ref> == ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್' ಭಾರೀ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದ್ ಅಯಿತ ಕಾಲೊದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಲಯಾಳ ಸಿನಿಮಾ ಆಂಡ್. ಈ ಸಿನಿಮಾ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಸುಮಾರ್ ₹2.5 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. <ref>{{Cite news |last=Jha |first=Lata |date=14 November 2016 |title=Children's Day: 10 memorable Bollywood films |url=https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117193232/https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |archive-date=17 November 2018 |access-date=17 November 2018 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref>'ಛೋಟಾ ಚೇತನ್' ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿ ಡಬ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಸುಮಾರ್ ₹1.3 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. ಈ ಸಿನಿಮಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಗರೊಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ನಡತ್ಂಡ್: ತಿರುವನಂತಪುರ : ೩೬೫ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಚೆನ್ನೈ: 250 ದಿನ ಮುಂಬಯಿ: 250 ದಿನ | ಬೆಂಗಳೂರು: ೧೫೦ ದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್: 150 ದಿನ ಉಂದೆತ ಒಟ್ಟುಗು 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್' ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಸಿನಿಮಾ ಆಂಡ್. == ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' 1997ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಈ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆಲಾ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಮಲ್ಲ ಯಶಸ್ಸು ಆಂಡ್; ಉಂದು ಚಿತ್ರದ ಸುರುತ ಬಜೆಟ್ ಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 60 ಬಾರಿ ಗಳಸೊಂಡು. ೧೯೯೭ಡ್, ನಿತಿನ್ ಮನ್ಮೋಹನ್ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="hi" /><ref>{{Cite news |date=21 August 2011 |title=Cinema's born-again avatar |url=http://www.businesstoday.in/magazine/features/3d-format-rediscovered-by-hollywood-bollywood/story/17544.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710133308/https://www.businesstoday.in/magazine/features/3d-format-rediscovered-by-hollywood-bollywood/story/17544.html |archive-date=10 July 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[Business Today (India)|Business Today]]}}</ref>ಈ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಉರ್ಮಿಲಾ ಮತೋಂದ್ಕರ್ ನಂಚಿನ ಹಿಂದಿ ನಟೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಪೊಸ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಂಡೆರ್. 2010ಡ್ 'ಶ್ರೀ ತೆನಾಂಡಲ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್' ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪುನರ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಆವೃತ್ತಿನ್ "ಚುಟ್ಟಿ ಚಠನ್" ಪನ್ಪಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂತಾನಂ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ನಟನೆದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾವೆರ್. == ಪ್ರಭಾವ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿ ಚಥನ್' ಭಾರತೊಡು ಇಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ಸಿನಿಮಾಲೆಗ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಕೊರ್ತುಂಡು.<ref>{{Cite web |date=April 11, 2010 |title=Magic Formula |url=http://archive.indianexpress.com/news/magic-formula/603721/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025064003/http://archive.indianexpress.com/news/magic-formula/603721/ |archive-date=25 October 2023 |access-date=29 April 2020 |website=The Indian Express}}</ref> "ಆಲಿಪ್ಪಾಝಂ ಪೆರುಕ್ಕನ್" ಪನ್ಪಿನ ಪಾಡ್ದನೊಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಇಲ್ಯೂಷನ್ ಹೌಸ್ ಸೆಟ್ ನ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ತಂಬಾರಂ ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉಪ್ಪುನ ಕಿಶ್ಕಿಂತಾ ಥೀಮ್ ಪಾರ್ಕ್ ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite news |last=Ashok Kumar |first=S. R. |date=6 May 2005 |title=Now defy gravity, visit Kishkinta |url=https://www.thehindu.com/lf/2005/05/06/stories/2005050613800200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114101041/https://www.thehindu.com/lf/2005/05/06/stories/2005050613800200.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> *ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್* ನ್ *ARM* (2024ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು) ಬೊಕ್ಕ *ಲೋಕಾ: ಅಧ್ಯಾಯ 1 – ಚಂದ್ರ* (2025ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು) ಚಿತ್ರೊಲೆಗ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೆರ್. == ಎರಕಹೊಯ್ದಿನ == {| ವರ್ಗ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" |- ! ಪಾತ್ರ ! ನಟ |- | ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್ | [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರವಿಂದ್|ಅರವಿಂದ್]] |- | ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕ | [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀಧರನ್ ನಾಯರ್]] |- | ಲಕ್ಷ್ಮಿ | ಸೋನಿಯಾ |- | ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಂದೆ | [[ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್]] |- | ವಿಜಯ್ | ಸುರೇಶ್ |- | ವಿನೋದ್ | ಮುಖೇಶ್ |- | ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಸಹಾಯಕ | [[ಆಲುಮೂಡನ್]] |} == ಬಿಡುಗಡೆ == ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಸುರುತ 3D ಸಿನಿಮಾ ಆದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೪ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ರಿ-ಮಾಸ್ಟರಿಂಗ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ೨೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೭ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್.ಉಂದು ಮಲಯಾಳ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಡಿಟಿಎಸ್ ಧ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಸಿನಿಮಾ. ಈ ಸಿನಿಮಾ 31 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 ಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆದ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನೊದ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ಆವೃತ್ತಿಲು ಛೋಟ ಚೇತನ್ (ಹಿಂದಿ) ಬೊಕ್ಕ ಚುಟ್ಟಿಚಠನ್ (ತಮಿಳು) ಆದಿತ್ತೆ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * {{imdb title|0280968}} * [http://msidb.org/m.php?408 ''മൈ ഡിയർ കുട്ടിച്ചാത്തൻ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727034958/http://msidb.org/m.php?408 |date=2014-07-27 }} – മലയാളസംഗീതം.ഇൻഫോ 08w13940wjfmo3gipokh79l8o9ofimm 364262 364261 2026-08-11T06:24:07Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಎರಕಹೊಯ್ದಿನ */ 364262 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತ್ತನ್ | image = | caption = ವಿ.ಸಿ.ಡಿ. ಹೊರಪುಟ | director = ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ | producer = ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚ್ಚನ್ | writer = ರಘುನಾಥ್ ಪಳೇರಿ | starring = {{Plainlist| * ಅರವಿಂದ್ * ಸೋನಿಯಾ * ಸುರೇಶ್ * ಮುಕೇಶ್ }} | music = ಇಳಯರಾಜ | cinematography = ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ) | editing = ಟಿ.ಆರ್. ಶೇಖರ್ | studio = ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ | distributor = ನವೋದಯ ರಿಲೀಸ್ | released = 24 ಆಗಸ್ಟ್ 1984 | runtime = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | budget = | gross = }} 1984ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' ಭಾರತದ ಸುರುತ 3D (ಸ್ಟೀರಿಯೊಸ್ಕೋಪಿಕ್) ಸಿನಿಮಾ.<ref>[http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm Casting a Magic spell]</ref> ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಾಚನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಈ ಮಲಯಾಳ ಚಿತ್ರ. ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಬರೆತೆರ್.<ref>{{Cite news |date=15 May 2003 |title=Casting a Magic spell |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20031104184849/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm |archive-date=4 November 2003 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್' (My Dear Kuttichathan) ಈ ಸಿನಿಮಾ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ಪನ್ಪಿನ ಶ್ರೇಯೊನು ಪಡೆಯೆರ್. ಅಯಿತ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಬರೆತೆರ್. ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಕತೆ 'ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್' ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೊನ್ ಒರಿ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ನ ಶಾಪೊಗು ಒಳಗಾದ್ ಕುಬ್ಜ ಜೀವಿಲೆನಲೆಕನೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲು ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್ ಶಾಪೊಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯನ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಲೈಯರಾಜ. ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣೊನು ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಟಿ. ಆರ್. ಶೇಖರ್ ಸಂಪಾದನೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಜಗದೀಶ್ ಬೊಕ್ಕ ಜೈನುದ್ದೀನ್ ಚಿತ್ರ ರಂಗೊಗು ಈ ಸಿನಿಮಾಡ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಡ ಎಡ್ಡೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ 2.5 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಲಾಭ ಗಳಸೊಂಡು. ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾದ ಪುನರ್ ಸಂಪಾದನೆದ ಆವೃತ್ತಿನ್ ೧೯೯೭ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಟ್ ಕಾಲಭವನ ಮಣಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲುಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ ಒಟ್ಟುಗು, ಈ ಚಿತ್ರ ಡಿಟಿಎಸ್ ಧ್ವನಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನು ತೋಜಾವುನ ಸುರುತ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಆಂಡ್. ೧೯೯೮ಡ್ ಈ ಸಿನಿಮಾನ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಡಬ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ‘ಛೋಟ ಚೇತನ್’ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸ್ ನ್ ಲಾ ಪಡೆಯೊಂಡು, ₹10.30 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಉರ್ಮಿಲಾ ಮತೋಂದ್ಕರ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite news |last=Jha |first=Lata |date=14 November 2016 |title=Children's Day: 10 memorable Bollywood films |url=https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117193232/https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |archive-date=17 November 2018 |access-date=17 November 2018 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref>2010ಡ್ ಈ ಸಿನಿಮಾನ್ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಡ್ 'ಚುಟ್ಟಿ ಚಠನ್' ಪಂಡ್ದ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಪೊಸ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂತಾನಂ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ರಿಮಾಸ್ಟರ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿನ್ ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೧ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. == ಕಥಾವಸ್ತು == ಈ ಸಿನಿಮಾ ಒಂಜಿ ಗುಂಪು ಜೋಕುಲೆನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುಂಡು. 'ಕುಟ್ಟಿ ಚಠನ್' (ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಜೀವಿ) ಜೋಕುಲೆಗ್ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಆದ್ ಬರ್ಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಡಪುನ ಸಾಹಸೊದ ಬೊಕ್ಕ ಮನರಂಜನೆದ ಘಟನೆಲೆನ ಸುತ್ತ ಕತೆ ಸುತ್ತುಂಡು. == ಸಾರಾಂಶ == === ಮಲಯಾಳ ಸಾರಾಂಶ === ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಕೇರಳೊಡು ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಪ್ಪುನ 'ಚತನ್' ದೈವೊಗು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಕುಬ್ಜ ಆಕಾರದ ಜೀವಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೈವೊದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ 'ಕುಟ್ಟಿ ಚತನ' ಪನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರೊನು ಮಲ್ತೆರ್. ಜಗತ್ತ್ ದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್; 'ಕರಿಂಭೂತ' ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ. ಒಂಜಿ ಅಗೋಚರ ಶಕ್ತಿನ್ ಗುಲಾಮೆರಾದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆರ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ತಾಯಿತೊನು ಬಳಸುವೆರ್. ಆ ಶಕ್ತಿನ್ ಆರ್ "ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. 'ಕರಿಂಬುತಂ' ದ ಗುರಿ ಪಂಡ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಡ್ ಕಾತಿನ ನಿಧಿನ್ ಪತೊಂದು ಜಪ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು. ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ 'ಕರಿಂಬುತಂ' ದ ಕೈತಲ್ಡ್ದ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಒರಿ ಎಡ್ಡೆ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಅರ್ಥ ಆಪುಂಡು, ಜೋಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಪ್ರೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ನೇಹದ ಬಂಧ ಉಂಡು. ಫಲವಾದ್, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಯನ್ ತನ್ನ ಇಲ್ಲಡ್ ದೀವೊಡು ಪಂದ್ ನಿರ್ಧರಿಸವೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ರಡ್ಡ್ ಕಾರಣೊಲು ಉಂಡು. ಸುರುಕು, ಲಕ್ಷ್ಮಿನ ಅಪ್ಪೆ ಮಸ್ತ್ ಕುಡಿಯೆರೆ; ಅಲೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಸಾವುದ ನಂತರ, ಅಯನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಏರ್ಲಾ ಇಜ್ಜೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ತನ್ನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಪ್ಪೆನ್ ಕುಡಿಯೆರೆ ಬುಡ್ಪುಜಿ ಪಂದ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಆಸೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಡ್ಡನೆ, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬಾಲೆದಲೆಕ ತೋಜುಂಡಲಾ, ಆರ್ ಸ್ವತಃ ಒರಿ ಮದ್ಯಪಾನಿ; ಅಪ್ಪೆ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುನ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಪೂರ ಪರ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆನ ಕುಡಿಯೆರೆದ ಅಭ್ಯಾಸ ಉಂತುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗ್ ಉಂಡು. ಕಡೆಕ್, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ ಸಹಾಯೊಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಂಬಂಧ ಸುಧಾರಣೆ ಆಪುಂಡು; ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊಂದು ತನ್ನ ವರ್ತನೆನ್ ಬದಲಾವೊನುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ದಿನೊಟು, ಕರಿಂಬುತಮ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಪುನರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವೆರ್. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆರೆಡ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಅಯನ್ ಹಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ನಿಧಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪುವೆ. ಉಂದೆನ್ ತೆರಿದ್, ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಬಂಧನ ಮಲ್ತಿನ ತಾಯಿತೊನು ಸುಟ್ಟು ಪಾಡ್ಪೆರ್. ತಾಯಿತದ ಬಂಧನೊಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಕೋಪೊಡು 'ಕರಿಂಬುಟ್'ನ್ (ಕಪ್ಪು ಶಕ್ತಿ) ಬೂದಿ ಆದ್ ಸುಟ್ಟುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ತಾಯಿತೊನು ನಾಶ ಮಲ್ಪುನ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ತನ್ನ ಮೂಲ ರೂಪೊನು ಕಳೆವೊನುವೆರ್; ಆರ್ ಒಂಜಿ ಬಾವಲಿ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆದ್ ಪಿದಯಿ ಪೋಪೆರ್, ಚಿತ್ರೊನು ಮುಗಿಪಾವೆರ್. === ಹಿಂದಿ ಕತೆತ ಸಾರಾಂಶ === ಚೇತನ್ ಒಂಜಿ ಮುಗ್ಧ ಜೀವಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ನೆಲೆಯಾಪುನ ಜೀವಿ. ಒಂಜಿ ರಾತ್ರೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜಾರಿನ ಮಗೆ ತನ್ನ ಅಪ್ಪೆನ ಶಿಷ್ಯೆ ಒಂಜಿ ಆತ್ಮದ ಪಾತ್ರೆನ್ ಕಳ್ಳತನ ಮಲ್ಪುನ ತೂಪೆ. ಈ ಘಟನೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಆಘಾತ ಆಯಿನ ಯಾಜಕೆರ್ ಸೈಪೆರ್. ಅಪ್ಪೆನ ಅಂತಿಮ ಆಸೆನ್ ಪೂರೈಸೆರೆ ಆತ್ಮೊನು ಪಿರ ಕನಯೆರೆ ಮಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ವರ್ಷೊಲು ಕರಿದ್ ಪೋಪುಂಡು, ಆಂಡ ಶಿಷ್ಯೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಲೆಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಧಿನ್ ಕಂಡುಕೊನೆರೆ ಆತ್ಮೊನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ವಶ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೋತುಂಡು. ಅದೇ ಸಮಯೊಡು, ಆತ್ಮ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ಸೆರೆಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ, ವಯಸ್ಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಯಾಜಕೆರೆನ ಮಗೆ 'ಮಿಸ್ ಹವಾ ಹವಾಯಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅಡ್ಡನಾಮೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಿಧಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಬತ್ತಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನಸ್ಸ್ ದ ಕಳ್ಳೆರೆನ ಸಹಾಯೊಡು, ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ದುಂಬುದ ಶಿಷ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಚೇತನ್ ನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚೇತನ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನಗ, ಶಿಷ್ಯೆ ಅರೆನ್ ಪುನರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವೆರ್. ಚೇತನ್ ನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ತನ್ನ ಪಿರವು ಪೋವೊಂದಿತ್ತಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ಲಾ ಆರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರ್. ಅಕೇರಿಗ್, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕನ ಮಗೆ ತನ್ನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಚೇತನ್ ನ್ ಶಿಷ್ಯನ ಕೈತಲ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಪಗ ಚೇತನ್ ತನ್ನ ದುಂಬುದ ಗುರುನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಂಡಲಾ, ಆಯನ ದುಂಬುದ ಗುರುನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತಿನೆಕ್ ಶಾಪೊಗು ಒಳಗಾದ್ ಬಾವಲಿ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡು. ದುಂಬುಗು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜಾರಿನ ಮಗಲ್ ಆಯನ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆ. ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ತಿನ ವಾಗ್ದಾನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಲೆನ್ ಚೇತನ್ ನ್ ಪಿರ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. == ಉತ್ಪಾದನೆ == === ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್' 3D ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ.<ref>{{Cite news |date=24 March 2003 |title=3D fad back with a vengeance |url=https://www.thehindu.com/lf/2003/03/24/stories/2003032402160200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/lf/2003/03/24/stories/2003032402160200.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚನ್ ಮೆರೆನ ಮಗೆ ಜಿಜೋ ಪುಣ್ಣುಸ್ ಈ ಸಿನೆಮಾದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪಾತ್ರಗ್ ಬತ್ತೆರ್. 'ಪಡೆಯೋಟ್ಟಂ' (೧೯೮೨) ಬೊಕ್ಕ ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ೩ಡಿ ಸಿನಿಮಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ಪೆರೆ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ತೆರ್. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು ತೋಜಾಯಿನ 'ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿನೆಮಾಟೊಗ್ರಾಫರ್' ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಕೊರ್ಂಡ್.<ref>{{Cite news |date=10 June 2017 |title=Cinematography students told to observe life |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cinematography-students-told-to-observe-life/article16251304.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cinematography-students-told-to-observe-life/article16251304.ece |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="fc">{{Cite web |last=Menon |first=Vishal |date=12 November 2018 |title=My Dear Kuttichathan: The Unforgettable Story of India's First 3D Film |url=https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/my-dear-kuttichathan-the-unforgettable-story-of-indias-first-3d-film/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125075043/https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/my-dear-kuttichathan-the-unforgettable-story-of-indias-first-3d-film/ |archive-date=25 November 2020 |access-date=13 November 2018 |website=[[Film Companion]]}}</ref> == ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ == ಜಿಜೊ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಯುಎಸ್ಎದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಪೋಯೆರ್. ಅಲ್ಪ 3D ಫಿಲ್ಮ್ ದ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ರೀಲ್ ಲೆನ್ ಕೊಂಡೊಂದು ತನ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಡ್ ತೋಜಾಯೆರ್.<ref name="hi" /> ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಿತ್ತ್ ಪೂರ್ತಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಇತ್ತಿನ ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಾಚನ್ 40 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿದ ಬಜೆಟ್ ಡ್ ಚಿತ್ರ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಿತ್ರೊದ 3D ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ನಿಖರವಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪರೆ, ಡೇವಿಡ್ ಶ್ಮಿಯರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ನೊಟ್ಟುಗು ಸ್ಟೀರಿಯೊಗ್ರಾಫರ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್; ಉಂದೆತ ಮೂಲಕ, ಬಹು ಚಿತ್ರೊಲು ನಿಖರವಾದ್ ಜೋಡಾದ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ಬಿಂದುಡು ವಿಲೀನ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಖಚಿತ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="fc" /> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಜಿಜೊ ಮತ್ತೆ ಅಮೆರಿಕೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಡು ತಜ್ಞೆರ್ ಆಯಿನ ಕ್ರಿಸ್ ಕಾಂಡನ್ ನ್ ತೂಯೆರ್. ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಲೆನ್ಸ್ ನ್ ಕೊಂಡೊಂತೆರ್. ಮಸ್ತ್ ದಿನೊತ ಚರ್ಚೆದ ನಂತರ, ಕ್ರಿಸ್ ಕಾಂಡನ್ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಜಿಜೊಗು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಿತ್ರೊಗು ಬೋಡಾಪಿನ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಅಮೆರಿಕೊಡ್ದ್ ಆಮದು ಮಲ್ಪೊಡು; ಜಿಜೊನ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಥಾಮಸ್ ಜೆ. ಏಸಾವ್ ನ ಸಹಾಯೊಡು, ಆ ಅಗತ್ಯೊದ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಭಾರತೊಗು ತೂಕೊನೊಡಾಪುಂಡು.<ref name="hi" /> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == ಉಂದು ಒಂಜಿ 3D ಚಿತ್ರ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಜೋಕುಲೆಗ್ ಇಷ್ಟ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಗ್ ಸುಲಭವಾದ್ ಅರ್ಥ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊನು ತಂಡೊ ದೀತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಸ್ನೇಹಿ ಭೂತದ ಕಲ್ಪನೆ ಜಿಜೊ ಪುನ್ನಸ್ ನ ಮನಸ್ಸ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆದ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ್ ಅನಂತ್ ಪೈ ಬೊಕ್ಕ ಪದ್ಮರಾಜನ್ ನಂಚಿನ ಜನೊಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದ್ ಇತ್ತೆರ್. ದುಂಬುಗು ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಚಿತ್ರಕಥೆಕಾರೆರಾದ್ ತಂಡೊಗು ಸೇರ್ದೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತಜ್ಞೆರೆನ ಆಲೋಚನೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ್ ಸೇರಾದ್, ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ 'ಬೂಟ್' (ಒಂಜಿ ಆತ್ಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜಿನ್ನಿದಂಚಿನ ಶಕ್ತಿ) ದ ಸುತ್ತ ಕತೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. "ಯಾನ್ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ 2D ಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತ್ ಂಡಲಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಪುನ ರೀತಿಡ್ ಬರೆಯಿನವು," ಪಲೆರಿ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಪಂಡೆರ್.<ref name="fc" /> == ಕಾಸ್ಟ್ == ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾದಿತ್ತಿನ ಎಸ್.ಎಲ್.ಪುರಂ ಆನಂದ್, ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಪಾತ್ರಧಾರಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಚಿತ್ರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಯಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಆನಂದ್ ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್ ನ್ ಒಂಜಿ ಸಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ರೋಲ್ ಗ್ ಸೂಚಿಸಯೆರ್. ಸೋನಿಯಾ ಬೋಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಎಂ. ಡಿ. ರಾಮನಾಥ್ ಬಾಲೆ ನಟೆರ್ ಆದ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್..ref>{{Cite news |date=20 May 2018 |title=Children's day out with cast of Kuttichathan |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200518/childrens-day-out-with-cast-of-kuttichathan.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618135041/https://deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200518/childrens-day-out-with-cast-of-kuttichathan.html |archive-date=18 June 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref>ಎಂ.ಡಿ.ರಮಾನಾಥ್ ಈ ಚಿತ್ರೊಡು ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಡು ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="hi">{{Cite news |last=Chelangad |first=Saju |date=2 April 2018 |title=Jijo and his 3D dream that resulted in 'My Dear Kuttichathan' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114163829/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣೊನು ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಆರ್ ಭಾರತೊಡು 3D ಚಿತ್ರೊನು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ ಆಯೆರ್. <ref>{{Cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=25 March 1999 |title='Alas, realistic movies are dead' |url=http://in.rediff.com/movies/1999/mar/25asho.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129044927/http://in.rediff.com/movies/1999/mar/25asho.htm |archive-date=29 November 2014 |access-date=20 October 2017 |website=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 October 2017 |title=He created magic with movie camera |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/he-created-magic-with-movie-camera/article6529512.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129065245/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/he-created-magic-with-movie-camera/article6529512.ece |archive-date=29 November 2014 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ದುಂಬುಗು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್ ಆಯಿನ ಟಿ.ಕೆ.ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ಈ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಸಿನಿಮಾ ಜೀವನ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=12 May 2000 |title='I had no plans to direct a Hindi film' |url=https://www.rediff.com/movies/2000/may/12raj.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020135327/http://www.rediff.com/movies/2000/may/12raj.htm |archive-date=20 October 2017 |access-date=20 October 2017 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> == ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಬದಲಾವಣೆಲು == ೧೯೯೭ಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆಯಿನ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಶಕ್ತಿ ಕಪೂರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ (ಮೂಲತಃ ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಅಲುಂಮುದನ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್) ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನ ಒರಿ ಮಾಂತ್ರಿಕೆನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ ಒಂಜಿ ಕನ್ನಡಿಡ್ ಸಿಕ್ಕ್ ದ್ ಪೋಪೆರ್. ೨೦೧೦ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಈ ಪಾತ್ರೊನು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನ ಒರಿ ವಿಜ್ಞಾನಿನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್; ಆಂಡಲಾ, ಪ್ರಯತ್ನದ ಪೊರ್ತುಡು ಪಾತ್ರ ಸೈಪುಂಡು. ೧೯೯೭ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್ ಈ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್, ೨೦೧೦ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಸಂತಾನಂ ಈ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. == ಚಿತ್ರೀಕರಣ == ಮಸ್ತ್ ನಿಖರವಾದ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಲಾ, 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' ಚಿತ್ರದ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸುಮಾರ್ 90 ದಿನೊಕುಲು ಮುಗಿಂಡ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿನಿಮಾದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯೊಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಬಾರಿ ಜಾಸ್ತಿ. ಉಂದು ಒಂಜಿ 3D ಫಿಲ್ಮ್ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಸಾಮಾನ್ಯ 2D ಫಿಲ್ಮ್ ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಲೈಟಿಂಗ್ ಖರ್ಚುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಕ್ಕನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ನಡತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಗೋಡೆಡ್ ನಡತೊಂದು ಪೋಪಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೃಶ್ಯೊದ ಶೂಟಿಂಗ್ ದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಚಿತ್ರಕಥೆಕಾರೆ ರಘುನಾಥ್ ಪಲೇರಿ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಪಾಡ್ದನೊಗು ಪರಿವರ್ತಿಸೊಡು ಪಂದ್ ಸೂಚನೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಫಲಿತಾಂಶದ ಪಾಡ್ದನ, "ಆಲಿಕಲ್ಲುಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಡು", 14 ದಿನೊಕುಲು ಪೂರ್ಣ ಆಂಡ್. ದೃಶ್ಯೊದ ಅಗಲ, ಭೂದೃಶ್ಯದಂಚಿನ ಆಕಾರೊಗು ಸರಿ ಆಯೆರೆ 3D ಫ್ರೇಮ್ ನ್ ಆಯತಾಕಾರೊಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೆ. ಶೇಖರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ತಿರ್ಗುನ ಕೊಠಡಿನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್. ಮರತ್ತ ಕೋಣೆದ ಸುತ್ತಲ ಉಕ್ಕುದ ರಚನೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿನ್ ಜಿಜೊ ಸಿಲ್ಕ್ (ಸ್ಟೀಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕೇರಳ) ಗ್ ಒಪ್ಪಿಸಯೆರ್. ಟನ್ ದ ಅಷ್ಟಕೋನ ರಚನೆ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಮುಗಿಂಡ್. ಆ ರಚನೆನ್ ಆಜಿ ಜನ ಉಂತುದು ಅಯಿತ ಒಂಜಿ ಬದಿಟ್ ಸುತ್ತುವೆರ್. ಉಂದು ಜೋಕುಲೆಗ್ 360 ಡಿಗ್ರಿ ದೃಶ್ಯೊಡು ಕೋಣೆಡ್ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುನ ದೃಶ್ಯ ಭ್ರಮೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುವು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿದ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರ್ ₹35 ಲಕ್ಷ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. == ಬಿಡುಗಡೆ == ೧೯೮೪ಡ್ ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್ ಸಿನಿಮಾ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಡಬ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಉಂದೆತ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಗ್ ‘ಚಿನ್ನರಿ ಚೇತನ’, ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಗ್ ‘ಛೋಟ ಚೇತನ್’ ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="chota">{{Cite news |date=8 May 2000 |title='Chota' dose of fun |url=https://www.thehindu.com/2000/05/08/stories/09080222.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/2000/05/08/stories/09080222.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]] |df=dmy-all}}</ref> ಮಾತಾ ಆವೃತ್ತಿಲು ಮಲ್ಲ ಯಶಸ್ಸ್ ನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತೆ. ಸಿನಿಮಾದ 3D ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುನಗ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರೊಲೆಡ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ ಲೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಲೆನ್ಸ್ ಲೆನ್ ಪಾಡೊಡಾಪುಂಡು..<ref name="fc" /> 'ನವೋದಯ' ಕೇರಳೊಡು ಚಿತ್ರದ ವಿತರಣೆನ್ ನಡಪಾಯೆರ್, 'ಕೆ.ಆರ್.' ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿದ ವಿತರಣೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಲಾ ಮಸ್ತ್ ಯಶಸ್ವಿ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಲು ನಟನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಿನಿಮಾಲೆನ್ ಮೀರ್ದ್ಂಡ್. ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡು, 3D ಕನ್ನಡಕದ ಬಳಕೆಡ್ ಕಣ್ಣ್ ದ ಸೋಂಕು (ಕಂಜಂಕ್ಟಿವೈಟಿಸ್ ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಪಿಂಕ್ ಐ') ಪಗರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ವದಂತಿಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="fc" /> ಆ ಕಾಲೊಡು, ಈ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ "ಮದ್ರಾಸ್ ಕಣ್ಣ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ವದಂತಿಲೆನ ನೆಲೆಟ್, ಸಿನಿಮಾ ಸುರು ಆಯೆರೆ ದುಂಬು ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆನ ನಡುಟು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಾಯೆರೆ ಸಿನಿಮಾದ ತಂಡ ವಿಶೇಷ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯೆರ್. ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್, ಜೀತೇಂದ್ರ, ರಜನಿಕಾಂತ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಿರಂಜೀವಿ ಇಂಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಲು ಈ ದೃಶ್ಯೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ ದ್, ಪ್ರತಿ ಪ್ರದರ್ಶನೊದ ನಂತರ 3D ಕನ್ನಡಕೊಲೆನ್ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಲ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಗ್ ವಿವರಿಸಯೆರ್. 'ಅಣ್ಣ' ಪನ್ಪಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗ್ ತಮಿಳು ಡಬ್ ಮಲ್ತಿನ ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತಿನ ಬಾಲುಮಾನಿ ಚಿತ್ರದ 3D ವಿಷುಯಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ನ್ ಮೆಚ್ಚಿದ್ ಜೋಕುಲು ತೂವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಮನರಂಜನೆದ ಚಿತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite news |last=பாலுமணி |date=11 November 1984 |title=மை டியர் குட்டிச்சாத்தான் |url=https://images.eap.bl.uk/EAP372/EAP372_6_23_9_24/4.jp2/full/1000,1375/0/default.jpg |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250626103239/https://images.eap.bl.uk/EAP372/EAP372_6_23_9_24/4.jp2/full/1000,1375/0/default.jpg |archive-date=26 June 2025 |access-date=26 June 2025 |work=Anna |pages=4 |language=ta |via=[[Endangered Archives Programme]]}}</ref> == ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್' ಭಾರೀ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದ್ ಅಯಿತ ಕಾಲೊದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಲಯಾಳ ಸಿನಿಮಾ ಆಂಡ್. ಈ ಸಿನಿಮಾ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಸುಮಾರ್ ₹2.5 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. <ref>{{Cite news |last=Jha |first=Lata |date=14 November 2016 |title=Children's Day: 10 memorable Bollywood films |url=https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117193232/https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |archive-date=17 November 2018 |access-date=17 November 2018 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref>'ಛೋಟಾ ಚೇತನ್' ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿ ಡಬ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಸುಮಾರ್ ₹1.3 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. ಈ ಸಿನಿಮಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಗರೊಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ನಡತ್ಂಡ್: ತಿರುವನಂತಪುರ : ೩೬೫ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಚೆನ್ನೈ: 250 ದಿನ ಮುಂಬಯಿ: 250 ದಿನ | ಬೆಂಗಳೂರು: ೧೫೦ ದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್: 150 ದಿನ ಉಂದೆತ ಒಟ್ಟುಗು 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್' ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಸಿನಿಮಾ ಆಂಡ್. == ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' 1997ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಈ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆಲಾ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಮಲ್ಲ ಯಶಸ್ಸು ಆಂಡ್; ಉಂದು ಚಿತ್ರದ ಸುರುತ ಬಜೆಟ್ ಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 60 ಬಾರಿ ಗಳಸೊಂಡು. ೧೯೯೭ಡ್, ನಿತಿನ್ ಮನ್ಮೋಹನ್ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="hi" /><ref>{{Cite news |date=21 August 2011 |title=Cinema's born-again avatar |url=http://www.businesstoday.in/magazine/features/3d-format-rediscovered-by-hollywood-bollywood/story/17544.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710133308/https://www.businesstoday.in/magazine/features/3d-format-rediscovered-by-hollywood-bollywood/story/17544.html |archive-date=10 July 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[Business Today (India)|Business Today]]}}</ref>ಈ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಉರ್ಮಿಲಾ ಮತೋಂದ್ಕರ್ ನಂಚಿನ ಹಿಂದಿ ನಟೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಪೊಸ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಂಡೆರ್. 2010ಡ್ 'ಶ್ರೀ ತೆನಾಂಡಲ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್' ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪುನರ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಆವೃತ್ತಿನ್ "ಚುಟ್ಟಿ ಚಠನ್" ಪನ್ಪಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂತಾನಂ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ನಟನೆದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾವೆರ್. == ಪ್ರಭಾವ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿ ಚಥನ್' ಭಾರತೊಡು ಇಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ಸಿನಿಮಾಲೆಗ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಕೊರ್ತುಂಡು.<ref>{{Cite web |date=April 11, 2010 |title=Magic Formula |url=http://archive.indianexpress.com/news/magic-formula/603721/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025064003/http://archive.indianexpress.com/news/magic-formula/603721/ |archive-date=25 October 2023 |access-date=29 April 2020 |website=The Indian Express}}</ref> "ಆಲಿಪ್ಪಾಝಂ ಪೆರುಕ್ಕನ್" ಪನ್ಪಿನ ಪಾಡ್ದನೊಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಇಲ್ಯೂಷನ್ ಹೌಸ್ ಸೆಟ್ ನ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ತಂಬಾರಂ ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉಪ್ಪುನ ಕಿಶ್ಕಿಂತಾ ಥೀಮ್ ಪಾರ್ಕ್ ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite news |last=Ashok Kumar |first=S. R. |date=6 May 2005 |title=Now defy gravity, visit Kishkinta |url=https://www.thehindu.com/lf/2005/05/06/stories/2005050613800200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114101041/https://www.thehindu.com/lf/2005/05/06/stories/2005050613800200.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> *ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್* ನ್ *ARM* (2024ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು) ಬೊಕ್ಕ *ಲೋಕಾ: ಅಧ್ಯಾಯ 1 – ಚಂದ್ರ* (2025ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು) ಚಿತ್ರೊಲೆಗ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೆರ್. == ಎರಕಹೊಯ್ದಿನ == {| ವರ್ಗ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" |- ! ಪಾತ್ರ ! ನಟ |- | ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರವಿಂದ್ |- | ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕ | ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀಧರನ್ ನಾಯರ್ |- | ಲಕ್ಷ್ಮಿ | ಸೋನಿಯಾ |- | ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಂದೆ | ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್ |- | ವಿಜಯ್ | ಸುರೇಶ್ |- | ವಿನೋದ್ | ಮುಖೇಶ್ |- | ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಸಹಾಯಕ | ಆಲುಮೂಡನ್ |} == ಬಿಡುಗಡೆ == ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಸುರುತ 3D ಸಿನಿಮಾ ಆದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೪ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ರಿ-ಮಾಸ್ಟರಿಂಗ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ೨೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೭ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್.ಉಂದು ಮಲಯಾಳ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಡಿಟಿಎಸ್ ಧ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಸಿನಿಮಾ. ಈ ಸಿನಿಮಾ 31 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 ಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆದ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನೊದ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ಆವೃತ್ತಿಲು ಛೋಟ ಚೇತನ್ (ಹಿಂದಿ) ಬೊಕ್ಕ ಚುಟ್ಟಿಚಠನ್ (ತಮಿಳು) ಆದಿತ್ತೆ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * {{imdb title|0280968}} * [http://msidb.org/m.php?408 ''മൈ ഡിയർ കുട്ടിച്ചാത്തൻ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727034958/http://msidb.org/m.php?408 |date=2014-07-27 }} – മലയാളസംഗീതം.ഇൻഫോ deumbw23mzc5fz7qeivr0hcxhxju4fz 364264 364262 2026-08-11T06:24:40Z Hariprasad Shetty10 6127 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 364264 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 364269 364264 2026-08-11T07:13:53Z Hariprasad Shetty10 6127 364269 wikitext text/x-wiki ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] The Nilgiri tahr is a stocky built goat with a short and coarse [[fur]] covering the entire body. Adult males stand about {{cvt|100|cm}} tall at the shoulder and weigh {{cvt|80|to|100|kg}}.<ref name=Prater/> Males are larger than females, have a darker coloured fur after maturation, and a bristly mane on the back of the neck and [[withers]].<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> The fur is dark yellowish brown on the above with a pale underside. The females and juveniles might have a greyish fur.<ref name=Lyedkkar/> Adult males have a dark patch on their backs, and are also called "saddlebacks".<ref name=Prater/> Both sexes have two curved horns, which can reach up to {{cvt|40|cm}} in males and {{cvt|30|cm}} in females.<ref name=Prater/> The horns are [[convex]] on the anterior or outer side, with shallow ridges along the surface. The horns run parallel to each other from the top of the head for some distance before diverging from each other towards the tip.<ref name=Lyedkkar/> ==Distribution and habitat== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|A juvenile at [[Eravikulam National Park]]]] The Nilgiri tahr is [[endemic]] to the Nilgiri hills and the [[Anamalai Hills]] in the southern [[Western Ghats]] of [[South India]].<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> The extant range of the Nilgiri tahr extends over {{cvt|400|km}} from north to south, and [[Eravikulam National Park]] in [[Kerala]] is home to the largest population.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> In [[Tamil Nadu]], the main concentrations of the tahr population are in [[Mukurthi]] and [[Grass Hills National Park]], with occasional sightings in other areas of the Nilgiris region.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> Isolated populations have been found to exist in [[Ponmudi]] Hills and [[Parambikulam Tiger Reserve]] in Kerala,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> and parts of [[Dindigul district|Dindigul]], [[Kanyakumari district|Kanyakumari]], [[Theni district|Theni]], and [[Tirunelveli district]]s in Tamil Nadu.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|The Nilgiri Tahr inhabits open grasslands on rocky outcrops]] Historically, as per the Tamil [[Sangam literature]], the goats were widely distributed from [[Coimbatore]] in the [[Kongu Nadu|Western Tamil Nadu]] to [[Tirunelveli]] in the Southern part of Tamil Nadu.<ref name=TN/> However, only about a hundreds of Nilgiri tahrs were left in the wild by the end of 20th century. Since that time, conservation activities have helped increase their numbers.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> The Nilgiri tahr population was estimated at about 3,122 individuals in 2015.<ref name=WWF/> In April 2025, the second synchronized Nilgiri tahr survey conducted jointly by the forest departments of Tamil Nadu and Kerala recorded a total of 2,655 individuals&ndash;1,352 in Kerala and 1,303 in Tamil Nadu.<ref name=NDTV/> There were 841 individuals in the Eravikulam National Park in 2025, up from 894 individuals in 2014, and 640 during the first census in 1996.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> The Nilgiri tahr inhabits the open grasslands of the [[South Western Ghats montane rain forests]].<ref name=iucn/> They typically inhabit rocky outcroppings and precipices, at elevations ranging from {{cvt|1200|to|2600|m}}, though sometimes found at lower elevations.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> During the survey in 2025, low-elevation sightings were reported in Peyanar at about {{cvt|270|m}} above sea level, the lowest altitude recorded for the species.<ref name=NDTV/> They usually keep clear of forests at lower altitudes and occupy large open grasslands interspersed with pockets of stunted forests, locally known as [[shola]].<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> The Nilgiri tahrs formerly ranged over a larger extent across the grasslands of the Western Ghats, but hunting and poaching in the 19th century reduced their population.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|A male (left) courting a female]] The Nilgiri tahrs are usually seen feeding on the edges on rocky plateaus and grasslands in the mornings and evenings, and resting on [[ridges]] during the day.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> They usually feed on grass and small shrubs.<ref name=Sondhi/> They are usually found in groups of 150 to 200 individuals.<ref name=Cavendish/> They are nimble goats, and are excellent rock climbers. They often climb narrow and high ridges, maintaining a good balance and agility. The tahrs have a good eye sight, and are often look out for dangers during the day.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> They usually feed in groups, and an old female keep watch during the time.<ref name=Lyedkkar/> === Breeding === The peak breeding season of the Nilgiri tahrs coincide with the [[monsoon]] season from June to September, though it has been observed to breed throughout the year. The younglings are usually born in January or February during the cold season, and the goats might yearn up to two offspring at a time.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> The males often engage in fights for rights to access to the females. They often stand with the sides to each other, and use their horns to attack the other. The dominant male gets access to the females, but the loser is not chased out of the herd unlike certain other goat families.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> The 2025 survey found a [[sex ratio]] of 49 males per 100 females, and a young-to-female ratio of 50 to 100.<ref name=NDTV/> == Threats and conservation == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|Nilgiri tahrs at the [[Anamalai Tiger Reserve]]]] The Nilgiri tahr is classified as [[endangered]] in the [[IUCN Red List]]. The species is primarily threatened by [[habitat loss]] and disturbance caused by invasive species, and in some sites by livestock grazing, [[poaching]] and fragmentation of the landscape.<ref name=iucn/> The species is legally protected in India, and is safe guarded in various protected areas and national parks in Kerala and Tamil Nadu. The [[Bombay Natural History Society]], Nilgiri Wildlife Association, and [[Wildlife Institute of India]], are involved in scientific research, community engagement, and education programmes.<ref name=Sondhi/> The 'Project Nilgiri Tahr', launched by the [[Government of Tamil Nadu]] in 2022, is aimed at conserving the species through restoration of grasslands, radio-collaring and monitoring of populations, and plans for [[captive breeding]] and reintroduction.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> The Government of Tamil Nadu also declared 7 October as the 'Nilgiri Tahr Day' in Tamil Nadu, which is the birthday of conservationist [[E. R. C. Davidar]].<ref name=TOI/><ref name=PNT/> There is a small captive population of Nilgiri tahrs across the world, estimated to be about 30 individuals in [[North America]] and 20 individuals in [[Asia]] outside India.<ref name=Cavendish/> ==See also== * [[Nilgiri Biosphere Reserve]] * [[Wildlife of India]] ==Notes== {{Notelist}} ==References== {{Reflist}} ==External links== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[Category:Caprinae]] [[Category:Mammals of India]] [[Category:Fauna of Kerala]] [[Category:Mammals of Tamil Nadu]] [[Category:Fauna of the Western Ghats]] [[Category:Endemic fauna of the Western Ghats]] [[Category:Mammals described in 1838|Nilgiri tahr]] 5xkx8o1uclzo9rpopx9s10u5x6pm5i8 364282 364269 2026-08-11T09:09:10Z Hariprasad Shetty10 6127 364282 wikitext text/x-wiki ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು [[ಫರ್]] ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಹಳದಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲೆನ ಬೆನ್ನಿಡ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು [[ಉಬ್ಬು]] ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] ದ ದಕ್ಷಿಣ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್]] [[ಸ್ಥಳೀಯ]] ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ [[ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ದಿಂಡಿಗುಲ್]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಥೇನಿ]], ಬೊಕ್ಕ [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಭಾಗೊಲು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು [[ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು [[ಕೊಂಗುನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್ [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ]] ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ]] ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ಶೋಲಾ]] ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ [[ಮುಂಗಾರು]] ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಪುರುಷೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗಂಡು ಮೇಕೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಮೇಕೆನ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಮೇಕೆಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಹಿಂಡುಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಪುರುಷೆರ್ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ನ್ [[ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನ]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ]] ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುವುದು, [[ಕಳ್ಳತನ]] ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. [[ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ]], ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್]] ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಟಿಪ್ಪಣಿ== {{Notelist}} ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[Category:Caprinae]] [[Category:Mammals of India]] [[Category:Fauna of Kerala]] [[Category:Mammals of Tamil Nadu]] [[Category:Fauna of the Western Ghats]] [[Category:Endemic fauna of the Western Ghats]] [[Category:Mammals described in 1838|Nilgiri tahr]] b7vgib5o8wsqmgn55zhjryqk7o02uld 364283 364282 2026-08-11T09:09:22Z Hariprasad Shetty10 6127 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 364283 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 24880 364233 355270 2026-08-11T00:00:24Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364233 wikitext text/x-wiki '''ಯಾನ್ ನಿಂಗ್''' (ಪುಟ್ಟಿನೆ ೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೭೭; '''ನಿಂಗ್ ಯಾನ್ ಪಂಡ್ದ್''' ಲಾ ಬರೆಪೆರ್) ಒರ್ತಿ [[ಚೀನಾಡ್ ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮ|ಚೀನದ]] ರಚನಾತ್ಮಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್.<ref>{{Cite web|date=9 December 2022|title=Returned Chinese scientist Yan Ning denies AI took her job in US|url=[https://www.scmp.com/news/china/science/article/3202698/chinese-scientist-yan-ning-denies-ai-took-her-job-us-and-forced-her-back-home](https://www.scmp.com/news/china/science/article/3202698/chinese-scientist-yan-ning-denies-ai-took-her-job-us-and-forced-her-back-home)|accessdate=2023-11-22|website=South China Morning Post|language=en}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Candidate list for new academicians released-Tsinghua University|url=[https://www.tsinghua.edu.cn/en/info/1320/12403.htm](https://www.tsinghua.edu.cn/en/info/1320/12403.htm)|accessdate=2023-11-22|website=[www.tsinghua.edu.cn](http://www.tsinghua.edu.cn)}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ಡ್ದ್ ಸಿಂಗ್ಹುವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗೊಡು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಆದ್ ಉಲ್ಲೆರ್.ಐಕ್ಲ ದುಂಬು ೨೦೧೭ ಡ್ದ್ ೨೦೨೨ ಮುಟ್ಟ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಆದ್ ಬೊಕ್ಕ ೨೦೦೭ ಡ್ದ್ ೨೦೧೭ ಮುಟ್ಟ ಸಿಂಗ್ಹುವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಅಧ್ಯಾಪಕಿ ಆದ್ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಯೆರ್. == ಕೆಲಸ == ಯಾನ್ 1977ಡ್ ಚೀನಾದ ಶಾಂಡೊಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ಜಿನಾನ್ ನಗರೊದ ಝಾಂಗ್ ಕ್ಯೂ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್.<ref>{{Cite web|](https://new.qq.com/omn/20190924/20190924A0PO7N00.html|url=[https://new.qq.com/omn/20190924/20190924A0PO7N00.html}}</ref> 2000ಡ್ ಸಿಂಗ್ಹುವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಜೀವ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಬೊಕ್ಕ ಜೀವತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗೊಡ್ದ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ (ಬಿಎಸ್) ಪದವಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್.<ref name=":1">{{Cite web|title=颜宁 – 清华大学生命科学学院|url=[https://life.tsinghua.edu.cn/info/1033/4384.htm](https://life.tsinghua.edu.cn/info/1033/4384.htm)|accessdate=2023-11-22|website=life.tsinghua.edu.cn|archivedate=17 November 2023|archiveurl=[https://web.archive.org/web/20231117075603/https://life.tsinghua.edu.cn/info/1033/4384.htm](https://web.archive.org/web/20231117075603/https://life.tsinghua.edu.cn/info/1033/4384.htm)}}</ref> 2004ಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ (ಪಿಎಚ್ ಡಿ) ಪದವಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಅರೆನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕೆರ್ ಶಿ ಯಿಗೊಂಗ್. ೨೦೦೪ ಡ್ದ್ ೨೦೦೭ ಮುಟ್ಟ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸಂಶೋಧಕಿ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್ <ref name=":1" /> ಯಾನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಡ್ ಸೆಲ್ ಡೆತ್ ದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬೊಕ್ಕ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಅಧ್ಯಯನೊಲೆನ ಪ್ರಬಂಧೊಗು ಸೈನ್ಸ್/ಎಎಎಎಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಿಇ ಹೆಲ್ತ್ಕೇರ್ ಸಹ-ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಾಯಿನ ಉತ್ತರ [[ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು|ಅಮೆರಿಕದ]] ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಜೇತೆರ್. ಇಂಟ್ರಾಮೆಂಬ್ರೇನ್ ಪ್ರೋಟಿಯೇಸ್ ಲೆನ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸದ್ 2007 ಮುಟ್ಟ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಡ್ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕದ ತರಬೇತಿನ್ ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್.<ref>{{Cite news|url=[http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/people/others/1510/315-1.htm|title=Yan Nieng: The Shining Star of Biophysics|date=9 October 2015|access-date=8) November 2017|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190818101418/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/people/others/1510/315-1.htm|archive-date=18 August 2019|publisher=Women of China}}](https://web.archive.org/web/20190818101418/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/people/others/1510/315-1.htm%7Curl-status=dead}})</ref> == ಕೆಲಸ == ೨೦೦೭ಡ್, ಆರ್ ಸಿಂಗ್ಹುವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊದ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಅಂಡ್ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಗ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಮೆಂಬರ್ ಆದ್ ಸೇರ್ದೆರ್.<ref name=":1"/> 2012ಡ್ ಅಲ್ಪ ಪೂರ್ತಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆಯೆರ್ <ref>{{Cite web|title=Nieng Yan|url=[https://molbio.princeton.edu/speakers/nieng-yan](https://molbio.princeton.edu/speakers/nieng-yan)|accessdate=2023-11-22|website=Department of Molecular Biology|language=en}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=[http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/people/everyday/1611/3089-1.htm|title=Yan Nieng: Young Pioneer Who 'Enjoys the Purity and Eternity' of Science|last=Zhu|first=Mengqi|date=14 November 2016|access-date=8) November 2017|publisher=Women of China}}</ref> ಅರೆನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮೆಂಬರೇನ್ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಲೆನ ರಚನೆ ಬೊಕ್ಕ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಲೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುಂಡು,<ref>{{Cite web|title=Ning Yan|url=[http://life.tsinghua.edu.cn/english/faculty/parttime/747.html|publisher=Tsinghua) University|accessdate=8 November 2017|archivedate=31 March 2018|archiveurl=[https://web.archive.org/web/20180331112900/http://life.tsinghua.edu.cn/english/faculty/parttime/747.html}}](https://web.archive.org/web/20180331112900/http://life.tsinghua.edu.cn/english/faculty/parttime/747.html%7Curl-status=dead}})</ref> ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟರ್ GLUT1 ಬೊಕ್ಕ ವೋಲ್ಟೇಜ್-ಗೇಟೆಡ್ ಸೋಡಿಯಂ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಚಾನಲ್ ಲೆನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುಂಡು.<ref>{{Cite journal|last=Hayden|first=Erika Check|title=Science stars of China|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-06-23_534_7608/page/456|journal=Nature|volume=534|issue=7608|pages=456–461|doi=10.1038/534456a|pmid=27337325|year=2016|bibcode=2016Natur.534..456.}}</ref> ೨೦೧೭ಡ್, ಯಾನ್ ಸಿಂಗ್ಹುವಾನ್ನ್ ಬುಡ್ದು ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಶರ್ಲಿ ಎಂ. ಟಿಲ್ಗ್ಮನ್ ಆಣು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಆದ್ ಸೇರ್ಯೆರ್. ಈ ತೀರ್ಮಾನ ಚೀನಾಡ್ ಮಸ್ತ್ ಚರ್ಚೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಂಡ್.<ref>{{Cite news|url=[https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2093551/top-chinese-researchers-move-us-sparks-soul-searching|title=Top Chinese researcher's move to US sparks soul-searching in China|last=Chen|first=Stephen|date=9 May 2017|access-date=8) November 2017|publisher=South China Morning Post}}</ref> ಕೆಲವೆರ್ ಚೀನಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಎಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಂಬಲ ಇಜ್ಜಂದಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದು ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಊಹಿಸಯೆರ್.<ref>{{Cite news|url=[https://thediplomat.com/2017/05/why-does-a-top-scientists-move-to-us-strike-a-nerve-in-china/|title=Why Does a Top Scientist's Move to US Strike a Nerve in China?|last=Wu|first=D. D.|date=19 May 2017|access-date=8) November 2017|publisher=The Diplomat}}</ref> ಆಂಡಲಾ, ಯಾನ್ ಈ ವಾದೊನು ತಳ್ಳ್ ದ್ ಪಾಡಿಯೆರ್, "ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆ ಪೊಸ ಒತ್ತಡೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೇರಣೆಲೆನ್ ತೂಪುಂಡು" ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref>{{Cite web|title=Bye bye biologist|url=[https://www.pressreader.com/china/global-times/20170517/281517931049555|accessdate=2020-10-23}}](https://www.pressreader.com/china/global-times/20170517/281517931049555%7Caccess-date=2020-10-23%7Cvia=PressReader}})</ref> ಅಲೆನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಧನೆಲೆಗ್ ಅರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ 2012-2017 ಮುಟ್ಟ ಎಚ್ ಎಚ್ ಎಂಐ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅರ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ೨೦೧೫ಡ್, ಆರ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಯಂಗ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೆವರ್ಲಿ ಬೊಕ್ಕ ರೇಮಂಡ್ ಸ್ಯಾಕ್ಲರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ೨೦೧೬ಡ್, ಗೊರ್ಡನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಡ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಎಂ. ಕ್ರುಕ್ಶಾಂಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್, ೨೦೧೮ಡ್, ಎಫ್ಎಒಬಿಎಂಬಿ ರಿಸರ್ಚ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್, ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೯ಡ್, ವೈಜ್ಮನ್ ವುಮೆನ್ & ಸೈನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ಡ್, ಆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿದ ವಿದೇಶಿ ಫೆಲೋ ಆದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.<ref>{{Cite web|url=[http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2019-nas-election.html|title=2019) NAS Election|publisher=National Academy of Sciences|date=30 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=[https://eurekalert.org/pub_releases/2019-04/naos-hno043019.php|title=Historic) number of women elected to National Academy of Sciences|website=EurekAlert!|language=en|accessdate=2019-04-30|archivedate=30 April 2019|archiveurl=[https://web.archive.org/web/20190430221053/https://eurekalert.org/pub_releases/2019-04/naos-hno043019.php}}](https://web.archive.org/web/20190430221053/https://eurekalert.org/pub_releases/2019-04/naos-hno043019.php%7Curl-status=dead}})</ref> ೨೦೨೧ಡ್, ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ದ ಫಾರಿನ್ ಫೆಲೋ ಆದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.<ref>{{Cite web|title=New Members|url=[https://www.amacad.org/new-members-2021|accessdate=2021-04-22|website=American) Academy of Arts & Sciences|language=en}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೨೨ಡ್, ಶೆನ್ಜೆನ್ ಡ್ ನಡತಿನ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ಇನೋವೇಶನ್ ಫೋರಮ್ ಡ್, ಯಾನ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಡ್ದ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರ್ದು ಶೆನ್ಜೆನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಷನ್ ಗ್ ಸ್ಥಾಪಕ ಡೀನ್ ಆದ್ ಸೇರೆರೆ ಚೀನಾಗ್ ವಾಪಸ್ ಬರ್ಪುನ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಡ್ದ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರ್ದು ಪೊಸ ಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|url=[https://www.scmp.com/comment/letters/article/3198815/why-scientists-decision-return-china-us-making-waves-online|title=Letters): Why scientist's decision to return to China from the US is making waves online|date=9 November 2022|accessdate=2022-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=[https://pandaily.com/structural-biologist-nieng-yan-serves-as-dean-of-shenzhen-medical-academy-of-research-and-translation/|title=Structural) Biologist Nieng Yan Serves as Dean of Shenzhen Medical Academy of Research and Translation|date=12 December 2022|accessdate=2022-01-03}}</ref> ೨೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ಡ್, ಶೆನ್ಜೆನ್ ಬೇ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿದ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಆದ್ ನೇಮಕ ಆಯೆರ್.<ref>{{Cite web|title=Yan Nieng was appointed as the Director of Shenzhen Bay Laboratory|url=[https://www.szbl.ac.cn/en/infomation/news/3331.html|publisher=Shenzhen) Bay Laboratory|accessdate=8 May 2023|archivedate=8 May 2023|archiveurl=[https://web.archive.org/web/20230508065624/https://www.szbl.ac.cn/en/infomation/news/3331.html}}](https://web.archive.org/web/20230508065624/https://www.szbl.ac.cn/en/infomation/news/3331.html%7Curl-status=dead}})</ref> ಜುಲೈ ೨೦೨೩ಡ್, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೋಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಬಯಾಲಜಿ ದ ಫಾರಿನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಆದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.<ref>{{Cite web|title=顏寧當選EMBO外籍會士 此前大陸僅10位科學家獲此頭銜|url=[https://www.chinatimes.com/realtimenews/20230706002677-260409?chdtv|website=Chinatimes|date=6) July 2023|accessdate=25 November 2023}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ಡ್, ಚೀನೀ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಅಕಾಡೆಮಿಶಿಯನ್ ಆದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್.<ref>{{Cite web|title=2023年两院院士增选结果揭晓 133位专家当选|url=[https://www.tsinghua.edu.cn/info/1182/108166.htm|website=Tsinghua|accessdate=25) November 2023}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಯಾನ್ '''ಲಿ ಯಿನುವೊನ''' ಒರ್ತಿ ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹಿತೆ. ಸಿಂಗ್ಹುವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದ್ ಇತ್ತಿನಗ ಅಕುಲು ರಡ್ಡ್ ಜನಲಾ ಪರಿಚಯ ಆಯೆರ್.<ref>{{Cite web|title=科学家颜宁宣布即将全职回国，李一诺帮比尔·盖茨"花钱"，这对清华姐妹花为何如此强大？|url=[https://www.chineseherald.co.nz/news/socialmedia/yanning-liyinuo/|website=Chineseherald|accessdate=25) November 2023}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == == ಗೌರವೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು == {| class="wikitable" |+ !ವರ್ಷ !ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ |- |2025 | * 2024 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರ್ಚ್ 8 ರೆಡ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಬ್ಯಾರೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite web|last=媒体滚动|date=11 March 2025|title=颜宁又添新职|url=https://finance.sina.com.cn/tech/discovery/2025-03-11/doc-inephfyi9737870.shtml|accessdate=2025-03-12|website=finance.sina.com.cn}}</ref> * ಏಷ್ಯನ್ ಸೈನ್ಟಿಸ್ಟ್ 100 |- |2024 | * L’Oréal-UNESCO ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ<ref>{{Cite web|title=Professor Ning Yan Wins L'Oréal-UNESCO For Women in Science International Awards 2024|url=https://life.tsinghua.edu.cn/lifeen/info/1133/1730.htm|website=Tsinghua|accessdate=3 June 2024}}</ref> |- |2023 | * ಚೈನೀಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಸದಸ್ಯ<ref>{{Cite web|title=2023年两院院士增选结果揭晓 133位专家当选|url=https://www.tsinghua.edu.cn/info/1182/108166.htm|website=Tsinghua|accessdate=25 November 2023}}</ref> * ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೌಲಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘದ ವಿದೇಶಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ<ref>{{Cite web|title=顏寧當選EMBO外籍會士 此前大陸僅10位科學家獲此頭銜|url=https://www.chinatimes.com/realtimenews/20230706002677-260409?chdtv|website=Chinatimes|date=6 July 2023|accessdate=25 November 2023}}</ref> |- |2021 | * ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಲಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿದೇಶಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ<ref>{{Cite web|title=New Members|url=https://www.amacad.org/new-members-2021|accessdate=2021-04-22|website=American Academy of Arts & Sciences|language=en}}</ref> |- |2019 | * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿದೇಶಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ,<ref>{{Cite web|title=2019 NAS Election|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2019-nas-election.html|accessdate=2020-03-07|website=www.nasonline.org}}</ref> * ವೈಜ್‌ಮನ್ ಮಹಿಳೆಯರು & ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವೈಜ್‌ಮನ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ<ref>{{Cite web|date=17 April 2019|title=Dr. Nieng Yan {{!}} Women in Science|url=http://www.weizmann.ac.il/WomenInScience/women-science-award/recipients/dr-nieng-yan|accessdate=2020-03-07|website=www.weizmann.ac.il|archivedate=4 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204170202/http://www.weizmann.ac.il/WomenInScience/women-science-award/recipients/dr-nieng-yan}}</ref> |- |2018 | * FAOBMB ಸಂಶೋಧನಾ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಓಶಿಯಾನಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಜೈವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಮೌಲಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಫೆಡರೇಶನ್<ref>{{Cite web|last=Nagley|first=Phillip|title=Winner of FAOBMB Award for Research Excellence 2018 {{!}} FAOBMB – Federation of Asian and Oceanian Biochemists and Molecular Biologists Inc|url=http://faobmb.com/2018/02/02/winner-of-faobmb-award-for-research-excellence-2018/|accessdate=2020-03-07|language=en-AU}}</ref> |- |2017 | * ಚೀನಾದ ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ವು-ಜಾನ್ಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref name=":0">{{Cite web|title=Nieng Yan {{!}} Princeton University Department of Chemistry|url=https://chemistry.princeton.edu/associated-faculty/nieng-yan|accessdate=2020-03-07|website=chemistry.princeton.edu|language=en|archivedate=16 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200316131756/https://chemistry.princeton.edu/associated-faculty/nieng-yan}}</ref> * ಬೋಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸಿಂಗ್ಹುವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<ref name=":0" /> |- |2016 | * ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಎಂ. ಕ್ರೂಕ್ಶ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೋರ್ಡನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮೆಂಬರ್‌ವೇನ್ ಸಾರಣಾ ಪ್ರೋಟೀನ್ಸ್: ಅಣುಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಗೆ ಗೆ<ref name=":0" /> |- |2015 | * ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಯುವ ಸಂಶೋಧಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite web|title=Announcing the winners of the 2015 Protein Society Awards|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2015-02/tps-atw020415.php|accessdate=2020-03-07|website=EurekAlert!|language=en|archivedate=25 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125085854/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2015-02/tps-atw020415.php}}</ref> * ಬೆವರ್‍ಲಿ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್ ಸ್ಯಾಕ್ಲರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಟೆಲ್ ಅವೀವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<ref>{{Cite web|title=Tsinghua University News|url=http://news.tsinghua.edu.cn/publish/thunewsen/9679/2015/20151008163424887965352/20151008163424887965352_.html|accessdate=2020-03-07|website=news.tsinghua.edu.cn}}</ref> |- |2014 | * ಸೆಲ್ "40ಅಂಡರ್40", Cell<ref name=":0" /> * ಬಯೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಗೆ Promega ಪ್ರಶಸ್ತಿ, Promega<ref name=":0" /> * ಚಾಂಗ್‌ಜಿಯಾಂಗ್ ಸ್ಕಾಲರ್, ಚೀನಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=教育部关于公布2013、2014年度长江学者特聘教授、讲座教授名单的通知_教育部门户网站_MOE.GOV.CN|url=http://old.moe.gov.cn//publicfiles/business/htmlfiles/moe/s8132/201502/xxgk_183693.html|accessdate=2020-03-07|website=old.moe.gov.cn|archivedate=28 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128053104/http://old.moe.gov.cn/publicfiles/business/htmlfiles/moe/s8132/201502/xxgk_183693.html}}</ref> * ಚೀನಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹೋ ಲಿಯಂಗ್ ಹೋ ಲೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=【科技日报】群星璀璨 亮点纷呈|url=http://www.cas.cn/cm/201410/t20141030_4233235.shtml|accessdate=2020-03-07|website=www.cas.cn}}</ref> |- |2012 | * ಹೋವಾರ್ಡ್ ಹ್ಯೂಜಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಹೋವರ್ಡ್ ಹ್ಯೂಜಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (HHMI)<ref name=":0" /> * ಚೀನಾದ "ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು" ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref name=":0" /> * ಜೀವನ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ನವೋನ್ಮೇಷಣೆಗಾಗಿ CC ಟಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಚೀನಾ<ref name=":0" /> |- |2011 | * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಚೀನಾ<ref name=":0" /> |- |2006 | * ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಜೇತ), AAAS/Science ಮತ್ತು GE |} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026]] [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್]] 67geg9jr4ztrp9oth64h158fsr1x2fk 0 25032 364242 354960 2026-08-11T00:18:18Z InternetArchiveBot 4316 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364242 wikitext text/x-wiki   ಡಾಯು '''ಲಿನ್''' ಒರ್ತಿ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಚೀನದ ನರವಿಜ್ಞಾನಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಾಸ್ಮನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಡ್ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ನರವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗೊಲೆಡ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್. <ref>{{Cite web|title=Dayu Lin|url=https://med.nyu.edu/faculty/dayu-lin|website=NYU Langone Health|accessdate=2020-05-07}}</ref> ಎಲಿಕ್ಲು ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುನೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುನ ಹೈಪೋಥಾಲಮಸ್ ಡ್ ನರ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಲೆನ್ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾದ್ ಗುರುತಿಸವುನ ಕಾರಣೊಗು ಆರ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್. <ref name="Nature2011">{{Cite journal|last=Lin|first=Dayu|last2=Boyle|first2=Maureen P.|last3=Dollar|first3=Piotr|last4=Lee|first4=Hyosang|last5=Lein|first5=E. S.|last6=Perona|first6=Pietro|last7=Anderson|first7=David J.|date=2011|title=Functional identification of an aggression locus in the mouse hypothalamus|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-02-10_470_7333/page/221|journal=Nature|volume=470|issue=7333|pages=221–226|doi=10.1038/nature09736|pmid=21307935}}</ref> == ಸುರುತ ಜೀವನ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಪಾಟಿಕೆ == ಲಿನ್ ಚೀನಾದ ಶಾಂಘೈಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. <ref>{{Cite web|title=Dr. Dayu Lin|url=https://www.storiesofwin.org/profiles/2019/11/27/dr-dayu-lin|website=Stories of WiN|accessdate=2020-05-07}}</ref> ಫುಡಾನ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ [[ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೊನು]] ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್, ೨೦೦೧ಡ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಗ್ರಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಅರೆನ ಡಿಗ್ರಿ ಕಲ್ಪುನೆ ಪೊರ್ತುಡು, ಆರ್ '''ಆಲ್ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆದ''' ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ನರಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಅಧ್ಯಯನೊಲೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಲ್ಪ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸಿ. ಕ್ಯಾಟ್ಜ್ ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಘ್ರಾಣೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ನರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಲೆನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="Nature2005">{{Cite journal|last=Lin|first=Da Yu|last2=Zhang|first2=Shao-Zhong|last3=Block|first3=Eric|last4=Katz|first4=Lawrence C.|date=2005|title=Encoding social signals in the mouse main olfactory bulb|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-03-24_434_7032/page/470|journal=Nature|volume=434|issue=7032|pages=470–477|doi=10.1038/nature03414|pmid=15724148}}</ref> ಆರ್ ಮುಖ್ಯ ಘ್ರಾಣ ಬಲ್ಬ್ ಡ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸನೆದ ಸಂಕೇತೊಲೆನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯೊನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="Neuron2006">{{Cite journal|last=Lin|first=Da Yu|last2=Shea|first2=Stephen D.|last3=Katz|first3=Lawrence C.|date=2006|title=Representation of natural stimuli in the rodent main olfactory bulb|journal=Neuron|volume=50|issue=6|pages=937–949|doi=10.1016/j.neuron.2006.03.021|pmid=16772174}}</ref> ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮುಗಿ ಬೊಕ್ಕ, ಡೇವಿಡ್ ಜೆ. ಆಂಡರ್ಸನ್ ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಡ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡ್, ವೆಂಟ್ರೊಮೆಡಿಯಲ್ ಹೈಪೋಥಾಲಮಸ್ (ವಿಎಂಎಚ್ವಿಎಲ್) ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ವರ್ತನೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. <ref name="Nature2011"/> == ಕೆಲಸೊ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನೆ == ೨೦೧೦ಡ್, ಲಿನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಲ್ಯಾಂಗೊನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಡ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಗ್ ಸೇರಿಯೆರ್. <ref>{{Cite web|title=Dayu Lin|url=http://linlab.med.nyu.edu/members.html|website=Lin Lab|accessdate=2020-05-07|archivedate=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128065912/http://linlab.med.nyu.edu/members.html|url-status=dead}}</ref> ಅರೆನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆಲೆನ ನರ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಲೆನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ ಬೊಕ್ಕ ರಕ್ಷಣಾ ವರ್ತನೆಲು. <ref>{{Cite web|title=Research|url=http://linlab.med.nyu.edu/research.html|website=Lin Lab|accessdate=2020-05-07|archivedate=2020-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219180348/http://linlab.med.nyu.edu/research.html|url-status=dead}}</ref> ಆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ತಂಡೊ, ಇನ್ ವಿವೊ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಫಿಸಿಯಾಲಜಿ ಬೊಕ್ಕ ಆಪ್ಟೊಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ ತಂತ್ರೊಲೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್, ವಿಎಂಎಚ್ವಿಎಲ್ ಡ್ ನ್ಯೂರಾನ್ ಲು ದಾಳಿ ಪ್ರೇರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವೇದನಾ ಮಾಹಿತಿನ್ ಎನ್ಕೋಡ್ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. <ref>{{Cite journal|last=Falkner|first=Annegret L.|last2=Grosenick|first2=Logan|last3=Davidson|first3=Thomas J.|last4=Deisseroth|first4=Karl|last5=Lin|first5=Dayu|date=2016|title=Hypothalamic control of male aggression-seeking behavior|journal=Nature Neuroscience|volume=19|issue=4|pages=596–604|doi=10.1038/nn.4264|pmid=26950005}}</ref> ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಡವಳಿಕೆದ ಅಧ್ಯಯನೊಡು, ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ-α (Esr1) ನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸವುನ VMH ನ್ಯೂರಾನ್ ಲು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅಕುಲು ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. <ref>{{Cite journal|last=Wang|first=Li|last2=Talwar|first2=Vaishali|last3=Osakada|first3=Takuya|last4=Kuang|first4=Amy|last5=Guo|first5=Zhichao|last6=Yamaguchi|first6=Takashi|last7=Lin|first7=Dayu|date=2019|title=Hypothalamic Control of Conspecific Self-Defense|journal=Cell Reports|volume=26|issue=7|pages=1747–1758.e5|doi=10.1016/j.celrep.2019.01.078|pmid=30759387}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾನಾದಿಗೆಲು == * ಮೆಕ್ನೈಟ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೩) <ref>{{Cite web|title=ಸನ್‌ಪೋಸಿಯಮ್ 2017|url=http://www.maxplanckfl.org/wp-content/uploads/2018/06/Digital-Sunposium-Mag-2017.pdf|accessdate=2020-05-06}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಪಿ. ಸ್ಲೋನ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ (೨೦೧೨) <ref>{{Cite web|title=ದಾಯು ಲಿನ್ ಸ್ಲೋನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ|url=https://www.newswise.com/articles/dayu-lin-phd-named-to-prestigious-sloan-research-fellowship|accessdate=2020-05-07}}</ref> * ಕ್ಲಿಂಗೆನ್ಸ್ಟೈನ್ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಫೆಲೋ (೨೦೧೧) <ref>{{Cite web|title=ಕ್ಲಿಂಗೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಫೆಲೋಗಳು 2011|url=https://www.klingfund.org/fellows/fellows11.php|accessdate=2020-05-07|archivedate=2019-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191124235852/http://www.klingfund.org/fellows/fellows11.php}}</ref> * ನ್ಯೂರೋಎಥಾಲಜಿಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ರಾನಿಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೬) <ref>{{Cite web|title=ಕ್ಯಾಪ್ರಾನಿಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|url=https://www.neuroethologi.org/Awards/ಕ್ಯಾಪ್ರಾನಿಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|accessdate=2020-05-07}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಅಜಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಲು == * ಹೈಪೋಥಾಲಮಸ್-ಮಿಡ್ಬ್ರೇನ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆದ ಶ್ರೇಣಿಬದ್ಧ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ. ಫಾಲ್ಕ್ನರ್, ಅನ್ನೆಗ್ರೆಟ್ ಎಲ್.; ವೀ, ಡೊಂಗ್ಯು; ಪಾಡ್ದನ, ಏಂಜಲಿ; ವಾಟ್ಸೆಕ್, ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.; ಚೆನ್, ಐರೀನ್; ಚೆನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಸಿಯಾ; ಫೆಂಗ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಇ.; ಲಿನ್, ಡೇಯು. *ನ್ಯೂರಾನ್*. 06 ಮಾರ್ಚ್ 2020. * ಹೋಮೋಲಾಗಸ್ ಸ್ವ-ರಕ್ಷಣೆದ ಹೈಪೋಥಾಲಮಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣ. ವಾಂಗ್, ಲಿ; ತಲ್ವಾರ್, ವೈಶಾಲಿ; ಒಸಾಕಾಡ, ತಕುಯಾ; ಕುವಾಂಗ್, ಆಮಿ; ಗುವೊ, ಝಿಚಾವೊ; ಯಮಗುಚಿ, ತಕಾಶಿ; ಲಿನ್, ಡೇಯು. *ಸೆಲ್ ವರದಿಲು*. ೧೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯; 26(7): 1747–1758.e5. * ಒಂಜಿ ತಳಿತ ರೀತಿಡ್ ಎನ್ಕೋಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಫ್ಲೋರೋಸೆಂಟ್ ಸಂವೇದಕ ಎಲಿ, ಮೀನ್ ಬೊಕ್ಕ ಎಲಿ ಮಾದರಿಲೆಡ್ ಡೋಪಮೈನ್ ನ್ ತ್ವರಿತ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ನಾಡೆರೆ ಸಾಧ್ಯವಾಪುಂಡು. ಸನ್, ಫಾಂಗ್ಮಿಯಾವೊ; ಝೆಂಗ್, ಜಿಯಾನ್ಜಿ; ಜಿಂಗ್, ಮಿಯಾವೊ; ಝೌ, ಜಿಂಗ್ಹೆಂಗ್; ಫೆಂಗ್, ಜಿಯೆಶಿ; ಓವೆನ್, ಸ್ಕಾಟ್ ಎಫ್.; ಲುವೊ, ಯಿಚೆನ್; ಲಿ, ಫ್ಯೂನಿಂಗ್; ವಾಂಗ್, ಹುವಾನ್; ಯಮಗುಚಿ, ತಕಾಶಿ; ಯೋಂಗ್, ಝಿಹಾವೊ; ಗಾವೊ, ಯು; ಪೆಂಗ್, ವೆನ್; ವಾಂಗ್, ಲಿ; ಜಾಂಗ್, ಎಸ್.; ... ಲಿನ್, ಡೇಯು ಬೊಕ್ಕೊರ್ಮೆ. 2019. *ಸೆಲ್*. ೧೭೪: ೪೮೧–೪೯೬.ಇ೧೯. ಪಿಎಂಐಡಿ: 30007419. ಡಿಒಐ: 10.1016/ಜೆ.ಸೆಲ್.2018.06.042. * ವೆಂಟ್ರೊಮೆಡಿಯಲ್ ಹೈಪೋಥಾಲಮಸ್ ದ Esr1(+) ಜೀವಕೋಶೊಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಹಾಶಿಕಾವಾ, ಕೊಯಿಚಿ; ಹಾಶಿಕಾವಾ, ಯೋಶಿಕೊ; ಟ್ರೆಂಬ್ಲೇ, ರಾಬಿನ್; ಜಾಂಗ್, ಜಿಯಾಕ್ಸಿಂಗ್; ಫೆಂಗ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಇ.; ಸಬೊಲ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್; ಪೈಪರ್, ವಾಲ್ಟರ್ ಟಿ.; ಲೀ, ಹ್ಯೋಸಾಂಗ್; ರುಡಿ, ಬೆರ್ನಾರ್ಡೋ; ಲಿನ್, ಡೇಯು. 2018. *ಪ್ರಕೃತಿ ನರವಿಜ್ಞಾನ*. ಪಿಎಂಐಡಿ: 28920934. ಡಿಒಐ: 10.1038/ಎನ್ಎನ್.4644. * ಆನುಲೆನ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ-ಅನ್ವೇಷಣಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆದ ಹೈಪೋಥಾಲಮಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣ. ಫಾಕ್ನರ್, ಅನಿಗ್ರೆಟ್ ಎಲ್.; ಗ್ರೋಸೆನಿಕ್, ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್; ಡೇವಿಡ್ಸನ್, ಥಾಮಸ್ ಜೆ.; ಡೈಸೆರೊತ್, ಕಾರ್ಲ್; ಲಿನ್, ಡೇಯು. 2016. *ಪ್ರಕೃತಿ ನರವಿಜ್ಞಾನ*. ಪಿಎಂಐಡಿ: 26950005. ಡಿಒಐ: 10.1038/ಎನ್ಎನ್.4264. * ವೆಂಟ್ರೊಮೆಡಿಯಲ್ ಹೈಪೋಥಾಲಮಿಕ್ ಆಕ್ಸೆಸರಿ ಪಾತ್ವೇಸ್ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಡವಳಿಕೆಲೆನ್ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ವಾಂಗ್, ಲಿ; ಚೆನ್, ಐರೀನ್ ಜೆಡ್.; ಲಿನ್, ಡೇಯು. 2015. *ನ್ಯೂರಾನ್*. 85: 1344–1358. ಪಿಎಂಐಡಿ: 25754823. ಡಿಒಐ: 10.1016/ಜೆ.ನ್ಯೂರಾನ್.2014.12.025. * ಆನ್ ಎಲಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆದ ಸಮಯೊಡು ವೆಂಟ್ರೊಮೆಡಿಯಲ್ ಹೈಪೋಥಾಲಮಿಕ್ ನರ ಚಟುವಟಿಕೆನ್ ಡಿಕೋಡ್ ಮಲ್ಪುನವು. ಫಾಲ್ಕ್ನರ್, ಅನಿಗ್ರೆಟ್ ಎಲ್.; ಡಾಲರ್, ಪಿಯೋಟ್ರ್; ಪೆರೊನಾ, ಪಿಯೆಟ್ರೊ; ಆಂಡರ್ಸನ್, ಡೇವಿಡ್ ಜೆ.; ಲಿನ್, ಡೇಯು. 2014. *ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂರೋಸೈನ್ಸ್*. 34: 5971–5984. ಪಿಎಂಐಡಿ: 24760856. ಡಿಒಐ: 10.1523/ಜೆನ್ಯೂರೋಸ್ಸಿ.5109-13.2014. * ಮೌಸ್ ಹೈಪೋಥಾಲಮಸ್ ಡ್ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆದ ಜಾಗೆದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಗುರುತು. ಲಿನ್, ಡೇಯು; ಬೊಯ್ಲ್, ಮೈಕೆಲ್ ಪಿ.; ಡಾಲರ್, ಪಿಯೋಟ್ರ್; ಲೀ, ಹ್ಯೋಸಾಂಗ್; ಲೈನ್, ಎಡ್ವಿನ್ ಎಸ್.; ಪೆರೊನಾ, ಪಿಯೆಟ್ರೊ; ಆಂಡರ್ಸನ್, ಡೇವಿಡ್ ಜೆ. ೨೦೧೧. *ಪ್ರಕೃತಿ*. 470: 221–226. ಪಿಎಂಐಡಿ: 21307935. ಡಿಒಐ: 10.1038/ನೇಚರ್09736. * ಕೀಟ ಮಾದರಿಲೆನ ಮುಖ್ಯ ಘ್ರಾಣ ಬಲ್ಬ್ ಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ತೇಜನೊಲೆನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ. ಲಿನ್, ಡಾ ವೈ.; ಶೀ, ಸ್ಟೀಫನ್ ಡಿ.; ಕ್ಯಾಟ್ಜ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸಿ. ೨೦೦೬. *ನ್ಯೂರಾನ್*. ೫೦: ೯೩೭–೯೪೯. ಪಿಎಂಐಡಿ: ೧೬೭೭೨೧೭೪. ಡಿಒಐ: ೧೦.೧೦೧೬/ಜೆ.ನ್ಯೂರಾನ್.೨೦೦೬.೦೩.೦೨೧. * ಮೌಸ್ ಘ್ರಾಣ ಬಲ್ಬ್ ಡ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕೇತ ಎನ್ಕೋಡಿಂಗ್. ಲಿನ್, ಡಿ. ವೈ.; ಜಾಂಗ್, ಎಸ್. ಜೆ.; ಬ್ಲಾಕ್, ಇ.; ಕ್ಯಾಟ್ಜ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸಿ. ೨೦೦೫. *ಪ್ರಕೃತಿ*. 434: 470–477. ಪಿಎಂಐಡಿ: ೧೫೭೨೪೧೪೮. ಡಿಒಐ: ೧೦.೧೦೩೮/ನೇಚರ್೦೩೪೧೪. == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ಸ್ತ್ರೀವಾದೊ ಬುಕ್ಕೊ ಜಾನಪದೊ 2026]] [[ವರ್ಗೊ: ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್]] a560omdf2iudn4a3pxze0djs2u8qekg 0 25212 364229 363718 2026-08-10T23:55:14Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364229 wikitext text/x-wiki   '''ಖಂಡೋಬಾ,''' '''ಮಾರ್ತಾಂಡ ಭೈರವ''' ಬೊಕ್ಕ '''ಮಲ್ಹಾರಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು [[ಹಿಂದೂ|ಒಂಜಿ ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆ ಆದುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶಿವನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಲದೇವ (ಕುಟುಂಬ ದೇವತೆ) ಆರ್. ಕೆಲವು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮರಾಠೆ (ಯೋಧ) ಕೃಷಿ ಜಾತಿಲು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮುದಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಪುರೋಹಿತ) ಜಾತಿಲು, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಾಡುಲೆಡ್ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲು ಕೆಲವು ಬೇಟೆಗಾರೆರ್/ಸಂಗ್ರಹಕಾರೆರ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಲೆನ ಪೋಷಕ ದೇವೆರ್ಲಾ ಆತೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆಗ್ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಬೊಕ್ಕ ಜೈನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಸೇರ್ದ್ ಜಾತಿನ್ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪಂದೆ ಮಾತಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಸಂಪ್ರದಾಯೊನು ಕನಿಷ್ಠ ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ಜಾನಪದ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೊಂದುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಶಿವ, ಭೈರವ, ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ (ಸ್ಕಂದ) ದೇವೆರೆನ ಗುಣೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ದೇವತೆ ಆದ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊಡು]] '''ಮಲ್ಲಣ್ಣ''' ಪಂಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕೊಡು]] '''ಮೈಲಾರ''' ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬೊನು [[ಶಿವ|ಲಿಂಗ]] ರೂಪೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮಲ್ಪುನ ಯೋಧೆ ಆದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜೆಜುರಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ. ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' ಗ್ರಂಥೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆಡ್ ಲಾ ವರ್ಣನೆ ಆಯಿನ ಖಂಡೋಬಾದ ದಂತಕಥೆಲು ಮಣಿ-ಮಲ್ಲರ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಅರೆನ ಗೆಲುವು ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಮದಿಮೆಲೆನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುಂಡು. == ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಪುದರ್ಲು == ಖಂಡೋಬಾ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ "ಖಂಡೋಬಾ" (ಖಂಡೋಬಾರ್ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೆರ್ರೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಆಯುಧ) ಬೊಕ್ಕ "ಬಾ" ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಕುಡೊಂಜಿ ಪುದರ್ "ಖಂಡೇರಾಯ" ಪಂಡ "ರಾಜೆ ಖಂಡೋಬಾ". ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ರೂಪ ಪಂಡ "ಖಂಡೇರಾವ್", ಉಂದೆಟ್ "ರಾವ್" (ರಾಜೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರತ್ಯಯೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್, ಖಂಡೋಬಾನ್ ''"ಮಾರ್ತಂಡ'' ಭೈರವ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು "ಮಾರ್ತಂಡ" ( ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆನ ಅಡ್ಡನಾಮ) ಬೊಕ್ಕ "ಭೈರವ" ಪನ್ಪಿನ ಶಿವನ ಉಗ್ರ ರೂಪೊದ ಸಂಯೋಜನೆ. " ''ಮಲ್ಲಾರ"'' ಅತ್ತ್ಂಡ ''"ಮಲ್ಹಾರಿ"'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ "ಮಲ್ಲ" ಬೊಕ್ಕ " ''ಆರಿ'' " (ಶತ್ರು) ಪಂಡ್ದ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅರ್ಥ "ಮಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸನ ಶತ್ರು". ''"ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ"'' ದಾಖಲೆಡ್ ಉಂಡು "ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವೆ", ಮಲ್ಲನ ಶೌರ್ಯೊಗು ಸಂತೋಷೊಡು, ಮಲ್ಲಾರಿನ್ (ಮಲ್ಲನ ಶತ್ರು) "ಮಲ್ಲರಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಬೇತೆ ರೂಪಾಂತರೊಲು ''"ಮಲಣ್ಣ"'' ಬೊಕ್ಕ ''"ಮೈಲಾರ" ನ್'' ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಲೆಡ್ ''ಖಂಡು ಗವ್ಡ'', ''ಮಹಾಲಸಾ-ಕಾಂತ್'' (ಮಹಾಲಸಾನ ಗಂಡ) ಬೊಕ್ಕ ''ಜೆಜುರಿಕಾ ವಾಣಿ'' ಉಂಡು. == ಐಕಾನೊಗ್ರಫಿ == [[ಫೈಲ್:Kadepathar_temple_sanctum.jpg|thumb|ಖಂಡೋಬಾದ ಪಿರಾಕ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಆಯಿನ ಜೆಜುರಿದ ಕಡೆಪಾಥರ್ ಗರ್ಭಗುಡಿ. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಮೂಜಿ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್: ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್ ದ ಮೂರ್ತಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು (ಒಂಜಿ ಲೋಹದ ಮೂರ್ತಿ ಮಹಲ್ಸಾ, ನಡುಟು, ಮಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ''ಲಿಂಗೊಲು'' ತನ್ನ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಲ್ಸಾನ್ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು).]] ಮೂರ್ತಿಲೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರ ನಾಲ್ ಕೈಟ್ ''ತ್ರಿಶೂಲ'', ಭಂಡಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿ ಪತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆತ್ಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರಾಠಾ ಸರ್ದಾರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಠಾಣೆರೆನ ವೇಷೊಡು ತೋಜಾವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ರಡ್ಡ್ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುದು ಒಂಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಒಂಜರ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುದುಪ್ಪುನ ಒರ್ತಿ ಯೋಧೆ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಶಿವನ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಶಿವ|ಲಿಂಗದ]] ರೂಪೊಡು ಅರೆನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. . ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್, ಖಂಡೋಬಾದ ರಡ್ಡ್ ನಿರೂಪಣೆಲು-ಆಣ್ವಿಕ ಲಿಂಗ ಬೊಕ್ಕ ಮಾನವರೂಪಿ ಕುದುರೆ-ಸವಾರಿದ ರೂಪ-ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜುಂಡು.&nbsp; ಖಂಡೋಬದ ಐತಿಹ್ಯೊಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ದೈವ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಣಿ ರಾಕ್ಷಸೆರ್ನ ನಡುಟು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಲಡಾಯಿನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ದಂತಕಥೆದ ಮುಖ್ಯ ಲಿಖಿತ ಮೂಲ ಪಂಡ ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' (ಮಲ್ಲರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ), ಉಂದು [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಗ್ರಂಥ ''ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣದ'' ''ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕಂಡ'' ಅಧ್ಯಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪನ್ಪೆರ್, ಆಂಡ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ. ಆರ್ . ಸಿ. ಧೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊನು ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ. ಸಿದ್ಧಪಾಲ್ ಕೇಸಶ್ರೀ (೧೫೮೫) ಬರೆತಿನ ಒಂಜಿ ಆವೃತ್ತಿ [[ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ|ಮರಾಠಿಡ್]] ಲಭ್ಯ ಉಂಡು. ಬೇತೆ ಮೂಲೊಲೆಡ್ ಗಂಗಾಧರನ ಗ್ರಂಥೊಲು ''ಜಯದ್ರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' ಬೊಕ್ಕ ''ಮಾರ್ತಂಡ ವಿಜಯ'' (೧೮೨೧) ಬೊಕ್ಕ "ದೇವೆರೆನ ಕುರುಬೆರ್" ವಾಘ್ಯನ ಮೌಖಿಕ ಕತೆಕುಲು ಉಂಡು. [[ಫೈಲ್:Jejuri_khandoba.JPG|left|thumb|ಈ ರತ್ನೊನು ಖಂಡೋಬಾದ ಜೆಜುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.]] ಬ್ರಹ್ಮೆರ್ದ್ ಅಜೇಯತೆದ ವರ ಪಡೆತಿನ ರಾಕ್ಷಸೆ ಮಲ್ಲಾ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಮೆಗ್ಯೆ ಮಾಣಿ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಋಷಿಲೆನ್ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಏಳ್ ಋಷಿಲು ರಕ್ಷಣೆಗಾದ್ ಶಿವನ ಸಮೀಪಿಸನಗ, ಬೀದರ್ ದ ಕೈತಲ್ದ ಮೈಲಾಪುರದ ಆದಿಮೈಲಾರೊಡು ಶುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆಡ್ ಶಿವ ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವನ ರೂಪೊನು (ಮಹಾಮತ್ಯೆರ್ ಚೈತ್ರ ಖಂಡೋಬ ಪನ್ಪೆರ್) ಪಡೆಪೆರ್. ನಂದಿನ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದೈವೊಲೆನ ಸೈನ್ಯೊಗು ಮುನ್ನಡೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವ ಬಂಗಾರ್ದ ಬೊಕ್ಕ ಸೂರ್ಯನಲೆಕ ಮಿಂಚುನ, ಅರಿಶಿನೊಡು ಮುಚ್ಚುನ (ಹರಿದ್ರನ ಮೂಜಿ ಕಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಹಣೆಡ್ ಅರ್ಧಚಂದ್ರೆ). ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ಸೈನ್ಯೊನು ದೇವೆರ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚನೆ ಖಂಡೋಬಾ ಮಲ್ಲಾ ಬೊಕ್ಕ ಮಣಿನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೈಪಿನಗ, ಮಣಿ ತನ್ನ ಬೊಲ್ದುದ ಕುದುರೆನ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ತಪಸ್ಸ್ ದ ಕ್ರಮೊ ಆದ್ ಕೊರ್ದು ಒಂಜಿ ವರೊನು ಕೇನುವೆರ್. ಖಂಡೋಬದ ಪ್ರತೀ ದೇಸ್ತಾನೊಡು ಆಯೆ ಉಪ್ಪಡ್, ಜನಕ್ಲೆನ ಸ್ವಭಾವ ಸುಧಾರಿತ ಆವಡ್, ಆಯಗ್ ಕೋರಿದ ಮಾಸ ಕೊರ್ದು ವರ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಈ ವರೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆ, ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಒರಿ ದೇವತೆ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆಪೆರ್. ಮಲ್ಲಗ್ ವರ ಕೊರ್ನಗ, ಲೋಕೊದ ಬೊಕ್ಕ ನರಮಾನಿ-ಮಾಂಸೊದ ನಾಶೊಗು ಕೇನುವೆರ್. ರಾಕ್ಷಸನ ಕೋರಿಕೆಡ್ ಕೋಪೊಗು ಬತ್ತಿನ ಖಂಡೋಬಾ ಆಯನ ತರೆ ಕಡ್ತ್ ದ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಲೆಡ್ ತಲೆ ಬೂರುಂಡು, ಅಲ್ಪ ಭಕ್ತೆರೆನ ಪಾದೊಲೆಡ್ ಮೆಚ್ಚಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಜಾಗೆ ಪ್ರೇಮಪುರಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲು ಎಂಚ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಈ ದಂತಕಥೆ ದುಂಬು ನನಲಾತ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಮೌಖಿಕ ಕತೆಕುಲು ಖಂಡೋಬಾನ ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸವುಂಡು—ಅರೆನ ಜಾನಪದ ದೇವತೆಡ್ದ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಲೆನ ದೇವತೆಗ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬರ್ಪುನವು—ಉಂದು ಪಠ್ಯ ಬರವುಲೆಡ್ದ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಪತ್ನಿಲು ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನೈನ್ ಶಿವ, ಪಾರ್ವತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಗಾ ಪನ್ಪಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೂ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೋದರ ಮಗೆ, ಲಿಂಗವತ್ ವಾಣಿ ಮಲ್ಸಾನ ಅಣ್ಣೆ ಹೆಗಾದಿ ಪ್ರಧಾನಿ, ಖಂಡೋಬಾಗ್ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ನಾಯಿ, ಮಣಿಗ್ ಕೊರ್ತಿನ ಕುದುರೆ, ಬೊಕ್ಕ ರಾಕ್ಷಸ ಸೋದರೊಲು ಕ್ರಮೊಟ್ಟು ವಿಷ್ಣು, ನಂದಿ, ಬೊಕ್ಕ ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಮಧು-ಕೈತಾಭೆರೆನ ಅವತಾರೊಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಬೇತೆ ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮಣಿ ಪನ್ಪಿನ ಮಣಿಮಲ್ಲ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಸೋತುದು ತನ್ನ ಬೊಲ್ದು ಕುದುರೆನ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ದಂತಕಥೆಲೆಡ್ ಮಲ್ಸಾ (ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾರ್ವತಿ) ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾನು (ಅತ್ತ್ಂಡ ಗಂಗಾ) ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಯುದ್ಧೊಡು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ಪ್ರತಿ ಸರ್ತಿಲಾ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನ ರತ್ನೊದ ರಕ್ತೊನು ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪುನಕುಲು, ಅಂಚನೆ ಅಂಚನೆ, ಖಂಡೋಬಾನ ನಾಯಿ ಮಾತಾ ರಕ್ತೊನು ನುಂಗುದು ಪೋಪುಂಡು. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಮಲ್ಸಾ, ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಪರೂಪೊಡು ಬನಾಯಿ, ಖಂಡೋಬಾನ ಪಿರವುಡು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್ದ್ ಕತ್ತಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಈಟಿಡ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಒರಿ ರಾಜೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಂತಕಥೆಲು ತೋಜಾವುಂಡು, ಆರ್ ತನ್ನ ಜೆಜುರಿ ಕೋಟೆಡ್ದ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಆರಂಭೊನು ಅಯಿಡ್ದ್ ಆರ್ ಚಿನ್ನೊನು ವಿತರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ, ರಾಜೆ ಖಂಡೋಬಾ ಬೇಟೆಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ "ಸರಸ" ಆದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಬದಲಾವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. == ಬೊಡೆದಿಲು == [[ಫೈಲ್:Khandoba_Mhalsa_Banai.jpg|thumb|ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ರಡ್ಡ್ ಮುಖ್ಯ ಪತ್ನಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು: ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ.]] ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಕೆಲವು ಪೊಣ್ಣುಲು ಉಲ್ಲೆರ್, ಅಕುಲು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಸಂಪರ್ಕೊಡು ಉಲ್ಲೆರ್ - ಮಲ್ಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ (ಬಾನು, ಬನುಬೈ) ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಸುರುತ ಬುಡೆದಿ ಮಾಲ್ಸಾ ಲಿಂಗಾಯತ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ವಾಣಿ) ಸಮುದಾಯೊಗು ಸೇರ್ದಿನಕುಲು, ರಡ್ಡನೆ ಬುಡೆದಿ ಬನಾಯಿ ಧಂಗಾರ್ (ಕುರುಬೆ ಜಾತಿ). ಮಹಲ್ಸಾ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮದಿಮೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್. ಕುಡೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಬನಾಯಿ ಪ್ರೀತಿಡ್ ದೈವೊಲೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಆಪುಂಡು. ಮಲ್ಸಾನ್ ಅಸೂಯೆ ಮಲ್ಪುನಾಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಒರಿ ಎಡ್ಡೆ ಅಡುಗೆ ಮಲ್ಪುನಾಯೆ - ಬನಾಯಿ ಒರಿ ಪ್ರೇಮಿ, ನಿಶ್ಚಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ, ಆಂಡ ಅರೆಗ್ ಅಡುಗೆ ಮಲ್ಪೆರೆಲಾ ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಗಳೊಲೆನ್ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಮಲ್ಸಾ "ಸಂಸ್ಕೃತಿ" ಬೊಕ್ಕ ಬನಾಯಿ "ಪ್ರಕೃತಿ"ನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು. ಅಕ್ಲೆನ ನಡುಟು ಖಂಡೋಬಾ ರಾಜೆ ದೇವೆರ್ ನಿಲೆಯಾಪೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಮೂಜಿನೆ ಬುಡೆದಿ ರಾಂಭಾಯಿ ಶಿಂಪಿನ್ ಒರಿ ಆಕಾಶ ಅಪ್ಸರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವಾಂಗಣ ಆಯಿನ ಒರಿ ದರ್ಜಿ ಪೊಣ್ಣು. ಆರೆನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ''[[ಅಪ್ಸರೆ|ದೇವಾಂಗಣ]]'' ಬಾನಾಯಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಮದಿಮೆ" ಮಲ್ತಿನ ಮುರ್ಲಿಲೆನ (ಖಂಡೋಬಾನ ಮಸ್ತ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ) ಮೂಲಮಾದರಿ ಆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ಬೇಟೆದ ನಂತರ ಅಲೆನ್ ತೂಯೆರ್. ರಾಂಭಾಯಿನ್ ಒರಿ ದೇವತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಜೆಜುರಿದ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಧಲೇವಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಒರಿ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನಾಲ್ನೆಯ ಪತ್ನಿ ಫುಲಾಯಿ ಮಾಲಿನ್ ಒರಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮುರ್ಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾದ ಭಕ್ತೆ. ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಒಂಜಿ ಮೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ಯ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ "ಡೌನಾ ಮಾಲ್" (ದಕ್ಷಿಣ ಮರತ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಡ್ ಆರ್ ಅಲೆನ್ ತೂಯೆರ್. ಐನನೇ ಬೊಡೆದಿ ಕಂಡೈ ಭಗ್ವಿನ್ ಕಬ್ಬುದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಜಾತಿದಕುಲು. ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಅಲೆನ್ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಅವೆನ್ ಬುಡ್ದು, ಮುರ್ಲಿಲು—ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಿತ ಆಯಿನ ಪೊಣ್ಣುಲು—ದೇವೆರೆನ ಬೊಡೆದಿಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ರಡ್ನೆ ಬೊಡೆದಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. == ಬೇತೆ ಸಂಘೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಾನ್ಯತೆಲು == [[ಫೈಲ್:Khandoba_Poona_painting_1800-05.jpg|thumb|325x325px|ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರೊಡು ಖಂಡೋಬಾ ಮೊಹ್ಲ್ಸಾನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಕುದುರೆನ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತೊಂದು, ಒಂಜಿ ನಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಟೆಂಡೆಂಟ್ಸ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು, ಅರೆನ ಎದುರು ವಾಘ್ಯ ನಲಿಕೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಚಿತ್ರೊನು ತೋಜಾವುಂಡು.]] ಮಲ್ಲಾನ (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಮೈಲಾರ) ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಖಂಡೋಬ (ಮಲ್ಲರಿ, ಮಲ್ಹಾರಿ, ಮೈಲಾರ) ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಭೈರವನೊಟ್ಟುಗುಲಾ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಆರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಟ್ಟಿ (ಒರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕೊಲೆಗಾರ)ನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಭಕ್ತೆರ್ ಖಂಡೋಬಾ ಶಿವನ ಪೂರ್ಣ ಅವತಾರ, ಭೈರವ ಅತ್ತ್ಂಡ ವೀರಭದ್ರನಲೆಕ ಭಾಗಶಃ ಅವತಾರ ಅತ್ತ್ ಪಂದ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಆರ್ ಒರಿ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜೆನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ದೆತೊನುವೆರ್—ಅರೆನ ಕುದುರೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲು, ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಮನೆತನದ ಚಿಹ್ನೆಲು.&nbsp; ಸೊಂಥೈಮರ್ ಖಂಡೋಬಾದೊಟ್ಟುಗು ಮಣ್ಣ್ ಬೊಕ್ಕ ಗೊಂಡೆಲೆನ ಸಂಬಂಧೊನು ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ''ಮೂರ್ತಿಲೆನ್'' ಟರ್ಮೈಟ್ ಗುಡ್ಡೆಲೆಡ್ ಅತ್ತಂಡ "ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಮಲ್ತೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ಮೌಖಿಕ ದಂತಕಥೆಲು ಪನ್ಪುಂಡು. ಸೊಂತೆಮೈರ್ ನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರ್ತಂಡ ಭೈರವ (ಖಂಡೋಬಾ) ಪಂಡ ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಶಿವನ ಸಂಯೋಜನೆ. ಮಾರ್ತಂಡ (ಮಿಂಚುನ ಗೋಳ) ಪಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಪುದರ್, ಭೈರವ ಪಂಡ ಶಿವನ ಒಂಜಿ ರೂಪ. ಭಾನುವಾರೊಲು, ಚಿನ್ನ, ಬೊಕ್ಕ ಅರಿಶಿನೊಲು ಖಂಡೋಬಾದ ಆಚರಣೆಲೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗೊಲು, ಉಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಸೂರ್ಯನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸೂರ್ಯನ ಆರಾಧನೆನ್ ಫಲವತ್ತತೆಗ್ ಟರ್ಮೈಟ್ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ ರೂಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ಗುಣ ಮಲ್ಪುನ ಪಾತ್ರೊನು ಅರಿಶಿಣದ ಗುಣ ಮಲ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆನ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಗ್ ಕಾರಣ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಡು ಕಾರ್ತಿಕೇಯ (ಸ್ಕಂದ) ನ್ ಖಂಡೋಬಾನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತೊದ ಊಹೆಲು ಸ್ಕಂದ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಾಮ್ಯತೆಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು, ಅಂಚನೆ ಅಕ್ಲೆನ ಪರ್ವತೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಯುದ್ಧೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ, ಅಕ್ಲೆನ ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ ಸಾಮ್ಯತೆ (ಸ್ಕಂದನ ಶೂಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ಕತ್ತಿ) ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಜನಕ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪತ್ನಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಚಂಪಾ ಷಷ್ಠಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಕಂದ ಷಷ್ಠಿ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ದೈವೊಲೆನ ಪರ್ಬೊಲು ಕ್ರಮಾಂಕೊಡು ಖಂಡೋಬ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಕಂದಗ್ ಒಂಜೇ ದಿನ ಬರ್ಪುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆ ಚಿಹ್ನೆಲು ನಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಕುದುರೆ. == ಪೂಜೆ == [[ಫೈಲ್:Khandoba_in_a_household_shrine.JPG|thumb|ಖಂಡೋಬ (ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಮಲಸಾ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ದೇವಾಗರ್ ಇಪ್ಪುನ ಕೇಂದ್ರ ಮೂರ್ತಿ)]] ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಶಿವ ದೇವೆರೆನ್ ಆಯನ ಮೂಲ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುಂಡಲಾ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯೊಲು ಆರೆನ ಅವತಾರೊಲೆನ ರೂಪೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಷ್ಟ ಮಲ್ಪ್ವೆ‌ರ್. ಅವುಲು, ಖಂಡೋಬಾ ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆದುಂಡು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕುಲದೇವ (ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ). ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವತೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ, ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಸಕಮ ಭಕ್ತಿ (ಆಸೆ-ಪ್ರದಾನ ಭಕ್ತಿ) ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ದೇವತೆ ಬೊಕ್ಕ ವ್ರತೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸವುನ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದೇವತೆಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ" ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಸಮಾಜೊದ ಮಾತಾ ವರ್ಗೊಲೆಡ್ದ್ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಮರಾಠಿ ಹಿಂದೂಲು ಆರೆನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಯೋಧೆರ್, ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಬ್ರಾಣೆರ್ (ಪುರೋಹಿತ) ಜಾತಿಲು, ಗುಡ್ಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಡುಲೆನ ಬೇಟೆಗಾರೆರ್-ಸಂಗ್ರಹಕಾರೆರ್, ವ್ಯಾಪಾರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಅರಸುಲೆನ ಪೋಷಕ ದೇವೆರ್. ಡೆಕ್ಕನ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬಾದ ಭಕ್ತೆರ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮರಾಠೆರ್ (ಕ್ಷತ್ರಿಯೆರ್) ಬೊಕ್ಕ ಕುನಾಬಿಲು, ಕುರುಬೆರ್ ಧಂಗರ್ ಲು, ಗ್ರಾಮದ ಕಾವಲುಗಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾವಲುಗಾರೆರ್ ರಾಮೋಶಿಲು—ಒಂಜಿ "ಸ್ವತಂತ್ರ ಬುಡಕಟ್ಟ್", ದುಂಬುದ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ" ಮಹರ್ ಲು, ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಾಲು, ಮೀನುಗಾರೆರ್-ಜನಪದ ಕೋಲಿಲು, ತೋಟಗಾರೆರ್ (ಮಾಲಿ ತಳಿಲು) ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಾತಿಲು. ಅರೆನ ಆರಾಧನೆಡ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ನಾಮಮಾತ್ರೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೊಂಕನಾಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್—ನಾಸಿಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾತಾರೊಡು—ಖಂಡೋಬಾನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ಕೆಲವೆರ್ ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆನ್ ಅನುಕರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಣೆರ್, ಚಂದ್ರಸೇನಿದ ಕಾಯಸ್ಥ ಅಧಿಪತಿಲು, ಅಂಚೆನೆ ಗೇಕ್ವಾಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಹೋಲ್ಕರ್ ನಂಚಿನ ರಾಜಕುಟುಂಬೊಲು ಖಂಡೋಬೊನು ಅಕ್ಲೆನ ಕುಲದೈವ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಯನ್ ಜೈನೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತೆರ್ಲಾ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆರ್ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಲೆನ "ರಾಜೆ" ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. . === ಆಚರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರಾಧನಾ ವಿಧಾನೊಲು | === ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಸರಿಯಾದ್ ಸಮಾಧಾನ ಮಲ್ತ್ ಜಿಂಡ ತೊಂದರೆ ಮಲ್ಪುನ ''ಕಡಕ್'' (ಉಗ್ರ ದೇವತೆ) ಖಂಡೋಬಾ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬೊನು [[ಮಂಜಲ್|ಅರಿಶಿಣ (ಭಂಡಾರ) ಬೆಳಕಾಯಿದ ಕಾಯಿ-ಇಲೆ, ಈರುಳ್ಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ತರಕಾರಿಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್]] ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇವೆರೆಗ್ ಪುರಾಣ ಪೊಲಿ - ಈರುಳ್ಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಳೆದ ಭರಿತ್ ರೋಡಗ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಿಹಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸರಳ ಅಡಿಗೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಮಸ್ತ್ ಭಕ್ತೆರ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಂಡಲಾ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ್ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ನೈವೇದ್ಯ (ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಅನ್ನದ ಅರ್ಪಣೆ) ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಉಲಯಿ ಮಾಸ ನಿಷೇಧ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಪಿದಯಿ ಮಲ್ಪುಂಡಲಾ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೋರಿದ ಮಾಸೊನುಲಾ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ಪಂಡ ''ನವಾಸ್'', ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಸುಗ್ಗಿ, ಒಂಜಿ ಪುರುಷ ಬಾಲೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಇಂಚಿನವುಲೆಗ್ ಬದಲಾದ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಅರ್ಪಣೆ. ''ನವಾಸ್'' ಪೂರ್ಣ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಜೋಕುಲೆನ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಕೆಲವು ''ಭಕ್ತೆರ್'' ಕೆಂಡಾಡ್ ನಡತೊಂದು ಬೊಕ್ಕ ನಡತೊಂದು ಪೋದು ಕಷ್ಟೊಗು ಒಳಗಾವೆರ್. ನವೊಲೆನ್ ಬಳಸುವ ಈ ರೀತಿದ ಆರಾಧನೆನ್ ''ಸಕಮಾಭಕ್ತಿ'' ಪನ್ಪೆರ್ —ಫಲ ನಿರೀಕ್ಷೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಆರಾಧನೆನ್ "ಕಡಿಮೆ ಗೌರವ"ದ ಭಕ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಆಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತೆರೆನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಭಗವಂತನ ಸಂಗತಿಗ್ ಮಾತ್ರ ಲೋಭಿಲು ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್, ಖಂಡೋಬಾಲೆನ್ ಬುಕೆಲಾ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್—ಅಂಚನೆ ನಿಜವಾದ್ ಲಾ ಹಸಿದ ಭಕ್ತೆರೆನ್ ''"ಮಾರ್ತಾಂಡ ವಿಜಯ" ಡ್'' ತೋಜಾವೆರ್. [[ಫೈಲ್:Vaghya.jpg|left|thumb|ಖಂಡೋಬಾದ ಟ್ರೆಕ್ಕರ್ ಎ. ''ವಾಘ್ಯ'']] ವಾಘ್ಯ ಪನ್ಪಿನ ಜೋಕುಲು (ಅತ್ತ್ಂಡ ವಾಘ್ಯ, ಅಕ್ಷರಶಃ "ಹುಲಿಲು") ಬೊಕ್ಕ ಮುರಾ ಪನ್ಪಿನ ಪೊಣ್ಣುಲು ದುಂಬು ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಣೆ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಕಡ್ಡಾಯ ಆತ್ಂಡ್. ವಾಘ್ಯೆರ್ ಖಂಡೋಬಾನ ಕುರುಬೆರೆನಲೆಕ ವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ತನ್ಕುಲೆನ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಆಂಡ ಮುರ್ಲಿಲು ಅರೆನ ದೈವಜ್ಞೆರಾದ್ (ದೇವಾಂಗೊಲು—ಅಪ್ಸರೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವದಾಸಿಲು) ವರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ವಾಘ್ಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಪೊಣ್ಣು ವೀರ ಮುರಲಿಲು ಖಂಡೋಬಾನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾದ್ ಪಾಡುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಗ್ರತೆಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಕತೆಕುಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್—ರಾತ್ರೆ ಪೂರಾ ಗೀತೋತ್ಸವೊಲು, ಉಂದು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ನವಾಸ್ ನ ಪ್ರದರ್ಶನೊದ ನಂತರ ನಡಪುಂಡು. ಕುಡೊಂಜಿ ಕ್ರಮ ಪಂಡ ವೀರೆರ್ ಆಚರಣೆದ ರೀತಿಡ್ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನವು. ದಂತಕಥೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾನ್ ಜೆಜುರಿಡ್ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಜೆಜುರಿಡ್ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಡಿಪಾಯೊಗು ಒರಿ "ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ" ಮಂಗ (ಮಾಟಂಗಾ) ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಬಲಿ ಕೊರ್ಪೆ. ಈ ಪಂಥೊದ ಬೇತೆ ನಂಬಿಕೆಲು ಖಂಡೋಬಾ ವಾಘ್ಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೇವರ್ಶಿ (ಶಮನ್) ನ ದೇಹೊನು ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು. ಆರಾಧನೆದ ಕುಡೊಂಜಿ ಆಚರಣೆ ಪಂಡ ಸರಪಳಿನ್ ಮುರಿಪುನ ಕ್ರಮ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವ್ರತೊನು ನಡಪಾಯೆರೆ ಅತ್ತಂಡ ಒಂಜಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಕುಟುಂಬದ ವಿಧಿವಿಧಾನೊದ ರೂಪೊಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್—ಯುದ್ಧೊಡು ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಕಡ್ತ್ ದ್ ದೀತಿನ ಶಿವನ ಕತ್ತಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಹಾವುದೊಟ್ಟುಗು ಸರಪಳಿನ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಖುಷಿ ಮಲ್ಪುನ ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ ಪಂಡ ತಲಿಭರ್ನೆ, ಉಂದೆನ್ ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆದ ದಿನೊಟು ಮಲ್ಪೊಡು. ಒಂಜಿ ತಾಲಿ (ತಟ್ಟೆಡ್) ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಫಲವಸ್ತುಲು, ಅರೆಕಾ ಕಾಯಿ, ಕೇಸರಿ, ಅರಿಶಿನ (ಭಂಡಾರ) ಬೊಕ್ಕ ಬಚ್ಚಿರೆದ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಬುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾರಾಯಿನ್ ನೀರ್ ದಿಂಜಿದಿನ ಕುಂಟುದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ಆ ಕುಡುನು ಖಂಡೋಬದ ಮೂರ್ತಿ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಐನ್ ಜನ ಒಂಜಿ ತಾಳಿನ್ (ತಡ್ಪೆ) ಎತ್ತುದು, ಅವೆನ್ ಕುಡರಿದ ಮಿತ್ತ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ದೀದ್ "ಏಲ್ಕೋಟ್" ಅತ್ತ್ಂಡ "ಖಂಡೆ ರಾಯಚ ಏಳ್ಕೋಟ್" ಪನ್ಪೆರ್. ತಾಳಿಡ್ ಇತ್ತಿನ ತಾರಾಯಿನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುರಿದ್, ಸಕ್ಕರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ದ್ ದೋಸ್ತಿಲೆಗ್, ಬಂಧುಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ತಾಳಿ ಭರ್ನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಗೋಂದಾಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ ನಡಪುಂಡು.[೧] ಖಂಡೋಬಾನ್ ಫಲವತ್ತತೆನ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿಂದೂ ದಂಪತಿಲು ಮದಿಮೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಖಂಡೋಬಾನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದು ಅರೆನ ಆಶೀರ್ವಾದ ದೆತೊನುವೆರ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕುಟುಮೊಲುಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಮದಿಮೆದ ಸಮಾರಂಭೊದ ಭಾಗವಾದ್ ಜಾಗೃತಿನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮದಿಮೆಗ್ ದೇವೆರೆನ್ ಆಹ್ವಾನಿಸವೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತೊದ ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೆ'' ಖಂಡೋಬಗ್ ಧೂಪ, ದೀಪ, ಅಡಕ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್. ಮರಾಠಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಮಾಸದ ಅರ್ಪಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಚೆ ''ಚೆಡಪಟಾಡಿ'' ಆರಾಧನೆದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು, ಉಂದೆಟ್ "ತನ್ನ ಕಡ್ಪುನ", ಕೊಕ್ಕೆ ಸ್ವಿಂಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ವೀರೆರ್ ಸ್ವಯಂ ದಹನ ಮಲ್ಪುನವು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮರಾಠಿ ಆವೃತ್ತಿ ಈ ರೀತಿದ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿನ್ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ, ರಾಕ್ಷಸೀಯ ''ಭಕ್ತಿ'' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ''ಮಾರ್ತಂಡ ವಿಜಯ'' ರಕ್ಷಸಿ ಭಕ್ತಿನ್ (ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಆತ್ಮಹಿಂಸೆದ ಮೂಲಕ ರಾಕ್ಷಸರಾಧನೆ) ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಸ್ವಾಧೀನ, ಗಾಳಿದ ರೂಪೊಡು, ಒಂಜಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ರಾಕ್ಷಸೀಯ ಆರಾಧನೆ ( ''ಪಿಶಾಚಿ ಪೂಜೆ'' ). ಶುದ್ಧ ಆರಾಧನೆ, ಸಾತ್ವಿಕ ಆರಾಧನೆ, ಒಂಜಿ ಬ್ರಾಣೆರ್ನ ಮೂಲಕ ಖಂಡೋಬಗ್ ಪೋಷಣೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.&nbsp; === ಮುಸ್ಲಿಂ ಆರಾಧನೆ === ಜಟಪಥ ಖಂಡೋಬಾ ಮುಸ್ಲಿಮೆರೆಗ್ ಗೌರವ ಬೊಕ್ಕ ಆರಾಧನೆದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಸಂಪರ್ಕ ಅರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಶೈಲಿಡ್ ತೋಜುಂಡು. ಆರ್ ''ಮಲ್ಲು'' ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಜ್ಮತ್ ಖಾನ್ (ರೌತ್ರಾಯೆ) ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಆರ್ ಸ್ವತಃ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಂಡ್ದ್ ಚಿತ್ರಿಸವೆರ್. ಅಜ್ಮತ್ ಖಾನ್ ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದುನ್ ಮೊಘಲ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರೆ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಕೊರ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು, ಖಂಡೋಬಾನ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ಜೆಜುರಿಡ್ದ್ ಪಲಾಯನ ಮಲ್ಪೊಡಾಂಡ್. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ಕೆಲವು ಕುದುರೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲುನ ಪಠಾಣೆರೆನ ಚಿತ್ರಣ, ಅರೆನ ಒರಿ ಪತ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಯಿನವು, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಕುದುರೆ ಪಾಲಕೆ ಜೆಜುರಿಡ್ ಒರಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಯಿನವು. ''ಮಾರ್ತಾಂಡ ವಿಜಯ'' ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪನ್ಪುಂಡು ಅರೆನ ಭಕ್ತೆರ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಪಂಡ್ದ್. ಖಂಡೋಬಾನ ಆರಾಧನೆಗ್ ರಡ್ಡನೆ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರಾಜ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಯಾತ್ರಿಕೆರೆಗ್ ನಾಲ್ದುರ್ಗಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಹಕ್ಕ್ ಉಂಡು. ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' ಮುಸ್ಲಿಮೆರೆನ್ ಲಾ ದಾಖಲಾತ್ ಂಡ್ (ಅಕುಲು ''ಮಲ್ಲುಕ್ ಪಠಾಣ್'' ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಮಲ್ಲು ಖಾನ್'' ಪನ್ಪಿನ ದೇವೆರೆನ ಭಕ್ತೆರ್). ಜೆಜುರಿಡ್ ಒಂಜಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ದೈವೊದ ಕುದುರೆಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್. === ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು === [[ಫೈಲ್:Khandoba_temple_Pune.jpg|thumb|ಜೆಜುರಿ ಖಂಡೋಬಾ ನೂತನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವದ ಪೊರ್ತುಡು ಭಕ್ತೆರ್ ಒರಿ ಒರಿನ ಮಿತ್ತ್ ಅರಿಸಿನ ಪೊಡಿ (ಭಂಡಾರ) ಸಿಂಪಡಾಯಿನೆನ್ ತೂಲೆ.]] ಡೆಕ್ಕನ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ್ 600 ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ನಾಸಿಕ್ ಡ್ದ್ ಬಡಕಾಯಿಡ್ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ದಾವಣಗೆರೆ ಮುಟ್ಟ, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಂಕನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ವಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮುಟ್ಟ ಅರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಗೃತ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರೊಲೆಡ್, ದೇವಿನ್ ಅವೆಕ್ ಅತ್ತಂದೆ "ಜಾಗ್ರುತ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ಆರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಳಿಯಿನವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಗುರುತಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಖಂಡೋಬಾದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಕೋಟೆಲೆನಲೆಕ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಜೆಜುರಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪದ ಪೂಜಾರಿಲು ಗುರುಕುಲು, ಬ್ರಾಣೆರ್ ಅತ್ತ್. ಇಂಬೆರೆನ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಈ ರೀತಿ ಉಂಡು: ಜೆಜುರಿ ಖಂಡೋಬಾದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರ. ಉಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಡ್ದ್ 48 ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಮೂಲು ರಡ್ಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು: ಸುರುತವು ಕಡೆಪಾತರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಕಡೆಪಾತರ್ ಏರೆರೆ ಕಷ್ಟ. ರಡ್ಡನೆ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ <nowiki><i id="mwAmo">ಗಡ್-ಕೋಟ್</i></nowiki> ದೇವಸ್ಥಾನ, ಉಂದೆನ್ ಏರೆರೆ ಸುಲಭ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಸುಮಾರ್ 450 ಮೆಟ್ಟಿಲು, 18 ಕಮಾನಿ (ಕಮಾನುದ ಮೆಟ್ಟಿಲು) ಬೊಕ್ಕ 350 ದೀಪಮಲೊಲು (ದೀಪದ ಕಂಬೊಲು) ಉಂಡು. ರಡ್ಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲುಲಾ ಕೋಟೆದಂಚಿನ ರಚನೆಲು. [೧] ಪಾಲಿ (ರಾಜಪುರ) ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಾಲಿ-ಪೆಂಬರ್, ಸಾತಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ.[೨] ಆದಿ-ಮಾಯ್ಲಾರ್ ಅಥವಾ ಖಾನಾಪುರ (ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೀದರ್ ಸಮೀಪದ ಪೆಂಬರ್ ಅಥವಾ ಮೈಲ್ಕರ್ಪುರ) ನಾಲ್ದುರ್ಗ, ಒಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಮೈಲಾರಲಿಂಗ, ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕನಾ೯ಟಕ. ಮಂಗಸೂಳಿ, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರುನಾಡ. ಕರುನಾಡ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ದೇವರಗುಡ್ಡ ಮಾಲ್ತೇಶ್ ಅಥವಾ ಮೈಲಾರ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಮಣ್ಣಮೈಲಾರ ಅಥವಾ ಮೈಲಾರ (ಮೈಲಾರ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕನಾ೯ಟಕ). ನಿಮ್ಗಾಂವ್ ದಾವಡಿ, ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಶೇಗುಡ್, ಅಹಮದ್ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಕೊಮುರವೆಳ್ಳಿ, ಸಿದ್ದಿಪೇಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ, ತೆಲಂಗಾಣ. ಸತಾರೆ, ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಮಲೆಗಾಂವ್, ನಂದೆರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ. ಮೈಲಾಪುರ ಮೈಲಾರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮೈಲಾಪುರ, ಯಾದಗಿರಿ, ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲಾ, ಕರುನಾಡ === ಉತ್ಸವೊಲು === [[ಫೈಲ್:Khanderao_with_Mhalsa.jpg|thumb|ತಿರುಚಿರಪ್ಪಳ್ಳಿ ಕಂಪೆನಿದ ಶೈಲಿದ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮಾಲ್ಸಾದೊಟ್ಟುಗು ಖಂಡೋಬಾ. ಖಂಡೋಬಾನ್ ಶಿವನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ತ್ರಿಶೂಲ, ದಾಮರು ಬೊಕ್ಕ ಜಿಂಕೆ ತೋಜಾದ್ ಚಿತ್ರಣ ಮಲ್ತೆರ್.]] ಹಿಂದೂ ಮಾಸದ ಮಾರ್ಗಶಿರ್ಶದ ಪಕ್ಷದ ಸುರುತ ಪುಣ್ಣಮೆದ ದಿನೊಡ್ದ್ ಆರನೇ ದಿನ ಮುಟ್ಟ ಖಂಡೋಬಾನ ಗೌರವಾರ್ಥ ಆರು ದಿನೊತ ಪರ್ಬೊನು ಜೆಜುರಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ರಾಕ್ಷಸೆರ್ ಮಣಿ-ಮಲ್ಲನೊಟ್ಟುಗು ನಡತಿನ ಹೋರಾಟೊನು ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆಜಿದಾನಿ (ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿ) ಖಂಡೋಬ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ್ ಕೊಂದಿವೆ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಪೆಂಬರ್‍ಡ್ ಚಂಪಾ- ಷಷ್ಠಿದಾನಿ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉತ್ಸವ, ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುಂಡು, ಉಂದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು. ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮರಾಠೆರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿ ಉತ್ಸವೊನುಲಾ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಖಂಡೋಬ, ಮಲ್ಲ ಮೂರ್ತಿಲೆನ್ ಸುದ್ದ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಜಿ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಏಳನೇ ದಿನ ಚಂಪಾಸಷ್ಟ್ಲಿಚೆ ಪರ್ನೆ ಪನ್ಪಿನ ಪರ್ಬೊಡು ಭಕ್ತೆರ್ ಉಪವಾಸ ಮುರಿಪೆರ್. ಈ ಪರ್ಬೊಗು ಒಂಜಿ ಆಹ್ವಾನೊನು ಖಂಡೋಬಾದ ಆಹ್ವಾನ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಷ್ಟ. ಜೆಜುರಿಡ್ ಸೋಮವಾರೊಗು ಬರ್ಪಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆದ ದಿನ [[ಅಮಾಸೆ|ಸೋಮವತಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆನ್]] ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಸಾ ಮೂರ್ತಿಲೆನ ಒಂಜಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿನ್ (ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ) ಮೆರವಣಿಗೆನ್ ಗಡ್-ಕೋಟ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ದ್ ಕರ್ಹಾ ನದಿಗ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್, ಅಲ್ಪ ಮೂರ್ತಿಲೆನ್ ಆಚರಣೆಡ್ ಸ್ನಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಾಲಿ-ಪೆಂಬಾರ್ ಡ್ ಖಂಡೋಬ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಲ್ಸಾದ ಮದಿಮೆದ ಲೇಸ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ನಡಪುಂಡು. ಅರಿಶಿನನ್ ದೈವೊಗು ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಖಂಡೋಬಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರೊದ ಗೌರವಾರ್ಥ ರಡ್ಡ್ ಪರ್ಬೊಲೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ದೇವರಗುಡ್ಡೊಡು ದಸರಾ ಪರ್ಬ ಬೊಕ್ಕ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮೈಲಾರೊಡು ಮಾಘ ಮಾಸೊಡು (ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ನಡಪುನ ಪನ್ನೆರಡು ದಿನೊತ ಪರ್ಬೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಪರ್ಬೊಲೆಡ್ಲಾ ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಣಿ-ಮಲ್ಲರ ರಾಕ್ಷಸೆರೆನ ನಡುಟು ನಡತಿನ ಲಡಾಯಿನ್ ಚಿತ್ರಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಚೈತ್ರ ಪೂರ್ಣಿಮೆ (ಹಣ್ಣು ಚಂದ್ರೆ ದಿನ) ನ್ ಲಾ ಶುಭ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್, ಸೂರ್ಯನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಭಾನುವಾರೊಲೆನ್ ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆಗ್ ಶುಭ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. == ಆರಾಧನಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == [[ಫೈಲ್:Mailar_Mallanna_Khanapur.JPG|thumb|ಕನಾ೯ಟಕದ ಬೀದರ್ ಸಮೀಪದ ಖಾನ್ಪುರದ ಮೈಲಾರ ಮಲ್ಲಣ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖಂಡೋಬಾ ತನ್ನ ಬೊಡೆದಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು.]] ಖಂಡೋಬಾದ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮ ವೈದಿಕ ರುದ್ರನ ಪ್ರಭಾವೊನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುಂಡು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊಡು ಲಿಂಗ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿವ, ನಾಥ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥೊಲು. ಖಂಡೋಬಾ ವೈದಿಕ ರುದ್ರದ ವೃತ್ತಾಂತ ಆದಿತ್ತ್ ದ್ ಉಪ್ಪೊಲಿ, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಖಂಡೋಬಾದಲೆಕನೆ ರುದ್ರಲಾ ದರೋಡೆಕೋರೆರ್, ಕುದುರೆಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಯಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರೆ ಸಯನ ''ಮಲ್ಹಾರಿ'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ ತೈತ್ತಿರಿಯ ಸಂಹಿತಾಡ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಅಲ್ಪ ಮಲ್ಹಾರಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ನ್ ಶತ್ರು ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್ (ರುದ್ರನ ಒಂಜಿ ಉಪನಾಮ, ಮಲ್ಹಾ- ಪ್ರಜಾಪತಿನ ವಿರೋಧಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್). ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾ ಒಂಜಿ ಪರ್ವತ ದೇವೆರ್, ಸೌರ ದೇವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಕ್ಷಕೆರ್ ಆದ್ ಪುಟ್ಟುದು, ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ ದೇವೆರ್ ಆದ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್. ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಖಂಡೋಬಾನ್ ಸೂರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಶಿವನ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊಡು ಶಿವನ ಚಂದ್ರನ ಚಿತ್ರ ಖಂಡೋಬಾನ ಸೌರ ಚಿತ್ರೊಗು ಎಂಚ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ದು, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಖಂಡೋಬಾನ್ "ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಆಯಿನ ಚಂದ್ರ ದೇವೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್. ಸಿ. ಧೆರೆ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೬೩ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೪೮ಡ್ ಬರೆತಿನ ರಡ್ಡ್ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಜಾನಪದ ದೇವತೆ ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಪತ್ನಿ ಮಾಲವನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು, ಉಂದು ಈ ಕಾಲೊಡು ಮೈಲಾರ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಜನಪ್ರಿಯತೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಈ ಜಾನಪದ ದೈವೊಗು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅರಸುಲು ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಮೈಲಾರನ್ ನಿಂದೆ ಮಲ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಣ್ಯೆರೆಗ್ ಬೇಜಾರು ಆಂಡ್. ಸುರುಟು ಶಿವನ ಅವತಾರ ಪಂಡ್ದ್ ಉನ್ನತಿ ಪಡೆಯಿನ ಮೈಲಾರನ್ ಶಿವರಾಧನೆದ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕೆ ಬಸವಣ್ಣೆ ಖಂಡಿಸಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಮೈಲಾರನ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಹಾನುಭವ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಆಯಿನ ಚಕ್ರಧಾರ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೭೦), ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ (೧೨೯೬-೧೩೯೧) ಬೊಕ್ಕ ಶೇಖ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ (೧೫೬೦-೧೬೫೦) ಮೈಲಾರನ್ ಟೀಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ವರ್ಕಾರಿ ಕವಿ-ಸಂತ ಏಕನಾಥ್ ಲಾ ಖಂಡೋಬಾರ್ ಆರಾಧನೆದ ಬಗ್ಗೆ "ಅವಮಾನಕಾರಿ" ರೀತಿಡ್ ಬರೆಯೆರ್, ಆಂಡ ಅರೆನ ಬುಕ್ಕೊ ಖಂಡೋಬಾರ್ ಲೆನ "ಮುಕ್ತ" ವಿಮರ್ಶೆ ಉಂತುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಆರಾಧನೆದ "ಅನಾಗರಿಕ" ಆಚರಣೆಲೆನ್ ಗುರಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಖಂಡೋಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕುರುಬೆರೆನ ದೇವೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಉಲ್ಲೇಖೊಲೆಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪಿನಂಚಿನ ಖಂಡೋಬಾದ ಆರಾಧನೆ ಕನಿಷ್ಠ 12ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರಾಕ್ ದವು ಪಂದ್ ಸೊಂಥೈಮರ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್. ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಜೈನ ಲೇಖಕೆರ್ ಬ್ರಹ್ಮಸಿವ ಪನ್ಪೆರ್, ಶೌರ್ಯೊನು ತೋಜಾದ್ ಯುದ್ಧೊಡು ಸೈತಿನ ಒರಿ ಜೈನೆರೆಗ್ ಮೈಲಾರ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ೧೩ನೆ ಶತಮಾನೊಗು, ರಾಜೆರ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಯೋಧೆರ್ ಮಲ್ಹಾರಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೈಲಾರನ ಆರಾಧನೆನ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದಿಪನೊಡು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ನಾಶವಾದ್, ಖಂಡೋಬಾ ಇಂಚಿನ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮೊಲು ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಚಕ್ರಧಾರೆ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಲೀಲಚರಿತ್ರೆಡ್ "ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯೊಡು ವಿಷ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ನಾಶ ಆಪುಂಡು, ಆಂಡ ಮೈಲಾರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಒರಿಯುಂಡು" ಪಂಡ್ ದ್ ತೆರಿಪಾವೆರ್. ೧೩೬೯ಡ್ ವಾರಂಗಲ್ ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇನಾವೊಲು ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಶಾಸನೊಡು ಮಲ್ಲಾರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯೊಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಲೆಕ್ಕ ಉಂಡು—ಶಿವೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ನಾಯಕ ಅರ್ಜುನಗ್ ಮಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸೆನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಂಚಾದ್ ಅರೆಗ್ ಮಲ್ಲಾರಿ ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮೈಲಾರ ಕಾಕತಿಯ ರಾಜವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೮೩-೧೩೨೩) ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ, ಅಕ್ಲೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಒಂಜಿ ಗ್ರಂಥೊಡು ಮೈಲಾರ-ಭಕ್ತೆರೆನ ಸ್ವಯಂ-ಹಿಂಸೆದ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ ದ್ ದೇವೆರೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಡ್, ಮೈಲಾರನ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಲಿಂಗಾಯತ ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತಿ ಸಂತೆರ್ ಈಶ್ವರ (ದೇವೆರ್) ನ ಕೆಳಮಟ್ಟೊದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ತೂಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ ಖಂಡೋಬಾ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಕುಟುಮೊದ ದೈವ ಆದಿತ್ತೆ. ೧೭೫೨ಡ್ ಮರಾಠಾ ರಾಜಕುಮಾರಿ ತಾರಾಬಾಯಿ ದೇವೆರೆನ ಸನ್ನಿಧಿಡ್ ಪೇಶ್ವ ಅರಸು ಬಾಲಾಜಿ ಬಾಜಿರಾವ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ಪೆರೆ ಖಂಡೋಬಾದ ಜೆಜುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. [೧] ''ಮಲ್ಹಾರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ'' ಖಂಡೋಬಾ ಸುರುಕು ಪ್ರೇಂಪುರ್ ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್—ಪೆಂಬರ್ (ಆದಿಮೈಲಾರ್, ಬೀದರ್ ದ ಸಮೀಪ, ಬೀದರ್ ದ ಸಮೀಪ) ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವೆರ್—ಭಾನುವಾರದ ಚಂಪಾ-ಷಷ್ಠಿಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಮರಾಠಿ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲು ಪನ್ಪುಂಡು ಖಂಡೋಬಾ ಮೂಲತಃ ಪ್ರೇಂಪುರ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ದ್, ನನ ನಲ್ದುರ್ಗ್, ಪಾಲಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚನೆ ಜೆಜುರಿಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಮೈಲಾರ ಪಂಥ ಪೆಂಬರ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟುದು ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಗು ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನವು ಆದುಪ್ಪೊಲಿ, ಅಲ್ಪ ಉಂದು ಖಂಡಕ ಪಂಥೊದೊಟ್ಟುಗು ವಿಲೀನ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ—ಪೈಥಾನ್-ಪೋಷಕ ಯಕ್ಷ (ಅರ್ಧ-ದೇವೆರ್) ಉಂದೆಕ್ ಅಯಿತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಕುಲು ಕನಡ್ಯ ಖಂಡೇರಾಯ ದೇವೆರೆನ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ದೈವ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಹುಶಃ ಈ ಪಂಥೊನು ಮೈಲಾರ-ಖಂಡೋಬಾಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಲಿಂಗಾಯತ್, ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು ಡೆಕ್ಕನ್ ದ ಬೇತೆ ಭಾಗೊಲೆಗ್ ಪಸರಿಸಯೆರ್. ಮೈಲಾರೊದ ಜೊತೆಗೆ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಬೊಕ್ಕ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ದೇವತೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಗುರುತಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲಣ್ಣ, ಮೈಲಾರ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲು ಖಾನ್ ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಜಾನಪದ ದೇವತೆಲೆನ ಶಕ್ತ ಆರಾಧನೆಲೆನಂಚಿನ ಬೇತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲು ಖಂಡೋಬಾ ಆರಾಧನೆಡ್ ಸೇರ್ದ್, ಖಂಡೋಬಾನ ಪತ್ನಿಲು, ಮಲ್ಸಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬನಾಯಿ ಪನ್ಪಿನ ಗುರುತಿಸಾಯಿನ ದೇವತೆಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್.&nbsp; ಖಂಡೋಬಾ ಪಂಥದ ಬಗ್ಗೆ ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಡು. ಖಂಡೋಬಾಗ್ (೧೭೯೦) ಸಮರ್ಪಿತವಾದ್ ಒಂಜಿ ಸ್ತೋತ್ರೊಡು, ನರಂಜನಾಮಾಧವನ್ ಆಯನ್ "ಒರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜೆ, ಶ್ರೀಮಂತವಾದ್ ವಸ್ತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ರತ್ನೊಲೆಡ್ ಸೀರೆ ಪಾಡ್ದ್", ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು "ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್ ದ ಎರುನು ಸವಾರಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಇರುವೆ ಕಚ್ಚಿದ ಗುಡ್ಡೆನ್ (ಖಟ್ವಾಂಗಾ) ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು ಪೋಯಿನ ಒರಿ ತಪಸ್ವಿ ಭಿಕ್ಷು" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ - ಶಿವನ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಣ. ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಸನ್ನಿವೇಶೊಡು (೧೮೫೫) [[ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್|ಒರಿ ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಮಿಷನರಿ ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಕೊಂಕನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಒರಿ ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಚರ್ಚೆಡ್ ಖಂಡೋಬಾನ್ ಭೂತ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಶೂದ್ರೆರ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬರ್ಪಿನ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಶುದ್ಧತೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬೇತೆ ಒರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ ಅಪಹಾಸ್ಯದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಪುರೋಹಿತೆರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಗುರುಕುಲು. ಮರಾಠಿ ಪದ "ಖೇಲ್-ಖಂಡೋಬಾ", ಉಂದೆತ ಅರ್ಥ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ "ನಾಶ" ಪನ್ಪಿನವು, ಅರೆನ ಪಂಥೊಡ್ದ್ ಒರಿ ಭಕ್ತೆ ಉಪ್ಪುನವು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist|30em}} * {{Cite journal|last=Burman|first=J. J. Roy|jstor=4410485|journal=[[Economic and Political Weekly]]|title=Shivaji's Myth and Maharashtra's Syncretic Traditions|volume=36|date=Apr 14–20, 2001|pages=1226–1234|issue=14/15}} * {{Cite book |last=Gupta |first=Shakti M. |title=Karttikeya: The Son of Shiva |publisher=Somaiya Publications Pvt. Ltd. |year=1988 |isbn=81-7039-186-5 |location=Bombay}} * {{Cite book |last=Mate |first=M. S. |title=Temples and Legends of Maharashtra |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |year=1988 |location=Bombay}} * {{Cite book |last=Singh |first=Kumar Suresh |url=https://books.google.com/books?id=BsBEgVa804IC&q=Khandoba+god&pg=PR59 |title=People of India |last2=B. V. Bhanu |publisher=Anthropological Survey of India |year=2004 |isbn=978-81-7991-101-3}} * {{Cite book |last=Sontheimer |first=Günther-Dietz |title=Criminal Gods and Demon Devotees: Essays on the Guardians of Popular Hinduism |publisher=[[State University of New York|SUNY]] Press |year=1989 |isbn=0-88706-981-9 |editor-last=Alf Hiltebeitel |editor-link=Alf Hiltebeitel |chapter=Between Ghost and God: Folk Deity of the Deccan |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CLmuJhU3wC8C&q=Between+Ghost+and+God+Sontheimer&pg=PA299}} * {{Cite book |last=Sontheimer |first=Günther-Dietz |title=The History of Sacred Places in India as Reflected in Traditional Literature |publisher=BRILL |year=1990 |isbn=90-04-09318-4 |editor-last=Hans Bakker |chapter=God as King for All: The Sanskrit Malhari Mahatmya and its context |chapter-url=https://books.google.com/books?id=McwUAAAAIAAJ&q=khandoba&pg=PA129}} * {{Cite book |last=Sontheimer |first=Günther-Dietz |title=Images of Women in Maharashtrian Literature and Religion |publisher=[[State University of New York|SUNY]] Press |year=1996 |isbn=0-7914-2837-0 |editor-last=Anne Feldhaus |chapter=All the God's wives |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ooV3Rz9zQvQC&q=khandoba&pg=PA115}} * {{Cite journal|doi=10.2307/2053326|last=Stanley|first=John M.|date=Nov 1977|title=Special Time, Special Power: The Fluidity of Power in a Popular Hindu Festival|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1977-11_37_1/page/27|jstor=2053326|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Association for Asian Studies|volume=37|issue=1|pages=27–43}} * {{Cite book |last=Stanley |first=John. M. |url=https://archive.org/details/experienceofhind00zell |title=The Experience of Hinduism |year=1988 |editor-last=Eleanor Zelliot, Maxine Berntsen |chapter=Gods, Ghosts and Possession |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Stanley |first=John. M. |title=Criminal Gods and Demon Devotees: Essays on the Guardians of Popular Hinduism |url=https://archive.org/details/criminalgodsdemo0000unse |publisher=[[State University of New York|SUNY]] Press |year=1989 |isbn=0-88706-981-9 |editor-last=Alf Hiltebeitel |editor-link=Alf Hiltebeitel |chapter=The Captulation of Mani: A Conversion Myth in the Cult of Khandoba}} * {{Cite book |last=Underhill |first=Muriel Marion |title=The Hindu Religious Year |publisher=[[Asian Educational Services]] |year=1991 |isbn=81-206-0523-3}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20260317093046/http://jejuri.in/ ಲಾರ್ಡ್ ಖಂಡೋಬಾ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಹಿತಿ ಉಪ್ಪುನ ವೆಬ್ಸೈಟ್] Error in webarchive template: Check | url= ಮೌಲ್ಯ. ಖಾಲಿ. * [http://mallana-temple.blogspot.com ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ & ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಖಂಡೋಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು] [[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]] elbh6nxu1jjgcwlvds29ri4qm6ueih6 0 25214 364226 363723 2026-08-10T23:52:26Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364226 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Zakariya_ibn_Muhammad_Qazwini_-_A_Rhinoceros_-_Walters_W659112A_-_Full_Page.jpg|thumb|ಜಕಾರಿಯಾ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕೊಡು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತಿನ ಖಡ್ಗಮೃಗ]] '''ಕರ್ಕಡನ್''' (ಅರೇಬಿಕ್ ಕರ್ಕدن ''ಕರ್ಕدن'' ಅತ್ತ್ಂಡ ''ಕರ್ಗದನ್'', ಪರ್ಷಿಯನ್ ''ಬಾಸೆಡ್ದ್'' : كرگدن) ಪೌರಾಣಿಕ ಜೀವಿ ಪಂಡ ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಇರಾನ್ ದೇಶದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಮೈದಾನೊಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪೆರ್. ''ಕರ್ಗದನ್'' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಗು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಡ್ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥಲಾ ಉಂಡು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಲೆಟ್ಲಾ ''ಖಡ್ಗಮೃಗದ'' ಚಿತ್ರೊಲು ತೋಜುಂಡು. [ 1 ] ಯುನಿಕಾರ್ನ್ <ref name="suhr">{{Cite journal|last=Suhr|first=Elmer G.|title=An Interpretation of the Unicorn|journal=[[Folklore Society|Folklore]]|year=1964|volume=75|issue=2|pages=91–109|doi=10.1080/0015587x.1964.9716952}}</ref> ಉಂದೆನ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಮನಸ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ ಬೇತೆ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಉಗ್ರವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. <ref name="suhr" /> ಮೂಲತಃ ಭಾರತೀಯ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುಕು ೧೦ನೆ/೧೧ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ನನೊಂಜಿ ಬರವುದಕುಲೆಡ್ "ನೆರಳು ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಪಿರಾಕ್ದಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು" ಒಂಜಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಜೀವಿ ಆದ್ ವಿಕಸನ ಆಂಡ್. <ref name="lavers">{{Cite book |last=Lavers |first=Chris |url=https://books.google.com/books?id=GzMtZjql37oC&pg=PA108 |title=The Natural History of Unicorns |publisher=RandomHouse |year=2010 |isbn=978-0-06-087415-5 |pages=107–109}}</ref> ಉಂದೆಟ್ ವಿಚಿತ್ರ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಉಂಡು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮರ್ದ್ ದ ಗುಣ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಂಬು. == ವಿವರಣೆಲೆನ ವಿಕಾಸ == ಕಾರ್ಕಡೆರ್ನ ದ ಸುರುತ ವಿವರಣೆ 10ನೆ/11ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಅಲ್-ಬಿರುನಿ (973-1048) ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಉಂದೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ "ಒಂಜಿ ಎಮ್ಮೆದ ದೇಹೊದ... ಕಪ್ಪು, ಪುಡಿತ ಚರ್ಮ; ಚರ್ಮದ ಕೆಳ್ಗ್ ನೇಲುದುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಡೆವ್ಲಾಪ್. ಉಂದೆತ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಪಾದೊಡು ಮೂಜಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕುರುಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು... ಬಾಲ ಉದ್ದ ಇಜ್ಜಿ. ಕಣ್ಣ್ ಲು ಕೆಳಮುಖವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೇತೆ ಮಾತಾ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ದ್ ಕೆಳಗ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ ಒಂಜಿ ಕೊಂಬು ಉಂಡು ಉಂದು ಮೂಂಕುದ ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಬಗ್ಗುಂಡು." ಅಲ್-ಬಿರುನಿನ ಕೆಲಸೊದ ಒಂಜಿ ತುಂಡು, ಬೇತೆ ಲೇಖಕೆರೆನ ಕೆಲಸೊಡು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆತ್ಂಡ್, ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುಂಡು: "ಕೊಂಬು ಶಂಕುರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು, ತಲೆತ ಕಡೆಕ್ ಪಿರ ಬಗ್ಗುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಕಟ್ಟುಡ್ದ್ ಲಾ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು... ಪ್ರಾಣಿದ ಕಿನ್ನಿಲು ಕತ್ತೆದ ಕಿನ್ನಿಲೆನಲೆಕ ರಡ್ಡ್ ಬದಿಟ್ಲಾ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ... ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ದ ತುಟಿ ಒಂಜಿ ಬೆರಳುದ ಆಕಾರೊಡು ರೂಪೊಗೊಂಡುಂಡು, ಒಂಜಿ ಎಲೆಪ್ಡ್ ಕಾಂಡೊಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ." ಈ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಣನೆಲು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾದ್ ಭಾರತೀಯ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆಗ್ ಸಮ್ಮತವಾದುಂಡು. [೧] ಆಂಡ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಬೊಕ್ಕ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ನಡುಟು ಭವಿಷ್ಯದ ಗೊಂದಲ ದುಂಬೇ ರೂಪೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಡ್ ಖಡ್ಗಮೃಗೊಗು ಬಳಕೆ ಆಪಿನಂಚಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಾಣಿಗ್ ಕರ್ಕದನ್ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಈ ಗೊಂದಲ ಜೀವಿದ ಚಿತ್ರಣೊಲೆಡ್ ತೋಜುಂಡು. [2] ಅಲ್-ಬಿರುನಿ ನಂತರ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಅರೆನ ವರ್ಣನೆನ್ ದೆತೊನುದು ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ನೇರ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಿರಾಕ್ದ ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿನ್ ಓದುನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುನ ಕಷ್ಟೊಲೆಡ್ದ್. ವಿವರಣೆಡ್ ಮುಖ್ಯ ಬದಲಾವಣೆ ಕೊಂಬುಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನವು: ಅಲ್-ಬಿರುನಿ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ, ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುನ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ಪುನಗ, ನನೊಂಜಿ ಬರವುದಕುಲು ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಉದ್ದದ, ನೇರವಾದ್ ಕೊಂಬು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಕಲಾವಿದೆರೆನ ಚಿತ್ರಣೊಡು ಅಯಿತ ಮೂಂಕುಡ್ದ್ ಅಯಿತ ಹುಬ್ಬು ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. <ref name="lavers"/> ಪರ್ಷಿಯನ್ ವೈದ್ಯೆರ್ ಜಕಾರಿಯಾ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ (ಮರಣ ೧೨೮೩) ಹದಿಮೂಜನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕೊನೊಟು ತನ್ನ ''ಅಜೈಬ್ ಅಲ್-ಮಖ್ಲುಕತ್'' <ref name="lavers"/> ಕೊಂಬುನ್ ವಿಷೊದೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಬರವುದಕುಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ. ಕೆಲವು ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಆರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್: ಕೊಂಬುನ್ ಹಿಡಿಯೆರೆ ಕರುಳು ತೆರೆದು ಮಲಬದ್ಧತೆನ್ ನಿವಾರಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಅಪಸ್ಮಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕುಂಟು ಗುಣ ಮಲ್ಪುಂಡು. <ref name="hees">{{Cite book |last=Hees |first=Syrinx von |url=https://books.google.com/books?id=q8ZztmBZzvAC&pg=PA207 |title=Enzyklopädie als Spiegel des Weltbildes |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |year=2002 |isbn=978-3-447-04511-7 |pages=205–208}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಬರವುದಕುಲು ಸೂಚನೆ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕೊಂಬು ವಿಷ ಕೊರ್ನಗ ಬೆಚ್ಚ ಆಪುಂಡು, ಕೊಂಬು ಒಂಜಿ ಪ್ರತಿವಿಷ ಆದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಅಲಿಕಾರ್ನ್ ಗ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ಯುರೋಪ್ ಡ್ ಪ್ರಚಲಿತವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಆಂಡಲಾ ಈ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಮಾತಾ ಬರವುದಕುಲು ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್. <ref name="lavers" /> ೧೪ನೆ ಶತಮಾನೊಡು, ಇಬ್ನ್ ಬತ್ತುತಾ, ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಲೇಖನೊಡು, ಭಾರತೊಡು ತೂಯಿನ ಖಡ್ಗಮೃಗೊನು ಕಾರ್ಕದನ್ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಉಗ್ರ ಪ್ರಾಣಿ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಆನೆಲೆನಲೆಕ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಅಯಿತ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಪಾಡುಂಡು; <ref>{{Cite book |last=Ettinghausen |first=Richard |title=The Unicorn |url=https://archive.org/details/unicorn00etti |publisher=Freer Gallery of Art. Occasional Papers 1 |year=1950 |pages=[https://archive.org/details/unicorn00etti/page/16 12]–21}}</ref> ಉಂದು ಒಂಜಿ ದಂತಕಥೆ "ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ವೊಯೇಜ್ ಆಫ್ ಸಿಂದಾಬಾದ್ ದಿ ಸೈಲರ್" ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕೊಡು ''ಒಂಜಿ ಸಾವಿರ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ರಾತ್ರೆಡ್'' ಪನ್ಪೆರ್. <ref name="lane">{{Cite book |last=Lane |first=Edward William |url=https://archive.org/details/thousandandonen02lanegoog |title=The thousand and one nights, commonly called, in England, the Arabian nights' entertainments |year=1841 |page=[https://archive.org/details/thousandandonen02lanegoog/page/n111 95] note 29}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burton |first=Richard |author-link=Richard Francis Burton |url=https://books.google.com/books?id=roCcqNfpyksC&pg=PA69 |title=The Book of Thousand Nights and One Nights |publisher=Digireads.com |year=1885 |isbn=9781420936377 |page=69}}</ref> ಕರ್ಕಡೆರ್ನ ನ್ ಎಲ್ಮರ್ ಸುಹ್ರ್ "ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. <ref>{{Cite journal|last=Suhr|first=Elmer G.|title=An Interpretation of the Medusa|journal=[[Folklore Society|Folklore]]|year=1965|volume=76|issue=2|pages=90–103|doi=10.1080/0015587x.1965.9716995}}</ref> ಈ ಪುದರ್ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮೃಗಾಲಯೊಲೆಡ್ ಎಸ್ಕೊರಿಯಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಡ್ ಲಾ ಉಂಡು, ಅಲ್ಪ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಚಿತ್ರೊಲೆನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಲೆಡ್ ಕರ್ಕಡನ್ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ತೋಜುಂಡು. <ref name="contadini">{{Cite journal|last=Contadini|first=Anna|title=A Bestiary Tale: Text and Image of the Unicorn in the Kitāb naʿt al-hayawān (British Library, or. 2784)|journal=[[Muqarnas (journal)|Muqarnas]]|year=2003|volume=20|pages=17–33|jstor=1523325|doi=10.1163/22118993-90000037|url=https://eprints.soas.ac.uk/434/1/UnicornMuqarnas2003.pdf|archivedate=2020-11-24|access-date=2026-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124004948/https://eprints.soas.ac.uk/434/1/UnicornMuqarnas2003.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಕೊಂಬು == ಕೊಂಬು ವಿಷೊಗು ಒಂಜಿ ಪ್ರತಿವಿಷ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಬರವುದಕುಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಆಯಿನ ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ, ಚಾಕುವಿನ ಕೈತಲ್ದ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ಉಂದೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಲಾ ಗಮನಿಸವೆರ್. ಕ್ರಿಸ್ ಲೇವರ್ಸ್ ನ ''ದಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ಸ್ ದ'' ಪ್ರಕಾರ, ಐವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಮೂಳೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ ಒಂಜಿ ರಹಸ್ಯಮಯ ವಸ್ತು, ಖುಟು, [[wiktionary:alexipharmic|ಅಲೆಕ್ಸಿಫಾರ್ಮಿಕ್]] ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ರಡ್ಡ್ "ರಹಸ್ಯಮಯ ಕೊಂಬುಲೆನ್" ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಲೆನ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಅಂಚಾದ್ ಅವು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ಲಾವರ್ಸ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ೧೩ನೆ ಶತಮಾನೊಡು, ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಕೊಂಬುನ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರತಿವಿಷ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಖಡ್ಗಮೃಗೊನು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="lavers"/> == ಪುದರ್ == ''ಕಾರ್ಕಡನ್'' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಕುರ್ದಿಶ್ ಪುದರ್ ಕಾರ್ಕದನ್ ದ ಒಂಜಿ ರೂಪ, ಅರ್ಥ ಒಂಜಿ ಕೊಂಬುದ ಕತ್ತೆ [ಕಾರ್ ಕಿಟ್ ದಾನ್]. ಪರ್ಷಿಯನ್ ''ಕರ್ಗದನ್'', ಅತ್ತ್ಂಡ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] ''ಕರ್ತಜನ್'', ಪಂಡ "ಮರುಭೂಮಿದ ಅಧಿಪತಿ" ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ. <ref>{{Cite book |last=Lunds universitet. Historiska museet samt mynt- och medaljkabinettet |url=https://books.google.com/books?id=Th3jAAAAMAAJ&q=kartajan+%22lord+of+the+desert%22 |title=Meddelanden från Lunds Universitets historiska museum: Mémoires du Musée historique de l'Université de Lund |publisher=C.W.K. Gleerup |year=1973 |page=193}}</ref> ಫ್ರಿಟ್ಜ್ ಹೋಮ್ಮೆಲ್ ಈ ಶಬ್ದ ಅಬಿಸಿನಿಯಾಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಅರಬ್ಬೆರೆನ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಭಾಷೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಾಯಿನವು ಪಂದ್ ಶಂಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="hommel">{{Cite book |last=Hommel |first=Fritz |author-link=Fritz Hommel |url=https://books.google.com/books?id=GzRbAAAAQAAJ&pg=PA329 |title=Die Namen der Saugethiere bei den Sudsemitischen Volkern |year=1879 |pages=328–29}}</ref> ಬೇತೆ ಕಾಗುಣಿತೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಉಚ್ಚಾರೊಲು ''ಕರ್ಕದನ್'', <ref name="hees"/> ''ಕರ್ದುನ್'', <ref name="contadini"/> ''ಕರ್ಕದನ್'', ಬೊಕ್ಕ ''ಕರ್ಕೆಂದ್'' . <ref name="lane"/> <ref>{{Cite book |last=Manguel |first=Alberto |url=https://books.google.com/books?id=T3603Pi01f4C&pg=PA109 |title=The dictionary of imaginary places |last2=Gianni Guadalupi |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=2000 |isbn=978-0-15-600872-3 |page=109}}</ref> ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾರ್ಕದನದ ಮೂಲ ''[[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]]'' ಒಂಜಿ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಊಹೆ ಉಂಡು. <ref>{{Cite book |last=Ettinghausen |first=Richard |title=Late Classical and Medieval Studies in Honor of Albert Mathias Friend Jr. |publisher=Princeton UP |year=1955 |page=286}}</ref> ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆದ "ಕರ್ಗ" ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದದ ಸುರುತ ಭಾಗ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದ "ಖರ್ಗ" ನ್ ಹೋಲುಂಡು, ಅರ್ಥ ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಉಂದೆತ ಅರ್ಥ ಕತ್ತಿ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥಲಾ ಉಂಡು, ಅಲ್ಪ "ಆರ್" ಒಂಜಿ ರೆಟ್ರೊಫ್ಲೆಕ್ಸ್ ಫ್ಲಾಪ್ ಶಬ್ದೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು. ಖಡ್ಗಮೃಗೊಗು "ಕತ್ತಿ ಕೊಂಬು" ಉಂಡು. == ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವತ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಕಾರ್ಕಾಡನ್ == === ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನೊಡು ಕರ್ಕಡನ್|| === ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿನ ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಗ್ರಿಲೆನ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಎಟಿಂಗ್ಹೌಸೆನ್ ತನ್ನ ೧೯೫೦ ದ ಪ್ರಕಟಣೆ ''ದಿ ಯುನಿಕಾರ್ನ್'' ಡ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್, <ref>{{Cite book |last=Vajda |first=Georges |url=https://books.google.com/books?id=kMh_bnLul2gC&pg=PA86 |title=Deux commentaires karaïtes sur l'ecclésiaste |publisher=Brill |year=1971 |isbn=978-90-04-02658-2 |page=86 note 3}}</ref> ಉಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನವು ಬೊಕ್ಕ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಲ್ಲೇಖ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುಂಡು. <ref>{{Cite journal|last=Sarton|first=George|last2=Frances Siegel|title=Seventy-Seventh Critical Bibliography of the History and Philosophy of Science and of the History of Civilization (To March 1951)|journal=[[Isis (journal)|Isis]]|year=1951|volume=42|issue=4|pages=309–95|doi=10.1086/349357}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Souchal|first=Geneviève|title=Rev. of Freeman, ''The Unicorn Tapestries''|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1980-06_62_2/page/313|journal=[[The Art Bulletin]]|year=1980|volume=62|issue=2|pages=313–16|doi=10.2307/3050007|jstor=3050007}}</ref> === ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಉಲ್ಲೇಖೊಲು === ಖಡ್ಗಮೃಗ ಪಂಡ ತೌಫಿಕ್ ಸಯೀಗ್ (ಮರಣ ೧೯೭೧) ನ "ಒಂಜಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಯಾನ್ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಗ್ ಕೇನುನ" ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಸುದೀರ್ಘ ಕಬಿತೆದ ವಿಷಯ, ಉಂದೆನ್ ಜಾಬ್ರಾ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಜಾಬ್ರಾ "ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಡ್ ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಬಿತೆ" ಪಂಡ್ದ್ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="stetkevych">{{Cite journal|last=Stetkevych|first=Jaroslav|title=In Search of the Unicorn: The Onager and the Oryx in the Arabic Ode|journal=[[Journal of Arabic Literature]]|year=2002|volume=33|issue=2|pages=79–130|doi=10.1163/157006402320379371}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Zahra|first=A. Hussein Ali|title=The Aesthetics of Dissonance: Echoes of Nietzsche and Yeats in Tawfiq Sayigh's Poetry|journal=[[Journal of Arabic Literature]]|year=1999|volume=30|issue=1|pages=1–54|doi=10.1163/157006499x00054}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಇರಾಕ್ ಡ್, "ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಕಣ್ಣೀರ್", " ''ದುಮಿ ಅಲ್-ಕಾರ್ಕದಾನ್'' " ಪನ್ಪಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇತ್ತೆಲಾ ಉಂಡು, ಉಂದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಾರ್ಥನೆದ ಮಣಿಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಕೆಂಪು ಮಣಿಲು, ಮಿಸ್ಬಾಹಾ ( ''ಸುಬುಹಾತ್'' ). ಒಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುನ ದಂತಕಥೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂಜಿ ಖಡ್ಗಮೃಗ ನೀರ್ ನ್ ತೂಯೆರೆ ಮರುಭೂಮಿಡ್ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ಕಳೆವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು; ಅಯಿನ್ ಮಲ್ಪುನಗ, ಅಯಿನ್ "ಆಯಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಸೆಡ್ದ್" ಕಣ್ಣೀರ್ ಪಾಡುಂಡು. ಈ ಕಣ್ಣೀರ್ ಕುಡಿಯೆರೆ ಗುಂಡಿದ ನೀರ್ ಗ್ ಬೂರುನಗ ಮಣಿ ಆದ್ ಬದಲಾಪುಂಡು. <ref name="stetkevych"/> ಪೀಟರ್ ಬೀಗಲ್ ( ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಯೂನಿಕಾರ್ನ್'' ದ ಲೇಖಕೆರ್) ದಿ ಓವರ್ನೀತ್ (ಸಿ) ೨೦೧೭ಡ್ "ಮೈ ಸನ್ ಹಡರಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಕ್ಯಾರಕಲ್" ಪನ್ಪಿನ ಕತೆನ್ ಬರೆಯೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಖೊಲು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * ಎಂಎಸ್ ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಕಾಡ್ ಡ್ದ್ [https://books.google.com/books?id=q8ZztmBZzvAC&pg=PA205 ಒಂಜಿ ಕಾರ್ಕೇಡ್ ದ ಚಿತ್ರ] . ಅರಬ್ 464, ಅಲ್-ಕಜ್ವಿನಿನ ''`ಅಜೈಬ್ ಅಲ್-ಮಖ್ಲುಕತ್ ವಾ ಘರೈಬ್ ಅಲ್-ಮೌಜುದಾತ್ ನ್'' ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು [[ವರ್ಗೊ:ಪರಿಶೀಲಿಸಂದಿನ ಅನುವಾದೊಲು ಇಪ್ಪುನ ಪುಟೊಕುಲು]] dujnlvogbrpby26679jl02nknav0m67 0 25277 364232 355292 2026-08-10T23:58:23Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364232 wikitext text/x-wiki ಮನೋಹರ ಜಾತಕ ಕಥೆಕುಲುದ ನಾಯಕಿ ಅತ್ತು. ಮೇರ್ ಒರ್ತಿ ಕಿನ್ನರಿ (ಅರ್ಧ-ಪೊಂಜೋವು, ಅರ್ಧ-ಪಕ್ಕಿ). '''ಮನೋಹರ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕುಮಾರೆ ಸುಧಾನ''' ಪಂದ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮನ್ಪುನ ಈ ದಂತಕಥೆ ದಿವ್ಯವದನೊಡು ತೋಜುದು ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ ಬೊರೊಬೋದೂರುದ ಕಲ್ಲುದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪೊಡು ದಾಖಲಿಸಾದೇರ್. ಉಂದು ಕಥೆತ ಆವೃತ್ತಿಲು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ದೇಶೊದ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಉಂಡು. ಪಕ್ಷಿ ಕನ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಮರ್ತ್ಯ ಮನುಷ್ಯೊನ ಬಗ್ಗೆ ಉಂದೇ ರೀತಿದ ಕಥೆಕುಲೆನ್ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಗೊಡು ತೂವೊಲಿ. == ಸಾರಾಂಶೊ == ಕಿಮ್ನಾರಾ ರಾಜನ ಏಲ್ ಜನ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲೆನೆಟ್ ಅಕೇರಿದ ಮಗಲ್ ಮನೋಹರ [[ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತ]]ಡ್ ವಾಸ ಮನ್ತೊಂದು ಉಪ್ಪುವಲ್. ಒಂಜಿ ದಿನ, ಆಳ್ ಮಾನವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಕು ಪ್ರಯಾಣ ಮನಿಪುವಲ್. ಆಲೆನ್ ಬೋಂಟೆ ದೇರುನಾಯೆ (ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಲೆಡು ಮಾಂತ್ರಿಕದ ಉರುಲುನು ಗಳಿಸಾದ್) ಸೆರೆ ಪತ್ತುದು ರಾಜಕುಮಾರೆ ಸುಧಾನಗ್ ಕೊಂಡುದು ಕೊರ್ಪೆರ್. ರಾಜ ಆದಿತ್ಯವಂಶ ಬೊಕ್ಕ ರಾಣಿ ಚಂದ್ರದೇವಿನ ಮಗನಾಯಿನ ಸುಧಾನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಿಲ್ಲುಗಾರೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಂಚಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದುಲ್ಲೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರೆ ಮನೋಹರನ್ ಮೋಕೆ ಮನ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆಲಾ ಆಪೇರ್. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ರಾಜಕುಮಾರೆ ಪೆಟ್ಟು ದ ಕಲೊಟು ದೂರ ಉಪ್ಪುನಗ, ಮನೋಹರ ಊರುಗು ಅನಿಷ್ಟ ಕಂದೊಲು ಪಂಡುದು ರಾಜಮನೆತನದ ಒರಿ ಸಲಹೆಗಾರೆ ಆರೋಪ ಮನ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ್ ಕೆರ್ಪಿನ ಬೆದರಿಕೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಅದಗ ಮನೋಹರ ಕಿಮ್ನಾರಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಪಿರಾ ರಾವೊಂದು ಪೋಪಲ್. ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನೆ ಅಲೆನ್ ಬೆರಿ ಪತ್ತೊಂದು ಬರರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪಿಲೆಕ್ಕ ಮನೋಹರ ಕಿಮ್ನಾರಾ ರಾಜ್ಯೊ ತಲುಪರೆ ಒಂಜಿ ಉಂಗುರ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ದೇಶನೊಲೆನ್ ಬುಡ್ದು ಪೋಪಲ್. ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನಾ ಪಂಚಾಲಗ್ ಪಿರ ಬರ್ಪೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ್ತ ಪಿರವು ಪೋಪೆ. ಒರಿ ಸನ್ಯಾಸಿಡ್ದ್, ಆರ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಬಾಸೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕುಮಾರಿನ್ ಪಿರ ಗೆಂದಿಯೆರೆ ಬೋಡಾಪಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಲೆನ್ ಕಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಯಾತ್ರೆಗ್ ಏಳ್ ವರ್ಷ, ಏಳ್ ತಿಂಗೊಲು, ಬೊಕ್ಕ ಏಳ್ ದಿನ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ದಾರಿಡ್, ಸುಧಾನಾಗ್ ಒಂಜಿ ಜ್ವಾಲೆದ ನದಿ, ಒಂಜಿ ಯಕ್ಷ, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಮರ ಎದುರು ಬರ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಕಷ್ಟದ ಕಷ್ಟೊದ ನಂತರ, ಆರ್ ಕಿಮ್ನಾರದ ರಾಜನ್ ತೂಪೆರ್, ಆರ್ ರಾಜಕುಮಾರೆನ್ ಶಕ್ತಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಬೊಕ್ಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಲ್ಪುನ ವಿವಿಧ ಪರೀಕ್ಷೆಲೆಡ್ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆನ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸೊಡು ಪಂದ್ ಕೇನುವೆರ್. ಸುರುತ ಪರೀಕ್ಷೆಡ್, ಸುಧಾನಾ ತೋಟೊಡು ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲ್ ದ ಬೆಂಚಿನ್ ಎತ್ತೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಜಿ. ರಡ್ಡನೆ ಕೆಲಸೊಡು ಬಿಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಣೊಡು ಅರೆನ ಕೌಶಲ್ಯೊನು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪಂಡ ಏಳ್ ಸಮಾನ ಮಹಿಳೆಯೆರೆಡ್ ಯಾನ್ ಮಸ್ತ್ ಸುಂದರ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸೊಡು, ಅವೆನ್ ಅಲೆನ ಬೆರಳುಡು ಉಪ್ಪುನ ಉಂಗುರೊಡು ಗುರುತಿಸೊಡು. ತೃಪ್ತಿ ಪಡೆಯಿನ ಕಿಮ್ನಾರದ ರಾಜೆ ಅಕ್ಲೆನ ಮದಿಮೆಗ್ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊರ್ಪೆ, ಬೊಕ್ಕ ಜೋಕುಲು ಪಂಚಾಲೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪೆರ್.<ref>{{Cite journal|last=Grey|first=Leslie|title=Supplement to The Concordance of the Buddhist Birth Stories|journal=[[The Journal of the Pali Text Society]]|volume=XXIV|date=1998|pages=103–147 [129–130]}}</ref> == ವಿತರಣೆ == ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಕಂಬೋಡಿಯಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಲಾವೋಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಉತ್ತರ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಜಾನಪದ ಕತೆಟ್ ಈ ಕತೆ ಉಂಡು. ಈ ಕತೆ ಚೀನಾ, ಕುಚಾ, ಖೋಟಾನ್, ಜಾವಾ, ಟಿಬೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಗಾಳೊಗುಲಾ ಪಸರಿದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite journal|last=Chen|first=Ruixuan|title=The Khotanese Sudhanāvadāna, written by Matteo De Chiara [review]|journal=[[Indo-Iranian Journal]]|volume=59|issue=2|date=2016|page=188|doi=10.1163/15728536-05902001}}</ref> ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೪೫೦-೭೦ಡ್ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ/ಋಷಿ ಚಿಯಾಂಗ್ಮೈ ಬರೆತಿನ ಪಾಲಿ ಗ್ರಂಥ ಪನ್ನಸ್ಜಾತಕೊಡುಲಾ ಸುಧಾನ ಬೊಕ್ಕ ಮನೋಹರನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಕೊರಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಇಂಚಿನ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಚೀನಾದ "ರಾಜಕುಮಾರಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೋಪಾಲ" ಪನ್ಪಿನ ಕತೆಲಾ ಉಂಡು. ಈ ಕತೆಕುಲೆಡ್, ಏಳ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಸ್ನಾನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭೂಮಿಗ್ ಬತ್ತೆರ್, ಅಯಿಟ್ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ಲುದ ಪೊಣ್ಣು ಒರಿ ಪುರುಷೆನ ಕೈಟ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪುರುಷನ ಪತ್ನಿ ಆಯೆರ್ (ಅಲೆನ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿನಕುಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಕತೆತ ರಾಜಕುಮಾರ-ನಾಯಕೆರ್). ಕತೆಕುಲೆಡ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ನಾಯಕ ತನ್ನ ಹಾರುನ ಮದಿಮೆದ ಅನ್ವೇಷಣೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ನಾಯಕಿ ಒಂಜಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಸ್ತುನ್ ಪಾಡುವೆರ್, ಉಂದು ಅಲೆನ್ ಪಾರೆರೆ ಅತ್ತಂಡ ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿ ಆದ್ ಬದಲಾವರೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೋಯೆರೆ ಅನುವು ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಳವಡಿಕೆಲು == === ರಂಗಭೂಮಿಡ್ === ಜೇಮ್ಸ್ ಆರ್. ಬ್ರಾಂಡನ್ ನ ಪ್ರಕಾರ, ಮನೋಹಾರನ ಕತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಂಗಮಂದಿರೊಡು ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಷಯ ಆದುಂಡು. ಮನೋಹಾರನ ಕತೆನ್ ಬರ್ಮಾಡ್ ([[ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್|ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]]) ಒಂಜಿ ನಾಟಕೊಗು ರೂಪಾಂತರ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಲ್ಪ ಆ ಪಾತ್ರೊನು ಮನೋಹರಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಸಿಲ್ವರ್ ಮೌಂಟನ್ ಡ್ ನೆಲೆಯಾತಿನ ಒರಿ ರಾಜೆನ ಒಂಜಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಲೆಡ್ ಒರಿಯೆರ್. ಆರೆನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಂಡನಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧನಾ ಸುಧಾನ (ಅರ್ಥ ಸುವರ್ಣ ಬಾಣ) ಪಂಚಾಲದ ರಾಜಕುಮಾರ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಆವೃತ್ತಿಡ್, ರಾಜಕುಮಾರಿಲು ಒಂಜಿ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧ ಉದ್ಯಾನೊಡು ಪಾರುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಮನೋಹರನ್ ಒಂಜಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸಡಿಲ ಗಂಟುಡ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರ್.<ref>{{Cite journal|last=Hartland|first=E. Sidney|title=The Physicians of Myddfai|url=https://archive.org/details/sim_archaeological-review_1888-09_2_1/page/24|journal=The Archaeological Review|date=1888|volume=1|issue=1|pages=24–32|jstor=24707779}}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ. === ಈ ಕತೆತ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ ''ಕ್ಯೂ ಮೊನೊರಾ'', ''ಪ್ರೀಹ್ ಸೋಥಾನ್'', ''ನಾಂಗ್ ಮನೋರಾ'' ಬೊಕ್ಕ ಫ್ರಾ ಸುತಾನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕತೆನ್ ನೇಪಾಳದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ತೂವೊಲಿ, ಸುಚಂದ್ರಿಮ ಬೊಕ್ಕ ಕಿನ್ನಾರಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಉಂಡು, ಅಲ್ಪ ಮುಖ್ಯ ಜೋಡಿಗ್ ಮಹೋನಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾನುಷ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಬೇತೆ ನೇಪಾಳದ ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಕಿನ್ನಾರಿ ಅವದಾನೊಡು, ಬೇಟೆಗಾರೆ ಉತ್ಪಾಲ ಕಿನ್ನರಿನ್ (ಕತೆಟ್ ಪುದರ್ ಇಜ್ಜಿ) ಮಾಂತ್ರಿಕ ಬಲೆಟ್ ಪತ್ತುವೆರ್. ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನಾ ತನ್ನ ಬೇಟೆದ ಪ್ರವಾಸೊಡು ಬರ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಿನ್ನಾರಿನ ಪ್ರೀತಿಡ್ ಬೂರುವೆರ್. ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಅನುವಾದೊಡು ರಾಜಕುಮಾರನ ಪುದರ್ ''ಸುಧಾನು'' ಬೊಕ್ಕ ಕಿನ್ನರಿನ್ ರಾಜೆ ದ್ರುಮನ ಮಗೆ ಮನೋಹರ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕತೆನ್ ಲಾವೊಸ್ ಡ್ ''ಸಿಥೋನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮನೋಲಾ'' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್..<ref>{{Cite journal|last=Diamond|first=Catherine|title=Red Lotus in the Twenty-First Century: Dilemmas in the Lao Performing Arts|journal=New Theatre Quarterly|date=February 2005|volume=21|issue=1|pages=34–51|doi=10.1017/S0266464X04000326}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ಮನೋಹರಾ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕುಮಾರ ಸುಧಾನ ಮೊಕಲೆನ ಕಥೆ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಬೊಕ್ಕ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿನ ಮನೋರ ರೀತಿದ ನಾಟಕ ನೃತ್ಯೊಕು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಕೊರುದುಪ್ಪು.<ref>{{Cite journal|last=Sooi-Beng|first=Tan|title=The Thai 'Menora' in Malaysia: Adapting to the Penang Chinese Community|journal=Asian Folklore Studies|date=1988|volume=47|issue=1|pages=19–34|doi=10.2307/1178249|jstor=1178249}}</ref> == ಉಂದೆನೂಲಾ ತೂಲೆ == * Swan maiden * Kinnari * Hagoromo (play) * The Princess and the Cowherd * Peacock Princess * Menora, a dance-drama from Southeast Asia == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ]] c5ivfyh2fk8s5yy6x3la14pe429lx25 10 26406 364295 361073 2026-08-11T09:55:05Z ChiK 1136 ChiK ಪುಟೊ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೋ]] ನ್ ಪುಟೊ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೊ]] ಕ್ ರೀಡೈರೆಕ್ಟ್ ಕೊರಂದೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್: ತಪ್ಪು ಕಾಗುಣಿತದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 361073 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:ಮುಕ್ಯೊ ಪುಟೊತ ವಿಸಯೊಲು/styles.css" /> <div class="tulu-main-wrapper"> <div class="tulu-main-header tulu-main-center">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೋ</div> <div class="tulu-grid-container"> <div class="tulu-grid-column"> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[File:Seal of Karnataka.svg|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಕರ್ನಾಟಕ'''<br />[[ಕರ್ನಾಟಕ]] - [[ಬೆಂಗಳೂರು]] - [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] - [[ಕೊಡಗು]] - [[ಮೈಸೂರು]] - [[ಕುಡ್ಲ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[File:Nuvola apps kcoloredit.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ತುಳು'''<br />[[ತುಳುನಾಡ್]] - [[ತುಳುವೆರ್]] - [[ತುಳು ಬಾಸೆ]] - [[ತುಳು ಸಿನೆಮಾ]] - [[ತುಳು ನಾಟಕೊಲು]] - [[ಬಿಸು ಪರ್ಬ]] - [[ಕುಡ್ಲ]] - [[ಉಡುಪಿ]] - [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] - [[ಕಾಸರಗೋಡ್]] - [[ಆಟ]] - [[ಭೂತ ಕೋಲ]] - [[ಬಂಗಾರ್ ಪಟ್ಲೇರ್]] - [[ನೇತ್ರಾವತಿ]] - [[ಉಳ್ಳಾಲ]] - [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] - [[ಬೊಲ್ತೆರ್]] - [[ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್]] - [[ತುಳು ಜಾನಪದ ಪದ್ಯ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola apps locale.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ದೇಶೊಲು'''<br />[[ಭಾರತ]] - [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] - [[ಚೀನಾ]] - [[ರಷ್ಯಾ]] - [[ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು|ಯು.ಎಸ್.ಎ]] - [[ಆಸ್ಟೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] - [[ಜರ್ಮನಿ]] - [[ಜಪಾನ್]] - [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] - [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] - [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] - [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] - [[ನ್ಯೂ ಝಿಲೆಂಡ್]] - [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola apps edu languages.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಬಾಸೆಲು'''<br />[[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ]] - [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ]] - [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಾಸೆ]] - [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ]] - [[ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ]] - [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ]] - [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ]] - [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Religious syms.svg{{!}}class=skin-invert|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಧರ್ಮೊಲು'''<br />[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮೊ]]</div> </div> </div> <div class="tulu-grid-column"> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Gnome-globe.svg|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಭೂಗೋಳ'''<br />[[ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಭೂಮಿ]] - [[ಯುರೋಪ್]] - [[ಏಷ್ಯಾ]] - [[ಒಷ್ಯಾನಿಯ]] - [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] - [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] - [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] - [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola apps package toys.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಪ್ರಾಣಿಲು'''<br />[[ನಾಯಿ]] - [[ಪುಚ್ಚೆ]] - [[ಕುರಿ]] - [[ಸಿಂಹ]] - [[ಸೀಲ್]] - [[ಪಿಲಿ]] - [[ಜೆಂಜಿ]] - [[ಮಂಗೆ]] - [[ಮೀನ್]] - [[ಪಕ್ಕಿ]] - [[ಆನೆ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola apps bookcase.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ'''<br />[[ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] - [[ವಿಜ್ಞಾನ]] - [[ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] - [[ಭೂಮಿ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಉದ್ಯಮ]] - [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Sports and games.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಗೊಬ್ಬುಲು'''<br />[[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] - [[ಟೆನ್ನಿಸ್]] - [[ಸಾಕರ್]] - [[ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್]] - [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] - [[ನೆಟ್ ಬಾಲ್]] - [[ಹಾಕಿ]] - [[ಬೌಲಿಂಗ್]] - [[ಕಂಬುಲ]] - [[ಕುಸ್ತಿ]] - [[ಕಬಡ್ಡಿ]] - [[ಚಿನ್ನೆಮಣೆ]] - [[ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ]] - [[ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನ ಗೊಬ್ಬು]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola filesystems folder home.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಸಮಾಜ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ'''<br />[[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] - [[ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ]] - [[ಡಿ. ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ]] - [[ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ]] - [[ಶೋಭಾ ಕರಂದ್ಲಾಜೆ]] - [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] - [[ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್]] - [[ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯೆ]] - [[ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ]] - [[ಆನಂದ್ ಬೋಳಾರ್]] - [[ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್]]</div> </div> </div> </div> </div> <noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 4ivyb7f6qn78hd6ty6i6jyakxnid57x 364297 364295 2026-08-11T09:55:49Z ChiK 1136 364297 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:ಮುಕ್ಯೊ ಪುಟೊತ ವಿಸಯೊಲು/styles.css" /> <div class="tulu-main-wrapper"> <div class="tulu-main-header tulu-main-center">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೊ</div> <div class="tulu-grid-container"> <div class="tulu-grid-column"> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[File:Seal of Karnataka.svg|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಕರ್ನಾಟಕ'''<br />[[ಕರ್ನಾಟಕ]] - [[ಬೆಂಗಳೂರು]] - [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] - [[ಕೊಡಗು]] - [[ಮೈಸೂರು]] - [[ಕುಡ್ಲ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[File:Nuvola apps kcoloredit.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ತುಳು'''<br />[[ತುಳುನಾಡ್]] - [[ತುಳುವೆರ್]] - [[ತುಳು ಬಾಸೆ]] - [[ತುಳು ಸಿನೆಮಾ]] - [[ತುಳು ನಾಟಕೊಲು]] - [[ಬಿಸು ಪರ್ಬ]] - [[ಕುಡ್ಲ]] - [[ಉಡುಪಿ]] - [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] - [[ಕಾಸರಗೋಡ್]] - [[ಆಟ]] - [[ಭೂತ ಕೋಲ]] - [[ಬಂಗಾರ್ ಪಟ್ಲೇರ್]] - [[ನೇತ್ರಾವತಿ]] - [[ಉಳ್ಳಾಲ]] - [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] - [[ಬೊಲ್ತೆರ್]] - [[ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್]] - [[ತುಳು ಜಾನಪದ ಪದ್ಯ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola apps locale.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ದೇಶೊಲು'''<br />[[ಭಾರತ]] - [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] - [[ಚೀನಾ]] - [[ರಷ್ಯಾ]] - [[ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು|ಯು.ಎಸ್.ಎ]] - [[ಆಸ್ಟೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] - [[ಜರ್ಮನಿ]] - [[ಜಪಾನ್]] - [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] - [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] - [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] - [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] - [[ನ್ಯೂ ಝಿಲೆಂಡ್]] - [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola apps edu languages.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಬಾಸೆಲು'''<br />[[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ]] - [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ]] - [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಾಸೆ]] - [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ]] - [[ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ]] - [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ]] - [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ]] - [[ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆಲು]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Religious syms.svg{{!}}class=skin-invert|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಧರ್ಮೊಲು'''<br />[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮೊ]] - [[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮೊ]]</div> </div> </div> <div class="tulu-grid-column"> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Gnome-globe.svg|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಭೂಗೋಳ'''<br />[[ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಭೂಮಿ]] - [[ಯುರೋಪ್]] - [[ಏಷ್ಯಾ]] - [[ಒಷ್ಯಾನಿಯ]] - [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] - [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] - [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] - [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola apps package toys.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಪ್ರಾಣಿಲು'''<br />[[ನಾಯಿ]] - [[ಪುಚ್ಚೆ]] - [[ಕುರಿ]] - [[ಸಿಂಹ]] - [[ಸೀಲ್]] - [[ಪಿಲಿ]] - [[ಜೆಂಜಿ]] - [[ಮಂಗೆ]] - [[ಮೀನ್]] - [[ಪಕ್ಕಿ]] - [[ಆನೆ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola apps bookcase.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ'''<br />[[ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] - [[ವಿಜ್ಞಾನ]] - [[ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಜೀವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] - [[ಭೂಮಿ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಉದ್ಯಮ]] - [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]] - [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Sports and games.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಗೊಬ್ಬುಲು'''<br />[[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] - [[ಟೆನ್ನಿಸ್]] - [[ಸಾಕರ್]] - [[ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್]] - [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] - [[ನೆಟ್ ಬಾಲ್]] - [[ಹಾಕಿ]] - [[ಬೌಲಿಂಗ್]] - [[ಕಂಬುಲ]] - [[ಕುಸ್ತಿ]] - [[ಕಬಡ್ಡಿ]] - [[ಚಿನ್ನೆಮಣೆ]] - [[ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ]] - [[ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನ ಗೊಬ್ಬು]]</div> </div> <div class="tulu-nav-item"> <div class="tulu-nav-icon">[[Image:Nuvola filesystems folder home.png|40px]]</div> <div class="tulu-nav-text">'''ಸಮಾಜ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯ'''<br />[[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] - [[ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ]] - [[ಡಿ. ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ]] - [[ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ]] - [[ಶೋಭಾ ಕರಂದ್ಲಾಜೆ]] - [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] - [[ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್]] - [[ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯೆ]] - [[ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ]] - [[ಆನಂದ್ ಬೋಳಾರ್]] - [[ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್]]</div> </div> </div> </div> </div> <noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> pqpz4t0eeeq8ycdtro377qy9kiw0yt1 0 26843 364231 359315 2026-08-10T23:57:37Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364231 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Dr._U._P._Upadhyaya_(19).jpg|thumb|ಡಾ.ಯು.ಪಿ.ಉಪಾಧ್ಯಾಯ)]] '''ಉಳಿಯಾರ್ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ''' (ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೦, ೧೯೩೨ - ಜುಲೈ ೧೭, ೨೦೨೦) ಭಾರತೀಯ [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]] ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್. <ref name="Tulu">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/eminent-scholar-up-upadhyaya-passes-away-near-udupi/article32121118.ece|title=Eminent scholar U.P. Upadhyaya passes away near Udupi|publisher=The Hindu, English daily|accessdate=March 22, 2024}}</ref> ಆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ನ ಬೊಡೆದಿ [[ಸುಶೀಲಾ ಪಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]]ರ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಆರ್ನ ಸಂಪಾದನಾ ಗ್ರಂತೊ ''[[ತುಳು ನಿಘಂಟು|ತುಳು ಲೆಕ್ಸಿಕನ್]]'' ತುಳು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಬೂಕು ಆದುಂಡು. <ref>{{Cite journal|last=Emeneau|first=M. B.|last2=Upadhyaya|first2=U. P.|title=Tulu Lexicon [tuḷu nighaṇṭu], Vol. 1|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_april-june-1991_111_2/page/421|journal=Journal of the American Oriental Society|date=April 1991|volume=111|issue=2|pages=421|doi=10.2307/604062}}</ref> <ref name="Tulu" /> == ಪುಟ್ಟ್, ಬದ್‍ಕ್ == ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಸೀತಾರಾಮ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯೆರ್. ಶಿವಳ್ಳಿ ಮಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತೆರ್. ತಿರುವಾಂಕೂರುದ ಆಸ್ತಾನೊಡು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್. [[ಉಡುಪಿ]] ಕೈತಲ್ದದ ಉಳಿಯಾರ್‌ಗೋಳಿ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ. ಸುಶೀಲಾ ಉಪಾಧ್ಯಾಯೆರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ 77 ವರ್ಸೊಡ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್. ಆರ್ ತುಳು ಬುಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ಲಾ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರಿಯೆರ್. <ref>{{Cite web|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=731644|title=Udupi, Senior writer Dr U P Upadhyaya passes away|publisher=Daiji World|accessdate=March 22, 2024}}</ref> == ಕೆಲಸೊ == ಉಪಾಧ್ಯಾಯೆರ್ ಒರಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಗೇನೊ ತುಳು, [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]], ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಹಿಂದಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ 1958ಡ್ ''ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯೊಡು'' ಸಹಾಯಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕಾರೆ ಆದ್ ಕೆಲಸೊ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಬೆಂಗಳೂರುದ ಸೈಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪುಣೆದ ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ದಶಕೊಡ್ದಿಂಚಿ ಕಲ್ಪಾಯೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋದನ ಕೇಂದ್ರ ಉಡುಪಿಡ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್‌ಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. <ref>{{Cite web|url=https://m.rediff.com/news/sep/22udupi.htm|title=Now, Tulu has a real dictionary!|publisher=Rediff.com|accessdate=March 22, 2024}}</ref> ಡಾ.ಉಳಿಯಾರ್ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾಧ್ಯಾಯೆರ್ ಜುಲೈ 17, 2020 ಗ್ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್ <ref>{{Cite web|url=https://www.mangalorean.com/eminent-tulu-scholar-up-upadhyaya-dies-of-covid-19/|title=Eminent Tulu scholar UP Upadhyaya Dies of COVID-19|publisher=Mangalore Today|accessdate=March 22, 2024}}</ref> ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಾಸೆ ಆಯೆರೆ ಸಾಮರ್ತ್ಯೊ ಉಂಡು ಪಂಡೆರ್. <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/tulu-has-potential-get-classical-2576257|title='Tulu has potential to get classical status'|publisher=Deccan Herald, English daily newspaper|accessdate=March 22, 2024}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} 2rs1q093m0hue13vldr59onocj85k7d 14 26870 364327 359549 2026-08-11T11:33:21Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364327 wikitext text/x-wiki ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ವರ್ಗೊ. ಇಂದೆಟ್ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಆಪುನ ಪೂರ ಪರ್ಬೊ, ನಡಾವಳಿಲೆನ್ ತೋಜಾವೊಲಿ [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] mpn5zvruv8k7zip1rxyhs09hby3pz85 10 27130 364296 360920 2026-08-11T09:55:05Z ChiK 1136 ChiK ಪುಟೊ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೋ/doc]] ನ್ ಪುಟೊ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೊ/doc]] ಕ್ ರೀಡೈರೆಕ್ಟ್ ಕೊರಂದೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್: ತಪ್ಪು ಕಾಗುಣಿತದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 360920 wikitext text/x-wiki ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ನ್ ಮುಖ್ಯ ಪುಟೊಗು, "ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಮುಕ್ಯೊ ಪುಟೊತ" ವಿಬಾಗೊಡು ಸೇರ್ಪಾದ್ಂಡ್. ==ಗಲಸುನ== ಗುರಿತ ಪುಟೊಟು {{t|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೋ}} ದೀಲೆ. {{center|{{select skin}}}} kig89s6aufpmmjkv9sp2jfur9fta5lh 364298 364296 2026-08-11T09:56:15Z ChiK 1136 /* ಗಲಸುನ */ 364298 wikitext text/x-wiki ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‍ನ್ ಮುಖ್ಯ ಪುಟೊಗು, "ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಮುಕ್ಯೊ ಪುಟೊತ" ವಿಬಾಗೊಡು ಸೇರ್ಪಾದ್ಂಡ್. ==ಗಲಸುನ== ಗುರಿತ ಪುಟೊಟು {{t|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸುತ್ತಾಟೊ}} ದೀಲೆ. {{center|{{select skin}}}} dk5l9tjlipuqcso3uufyxo7b1gfj8iu 14 27160 364257 361117 2026-08-11T05:38:22Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364257 wikitext text/x-wiki ಉಂದೊಂಜಿ ಪೊಸ ವರ್ಗೊ. ಇಂದೆಟ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಪತ್ತನೇ ವರ್ಸೊದ ನಿಲೆಟ್ ತಯಾರಾಯಿನ ಮಾಂತ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಲಿ [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] av6c51zkc4c01hzml1ceycd1aj993uv 0 27225 364212 361972 2026-08-10T13:24:03Z Mahaveer Indra 1023 ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಸೇರಾಯೆ 364212 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | logo = AXISBank Logo.svg | logo_alt = Axis Bank Logo | type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ | traded_as = {{ubl|{{BSE|532215}}|{{NSE|AXISBANK}}}} | ISIN = | industry = ಪಣವುದ ಸೇವೆಲು | products = {{ubl|ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್|ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್|ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್|ಅಡವು ಸಾಲ| ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್|ಸಂಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ|ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ|ಹೂಡಿಕೆದ ನಿರ್ವಹಣೆ}} | key_people = ಅಮಿತಾಭ್ ಚೌಧರಿ<br> {{small|(ಎಂಡಿ ಬುಕ್ಕ ಸಿ‌ಇಒ)}}<br>ಪಿ ಎನ್ ಪ್ರಸಾದ್<br>{{small|(ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್)}} | revenue = {{Increase}} ₹ ೧,೬೨,೨೧೨ ಕೋಟಿ<ref name="Financials">{{cite web|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/dc3d4e5f-54fc-4ec6-b84e-3578e871b7ac.pdf|title=Axis Bank Ltd. Financial Statements |website=bse.com}}</ref> | revenue_year = 2026 | operating_income = {{Decrease}} ₹ ೪೫,೯೧೦ ಕೋಟಿ<ref name="Financials"/> | income_year = 2026 | net_income = {{Decrease}} ₹ ೨೬೩೮೫ ಕೋಟಿ<ref name="Financials"/> | net_income_year = 2026 | assets = {{Increase}} ₹ ೧೯೪೬೦೫೦ ಕೋಟಿ<ref name="Financials"/> | assets_year = 2026 | equity = {{Increase}} ₹ ೨,೧೨,೯೫೭ ಕೋಟಿ<ref name="Financials"/> | equity_year = 2026 | owner = {{bulleted_list|ಭಾರತೀಯ ಜೀವ ವಿಮಾ ನಿಗಮ (9.19%)|ಜನರಲ್ ಇಂಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (1.15%)|ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯಾ ಅಶೂರೆನ್ಸ್ (0.74%)}} | num_employees = 101,300<ref>{{Cite web|url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/axis-bank-cuts-3100-jobs-in-fy26-amid-tech-driven-efficiency-gains/130515554.|title=Axis Bank reduces over 3,100 employees in FY26 as tech led productivity gains kick in: AI impact yet to reflect|date=25 April 2026 }}</ref> | num_employees_year = ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ತ್ತ ಪ್ರಕಾರ | founded = {{start date and age|1993|12|03|df=y}} ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪುದರ್ಡ್ ಸುರು ಆಂಡ್. | hq_location_country = {{flag|ಭಾರತ}}<ref name="Corporate Profile">{{cite web |url=http://www.axisbank.com/media-center/bank-profile.aspx |title=Media Center – Corporate Profile |publisher=Axis Bank |access-date=26 January 2014}}</ref> | num_locations = 6275 | num_locations_year = March 2026 | hq_location = ಆಕ್ಸಿಸ್ ಹೌಸ್ | hq_location_city = [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | subsidiaries = {{Unbulleted_list|Axis Asset Management Company Ltd.|[[Axis Mutual Fund]] Trustee Ltd.|Axis Capital Ltd.|Axis Finance Ltd.|Axis Securities Ltd.|A.TREDS Ltd.|Axis Bank UK Ltd.|Axis Trustee Services Ltd.|[[Freecharge]]|Accelyst Solutions Private Ltd.|Axis Private Equity Ltd.<ref>{{cite web|url=https://www.axisbank.com/annual-report-2018-2019/axis_2018-19.pdf|title=Axis Bank Annual Report 2018-2019}}</ref>}} | ratio = 16.55% (December 2025) | website = {{URL|www.axis.bank.in}} | footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.axisbank.com/docs/default-source/quarterly-results/press-release-q3fy20.pdf|title=Axis Bank announces financial results for the quarter ended 31st December 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/rbi-approves-appointment-of-rakesh-makhija-as-chairman-of-axis-bank-4059311.html/amp|title=RBI approves appointment of Rakesh Makhija as Chairman of Axis Bank|work=moneycontrol|access-date=5 June 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.peoplematters.in/news/appointments/axis-bank-md-and-ceo-shikha-sharma-retires-amitabh-chaudhary-takes-charge-20395|title=Amitabh Chaudhary takes charge|date=2 January 2019|access-date=2 January 2019|work=peoplematters}}</ref> }} '''ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್''' ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಣಕಾಸು ಸೇವಾ ಕಂಪನಿಯಾದುಂಡು. ಇದತ್ತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂಬೈನ ಉಂಡು. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಆಸ್ತಿಲೆ ಲೆಕ್ಕಚಾರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೇಶದ ಮೂಜಿನೆ ಮಲ್ಲ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದುಂಡು. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಂಪನಿಲೆಗ್, ಉದ್ಯಮಲೆಗ್, ಬೊಕ್ಕ ಚಿಲ್ಲರೆ ಉದ್ಯಮಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ವಿದದ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕ ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಅಡಮಾನ ಸಾಲೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಂಚಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೇವೆಲೆನ್ಲಾ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.<ref name="Axis Bank Annual 2017-18">{{citation|url=https://www.axisbank.com/docs/default-source/annual-reports/for-axis-bank/annual-report-2019.pdf|title= Axis Bank Annual Report PDF 2018–19|work=Axix Bank}}</ref> ದೇಸೊರ್ಮೆ ೬,೨೦೦ಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಶಾಖೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೨,೦೦೦ಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಎಟಿಎಂ ಜಾಲೊನ್ ಹೊಂದುಂಡು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು ಸಿಂಗಾಪುರ, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ದುಬೈ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಲಂಬೊಂಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಪೇಂಟೆಲೆಡ್ ತನ್ನ ಶಾಖೆಲೆನ್ ಹೊಂದುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಅಮಿತಾಭ್ ಚೌಧರಿ ಉಂದೆತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಬೊಕ್ಕ ಸಿಇಒ ಆದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಆಕ್ಸಿಸ್ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಫಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್‌ದಂಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಲೆ ಆದುಲ್ಲೊ.<ref>{{Cite news |date=17 January 2025 |title=Axis Bank Q3 PAT rises 4% YoY to Rs 6,304 cr |url=https://www.business-standard.com/markets/capital-market-news/axis-bank-q3-pat-rises-4-yoy-to-rs-6-304-cr-125011700246_1.html |access-date=26 January 2025 |work=[[Business Standard]]}}</ref> ==ಇತಿಯಾಸೊ== ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೩ ದಾನಿ 'ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಪುದರ್‌ಡ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite web|last1=Kotak|first1=Uday|title=Uday Kotak: Now, wait for the next Big Thing|url=http://www.business-standard.com/article/companies/bs-40-now-wait-for-the-next-big-thing-114102701284_1.html|website=Business Standard India|access-date=1 October 2016|date=27 October 2014}}</ref> ಉಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿನ 'ಯೂನಿಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ' ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಯುಟಿಐ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಲೈಫ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಜನರಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ, ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯಾ ಅಶ್ಯುರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ, ದಿ ಒರಿಯಂಟಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುನೈಟೆಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ಸುರು ಮಲ್ತೊ.<ref>{{cite web|title=SUUTI money belongs to UTI investors and not to the government by enforcing the l|url=http://www.firstpost.com/business/suuti-money-belongs-to-uti-investors-and-not-to-the-government-1353335.html|publisher=Firstpost|access-date=1 October 2016|date=22 January 2014}}</ref> ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಸುರುತ್ತ ಶಾಖೆನ್ ೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೪ದಾನಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ಡ್, ಅಪಗದ ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಮೆರ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 2001ಡ್ ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್, ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಿಲೀನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪಾತೆರಕತೆಲು ನಡತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ನೆಕ್ಕ್ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊರ್ತಿಜಿ. ೨೦೦೧ಡ್ ಭಾರತೀಯ ಶೇರುಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಕೇತನ್ ಪಾರೇಕ್ ಮಲ್ತಿನ ಮೋಸದ ಹಗರಣೊಡು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದ ಕೈ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಕಾರಣರ್ದಾತ್ರ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ೨೦೦೪ಡ್ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರ ಮಲ್ಪಂದಿಲೆಕ್ಕ ನಿಷೇಧ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಐತ ಬದಲಿಗ್ ಯುಟಿಐನ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್‌ಡ್ ವಿಲೀನ ಮಲ್ಪುನ ಆಲೋಚನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಐತ ಮಾರನೆ ವರ್ಷ ಅಂದರೆ ೨೦೦೫ಡ್, ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಡ್ ಪಟ್ಟಿ ಆಂಡ್. ೨೦೦೬ಡು ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಸುರುತ್ತ ವಿದೇಶಿ ಶಾಖೆನ್ ಸಿಂಗಾಪುರಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚೆನೆ ಚೀನಾದ ಶಾಂಘೈಡ್ ಒಂಜಿ ಕಚೇರಿನ್ ದೆತ್ತ್ಂಡ್. 2007ಡ್ ಉಂದು ದುಬೈ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ಡ್ ಒಂಜಿ ಶಾಖೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ಡ್ ಶಾಖೆಲೆನ್ ದೆತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite web|title=India's Axis Bank seeks Gulf expansion with branch in Sharjah|url=https://www.thenationalnews.com/business/india-s-axis-bank-seeks-gulf-expansion-with-branch-in-sharjah-1.187368/|website=The National|date=18 February 2016 |access-date=1 October 2016}}</ref> 30 ಜುಲೈ 2007 ದಾನಿ, ಯುಟಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಪುದರ್‌ನ 'ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಆದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೊಂಡ್.<ref>{{Cite web |date=2007-07-30 |title=UTI Bank is now Axis Bank |url=https://www.livemint.com/Companies/kHWbcToVD2OSRnDNXVqGeP/UTI-Bank-is-now-Axis-Bank.html |access-date=2026-01-05 |website=mint |language=en}}</ref> ==ಸೇವೆಲು== ===ವಹಿವಾಟು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್=== ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆಲು, ನಗದು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇವೆಲು, ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೇವೆಲು, ವ್ಯಾಪಾರ, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಪನ್ನಲು (derivatives), ಗಡಿ ದಾಟಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲು, ಅಂಚೆನೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಲೆನ ಪರವಾದ್ ತೆರಿಗೆ ವಸೂಲಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಗ್ರಾಹಕರೆಗ್ ವಹಿವಾಟು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಉತ್ಪನ್ನಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.<ref name="AR201213">{{cite web |url=http://www.axisbank.com/download/Annual-Report-2013.pdf |title=Annual Report for the year 2012–2013 |publisher=Axis Bank |access-date=26 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122213622/http://www.axisbank.com/download/Annual-Report-2013.pdf |archive-date=22 January 2014 |url-status=dead }}</ref> ===ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಸೇವೆಲು=== ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನದೇ ಆಯಿನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಲೆನ ಮೂಲಕ ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಿಲೀನ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಲಹೆಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಕ್ವಿಟಿ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಲು ಅಂಚೆನೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ಟಾಕ್ ಬ್ರೋಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಆಕ್ಸಿಸ್ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಟ್ರಸ್ಟಿ ಕೆಲಸೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿಸೊಂದು, ಡಿಬೆಂಚರ್ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟೈಸೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಲೆಗ್ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite news|title=IDBI Trust, Kotak AMC, LIC among top entities holding $7&nbsp;billion pledged shares of India Inc|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/idbi-trust-kotak-amc-lic-among-top-entities-holding-7-billion-pledged-shares-of-india-inc/articleshow/53854112.cms|website=The Economic Times|date=25 August 2016 |access-date=4 October 2016 |last1=Mudgill |first1=Amit }}</ref> ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಖೆಲು== ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಂಗಾಪುರ, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ದುಬೈ, ಶಾಂಘೈ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಲಂಬೊಡುಪ್ಪುನ ತನ್ನ ಶಾಖೆಲೆನ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಣಕಾಸು, ಖಜಾನೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು; ಅಂಚೆನೆ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಲಂಬೊಡುಪ್ಪುನ ತನ್ನ ಶಾಖೆಲೆಡ್ದ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಲೆನ್ಲಾ ಕೊರ್ಪುಂಡು.<ref>{{cite web|last1=Dash|first1=Dillip Satapathy & Jayajit|title=Axis Bank to scale up global banking operations|url=http://www.business-standard.com/article/finance/axis-bank-to-scale-up-global-banking-operations-111042800080_1.html|website=Business Standard India|access-date=4 October 2016|date=28 April 2011}}</ref> ==ಭಾರತೀಯ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ== ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ೧೬ನೇ ತಾರೀಕ್ ನವಂಬರ್ ೧೯೯೮ ದಾನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (NSE) ಬೊಕ್ಕ ಮುಂಬೈ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ (BSE) ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆನ್ (IPO) ಇಂದೆಕ್ಕ್ ದುಂಬುದ ತಿಂಗೊಲು ಅಂದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ಡ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದಿತ್ತೆರ್. ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುಟು ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಮುಖಬೆಲೆ ೧೦ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಆಯಿನ ನಿಫ್ಟಿ೫೦ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಪಾಲು ಪಡೆದುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಮುಂಬೈ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಆಯಿನ ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ಡ್‌ಲಾ ಪಾಲು ಪಡೆದುಂಡು. ==ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] j4t8neasmfh96fhoizvkqk9x8bhx3xa 0 27246 364213 361986 2026-08-10T13:28:52Z Mahaveer Indra 1023 364213 wikitext text/x-wiki '''ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್''' ನಮ ದೇಸೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್. ಇಂದೆನ್ ೨೦೧೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ತಾಪಿಸಾಯೆರ್.<ref>https://bandhan.bank.in/about-us</ref> == ಇತಿಹಾಸ== ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆನ್ 2001 ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಬಲೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಒಂಜಿ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಘೋಶ್ ಈ ಸಂಸ್ಥೆದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ಉಂದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ್ದ್ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಗ್ನಾನ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ತನ್ನ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಣಕಾಸು) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಮ್ಮಿ ಇಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲು ತಲುಪಂದಿನ ಜಾಗೆಲೆನ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಎಚ್ಚ ಗಮನ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. 2006 ನೆ ಇಸವಿಡ್, ಬಂಧನ್ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿನ್ (NBFC) ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಉಂದು ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ಸೇರ್ದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಪನ್ಪಿನ ಪೊಸ ಸಂಸ್ಥೆ ಪುಟ್ಟ್‌ಂಡ್. 2010 ಡ್, ಉಂದು ದೇಶೊಡೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಮೂಡ್‌ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಗಾದ್ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ (RBI) ಅರ್ಜಿ ಪಾಡ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ತಾತ್ವಿಕ ಒಪ್ಪಿಗೆನ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಜೂನ್ 17, 2015 ದಾನಿ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಬಂಧನ್‌ಗ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ನಡಪಾಯೆರೆ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಡ್ದ್ ಆದ್ ಭಾರತೊಡು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ್ ಬದಲಾಯಿನ ಸುರುತ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಅಪಗದ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾದಿತ್ತಿನ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ ಆರ್ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 27 ಮಾರ್ಚ್ 2018 ದಾನಿ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಸೇರ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಸ್ಟ್ ಆಯಿನ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಭಾರತದ 8 ನೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುನ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯಾಯಿನ 'ಗೃಹ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಉಂದೆನ್ ಶೇರು-ಬದಲಾವಣೆದ (share-swap) ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತದ 35 ರಾಜ್ಯೊಡು ಸುಮಾರು 6,350 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ 501 ಕವಲುಲು (branches), 50 ಎಟಿಎಂಲು ಬೊಕ್ಕ 2,022 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್‌ಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ಮುಟ್ಟದ ಲೆಕ್ಕದಂಚ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ₹1,66,344 ಕೋಟಿ ಠೇವಣಿಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ₹1,54,233 ಕೋಟಿದಾತ್ ಸಾಲೊನು ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ==ಪಾಲ್‌ದಾರೆರ್== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಲು ಬಾಂಬೆ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (BSE) ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರುಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFHL) ದ ಒಂಜಿ ಸಹವರ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ನೆ ಸಮಯೊಡು ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ಶೇಕಡಾ 39.99 ದಾತ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ, ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪೂರ್ತಿಯಾದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFSL) ಒಡೆತನಕ್ಕ್ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಸುರುಟು ಇತ್ತಿನ ಷೇರುದಾರೆರೆಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಸಿಂಗಾಪುರದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಿ, ಜಿಐಸಿಯ ಒಂಜಿ ಅಂಗ) ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (SIDBI) ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ಟ್ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಬೇರೆ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರೆರ್ ಪಂಡ ಹೌಸಿಂಗ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (9.89%) ಬೊಕ್ಕ ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (7.79%). ==ಉಲ್ಲೇಕ== [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] 9hzhxxwcbg5fs676vx13tc836icv4cm 364214 364213 2026-08-10T13:30:10Z Mahaveer Indra 1023 364214 wikitext text/x-wiki '''ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್''' ನಮ ದೇಸೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್. ಇಂದೆನ್ ೨೦೧೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ತಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಈ ಬ್ಯಾಂಕುದ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತಡ್ ಉಂಡು.<ref>https://bandhan.bank.in/about-us</ref> == ಇತಿಹಾಸ== ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆನ್ 2001 ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಬಲೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಒಂಜಿ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಘೋಶ್ ಈ ಸಂಸ್ಥೆದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ಉಂದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ್ದ್ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಗ್ನಾನ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ತನ್ನ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಣಕಾಸು) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಮ್ಮಿ ಇಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲು ತಲುಪಂದಿನ ಜಾಗೆಲೆನ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಎಚ್ಚ ಗಮನ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. 2006 ನೆ ಇಸವಿಡ್, ಬಂಧನ್ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿನ್ (NBFC) ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಉಂದು ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ಸೇರ್ದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಪನ್ಪಿನ ಪೊಸ ಸಂಸ್ಥೆ ಪುಟ್ಟ್‌ಂಡ್. 2010 ಡ್, ಉಂದು ದೇಶೊಡೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಮೂಡ್‌ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಗಾದ್ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ (RBI) ಅರ್ಜಿ ಪಾಡ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ತಾತ್ವಿಕ ಒಪ್ಪಿಗೆನ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಜೂನ್ 17, 2015 ದಾನಿ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಬಂಧನ್‌ಗ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ನಡಪಾಯೆರೆ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಡ್ದ್ ಆದ್ ಭಾರತೊಡು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ್ ಬದಲಾಯಿನ ಸುರುತ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಅಪಗದ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾದಿತ್ತಿನ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ ಆರ್ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 27 ಮಾರ್ಚ್ 2018 ದಾನಿ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಸೇರ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಸ್ಟ್ ಆಯಿನ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಭಾರತದ 8 ನೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುನ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯಾಯಿನ 'ಗೃಹ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಉಂದೆನ್ ಶೇರು-ಬದಲಾವಣೆದ (share-swap) ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತದ 35 ರಾಜ್ಯೊಡು ಸುಮಾರು 6,350 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ 501 ಕವಲುಲು (branches), 50 ಎಟಿಎಂಲು ಬೊಕ್ಕ 2,022 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್‌ಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ಮುಟ್ಟದ ಲೆಕ್ಕದಂಚ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ₹1,66,344 ಕೋಟಿ ಠೇವಣಿಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ₹1,54,233 ಕೋಟಿದಾತ್ ಸಾಲೊನು ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ==ಪಾಲ್‌ದಾರೆರ್== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಲು ಬಾಂಬೆ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (BSE) ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರುಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFHL) ದ ಒಂಜಿ ಸಹವರ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ನೆ ಸಮಯೊಡು ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ಶೇಕಡಾ 39.99 ದಾತ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ, ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪೂರ್ತಿಯಾದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFSL) ಒಡೆತನಕ್ಕ್ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಸುರುಟು ಇತ್ತಿನ ಷೇರುದಾರೆರೆಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಸಿಂಗಾಪುರದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಿ, ಜಿಐಸಿಯ ಒಂಜಿ ಅಂಗ) ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (SIDBI) ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ಟ್ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಬೇರೆ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರೆರ್ ಪಂಡ ಹೌಸಿಂಗ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (9.89%) ಬೊಕ್ಕ ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (7.79%). ==ಉಲ್ಲೇಕ== [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] jxvjor9pqvhdj29ubdrlva3g5adtupm 364215 364214 2026-08-10T13:31:33Z Mahaveer Indra 1023 /* ಇತಿಹಾಸ */ 364215 wikitext text/x-wiki '''ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್''' ನಮ ದೇಸೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್. ಇಂದೆನ್ ೨೦೧೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ತಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಈ ಬ್ಯಾಂಕುದ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತಡ್ ಉಂಡು.<ref>https://bandhan.bank.in/about-us</ref> == ಇತಿಹಾಸ== ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆನ್ 2001 ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಬಲೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಒಂಜಿ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಘೋಶ್ ಈ ಸಂಸ್ಥೆದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ಉಂದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ್ದ್ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಗ್ನಾನ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ತನ್ನ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಣಕಾಸು) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಮ್ಮಿ ಇಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲು ತಲುಪಂದಿನ ಜಾಗೆಲೆನ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಎಚ್ಚ ಗಮನ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Bandhan Ref1">{{cite news |title=Bandhan Bank Ltd. |publisher=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/company/bandhan-bank-68090/information/company-history |access-date=6 May 2021}}</ref> 2006 ನೆ ಇಸವಿಡ್, ಬಂಧನ್ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿನ್ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಉಂದು ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ಸೇರ್ದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಪನ್ಪಿನ ಪೊಸ ಸಂಸ್ಥೆ ಪುಟ್ಟ್‌ಂಡ್. 2010 ಡ್, ಉಂದು ದೇಶೊಡೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಮೂಡ್‌ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.<ref>{{Cite web |title=Big Lender Of Small Loans |url=https://www.businesstoday.in/magazine/features/story/chandra-shekhar-ghosh-bandhan-bank-md-ceo-loans-251321-2020-03-03 |access-date=2022-04-04 |website=Business Today |date=3 March 2020 |language=en}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಗಾದ್ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ (RBI) ಅರ್ಜಿ ಪಾಡ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ತಾತ್ವಿಕ ಒಪ್ಪಿಗೆನ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಜೂನ್ 17, 2015 ದಾನಿ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಬಂಧನ್‌ಗ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ನಡಪಾಯೆರೆ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಡ್ದ್ ಆದ್ ಭಾರತೊಡು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ್ ಬದಲಾಯಿನ ಸುರುತ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಅಪಗದ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾದಿತ್ತಿನ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ ಆರ್ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 27 ಮಾರ್ಚ್ 2018 ದಾನಿ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಸೇರ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಸ್ಟ್ ಆಯಿನ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಭಾರತದ 8 ನೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುನ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯಾಯಿನ 'ಗೃಹ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಉಂದೆನ್ ಶೇರು-ಬದಲಾವಣೆದ (share-swap) ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತದ 35 ರಾಜ್ಯೊಡು ಸುಮಾರು 6,350 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ 501 ಕವಲುಲು (branches), 50 ಎಟಿಎಂಲು ಬೊಕ್ಕ 2,022 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್‌ಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ಮುಟ್ಟದ ಲೆಕ್ಕದಂಚ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ₹1,66,344 ಕೋಟಿ ಠೇವಣಿಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ₹1,54,233 ಕೋಟಿದಾತ್ ಸಾಲೊನು ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ==ಪಾಲ್‌ದಾರೆರ್== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಲು ಬಾಂಬೆ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (BSE) ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರುಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFHL) ದ ಒಂಜಿ ಸಹವರ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ನೆ ಸಮಯೊಡು ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ಶೇಕಡಾ 39.99 ದಾತ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ, ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪೂರ್ತಿಯಾದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFSL) ಒಡೆತನಕ್ಕ್ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಸುರುಟು ಇತ್ತಿನ ಷೇರುದಾರೆರೆಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಸಿಂಗಾಪುರದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಿ, ಜಿಐಸಿಯ ಒಂಜಿ ಅಂಗ) ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (SIDBI) ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ಟ್ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಬೇರೆ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರೆರ್ ಪಂಡ ಹೌಸಿಂಗ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (9.89%) ಬೊಕ್ಕ ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (7.79%). ==ಉಲ್ಲೇಕ== [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] rl5f6g0wcj6nfz990rfn5a8swvsfa4o 364216 364215 2026-08-10T13:32:59Z Mahaveer Indra 1023 ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ 364216 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | logo = Bandhan Bank Svg Logo.svg | logo_caption = | native_name = | type = ಖಾಸಗಿ ರಂಗ | traded_as = {{ubl|{{BSE|541153}}|{{NSE|BANDHANBNK}}}} | ISIN = | area_served = India | founders = [[Chandra Shekhar Ghosh]] | industry = [[Financial services]] | products = {{ubl|[[Retail banking]]|[[Corporate banking]]|[[Investment banking]]|[[Mortgage loan]]s| [[Private banking]]|[[Wealth management]]|[[Asset management]]|[[Investment management]] }} | founded = {{Start date and age|2015|08|23|df=yes}} | key_people = {{ubl|Dr. Anup Kumar Sinha <br> {{small|(Chairman)}}| Partha Pratim Sengupta<br>{{small|([[CEO|MD & CEO]])}}}} | revenue = {{increase}} {{INRConvert|21034|c}} | revenue_year = 2024 | operating_income = {{decrease}} {{INRConvert|6639|c}} | income_year = 2024 | net_income = {{increase}} {{INRConvert|2230|c}} | net_income_year = 2024 | assets = {{increase}} {{INRConvert|273000|c}} | assets_year = 2025<ref>{{cite news|title=Bandhan bank's total business grew by 17%|url=https://ibgnews.com/2025/02/01/bandhan-banks-total-business-grows-17-to-2-73-lakh-crore/#}}</ref> | num_locations = Nearly 6,350 banking outlets <ref>{{cite news|title=Quarterly results FY2025-26|url=https://bandhan.bank.in/sites/default/files/2026-07/Press-Release-Q1-FY-26-27.pdf}}</ref> | num_locations_year = 30 June 2026 | num_employees = 74,500+ (2026) | ratio = | hq_location = [[Kolkata]], [[West Bengal]], India | website = {{Url|https://www.bandhan.bank.in}} }} '''ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್''' ನಮ ದೇಸೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್. ಇಂದೆನ್ ೨೦೧೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ತಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಈ ಬ್ಯಾಂಕುದ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತಡ್ ಉಂಡು.<ref>https://bandhan.bank.in/about-us</ref> == ಇತಿಹಾಸ== ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆನ್ 2001 ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಬಲೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಒಂಜಿ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಘೋಶ್ ಈ ಸಂಸ್ಥೆದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ಉಂದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ್ದ್ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಗ್ನಾನ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ತನ್ನ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಣಕಾಸು) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಮ್ಮಿ ಇಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲು ತಲುಪಂದಿನ ಜಾಗೆಲೆನ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಎಚ್ಚ ಗಮನ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Bandhan Ref1">{{cite news |title=Bandhan Bank Ltd. |publisher=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/company/bandhan-bank-68090/information/company-history |access-date=6 May 2021}}</ref> 2006 ನೆ ಇಸವಿಡ್, ಬಂಧನ್ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿನ್ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಉಂದು ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ಸೇರ್ದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಪನ್ಪಿನ ಪೊಸ ಸಂಸ್ಥೆ ಪುಟ್ಟ್‌ಂಡ್. 2010 ಡ್, ಉಂದು ದೇಶೊಡೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಮೂಡ್‌ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.<ref>{{Cite web |title=Big Lender Of Small Loans |url=https://www.businesstoday.in/magazine/features/story/chandra-shekhar-ghosh-bandhan-bank-md-ceo-loans-251321-2020-03-03 |access-date=2022-04-04 |website=Business Today |date=3 March 2020 |language=en}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಗಾದ್ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ (RBI) ಅರ್ಜಿ ಪಾಡ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ತಾತ್ವಿಕ ಒಪ್ಪಿಗೆನ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಜೂನ್ 17, 2015 ದಾನಿ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಬಂಧನ್‌ಗ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ನಡಪಾಯೆರೆ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಡ್ದ್ ಆದ್ ಭಾರತೊಡು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ್ ಬದಲಾಯಿನ ಸುರುತ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಅಪಗದ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾದಿತ್ತಿನ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ ಆರ್ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 27 ಮಾರ್ಚ್ 2018 ದಾನಿ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಸೇರ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಸ್ಟ್ ಆಯಿನ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಭಾರತದ 8 ನೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುನ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯಾಯಿನ 'ಗೃಹ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಉಂದೆನ್ ಶೇರು-ಬದಲಾವಣೆದ (share-swap) ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತದ 35 ರಾಜ್ಯೊಡು ಸುಮಾರು 6,350 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ 501 ಕವಲುಲು (branches), 50 ಎಟಿಎಂಲು ಬೊಕ್ಕ 2,022 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್‌ಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ಮುಟ್ಟದ ಲೆಕ್ಕದಂಚ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ₹1,66,344 ಕೋಟಿ ಠೇವಣಿಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ₹1,54,233 ಕೋಟಿದಾತ್ ಸಾಲೊನು ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ==ಪಾಲ್‌ದಾರೆರ್== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಲು ಬಾಂಬೆ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (BSE) ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರುಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFHL) ದ ಒಂಜಿ ಸಹವರ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ನೆ ಸಮಯೊಡು ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ಶೇಕಡಾ 39.99 ದಾತ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ, ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪೂರ್ತಿಯಾದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFSL) ಒಡೆತನಕ್ಕ್ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಸುರುಟು ಇತ್ತಿನ ಷೇರುದಾರೆರೆಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಸಿಂಗಾಪುರದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಿ, ಜಿಐಸಿಯ ಒಂಜಿ ಅಂಗ) ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (SIDBI) ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ಟ್ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಬೇರೆ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರೆರ್ ಪಂಡ ಹೌಸಿಂಗ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (9.89%) ಬೊಕ್ಕ ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (7.79%). ==ಉಲ್ಲೇಕ== [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] jto85axu533m1nflbhegpt8aobu4h1d 364217 364216 2026-08-10T15:04:27Z Mahaveer Indra 1023 ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ 364217 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | logo = Bandhan Bank Svg Logo.svg | logo_caption = | native_name = | type = ಖಾಸಗಿ ರಂಗ | traded_as = {{ubl|{{BSE|541153}}|{{NSE|BANDHANBNK}}}} | ISIN = | area_served = ಭಾರತ | founders = ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಘೋಷ್ | industry = ಪಣವುದ ಸೇವೆಲು | products = {{bulleted list|ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್|ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್|ಹೂಡಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್|ಅಡವು ಸಾಲ|ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್|ಸಂಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ|ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ|ಹೂಡಿಕೆ ನಿವಹಣೆ }} | founded = {{Start date and age|2015|08|23|df=yes}} | key_people = {{ubl|ಡಾ. ಅನುಪ್ ಕುಮಾರ್ ಸಿನ್ಹಾ <br> {{small|ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್}}| ಪಾರ್ಥ ಪ್ರತಿಮ್ ಸೆನ್ ಗುಪ್ತಾ<br>{{small|(ಎಮ್ ಡಿ ಬುಕ್ಕ ಸಿ‌ಇಒ)}}}} | revenue = {{increase}} ₹ ೨೧,೦೩೪ ಕೋಟಿ | revenue_year = 2024 | operating_income = {{decrease}} ₹ ೬೬೩೯ ಕೋಟಿ | income_year = 2024 | net_income = {{increase}} ₹೨೨೩೦ ಕೋಟಿ | net_income_year = 2024 | assets = {{increase}} ₹ ೨೭೩೦೦೦ ಕೋಟಿ | assets_year = 2025<ref>{{cite news|title=Bandhan bank's total business grew by 17%|url=https://ibgnews.com/2025/02/01/bandhan-banks-total-business-grows-17-to-2-73-lakh-crore/#}}</ref> | num_locations = Nearly 6,350 banking outlets <ref>{{cite news|title=Quarterly results FY2025-26|url=https://bandhan.bank.in/sites/default/files/2026-07/Press-Release-Q1-FY-26-27.pdf}}</ref> | num_locations_year = 30 June 2026 | num_employees = 74,500+ (2026) | ratio = | hq_location = [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], {{flag|ಭಾರತ}} | website = {{Url|https://www.bandhan.bank.in}} }} '''ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್''' ನಮ ದೇಸೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್. ಇಂದೆನ್ ೨೦೧೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ತಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಈ ಬ್ಯಾಂಕುದ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತಡ್ ಉಂಡು.<ref>https://bandhan.bank.in/about-us</ref> == ಇತಿಹಾಸ== ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆನ್ 2001 ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಬಲೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಒಂಜಿ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಘೋಶ್ ಈ ಸಂಸ್ಥೆದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್. ಉಂದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ್ದ್ ಸುಮಾರು 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಇಪ್ಪುನ ಬಾಗ್ನಾನ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮೊಡ್ದ್ ತನ್ನ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಣಕಾಸು) ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಮ್ಮಿ ಇಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲು ತಲುಪಂದಿನ ಜಾಗೆಲೆನ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಎಚ್ಚ ಗಮನ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.<ref name="Bandhan Ref1">{{cite news |title=Bandhan Bank Ltd. |publisher=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/company/bandhan-bank-68090/information/company-history |access-date=6 May 2021}}</ref> 2006 ನೆ ಇಸವಿಡ್, ಬಂಧನ್ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿನ್ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಉಂದು ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ಸೇರ್ದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಪನ್ಪಿನ ಪೊಸ ಸಂಸ್ಥೆ ಪುಟ್ಟ್‌ಂಡ್. 2010 ಡ್, ಉಂದು ದೇಶೊಡೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಮೂಡ್‌ದ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.<ref>{{Cite web |title=Big Lender Of Small Loans |url=https://www.businesstoday.in/magazine/features/story/chandra-shekhar-ghosh-bandhan-bank-md-ceo-loans-251321-2020-03-03 |access-date=2022-04-04 |website=Business Today |date=3 March 2020 |language=en}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಗಾದ್ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ (RBI) ಅರ್ಜಿ ಪಾಡ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ತಾತ್ವಿಕ ಒಪ್ಪಿಗೆನ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಜೂನ್ 17, 2015 ದಾನಿ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಬಂಧನ್‌ಗ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ನಡಪಾಯೆರೆ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಡ್ದ್ ಆದ್ ಭಾರತೊಡು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆದ್ ಬದಲಾಯಿನ ಸುರುತ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬಂಧನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್. ಅಪಗದ ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾದಿತ್ತಿನ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ ಆರ್ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾಡ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 27 ಮಾರ್ಚ್ 2018 ದಾನಿ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಸೇರ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಿಸ್ಟ್ ಆಯಿನ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಭಾರತದ 8 ನೇ ಮಾಮಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019 ಡ್, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟುನ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯಾಯಿನ 'ಗೃಹ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಉಂದೆನ್ ಶೇರು-ಬದಲಾವಣೆದ (share-swap) ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕ್ ದೆತೊಂಡ್. == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತದ 35 ರಾಜ್ಯೊಡು ಸುಮಾರು 6,350 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2015 ದಾನಿ 501 ಕವಲುಲು (branches), 50 ಎಟಿಎಂಲು ಬೊಕ್ಕ 2,022 ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಯುನಿಟ್‌ಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೆಲಸ ಸುರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026 ಮುಟ್ಟದ ಲೆಕ್ಕದಂಚ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ₹1,66,344 ಕೋಟಿ ಠೇವಣಿಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‌ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ₹1,54,233 ಕೋಟಿದಾತ್ ಸಾಲೊನು ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ==ಪಾಲ್‌ದಾರೆರ್== ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಲು ಬಾಂಬೆ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (BSE) ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೇರುಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಆತ್ಂಡ್. ಬಂಧನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFHL) ದ ಒಂಜಿ ಸಹವರ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ನೆ ಸಮಯೊಡು ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ಶೇಕಡಾ 39.99 ದಾತ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ, ಬಿಎಫ್‌ಹೆಚ್‌ಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಪೂರ್ತಿಯಾದ್ 'ಬಂಧನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BFSL) ಒಡೆತನಕ್ಕ್ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ಉಂಡು. ಸುರುಟು ಇತ್ತಿನ ಷೇರುದಾರೆರೆಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಸಿಂಗಾಪುರದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಪತ್ತು ನಿಧಿ, ಜಿಐಸಿಯ ಒಂಜಿ ಅಂಗ) ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ (SIDBI) ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2021 ಟ್ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಬೇರೆ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರೆರ್ ಪಂಡ ಹೌಸಿಂಗ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (9.89%) ಬೊಕ್ಕ ಕಲಾಡಿಯಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (7.79%). ==ಉಲ್ಲೇಕ== [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] a1m0ps6ajzd6r777lobn9cqw0ipayrx 0 27277 364307 361602 2026-08-11T11:00:43Z ChiK 1136 Added {{[[Template:Unreferenced|Unreferenced]]}} tag 364307 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬}} '''ಬೆನಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್'''(೧೮೮೪-೧೯೬೪) ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿನ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆ. ಇಂಬೆರ್ಲಾ ಬೆನಗಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಒರಿನ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಲೆಕ್ಕೊ ಪ್ರತಿಭಾವಂತೆ.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞೆ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊಡು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂಜಿ ಅಧಾರ ಸ್ಥಂಭವಾದಿತ್ತಿನಾರ್. ==ಜೀವನೊ== ಸಂಜೀವ ರಾಯರ್ ಒಂಜಿ ಚಿತ್ರಾಪುರ ಸಾರಸ್ವತ ಕುಟುಂಬೊಡು ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬಿ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ವೈದ್ಯೆರ್.ಅಪ್ಪೆ ರಾಧಾಬಾಯಿ ಬೈಂದೂರು.ಬೊಡೆತಿ ಪದ್ಮಾ.ಬೊಡೆತಿಲಾ ಇಂಬೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಪುಗೆಲ್ ಕೊರ್ತಿನಾರ್.ಇಂಬೆರ್ ಒರಿನ ಮೆಗ್ಯನಕುಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ಪೋವಂದೆ ತನ್ನ ಜೀವನನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಇಂಚಿನ ವಿಷಯಲೆಗ್ ಪುಡಿಪು ದೀಡ್ಯೆರ್.ಬೆನೆಗಲ್ ಸಂಜೀವ ರಾವ್ ಒಂಜಿ ಸಾಧಾರಣ, ಖಾಸಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಆಳವಾದ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊನು ನಡಪಾಯೆರ್, ಉಂದು ಅರೆನ ಮೆಗ್ಯೆಪಲಯನಾಕ್ಲೆನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟೊದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕೀಯ ಹುದ್ದೆಲೆಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಸಂಪೊತ್ತು ಸಂಗ್ರಹೊದ ಬದಲ್ ತಾತ್ವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗ್ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ==ಸಮಾಜ ಸೇವೆ== ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಚಳುವಳಿದ ಅದ್ವರ್ಯು,ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಅನ್ನಿಬೆಸಂಟ್‍ರ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಇಂಬೆರೆ ಮಿತ್ತು ಮಸ್ತ್ ಆದ್ ಅರೆನ ಮಾತ ಬೇಲೆಡ್‍ಲಾ ದಶಕಕಾಲ ರಾವ್ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ತೆರ್.ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ವಾರಣಾಶಿಡ್ ರಾಜಘಾಟ್ ಬೆಸೆಂಟ್ ಸ್ಚೂಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಆ ಕಾಲಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆದಿತ್ತ್‍ನ ಶಾಲೆದ ಸ್ಥಾಪನೆಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಬೆಂದೆರ್.ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯೆರೆಗ್ಲಾ ಅನ್ನಿಬೆಸೆಂಟೆರೆಗ್ಲಾ ತಾತ್ವಿಕ ಬಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬತ್ತ್‍ಪ್ಪುನಗ ರಾವ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮಧ್ಯೆ ಸೇತುವೆದ ಲೆಕ ತನ್ನ ವಿದ್ವತ್ತ್ ಬೊಕ್ಕ ಬುದ್ದಿವಂತಿಕೆಡ್ ಚಳುವಳಿಗ್,ಶಾಲೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗ್ ಒವುಲಾ ವಿಘ್ನ ಬರಂದಿಲೆಕ ತೂವೆಂಡೆರ್.೧೯೧೭ಡ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಬೊಡೆದಿ ಪದ್ಮಾ ರೆನ ಉಸ್ತುವಾರಿಡ್ ಪೊಂಜೋವ್‍ಲೆನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸಬಲೀಕರಣಗ್ ''ಮಹಿಳಾ ಸಭಾ'' ಪನ್ಪಿನ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್. ==ಸಾಹಿತ್ಯ== ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಡ್ ನಡತ್ತಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯ, ಆಡಳಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಲೆನ ಮಿತ್ತು ಮಸ್ತ್ ಬೊಲ್ಪು ಕೊರ್ಪುನ ಲೆಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಡಂ ಪನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ವಿದ್ವತ್ ಜಗತ್ತ್‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾತುಂಡ್. ==ಕಡೆತ ಬದ್‍ಕ್== ೧೯೩೮ಡ್ ಆರೆನ ವಿಶ್ರಾಂತ ಜೀವನೊಡ್ ಥಿಯಾಸೋಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿದ ಒಲಾಯಿ ನಡತಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಭ್ರಮನಿರಸನ ಆದ್, ಜಾಸ್ತಿ,ಜಾಸ್ತಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದಂಚಿ ವಾಲಿಯೆರ್. ಪಾಂಡಿಚೆರಿದ ಅರವಿಂದಾಶ್ರಮದೊಟ್ಟುಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪರ್ಕ ದೀಡೊಂದಿತ್ತೆರ್.೧೯೬೫ಡ್ ಇಂಬೆರೆನ ಅಂತ್ಯ ಆಂಡ್. [[ವರ್ಗೊ:ಸಾಧಕೆರ್]] [[ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ]] r47eza8zveiwmm8npk1cy7o2tesim13 0 27338 364308 361997 2026-08-11T11:07:11Z ChiK 1136 Added {{[[Template:Unreferenced|Unreferenced]]}} tag 364308 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬}} {{Infobox settlement | name = ನಂದಿಕೂರು | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Karnataka#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Karnataka, India | coordinates = {{coord|13.146839|N|74.800517|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = Udupi | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಯಾಯತಿ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಲು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[Tulu language|ತುಳು]], [[ಕನ್ನಡ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 574111 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0820 | registration_plate = KA-20 | blank1_name_sec1 = ಕೈತಲ್‍ದ ಮಲ್ಲ ಊರು | blank1_info_sec1 = ಉಡುಪಿ | blank2_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank2_info_sec1 = ಉಡುಪಿ | blank3_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank3_info_sec1 = Kaup | website = {{URL|karnataka.gov.in}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | footnotes = }} '''ನಂದಿಕೂರು ''' ನಮನ ದೇಶದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಒಂಜಿ ಊರು. ನಂದಿಕೂರು ಗ್ರಾಮ ಕೃಷಿ ಕಂಡೊಲು, ತಾರಾಯಿದ ತೋಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಏಪಲಾ ಪಚ್ಚೆ ಉಪ್ಪುನ ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಂಡು. ಈ ಕಾಡುಲೆಡ್ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗೊಲು ಉಂಡು.೨೦೧೧ನೆ [[ಜನಗಣತಿ]] ಪ್ರಕಾರ ಮುಲ್ಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೯೮೭.ದೆಟ್ಟ್ ೧೪೦೪ ಜನ ಆಂಜೇವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೫೮೩ ಜನ ಪೊಂಜೋವ್‍ಲು.ಮೂಲು ಆಂಜೇವೆಲೆಡ್‍ದ್ ಪೊಂಜೋವುಲು ಜಾಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೆರ್. ==ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಮೂಲು ಉಡುಪಿ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಪನ್ಪಿ ಸಂಸ್ಥೆದಕುಲು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]]ದ ಆಧಾರದ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಒಂಡು. ಈ ಕೇಂದ್ರೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನೆಡ್ದಾವರ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ದೃಶ್ಯೊಲು ಕಳೆವೊಂದುಂಡು. ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರೊಗು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ತೂಪಿನ ವ್ಯಾಗನ್ ಲೆನ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಂದಿಕೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣೊನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಊರುಗು ಪಡುಬಿದ್ರಿ ಕೈತಲ್ದ ಊರು. ==ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಮೂಲು ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ಧಿನಿ, ಇಂದೆನ್ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್, ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಈ ಊರು [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ|ಮಧ್ವಚಾರ್ಯೆ]]ರ್‍ನ ಗುರುಕುಲಾದಿತ್ತಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಾಚಾರ್ಯೆರ್ನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಆದಿತ್ತಿಂಡ್‍ಂದ್ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು.ನಂದಿಕೂರು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರೀ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕುಡು ನಂದಿಕೂರು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ ಉಂಡು. [[ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] mywpe5e5srz0c4o0y2mzrrme5vai95z 0 27411 364312 362370 2026-08-11T11:13:03Z ChiK 1136 Added {{[[Template:Unreferenced|Unreferenced]]}} tag 364312 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬}} ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಂಜಿ ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್. ಇಂದೆತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮುಂಬೈಡ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಚಿಲ್ಲರೆ ಗ್ರಾಹಕರೆಗ್, ಎಂಎಸ್ಎಂಇಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗ್ರಾಹಕರೆಗ್ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ರಾಣಾ ಕಪೂರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಶೋಕ್ ಕಪೂರ್ ಸೇರ್ದ್ 2003ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ದೇಸೊರ್ಮೆ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ 1,198 ಶಾಖೆಲು, 193 ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಛೇರಿಲು ಬೊಕ್ಕ 1,287ಡು ಎಚ್ಚ ಎಟಿಎಂಲು ಉಲ್ಲ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಈ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇತ್ತೆ ೭ನೇ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಂಡು. ==ಇತಿಹಾಸ== 1997–98ನೇ ಇಸವಿಡ್, ಮುಂಬೈ ಮೂಲದ ಮೂಜಿ ಜನ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ಲಾಯಿನ ರಾಣಾ ಕಪೂರ್, ಅಶೋಕ್ ಕಪೂರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹರಕೀರತ್ ಸಿಂಗ್ ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ದೇಶದ ರಾಬೋಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವೊಡು 'ರಾಬೋ ಇಂಡಿಯಾ ಫೈನಾನ್ಸ್' ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 2003ನೇ ಇಸವಿಡ್, ಈ ಮೂಜಿ ಜನ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ಲು ರಾಬೋ ಇಂಡಿಯಾ ಫೈನಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಅಕ್ಲೆನ ಪಾಲನ್ ಮಾರ್‌ದ್, ಬತ್ತಿನ ದುಡ್ಡುಡು 'ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಅನ್ನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಮೇ 2004 ನೇ ಇಸವಿಡ್, ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಪಡೆಯಿಂಡ್. ಸುರುಟು, ರಾಣಾ ಕಪೂರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಶೋಕ್ ಕಪೂರ್ ತಲಾ ಶೇ. 26 ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ ಹೊಂದ್‌ದಿತ್ತೆರ್, ರಾಬೋಬ್ಯಾಂಕ್ ಶೇ. 20 ದಾತ್, ಸುರುಟು ನೇಮಕ ಆಯಿನ ನಿರ್ದೇಶಕರೆಗ್ ಶೇ. 3 ಬೊಕ್ಕ ಒರಿದಿನ ಶೇ. 25 ಪಾಲನ್ ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಹೊಂದ್‌ದಿತ್ತ. ಸುರುತ ಶಾಖೆನ್ ಆಗಸ್ಟ್ 2004 ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಜೂನ್ 2005 ಡ್ ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾರತದ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಲೆಡ್ ಸೇರ್ಪಡೆ ಆಂಡ್. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 ಡ್, ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿದ ಕಾರಣೊಡ್ದು ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ 1 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಷೇರು ಮಾರಾಟನ್ ರದ್ದು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ, ಹೊಸ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ಲೆನ ತಂಡನ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತಿನ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ವಿಫಲ ಆಯಿನ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಕೆಲಸನ್ ಪಿರ ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. 2020 ರ ಸುರುಕು, ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆವಂದೆ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಭಾರಿ ಹಾಳಾಂಡ್. ಉಂದು ಸಾಲದ ನಷ್ಟೊಲೆಗ್ ಕಾರಣ ಆದ್, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ರೇಟಿಂಗ್‌ಲು ಕುಸಿದ್ ಪೋಂಡ್, ಹೂಡಿಕೆದಾರೆರ್ ಬಾಂಡ್ ಒಪ್ಪಂದಲೆನ್ ಪಿರ ದೆತೊನಿಯೆರೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಹಕರೆರ್ ಅಕ್ಲೆನ ಠೇವಣಿಲೆನ್ ಪಿರ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. 5 ಮಾರ್ಚ್ 2020 ದ್, ಆರ್‌ಬಿಐ ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ ದೆತೊಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐ ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಮಂಡಳಿನ್ ಪುನರ್ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರಿ ಬೊಕ್ಕ ಉಪ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಮೆರೆನ್ ಎಂಡಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಇಒ ಆದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಂಜಾಬ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೇತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸುನಿಲ್ ಮೆಹ್ತಾ ಮೆರೆನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೇತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್‌ಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮಿತ್ತ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಎಚ್‌ಡಿಎಫ್‌ಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಐಸಿಐಸಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಲು ಪುನರ್ರಚನಾ ಯೋಜನೆದ ಮೂಲಕ ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ==ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ== 'ಯೆಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ (ಇಂಡಿಯಾ) ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಉಂದು ಚಿಲ್ಲರೆ ಗ್ರಾಹಕರೆಗ್, ಮಲ್ಲ ಹೂಡಿಕೆದಾರೆರೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಗ್ರಾಹಕರೆಗ್ ಸಂಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಇಕ್ವಿಟಿ ಮಾರಾಟ ಬೊಕ್ಕ ಹೂಡಿಕೆ ಸಲಹೆದಂಚಿನ ಸೇವೆಲೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ==ನಿಷೇಧ== 5 ಮಾರ್ಚ್ 2020 ದ್, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಹಕರೆನ ಬೊಕ್ಕ ಠೇವಣಿದಾರೆರೆನ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಡ್ದು ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿನ್ ಅಮಾನತು ಮಲ್ತ್ದ್ ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ದೆತೊನುವೆ ಬೊಕ್ಕ ಇಂದೆತ್ತ ವಹಿವಾಟುದ ಮಿತ್ತ್ 30 ದಿನತ್ತ ನಿಷೇಧ ಹೇರುವೆ ಪಂದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ನಿಷೇಧದ ಅವಧಿಡ್, ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಹಕರೆಗ್ ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲು ಮುಟ್ಟ ಅಕ್ಲೆನ ಖಾತೆಡ್ದ್ ಗರಿಷ್ಠ ₹50,000 ಮುಟ್ಟ ಮಾತ್ರ ಪಿರ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಅವಕಾಶ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆಂಡ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ವೆಚ್ಚ ಬೊಕ್ಕ ಮದ್ಮೆದಂಚಿನ ಕಡ್ಡಾಯ ಸಮಾರಂಭದ ವೆಚ್ಚದಂಚಿನ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಡ್ ಮಾತ್ರ, ಆರ್‌ಬಿಐ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೆತೊಂದು ಹೆಚ್ಚದ ದುಡ್ಡು ದೆಪ್ಪೆರೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬಳಕೆದಾರೆರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಹಿವಾಟು ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಯುಪಿಐ (UPI) ಪಾವತಿ ಸೇವೆಲೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರಿ ತೊಂದರೆ ಆಂಡ್. ===ನಿಷೇಧ ಮಲ್ತಿನಿ ದಾಯೆ=== ಆರ್‌ಬಿಐ ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಹಿವಾಟುದ ಮಿತ್ತ್ 30 ದಿನದ ನಿಷೇಧ ಹೇರೆರೆ ನಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಇತ್ತ್ಂಡ್: # ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಆಸ್ತಿಲೆನ ಭಾರಿ ಹೆಚ್ಚಳ- ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೊರ್ತಿನ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಲಲು - ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಅನಿಲ್ ಅಂಬಾನಿ ಗ್ರೂಪ್, ಐಎಲ್&ಎಫ್ಎಸ್, ಡಿಎಚ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ನಂಚಿನ ಸಂಕಟಡಿತ್ತಿನ ಮಲ್ಲ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಗ್ ಕೊರ್ತಿನ ಸಾಲಲು - ಪಿರ ಬರವಂದೆ ವಸೂಲಾಗದ ಬಾಕಿ ದುಡ್ಡಾದ್ ಬದಲಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. # ಪೊಸತ್ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿಫಲ ಆಯಿನ- ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಈ ನಷ್ಟನ್ ಸರಿದೂಗಿಸೆರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗ್ ತುರ್ತಾದ್ ಹೊಸ ಬಂಡವಾಳದ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಹೊಸ ಹೂಡಿಕೆದಾರೆರೆಡ್ದ್ ಬಂಡವಾಳ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸೆರೆ ವಿಫಲ ಆಂಡ್. # ತಪ್ಪು ಬೊಕ್ಕ ಸುಳ್ಳು ವರದಿಲು- ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಕೈಟಿತ್ತಿನ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಆಸ್ತಿಲೆನ ನಿಜವಾದ ಮೊತ್ತನ್ ದೆಂಗಾದ್ ದೀದ್, ಆರ್‌ಬಿಐಗೆ ಕಮ್ಮಿ ಪ್ರಮಾಣದ ವರದಿ ಕೊರ್ತಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ, ನಮಕ್ ಹೊಸ ಹೂಡಿಕೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಪಂದ್ ಹೂಡಿಕೆದಾರೆರೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕರೆಗ್ ತಪ್ಪು ಭರವಸೆದ ಹೇಳಿಕೆಲೆನ್ ಕೊರೊಂದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. # ಠೇವಣಿಲೆನ್ ಪಿರ ದೆತೊಂಡಿನ ಗ್ರಾಹಕರೆರ್- ಬ್ಯಾಂಕ್‌ದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಾಳಾವೊಂದುಪ್ಪುನ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಾಯಿನ ತಕ್ಷಣ, ಮಲ್ಲ ಗ್ರಾಹಕರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಠೇವಣಿಲೆನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ದ್ ಭಾರಿ ಬೇಗ ಪಿರ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ದೈನಂದಿನ ವಹಿವಾಟುಗ್ ದುಡ್ಡದ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಂಡ್. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪೂರ ಮುರ್ಕುನೆನ್ ತಡೆಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರೆನ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಡ್ದು ಆರ್‌ಬಿಐ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತ್ದ್, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ದೆತೊಂಡ್. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಬ್ಯಾಂಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಾಂತ್ಯೊ]] dd5xd59i5ya659dpsu4x6eicfurxn4d 0 27480 364318 362651 2026-08-11T11:30:06Z Vishwanatha Badikana 38 Vishwanatha Badikana, ಪುಟೊ [[ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐತಿಹಾಸ]] ನ್ [[ಅಳುಪೆರ್]] ಗ್ ಕಡಪುಡಿಯೆರ್: ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐತಿಹಾಸ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬದಲ್ತ್‌ನೆ 362651 wikitext text/x-wiki == ಪರಿಚಯ == ಅಲುಪೆರ್ ಕಲ್ಡ್ ತುಳುನಾಡ್ (ತುಳುವ ರಾಜ್ಯ) ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ (ಪೂರ್ವ) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ (ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ) ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಇಪ್ಪುನ ಸ್ವಭಾವದ ನಾಡ್ ಆಂಡ್. ಈ ಕರಾವಳಿ ಆಯಿನ ತುಳುನಾಡುದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಸುಮಾರು ೧,೨೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಲುಪ ವಂಶೊದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವೊಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> ಪ್ರಮುಖ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಏರುಪೆರು ಅಪುನಾಚಿತಿ ಸಂದರ್ಭಡು ಅಲುಪಾಲು ಒಂಜಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುರುತುನ್ ನಡಪಾಯೆರ್. ಕರಾವಳಿದ ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರ ಆಕ್ಸವಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಸುರುತ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ನಿಗೂಢ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿನ ಮೈತ್ರಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾಲೊನು ಸೇರಾವುಂಡು.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಜಮನೆತನಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಬುಳೆವಣಿಗೆ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಲುಪನಕುಲು ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾಪುನ ಒಪ್ಪಂದೊಲು ಮಲ್ತಾದ್, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಜಾಲೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನೊನು ಉಳಿಸಾಯೆರ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ಮೂಲ ಬೊಕ್ಕ ಉದಿಪು == ಅಲುಪ (ಅತ್ತಂಡ್ ಆಳ್ವ) ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತುಂಡುಲೆನ ಮಿಶ್ರಣ ಆಂಡ್. ಈ ಭೂಮಿದ ಸೃಷ್ಟಿನ್ ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದ್ ಮರುಪಡೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ತೋಜಾವುನಂಚಿನ ಅಲುಪೊಲು ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ತೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಟಾಲೆಮಿ (Ptolemy) ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು '''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ''' (''Olokhoira'') ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ಉಂದು ಬಹುಶಃ '''ಅಲ್ವಾಖೆಡಾ''' ("ಆಳ್ವರೆನ ನಾಡ್") ಅತ್ತಂಡ್ '''ಅಲಕಾ-ಊರು''' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ದ ಬದಲಾಯಿನ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬಿ. ಎ. ಸಾಲೆತೊರೆ ನಾಗೆರೆನ ಮೂಲೊಗು ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚುನ ಸರ್ಪದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ "ಅತಿ-ಸೈವ" ಪ್ರವೃತ್ತಿಲೆನ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್. ಬೇತೆ ಕೆಲವೆರ್ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಯೋಧೆರ್ ಒಂಜಿ ಮಾತೃವಂಶದ ಪಂಡಾ (ಅಳಿಯ ಕಟ್) ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref><ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಹಲ್ಮಿದಿ ಶಾಸನೊಡು ತೂವೊಲಿ (ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦). ಉಂದೆಟ್ ಪಶುಪತಿನ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ೭ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ, ಅಲುಪಾಲು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿನ ರಾಜವಂಶೊಗು ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆ ಕೃಷಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾರ್ಕೂರ್ ರಾಜಧಾನಿಲೆನ ನಡುಟು ಬೆಳೆಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರೊಗು ಬದಲಾತ್ಂಡ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸೊದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಡು ಅಲುಪೆರ್ "ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ಸ್ವತಂತ್ರ" ಆಡಳಿತೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ "ನಾಲ್ ಮಲ್ಲ" ರಾಜವಂಶೊಲೆನ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಡ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊದ ಸಾಮಂತೆರೆನ ರೂಪೊಡು ವರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಡಂಬ ಕಾಲ (ಸುಮಾರ್ ೫ನೇ – ೬ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬನವಾಸಿದ ಕಡಂಬೆರೆಗ್ ಅಧೀನವಾದ್ ಅಲುಪೆರೆ ಸುರು ಆಯೆರ್. ಪಶುಪತಿ ಇಂಚಿನ ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಭೂ ಅನುದಾನೊನು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ (ಸುಮಾರ್ ೭ನೇ – ೮ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆನ ಅಧೀನೊಡು ಅಲುಪೆರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಅಲುವರಸ I (ಗುಣಸಾಗರ) ತುಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಬನವಾಸಿ-ಮಂಡಲೊನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಚಿತ್ರವಾಹನ I ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕುಂಕುಮಾದೇವಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧೊನು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಘರ್ಷ === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೊಲು ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ ಅಲುಪೆರೆನ ಸಂಬಂಧೊಲು ಹಾಳಾವೊಂದಿತ್ತೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೋವಿಂದ III ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೯೪ಡ್ ಪೆರ್ಗುಂಜಿ ಕೋಟೆಡ್ ಚಿತ್ರವಾಹನ II ನ್ ಸೋಲಿಸಯೆರ್. ಉಂದೆಡ್ದ್ ಅಲುಪೆರೆನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿಲು ಲೆಪ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> === ಹೊಯ್ಸಲ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಯುಗ (ಸುಮಾರ್ ೧೨ನೇ – ೧೫ನೇ ಶತಮಾನೊಲು) === ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ಗೆಂದಿನ ಅಲುಪೊಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೈವಾಹಿಕ ಬಂಧೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಚಿಕ್ಕೈ-ತಾಯಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಯೋಧ ಬಲ್ಲಾಳ III ನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಆಯೆರ್. ಈ ಮೈತ್ರಿ ತುಳುನಾಡ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾವುನ ಸಾದಿನ್ ಸುಗಮ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪ ಅಲುಪ ಅರಸುಲು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡು ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಒಡೆಯೆರ್ (ರಾಯಪಾಲಕೆರೆನ) ಅಧೀನೊಡು ಛಾಯೆದ ಆಡಳಿತೆರ್ ಆಯೆರ್.<ref>...</ref> == ಆಡಳಿತ == ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮರಿಯಾದೆಲೆಗ್ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಂಡ್. ಅಲುಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪೂರ್ವ ಮರಿಯಡೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆ) ನ್ ಗೌರವಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಾನೂನು ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟ್ '''೧೬ ಕಟ್ಟಲೆಲು''' (ನಿಯಮೊಲು) ಬೊಕ್ಕ '''೧೪ ಬಲಿಸ್''' (ವಂಶಾವಳಿಲು) ನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನವು. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಹಿತೆಲು ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ನಡತನ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉರು, ಪಂಥ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ) ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾಜನೆರ್ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಭೆಲು) ಇಂಚಿನ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಲು ನ್ಯಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಆಡಳಿತೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ತೆರಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ === ಆದಾಯೊನು ಗಡ್ಯಾನೊಲೆಡ್ (ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯೊಲೆಡ್) ಅಳೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಲುಪ ನಾಣ್ಯೊಲು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಗೋಡೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಫನಮ್‌ಲು, ರಾಜಮನೆತನೊದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡಬಲ್-ಫಿಶ್ ಚಿಹ್ನೆ (ಮೀನಾ ಲಂಚನ) ನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಉಂದು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶೊಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ವಂಶಾವಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಗುರುತುನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref>...</ref> === ಸೈನ್ಯ ಸಂಘಟನೆ === ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರ್ ೧,೦೦೦ ರ್ದ್ ೫,೦೦೦ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ಯೋಧೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ (ಅಯ್ಯೋ) ತೆರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸೈನಿಕೆರ್ ಬಾರ್ಕೂರು ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದಂಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂದರುಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರಬ್ಬೆರೆಗ್ ಅರಿ, ಮೆಣಸು ಬೊಕ್ಕ ಮರಕುಲೆನ್ ರಫ್ತು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ.<ref>...</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ == ಅಲುಪೆರೆನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದು ಪಿದಯಿ ಬೂಮಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು (ಮನೆತನೊಲು) ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವಿಜಯನಗರ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡ್ಲಾ ಸುಮಾರ್ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅಧಿಕಾರೊನು ಒರಿಪಾವೊಂದು ಬತ್ತಿತ್ತಂಡ್.<ref>...</ref> * '''ಬಂಗವಾಡಿ ಬಂಗ''' – ಕದಂಬ ಮೂಲ ಪನ್ಪಿ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ಮೂಡಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟೆರ್''' – ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜೈನೆರ್; ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕದೇವಿ ದ್ವಿತೀಯ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರೆನ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ವೇಣೂರುದ ಆಜಲೆರ್''' – ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೪ಡ್ ಏಕಶಿಲೆಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಯೆರ್.<ref>...</ref> ಇಂಚಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ತುಳುನಾಡುದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಪರಂಪರೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. ತುಳುನಾಡು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೆನ ವೈಷ್ಣವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೇ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಆದ್ ಬೆಳೆಯೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ನಾಗಮಂಡಲ ಇಂಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲುಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತೊ.<ref>...</ref> == ಕಾಲರೇಖೆ == {| class="wikitable" ! ಕಾಲ ! ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ |- | 200 BCE – 450 CE | ಸುರುತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತ; ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು ''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ'' ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. |- | 450 CE | ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನೊಡು ಪಶುಪತಿನ ಪುದರ್ ತೋಜುಂಡು; ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸುರುತ ಪ್ರಭಾವ. |- | 650–710 CE | ಸುರುತ ಆಳುವರಸ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುತ ಚಿತ್ರವಾಹನ; ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗಟ್ಟಿ ಒಪ್ಪಂದ. |- | 730–750 CE | ಪೃಥ್ವಿಸಾಗರ ಅರಸೆ '''ಉತ್ತಮ-ಪಾಂಡ್ಯ''' ಬಿರುದು ದೆತೊನುವೆರ್. |- | 968 CE | ಕುಂದವರ್ಮ ಅರಸೆ ಕದ್ರಿಡ್ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಕಂಚಿದ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್; ನಾಥ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವ. |- | 1160–1220 CE | ಸುರುತ ವೀರ-ಕುಲಶೇಖರ ಅರಸೆ ಬಾರ್ಕೂರುನು ಮಲ್ಲ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಮಲ್ತೆರ್. |- | 1275–1292 CE | ರಾಣಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲ. |- | 1333–1348 CE | ರಾಣಿ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ-ತಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆ. |- | 1336–1600 CE | ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನೊಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ ಮುಂದುವರಿಯೆರ್. |- | 1444 CE | ಕುಲಶೇಖರದೇವ ಅಲುಪೇಂದ್ರದೇವ – ಅಲುಪ ವಂಶದ ಕಡೇತ ಪ್ರಮುಖ ಅರಸೆ. |- | 1600–1763 CE | ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಬೊಕ್ಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆನೊಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ. |- | 1801 CE | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪತನೊಡ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ ಪೂರ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ಸುರು ಆಪುಂಡು. |} == ಪರಂಪರೆ == ಅಲುಪ ವಂಶದ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುಡು ಬದುಕುದುಂಡು. ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯ, ಅಳಿಯಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪರೆನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು ಬುಳೆದಿನ '''ಆನೆ-ಬೆರಿ''' (''Elephant-back'') ತರಹದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಂಪರೆದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊಲು ಆಂಡ್.<ref>...</ref> == ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಜ == === ಭಾಷೆದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ === ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಭಾಷೆಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆಲುಪನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ತಿಕ್ಕಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರತ್ ಆಯಿನ ತುಳು ಶಾಸನ (೧೧೫೯ CE) ಸುರುತ ಕುಲಶೇಖರ ಅಲುಪೇಂದ್ರನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡು ತಿಕ್ಕಿಂಡು.<ref>...</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪೆರ್ ಅಳಿಯಸಂತಾನ (ತಾಯಿಯ ವಂಶದ) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪದ್ಧತಿನ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಜಾರಿಗ್ ತಂದೆರ್. ಈ ಪದ್ಧತಿಡ್ ರಾಜನ ಮಗನ ಬದಲಿಗ್ ರಾಜನ ಮರ್ಮಯೆ (ತಂಗಿ ಅತ್ತಂಡ್ ಅಕ್ಕನ ಮಗ) ಮುಂದಿನ ಅಧಿಕಾರೊನು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಆಚರಣೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುದ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡುಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>...</ref> === ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಲು === ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ೨೦೦ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪರೂಪದ ತಾಮ್ರಶಾಸನೊಲು ತಿಕ್ಕೊ. ಅಕ್ಲೆಡ್ ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಪ್ರಮುಖ ಆಂಡ್. ಈ ದಾಖಲೆಲು ಪರತ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿದ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಲಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>...</ref> pfe31pvq59us5xhb16bon8lwje2w4tg 364322 364318 2026-08-11T11:31:05Z Vishwanatha Badikana 38 364322 wikitext text/x-wiki ಅಲುಪೆರ್ ಕಲ್ಡ್ ತುಳುನಾಡ್ (ತುಳುವ ರಾಜ್ಯ) ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ (ಪೂರ್ವ) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ (ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ) ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಇಪ್ಪುನ ಸ್ವಭಾವದ ನಾಡ್ ಆಂಡ್. ಈ ಕರಾವಳಿ ಆಯಿನ ತುಳುನಾಡುದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಸುಮಾರು ೧,೨೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಲುಪ ವಂಶೊದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವೊಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> ಪ್ರಮುಖ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಏರುಪೆರು ಅಪುನಾಚಿತಿ ಸಂದರ್ಭಡು ಅಲುಪಾಲು ಒಂಜಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುರುತುನ್ ನಡಪಾಯೆರ್. ಕರಾವಳಿದ ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರ ಆಕ್ಸವಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಸುರುತ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ನಿಗೂಢ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿನ ಮೈತ್ರಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾಲೊನು ಸೇರಾವುಂಡು.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಜಮನೆತನಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಬುಳೆವಣಿಗೆ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಲುಪನಕುಲು ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾಪುನ ಒಪ್ಪಂದೊಲು ಮಲ್ತಾದ್, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಜಾಲೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನೊನು ಉಳಿಸಾಯೆರ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ಮೂಲ ಬೊಕ್ಕ ಉದಿಪು == ಅಲುಪ (ಅತ್ತಂಡ್ ಆಳ್ವ) ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತುಂಡುಲೆನ ಮಿಶ್ರಣ ಆಂಡ್. ಈ ಭೂಮಿದ ಸೃಷ್ಟಿನ್ ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದ್ ಮರುಪಡೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ತೋಜಾವುನಂಚಿನ ಅಲುಪೊಲು ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ತೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಟಾಲೆಮಿ (Ptolemy) ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು '''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ''' (''Olokhoira'') ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ಉಂದು ಬಹುಶಃ '''ಅಲ್ವಾಖೆಡಾ''' ("ಆಳ್ವರೆನ ನಾಡ್") ಅತ್ತಂಡ್ '''ಅಲಕಾ-ಊರು''' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ದ ಬದಲಾಯಿನ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬಿ. ಎ. ಸಾಲೆತೊರೆ ನಾಗೆರೆನ ಮೂಲೊಗು ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚುನ ಸರ್ಪದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ "ಅತಿ-ಸೈವ" ಪ್ರವೃತ್ತಿಲೆನ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್. ಬೇತೆ ಕೆಲವೆರ್ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಯೋಧೆರ್ ಒಂಜಿ ಮಾತೃವಂಶದ ಪಂಡಾ (ಅಳಿಯ ಕಟ್) ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref><ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಹಲ್ಮಿದಿ ಶಾಸನೊಡು ತೂವೊಲಿ (ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦). ಉಂದೆಟ್ ಪಶುಪತಿನ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ೭ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ, ಅಲುಪಾಲು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿನ ರಾಜವಂಶೊಗು ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆ ಕೃಷಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾರ್ಕೂರ್ ರಾಜಧಾನಿಲೆನ ನಡುಟು ಬೆಳೆಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರೊಗು ಬದಲಾತ್ಂಡ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸೊದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಡು ಅಲುಪೆರ್ "ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ಸ್ವತಂತ್ರ" ಆಡಳಿತೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ "ನಾಲ್ ಮಲ್ಲ" ರಾಜವಂಶೊಲೆನ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಡ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊದ ಸಾಮಂತೆರೆನ ರೂಪೊಡು ವರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಡಂಬ ಕಾಲ (ಸುಮಾರ್ ೫ನೇ – ೬ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬನವಾಸಿದ ಕಡಂಬೆರೆಗ್ ಅಧೀನವಾದ್ ಅಲುಪೆರೆ ಸುರು ಆಯೆರ್. ಪಶುಪತಿ ಇಂಚಿನ ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಭೂ ಅನುದಾನೊನು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ (ಸುಮಾರ್ ೭ನೇ – ೮ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆನ ಅಧೀನೊಡು ಅಲುಪೆರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಅಲುವರಸ I (ಗುಣಸಾಗರ) ತುಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಬನವಾಸಿ-ಮಂಡಲೊನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಚಿತ್ರವಾಹನ I ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕುಂಕುಮಾದೇವಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧೊನು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಘರ್ಷ === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೊಲು ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ ಅಲುಪೆರೆನ ಸಂಬಂಧೊಲು ಹಾಳಾವೊಂದಿತ್ತೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೋವಿಂದ III ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೯೪ಡ್ ಪೆರ್ಗುಂಜಿ ಕೋಟೆಡ್ ಚಿತ್ರವಾಹನ II ನ್ ಸೋಲಿಸಯೆರ್. ಉಂದೆಡ್ದ್ ಅಲುಪೆರೆನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿಲು ಲೆಪ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> === ಹೊಯ್ಸಲ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಯುಗ (ಸುಮಾರ್ ೧೨ನೇ – ೧೫ನೇ ಶತಮಾನೊಲು) === ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ಗೆಂದಿನ ಅಲುಪೊಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೈವಾಹಿಕ ಬಂಧೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಚಿಕ್ಕೈ-ತಾಯಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಯೋಧ ಬಲ್ಲಾಳ III ನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಆಯೆರ್. ಈ ಮೈತ್ರಿ ತುಳುನಾಡ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾವುನ ಸಾದಿನ್ ಸುಗಮ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪ ಅಲುಪ ಅರಸುಲು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡು ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಒಡೆಯೆರ್ (ರಾಯಪಾಲಕೆರೆನ) ಅಧೀನೊಡು ಛಾಯೆದ ಆಡಳಿತೆರ್ ಆಯೆರ್.<ref>...</ref> == ಆಡಳಿತ == ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮರಿಯಾದೆಲೆಗ್ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಂಡ್. ಅಲುಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪೂರ್ವ ಮರಿಯಡೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆ) ನ್ ಗೌರವಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಾನೂನು ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟ್ '''೧೬ ಕಟ್ಟಲೆಲು''' (ನಿಯಮೊಲು) ಬೊಕ್ಕ '''೧೪ ಬಲಿಸ್''' (ವಂಶಾವಳಿಲು) ನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನವು. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಹಿತೆಲು ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ನಡತನ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉರು, ಪಂಥ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ) ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾಜನೆರ್ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಭೆಲು) ಇಂಚಿನ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಲು ನ್ಯಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಆಡಳಿತೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ತೆರಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ === ಆದಾಯೊನು ಗಡ್ಯಾನೊಲೆಡ್ (ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯೊಲೆಡ್) ಅಳೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಲುಪ ನಾಣ್ಯೊಲು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಗೋಡೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಫನಮ್‌ಲು, ರಾಜಮನೆತನೊದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡಬಲ್-ಫಿಶ್ ಚಿಹ್ನೆ (ಮೀನಾ ಲಂಚನ) ನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಉಂದು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶೊಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ವಂಶಾವಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಗುರುತುನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref>...</ref> === ಸೈನ್ಯ ಸಂಘಟನೆ === ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರ್ ೧,೦೦೦ ರ್ದ್ ೫,೦೦೦ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ಯೋಧೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ (ಅಯ್ಯೋ) ತೆರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸೈನಿಕೆರ್ ಬಾರ್ಕೂರು ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದಂಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂದರುಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರಬ್ಬೆರೆಗ್ ಅರಿ, ಮೆಣಸು ಬೊಕ್ಕ ಮರಕುಲೆನ್ ರಫ್ತು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ.<ref>...</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ == ಅಲುಪೆರೆನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದು ಪಿದಯಿ ಬೂಮಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು (ಮನೆತನೊಲು) ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವಿಜಯನಗರ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡ್ಲಾ ಸುಮಾರ್ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅಧಿಕಾರೊನು ಒರಿಪಾವೊಂದು ಬತ್ತಿತ್ತಂಡ್.<ref>...</ref> * '''ಬಂಗವಾಡಿ ಬಂಗ''' – ಕದಂಬ ಮೂಲ ಪನ್ಪಿ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ಮೂಡಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟೆರ್''' – ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜೈನೆರ್; ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕದೇವಿ ದ್ವಿತೀಯ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರೆನ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ವೇಣೂರುದ ಆಜಲೆರ್''' – ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೪ಡ್ ಏಕಶಿಲೆಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಯೆರ್.<ref>...</ref> ಇಂಚಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ತುಳುನಾಡುದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಪರಂಪರೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. ತುಳುನಾಡು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೆನ ವೈಷ್ಣವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೇ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಆದ್ ಬೆಳೆಯೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ನಾಗಮಂಡಲ ಇಂಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲುಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತೊ.<ref>...</ref> == ಕಾಲರೇಖೆ == {| class="wikitable" ! ಕಾಲ ! ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ |- | 200 BCE – 450 CE | ಸುರುತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತ; ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು ''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ'' ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. |- | 450 CE | ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನೊಡು ಪಶುಪತಿನ ಪುದರ್ ತೋಜುಂಡು; ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸುರುತ ಪ್ರಭಾವ. |- | 650–710 CE | ಸುರುತ ಆಳುವರಸ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುತ ಚಿತ್ರವಾಹನ; ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗಟ್ಟಿ ಒಪ್ಪಂದ. |- | 730–750 CE | ಪೃಥ್ವಿಸಾಗರ ಅರಸೆ '''ಉತ್ತಮ-ಪಾಂಡ್ಯ''' ಬಿರುದು ದೆತೊನುವೆರ್. |- | 968 CE | ಕುಂದವರ್ಮ ಅರಸೆ ಕದ್ರಿಡ್ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಕಂಚಿದ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್; ನಾಥ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವ. |- | 1160–1220 CE | ಸುರುತ ವೀರ-ಕುಲಶೇಖರ ಅರಸೆ ಬಾರ್ಕೂರುನು ಮಲ್ಲ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಮಲ್ತೆರ್. |- | 1275–1292 CE | ರಾಣಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲ. |- | 1333–1348 CE | ರಾಣಿ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ-ತಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆ. |- | 1336–1600 CE | ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನೊಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ ಮುಂದುವರಿಯೆರ್. |- | 1444 CE | ಕುಲಶೇಖರದೇವ ಅಲುಪೇಂದ್ರದೇವ – ಅಲುಪ ವಂಶದ ಕಡೇತ ಪ್ರಮುಖ ಅರಸೆ. |- | 1600–1763 CE | ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಬೊಕ್ಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆನೊಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ. |- | 1801 CE | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪತನೊಡ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ ಪೂರ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ಸುರು ಆಪುಂಡು. |} == ಪರಂಪರೆ == ಅಲುಪ ವಂಶದ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುಡು ಬದುಕುದುಂಡು. ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯ, ಅಳಿಯಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪರೆನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು ಬುಳೆದಿನ '''ಆನೆ-ಬೆರಿ''' (''Elephant-back'') ತರಹದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಂಪರೆದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊಲು ಆಂಡ್.<ref>...</ref> == ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಜ == === ಭಾಷೆದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ === ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಭಾಷೆಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆಲುಪನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ತಿಕ್ಕಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರತ್ ಆಯಿನ ತುಳು ಶಾಸನ (೧೧೫೯ CE) ಸುರುತ ಕುಲಶೇಖರ ಅಲುಪೇಂದ್ರನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡು ತಿಕ್ಕಿಂಡು.<ref>...</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪೆರ್ ಅಳಿಯಸಂತಾನ (ತಾಯಿಯ ವಂಶದ) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪದ್ಧತಿನ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಜಾರಿಗ್ ತಂದೆರ್. ಈ ಪದ್ಧತಿಡ್ ರಾಜನ ಮಗನ ಬದಲಿಗ್ ರಾಜನ ಮರ್ಮಯೆ (ತಂಗಿ ಅತ್ತಂಡ್ ಅಕ್ಕನ ಮಗ) ಮುಂದಿನ ಅಧಿಕಾರೊನು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಆಚರಣೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುದ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡುಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>...</ref> === ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಲು === ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ೨೦೦ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪರೂಪದ ತಾಮ್ರಶಾಸನೊಲು ತಿಕ್ಕೊ. ಅಕ್ಲೆಡ್ ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಪ್ರಮುಖ ಆಂಡ್. ಈ ದಾಖಲೆಲು ಪರತ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿದ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಲಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>...</ref> b19xu0fem19v4x268j7e6d6csxr1iws 364323 364322 2026-08-11T11:32:01Z Vishwanatha Badikana 38 /* ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಲು */ 364323 wikitext text/x-wiki ಅಲುಪೆರ್ ಕಲ್ಡ್ ತುಳುನಾಡ್ (ತುಳುವ ರಾಜ್ಯ) ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ (ಪೂರ್ವ) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ (ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ) ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಇಪ್ಪುನ ಸ್ವಭಾವದ ನಾಡ್ ಆಂಡ್. ಈ ಕರಾವಳಿ ಆಯಿನ ತುಳುನಾಡುದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಸುಮಾರು ೧,೨೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಲುಪ ವಂಶೊದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವೊಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> ಪ್ರಮುಖ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಏರುಪೆರು ಅಪುನಾಚಿತಿ ಸಂದರ್ಭಡು ಅಲುಪಾಲು ಒಂಜಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುರುತುನ್ ನಡಪಾಯೆರ್. ಕರಾವಳಿದ ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರ ಆಕ್ಸವಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಸುರುತ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ನಿಗೂಢ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿನ ಮೈತ್ರಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾಲೊನು ಸೇರಾವುಂಡು.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಜಮನೆತನಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಬುಳೆವಣಿಗೆ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಲುಪನಕುಲು ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾಪುನ ಒಪ್ಪಂದೊಲು ಮಲ್ತಾದ್, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಜಾಲೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನೊನು ಉಳಿಸಾಯೆರ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ಮೂಲ ಬೊಕ್ಕ ಉದಿಪು == ಅಲುಪ (ಅತ್ತಂಡ್ ಆಳ್ವ) ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತುಂಡುಲೆನ ಮಿಶ್ರಣ ಆಂಡ್. ಈ ಭೂಮಿದ ಸೃಷ್ಟಿನ್ ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದ್ ಮರುಪಡೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ತೋಜಾವುನಂಚಿನ ಅಲುಪೊಲು ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ತೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಟಾಲೆಮಿ (Ptolemy) ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು '''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ''' (''Olokhoira'') ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ಉಂದು ಬಹುಶಃ '''ಅಲ್ವಾಖೆಡಾ''' ("ಆಳ್ವರೆನ ನಾಡ್") ಅತ್ತಂಡ್ '''ಅಲಕಾ-ಊರು''' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ದ ಬದಲಾಯಿನ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬಿ. ಎ. ಸಾಲೆತೊರೆ ನಾಗೆರೆನ ಮೂಲೊಗು ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚುನ ಸರ್ಪದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ "ಅತಿ-ಸೈವ" ಪ್ರವೃತ್ತಿಲೆನ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್. ಬೇತೆ ಕೆಲವೆರ್ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಯೋಧೆರ್ ಒಂಜಿ ಮಾತೃವಂಶದ ಪಂಡಾ (ಅಳಿಯ ಕಟ್) ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref><ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಹಲ್ಮಿದಿ ಶಾಸನೊಡು ತೂವೊಲಿ (ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦). ಉಂದೆಟ್ ಪಶುಪತಿನ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ೭ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ, ಅಲುಪಾಲು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿನ ರಾಜವಂಶೊಗು ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆ ಕೃಷಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾರ್ಕೂರ್ ರಾಜಧಾನಿಲೆನ ನಡುಟು ಬೆಳೆಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರೊಗು ಬದಲಾತ್ಂಡ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸೊದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಡು ಅಲುಪೆರ್ "ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ಸ್ವತಂತ್ರ" ಆಡಳಿತೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ "ನಾಲ್ ಮಲ್ಲ" ರಾಜವಂಶೊಲೆನ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಡ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊದ ಸಾಮಂತೆರೆನ ರೂಪೊಡು ವರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಡಂಬ ಕಾಲ (ಸುಮಾರ್ ೫ನೇ – ೬ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬನವಾಸಿದ ಕಡಂಬೆರೆಗ್ ಅಧೀನವಾದ್ ಅಲುಪೆರೆ ಸುರು ಆಯೆರ್. ಪಶುಪತಿ ಇಂಚಿನ ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಭೂ ಅನುದಾನೊನು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ (ಸುಮಾರ್ ೭ನೇ – ೮ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆನ ಅಧೀನೊಡು ಅಲುಪೆರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಅಲುವರಸ I (ಗುಣಸಾಗರ) ತುಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಬನವಾಸಿ-ಮಂಡಲೊನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಚಿತ್ರವಾಹನ I ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕುಂಕುಮಾದೇವಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧೊನು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಘರ್ಷ === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೊಲು ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ ಅಲುಪೆರೆನ ಸಂಬಂಧೊಲು ಹಾಳಾವೊಂದಿತ್ತೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೋವಿಂದ III ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೯೪ಡ್ ಪೆರ್ಗುಂಜಿ ಕೋಟೆಡ್ ಚಿತ್ರವಾಹನ II ನ್ ಸೋಲಿಸಯೆರ್. ಉಂದೆಡ್ದ್ ಅಲುಪೆರೆನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿಲು ಲೆಪ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> === ಹೊಯ್ಸಲ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಯುಗ (ಸುಮಾರ್ ೧೨ನೇ – ೧೫ನೇ ಶತಮಾನೊಲು) === ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ಗೆಂದಿನ ಅಲುಪೊಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೈವಾಹಿಕ ಬಂಧೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಚಿಕ್ಕೈ-ತಾಯಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಯೋಧ ಬಲ್ಲಾಳ III ನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಆಯೆರ್. ಈ ಮೈತ್ರಿ ತುಳುನಾಡ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾವುನ ಸಾದಿನ್ ಸುಗಮ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪ ಅಲುಪ ಅರಸುಲು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡು ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಒಡೆಯೆರ್ (ರಾಯಪಾಲಕೆರೆನ) ಅಧೀನೊಡು ಛಾಯೆದ ಆಡಳಿತೆರ್ ಆಯೆರ್.<ref>...</ref> == ಆಡಳಿತ == ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮರಿಯಾದೆಲೆಗ್ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಂಡ್. ಅಲುಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪೂರ್ವ ಮರಿಯಡೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆ) ನ್ ಗೌರವಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಾನೂನು ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟ್ '''೧೬ ಕಟ್ಟಲೆಲು''' (ನಿಯಮೊಲು) ಬೊಕ್ಕ '''೧೪ ಬಲಿಸ್''' (ವಂಶಾವಳಿಲು) ನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನವು. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಹಿತೆಲು ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ನಡತನ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉರು, ಪಂಥ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ) ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾಜನೆರ್ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಭೆಲು) ಇಂಚಿನ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಲು ನ್ಯಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಆಡಳಿತೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ತೆರಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ === ಆದಾಯೊನು ಗಡ್ಯಾನೊಲೆಡ್ (ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯೊಲೆಡ್) ಅಳೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಲುಪ ನಾಣ್ಯೊಲು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಗೋಡೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಫನಮ್‌ಲು, ರಾಜಮನೆತನೊದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡಬಲ್-ಫಿಶ್ ಚಿಹ್ನೆ (ಮೀನಾ ಲಂಚನ) ನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಉಂದು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶೊಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ವಂಶಾವಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಗುರುತುನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref>...</ref> === ಸೈನ್ಯ ಸಂಘಟನೆ === ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರ್ ೧,೦೦೦ ರ್ದ್ ೫,೦೦೦ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ಯೋಧೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ (ಅಯ್ಯೋ) ತೆರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸೈನಿಕೆರ್ ಬಾರ್ಕೂರು ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದಂಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂದರುಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರಬ್ಬೆರೆಗ್ ಅರಿ, ಮೆಣಸು ಬೊಕ್ಕ ಮರಕುಲೆನ್ ರಫ್ತು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ.<ref>...</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ == ಅಲುಪೆರೆನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದು ಪಿದಯಿ ಬೂಮಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು (ಮನೆತನೊಲು) ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವಿಜಯನಗರ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡ್ಲಾ ಸುಮಾರ್ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅಧಿಕಾರೊನು ಒರಿಪಾವೊಂದು ಬತ್ತಿತ್ತಂಡ್.<ref>...</ref> * '''ಬಂಗವಾಡಿ ಬಂಗ''' – ಕದಂಬ ಮೂಲ ಪನ್ಪಿ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ಮೂಡಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟೆರ್''' – ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜೈನೆರ್; ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕದೇವಿ ದ್ವಿತೀಯ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರೆನ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ವೇಣೂರುದ ಆಜಲೆರ್''' – ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೪ಡ್ ಏಕಶಿಲೆಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಯೆರ್.<ref>...</ref> ಇಂಚಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ತುಳುನಾಡುದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಪರಂಪರೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. ತುಳುನಾಡು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೆನ ವೈಷ್ಣವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೇ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಆದ್ ಬೆಳೆಯೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ನಾಗಮಂಡಲ ಇಂಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲುಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತೊ.<ref>...</ref> == ಕಾಲರೇಖೆ == {| class="wikitable" ! ಕಾಲ ! ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ |- | 200 BCE – 450 CE | ಸುರುತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತ; ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು ''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ'' ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. |- | 450 CE | ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನೊಡು ಪಶುಪತಿನ ಪುದರ್ ತೋಜುಂಡು; ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸುರುತ ಪ್ರಭಾವ. |- | 650–710 CE | ಸುರುತ ಆಳುವರಸ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುತ ಚಿತ್ರವಾಹನ; ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗಟ್ಟಿ ಒಪ್ಪಂದ. |- | 730–750 CE | ಪೃಥ್ವಿಸಾಗರ ಅರಸೆ '''ಉತ್ತಮ-ಪಾಂಡ್ಯ''' ಬಿರುದು ದೆತೊನುವೆರ್. |- | 968 CE | ಕುಂದವರ್ಮ ಅರಸೆ ಕದ್ರಿಡ್ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಕಂಚಿದ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್; ನಾಥ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವ. |- | 1160–1220 CE | ಸುರುತ ವೀರ-ಕುಲಶೇಖರ ಅರಸೆ ಬಾರ್ಕೂರುನು ಮಲ್ಲ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಮಲ್ತೆರ್. |- | 1275–1292 CE | ರಾಣಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲ. |- | 1333–1348 CE | ರಾಣಿ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ-ತಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆ. |- | 1336–1600 CE | ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನೊಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ ಮುಂದುವರಿಯೆರ್. |- | 1444 CE | ಕುಲಶೇಖರದೇವ ಅಲುಪೇಂದ್ರದೇವ – ಅಲುಪ ವಂಶದ ಕಡೇತ ಪ್ರಮುಖ ಅರಸೆ. |- | 1600–1763 CE | ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಬೊಕ್ಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆನೊಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ. |- | 1801 CE | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪತನೊಡ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ ಪೂರ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ಸುರು ಆಪುಂಡು. |} == ಪರಂಪರೆ == ಅಲುಪ ವಂಶದ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುಡು ಬದುಕುದುಂಡು. ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯ, ಅಳಿಯಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪರೆನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು ಬುಳೆದಿನ '''ಆನೆ-ಬೆರಿ''' (''Elephant-back'') ತರಹದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಂಪರೆದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊಲು ಆಂಡ್.<ref>...</ref> == ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಜ == === ಭಾಷೆದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ === ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಭಾಷೆಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆಲುಪನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ತಿಕ್ಕಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರತ್ ಆಯಿನ ತುಳು ಶಾಸನ (೧೧೫೯ CE) ಸುರುತ ಕುಲಶೇಖರ ಅಲುಪೇಂದ್ರನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡು ತಿಕ್ಕಿಂಡು.<ref>...</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪೆರ್ ಅಳಿಯಸಂತಾನ (ತಾಯಿಯ ವಂಶದ) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪದ್ಧತಿನ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಜಾರಿಗ್ ತಂದೆರ್. ಈ ಪದ್ಧತಿಡ್ ರಾಜನ ಮಗನ ಬದಲಿಗ್ ರಾಜನ ಮರ್ಮಯೆ (ತಂಗಿ ಅತ್ತಂಡ್ ಅಕ್ಕನ ಮಗ) ಮುಂದಿನ ಅಧಿಕಾರೊನು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಆಚರಣೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುದ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡುಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>...</ref> === ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಲು === ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ೨೦೦ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪರೂಪದ ತಾಮ್ರಶಾಸನೊಲು ತಿಕ್ಕೊ. ಅಕ್ಲೆಡ್ ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಪ್ರಮುಖ ಆಂಡ್. ಈ ದಾಖಲೆಲು ಪರತ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿದ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಲಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>...</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{reflist}} ijvmmpm0cjwfw38dgz63as971a6jb7d 364324 364323 2026-08-11T11:32:14Z ChiK 1136 364324 wikitext text/x-wiki '''ಅಳುಪೆರ್''' ಕಲ್ಡ್ ತುಳುನಾಡ್ (ತುಳುವ ರಾಜ್ಯ) ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ (ಪೂರ್ವ) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ (ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ) ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಇಪ್ಪುನ ಸ್ವಭಾವದ ನಾಡ್ ಆಂಡ್. ಈ ಕರಾವಳಿ ಆಯಿನ ತುಳುನಾಡುದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಸುಮಾರು ೧,೨೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಲುಪ ವಂಶೊದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವೊಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> ಪ್ರಮುಖ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಏರುಪೆರು ಅಪುನಾಚಿತಿ ಸಂದರ್ಭಡು ಅಲುಪಾಲು ಒಂಜಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುರುತುನ್ ನಡಪಾಯೆರ್. ಕರಾವಳಿದ ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರ ಆಕ್ಸವಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಸುರುತ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ನಿಗೂಢ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿನ ಮೈತ್ರಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾಲೊನು ಸೇರಾವುಂಡು.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಜಮನೆತನಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಬುಳೆವಣಿಗೆ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಲುಪನಕುಲು ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾಪುನ ಒಪ್ಪಂದೊಲು ಮಲ್ತಾದ್, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಜಾಲೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನೊನು ಉಳಿಸಾಯೆರ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ಮೂಲ ಬೊಕ್ಕ ಉದಿಪು == ಅಲುಪ (ಅತ್ತಂಡ್ ಆಳ್ವ) ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತುಂಡುಲೆನ ಮಿಶ್ರಣ ಆಂಡ್. ಈ ಭೂಮಿದ ಸೃಷ್ಟಿನ್ ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದ್ ಮರುಪಡೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ತೋಜಾವುನಂಚಿನ ಅಲುಪೊಲು ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ತೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಟಾಲೆಮಿ (Ptolemy) ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು '''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ''' (''Olokhoira'') ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ಉಂದು ಬಹುಶಃ '''ಅಲ್ವಾಖೆಡಾ''' ("ಆಳ್ವರೆನ ನಾಡ್") ಅತ್ತಂಡ್ '''ಅಲಕಾ-ಊರು''' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ದ ಬದಲಾಯಿನ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬಿ. ಎ. ಸಾಲೆತೊರೆ ನಾಗೆರೆನ ಮೂಲೊಗು ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚುನ ಸರ್ಪದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ "ಅತಿ-ಸೈವ" ಪ್ರವೃತ್ತಿಲೆನ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್. ಬೇತೆ ಕೆಲವೆರ್ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಯೋಧೆರ್ ಒಂಜಿ ಮಾತೃವಂಶದ ಪಂಡಾ (ಅಳಿಯ ಕಟ್) ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref><ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಹಲ್ಮಿದಿ ಶಾಸನೊಡು ತೂವೊಲಿ (ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦). ಉಂದೆಟ್ ಪಶುಪತಿನ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ೭ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ, ಅಲುಪಾಲು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿನ ರಾಜವಂಶೊಗು ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆ ಕೃಷಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾರ್ಕೂರ್ ರಾಜಧಾನಿಲೆನ ನಡುಟು ಬೆಳೆಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರೊಗು ಬದಲಾತ್ಂಡ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸೊದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಡು ಅಲುಪೆರ್ "ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ಸ್ವತಂತ್ರ" ಆಡಳಿತೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ "ನಾಲ್ ಮಲ್ಲ" ರಾಜವಂಶೊಲೆನ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಡ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊದ ಸಾಮಂತೆರೆನ ರೂಪೊಡು ವರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಡಂಬ ಕಾಲ (ಸುಮಾರ್ ೫ನೇ – ೬ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬನವಾಸಿದ ಕಡಂಬೆರೆಗ್ ಅಧೀನವಾದ್ ಅಲುಪೆರೆ ಸುರು ಆಯೆರ್. ಪಶುಪತಿ ಇಂಚಿನ ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಭೂ ಅನುದಾನೊನು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ (ಸುಮಾರ್ ೭ನೇ – ೮ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆನ ಅಧೀನೊಡು ಅಲುಪೆರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಅಲುವರಸ I (ಗುಣಸಾಗರ) ತುಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಬನವಾಸಿ-ಮಂಡಲೊನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಚಿತ್ರವಾಹನ I ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕುಂಕುಮಾದೇವಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧೊನು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಘರ್ಷ === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೊಲು ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ ಅಲುಪೆರೆನ ಸಂಬಂಧೊಲು ಹಾಳಾವೊಂದಿತ್ತೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೋವಿಂದ III ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೯೪ಡ್ ಪೆರ್ಗುಂಜಿ ಕೋಟೆಡ್ ಚಿತ್ರವಾಹನ II ನ್ ಸೋಲಿಸಯೆರ್. ಉಂದೆಡ್ದ್ ಅಲುಪೆರೆನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿಲು ಲೆಪ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> === ಹೊಯ್ಸಲ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಯುಗ (ಸುಮಾರ್ ೧೨ನೇ – ೧೫ನೇ ಶತಮಾನೊಲು) === ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ಗೆಂದಿನ ಅಲುಪೊಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೈವಾಹಿಕ ಬಂಧೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಚಿಕ್ಕೈ-ತಾಯಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಯೋಧ ಬಲ್ಲಾಳ III ನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಆಯೆರ್. ಈ ಮೈತ್ರಿ ತುಳುನಾಡ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾವುನ ಸಾದಿನ್ ಸುಗಮ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪ ಅಲುಪ ಅರಸುಲು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡು ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಒಡೆಯೆರ್ (ರಾಯಪಾಲಕೆರೆನ) ಅಧೀನೊಡು ಛಾಯೆದ ಆಡಳಿತೆರ್ ಆಯೆರ್.<ref>...</ref> == ಆಡಳಿತ == ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮರಿಯಾದೆಲೆಗ್ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಂಡ್. ಅಲುಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪೂರ್ವ ಮರಿಯಡೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆ) ನ್ ಗೌರವಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಾನೂನು ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟ್ '''೧೬ ಕಟ್ಟಲೆಲು''' (ನಿಯಮೊಲು) ಬೊಕ್ಕ '''೧೪ ಬಲಿಸ್''' (ವಂಶಾವಳಿಲು) ನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನವು. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಹಿತೆಲು ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ನಡತನ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉರು, ಪಂಥ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ) ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾಜನೆರ್ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಭೆಲು) ಇಂಚಿನ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಲು ನ್ಯಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಆಡಳಿತೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ತೆರಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ === ಆದಾಯೊನು ಗಡ್ಯಾನೊಲೆಡ್ (ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯೊಲೆಡ್) ಅಳೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಲುಪ ನಾಣ್ಯೊಲು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಗೋಡೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಫನಮ್‌ಲು, ರಾಜಮನೆತನೊದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡಬಲ್-ಫಿಶ್ ಚಿಹ್ನೆ (ಮೀನಾ ಲಂಚನ) ನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಉಂದು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶೊಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ವಂಶಾವಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಗುರುತುನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref>...</ref> === ಸೈನ್ಯ ಸಂಘಟನೆ === ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರ್ ೧,೦೦೦ ರ್ದ್ ೫,೦೦೦ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ಯೋಧೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ (ಅಯ್ಯೋ) ತೆರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸೈನಿಕೆರ್ ಬಾರ್ಕೂರು ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದಂಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂದರುಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರಬ್ಬೆರೆಗ್ ಅರಿ, ಮೆಣಸು ಬೊಕ್ಕ ಮರಕುಲೆನ್ ರಫ್ತು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ.<ref>...</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ == ಅಲುಪೆರೆನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದು ಪಿದಯಿ ಬೂಮಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು (ಮನೆತನೊಲು) ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವಿಜಯನಗರ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡ್ಲಾ ಸುಮಾರ್ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅಧಿಕಾರೊನು ಒರಿಪಾವೊಂದು ಬತ್ತಿತ್ತಂಡ್.<ref>...</ref> * '''ಬಂಗವಾಡಿ ಬಂಗ''' – ಕದಂಬ ಮೂಲ ಪನ್ಪಿ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ಮೂಡಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟೆರ್''' – ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜೈನೆರ್; ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕದೇವಿ ದ್ವಿತೀಯ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರೆನ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ವೇಣೂರುದ ಆಜಲೆರ್''' – ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೪ಡ್ ಏಕಶಿಲೆಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಯೆರ್.<ref>...</ref> ಇಂಚಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ತುಳುನಾಡುದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಪರಂಪರೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. ತುಳುನಾಡು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೆನ ವೈಷ್ಣವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೇ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಆದ್ ಬೆಳೆಯೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ನಾಗಮಂಡಲ ಇಂಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲುಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತೊ.<ref>...</ref> == ಕಾಲರೇಖೆ == {| class="wikitable" ! ಕಾಲ ! ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ |- | 200 BCE – 450 CE | ಸುರುತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತ; ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು ''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ'' ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. |- | 450 CE | ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನೊಡು ಪಶುಪತಿನ ಪುದರ್ ತೋಜುಂಡು; ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸುರುತ ಪ್ರಭಾವ. |- | 650–710 CE | ಸುರುತ ಆಳುವರಸ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುತ ಚಿತ್ರವಾಹನ; ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗಟ್ಟಿ ಒಪ್ಪಂದ. |- | 730–750 CE | ಪೃಥ್ವಿಸಾಗರ ಅರಸೆ '''ಉತ್ತಮ-ಪಾಂಡ್ಯ''' ಬಿರುದು ದೆತೊನುವೆರ್. |- | 968 CE | ಕುಂದವರ್ಮ ಅರಸೆ ಕದ್ರಿಡ್ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಕಂಚಿದ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್; ನಾಥ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವ. |- | 1160–1220 CE | ಸುರುತ ವೀರ-ಕುಲಶೇಖರ ಅರಸೆ ಬಾರ್ಕೂರುನು ಮಲ್ಲ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಮಲ್ತೆರ್. |- | 1275–1292 CE | ರಾಣಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲ. |- | 1333–1348 CE | ರಾಣಿ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ-ತಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆ. |- | 1336–1600 CE | ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನೊಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ ಮುಂದುವರಿಯೆರ್. |- | 1444 CE | ಕುಲಶೇಖರದೇವ ಅಲುಪೇಂದ್ರದೇವ – ಅಲುಪ ವಂಶದ ಕಡೇತ ಪ್ರಮುಖ ಅರಸೆ. |- | 1600–1763 CE | ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಬೊಕ್ಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆನೊಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ. |- | 1801 CE | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪತನೊಡ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ ಪೂರ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ಸುರು ಆಪುಂಡು. |} == ಪರಂಪರೆ == ಅಲುಪ ವಂಶದ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುಡು ಬದುಕುದುಂಡು. ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯ, ಅಳಿಯಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪರೆನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು ಬುಳೆದಿನ '''ಆನೆ-ಬೆರಿ''' (''Elephant-back'') ತರಹದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಂಪರೆದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊಲು ಆಂಡ್.<ref>...</ref> == ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಜ == === ಭಾಷೆದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ === ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಭಾಷೆಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆಲುಪನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ತಿಕ್ಕಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರತ್ ಆಯಿನ ತುಳು ಶಾಸನ (೧೧೫೯ CE) ಸುರುತ ಕುಲಶೇಖರ ಅಲುಪೇಂದ್ರನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡು ತಿಕ್ಕಿಂಡು.<ref>...</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪೆರ್ ಅಳಿಯಸಂತಾನ (ತಾಯಿಯ ವಂಶದ) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪದ್ಧತಿನ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಜಾರಿಗ್ ತಂದೆರ್. ಈ ಪದ್ಧತಿಡ್ ರಾಜನ ಮಗನ ಬದಲಿಗ್ ರಾಜನ ಮರ್ಮಯೆ (ತಂಗಿ ಅತ್ತಂಡ್ ಅಕ್ಕನ ಮಗ) ಮುಂದಿನ ಅಧಿಕಾರೊನು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಆಚರಣೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುದ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡುಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>...</ref> === ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಲು === ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ೨೦೦ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪರೂಪದ ತಾಮ್ರಶಾಸನೊಲು ತಿಕ್ಕೊ. ಅಕ್ಲೆಡ್ ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಪ್ರಮುಖ ಆಂಡ್. ಈ ದಾಖಲೆಲು ಪರತ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿದ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಲಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>...</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{reflist}} ew0k0i3afro1eqfxuxmjuj6x3yky2mt 364325 364324 2026-08-11T11:32:30Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳುನಾಡ ಚರಿತ್ರೆ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364325 wikitext text/x-wiki '''ಅಳುಪೆರ್''' ಕಲ್ಡ್ ತುಳುನಾಡ್ (ತುಳುವ ರಾಜ್ಯ) ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ (ಪೂರ್ವ) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ (ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ) ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಇಪ್ಪುನ ಸ್ವಭಾವದ ನಾಡ್ ಆಂಡ್. ಈ ಕರಾವಳಿ ಆಯಿನ ತುಳುನಾಡುದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಸುಮಾರು ೧,೨೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಲುಪ ವಂಶೊದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವೊಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> ಪ್ರಮುಖ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಏರುಪೆರು ಅಪುನಾಚಿತಿ ಸಂದರ್ಭಡು ಅಲುಪಾಲು ಒಂಜಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುರುತುನ್ ನಡಪಾಯೆರ್. ಕರಾವಳಿದ ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರ ಆಕ್ಸವಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಸುರುತ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ನಿಗೂಢ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿನ ಮೈತ್ರಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾಲೊನು ಸೇರಾವುಂಡು.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಜಮನೆತನಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಬುಳೆವಣಿಗೆ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಲುಪನಕುಲು ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾಪುನ ಒಪ್ಪಂದೊಲು ಮಲ್ತಾದ್, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಜಾಲೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನೊನು ಉಳಿಸಾಯೆರ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ಮೂಲ ಬೊಕ್ಕ ಉದಿಪು == ಅಲುಪ (ಅತ್ತಂಡ್ ಆಳ್ವ) ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತುಂಡುಲೆನ ಮಿಶ್ರಣ ಆಂಡ್. ಈ ಭೂಮಿದ ಸೃಷ್ಟಿನ್ ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದ್ ಮರುಪಡೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ತೋಜಾವುನಂಚಿನ ಅಲುಪೊಲು ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ತೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಟಾಲೆಮಿ (Ptolemy) ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು '''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ''' (''Olokhoira'') ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ಉಂದು ಬಹುಶಃ '''ಅಲ್ವಾಖೆಡಾ''' ("ಆಳ್ವರೆನ ನಾಡ್") ಅತ್ತಂಡ್ '''ಅಲಕಾ-ಊರು''' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ದ ಬದಲಾಯಿನ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬಿ. ಎ. ಸಾಲೆತೊರೆ ನಾಗೆರೆನ ಮೂಲೊಗು ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚುನ ಸರ್ಪದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ "ಅತಿ-ಸೈವ" ಪ್ರವೃತ್ತಿಲೆನ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್. ಬೇತೆ ಕೆಲವೆರ್ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಯೋಧೆರ್ ಒಂಜಿ ಮಾತೃವಂಶದ ಪಂಡಾ (ಅಳಿಯ ಕಟ್) ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref><ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಹಲ್ಮಿದಿ ಶಾಸನೊಡು ತೂವೊಲಿ (ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦). ಉಂದೆಟ್ ಪಶುಪತಿನ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ೭ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ, ಅಲುಪಾಲು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿನ ರಾಜವಂಶೊಗು ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆ ಕೃಷಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾರ್ಕೂರ್ ರಾಜಧಾನಿಲೆನ ನಡುಟು ಬೆಳೆಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರೊಗು ಬದಲಾತ್ಂಡ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸೊದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಡು ಅಲುಪೆರ್ "ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ಸ್ವತಂತ್ರ" ಆಡಳಿತೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ "ನಾಲ್ ಮಲ್ಲ" ರಾಜವಂಶೊಲೆನ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಡ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊದ ಸಾಮಂತೆರೆನ ರೂಪೊಡು ವರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಡಂಬ ಕಾಲ (ಸುಮಾರ್ ೫ನೇ – ೬ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬನವಾಸಿದ ಕಡಂಬೆರೆಗ್ ಅಧೀನವಾದ್ ಅಲುಪೆರೆ ಸುರು ಆಯೆರ್. ಪಶುಪತಿ ಇಂಚಿನ ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಭೂ ಅನುದಾನೊನು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ (ಸುಮಾರ್ ೭ನೇ – ೮ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆನ ಅಧೀನೊಡು ಅಲುಪೆರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಅಲುವರಸ I (ಗುಣಸಾಗರ) ತುಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಬನವಾಸಿ-ಮಂಡಲೊನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಚಿತ್ರವಾಹನ I ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕುಂಕುಮಾದೇವಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧೊನು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಘರ್ಷ === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೊಲು ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ ಅಲುಪೆರೆನ ಸಂಬಂಧೊಲು ಹಾಳಾವೊಂದಿತ್ತೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೋವಿಂದ III ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೯೪ಡ್ ಪೆರ್ಗುಂಜಿ ಕೋಟೆಡ್ ಚಿತ್ರವಾಹನ II ನ್ ಸೋಲಿಸಯೆರ್. ಉಂದೆಡ್ದ್ ಅಲುಪೆರೆನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿಲು ಲೆಪ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> === ಹೊಯ್ಸಲ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಯುಗ (ಸುಮಾರ್ ೧೨ನೇ – ೧೫ನೇ ಶತಮಾನೊಲು) === ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ಗೆಂದಿನ ಅಲುಪೊಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೈವಾಹಿಕ ಬಂಧೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಚಿಕ್ಕೈ-ತಾಯಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಯೋಧ ಬಲ್ಲಾಳ III ನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಆಯೆರ್. ಈ ಮೈತ್ರಿ ತುಳುನಾಡ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾವುನ ಸಾದಿನ್ ಸುಗಮ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪ ಅಲುಪ ಅರಸುಲು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡು ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಒಡೆಯೆರ್ (ರಾಯಪಾಲಕೆರೆನ) ಅಧೀನೊಡು ಛಾಯೆದ ಆಡಳಿತೆರ್ ಆಯೆರ್.<ref>...</ref> == ಆಡಳಿತ == ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮರಿಯಾದೆಲೆಗ್ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಂಡ್. ಅಲುಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪೂರ್ವ ಮರಿಯಡೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆ) ನ್ ಗೌರವಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಾನೂನು ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟ್ '''೧೬ ಕಟ್ಟಲೆಲು''' (ನಿಯಮೊಲು) ಬೊಕ್ಕ '''೧೪ ಬಲಿಸ್''' (ವಂಶಾವಳಿಲು) ನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನವು. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಹಿತೆಲು ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ನಡತನ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉರು, ಪಂಥ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ) ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾಜನೆರ್ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಭೆಲು) ಇಂಚಿನ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಲು ನ್ಯಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಆಡಳಿತೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ತೆರಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ === ಆದಾಯೊನು ಗಡ್ಯಾನೊಲೆಡ್ (ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯೊಲೆಡ್) ಅಳೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಲುಪ ನಾಣ್ಯೊಲು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಗೋಡೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಫನಮ್‌ಲು, ರಾಜಮನೆತನೊದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡಬಲ್-ಫಿಶ್ ಚಿಹ್ನೆ (ಮೀನಾ ಲಂಚನ) ನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಉಂದು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶೊಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ವಂಶಾವಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಗುರುತುನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref>...</ref> === ಸೈನ್ಯ ಸಂಘಟನೆ === ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರ್ ೧,೦೦೦ ರ್ದ್ ೫,೦೦೦ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ಯೋಧೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ (ಅಯ್ಯೋ) ತೆರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸೈನಿಕೆರ್ ಬಾರ್ಕೂರು ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದಂಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂದರುಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರಬ್ಬೆರೆಗ್ ಅರಿ, ಮೆಣಸು ಬೊಕ್ಕ ಮರಕುಲೆನ್ ರಫ್ತು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ.<ref>...</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ == ಅಲುಪೆರೆನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದು ಪಿದಯಿ ಬೂಮಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು (ಮನೆತನೊಲು) ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವಿಜಯನಗರ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡ್ಲಾ ಸುಮಾರ್ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅಧಿಕಾರೊನು ಒರಿಪಾವೊಂದು ಬತ್ತಿತ್ತಂಡ್.<ref>...</ref> * '''ಬಂಗವಾಡಿ ಬಂಗ''' – ಕದಂಬ ಮೂಲ ಪನ್ಪಿ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ಮೂಡಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟೆರ್''' – ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜೈನೆರ್; ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕದೇವಿ ದ್ವಿತೀಯ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರೆನ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ವೇಣೂರುದ ಆಜಲೆರ್''' – ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೪ಡ್ ಏಕಶಿಲೆಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಯೆರ್.<ref>...</ref> ಇಂಚಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ತುಳುನಾಡುದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಪರಂಪರೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. ತುಳುನಾಡು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೆನ ವೈಷ್ಣವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೇ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಆದ್ ಬೆಳೆಯೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ನಾಗಮಂಡಲ ಇಂಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲುಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತೊ.<ref>...</ref> == ಕಾಲರೇಖೆ == {| class="wikitable" ! ಕಾಲ ! ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ |- | 200 BCE – 450 CE | ಸುರುತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತ; ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು ''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ'' ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. |- | 450 CE | ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನೊಡು ಪಶುಪತಿನ ಪುದರ್ ತೋಜುಂಡು; ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸುರುತ ಪ್ರಭಾವ. |- | 650–710 CE | ಸುರುತ ಆಳುವರಸ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುತ ಚಿತ್ರವಾಹನ; ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗಟ್ಟಿ ಒಪ್ಪಂದ. |- | 730–750 CE | ಪೃಥ್ವಿಸಾಗರ ಅರಸೆ '''ಉತ್ತಮ-ಪಾಂಡ್ಯ''' ಬಿರುದು ದೆತೊನುವೆರ್. |- | 968 CE | ಕುಂದವರ್ಮ ಅರಸೆ ಕದ್ರಿಡ್ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಕಂಚಿದ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್; ನಾಥ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವ. |- | 1160–1220 CE | ಸುರುತ ವೀರ-ಕುಲಶೇಖರ ಅರಸೆ ಬಾರ್ಕೂರುನು ಮಲ್ಲ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಮಲ್ತೆರ್. |- | 1275–1292 CE | ರಾಣಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲ. |- | 1333–1348 CE | ರಾಣಿ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ-ತಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆ. |- | 1336–1600 CE | ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನೊಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ ಮುಂದುವರಿಯೆರ್. |- | 1444 CE | ಕುಲಶೇಖರದೇವ ಅಲುಪೇಂದ್ರದೇವ – ಅಲುಪ ವಂಶದ ಕಡೇತ ಪ್ರಮುಖ ಅರಸೆ. |- | 1600–1763 CE | ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಬೊಕ್ಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆನೊಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ. |- | 1801 CE | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪತನೊಡ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ ಪೂರ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ಸುರು ಆಪುಂಡು. |} == ಪರಂಪರೆ == ಅಲುಪ ವಂಶದ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುಡು ಬದುಕುದುಂಡು. ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯ, ಅಳಿಯಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪರೆನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು ಬುಳೆದಿನ '''ಆನೆ-ಬೆರಿ''' (''Elephant-back'') ತರಹದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಂಪರೆದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊಲು ಆಂಡ್.<ref>...</ref> == ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಜ == === ಭಾಷೆದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ === ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಭಾಷೆಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆಲುಪನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ತಿಕ್ಕಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರತ್ ಆಯಿನ ತುಳು ಶಾಸನ (೧೧೫೯ CE) ಸುರುತ ಕುಲಶೇಖರ ಅಲುಪೇಂದ್ರನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡು ತಿಕ್ಕಿಂಡು.<ref>...</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪೆರ್ ಅಳಿಯಸಂತಾನ (ತಾಯಿಯ ವಂಶದ) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪದ್ಧತಿನ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಜಾರಿಗ್ ತಂದೆರ್. ಈ ಪದ್ಧತಿಡ್ ರಾಜನ ಮಗನ ಬದಲಿಗ್ ರಾಜನ ಮರ್ಮಯೆ (ತಂಗಿ ಅತ್ತಂಡ್ ಅಕ್ಕನ ಮಗ) ಮುಂದಿನ ಅಧಿಕಾರೊನು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಆಚರಣೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುದ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡುಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>...</ref> === ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಲು === ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ೨೦೦ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪರೂಪದ ತಾಮ್ರಶಾಸನೊಲು ತಿಕ್ಕೊ. ಅಕ್ಲೆಡ್ ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಪ್ರಮುಖ ಆಂಡ್. ಈ ದಾಖಲೆಲು ಪರತ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿದ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಲಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>...</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಚರಿತ್ರೆ]] smmd0ca9hl8huekqvj6ad9hogqtj9ga 364326 364325 2026-08-11T11:32:45Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364326 wikitext text/x-wiki '''ಅಳುಪೆರ್''' ಕಲ್ಡ್ ತುಳುನಾಡ್ (ತುಳುವ ರಾಜ್ಯ) ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ (ಪಶ್ಚಿಮ) ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ (ಪೂರ್ವ) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ (ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ) ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಇಪ್ಪುನ ಸ್ವಭಾವದ ನಾಡ್ ಆಂಡ್. ಈ ಕರಾವಳಿ ಆಯಿನ ತುಳುನಾಡುದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಸುಮಾರು ೧,೨೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಲುಪ ವಂಶೊದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವೊಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವೊಲಿ.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> ಪ್ರಮುಖ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಏರುಪೆರು ಅಪುನಾಚಿತಿ ಸಂದರ್ಭಡು ಅಲುಪಾಲು ಒಂಜಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುರುತುನ್ ನಡಪಾಯೆರ್. ಕರಾವಳಿದ ರಾಜಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರ ಆಕ್ಸವಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಸುರುತ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ನಿಗೂಢ ಮೂಲೊಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿನ ಮೈತ್ರಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾಲೊನು ಸೇರಾವುಂಡು.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref><ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಜಮನೆತನಡ್ದ್ ಸುರು ಆದ್, ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಬುಳೆವಣಿಗೆ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಲುಪನಕುಲು ಕದಂಬೆರ್, ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್, ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬದಲಾಪುನ ಒಪ್ಪಂದೊಲು ಮಲ್ತಾದ್, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಜಾಲೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನೊನು ಉಳಿಸಾಯೆರ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ಮೂಲ ಬೊಕ್ಕ ಉದಿಪು == ಅಲುಪ (ಅತ್ತಂಡ್ ಆಳ್ವ) ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತುಂಡುಲೆನ ಮಿಶ್ರಣ ಆಂಡ್. ಈ ಭೂಮಿದ ಸೃಷ್ಟಿನ್ ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದ್ ಮರುಪಡೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ತೋಜಾವುನಂಚಿನ ಅಲುಪೊಲು ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ತೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಟಾಲೆಮಿ (Ptolemy) ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು '''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ''' (''Olokhoira'') ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ಉಂದು ಬಹುಶಃ '''ಅಲ್ವಾಖೆಡಾ''' ("ಆಳ್ವರೆನ ನಾಡ್") ಅತ್ತಂಡ್ '''ಅಲಕಾ-ಊರು''' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‌ದ ಬದಲಾಯಿನ ರೂಪೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬಿ. ಎ. ಸಾಲೆತೊರೆ ನಾಗೆರೆನ ಮೂಲೊಗು ವಾದ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚುನ ಸರ್ಪದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ "ಅತಿ-ಸೈವ" ಪ್ರವೃತ್ತಿಲೆನ್ ಗಮನಿಸಯೆರ್. ಬೇತೆ ಕೆಲವೆರ್ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಪಂದ್ ನಂಬುವೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಯೋಧೆರ್ ಒಂಜಿ ಮಾತೃವಂಶದ ಪಂಡಾ (ಅಳಿಯ ಕಟ್) ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಅನುಸರಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>Saletore, B. A. ''Ancient Karnataka''.</ref><ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸುರುತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಉಲ್ಲೇಖೊನು ಹಲ್ಮಿದಿ ಶಾಸನೊಡು ತೂವೊಲಿ (ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦). ಉಂದೆಟ್ ಪಶುಪತಿನ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>Bhatt, P. Gururaja. ''Studies in Tuluva History and Culture''.</ref> ೭ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಬನ್ನಗ, ಅಲುಪಾಲು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿನ ರಾಜವಂಶೊಗು ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಶಕ್ತಿ ನೆಲೆ ಕೃಷಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾರ್ಕೂರ್ ರಾಜಧಾನಿಲೆನ ನಡುಟು ಬೆಳೆಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರೊಗು ಬದಲಾತ್ಂಡ್.<ref>Prabhu, Govindraya S.; Pai, M. Nithyananda. ''The Alupas: Coinage and History''.</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ == ಅಲುಪೆರೆನ ಇತಿಹಾಸೊದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಡು ಅಲುಪೆರ್ "ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ್ ಸ್ವತಂತ್ರ" ಆಡಳಿತೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ "ನಾಲ್ ಮಲ್ಲ" ರಾಜವಂಶೊಲೆನ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಡ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊದ ಸಾಮಂತೆರೆನ ರೂಪೊಡು ವರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಡಂಬ ಕಾಲ (ಸುಮಾರ್ ೫ನೇ – ೬ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬನವಾಸಿದ ಕಡಂಬೆರೆಗ್ ಅಧೀನವಾದ್ ಅಲುಪೆರೆ ಸುರು ಆಯೆರ್. ಪಶುಪತಿ ಇಂಚಿನ ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಕಡಂಬೆರೆನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಭೂ ಅನುದಾನೊನು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ (ಸುಮಾರ್ ೭ನೇ – ೮ನೇ ಶತಮಾನ) === ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯೆರೆನ ಅಧೀನೊಡು ಅಲುಪೆರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಅಲುವರಸ I (ಗುಣಸಾಗರ) ತುಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಬನವಾಸಿ-ಮಂಡಲೊನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಚಿತ್ರವಾಹನ I ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕುಂಕುಮಾದೇವಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧೊನು ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಘರ್ಷ === ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೊಲು ವಿಸ್ತಾರ ಆನಗ ಅಲುಪೆರೆನ ಸಂಬಂಧೊಲು ಹಾಳಾವೊಂದಿತ್ತೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೋವಿಂದ III ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೯೪ಡ್ ಪೆರ್ಗುಂಜಿ ಕೋಟೆಡ್ ಚಿತ್ರವಾಹನ II ನ್ ಸೋಲಿಸಯೆರ್. ಉಂದೆಡ್ದ್ ಅಲುಪೆರೆನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿಲು ಲೆಪ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> === ಹೊಯ್ಸಲ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯನಗರ ಯುಗ (ಸುಮಾರ್ ೧೨ನೇ – ೧೫ನೇ ಶತಮಾನೊಲು) === ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ಗೆಂದಿನ ಅಲುಪೊಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವೈವಾಹಿಕ ಬಂಧೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಚಿಕ್ಕೈ-ತಾಯಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಯೋಧ ಬಲ್ಲಾಳ III ನ ಹಿರಿಯ ರಾಣಿ ಆಯೆರ್. ಈ ಮೈತ್ರಿ ತುಳುನಾಡ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾವುನ ಸಾದಿನ್ ಸುಗಮ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪ ಅಲುಪ ಅರಸುಲು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನೊಡು ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಒಡೆಯೆರ್ (ರಾಯಪಾಲಕೆರೆನ) ಅಧೀನೊಡು ಛಾಯೆದ ಆಡಳಿತೆರ್ ಆಯೆರ್.<ref>...</ref> == ಆಡಳಿತ == ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮರಿಯಾದೆಲೆಗ್ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಂಡ್. ಅಲುಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪೂರ್ವ ಮರಿಯಡೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚರಣೆ) ನ್ ಗೌರವಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ಕಾನೂನು ಬೊಕ್ಕ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟ್ '''೧೬ ಕಟ್ಟಲೆಲು''' (ನಿಯಮೊಲು) ಬೊಕ್ಕ '''೧೪ ಬಲಿಸ್''' (ವಂಶಾವಳಿಲು) ನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾಯಿನವು. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಹಿತೆಲು ಆನುವಂಶಿಕತೆ, ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ನಡತನ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref>...</ref> ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉರು, ಪಂಥ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ) ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾಜನೆರ್ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಭೆಲು) ಇಂಚಿನ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಲು ನ್ಯಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಆಡಳಿತೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref>...</ref> === ತೆರಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ === ಆದಾಯೊನು ಗಡ್ಯಾನೊಲೆಡ್ (ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯೊಲೆಡ್) ಅಳೆಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಲುಪ ನಾಣ್ಯೊಲು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಗೋಡೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಫನಮ್‌ಲು, ರಾಜಮನೆತನೊದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡಬಲ್-ಫಿಶ್ ಚಿಹ್ನೆ (ಮೀನಾ ಲಂಚನ) ನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಉಂದು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶೊಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ವಂಶಾವಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ ಗುರುತುನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.<ref>...</ref> === ಸೈನ್ಯ ಸಂಘಟನೆ === ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರ್ ೧,೦೦೦ ರ್ದ್ ೫,೦೦೦ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ಯೋಧೆರೆನ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ (ಅಯ್ಯೋ) ತೆರಿಯೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸೈನಿಕೆರ್ ಬಾರ್ಕೂರು ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದಂಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂದರುಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅವು ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರಬ್ಬೆರೆಗ್ ಅರಿ, ಮೆಣಸು ಬೊಕ್ಕ ಮರಕುಲೆನ್ ರಫ್ತು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ.<ref>...</ref> == ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ == ಅಲುಪೆರೆನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದು ಪಿದಯಿ ಬೂಮಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರ್ಧ-ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು (ಮನೆತನೊಲು) ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವಿಜಯನಗರ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡ್ಲಾ ಸುಮಾರ್ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಅಧಿಕಾರೊನು ಒರಿಪಾವೊಂದು ಬತ್ತಿತ್ತಂಡ್.<ref>...</ref> * '''ಬಂಗವಾಡಿ ಬಂಗ''' – ಕದಂಬ ಮೂಲ ಪನ್ಪಿ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ಮೂಡಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟೆರ್''' – ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜೈನೆರ್; ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕದೇವಿ ದ್ವಿತೀಯ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರೆನ್ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತೆರ್. * '''ವೇಣೂರುದ ಆಜಲೆರ್''' – ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೦೪ಡ್ ಏಕಶಿಲೆಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಯೆರ್.<ref>...</ref> ಇಂಚಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯೊಲು ತುಳುನಾಡುದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಪರಂಪರೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. ತುಳುನಾಡು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರೆನ ವೈಷ್ಣವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೇ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಆದ್ ಬೆಳೆಯೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ನಾಗಮಂಡಲ ಇಂಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲುಲಾ ನಿರಂತರವಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತೊ.<ref>...</ref> == ಕಾಲರೇಖೆ == {| class="wikitable" ! ಕಾಲ ! ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ |- | 200 BCE – 450 CE | ಸುರುತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತ; ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು ''ಒಲೊಖೊಯಿರಾ'' ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. |- | 450 CE | ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನೊಡು ಪಶುಪತಿನ ಪುದರ್ ತೋಜುಂಡು; ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸುರುತ ಪ್ರಭಾವ. |- | 650–710 CE | ಸುರುತ ಆಳುವರಸ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುತ ಚಿತ್ರವಾಹನ; ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರೆನೊಟ್ಟುಗು ಗಟ್ಟಿ ಒಪ್ಪಂದ. |- | 730–750 CE | ಪೃಥ್ವಿಸಾಗರ ಅರಸೆ '''ಉತ್ತಮ-ಪಾಂಡ್ಯ''' ಬಿರುದು ದೆತೊನುವೆರ್. |- | 968 CE | ಕುಂದವರ್ಮ ಅರಸೆ ಕದ್ರಿಡ್ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಕಂಚಿದ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್; ನಾಥ ಪಂಥದ ಪ್ರಭಾವ. |- | 1160–1220 CE | ಸುರುತ ವೀರ-ಕುಲಶೇಖರ ಅರಸೆ ಬಾರ್ಕೂರುನು ಮಲ್ಲ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಮಲ್ತೆರ್. |- | 1275–1292 CE | ರಾಣಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲ. |- | 1333–1348 CE | ರಾಣಿ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ-ತಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇರ್ಪಡೆ. |- | 1336–1600 CE | ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನೊಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ರಾಜ್ಯಾದ್ ಮುಂದುವರಿಯೆರ್. |- | 1444 CE | ಕುಲಶೇಖರದೇವ ಅಲುಪೇಂದ್ರದೇವ – ಅಲುಪ ವಂಶದ ಕಡೇತ ಪ್ರಮುಖ ಅರಸೆ. |- | 1600–1763 CE | ಕೆಳದಿ ನಾಯಕೆರೆನ ಆಡಳಿತ ಬೊಕ್ಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೆನೊಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ. |- | 1801 CE | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪತನೊಡ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರೆನ ಪೂರ್ತಿ ಅಧಿಕಾರ ಸುರು ಆಪುಂಡು. |} == ಪರಂಪರೆ == ಅಲುಪ ವಂಶದ ಪರಂಪರೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುಡು ಬದುಕುದುಂಡು. ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯ, ಅಳಿಯಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪರೆನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು ಬುಳೆದಿನ '''ಆನೆ-ಬೆರಿ''' (''Elephant-back'') ತರಹದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಂಪರೆದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶೊಲು ಆಂಡ್.<ref>...</ref> == ಭಾಷೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಜ == === ಭಾಷೆದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ === ಅಲುಪ ರಾಜವಂಶದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಭಾಷೆಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆನ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಆಲುಪನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ತಿಕ್ಕಿನ ಇತಿಹಾಸೊಡೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರತ್ ಆಯಿನ ತುಳು ಶಾಸನ (೧೧೫೯ CE) ಸುರುತ ಕುಲಶೇಖರ ಅಲುಪೇಂದ್ರನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲೊಡು ತಿಕ್ಕಿಂಡು.<ref>...</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ಅಲುಪೆರ್ ಅಳಿಯಸಂತಾನ (ತಾಯಿಯ ವಂಶದ) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪದ್ಧತಿನ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಜಾರಿಗ್ ತಂದೆರ್. ಈ ಪದ್ಧತಿಡ್ ರಾಜನ ಮಗನ ಬದಲಿಗ್ ರಾಜನ ಮರ್ಮಯೆ (ತಂಗಿ ಅತ್ತಂಡ್ ಅಕ್ಕನ ಮಗ) ಮುಂದಿನ ಅಧಿಕಾರೊನು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಆಚರಣೆ ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ತುಳುನಾಡುದ ಬಂಟ್ ಸಮುದಾಯೊಡುಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಾದ್ ಒರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>...</ref> === ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಲು === ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್ ೨೦೦ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಾಸನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಪರೂಪದ ತಾಮ್ರಶಾಸನೊಲು ತಿಕ್ಕೊ. ಅಕ್ಲೆಡ್ ೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು ತಾಮ್ರಶಾಸನ ಪ್ರಮುಖ ಆಂಡ್. ಈ ದಾಖಲೆಲು ಪರತ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿದ ಬೊಕ್ಕ ಅಲುಪ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಲಾದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>...</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಚರಿತ್ರೆ]] [[ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] 2bw1qsx19xwwsqgli63qj07uupqdz61 1 27483 364320 362654 2026-08-11T11:30:06Z Vishwanatha Badikana 38 Vishwanatha Badikana, ಪುಟೊ [[ಪಾತೆರ:ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐತಿಹಾಸ]] ನ್ [[ಪಾತೆರ:ಅಳುಪೆರ್]] ಗ್ ಕಡಪುಡಿಯೆರ್: ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐತಿಹಾಸ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬದಲ್ತ್‌ನೆ 362654 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 10ನೇ ವರ್ಸಂತಿಗೆ ಪಂತೊದ ಲೇಕನೊ}} nekn5axm94un6rhhgr63qit15105phm 0 27686 364317 364023 2026-08-11T11:24:38Z ChiK 1136 364317 wikitext text/x-wiki '''ಫಾ. ಸೆಡ್ರಿಕ್ ಪ್ರಕಾಶ್''' (ಜನನ: 3 ನವೆಂಬರ್ 1951)<ref>{{Cite web|url=https://www.mangalorean.com/rev-fr-cedric-prakash-mangalorean-star/|title=Rev. Fr. Cedric Prakash – Mangalorean Star|website=Mangalorean|date=1 July 2004|access-date=3 August 2026}}</ref> ಭಾರತದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಾದ್ರಿ ಬೊಕ್ಕ ಜೆಸುಯಿಟ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆದ ಸದಸ್ಯೆರ್. ಅರ್ ಗುಜರಾತ್ ಜೆಸುಯಿಟ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್, ಸದ್ಯ ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಗುಜರಾತ್‌ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.jesuits.global/|title=Jesuits Global|website=Society of Jesus|access-date=3 August 2026}}</ref> == ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ == ಫಾ. ಸೆಡ್ರಿಕ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಲು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಶಾಂತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಗಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಹೋರಾಟಲೆಗಾದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.rightlivelihood.org/the-change-makers/find-a-laureate/cedric-prakash/|title=Cedric Prakash|website=Right Livelihood|access-date=3 August 2026}}</ref> ಅರ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿದ ವಿಷಯಲೆನ್ ಕುರಿತ್ತಾದ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಧ್ವನಿ ದೆರ್ತುದೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/|title=Amnesty International|access-date=3 August 2026}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಪರಿಸರ, ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಬೊಕ್ಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆದ ಕುರಿತು ಅರ್ ಅನೇಕ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಬರೆದ್, ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ವಿದೇಶದ ಪತ್ರಿಕೆಲು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಲುಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆಪುಂಡು.<ref>{{Cite web|url=https://www.sabrangindia.in/|title=Sabrang India|access-date=3 August 2026}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ ಬೊಕ್ಕ ಜೆಸುಯಿಟ್ ತರಬೇತಿ == 1974ರ ಜುಲೈ 16ಡ್ ಅರ್ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ದ ಗುಜರಾತ್ ಜೆಸುಯಿಟ್ ನವಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಡ್ ಸೇರಿಯೆರ್. 1976ರ ಜುಲೈ 31ಡ್ ಅರ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್‌ಡ್ ಬಡತನ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಧೇಯತೆದ ಮೊದಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ರತಲೆನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.jesuits.global/|title=Society of Jesus|access-date=3 August 2026}}</ref> 1977 ದಿಂಚ 1979 ಮುಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಗುಜರಾತ್‌ದ ಭಿಲೋಡಾ ಆದಿವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತುದ್, ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾದ್ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಆರ್ ಕೂಡ ಕೊಡೈಕನಾಲ್‌ದ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು ಬೊಕ್ಕ ಚೆನ್ನೈದ ಸತ್ಯ ನಿಲಯಂಡ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. 1982 ದಿಂಚ 1985 ಮುಟ್ಟ ನವದೆಹಲಿದ ವಿದ್ಯಾ ಜ್ಯೋತಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಡ್ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ (Theology)ದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್ 1985ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 27ಡ್ ಮುಂಬೈದ ಬಾಂದ್ರಾ ಉಂಡಾಯಿನ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ಡ್ ಪಾದ್ರಿಯಾಯಿನ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದೆರ್. == ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ಕಾರ್ಯೊಲು == 1985ಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಗುಜರಾತ್‌ದ ಉಮರ್ಪಾಡಾ ಪ್ರದೇಶಡ್ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯೊಡನೆ ಸೇವೆ ಆರಂಭ ಮಲ್ತೆರ್. ಅತ್ತ ಆದಿವಾಸಿಲೆನ ಹಕ್ಕುಲು, ಶಿಕ್ಷಣ ಬೊಕ್ಕ ಸಬಲೀಕರಣಗಾದ್ ಶ್ರಮಿಸೆರ್. 1987ಡ್ Saint Xavier's Social Service Society (SXSSS)ದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಲೆನ್ ಮುನ್ನಡೆಸೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://sxsss.org/|title=St. Xavier's Social Service Society|access-date=3 August 2026}}</ref> ಅರ್ '''Centre for Orientation, Documentation and Research (CORD)''' ಬೊಕ್ಕ '''SHANTI''' ಪನ್ಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. SHANTI ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಧರ್ಮಾಂತರ ಸಂವಾದ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಂತಿನ ಉತ್ತೇಜಿಪುನದು ಆಂಡು. == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುನಿಕೆ == 1992ಡ್ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ದ ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊಡ್ ನಡೆತಿನ '''United Nations Conference on Environment and Development (Earth Summit)'''ಡ್ ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಘಟನೆ (NGO) ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಯಿನ ಭಾಗವಹಿಸೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://sdgs.un.org/conferences/environment-and-development/rio1992|title=United Nations Conference on Environment and Development (1992)|website=United Nations|access-date=3 August 2026}}</ref> 1994ಡ್ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ದ ಕೈರೋಡ್ ನಡೆತಿನ '''International Conference on Population and Development (ICPD)'''ಡ್ ಬೊಕ್ಕ 1997ಡ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಗ್ರಾಝ್‌ಡ್ ನಡೆತಿನ '''European Ecumenical Assembly'''ಡ್ ಲಾ ಭಾಗವಹಿಸೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.unfpa.org/icpd|title=International Conference on Population and Development|website=UNFPA|access-date=3 August 2026}}</ref> == 2001ರ ಗುಜರಾತ್ ಭೂಕಂಪ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯ == 2001ರ ಗುಜರಾತ್ ಭೂಕಂಪದ ಪಿರೆ ಅರ್ '''Earthquake Relief and Rehabilitation Service (EARRS)'''ದ ಸಂಯೋಜಕರಾದ್ ಕಾರ್ಯ ಮಲ್ತೆರ್. ವಿವಿಧ ಸಂಘಟನೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಯಂಸೇವಕಲೆನ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುದ್ ಭೂಕಂಪ ಪೀಡಿತಲೆಗ್ ತುರ್ತು ಪರಿಹಾರ, ಪುನರ್ವಸತಿ, ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಲೆನ ವಿತರಣೆಯ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಸಂಘಟಿಸೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/|title=ReliefWeb – Gujarat Earthquake Response|website=ReliefWeb|access-date=3 August 2026}}</ref> == ಹೋರಾಟ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಘಟನಾ ನಾಯಕತ್ವ == 2001ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2ಡ್ ಫಾ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಅಹಮದಾಬಾದ್ಡ್ '''ಪ್ರಶಾಂತ್'''  ಪನ್ಪಿನ ಜೆಸುಯಿಟ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು, ನ್ಯಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಂತಿ ಕೇಂದ್ರೊನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 2016ರ ಜನವರಿ ಮುಟ್ಟ ಅರ್ ಈ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾಯಿನ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. '''ಪ್ರಶಾಂತ್''' ಗುಜರಾತ್ ಜೆಸುಯಿಟ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ''Province Office for Integral Social Development'' (POISD) ಆಯೆರ್. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಂತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಲೆನ್ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಫಾ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಭಾರತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ಲೆನ ಸಮ್ಮೇಳನ (CBCI)ದ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಯಿನೆರ್. ಆರ್ ''People's Union for Human Rights'' (PUHR)ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆರಾಯಿನ ಲಾ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. 2016 ದಿಂಚ 2018 ವರಗೆ, ಆರ್ ಲೆಬನಾನ್ದ ಬೈರೂತ್ಡ್ ಉಂಡಾಯಿನ Jesuit Refugee Service (ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ)ದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿಡ್ ''Regional Advocacy and Communications Officer/Advisor'' ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಅವಧಿಡ್ ಸಿರಿಯಾ, ಜೋರ್ಡಾನ್, ಇರಾಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಲೆಬನಾನ್ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಿರಾಶ್ರಿತರು (Refugees) ಬೊಕ್ಕ ದೇಶೊದ ಉಲಾಯೀ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಆಯಿನ ಜನಕುಲೆಗಾದ್ (Internally Displaced Persons – IDPs) ಸೇವೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|title=Relentless Modi critic, Fr Cedric moves to Beirut|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/relentless-modi-critic-fr-cedric-moves-to-beirut/articleshow/50648297.cms|website=The Times of India|date=20 January 2016}}</ref> ಬೈರೂತ್ದ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಹಕಾರೊಡು, ಅಯೆರ್ ''Journeying Together'' ಪನ್ಪಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗ್ ನಾಯಕತ್ವ ಕೊರಿಯೆರ್. 2018ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ಡ್ ಪೂರ್ಣ ಆಯಿನ ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಲೆಬನಾನ್‌ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಸಿರಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತಲೆನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿನ ಕುರಿತ್ತಾದ್ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನೆ ಆಂಡ್.<ref>{{Cite web|date=2018-10-01|title=Journeying Together: Syrian refugees living in Lebanon|url=https://mattersindia.com/2018/10/journeying-together-syrian-refugees-living-in-lebanon/|access-date=2021-12-08|website=Matters India|language=en-US}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು == [[ಫೈಲ್:Cedric_Prakash_Mother_Teresa_Award.jpg|thumb|2013ಡ್ ಮದರ್ ತೆರೆಸಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುನ ಫಾ. ಸೆಡ್ರಿಕ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] 1996ಡ್ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನಗರಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಕೊಡುಗೆಗಾದ್, ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಮಹಾಪೌರಂದ ಫಾ. ಪ್ರಕಾಶ್ '''ಅನುಭಾಯಿ ಚಿಮನ್ಲಾಲ್ ನಾಗರಿಕಾ ಪುರಸ್ಕಾರ''' ಸ್ವೀಕರಿಸಿಯೆರ್. 1995ಡ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಂತಿನ ಉತ್ತೇಜಿಸುನ ಕಾರ್ಯಗಾದ್, ಭಾರತೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಡ್ದು '''ಕಬೀರ್ ಪುರಸ್ಕಾರ''' ಅರೆಗ್ ಪ್ರದಾನ ಆತುಂಡು. 2006ಡ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತೇಜನಗಾದ್ ಭಾರತೊಡ್ ಮಲ್ಪಿನ ಅರೆನ ಸೇವೆಗ್ ಮಾನ್ಯತೆದ ರೂಪದ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರ ಅರೆಗ್ '''Chevalier de la Légion d'Honneur''' (Legion of Honour) ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪ್ರದಾನ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವೊಲೆನಡ್ ಒಂಜಿ ಆದುಂಡು.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/father-cedric-to-work-for-syrian-refugees-to-move-to-beirut/|title=Father Cedric to work for Syrian refugees, to move to Beirut|date=21 January 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/06/02/stories/2006060205571300.htm|title=Top French honour for Fr. Cedric Prakash|date=2006-06-02|work=The Hindu|access-date=2007-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930223239/http://www.hindu.com/2006/06/02/stories/2006060205571300.htm|archive-date=2007-09-30|url-status=dead}}</ref>2003ಡ್ ಫಾ. ಸೆಡ್ರಿಕ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಾನವೀಯ ಸೇವೆಗಾದ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದಾನ ಮಲ್ಪುನ '''ರಫಿ ಅಹ್ಮದ್ ಕಿದ್ವಾಯಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ಸ್ವೀಕರಿಸಿಯೆರ್. 2004ರ ಜನವರಿಡ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಸಂವಾದ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಂತಿನ ಉತ್ತೇಜಿಸುನ ಸೇವೆಗಾದ್ ಅರೆಗ್ '''ಫಾ. ಪರಮಾನಂದ ದಿವಾರ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ಪ್ರದಾನ ಆಂಡ್.<ref>{{Cite web|date=2006-05-19|title=Gujarat priest wins top French award|url=https://www.hindustantimes.com/india/gujarat-priest-wins-top-french-award/story-4lILT9MHo7HuU5YF4hJAuN.html|access-date=2021-12-09|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 2006ಡ್ ಭಾರತೊ ಸರ್ಕಾರೊದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಆಯೋಗ ಅಯೆರ್ಗ್ '''ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ಪ್ರದಾನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite web|url=http://www.secularindia.com/ngo/2006/10/14Minorities.htm|title=Minorities Rights Award 2006 for Fr. Cedric Prakash|author=Simon Parmar|publisher=SecularIndia.com|access-date=2007-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320192846/http://www.secularindia.com/ngo/2006/10/14Minorities.htm|archive-date=20 March 2007|url-status=usurped|df=dmy}}</ref> 2009–2010ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಡ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯೊದ '''ಮಾರ್ಕ್ವೆಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''' ಅರೆಗ್ '''Wade Chair Scholar''' ಗೌರವನ್ ಕೊರ್ಯೆರ್.<ref>{{Cite web|title=Gratitude is an Attitude: Teachings from Cedric Prakash, S.J., a Human Rights Defender from India – Marquette University Law School Faculty Blog|date=10 October 2010|url=https://law.marquette.edu/facultyblog/2009/11/gratitude-is-an-attitude-teachings-from-cedric-prakash-s-j-a-human-rights-defender-from-india/|access-date=2021-12-08|language=en-US}}</ref> 2013ಡ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೇವೆಗಾದ್ ಫಾ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮದರ್ ತೆರೆಸಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿದ ಪುರಸ್ಕಾರ ತಿಕ್ಕುಂಡು.<ref>{{cite web|title=Harmony Foundation to host Mother Teresa awards on Nov 9|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-harmony-foundation-to-host-mother-teresa-awards-on-nov-9-2033089|date=8 November 2014|work=dna|publisher=Diligent Media Corporation Ltd.|access-date=11 November 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Mother Teresa Awards given to promoters of social justice|url=https://www.ewtnnews.com/world/asia-pacific/mother-teresa-awards-given-to-promoters-of-social-justice|publisher=Catholic News Agency|access-date=14 December 2014}}</ref> 2021ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1ಡ್ ಮುಂಬೈಡ್ Indian Catholic Press Association (ICPA) ಅರೆಗ್ '''ಫಾ. ಲೂಯಿಸ್ ಕರೇನೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ಪ್ರದಾನ ಮಲ್ತೆರ್. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಧೈರ್ಯೊಡುದ್ ಮಲ್ಪಿನ ಸೇವೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದ (Fundamentalism) ಬೊಕ್ಕ ಮತೀಯತೆ (Communalism) ಕುರಿತ್ತಾದ್ ನಿರ್ಭೀತ ಬರಹಲೆಗಾದ್ ಈ ಗೌರವ ಕೊರ್ಪೆರ್.<ref>{{Cite web|last=Kavi|first=Jose|date=8 November 2021|title=Jesuit activist-writer wins prestigious journalism award|url=https://mattersindia.com/2021/11/jesuit-activist-writer-wins-prestigious-journalism-award/|url-status=live|access-date=1 December 2021|website=Matters India|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108082952/https://mattersindia.com/2021/11/jesuit-activist-writer-wins-prestigious-journalism-award/|archive-date=8 November 2021}}</ref> 2022ರ ಜೂನ್ 5ಡ್, ಭಾರತೊ ಬೊಕ್ಕ ವಿದೇಶೊದ 33 ಕೊಂಕಣಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಂಘಟನೆಲೆನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುನ ''Federation of Konkani Catholic Associations'' (FKCA) ಫಾ. ಪ್ರಕಾಶ್‌ಗ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಲು, ಶಾಂತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಜೊದ ಅಂಚಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಮುದಾಯಲೆಗಾದ್ ಮಲ್ಪಿನ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾದ್ '''Lifetime Achievement Award''' ಪ್ರದಾನ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web|last=Release|first=Press|date=2022-06-02|title=Human Rights Activist Fr Cedric Prakash Sj among Others Conferred with FKCA Awards|url=https://www.mangalorean.com/human-rights-activist-fr-cedric-prakash-sj-among-others-conferred-with-fkca-awards/|access-date=2022-06-05|website=Mangalorean.com|language=en-US|archivedate=2022-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628233947/https://www.mangalorean.com/human-rights-activist-fr-cedric-prakash-sj-among-others-conferred-with-fkca-awards/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-06-02|title=FKCA announces the award winners for the year 2022|url=https://newskarnataka.com/events/community/fkca-announces-the-award-winners-for-the-year-2022-02062022|access-date=2022-06-05|website=News Karnataka|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=FKCA announces the names of its prestigious award winners for the year 2022|url=https://www.mangaloretoday.com/main/FKCA-announces-the-names-of-its-prestigious-award-winners-for-the-year-2022.html|access-date=2022-06-05|website=www.mangaloretoday.com}}</ref> == ಪ್ರಕಟಣೆಲು == 2018ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ಡ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಚಿಕಾಗೋಡ್ ಉಂಡಾಯಿನ ''Loyola Press'' ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ ಪೋಪ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತೆರೆರ್ ಬರೆತಿನ '''''Sharing the Wisdom of Time''''' ಪನ್ಪಿನ ಕಾಫಿ-ಟೇಬಲ್ ಪುಸ್ತಕನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite book |last=Pope Francis & Friends |title=SHARING THE WISDOM OF TIME |publisher=Loyola Press Chicago |year=2018 |isbn=978-0-8294-4622-7 |location=USA |language=English}}</ref> ಈ ಪುಸ್ತಕಡ್ ಫಾ. ಸೆಡ್ರಿಕ್ ಪ್ರಕಾಶ್‌ದ ನೈಜ ಜೀವನದ ಒಂಜಿ ಅನುಭವ ಕಥೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಆಯೆರ್. ಅಯೆರೆನ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪೋಪ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆದ ಸಂದೇಶನ ಲಾ ಬರತೆರ್. =ಉಲ್ಲೇಕೊಲು= [[ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲದಕುಲು]] rs2dahle9hczu8v9ilir0n1fsmiln9z 0 27733 364230 364177 2026-08-10T23:56:35Z InternetArchiveBot 4316 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260810sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 364230 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ಕಾಯಿಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption =ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಡ್. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|ಜೆ. ಫಿಶರ್]], 1829) | synonyms = {{species list |''ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕುಲ್ಲಾಟಸ್'' |ಐ.ಜೆಫ್ರಾಯ್ ಸೇಂಟ್-ಹಿಲೇರ್, 1834 |''ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್'' |ವ್ಯಾಗ್ನರ್, 1839 |''ಸಿಮಿಯಾ ಜಾನಿ'' |(ಫಿಶರ್, 1829) |''ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಕುಕುಲ್ಲಾಟಸ್'' |(ಫಿಶರ್, 1829) |''ಟ್ರಾಚಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜಾನಿ'' |(ಜೆ.ಫಿಶರ್, 1829) |''ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್ ಜುಬಾಟಸ್'' |(ವ್ಯಾಗ್ನರ್, 1839) |''ಟ್ರಾಚಿಪಿಥೆಕಸ್ ಲಿಯೋನಿನಾ'' |(ಶಾ, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್‍ದ್ ವಿಸ್ತಾರ }} '''ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್''' ('''''ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಜೋನ್ನಿ''''') ಪನ್ಪಿನವು ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ [[ಲಂಗೂರ್]]. ಉಂದೆಕ್ ಮಿನ್ಕುನ, ಕಪ್ಪು ರಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ತರೆಟ್ ಕಿತ್ತಳೆ-ಚಿನ್ನೊದ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊದ, ಕೂದಲ್ದಂಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಉಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಉಲಯಿದ ತೊಡೆತ ಮಿತ್ತ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣೊದ ತುಪ್ಪಳ ಉಂಡು. ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ರ್ದ್ ಪತ್ತ್ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಸೈನ್ಯೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಋತುಮಾನೊನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಸಂತಾನೊ ನಡಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಆಹಾರೊಡು ಫಲವಸ್ತುಲು, ಚಿಗುರುಲು ಬೊಕ್ಕ ಇರೆಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು IUCN Red List ಡ್ ದುರ್ಬಲ ಜಾತಿದ ಪಂಡ್ದ್ ಪಟ್ಟಿ ಆತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆತ ದೇಹದ ಭಾಗೊಲೆಗ್ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಓಂಜಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳತನೊ ಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆಲಾ ಉಂಡು, ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರುದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವಿವಾದ ಆದುಂಡು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಉಂದು ಕಪಾಲದ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ನವಜಾತ ಶಿಶುಲೆನ ಪೆಲೇಜ್ ಬಣ್ಣದಂಚಿನ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನೊದ ಸಾಮ್ಯತೆಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ''ಟ್ರಾಚಿಪಿಥೆಕಸ್'' ಕುಲೊಟು ದೀಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ನೇರಳೆ-ಮುಖ]ವೆತುಲಸ್) (ವೆಟುಲುಸ್) ನೊಟ್ಟುಗು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧೊನು ಆಧಾರವಾದ್ ''ಟ್ರಾಕಿಪಿಥೆಕಸ್'' ಗುಂಪುದ ಉಲಯಿ ದೀಪೆರ್, ಉಂದು ದುಂಬು ''ಟಿ' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ವೆತುಲಸ್. ಡಿಎನ್ ಎ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ ನೇರಳೆ ಮೋನೆದ ಲ್ಯಾಂಗೂರ್ ಲು ಬೂದು ಲ್ಯಾಂಗೂರ್ ಲೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧೊಡು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜುಂಡು, ಅಂಚಾದ್ ''ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್'' ಕುಲೊಟು ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಆತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |url=https://archive.org/details/international-journal-of-primatology_2004-02_25_1/page/97 |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== ವಯಸ್ಕ ಆನುಲೆಗ್ ತಲೆಡ್ದ್ ದೇಹೊಗು ಉದ್ದ {{cvt|78–80|cm}} ಬೊಕ್ಕ ವಯಸ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ {{cvt|58–60|cm}} ಉಪ್ಪುಂಡು; ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಬೀಲೊಲು {{cvt|68.5-96.5|cm}} ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆನುಲೆನ ತೂಕ {{cvt|9.1-14.8|kg}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ತೂಕ {{cvt|10.9–12|kg}} ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==ವಿತರಣೆ== ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ದ ನೀಲಗಿರಿ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಮೂಲವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಲ್ಪ ಉಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]] ಬೊಕ್ಕ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ {{cvt|300-2000|m}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, ಅಳಿಯಾರ್ (ಗ್ರಾಮ) ಅರಣ್ಯ ಮೀಸಲು, ಅನಮಲೈ ಪಿಲಿ ಮೀಸಲು, ಬಂಡಿಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇಡಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ, ಮುದುಮಲೈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಕುರ್ಥಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮುಂತುರಾಯಿ ಮೀಸಲು, ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಶೆಂದೂರ್ನಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮುಲ್ ಪೂರಾ ತೋಜುದು ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == ವರ್ತನೆ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರ == ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಅವಧಿ ಸರಿಯಾದ್ ಗೊತ್ತಾಪುಜಿ ಆಂಡ 200 ದಿನೊಕುಲು ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸಾದೆರ್.<ref name="studybk"/> ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== *ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030040/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Semnopithecus_johnii/ ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್ ದ ಚಿತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಿನಿಮಾಲು ''(ಸೆಮ್ನೋಪಿಥೆಕಸ್ ಜೋನಿ)''] ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== r2iqs8n7z9yh8fihrnd4uqdvo4uv63z 4 27739 364222 2026-08-10T17:01:42Z ChiK 1136 /* */ delivery list 364222 wikitext text/x-wiki * {{#target:User talk:A826}} * {{#target:User talk:Anvith VB}} * {{#target:User talk:Arpitha05}} * {{#target:User talk:Ashay vb}} * {{#target:User talk:Ashwini Rai K}} * {{#target:User talk:Babitha Shetty}} * {{#target:User talk:BENET G AMANNA}} * {{#target:User talk:Bharathesha Alasandemajalu}} * {{#target:User talk:ChiK}} * {{#target:User talk:Dhanalakshmi .K. T}} * {{#target:User talk:Durgaprasanna}} * {{#target:User talk:Gopala Krishna A}} * {{#target:User talk:Hariprasad Shetty10}} * {{#target:User talk:Jitheshjs 2504}} * {{#target:User talk:Kavitha G. Kana}} * {{#target:User talk:Keerthana Shetty}} * {{#target:User talk:Kishore Kumar Rai}} * {{#target:User talk:Kishorechan}} * {{#target:User talk:Lakshitha B L Rai}} * {{#target:User talk:Mahaveer Indra}} * {{#target:User talk:Mithun Mijar}} * {{#target:User talk:Pavanaja}} * {{#target:User talk:Pragathi. BH}} * {{#target:User talk:Prajna gopal}} * {{#target:User talk:Rakshitha R Poojary}} * {{#target:User talk:Santhosh Notagar99}} * {{#target:User talk:ShettyJyothi}} * {{#target:User talk:Shreelatha.Halemane}} * {{#target:User talk:TCsshetty}} * {{#target:User talk:Thimmappavk}} * {{#target:User talk:VASANTH S.N.}} * {{#target:User talk:Vikas Hegde}} * {{#target:User talk:Vikas shetty14}} * {{#target:User talk:Vinoda mamatharai}} * {{#target:User talk:Vaishnu Pilar}} * {{#target:User talk:Vishwanatha Badikana}} * {{#target:User talk:Yakshitha}} * {{#target:User talk:Yashoda Kudla}} * {{#target:User talk:ರತ್ನಾಕರ}} 1yk9cbqdpxy1nvdyvble2472ow4i2pb 0 27740 364244 2026-08-11T03:07:20Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364244 wikitext text/x-wiki == ಎರಿಸ್ಸೆರಿ == [[ಫೈಲ್:എരിശ്ശേരി.jpg|thumb|എരിശ്ശേരി]] ಎರಿಸ್ಸೆರಿ (ಮಲಯಾಳಂ: എരിശ്ശേരി [eɾiːʃːeɾi]), ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಒಂಜಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಕೇರಳ]]ದ ಖಾದ್ಯ, [[ತಾರಾಯಿ]], ಮಸಾಲೆ, ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ಪದಾರ್ಥೊಲೆಡ್ ಕಚ್ಚಾ ಬಾಳೆ, ಆನೆ-ಪಾದದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಅತ್ತಂಡ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಕೂಟ್ಟುಕರಿ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ದಪ್ಪ, ಸೌಮ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸೈಡ್ ಡಿಶ್.ಉಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ [[ಸದ್ಯ|ಸದ್ಯೊ]]ದ ಒಂಜಿ ಅಗತ್ಯವಾಯಿನ ಅಂಶ, ಉತ್ಸವೊಲೆಡ್ ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುನ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭೋಜನ.<ref>https://www.keralatourism.org/kerala-food/erissery-recipe/119/</ref> == ಅಟ್ಟಣೆ == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತರಕಾರಿ-ಅತ್ತ್ಂಡ ಮುಖ್ಯ ತರಕಾರಿದ ಸಂಯೋಜನೆನ್ ಘನೊಲೆಡ್ ಕಡ್ತ್ ದ್, ನನ ಕೌಪೀಸ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೆಂಪು ಬೀನ್ಸ್ ನ್ ಪಾಡ್ ದ್ ಈ ಮಿಶ್ರಣೊನು ನೀರ್, ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿ, ಬೊಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಡ್ ಮೃದು ಆಯಿನ ಮುಟ್ಟ ಕುದಿಪಾವೊಡು.<ref>https://www.tasteatlas.com/erissery</ref> ತಾಜಾ ತುರಿನ ತಾರಾಯಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಪುಡಿ, ಅರಿಶಿನ, ಬೊಕ್ಕ ಕಪ್ಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಪುಡಿಡ್ದ್ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪೇಸ್ಟ್ ನ್ ಬೇಯಿನ ತರಕಾರಿಲೆಡ್ ಕಲಪುವೆರ್. ಮಿಶ್ರಣೊನು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣೊಡು ಮೃದುವಾದ್ ಕುದಿಪಾವೊಡು, ಅಯಿಟ್ ಕಚ್ಚಾ ಮಸಾಲೆದ ರುಚಿಲು ಅಧಿಕ ತೇವಾಂಶೊನು ಕಟ್ಟ್ ದ್ ದಪ್ಪ ಸ್ಥಿರತೆನ್ ಖಚಿತಪಡಿಸೊಡು.<ref>https://web.archive.org/web/20260517024500/https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram</ref> ಎರಿಸ್ಸೆರಿದ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಫೀಚರ್ ಪಂಡ ಅಯಿತ ಅಂತಿಮ ಟೆಂಪರಿಂಗ್. ಉಂದೆನ್ ಸಾಸಿವೆ ಬೀಜೊಲು, ಒಣಸ್ ದ ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಬೊಕ್ಕ ತಾಜಾ ಕರಿ ಎಲೆನ್ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ತುರಿನ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿದ ಒಟ್ಟುಗು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕರಿತ ಮಿತ್ತ್ ಪಾಡುನ ದುಂಬು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿನ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬ್ರೌನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ ಆಯಿನ ಮುಟ್ಟ ಟೋಸ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-back-burner-recipes-for-onasadhya-at-home-part-3-chena-erissery-kumbalanga-pulissery-6572375/</ref> == ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆಲು == ಕಾಲಾನ್ ಅತ್ತಂದೆ ಪುಲಿಸ್ಸೆರಿದಂಚಿನ ಮೊಸರು ಆಧಾರಿತ ಕರಿಲೆನಲೆಕ ಅತ್ತ್, ಎರಿಸ್ಸೆರಿ ತನ್ನ ದೇಹ ಬೊಕ್ಕ ರುಚಿನ್ ಪೂರ್ತಿ ನೆಲತ ಬೊಕ್ಕ ಟೋಸ್ಟ್ ಮಲ್ತಿನ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಡ್ದ್ ಪಡೆಯೊಂಡು. ಉಂದು ಸೌಮ್ಯವಾದ್, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ಸಿಹಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸ್ವರೂಪೊಗು ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿನವು-ವಿಶೇಷವಾದ್ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಗ-ಉಂದೆಟ್ ಟೋಸ್ಟ್ ಮಲ್ತಿನ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯೊಲು, ನಟ್ಟಿನೆಸ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೇರಳೊಡು ಜನಪ್ರಿಯ ಬದಲಾವಣೆಲು ಉಂದು: ಮಠಂಗಾ ಎರಿಸ್ಸೆರಿ: ಹಳದಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೆಂಪು ಕೌಪೀಸ್ (ವನ್ಪಯರ್) ನ್ ಜೋಡಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಾಯ ಎರಿಸ್ಸೆರಿ: ಕಚ್ಚಾ ಪಚ್ಚೆ ಬಾಳೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. <ref>https://www.onmanorama.com/food/recipe/2022/08/22/pumpkin-erissery-onam-sadya.html</ref>ಚೆನಾ ಎರಿಸ್ಸೆರಿ: ಡೈಸ್ಡ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್-ಫುಟ್ ಯಮೊನು ಬಳಸದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮುರಿಂಗಾ ಎರಿಸ್ಸೆರಿ: ಡೈಸ್ಡ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್-ಫುಟ್ ಯಮ್ ನ್ ಬಳಸದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಆಂಡ ಅಯಿಕ್ ಮೊರಿಂಗಾ ಎಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಡು.ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುನ ಎರಿಸ್ಸೆರಿನ್ ಸದ್ಯದ ಭಾಗವಾದ್ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಆದ್ ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೇತೆ ಸೈಡ್ ಡಿಶ್ ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬಾಳೆ ಎಲೆತ ಕೆಳಭಾಗೊಡು ದೀಪೆರ್.ಓಣಂಬೊಕ್ಕ ವಿಷು ಸೇರ್ದ್ ಕೇರಳೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವೊಲೆಡ್ ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುನ ಸದ್ಯೊಡು ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಿಯಮಿತ ಪದಾರ್ಥ.<ref>https://www.onmanorama.com/food/recipe/2022/08/22/pumpkin-erissery-onam-sadya.html</ref> <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture month 2026]]</nowiki> msy828ypawsbeig96cwp4az5udpu14d 0 27741 364247 2026-08-11T03:21:11Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364247 wikitext text/x-wiki == ವೀರನ್ಪುಝ == [[ಫೈಲ್:Veeranpuzha_buildings.jpg|thumb|Veeranpuzha buildings]] ವೀರನ್ಪೂಜೆ ಪಂಡ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್|ಕೊಚ್ಚಿ]]ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕೆರೆ. ಉಂದು [[ವೆಂಬನಾಡ್]] ಕೆರೆತ ಬಡಕಾಯಿ ವಿಸ್ತರಣೆ.<ref>https://archives.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/-w4s9gov7</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ಅಜಿಡ್ದ್ ಮುನಂಬಂ ಅಜಿ ಮುಟ್ಟ ವೆಂಬನಾಡ್ ಕೆರೆ "ವೀರಣಪುಝ" ಪಂಡ್ದ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುಂಡು. ೧೯೮೦ ದಶಕದ ಸುರುಟು, ಮುನಾಂಬಾಂ ಡ್ದ್ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಮುಟ್ಟ ನಿಯಮಿತವಾದ್ [[ದೋಣಿ]] ಸೇವೆಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ನರಮಾನಿಲೆನ ವಾಸ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಬೇಳೆದ ಕಂಡೊಲು ಉಂಡು. ದಟ್ಟವಾದ್ ನರಮಾನಿಯನ ವಸಾಹತುಲೆನ ಕೊರತೆಗ್ ಶುದ್ಧ ನೀರ್ ಲಭ್ಯ ಇಜ್ಜಂದಿನವು ಒಂಜಿ ಕಾರಣ. ವೀರನ್ಪೂಜೆನ್ ಕಡಕ್ಕರಕ್ಕಾಯಲ್ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ .<ref>https://travelsetu.com/guide/veeranpuzha-lake-and-backwaters-tourism/veeranpuzha-lake-and-backwaters-faqs</ref> == ಕೃಷಿ == ಸಹಿಷ್ಣು ಪೊಕ್ಕಲಿ [[ಅರಿ]]ನ್ ವೀರಣಪೂಜೆದ ಬರಿಟ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದಿನ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪುವೆರ್. ಪೊಕ್ಕಲಿ ಚಕ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನೀರ್ದ ಮಟ್ಟ ಕಮ್ಮಿ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಜೂನ್ ಡ್ ಅರಿ ಬುಳೆಪಾವುನ ಸುರು ಆದ್ ನವೆಂಬರ್ ಡ್ [[ಸುಗ್ಗಿ]] ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಕೊಯ್ಲು ಮುಗಿ ಬೊಕ್ಕ, ನವೆಂಬರ್ ಡ್ದ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮುಟ್ಟ, ನೀರ್ಡ್ ಉಪ್ಪುದ ಮಟ್ಟ ಎಚ್ಚ ಆಪುಂಡು. ಈ ಪೊರ್ತುಗು ಕಂಡೊಡು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಕೆರೆಡ್ದ್ ಮೈದಾನೊಗು ಸ್ಲೂಸ್ ಗೇಟ್ ಲೆಡ್ ತೆರೆಯೆರೆ ಉಂಡು. ಈ ತೆರೆದ ಮೂಲಕ, ಸೀಗಡಿದ ಮೊಳಕೆಲು ಅರಿ ಕೊಯಿದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆರೆಡ್ದ್ ಕಂಡೊಗು ತೆಲಿದ್ ಕೊಯ್ತಿನ ಬುಳೆತ ಕಾಂಡದ ಅವಶೇಷೊಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆ [[ಬೆನ್ನಿ]] ಆಕರ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಂದಿನೆಡ್ದಾವರ ವೀರನ್ಪೂಜೆದ ಮಸ್ತ್ ಪೊಕ್ಕಲಿ ರೈತೆರ್ [[ಬೆನ್ನಿ ಸಾಗೊಲಿ|ಬೆನ್ನಿ]] ಬುಡ್ದು ಬೇತೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಗ್ ವಲಸೆ ಪೋವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. <ref>https://www.godigit.com/explore/beaches/beaches-in-ernakulam</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಸ್ತ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಲು ವೀರನ್ಪುಜಾಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಳೆಗಾಲೊಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬರ್ಪೆರ್. ಕೆಲವು ವಾಟರ್-ಫ್ರಂಟ್ ಟೂರಿಸಂ ಉತ್ಸವೊಲೆನ್ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಲೆನ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಟ್ಟಿಡ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> oaybfq7olheu3igkeou4hlmanj149fn 0 27742 364248 2026-08-11T03:52:05Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364248 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Sasthamcotta_Lake_By_ArunElectra.jpg|thumb|Sasthamcotta Lake By ArunElectra]] ಸಸ್ಥಮ್ಕೋಟ್ಟಾ ಕೆರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಸ್ಥಂಕೊಟ್ಟಾ ಕೆರೆ, ಒಂಜಿ ಜಲಭೂಮಿ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿದ ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊ]]ಡು ಅತಿ ಮಲ್ಲ ಸಿಹಿನೀರ್ದ ಕೆರೆ. ಈ ಕೆರೆತ ಕರೆತ ಬರಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಶಾಸ್ತಾರ]] ದೇವಸ್ಥಾನ (ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರ) ದ ಪುದರ್ ಡ್ ಈ ಕೆರೆತ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಕ್ವಿಲೊನ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಕುಲೆನ ಪರಿಯೆರೆ ನೀರ್ ದ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸವುಂಡು ಬೊಕ್ಕ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ದ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಲೆನ್ ಲಾ ಒದಗಾವುಂಡು. ಪರಿಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಕೆರೆತ ನೀರ್ ದ ಶುದ್ಧತೆ ಕೆರೆತ ನೀರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ಯಾವಬೊರಸ್ ಪನ್ಪಿನ ಲಾರ್ವಾದ ಮಲ್ಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗ್ ಕಾರಣವಾದುಂಡು.ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ಡ್ದ್ ರಾಮ್ಸರ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ದ ಅಡಿಟ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವೊದ ಒಂಜಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಾಯಿನ ಜಲಭೂಮಿ ಆದ್ ಈ ಕೆರೆ ಉಂಡು.<ref>https://rsis.ramsar.org/ris/1212?__goaway_challenge=meta-refresh&__goaway_id=a372847214176b8138c6aeb785127c90&__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F</ref> == ಮುಟ್ಟದ ಸಾದಿ == [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ]] ಕೆರೆತ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕ್ವಿಲೊನ್ ನಗರೊಡ್ದ್ 25 ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಈ ಕೆರೆ ಉಂಡು[[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|. ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ವಿಮಾನ]] ನಿಲ್ದಾಣ, 105 ಕಿ.ಮೀ., ಕೊಲ್ಲಂ ಗ್ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ. 8 ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ ಈ ಕೆರೆತ ಕೈತಲ್ದ ಊರು. ಕೆರೆತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ದೋಣಿ ಸೇವೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಕಲ್ಲಡ ಬೊಕ್ಕ ಸಸ್ತಾಂಕೊಟ್ಟಾದ ನಡುಟು ಜನೊಕುಲೆನ್ ಸಾಗಿಸವುಂಡು.<ref>https://web.archive.org/web/20081014205836/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/sasthamkotta_lake_.cfm</ref> == ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ == 1.5 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದೊದ ಮಣ್ಣ್ ದ ಜಲಾನಯನೊನು ಬುಡ್ದು, ಉಂದು ಕೆರೆನ್ ಅಯಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬೇಳೆದ ಕಂಡೊಲೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಕಲ್ಲದ ನದಿತ ಜಲಮೂಲ ಬಯಲುಲೆನ್ ಗಡಿ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಕೆರೆತ ಬೇತೆ ಮಾತಾ ಬದಿಲುಲು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗುಡ್ಡೆಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕಿರಿದಾದ ಕಣಿವೆಲೆನ್ ರೂಪಿಸವುಂಡು. ಕೆರೆತ ದಕ್ಷಿಣ ಬೊಕ್ಕ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಒಂಜಿ ಸಂಖ್ಯೆದ ಎಲ್ಯ ಜಲಮೂಲೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಜಲಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಉಂಡು.ಕೆರೆತ ಇತ್ತೆದ ಪ್ರದೇಶ 375 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಆದುಂಡು ದಾಯೆ ಪಂಡ ಕೆರೆತ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊನು ಕೃಷಿಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ವರದಿ ಉಂಡು.ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆರ್ಕಿಯನ್ ಮೂಲದ ಕಲ್ಲು ರಚನೆ ಚಾರ್ನೊಕೈಟ್, ಬಯೋಟೈಟ್ ಗ್ನೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಡೊಲೆರೈಟ್ ಡೈಕ್ ಕಲ್ಲುಲೆನ ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆದೊಟ್ಟುಗು ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ಕರಾವಳಿ ಹಾಸಿಗೆಲೆಡ್ ತೃತೀಯ ವರ್ಕಲಾ ರಚನೆಲು ತೋಜುಂಡು. ಕಣಿವೆದ ಭಾಗೊಡು, ಮರಳು ಬೊಕ್ಕ ಮಣ್ಣ್ ದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ಕೆರೆತ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊದ ಭೂರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಭಾಗೊಲು ಒಳಗೊಂಡಿಪ್ಪುಂಡು ಎ) ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆ ಬೊಕ್ಕ ತೋಟೊಲೆನ ಸಾಕಷ್ಟು ದಪ್ಪ ಸಸ್ಯವರ್ಗೊನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಲೆಯಾಕಾರದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶೊಲು, ಬಿ) ತೀವ್ರವಾದ್ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ದಪ್ಪ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪುನ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಅಲ್ಲುವಿಯಂ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಲುವಿಯಲ್ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲೆನ ಕಣಿವೆ ತುಂಬುನವು ಬೊಕ್ಕ ಸಿ) ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕಲುವಿಲ್ಲಾದ ಪ್ರವಾಹ ಮೈದಾನೊಲು/ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪುನ.<ref>https://www.surfindia.com/travel/kerala/sasthamkotta-kollam.html#google_vignette</ref> == ಸಸ್ಯವರ್ಗ == ಕೆರೆತ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಡ್ ಕೀಟನಾಶಕ ಸಸ್ಯ ಡ್ರೋಸೆರಾ ಎಸ್ ಪಿ ಉಂಡು. ಸಸ್ಯವರ್ಗ ನಗಣ್ಯ ಆದುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಬೇರ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಸ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ತೇಲುನ ಸಸ್ಯೊಲು ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬೊಕ್ಕ ತುಚ್ಚ ಅತ್ತ್. ಕೆರೆತ ಬರಿಟ್ ಬುಳೆಪುನ ಬೆಳೆ, ಬೇಳೆನ್ ಬುಡ್ದು, ಗೋಡಂಬಿ, ಟ್ಯಾಪಿಯೋಕಾ ಬೊಕ್ಕ [[ಬಾಳೆಮರ|ಬಾಳೆ]]ದಂಚಿನ ತೋಟದ ಬೆಳೆಲು. == ಜಲ ಪ್ರಾಣಿಲು == ಕೆರೆಟ್ ಗಮನಿಸಾಯಿನ ಜಲಜೀವಿಲು ಉಂದು: 27 ಜಾತಿದ ಸಿಹಿನೀರ್ದ ಮೀನುಲು ಪರ್ಲ್ ಸ್ಪಾಟ್ (ಎಟ್ರೊಪ್ಲಸ್ ಸುರಾಟೆನ್ಸಿಸ್) ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಟ್ ಫಿಶ್, ರಡ್ಡ್ ಜಾತಿದ [[ಸೀಗಡಿ]]ಲು, 21 ಜಾತಿದ ಹೆರಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಲುಪೆಡೆ ಕುಟುಂಬದ ಸಾರ್ಡೀನ್ಸ್ ನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು ಕ್ಯಾಲಿಕ್ರಸ್ ಬಿಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟಸ್ ಬೊಕ್ಕ ವಾಲ್ಲಾಗೊ ಅಟ್ಟು ಇಂಚಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೀನುಲು ಈ ಜಾತಿದ [[ಮೀನ್|ಮೀನುಲು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಅಯಿತ ಬಾಯಿದ ಸುತ್ತ ಮೀಸೆದಂಚಿನ ಬಾರ್ಬೆಲ್ ನ್ ದೀಪೆರ್. ಟೀಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಡ್ಯಾಬ್ಲಿಂಗ್ ಡಕ್ ಪಂಡ ಕೆರೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ವಲಸೆ ಪಕ್ಕಿ. ಕೆರೆತ ಪ್ರದೇಶೊಡು WWF ವರದಿ ಮಲ್ತಿನ ಕೆಲವು ದುರ್ಬಲ, ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ಬೊಕ್ಕ ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ಜಾತಿಲು ಉಂದು: ಗಂಭೀರವಾದ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ: ಪುಂಟಿಯಸ್ ಟಿಕ್ಟೊ ಪಂಕ್ಟೇಟಸ್ (ದಿನ) ಅಳಿವಿನಂಚಿನ: ಹೊರಾಬಗ್ರಸ್ ಬ್ರಾಚಿಸೋಮಾ (ಗುಂಥರ್) ದುರ್ಬಲ: ಪರಂಬಾಸಿಸ್ ಥೊಮಾಸ್ಸಿ (ದಿನ) == ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ == ನಿವಾಸಿ ಸೈನ್ಯೊಲು ಮಸ್ತ್ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ತೀರೊಡು ತೋಜುಂಡು, ಅವು ಕೆರೆತ ತೀರೊಡು ಸಸ್ಥಂಕೋಟ್ಟಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪರಿಸರೊದ ಭಾಗವಾದುಂಡು.13 ಜಾತಿದ ಕೀಟೊಲೆನ್ ಲಾ ಗುರುತಿಸಯೆರ್; 9 ಚಿಟ್ಟೆಲು, 2 ಒಡೊನೇಟ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ 2 ಹೈಮೆನೊಪ್ಟೆರಾನ್ಸ್. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> [[ಫೈಲ್:Keralaback_(15).jpg|thumb|Keralaback (15)]] [[ಫೈಲ್:Sasthamcotta_Lake_2_by_ArunElectra.jpg|thumb|Sasthamcotta Lake 2 by ArunElectra]] [[ಫೈಲ್:Sasthamcotta_Lake_1_by_ArunElectra.jpg|thumb|Sasthamcotta Lake 1 by ArunElectra]] 4r06s6714ieor0u9adkb95em5xmlypw 0 27743 364249 2026-08-11T04:08:33Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364249 wikitext text/x-wiki == ಕಸವು == [[ಫೈಲ್:Scene_from_Gajendra_Moksha_Mural_in_Krishnapuram,_1730_CE.jpg|thumb|Kerala Mural]] ಕಸವು (ಮಲಯಾಳಂ: [kɐsɐʋɨ̆]) ಪಂಡ [[ಕೇರಳ]]ದ ಕೈತಂತ್ರೊಲೆಡ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ತಂತ್ರ, [[ರೇಷ್ಮೆ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಹತ್ತಿ]]ದ ಬಟ್ಟೆಲೆಡ್ ಗಡಿ ರೇಖೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿನ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ನೇಯ್ಗೆಡ್ ಬಾರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ಚಿನ್ನ ಅತ್ತಂಡ ಬೊಳ್ಳಿದ ನೂಲುಲೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್. ಈ ತಂತ್ರೊ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಭಾರತೊದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗೊಗು ಪಗರಿಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಸವ ತಂತ್ರೊನು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ದ ಬೇತೆ ಮಸ್ತ್ ಬಟ್ಟೆಲೆಗ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ತೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊಡು ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತಿನ ಕಸವ ಗಡಿಟ್ ಬಿಳುಪು ಅತ್ತಂಡ ಆಫ್-ವೈಟ್ ಕಾಟನ್ ಬಟ್ಟೆ ಇತ್ತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆತ್ಂಡ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಕೇರಳ ಸೀರೆ ಕಸವ ತಂತ್ರೊದ ಸುರುತ ಬಳಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬುನವು. == ಮೂಲೊಲು == ಮೂಲ ಕಸವುನ್ ಕೈಟ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಉತ್ತಮ ಬಂಗಾರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಳ್ಳಿದ ನೂಲುಲೆನ್ ಬಳಸದ್ ಹತ್ತಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ರೇಷ್ಮೆದ ಬಟ್ಟೆಲೆಡ್ ಗಡಿ ರೇಖೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಿನ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ]] ಕಾಲೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಕೇರಳೊದ ನಿವಾಸಿಲು ಆಯಿನ [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಿ]]ಲು ಧರಿತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಪುರುಷೆರ್ ರಡ್ಡ್ ಜನಲಾ ಪಾಡುವೆರ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪರ್ಬೊಲೆಡ್, ನಲಿಕೆಲೆಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಪಿರನ್ನ ನಾಲ್ (ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊಲು) ಇಂಚಿನ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್. ವಿಷು ಪರ್ಬೊದ ಪೊರ್ತುಡು, ಐಶ್ವರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಮೃದ್ಧಿದ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ವಿಶುಕ್ಕಣಿ]] (ದೀಪ) ದ ಬರಿಟ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಕಸವು ಬಟ್ಟೆನ್ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಮೋಹಿನಿಯಟ್ಟಂ (ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪೊಡು ವಿಷ್ಣುನ ನಲಿಕೆ) ಇಂಚಿನ ನಲಿಕೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಕಸವು ಬಟ್ಟೆಲೆನ್ ಮಾತ್ರ ಪಾಡುವೆರ್. ಕೈಕೊಟ್ಟಿಕಾಲಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಿರುವತಿರಕ್ಕಲಿ[೨] (ಚಪ್ಪಾಳಿದ ನಲಿಕೆ) ಇಂಚಿನ ನಲಿಕೆಲೆಡ್ ಕಸವು ಸೀರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೆಂಪು ಬ್ಲೌಸ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆರ್ಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref>https://www.utsavpedia.com/motifs-embroideries/simple-and-gorgeous-kerela-kasavu/</ref> ಉಂದೆನ್ ಮಹಾರಾಜ ಅವತ್ತಂ ತಿರುಣಾಲ್ ಬಲರಾಮವರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಉಪಪತ್ನಿ ಉಮ್ಮಿನಿ ತಂಬಿ 19ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುತ ಭಾಗೊಡು ಕೇರಳೊಗು ಕನತ್ ದ್ ದೀಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. 'ಬಲರಾಮಪುರಂ ಸೀರೆ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಲೆನ ಅಧ್ಯಯನ ಬೊಕ್ಕ ದಾಖಲಾತಿ'ದ ಪ್ರಕಾರ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್ ಡ್ದ್ ಸಾಲಿಯ/ಚಲೀಯ ಸಮುದಾಯೊನು ಆಹ್ವಾನಿಸದ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಒಳಗೆ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಗೌರವ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿಮಾನ ಕೊರ್ದು ಕೈಮಗ್ಗ ಉದ್ಯಮೊನು ನಾಯಕೆರ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಬದಲಾದ್, ನೇಕಾರೆರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಹತ್ತಿನ್ ಬಳಸದ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರು ರಾಜಕುಟುಂಬೊಗು ಕೈಟ್ ನೇಯ್ದಿನ ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಡಚ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಫ್ತುದಾರೆರೆನ ಗಮನ ಸೆರಂಗ್ ದ್, ಕೈಟ್ ನೇಯ್ತಿನ ಸೀರೆಲು ಬೇಗನೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಯೆರ್.<ref>https://www.onamfestival.org/kaikotti-kali.html</ref> == ಶೈಲಿಲು == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಕಸವ ಪಂಡ ಚಿನ್ನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಳ್ಳಿದ ದಾರೊಲು ಆಂಡ ಚಿನ್ನ ಬೊಕ್ಕ ಬೊಳ್ಳಿದ ಬೆಲೆಡ್ ಅಯಿತ ಬಳಕೆ ಕಮ್ಮಿ ಆತ್ಂಡ್. ಬಂಗಾರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಳ್ಳಿ ಬಣ್ಣದ ಗಡಿ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೊಲ್ದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಫ್-ವೈಟ್ ಬಟ್ಟೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಕೇರಳ ಸೀರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ [[ಕೇರಳ ಮುಂಡು]] ಪನ್ಪೆರ್. ಕಸವುಡು ಮಲ್ಪುನ ಉಡುಪುಲು ಮುಂಡ ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೊದ ಆಯತಾಕಾರೊದ ಬಟ್ಟೆದ ತುಂಡುಲು, ಉಂದೆನ್ ಕೆಳ ಭಾಗೊಗು ಸುತ್ತುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ವೇಷ್ಟಿನ್ ಮಿತ್ತ್ ದ ಭಾಗೊಗು ಸುತ್ತುದು ದೀಪೆರ್. ಪೊಣ್ಣುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೆಂಪು, ಪಚ್ಚೆ ಅತ್ತಂಡ ಚಿನ್ನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಲೌಸ್ ನ್ ವೆಷ್ಟಿದ ಕೆಳ್ಗ್ ಪಾಡುವೆರ್ ಆಂಡ ಪುರುಷೆರ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಫಾರ್ಮಲ್ ಶರ್ಟ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಮುಂಡ ಬೊಕ್ಕ ವೇಷ್ಟಿನ್ ಸೇರಾದ್ "ಕಸವು ಸೆಟ್" ಅತ್ತ್ಂಡ "ಕಸವು ಸೆಟ್ಟ್" ದ ಬಿಲೆ ಚಿನ್ನದ ಗಡಿತ ಅಗಲೊಗು ಅನುಗುಣವಾದ್ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಗಡಿಲು 3/4" ಅತ್ತಂದೆ ಕಮ್ಮಿಡ್ದ್ 6" ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಅಗಲೊಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree</ref> == ಸ್ಥಳ == ಮೂಲತಃ ಕೇರಳೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನವು ಆಂಡಲಾ, ಕಾಲ ಕರಿಲೆಕೊನೆ ಕಸವು ಭಾರತೊದ ಮುಟ್ಟ ಪಗರಿದ್ಂಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಬೊಕ್ಕ [[ತೆಲಂಗಾಣ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯೊಲೆಗ್. <ref>https://web.archive.org/web/20210411161758/https://ikasavu.com/kerala_women_ethnic_collection/kerala_set_mundu/handloom_set_mundu</ref>ಕೇರಳೊಡು ಕಸವು ಬಟ್ಟೆದ ತಯಾರಿಕೆಗ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಮೀಸಲಾತಿನ ಊರುಲು ಉಂಡು. ಅವುಲು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಉಪ್ಪುನವು ಒತ್ತಪಾಲಂ ದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಪನ್ಪಿನ ಗ್ರಾಮ, ಉಂದು ತ್ರಿಶೂರು ಬೊಕ್ಕ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ನಡುಟು ಉಂಡು. ಕುತಂಪುಳ್ಳಿಡ್ ನೇಯ್ಗೆದ ದೇವಾಂಗ ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ಸಮುದಾಯೊನು 500 ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಕೊಚ್ಚಿದ ಮಹಾರಾಜೆರ್ ಕರ್ನಾಟಕೊಡ್ದ್ ಕನತೆರ್.ಇಡೀ ಊರುದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಸಾವು ಬಟ್ಟೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅಕ್ಲೆನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಮಲ್ಪುವೆರ್. <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture month 2026]]</nowiki> nr87ld531e34i5ipk4sbyeiqh2852jp 0 27744 364250 2026-08-11T04:22:50Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364250 wikitext text/x-wiki == ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ == [[ಫೈಲ್:Handloom_weaving_1913.JPG|thumb|Handloom weaving 1913]] ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಸೀರೆ ಪಂಡ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತ್ರಿಶೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆದ ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಾಲಾ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಡ್ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ನೇಕಾರೆರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಸೀರೆ. <ref>https://www.keralatourism.org/destination/kuthampully-handloom-village/584/</ref> ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಸೀರೆ ಅಯಿತ ಸೀರೆದ ಗಡಿಟ್ ವಿಭಿನ್ನ ಆಪುಂಡು. ಚರಿತ್ರೆ ೧೯೭೨ಡ್ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಕೈಮಗ್ಗ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ೧೦೨ ಸದಸ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ನೋಂದಾಯಿತ ಆಂಡ್. [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]] ಜನಕುಲು ಬಹುತೇಕ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಜಾತಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಮೈಸೂರು]]ಡು ದೇವಾಂಗ ಮೂಲದಕುಲು<ref>https://keralalivenews.blogspot.com/2009/06/kuthampully-handloom-weaving-devanga_10.html</ref>. ಇತ್ತೆ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿಡ್ ಸ್ವಂತ ಕಟ್ಟಡೊಡು 814 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ಡ್, ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಸೀರೆಗ್ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆ ಕಾಯ್ದೆ (ಜಿಐ) ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಲು ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Kuthampully-sarees-get-an-IP-address-weave-history/articleshow/9816811.cms</ref> <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> ochzlx9r4wab7iatvi08vnhfkrlsghh 364251 364250 2026-08-11T04:25:37Z Shreelatha.Halemane 6351 364251 wikitext text/x-wiki == ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ == [[ಫೈಲ್:Handloom_weaving_1913.JPG|thumb|Handloom weaving 1913]] ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಸೀರೆ ಪಂಡ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತ್ರಿಶೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆದ ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಾಲಾ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಡ್ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ನೇಕಾರೆರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಸೀರೆ. <ref>https://www.keralatourism.org/destination/kuthampully-handloom-village/584/</ref> ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಸೀರೆ ಅಯಿತ ಸೀರೆದ ಗಡಿಟ್ ವಿಭಿನ್ನ ಆಪುಂಡು. ಚರಿತ್ರೆ ೧೯೭೨ಡ್ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಕೈಮಗ್ಗ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ೧೦೨ ಸದಸ್ಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ನೋಂದಾಯಿತ ಆಂಡ್. [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]] ಜನಕುಲು ಬಹುತೇಕ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಜಾತಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಮೈಸೂರು]]ಡು ದೇವಾಂಗ ಮೂಲದಕುಲು<ref>https://keralalivenews.blogspot.com/2009/06/kuthampully-handloom-weaving-devanga_10.html</ref>. ಇತ್ತೆ ಕುತಂಪುಳ್ಳಿಡ್ ಸ್ವಂತ ಕಟ್ಟಡೊಡು 814 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ಡ್, ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಸೀರೆಗ್ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆ ಕಾಯ್ದೆ (ಜಿಐ) ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಲು ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Kuthampully-sarees-get-an-IP-address-weave-history/articleshow/9816811.cms</ref> ಕುತಂಪುಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮೊಡು ಕೈಮಗ್ಗದ ಅದ್ಭುತೊಲೆನ್ ಹತ್ತಿಡ್ ನೇಯ್ಪುನ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂಡು &amp;ndash; ಜಗತ್ತ್ ಮೆಚ್ಚಿನ ಒಂಜಿ ಕಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಹಾರ. ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಕುಥಂಪುಳ್ಳಿ ಕಸವುಗು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಈ ಕೈಮಗ್ಗದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಲು ಜಗತ್ತ್ ದ ಜನಕುಲೆನ ಫ್ಯಾಷನ್ ಅಭಿರುಚಿನ್ ಪುನರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸದ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ನೇಯ್ತಿನ ಉತ್ಪನ್ನೊಲು ಅಯಿತ ಎಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಕರಕುಶಲತೆ, ಸೊಬಗು ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಬಾಳಿಕೆಗ್ ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು. ಈ ಉದ್ಯಮದ ಪೂರ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ, ​​ಕುಥಂಪುಳ್ಳಿ ಕೈಮಗ್ಗ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘೊನು 1972ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇನಿ, ಸಂಘೊಗು 814 ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುಥಂಪುಳ್ಳಿಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ವಂತ ಕಟ್ಟಡೊಡ್ದ್ ಈ ವ್ಯವಹಾರೊನು ಉತ್ತೇಜಿಸವುನ ಬೊಕ್ಕ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಮುಂದುವರಿಸವೆರ್. ಈರ್ ಊರುಗು ಪೋದು ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈತಂತ್ರದ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ್ ಎಂಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೂವೊಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಕೈಗೆಟುಕಿನ ಬೆಲೆಡ್ ಖರೀದಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಊರುದ ವಿಚಿತ್ರ ಮೋಡಿ ಖಂಡಿತವಾದ್ ಆಕರ್ಷಕವಾಯಿನವು ಬೊಕ್ಕ ಊರುಲು ಮಸ್ತ್ ಸ್ವಾಗತಕಾರಿ. ಅಕ್ಲೆನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಲೆನ ಅಂತಿಮ ಆಕಾರೊಲೆನ್ ಪಡೆಯೆರೆ ದುಂಬು ಈ ಉತ್ಪನ್ನೊಲು ಎಂಚ ವಿವಿಧ ಹಂತೊಲೆನ್ ಕರಿಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂವಹನ ಮಲ್ಪೊಲಿ. <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> 8a1ab3byz58giexrmd88i6zf3s1235l 0 27745 364253 2026-08-11T05:17:05Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364253 wikitext text/x-wiki == ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ == [[ಫೈಲ್:Chavittu_NadakamIMG_1182.jpg|thumb|Chavittu Nadakam]] ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ (ಮಲಯಾಳಂ: ചവിട്ടുനാടകം) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊಡು ಪುಟ್ಟುನ ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ರಂಗಭೂಮಿ, ಕೋಟೆ [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್|ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರ, ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಅಯಿತ ಫ್ಲಾಂಬೊಯಂಟ್ ಮೇಕ್-ಅಪ್ ಶಿಸ್ತು, ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ವೇಷಭೂಷಣ ಬೊಕ್ಕ ಸನ್ನೆ ಬೊಕ್ಕ ದೇಹದ ಚಲನೆಲೆಗ್ ವಿವರೊಗು ಪುದರ್ ಪೋತುಂಡು. ಈ ಕಲೆತ ರೂಪ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿ]]ಯನ್ ಒಪೆರಾನ್ ಮಸ್ತ್ ಹೋಲುಂಡು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಡ್ರಮ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಯನೊಡು ಮಾತ್ರ ನಡಪುನ ಉಂದು ಇನಿ ಆಧುನಿಕ ವಾದ್ಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟುಗು ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೀಯ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವೊಲೆನ ಸಮ್ಮಿಲನೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು. ವ್ಯಾಕರಣ ‘ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ’ ಪಂಡ ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಜ್ಜೆಗ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪಿನ ನಾಟಕ <ref>https://kerala.gov.in/subsubdetail/MTM4MTYwNTM4LjEy/OTQwMzMyMTcuOTY=</ref>(ಮಲಯಾಳೊಡು ಚವಿಟ್ಟು) === ಅವಲೋಕನ === ಕೋಡುಂಗಲ್ಲೂರುದ ಉತ್ತರೊಡು ಚಾವಕ್ಕಾಡ್ ಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಕೊಲ್ಲಂ ಮುಟ್ಟ ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆನ ನಡುಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಕಲೆತ ರೂಪೊಡು ನಟನೆ, ಗಾಯನ, ನಲಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳರಿಪಯಟ್ಟುದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಉಂಡು.ವಿಷಯ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿಡ್, ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕಂ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪ್ ದ ನಾಟಕೀಯ ರೂಪೊಲೆನ್ ಅನುಸರಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಚರಿತ್ರೆ ಚವಿತು ನಾಡಕಂ ಪಂಡ ಕೇರಳದ ಒಂಜಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಜಾನಪದ ಕಲೆ.ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮಿಷನರಿಲು ಅಕ್ಲೆನ ಸುರುತ ಮಿಷನ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿನ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಡ್ ಉಂದು ಪುಟ್ಟುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಗ್ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ ಉದಿತ್‌ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.ಈ ಊಹೆದ ಪಿರವುದ ಕಾರಣ ಪಂಡ ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ ತನ್ನ ವೇಷಭೂಷಣೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಮಹತ್ವದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ವಭಾವೊನು ತೋಜಾವುಂಡು. ಆಂಡ ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಬರ್ಪಿನ ದುಂಬೇ ಕೇರಳೊಗು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಲೋಕೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆಕ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಲು ಉಂಡು. ಕೇರಳೊಗು ಬನ್ನಗ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶೂನ್ಯತೆನ್ ಅನುಭವಿಸಾಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂನ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಕೆಲವೆರ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುನಗಲಾ, ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊನು ಬೆಂಬಲಿಸವುನ ದಾಲ ಸಾಕ್ಷಿ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚನೆ ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ ತನ್ನ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂಭಾಷಣೆಲೆಗ್ ಭಾಷೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಸತ್ಯೊಲಾ, ಈ ಕಲೆ ಮೂಲೊಡು ದೇಶೀಯ ಆದುಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಈ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪುರಾಣೊಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಗ್ರೀಕೊ-ರೋಮನ್ ಶೈಲಿದ ಉಡುಪು ಬೊಕ್ಕ ವೇದಿಕೆದ ಅಲಂಕಾರೊಡು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಭಾವೊನು ತೋಜಾವುಂಡು ಆಂಡಲಾ, ಬಳಕೆ ಆಯಿನ ಭಾಷೆ ತಮಿಳು ಬೊಕ್ಕ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಲೆನ ಮಿಶ್ರಣ ಆದುಂಡು.<ref>https://www.sahapedia.org/chavittunatakam-maritime-dance-drama-of-kerala-0</ref> ಚಿನ್ನಥಂಬಿ ಅಣ್ಣಾವಿ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ತಮಿಳು 16ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಮಟ್ಟಾಂಚೇರಿಡ್ ಈ ಕಲೆತ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ವಾದೊಲುಲಾ ಉಂಡು.ಆರ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕ ‘ಕರಲ್ಮನ್ ಚರಿಥಮ್’ (ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೆಗ್ನೆ ಅಕಾ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ನ ಕತೆ) ದ ಲೇಖಕೆರ್, ಉಂದು ಸುರುತ ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕಂ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬುನವು. ಕೊಲ್ಲಂಡ್ದ್ ಕೊಡುಂಗಳೂರು ಮುಟ್ಟ ಈ ಕಲೆ ತನ್ನ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟೊಡು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ನೇಯ್ಯೂರು ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ವೇದನಾಯಕಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಸಾಹಿತಿಲುಲಾ ಇತ್ತೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಈ ಕಲೆನ್ ತಮಿಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಚರ್ಚ್ ಆವರಣೊಡು ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಸಂಜೋನ್ ಅಣ್ಣಾವಿ, ವರೀಚನ್ ಅಣ್ಣಾವಿ, ಚೆರ್ರೇಚನ್ ಅಣ್ಣಾವಿ, ಆಂಥೋನಿ ಅಣ್ಣಾವಿ, ಬ್ರಜೀನಾ ನಾಟಕಂ, ಔಸೆಫ್ ನಾಟಕಂ, ಕತ್ರಿನಾ ನಾಟಕಂ, ಸಾಂತಿ ಕ್ಲಾಸ್ ನಾಟಕಂ, ಕಾರ್ಲ್ಮನ್ ನಾಟಕಂ, ದವೀದ್ ವಿಜಯಂ, ಮಾರ್ಟಿನ್ ಕಥಾ ಬೊಕ್ಕ ಜ್ಞಾನ ಸುಂದರಿ ಇಂಚಿನ ಕೆಲವು ಸುರುತ ಕಾಲೊದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕೊಲು. ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ನಂಬಿಕೆನ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ತಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಿಷನರಿಲೆನ ಪ್ರಭಾವೊಡು ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ ಯುರೋಪ್ ದ ಒಪೆರಾಲೆನ ಶೈಲಿ ಬೊಕ್ಕ ರೂಪೊನು ಸಾಧಿಸಯೆರ್. ಒಳನಾಡುಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ಕೇರಳದ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಈ ಕಲೆಗ್ ಒವ್ವೆ ಒಲವು ತೋಜಾವೊಂದಿಜ್ಜೆರ್ ಅಂಚಾದ್ ಅಯಿತ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯೊಗು ಸೀಮಿತವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್.<ref>https://www.keralatourism.org/malayalam/artforms/chavittunatakom-performing-art/16</ref> == ವೇದಿಕೆ == ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ವೇದಿಕೆಲೆಡ್ ನಡಪುಂಡು. ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಚರ್ಚ್ ದ ಒಳಾಂಗಣಲಾ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ ಆಪುಂಡು. ಕಲಾವಿದೆರ್ ಮಿಂಚುನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವೇಷಭೂಷಣೊಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಮರತ್ತ ಫಲಕೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ವೇದಿಕೆನ್ ದೀಪೆರ್. ತರಬೇತಿದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಅಣ್ಣಾವಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಇಡೀ ನಾಟಕೊನು ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಲಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತ ಈ ಕಲೆಟ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು. ಬೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಡ್ರಮ್ ಪಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸ್ಕೋರ್ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ರಡ್ಡ್ ವಾದ್ಯೊಲು. ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದ್ಯ ಪದ ತಂಬೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮರವಾಳದಿ ತಾಳೊನು ಒದಗಾವುಂಡು. ನಟೆರ್ ಸ್ವತಃ ಪಾಡ್ದ್ ನಟನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದುಂಬು ಉಂದು ಒಂಜಿ ತೆರೆದ ವೇದಿಕೆದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆದಿತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಉಂದು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಒಳಾಂಗಣೊಡು ನಡಪುಂಡು. ಈ ಕಲೆತ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ ಪಂಡ ಕಲಾವಿದೆರ್ ನಾಟಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲೆನ್ ಉಚ್ಚಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುರಣನ ಶಬ್ದೊಲೆನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ ನಲಿಕೆದ ಮೈದಾನೊನು ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ / ಪೌಂಡಿಂಗ್ (ಚವಿಟ್ಟು) ಮಲ್ಪುನವು. ನಟೆರ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸಾಲುಲೆನ್ ಜೋರುಡು ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ಸನ್ನೆಲೆಡ್ ಮರತ್ತ ವೇದಿಕೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಡ್ ಮುದ್ರೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಅಕ್ಷರಶಃ ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ ಪಂಡ 'ಮುದ್ರೆ ನಾಟಕ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ. ಪಾಡ್ದನೊಲೆಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದ್ ಪೋಪಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುದ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ಒತ್ತಡ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಲಾ ರೂಪೊಲೆಡ್ ನಲಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಲೆಕ್ ಮಸ್ತ್ ಮಹತ್ವ ಉಂಡು. ಚವಿಟ್ಟುನಾಡಕಂಡು ಪಾದ ಮುದ್ರೆ ನಲಿಕೆ, ಲಡಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಫೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಅಂಗ. ರಾಜವಂಶದ ಉಡುಪುಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವೇಷಭೂಷಣೊಲು ಅಗತ್ಯ. ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕೊಡು ಪಜ್ಜೆಲು ಮುಖ್ಯ. ನಲಿಕೆದ ಮೂಲ ಹೆಜ್ಜೆಲೆನ್ ಇರಟ್ಟಿಪ್ಪುಕಲ್ (ದ್ಯೋಗೊಲು), ಕಲಶಂಗಲ್ (ಪರಾಗ), ಇಡಕಲಶಂಗಲ್ (ಮಧ್ಯಂತರ) ಬೊಕ್ಕ ಕವಿತಂಗಲ್ (ಪ್ರಾಸೊಲು) ಪಂಡ್ದ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್. ಎಡ್ಡೆ ಪಾತ್ರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಖಳನಾಯಕೆರ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಶೈಲಿದ ಹೆಜ್ಜೆಲೆನ್ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಪೊಣ್ಣು ನಟೆರ್ನಕ್ಲೆಗ್ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊನೊಟು, ಭಾರೀ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ದ ಒತ್ತಡೊಗು ವೇದಿಕೆ ಗುಹೆ ಆಂಡ ನಾಟಕೊನು ಯಶಸ್ವಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2013/Dec/27/in-memory-of-chinnathambi-annavi-556152.html</ref> == ಸ್ಟೇಜ್ == ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕ ನಡಪುನ ವೇದಿಕೆನ್ ತಟ್ಟು ಪನ್ಪೆರ್. ಪಾದ ದೀನಗ ಶಬ್ದ ಆಪಿನಂಚಿನ ರೀತಿಡ್ ಫಲಕೊಲೆನ್ ದೀದ್ ತಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಛಾವಣಿದ ಅಗಲ 16 ಇಂಚ್ ಬೊಕ್ಕ ಉದ್ದ 50-60 ಇಂಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.ನೆಲಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಅರ್ಧ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರ ಇಪ್ಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನಾಡ್ ದೀಪೊನು ನೇಲಾವೊಡು.ಒಂಜಿ ಗೊಂಚಲುಲಾ ಬಳಕೆ ಆಂಡ್. ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಕ್ರಾಸ್ ನ್ ಲಾ ಸುತ್ತಲ ದೀಪೆರ್, ಅಯಿಕ್ ಪಕ್ಕೊಡು ಕುರ್ಚಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆನ ಎದುರುಡು ನಿಲೆಯಾಪೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ನಡಪುನ ಈ ಕಲೆನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಚರ್ಚ್ ಲೆಡ್ ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>https://www.keralatourism.org/christianity/chavittu-natakam/35</ref> === ವೇಷಭೂಷಣ === ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕಂ ಡ್ ಬಳಕೆ ಆಯಿನ ವೇಷೊಲು ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕೊಡು ಮಾತಾ ಪಾತ್ರೊಲೆಗ್ ಆಕರ್ಷಕ ವೇಷೊಲು ಉಂಡು. ಪಾತ್ರೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕೊ-ರೋಮನ್ ಸೈನಿಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜೆರೆನ್ ನೆನಪು ಮಲ್ಪುನ ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್.ಬಣ್ಣದ ಕಾಗದೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ರೇಷ್ಮೆದ ಕಸಾವ ಮೃದು ಬಟ್ಟೆನ್ ವೇಷಭೂಷಣೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುವೆರ್.ಯುದ್ಧದ ಉಡುಪು, ಹೆಲ್ಮೆಟ್, ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್, ಕಿರೀಟ, ರಾಜದಂಡ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗವಸುಲುಲಾ ಉಂಡು == ವಾದ್ಯೊಲು == [[ಫೈಲ್:Chavittu_Nadakam_Costumes.png|thumb|Chavittu Nadakam Costumes]] ಚವಿತ್ತು ನಾಟಕೊಡು ಚೆಂಡ, ಪತತಂಪೇರ್, ಮದ್ದಲಂ, ಎಲತಾಳಂ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ವಾದ್ಯೊಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ತಬ್ಲಾ, ಫಿಡಲ್, ಕೊಳಲು, ಬುಲ್ಬುಲ್ ಇಂಚಿನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯೊಲೆನ್ ಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. == ಪಾತ್ರೊಲು == ==== ಕಟಿಯಾಕರನ್ ==== [[ಫೈಲ್:Chavittu_Nadakam_Brijeena.png|thumb|Chavittu Nadakam Brijeena]] ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕೊಡು ಕಟಿಯಕರನ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸೊಂಡುಂಡು. ಈ ವಿಲನ್ ನಂಚಿನ ಕಲಾವಿದೆರೆನ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ ಪಂಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆನ್ ಒಂಜಿ ಆಹ್ಲಾದಕರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೊಡು ಮನರಂಜನೆ ಮಲ್ಪುನವು. ಕಟಿಯಾಕರನ್ ಫ್ರಿಂಜ್ಡ್ ಕ್ಯಾಪ್, ಕೆಂಪು ಗಡ್ಡ ಬೊಕ್ಕ ಮೀಸೆ, ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಸಾಲು ದಂತೊಲೆನ ಉಡುಪು ಪಾಡ್ದ್ ವೇದಿಕೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸ್ತುಟಿಯೊಗಾರ್ == ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕೊಡು ಸೂತ್ರಧಾರ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾಲಪರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಸ್ತುಟಿಯೊಗರ್ ಲು ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೊನ್ ತೋಜಾವೆರ್.10-12 ವರ್ಸೊದ ಜೋಕುಲು ಈ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಇನಿತ ಪೆಂಕಲ್‌ಲ್ == ತೋಡಾಯ ಪೆಂಕಲ್ಲು ಪೊಣ್ಣು ಪಾತ್ರೊಲು, ಆಣುಲು ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಅಕುಲು ಅಪ್ಪೆ ಮೇರಿನ ಸ್ತುತಿನ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಅವು ನಿಧಾನವಾದ್ ಪೋಪಿನ ಹೆಜ್ಜೆಲೆಡ್ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡ್. == ರಾಜಾವು (ರಾಜ) == ಚವಿಟ್ಟ್ ನಾಟಕೊಡು ಅರಸುನ ಆಸ್ಥಾನದ ದೃಶ್ಯೊನು ಸುರುಕು ತೋಜಾವೆರ್. ರಾಜಗ್ ಒಂಜಿ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಉಡುಪು ಬೊಕ್ಕ ವೇಷಭೂಷಣೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮಂತ್ರಿ (ಸಚಿವ) ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕೊಡು ಮಂತ್ರಿಗ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಉಂಡು. ಬೇಟೆಡ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಯುದ್ಧೊಡು ರಾಜೆನೊಟ್ಟುಗು ಪೋಪಿನ ಮಂತ್ರಿ.ಮಂತ್ರಿಲೆಗ್ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಉಡುಪು ಬೊಕ್ಕ ವೇಷಭೂಷಣೊಲುಲಾ ಉಂಡು. ====== ಅಭ್ಯಾಸ ====== ಕ್ರುಸ್ಸ್ ದ ಎದುರುಡು ದೀಪ ಪೊತ್ತಾದ್ ಆಸನ್ (ಗುರು) ಗ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರ್ನ ಬುಕ್ಕೊ ಚುವಾಡಿ ಪನ್ಪಿನ ನಾಟಕ ಪುಸ್ತಕೊನು ತಗ್ಗಾದ್ ಆಚರಣೆ ಸುರು ಆಪುಂಡು.ಆಸನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕೊಗು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುನ ಸಮಾರಂಭೊನು ವಝಂಗಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುನ ಕಲಾರಿ (ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆ) ದ ತರಬೇತಿಡ್ ಕೋಲು, ಕತ್ತಿ, ಶೂಲೆ ಇಂಚಿನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ ತರಬೇತಿ ಉಂಡು. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ ತರಬೇತಿ ಮುಗಿ ಬೊಕ್ಕ, ನಟನೆದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಈ ತರಬೇತಿಡ್ ಕೈ, ಕಣ್ಣ್, ಬೊಕ್ಕ ಲಯಬದ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ದೇಹ ಭಾಷೆ ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದು ನಟನೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬೊಕ್ಕ ದೇಹದ ಚಲನೆಲು ಮುಖ್ಯವಾದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ನಟೆರೆಗ್ ದೇಹೊನು ಸಡಿಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮೆಯ್ಯುಜಿಚಿಲ್ ಪನ್ಪಿನ ದೇಹ ಮಸಾಜ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ನಟೆರ್ ತನ್ನ ತರಬೇತಿನ್ ಮುಗಿತ್ ಬೊಕ್ಕ, ವೇದಿಕೆದ ಪ್ರದರ್ಶನೊಗು ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪುನ ದುಂಬು, ಕಲಾರಿಡ್ ಸುರುಕು ಸುರುತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> lnptt9jkrnw427yc6f2aaceucqrf84k 0 27746 364259 2026-08-11T05:55:45Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364259 wikitext text/x-wiki ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತು (ಉಚ್ಚಾರಣೆ [tʃaːkjaːr kuːt̪ːɨ̆] i) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ. ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಏಕಭಾಷಣ ಆದುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ದ್ (ರಾಮಾಯಣ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾಭಾರತದಂಚಿನ) ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾಣೊಲೆಡ್ದ್ ಕಂತುಲೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಆಧುನಿಕ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಕಾಮಿಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನೊದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾನವಾದುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಘಟನೆಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>https://www.keralatourism.org/artforms/koothu-performing-art/6/</ref> == ಪ್ರದರ್ಶನ == "ಕೂತು" ಪಂಡ [[ನಲಿಕೆ]] ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ ... ಉಂದು ಒಂಜಿ ತಪ್ಪು ಪುದರ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಮೋನೆದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕನಿಷ್ಠ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಉಂಡು. ಉಂದು ಕೂಟಂಬಳೊಡು ನಡಪುಂಡು; ಕುಟಿಯತ್ತಮ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತು ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಉಲಯಿದ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ. ಆದರ್ಶವಾದ್, ಅಂಬಲವಾಸಿ ನಂಬಿಯಾರ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಚಕ್ಯಾರ್ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ಪುನ ಉತ್ಸವೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೊಡು ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡಪುಂಡು. <ref>https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2011/May/03/chakyar-koothu-to-be-staged-at-thamaramkulangara-250009.html</ref> ಉಂದು ಒಂಜಿ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಒಂಜಿ ನಿರೂಪಕೆರ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ತಲೆಬುರುಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಪ್ಪು ಮೀಸೆಡ್ ತನ್ನ ಮಂಡೆನ್ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಪೇಸ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಲೆನ್ ಪೂರಾ ದೇಹೊಡು ಮೆಚ್ಚಿದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸಾವಿರ ತಲೆತ ಸರ್ಪ ಅನಂತಾನ ನಿರೂಪಣೆನ್ ಸಂಕೇತಿಸವುನಂಚಿನ ತಲೆಬುರುಡೆ ಹಾವುದ ಮುಚ್ಚುನ್ ಹೋಲುಂಡು. ಚಾಕ್ಯೆರ್ ಕತೆನ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶೈಲಿದ "ಚಂಪು ಪ್ರಬಂಧ" ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ನಿರೂಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ - ಉಂದು ಗದ್ಯ (ಗಡ್ಯ) ಬೊಕ್ಕ ಕಾವ್ಯ (ಶ್ಲೋಕ) ದ ಮಿಶ್ರಣ. ಆರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೈವೊಗು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಒಂಜಿ ಪದ್ಯೊನು ಮಲಯಾಳೊಡು ವಿವರಿಸವುನ ದುಂಬು ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ನಿರೂಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆದ ಘಟನೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಲೆನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪರೆ ನಿರೂಪಣೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಹಾಸ್ಯೊನು ಬಳಸುವ. ಕೂತುನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಮಾತ್ರ ಮಲ್ತೊಂದು ಬೈದೆರ್. ರಡ್ಡ್ ವಾದ್ಯೊಲು ಪ್ರದರ್ಶನೊಗು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು - ಒಂಜಿ ಮಿಜಾವು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಇಲತಾಲಂ. ನಂಬಿಯಾರ್ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ನಂಗ್ಯರಮ್ಮ ಪನ್ಪಿನ ಪೊಣ್ಣುಲು ಮಲ್ಪುನ ನಂಗಿಯಾರ್ ಕೂಟುಡ್ದ್ ಉಂದು ಬೇತೆ, ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಪರಿಷ್ಕೃತ ನಾಟಕ ಕಲೆ.<ref>https://oaklores.com/2025/06/07/chakyar-koothu-keralas-ancient-art-of-storytelling-and-satire/</ref> == ಮಾನಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ == [[ಫೈಲ್:Vidushaka-Mani_Madhava_Chakyar.jpg|thumb|Vidushaka-Mani Madhava Chakyar]] ಚಕ್ಯಾರ್ ಕೂತುನು ಮೂಲತಃ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಕೂಟಂಬಳೊಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ನಡತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ನಾಟ್ಯಾಚಾರ್ಯ- ಅರ್ಥಾತ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಗುರು ಬೊಕ್ಕ ನಾಟ್ಯ (ನಾಟಕಶಾಸ್ತ್ರ) ದ ಅಭ್ಯಾಸಿ, ಅರೆನ ಗೌರವೊಗು ಕೊರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಬಿರುದು- ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ ಮಾನಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್, ಈ ಕಲೆತ ಕಲಾವಿದೆರ್, ಕೂತು ಬೊಕ್ಕ ಕುಡಿಯಾಟ್ಟಮ್ ನ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಪಿದಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ಕನತ್ ದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ರೇಡಿಯೋ ಬೊಕ್ಕ ದೂರದರ್ಶನೊಗು ಚಕ್ಯಾರ್ ಕೂಟು ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತಾಯೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂಟು ಬೊಕ್ಕ ಕುಟಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಪಂದ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಅರೆನ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅರೆನ ಗುರು, ರಾಮ ವರ್ಮ ಪರಿಕ್ಷೀತ್ ತಂಪುರಾನ್ ಪ್ರಹ್ಲಾದಚರಿತ ಪನ್ಪಿನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಚಂಪು ಪ್ರಬಂಧೊನು ಬರೆಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಅಯಿನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿನಂತಿ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಅವು ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಅಪಗ ಜವನೆ ಮಾಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ನ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನ ಸರದಿ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾತ್ರೆಡ್ ಪ್ರಬಂಧೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮನದಾನಿ ತ್ರಿಪುಣಿತೂರೊಡು ಮಲ್ತೆರ್, ಅಪಗ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಘಟನೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಬೊಕ್ಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆತ ರೂಪೊಲೆಡ್ ಅರೆನ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊನು ಸಾಬೀತು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಒಂತೆ ತಿಂಗೊಲು ಕರಿದ್ ಇಡೀ ಪ್ರಹ್ಲಾದಚರಿತನ್ ಒಂಜೇ ವೇದಿಕೆಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. <ref>https://kerala.com/pages/chakyar-koothu</ref> ದಿವಂಗತ್ ಅಮ್ಮಣ್ಣೂರು ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೈಂಕುಲಂ ರಮನ್ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಈ ಕಲೆಟ್ 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಬೇತೆ ಒರಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಲು. <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> q985es5deyif2ujnnsf14amgqhbo9bo 0 27747 364263 2026-08-11T06:24:38Z Hariprasad Shetty10 6127 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox film | name = ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತ್ತನ್ | image = | caption = ವಿ.ಸಿ.ಡಿ. ಹೊರಪುಟ | director = ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ | producer = ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚ್ಚನ್ | writer = ರಘುನಾಥ್ ಪಳೇರಿ | starring = {{Plainlist| * ಅರವಿಂದ್ * ಸೋನಿಯಾ * ಸುರೇಶ್ * ಮುಕೇಶ್ }}... 364263 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತ್ತನ್ | image = | caption = ವಿ.ಸಿ.ಡಿ. ಹೊರಪುಟ | director = ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ | producer = ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚ್ಚನ್ | writer = ರಘುನಾಥ್ ಪಳೇರಿ | starring = {{Plainlist| * ಅರವಿಂದ್ * ಸೋನಿಯಾ * ಸುರೇಶ್ * ಮುಕೇಶ್ }} | music = ಇಳಯರಾಜ | cinematography = ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ) | editing = ಟಿ.ಆರ್. ಶೇಖರ್ | studio = ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ | distributor = ನವೋದಯ ರಿಲೀಸ್ | released = 24 ಆಗಸ್ಟ್ 1984 | runtime = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | budget = | gross = }} 1984ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' ಭಾರತದ ಸುರುತ 3D (ಸ್ಟೀರಿಯೊಸ್ಕೋಪಿಕ್) ಸಿನಿಮಾ.<ref>[http://www.thehindujobs.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm Casting a Magic spell]</ref> ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಾಚನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಈ ಮಲಯಾಳ ಚಿತ್ರ. ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಬರೆತೆರ್.<ref>{{Cite news |date=15 May 2003 |title=Casting a Magic spell |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20031104184849/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm |archive-date=4 November 2003 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್' (My Dear Kuttichathan) ಈ ಸಿನಿಮಾ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ಪನ್ಪಿನ ಶ್ರೇಯೊನು ಪಡೆಯೆರ್. ಅಯಿತ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಬರೆತೆರ್. ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಕತೆ 'ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್' ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರೊನ್ ಒರಿ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ನ ಶಾಪೊಗು ಒಳಗಾದ್ ಕುಬ್ಜ ಜೀವಿಲೆನಲೆಕನೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲು ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್ ಶಾಪೊಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯನ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಲೈಯರಾಜ. ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣೊನು ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಟಿ. ಆರ್. ಶೇಖರ್ ಸಂಪಾದನೆನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಜಗದೀಶ್ ಬೊಕ್ಕ ಜೈನುದ್ದೀನ್ ಚಿತ್ರ ರಂಗೊಗು ಈ ಸಿನಿಮಾಡ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಡ ಎಡ್ಡೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆನ್ ಪಡೆಯೊಂಡು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ 2.5 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಲಾಭ ಗಳಸೊಂಡು. ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾದ ಪುನರ್ ಸಂಪಾದನೆದ ಆವೃತ್ತಿನ್ ೧೯೯೭ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಟ್ ಕಾಲಭವನ ಮಣಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲುಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ ಒಟ್ಟುಗು, ಈ ಚಿತ್ರ ಡಿಟಿಎಸ್ ಧ್ವನಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನು ತೋಜಾವುನ ಸುರುತ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಆಂಡ್. ೧೯೯೮ಡ್ ಈ ಸಿನಿಮಾನ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಡಬ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ‘ಛೋಟ ಚೇತನ್’ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸ್ ನ್ ಲಾ ಪಡೆಯೊಂಡು, ₹10.30 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಉರ್ಮಿಲಾ ಮತೋಂದ್ಕರ್ ನ ಒಟ್ಟುಗು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.<ref>{{Cite news |last=Jha |first=Lata |date=14 November 2016 |title=Children's Day: 10 memorable Bollywood films |url=https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117193232/https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |archive-date=17 November 2018 |access-date=17 November 2018 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref>2010ಡ್ ಈ ಸಿನಿಮಾನ್ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಡ್ 'ಚುಟ್ಟಿ ಚಠನ್' ಪಂಡ್ದ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಪೊಸ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂತಾನಂ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ರಿಮಾಸ್ಟರ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿನ್ ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೧ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್. == ಕಥಾವಸ್ತು == ಈ ಸಿನಿಮಾ ಒಂಜಿ ಗುಂಪು ಜೋಕುಲೆನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುಂಡು. 'ಕುಟ್ಟಿ ಚಠನ್' (ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಜೀವಿ) ಜೋಕುಲೆಗ್ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಆದ್ ಬರ್ಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಡಪುನ ಸಾಹಸೊದ ಬೊಕ್ಕ ಮನರಂಜನೆದ ಘಟನೆಲೆನ ಸುತ್ತ ಕತೆ ಸುತ್ತುಂಡು. == ಸಾರಾಂಶ == === ಮಲಯಾಳ ಸಾರಾಂಶ === ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಕೇರಳೊಡು ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಪ್ಪುನ 'ಚತನ್' ದೈವೊಗು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಕುಬ್ಜ ಆಕಾರದ ಜೀವಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೈವೊದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ 'ಕುಟ್ಟಿ ಚತನ' ಪನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರೊನು ಮಲ್ತೆರ್. ಜಗತ್ತ್ ದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್; 'ಕರಿಂಭೂತ' ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ. ಒಂಜಿ ಅಗೋಚರ ಶಕ್ತಿನ್ ಗುಲಾಮೆರಾದ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆರ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ತಾಯಿತೊನು ಬಳಸುವೆರ್. ಆ ಶಕ್ತಿನ್ ಆರ್ "ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. 'ಕರಿಂಬುತಂ' ದ ಗುರಿ ಪಂಡ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಡ್ ಕಾತಿನ ನಿಧಿನ್ ಪತೊಂದು ಜಪ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು. ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ 'ಕರಿಂಬುತಂ' ದ ಕೈತಲ್ಡ್ದ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಒರಿ ಎಡ್ಡೆ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಅರ್ಥ ಆಪುಂಡು, ಜೋಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಪ್ರೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ನೇಹದ ಬಂಧ ಉಂಡು. ಫಲವಾದ್, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಯನ್ ತನ್ನ ಇಲ್ಲಡ್ ದೀವೊಡು ಪಂದ್ ನಿರ್ಧರಿಸವೆರ್. ಉಂದೆಕ್ ರಡ್ಡ್ ಕಾರಣೊಲು ಉಂಡು. ಸುರುಕು, ಲಕ್ಷ್ಮಿನ ಅಪ್ಪೆ ಮಸ್ತ್ ಕುಡಿಯೆರೆ; ಅಲೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಸಾವುದ ನಂತರ, ಅಯನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಏರ್ಲಾ ಇಜ್ಜೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ತನ್ನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಪ್ಪೆನ್ ಕುಡಿಯೆರೆ ಬುಡ್ಪುಜಿ ಪಂದ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಆಸೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಡ್ಡನೆ, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬಾಲೆದಲೆಕ ತೋಜುಂಡಲಾ, ಆರ್ ಸ್ವತಃ ಒರಿ ಮದ್ಯಪಾನಿ; ಅಪ್ಪೆ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುನ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಪೂರ ಪರ್ಂಡ ಅಪ್ಪೆನ ಕುಡಿಯೆರೆದ ಅಭ್ಯಾಸ ಉಂತುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗ್ ಉಂಡು. ಕಡೆಕ್, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ ಸಹಾಯೊಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಂಬಂಧ ಸುಧಾರಣೆ ಆಪುಂಡು; ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊಂದು ತನ್ನ ವರ್ತನೆನ್ ಬದಲಾವೊನುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ದಿನೊಟು, ಕರಿಂಬುತಮ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಪುನರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವೆರ್. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆರೆಡ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಅಯನ್ ಹಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ನಿಧಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಲ್ಪುವೆ. ಉಂದೆನ್ ತೆರಿದ್, ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಬಂಧನ ಮಲ್ತಿನ ತಾಯಿತೊನು ಸುಟ್ಟು ಪಾಡ್ಪೆರ್. ತಾಯಿತದ ಬಂಧನೊಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ಕೋಪೊಡು 'ಕರಿಂಬುಟ್'ನ್ (ಕಪ್ಪು ಶಕ್ತಿ) ಬೂದಿ ಆದ್ ಸುಟ್ಟುವೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ತಾಯಿತೊನು ನಾಶ ಮಲ್ಪುನ ಪರಿಣಾಮವಾದ್, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ತನ್ನ ಮೂಲ ರೂಪೊನು ಕಳೆವೊನುವೆರ್; ಆರ್ ಒಂಜಿ ಬಾವಲಿ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆದ್ ಪಿದಯಿ ಪೋಪೆರ್, ಚಿತ್ರೊನು ಮುಗಿಪಾವೆರ್. === ಹಿಂದಿ ಕತೆತ ಸಾರಾಂಶ === ಚೇತನ್ ಒಂಜಿ ಮುಗ್ಧ ಜೀವಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ನೆಲೆಯಾಪುನ ಜೀವಿ. ಒಂಜಿ ರಾತ್ರೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜಾರಿನ ಮಗೆ ತನ್ನ ಅಪ್ಪೆನ ಶಿಷ್ಯೆ ಒಂಜಿ ಆತ್ಮದ ಪಾತ್ರೆನ್ ಕಳ್ಳತನ ಮಲ್ಪುನ ತೂಪೆ. ಈ ಘಟನೆಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಆಘಾತ ಆಯಿನ ಯಾಜಕೆರ್ ಸೈಪೆರ್. ಅಪ್ಪೆನ ಅಂತಿಮ ಆಸೆನ್ ಪೂರೈಸೆರೆ ಆತ್ಮೊನು ಪಿರ ಕನಯೆರೆ ಮಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ವರ್ಷೊಲು ಕರಿದ್ ಪೋಪುಂಡು, ಆಂಡ ಶಿಷ್ಯೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಲೆಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ನಿಧಿನ್ ಕಂಡುಕೊನೆರೆ ಆತ್ಮೊನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ವಶ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸೋತುಂಡು. ಅದೇ ಸಮಯೊಡು, ಆತ್ಮ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ಸೆರೆಡ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿನೋದ್ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ ಪೊಣ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ಸ್ನೇಹ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ, ವಯಸ್ಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಯಾಜಕೆರೆನ ಮಗೆ 'ಮಿಸ್ ಹವಾ ಹವಾಯಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅಡ್ಡನಾಮೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಿಧಿನ್ ತೂಯೆರೆ ಬತ್ತಿನ ರಡ್ಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮನಸ್ಸ್ ದ ಕಳ್ಳೆರೆನ ಸಹಾಯೊಡು, ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ದುಂಬುದ ಶಿಷ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಚೇತನ್ ನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚೇತನ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನಗ, ಶಿಷ್ಯೆ ಅರೆನ್ ಪುನರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವೆರ್. ಚೇತನ್ ನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ತನ್ನ ಪಿರವು ಪೋವೊಂದಿತ್ತಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ಲಾ ಆರ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರ್. ಅಕೇರಿಗ್, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅರ್ಚಕನ ಮಗೆ ತನ್ನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಚೇತನ್ ನ್ ಶಿಷ್ಯನ ಕೈತಲ್ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಪಗ ಚೇತನ್ ತನ್ನ ದುಂಬುದ ಗುರುನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಂಡಲಾ, ಆಯನ ದುಂಬುದ ಗುರುನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತಿನೆಕ್ ಶಾಪೊಗು ಒಳಗಾದ್ ಬಾವಲಿ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡು. ದುಂಬುಗು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜಾರಿನ ಮಗಲ್ ಆಯನ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆ. ಅಲೆನ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ತಿನ ವಾಗ್ದಾನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಅಲೆನ್ ಚೇತನ್ ನ್ ಪಿರ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. == ಉತ್ಪಾದನೆ == === ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್' 3D ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆಯಿನ ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ.<ref>{{Cite news |date=24 March 2003 |title=3D fad back with a vengeance |url=https://www.thehindu.com/lf/2003/03/24/stories/2003032402160200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/lf/2003/03/24/stories/2003032402160200.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚನ್ ಮೆರೆನ ಮಗೆ ಜಿಜೋ ಪುಣ್ಣುಸ್ ಈ ಸಿನೆಮಾದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪಾತ್ರಗ್ ಬತ್ತೆರ್. 'ಪಡೆಯೋಟ್ಟಂ' (೧೯೮೨) ಬೊಕ್ಕ ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ೩ಡಿ ಸಿನಿಮಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ಪೆರೆ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ತೆರ್. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು ತೋಜಾಯಿನ 'ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿನೆಮಾಟೊಗ್ರಾಫರ್' ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಬತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಕೊರ್ಂಡ್.<ref>{{Cite news |date=10 June 2017 |title=Cinematography students told to observe life |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cinematography-students-told-to-observe-life/article16251304.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cinematography-students-told-to-observe-life/article16251304.ece |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="fc">{{Cite web |last=Menon |first=Vishal |date=12 November 2018 |title=My Dear Kuttichathan: The Unforgettable Story of India's First 3D Film |url=https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/my-dear-kuttichathan-the-unforgettable-story-of-indias-first-3d-film/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125075043/https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/my-dear-kuttichathan-the-unforgettable-story-of-indias-first-3d-film/ |archive-date=25 November 2020 |access-date=13 November 2018 |website=[[Film Companion]]}}</ref> == ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ == ಜಿಜೊ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ್ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಯುಎಸ್ಎದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಪೋಯೆರ್. ಅಲ್ಪ 3D ಫಿಲ್ಮ್ ದ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ರೀಲ್ ಲೆನ್ ಕೊಂಡೊಂದು ತನ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಡ್ ತೋಜಾಯೆರ್.<ref name="hi" /> ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಿತ್ತ್ ಪೂರ್ತಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಇತ್ತಿನ ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಾಚನ್ 40 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿದ ಬಜೆಟ್ ಡ್ ಚಿತ್ರ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಿತ್ರೊದ 3D ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ನಿಖರವಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪರೆ, ಡೇವಿಡ್ ಶ್ಮಿಯರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ನೊಟ್ಟುಗು ಸ್ಟೀರಿಯೊಗ್ರಾಫರ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್; ಉಂದೆತ ಮೂಲಕ, ಬಹು ಚಿತ್ರೊಲು ನಿಖರವಾದ್ ಜೋಡಾದ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ಬಿಂದುಡು ವಿಲೀನ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಖಚಿತ ಮಲ್ತೆರ್. <ref name="fc" /> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಜಿಜೊ ಮತ್ತೆ ಅಮೆರಿಕೊಗು ಪೋಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ 3D ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊಡು ತಜ್ಞೆರ್ ಆಯಿನ ಕ್ರಿಸ್ ಕಾಂಡನ್ ನ್ ತೂಯೆರ್. ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಲೆನ್ಸ್ ನ್ ಕೊಂಡೊಂತೆರ್. ಮಸ್ತ್ ದಿನೊತ ಚರ್ಚೆದ ನಂತರ, ಕ್ರಿಸ್ ಕಾಂಡನ್ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಜಿಜೊಗು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಚಿತ್ರೊಗು ಬೋಡಾಪಿನ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಅಮೆರಿಕೊಡ್ದ್ ಆಮದು ಮಲ್ಪೊಡು; ಜಿಜೊನ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಥಾಮಸ್ ಜೆ. ಏಸಾವ್ ನ ಸಹಾಯೊಡು, ಆ ಅಗತ್ಯೊದ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಭಾರತೊಗು ತೂಕೊನೊಡಾಪುಂಡು.<ref name="hi" /> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == ಉಂದು ಒಂಜಿ 3D ಚಿತ್ರ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಜೋಕುಲೆಗ್ ಇಷ್ಟ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಗ್ ಸುಲಭವಾದ್ ಅರ್ಥ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊನು ತಂಡೊ ದೀತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಸ್ನೇಹಿ ಭೂತದ ಕಲ್ಪನೆ ಜಿಜೊ ಪುನ್ನಸ್ ನ ಮನಸ್ಸ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆದ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ್ ಅನಂತ್ ಪೈ ಬೊಕ್ಕ ಪದ್ಮರಾಜನ್ ನಂಚಿನ ಜನೊಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದ್ ಇತ್ತೆರ್. ದುಂಬುಗು ರಘುನಾಥ್ ಪಾಲೇರಿ ಈ ಸಿನಿಮಾದ ಚಿತ್ರಕಥೆಕಾರೆರಾದ್ ತಂಡೊಗು ಸೇರ್ದೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತಜ್ಞೆರೆನ ಆಲೋಚನೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಲಹೆಲೆನ್ ಸೇರಾದ್, ಮೂಜಿ ಜೋಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ 'ಬೂಟ್' (ಒಂಜಿ ಆತ್ಮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜಿನ್ನಿದಂಚಿನ ಶಕ್ತಿ) ದ ಸುತ್ತ ಕತೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್. "ಯಾನ್ ಚಿತ್ರಕಥೆನ್ 2D ಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತ್ ಂಡಲಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಪುನ ರೀತಿಡ್ ಬರೆಯಿನವು," ಪಲೆರಿ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಪಂಡೆರ್.<ref name="fc" /> == ಕಾಸ್ಟ್ == ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾದಿತ್ತಿನ ಎಸ್.ಎಲ್.ಪುರಂ ಆನಂದ್, ಜಿಜೊ ಪುನ್ನುಸ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಪಾತ್ರಧಾರಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಚಿತ್ರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಯಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಆನಂದ್ ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್ ನ್ ಒಂಜಿ ಸಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ರೋಲ್ ಗ್ ಸೂಚಿಸಯೆರ್. ಸೋನಿಯಾ ಬೋಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಎಂ. ಡಿ. ರಾಮನಾಥ್ ಬಾಲೆ ನಟೆರ್ ಆದ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್..ref>{{Cite news |date=20 May 2018 |title=Children's day out with cast of Kuttichathan |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200518/childrens-day-out-with-cast-of-kuttichathan.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618135041/https://deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200518/childrens-day-out-with-cast-of-kuttichathan.html |archive-date=18 June 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[Deccan Chronicle]]}}</ref>ಎಂ.ಡಿ.ರಮಾನಾಥ್ ಈ ಚಿತ್ರೊಡು ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಡು ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="hi">{{Cite news |last=Chelangad |first=Saju |date=2 April 2018 |title=Jijo and his 3D dream that resulted in 'My Dear Kuttichathan' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114163829/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣೊನು ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಆರ್ ಭಾರತೊಡು 3D ಚಿತ್ರೊನು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕೆರ್ ಆಯೆರ್. <ref>{{Cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=25 March 1999 |title='Alas, realistic movies are dead' |url=http://in.rediff.com/movies/1999/mar/25asho.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129044927/http://in.rediff.com/movies/1999/mar/25asho.htm |archive-date=29 November 2014 |access-date=20 October 2017 |website=[[Rediff.com]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 October 2017 |title=He created magic with movie camera |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/he-created-magic-with-movie-camera/article6529512.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129065245/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/he-created-magic-with-movie-camera/article6529512.ece |archive-date=29 November 2014 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ದುಂಬುಗು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್ ಆಯಿನ ಟಿ.ಕೆ.ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ಈ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಸಿನಿಮಾ ಜೀವನ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=12 May 2000 |title='I had no plans to direct a Hindi film' |url=https://www.rediff.com/movies/2000/may/12raj.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020135327/http://www.rediff.com/movies/2000/may/12raj.htm |archive-date=20 October 2017 |access-date=20 October 2017 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> == ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಲೆಡ್ ಬದಲಾವಣೆಲು == ೧೯೯೭ಡ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆಯಿನ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಶಕ್ತಿ ಕಪೂರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ (ಮೂಲತಃ ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಅಲುಂಮುದನ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್) ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನ ಒರಿ ಮಾಂತ್ರಿಕೆನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಾಂತ್ರಿಕೆರ್ ಒಂಜಿ ಕನ್ನಡಿಡ್ ಸಿಕ್ಕ್ ದ್ ಪೋಪೆರ್. ೨೦೧೦ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಈ ಪಾತ್ರೊನು ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಡ್, ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್ ನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುನ ಒರಿ ವಿಜ್ಞಾನಿನ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್; ಆಂಡಲಾ, ಪ್ರಯತ್ನದ ಪೊರ್ತುಡು ಪಾತ್ರ ಸೈಪುಂಡು. ೧೯೯೭ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್ ಈ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್, ೨೦೧೦ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಸಂತಾನಂ ಈ ಪಾತ್ರೊನ್ ಮಲ್ತೆರ್. == ಚಿತ್ರೀಕರಣ == ಮಸ್ತ್ ನಿಖರವಾದ್ ಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಲಾ, 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' ಚಿತ್ರದ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸುಮಾರ್ 90 ದಿನೊಕುಲು ಮುಗಿಂಡ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿನಿಮಾದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯೊಡ್ದ್ ಮೂಜಿ ಬಾರಿ ಜಾಸ್ತಿ. ಉಂದು ಒಂಜಿ 3D ಫಿಲ್ಮ್ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಸಾಮಾನ್ಯ 2D ಫಿಲ್ಮ್ ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಲೈಟಿಂಗ್ ಖರ್ಚುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಕ್ಕನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೊಲೆಡ್ ನಡತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಗೋಡೆಡ್ ನಡತೊಂದು ಪೋಪಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೃಶ್ಯೊದ ಶೂಟಿಂಗ್ ದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಚಿತ್ರಕಥೆಕಾರೆ ರಘುನಾಥ್ ಪಲೇರಿ ಅವೆನ್ ಒಂಜಿ ಪಾಡ್ದನೊಗು ಪರಿವರ್ತಿಸೊಡು ಪಂದ್ ಸೂಚನೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ಫಲಿತಾಂಶದ ಪಾಡ್ದನ, "ಆಲಿಕಲ್ಲುಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸೊಡು", 14 ದಿನೊಕುಲು ಪೂರ್ಣ ಆಂಡ್. ದೃಶ್ಯೊದ ಅಗಲ, ಭೂದೃಶ್ಯದಂಚಿನ ಆಕಾರೊಗು ಸರಿ ಆಯೆರೆ 3D ಫ್ರೇಮ್ ನ್ ಆಯತಾಕಾರೊಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೆ. ಶೇಖರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಿಜೊ ಒಂಜಿ ತಿರ್ಗುನ ಕೊಠಡಿನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್. ಮರತ್ತ ಕೋಣೆದ ಸುತ್ತಲ ಉಕ್ಕುದ ರಚನೆನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ಜವಾಬ್ದಾರಿನ್ ಜಿಜೊ ಸಿಲ್ಕ್ (ಸ್ಟೀಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕೇರಳ) ಗ್ ಒಪ್ಪಿಸಯೆರ್. ಟನ್ ದ ಅಷ್ಟಕೋನ ರಚನೆ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಮುಗಿಂಡ್. ಆ ರಚನೆನ್ ಆಜಿ ಜನ ಉಂತುದು ಅಯಿತ ಒಂಜಿ ಬದಿಟ್ ಸುತ್ತುವೆರ್. ಉಂದು ಜೋಕುಲೆಗ್ 360 ಡಿಗ್ರಿ ದೃಶ್ಯೊಡು ಕೋಣೆಡ್ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುನ ದೃಶ್ಯ ಭ್ರಮೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುವು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಮೂಲ ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿದ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರ್ ₹35 ಲಕ್ಷ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. == ಬಿಡುಗಡೆ == ೧೯೮೪ಡ್ ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್ ಸಿನಿಮಾ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಡಬ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಉಂದೆತ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಗ್ ‘ಚಿನ್ನರಿ ಚೇತನ’, ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಗ್ ‘ಛೋಟ ಚೇತನ್’ ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="chota">{{Cite news |date=8 May 2000 |title='Chota' dose of fun |url=https://www.thehindu.com/2000/05/08/stories/09080222.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162506/https://www.thehindu.com/2000/05/08/stories/09080222.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[The Hindu]] |df=dmy-all}}</ref> ಮಾತಾ ಆವೃತ್ತಿಲು ಮಲ್ಲ ಯಶಸ್ಸ್ ನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತೆ. ಸಿನಿಮಾದ 3D ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾವುನಗ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರೊಲೆಡ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ ಲೆಗ್ ವಿಶೇಷ ಲೆನ್ಸ್ ಲೆನ್ ಪಾಡೊಡಾಪುಂಡು..<ref name="fc" /> 'ನವೋದಯ' ಕೇರಳೊಡು ಚಿತ್ರದ ವಿತರಣೆನ್ ನಡಪಾಯೆರ್, 'ಕೆ.ಆರ್.' ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿದ ವಿತರಣೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಲಾ ಮಸ್ತ್ ಯಶಸ್ವಿ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಲು ನಟನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಿನಿಮಾಲೆನ್ ಮೀರ್ದ್ಂಡ್. ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡು, 3D ಕನ್ನಡಕದ ಬಳಕೆಡ್ ಕಣ್ಣ್ ದ ಸೋಂಕು (ಕಂಜಂಕ್ಟಿವೈಟಿಸ್ ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಪಿಂಕ್ ಐ') ಪಗರುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ವದಂತಿಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="fc" /> ಆ ಕಾಲೊಡು, ಈ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ "ಮದ್ರಾಸ್ ಕಣ್ಣ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ವದಂತಿಲೆನ ನೆಲೆಟ್, ಸಿನಿಮಾ ಸುರು ಆಯೆರೆ ದುಂಬು ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆನ ನಡುಟು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಾಯೆರೆ ಸಿನಿಮಾದ ತಂಡ ವಿಶೇಷ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯೆರ್. ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್, ಜೀತೇಂದ್ರ, ರಜನಿಕಾಂತ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಿರಂಜೀವಿ ಇಂಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಲು ಈ ದೃಶ್ಯೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ ದ್, ಪ್ರತಿ ಪ್ರದರ್ಶನೊದ ನಂತರ 3D ಕನ್ನಡಕೊಲೆನ್ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಲ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆಗ್ ವಿವರಿಸಯೆರ್. 'ಅಣ್ಣ' ಪನ್ಪಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗ್ ತಮಿಳು ಡಬ್ ಮಲ್ತಿನ ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತಿನ ಬಾಲುಮಾನಿ ಚಿತ್ರದ 3D ವಿಷುಯಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ನ್ ಮೆಚ್ಚಿದ್ ಜೋಕುಲು ತೂವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಮನರಂಜನೆದ ಚಿತ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite news |last=பாலுமணி |date=11 November 1984 |title=மை டியர் குட்டிச்சாத்தான் |url=https://images.eap.bl.uk/EAP372/EAP372_6_23_9_24/4.jp2/full/1000,1375/0/default.jpg |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250626103239/https://images.eap.bl.uk/EAP372/EAP372_6_23_9_24/4.jp2/full/1000,1375/0/default.jpg |archive-date=26 June 2025 |access-date=26 June 2025 |work=Anna |pages=4 |language=ta |via=[[Endangered Archives Programme]]}}</ref> == ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಥನ್' ಭಾರೀ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದ್ ಅಯಿತ ಕಾಲೊದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಲಯಾಳ ಸಿನಿಮಾ ಆಂಡ್. ಈ ಸಿನಿಮಾ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಸುಮಾರ್ ₹2.5 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. <ref>{{Cite news |last=Jha |first=Lata |date=14 November 2016 |title=Children's Day: 10 memorable Bollywood films |url=https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117193232/https://www.livemint.com/Consumer/djhr8pnc7PcV5dguS98WXJ/Ten-memorable-Bollywood-childrens-films.html |archive-date=17 November 2018 |access-date=17 November 2018 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref>'ಛೋಟಾ ಚೇತನ್' ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿ ಡಬ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಸುಮಾರ್ ₹1.3 ಕೋಟಿ ಗಳಸೊಂಡು. ಈ ಸಿನಿಮಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಗರೊಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ನಡತ್ಂಡ್: ತಿರುವನಂತಪುರ : ೩೬೫ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಚೆನ್ನೈ: 250 ದಿನ ಮುಂಬಯಿ: 250 ದಿನ | ಬೆಂಗಳೂರು: ೧೫೦ ದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್: 150 ದಿನ ಉಂದೆತ ಒಟ್ಟುಗು 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್' ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಸಿನಿಮಾ ಆಂಡ್. == ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನ್' 1997ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಈ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆಲಾ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಡ್ ಮಲ್ಲ ಯಶಸ್ಸು ಆಂಡ್; ಉಂದು ಚಿತ್ರದ ಸುರುತ ಬಜೆಟ್ ಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 60 ಬಾರಿ ಗಳಸೊಂಡು. ೧೯೯೭ಡ್, ನಿತಿನ್ ಮನ್ಮೋಹನ್ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="hi" /><ref>{{Cite news |date=21 August 2011 |title=Cinema's born-again avatar |url=http://www.businesstoday.in/magazine/features/3d-format-rediscovered-by-hollywood-bollywood/story/17544.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710133308/https://www.businesstoday.in/magazine/features/3d-format-rediscovered-by-hollywood-bollywood/story/17544.html |archive-date=10 July 2018 |access-date=14 November 2018 |work=[[Business Today (India)|Business Today]]}}</ref>ಈ ಆವೃತ್ತಿಡ್ ಉರ್ಮಿಲಾ ಮತೋಂದ್ಕರ್ ನಂಚಿನ ಹಿಂದಿ ನಟೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಪೊಸ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ಸೇರಾವೊಂಡೆರ್. 2010ಡ್ 'ಶ್ರೀ ತೆನಾಂಡಲ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್' ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿನ್ ಪುನರ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಆವೃತ್ತಿನ್ "ಚುಟ್ಟಿ ಚಠನ್" ಪನ್ಪಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂತಾನಂ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ನಟನೆದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದೃಶ್ಯೊಲೆನ್ ತೋಜಾವೆರ್. == ಪ್ರಭಾವ == 'ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿ ಚಥನ್' ಭಾರತೊಡು ಇಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ಸಿನಿಮಾಲೆಗ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಕೊರ್ತುಂಡು.<ref>{{Cite web |date=April 11, 2010 |title=Magic Formula |url=http://archive.indianexpress.com/news/magic-formula/603721/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025064003/http://archive.indianexpress.com/news/magic-formula/603721/ |archive-date=25 October 2023 |access-date=29 April 2020 |website=The Indian Express}}</ref> "ಆಲಿಪ್ಪಾಝಂ ಪೆರುಕ್ಕನ್" ಪನ್ಪಿನ ಪಾಡ್ದನೊಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಇಲ್ಯೂಷನ್ ಹೌಸ್ ಸೆಟ್ ನ್ ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಚೆನ್ನೈದ ತಂಬಾರಂ ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಉಪ್ಪುನ ಕಿಶ್ಕಿಂತಾ ಥೀಮ್ ಪಾರ್ಕ್ ಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite news |last=Ashok Kumar |first=S. R. |date=6 May 2005 |title=Now defy gravity, visit Kishkinta |url=https://www.thehindu.com/lf/2005/05/06/stories/2005050613800200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114101041/https://www.thehindu.com/lf/2005/05/06/stories/2005050613800200.htm |archive-date=14 November 2018 |access-date=20 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> *ಮೈ ಡಿಯರ್ ಕುಟ್ಟಿಚಾಟನ್* ನ್ *ARM* (2024ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು) ಬೊಕ್ಕ *ಲೋಕಾ: ಅಧ್ಯಾಯ 1 – ಚಂದ್ರ* (2025ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಪುಂಡು) ಚಿತ್ರೊಲೆಗ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೆರ್. == ಎರಕಹೊಯ್ದಿನ == {| ವರ್ಗ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" |- ! ಪಾತ್ರ ! ನಟ |- | ಕುಟ್ಟಿಚಾತನ್ | ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರವಿಂದ್ |- | ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕ | ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀಧರನ್ ನಾಯರ್ |- | ಲಕ್ಷ್ಮಿ | ಸೋನಿಯಾ |- | ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಂದೆ | ದಲೀಪ್ ತಾಹಿಲ್ |- | ವಿಜಯ್ | ಸುರೇಶ್ |- | ವಿನೋದ್ | ಮುಖೇಶ್ |- | ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಸಹಾಯಕ | ಆಲುಮೂಡನ್ |} == ಬಿಡುಗಡೆ == ಉಂದು ಭಾರತೊದ ಸುರುತ 3D ಸಿನಿಮಾ ಆದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೪ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ರಿ-ಮಾಸ್ಟರಿಂಗ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ೨೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೭ಡ್ ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್.ಉಂದು ಮಲಯಾಳ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಡಿಟಿಎಸ್ ಧ್ವನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಸುರುತ ಸಿನಿಮಾ. ಈ ಸಿನಿಮಾ 31 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 ಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆದ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಪುನರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಕುಟ್ಟಿಚಥಾನೊದ ಬೇತೆ ಭಾಷೆದ ಆವೃತ್ತಿಲು ಛೋಟ ಚೇತನ್ (ಹಿಂದಿ) ಬೊಕ್ಕ ಚುಟ್ಟಿಚಠನ್ (ತಮಿಳು) ಆದಿತ್ತೆ. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು == * {{imdb title|0280968}} * [http://msidb.org/m.php?408 ''മൈ ഡിയർ കുട്ടിച്ചാത്തൻ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727034958/http://msidb.org/m.php?408 |date=2014-07-27 }} – മലയാളസംഗീതം.ഇൻഫോ deumbw23mzc5fz7qeivr0hcxhxju4fz 0 27748 364265 2026-08-11T07:00:15Z Hariprasad Shetty10 6127 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox river | name = ಭರತಪುಳ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = [[ಕೇರಳ]]ದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆದ ತವನೂರು ಕೈತಲ್ ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡೆಡ್ ಭರತಪು... 364265 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ಭರತಪುಳ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = [[ಕೇರಳ]]ದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆದ ತವನೂರು ಕೈತಲ್ ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡೆಡ್ ಭರತಪುಳ | map = Bharathapuzha map.PNG | map_size = | map_caption = ಭರತಪುಳದ ನಕ್ಷೆ | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | mapframe = yes <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = ದೇಶ | subdivision_name1 = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 209 | length_ref = <ref name="length">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Bharathapuzha-is-dry-much-ahead-of-summer/article14989576.ece |title=Bharathapuzha is dry much ahead of summer |newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |access-date=24 August 2018 }}</ref> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = ನದೀಮುಖ | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|161|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲು | source1_location = [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]] | source1_coordinates = {{coord|10|21|00|N|77|04|24|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2461|m|abbr=on}} | mouth = ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ<ref name="zoos">{{cite web |title=A CHECKLIST OF AVIFAUNA OF THE BHARATHAPUZHA RIVER BASIN |publisher=Zoo Outreach Organisation |url=http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf |access-date=24 April 2014 |archive-date=3 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180603105218/http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf |url-status=dead }}</ref> | mouth_location = ಪೊನ್ನಾನಿ, [[ಕೇರಳ]] | mouth_coordinates = {{coord|10|47|12|N|75|54|39|E|region:IN|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 6186 | tributaries_left = ತೂತಪೂಳ, ಗಾಯತ್ರಿಪುಳ, ಕಲ್ಪಾತಿಪುಳ, ಕನ್ನಾಡಿಪುಳ, ತಿರೂರ್ ನದಿ | tributaries_right = | custom_label = ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಗರಿಷ್ಠ ಎತ್ತರ | custom_data = ತನಕ್ಕು ಮಲೈ (2513 ಮೀ) | extra = }} ''''ಭರತಪ್ಪುಳ''" ("[[ಭಾರತದ ಪುದರ್#ಭಾರತ|ಭಾರತ]] ನದಿ"), ''ನೀಲ ನದಿ'' ಪಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್,<ref name="MM">{{Cite book|title=Malabar Manual|last=Logan|first=William|publisher=Government of Madras Presidency|year=1887|isbn=8120604466|location=Easthill, Calicut|pages=14|url=https://archive.org/stream/malabarmanual0000loga?ref=ol#page/14/mode/2up}}</ref> ಉಂದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ 209 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸುದೆ. ,<ref name="length" />ಉಂದು ಕೇರಳೊಡು ಪರಪುನ ಪೆರಿಯರ್ ಸುದೆತ ಪಿರವುಡು ರಡ್ಡನೆ ಉದ್ದೊದ ಸುದೆ.<ref>{{Cite web|title=Bharathappuzha|url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Bharathappuzha_1842.aspx#:~:text=(Note:%20The%20Bharathappuzha%20(Indian,Kerala,%20after%20the%20Periyar%20River.|access-date=2020-09-09|website=www.kerenvis.nic.in}}</ref> ಉಂದು 'ಪಲಕ್ಕದ್ ಗಪ್ಪು'ಡ್ದ್ ಪರಪುಂಡು; ಉಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ​​ಕೇರಳ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಲಾ ಅಂದ್.<ref name="krl">{{Cite web|url=https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|title=An Introduction to River Nila|access-date=6 May 2021|archive-date=25 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225091833/https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|url-status=dead}}</ref> ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜೀವನ ಶೈಲಿನ್ ನೀಲಾ ಸುದೆ ರೂಪೊ ಕೊರ್ತುಂಡು. ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬರವುಡು ಬೊಕ್ಕ ದಾಖಲೆಲೆಡ್ ಉಂದೆನ್ "ಪೆರಾರ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಭಾರತಪೂಜಾ ನದಿ ಒಂಜಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ಆದುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಬೊಕ್ಕ ಪಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್, ಅಂಚನೆ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಬೊಕ್ಕ ತಿರುಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಜನಕುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನ ಮಾರ್ಗ ಆದುಂಡು. ಅಯಿತ ತೀರೊಡು ಫಲವತ್ತಾಯಿನ 'ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲೆ ಜಲಭೂಮಿ' ಉಂಡು. ==ವ್ಯಾಪಕ== [[File:Bridge -bharatappuzha -kuttippuram (1).jpg|thumbnail|[[ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸೇತುವೆ]]]] ಈ ಸುದೆ ತಮಿಳುನಾಡುದ ತಿರುಮೂರ್ತಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಡ್ದ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಕೇರಳೊಗು ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಉಂದು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದ್ ಐನ್ ಪುದರ್ಡ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನವು - ಭರತಪ್ಪುಳ, ಪೊನ್ನಾನಿ ಸುದೆ, ನೀಲ, ಪೆರಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸುದೆ; ಉಂದೆಟ್ ಸುರುತವು ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆದುಂಡು. ಈ ತುದೆ 'ಅಳಿ' (ಸುದೆ ಬಾಯಿ) ಪ್ರದೇಶೊಡು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರೊಗು ಸೇರುಂಡು; ಈ ಮುಖ್ಯ ನದಿದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗೊನು 'ಪೊನ್ನನಿ' ಪಂದ್ ಬೊಕ ಬಡಕಾಯಿ ಭಾಗೊನು 'ಪದಿಂಜರೆಕ್ಕ' (ಪುರತೂರು) ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ 'ಪೊನ್ನನಿ ಸುದೆ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="MM"/> ಕೊಜಿಕೋಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರೊಲೆನ್ ಸೇರಾವರೆ ಭರತಪ್ಪುಳದ ಮಿತ್ತ್ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ 'ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸೇತುವೆ' ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ 'ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸೇತುವೆ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರುಲಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಂಡ್. ==ತಾದಿ== [[File:Local fishermen in River.jpg|thumb|300px|ಭಾರತಪುಝಾದಲ್ಪದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರೆರು]] ==ಕೋರ್ಸ್== ಭಾರತಪೂಜೆದ ಮುಖ್ಯ [[ಉಪನದಿ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ [[ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲು|ಅನೈಮಲೈ]] ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ ಸಮೀಪೊಡು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ದ ವಿವಿಧ ಭಾಗೊಲೆಡ್ದ್ ಎಲ್ಯ ತೋಡುಲೆನ ರೂಪೊಡು ಸುರುವಾಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ [[ಪಲಕ್ಕಡ್ ಗ್ಯಾಪ್]] ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗು ಪೋಪುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಪಲಕಡ್ ಬೊಕ್ಕ [| [[ಮಲಕ್ಕಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಕ್ಕಾದ್]] ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಲು, ಉಂದೆಕ್ [[ತಿರುರು ನದಿ]] ಸೇರ್ದ್ ಅನೇಕ ಉಪನದಿಲು ಸೇರ್ದುಂಡು. ಸುರುತ 40 ಕಿ.ಮೀ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ, ಭರತಪುಜಾ [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ದ ಸಮೀಪೊಡು [[ಪೊಲ್ಲಾಚಿ]] ಮುಟ್ಟ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕುದ ಕೋರ್ಸ್ ನ್ ಅನುಸರಿಸವುಂಡು. [[ಪಾರ್ಲಿ-I|ಪರ್ಲಿ]] ಡ್, [[ಕನ್ನಡಿಪುಝ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಕಲ್ಪತಿಪುಝ ನದಿ]] ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಭಾರತಪೂಜೆನ್ ರೂಪಿಸವುಂಡು, ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕ್ ಗ್ ಪೋದು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]] ನ್ [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಗ್ ಸೇರುಂಡು.<ref name="zoos" /> ಮಯನ್ನೂರುಡ್, ಉಂದು ಗರಿಝಾತ ನದಿನ್ ಸೇರುಂಡು. [[ತೂತಪುಝ]] ಸುದೆ [[ಪಳ್ಳಿಪುರಂ, ಪಾಲಕ್ಕಡ್|ಪಳ್ಳಿಪುರಂ]] ಡ್ ನೀಲ ಸುದೆಕ್ ಸೇರುಂಡು. ತೂತ ನದಿ ನೀರ್ಡ್ ಸಮೃದ್ಧವಾದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ಅಯಿತ ವಿಲೀನೊದ ನಂತರ, ನೀಲೊಗು ದಪ್ಪದ ಒಳಹರಿವು ಬರ್ಪುಂಡು. [[File:Nila Nadhi.jpg|Hebberalu|Right|300px|[[Tirunavaya]]] ನದಿಯ ನೋಟ]] [[File:Fishing Harbour Ponnani 209.jpg|thumb|300px|ತಿರುರ್ ನದಿಯು ಪೊನ್ನಾನಿಯಲ್ಲಿ ಭರತಪುಳವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ]] [[File:Railroad Bridge,Kerala,India2.jpg|thumb|right|300px|1867 ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ತುತಾ ನದಿನ್ ದಾಂಟುನ ಪಿರಾಕ್ ದ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ಭಾರತಪುಜಾ ನದಿದೊಟ್ಟುಗು ಅಯಿತ ಸಂಗಮೊದ ಸಮೀಪೊಡು ಉಂಡು, ಉಂದು ಇತ್ತೆ ಪೊಸ ಸೇತುವೆಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಬಳಕೆಡ್ ಇಜ್ಜಿ, ಉಂದು ಸಮುದ್ರೊಗು ಸೇರುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಭಾಗೊನ್ ಬುಡ್ದು ಅಯಿತ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗೊಗು ನೌಕಾಯಾನೊಗು ಯೋಗ್ಯವಾಯಿನವು ಅತ್ತ್. 6,186 ಕಿ.ಮೀ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಭಾರತಪುಜಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಕೇರಳೊದ ಮಾತಾ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಆದುಂಡು. ಈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊದ ಮೂಜಿ ಭಾಗೊಡ್ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗೊ (೪೪೦೦ ಕಿ.ಮೀ. [೨]) ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಳಿಯಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ (೧೭೮೬ ಕಿ.ಮೀ. [೨]) ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ಉಂಡು. ಭರತಪೂಜೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗೊ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಒಣಸ್ ದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ (ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಪಲಕ್ಕಾಡ್ ನಡುಟು) ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಬೇತೆ ದೀರ್ಘ [[ಕೇರಳದ ನದಿಲೆನ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ನದಿಲೆನ ಪಟ್ಟಿ]] ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ನೀರ್ ದ ಪ್ರವಾಹ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಉಂಡು. [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ ೧೯೪೭|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಅಣೆಕಟ್ಟುಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡ್ದಾವರ ಸುದೆತ ಪ್ರವಾಹ ಕಮ್ಮಿ ಆತ್ಂಡ್. ವಾಸ್ತವೊಡು, ಬೇಸ ತಿಂಗೊಲುಡು, ನದಿತ್ತ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಲು ಬಹುತೇಕ ಇಜ್ಜಿ. ಭರತಪುರಂ ಮಸ್ತ್ ಊರು ಗ್ರಾಮೊಲೆನ ಜೀವಾಳ: ಚಿತ್ತೂರು-ತತ್ತಮಂಗಲಂ (ಚಿತ್ತೂರುಡು ಭರತಪುರನ್ "ಸೋಕನಸಿನಿ" ಪನ್ಪೆರ್; ಈ ಪುದರ್ನ್ ತುಂಜತ್ತು ರಾಮಾನುಜನ್ ಎಝೂತಚನ್ ಕೊರ್ತೆರ್), ಕೊಡುಂಬು-ತಿರುವಲ್ಲತ್ತೂರು, [[ಪಾಲಕ್ಕಡ್]], ಪರ್ಲಿ-ಕೊಟ್ಟಾಯಿಗೊತ್ತು, ಪಾರ್ಲಿ-ಕೊಟ್ಟಾಯಿಡಿ, ಪಾರ್ಕ್ಕುಸಿಗೊಟ್ಟೆ, ಪಾರ್ಕ್ಕುಸಿಗೊಟ್ ಒಟ್ಟಪ್ಪಳ, ಶೋರನೂರು, ಚೆರುತೂರುತಿ, ಚೆಲಕ್ಕರ, ಪಟ್ಟಂಬಿ, ತ್ರಿತಳ, ಕುಡಲ್ಲೂರು, ಪಳ್ಳಿಪುರಂ, ಪಳ್ಳಿಪುರಂ ಚ ಪಾಳಲಿಪ್ಪುರಂ [[ಬೇಡ]]. ಪಲ್ಲಿಪ್ಪುರಂ ಊರು ಸೇರ್ದ್ [[ಪರುಡೂರು]] ಗ್ರಾಮ ಈ ಸುದೆ ಬೊಕ್ಕ ತೂತ ಸುದೆ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪೊಡು ಉಂಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಸರಳವಾದ್ [[ತೂತಪುಝ]]. ಅಪಗ ಉಂದು [[ಕುಟ್ಟಿಪುರಂ]], [[ತಿರುನಾವಯ]], [[ಇರಿಂಬಿಲಿಯಂ]], [[ತವನೂರು]], [[ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡೆ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಪೊನ್ನನಿ]] ಮೂಲಕ ಪೋಪುಂಡು. [[ತೂತಪುಝ]] ಮಲಪ್ಪುರಂ-ಪಲಕ್ಕಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಗಡಿಡ್ದ್, ತೂತ, [[ಎಲಂಕುಲಂ, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಎಲಂಕುಲಂ]], ಬೊಕ್ಕ [[ಪುಲಮಂತೋಲೆ]] ಮೂಲಕ ಪೋಪುಂಡು. [[ತಿರೂರು]] [[ಅಥಾವನಾಡ್]], [[ತಿರೂರು]], [[ಮಂಗಳಂ, ತಿರೂರು|ಮಂಗಳಂ]], [[ಪುರತೂರು]], [[ತ್ರಿಪ್ರಾಂಗೋಡೆ]], ಬೊಕ್ಕ [[ತನೂರು ರಾಜ್ಯ|ವೇಟ್ಟಂ]] ಡ್ದ್ ಪೋಪುಂಡು. ==ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಲು== [[File:Bharathapuzha River.png|thumb|right|300px|[[ಶೋರನೂರ್]]] ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಪುಳಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯ ನೋಟ ಭರತ್ಪುರ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಂಡು. ನದಿತ್ತ ಬರಿಟ್ 11 [[ಜಲಾಶಯೊಲು]] ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಜಲಾಶಯೊಲು ನಿರ್ಮಾಣ ಆವೊಂದುಂಡು. ಭರತ್ಪುರ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಉಪನದಿಲೆನ್ ದಾಂಟೊಂದು ಕಟ್ಟ್ ನ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ಲೆಡ್ [[ಮಲಂಪುಲ]] ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ಮಲ್ಲ ಅಣೆಕಟ್ಟು. ಭರತ್ಪುರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊಡುಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅಣೆಕಟ್ಟುಲು [[ವಲಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್]], [[ಮಂಗಳಂ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ (ಅಣೆಕಟ್ಟ್)|ಮಂಗಳಂ ಅಣೆಕಟ್ಟ್]], [[ಪೊತುಂಡಿ ಅಣೆಕಟ್ಟ್]], ಮೀಂಕಾರ ಅಣೆಕಟ್ಟ್, ಚುಲ್ಲಿಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್, [[ತಿರುಮೂರ್ತಿ ಅಣೆಕಟ್ಟ್|ತಿರುಮೂರ್ತಿ]], [[ಅಲಿಯರ್]], [[ಅಲಿಯರ್,] ಉಲ್ಯಾರ್, ಅಲಿಯಾರ್], ಬೊಕ್ಕ ದಾರಪ್ಪೆರ]. ಈ ಜಲಾಶಯೊಲೆಡ್ ಬಹುತೇಕೊ ಜಲಾಶಯೊಲು ನೀರಾವರಿ ಉದ್ದೇಶೊಗು ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಲೆಡ್ದ್ ಒಟ್ಟು 773 ಕಿ.ಮೀ ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಗು ನೀರಾವರಿ ಆಪುಂಡು. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಗುಡ್ಡೆದ ಚಿತ್ತೂರುಡು ನೀರಾವರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಆವೊಂದುಂಡು. ಈ ರಡ್ಡ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶೊನು ಮತ್ತೆ 542 ಕಿ.ಮೀ.2 ಏರಾವುಂಡು. ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಯೋಜನೆ ಪಂಡ ವೆಳ್ಲಿಯಂಕಲ್ಲುದ ತ್ರಿತಾಲ-ಕಾಮ್ ಸೇತುವೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಪಲ್ಲಿಪುರಂ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್, ತ್ರಿತಲ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಗ್ರಾಮೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು. ಕುಡಿಯೆರೆ ನೀರ್ ಸರಬರಾಜು ಮಲ್ಪುನವು ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ತ್ರಿಶೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಡೆಟ್ ನೀರ್ ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆಲು ಈ ದುಂಬೇ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್. ಡ್ಯಾಮ್ ದ ಶಟರ್ ದ ಎತ್ತರ ೫ ಮೀಟರ್, ಉಂದೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ನೀರ್ ದೀವೊಲಿ. ಅಂಚನೆ, ಪೊಸ ಸೇತುವೆಡ್ದ್ ತ್ರಿಶೂರುಡ್ದ್ ಕೊಜಿಕೋಡ್ ಮುಟ್ಟದ ದೂರ 11 ಕಿ.ಮೀ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಈ ಯೋಜನೆ ಕರಿನ ಕೆಲವು ದಶಕೊಡು ಭಾರತಪ್ಪುಳಡ್ ಅತಿ ಮಲ್ಲ ಯೋಜನೆ. ಬೇಸ ಋತುಡು ನೀರ್ ದ ಮಟ್ಟೊಡು ಏರಿಕೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಬಹುತೇಕ ಅಳಿದ್ ಪೋಯಿನ ಮೀನ್ ಜಾತಿಲು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಪಿರ ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಸಿಹಿನೀರ್ದ ಮೀನುಲೆನ ರಾಜೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುನ 'ವಾಲ' ಜಾತಿದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಕೊರೊಡು. ೫ ರ್ದ್ ೧೦ ಕೆಜಿ ಮುಟ್ಟ ತೂಕದ ಒಂಜೊಂಜಿ ‘ವಾಲಾ’ ಇತ್ತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆತ್ಂಡ್. [[File:Velliamkallu Regulator cum Bridge.JPG|Thumbs|Left|300px|ನಿರ್ಮಾಣ ಆವೊಂದುಪ್ಪುನ ವೆಲ್ಲಿಯಂಕಲ್ಲು ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್ ಕಮ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ದ ನೋಟ]] [[File:Ponnani Fishing.jpg|Thumb|300px|ಪೊನ್ನಾನಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರ್ ಸುದೆತ ಬಾಯಿಡ್ ಉಂಡು.]] [[File:Nila Thitta.jpg|thumb|300px|ಈ ಸುದೆ ಪೊನ್ನಾನಿಡ್ ಅರಬಿ ಸಮುದ್ರೊಗು ಪರಪುಂಡು.]] ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ== ಭಾರತಪೂಜೆ ಪಂಡ ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೂಕುದ ಜೀವಾಣು. [[ಕಥಕಳಿ]], [[ಕುಡಿಯಟ್ಟಂ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಲ್]] ಇಂಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಲೆನ್ ಕಲ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲ]] ತ್ರಿಶೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಈ ನದಿ ದಂಡೆಡ್ ಚೆರುತುರುಟಿಡ್ ಉಂಡು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಲಯಾಳಂ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಕವಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್ ಕಲಾ ರೂಪೊದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ [[ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಲಕ್ಕಿಡಿದ ಸಮೀಪದ ಕಿಲ್ಲಿಕುರಿಸ್ಸಿಮಂಗಲಂ, ಮತ್ತೆ ನೈಲ್ ನದಿತ ತೀರೊಡು ಉಂಡು. ''ತೊಲ್ಪವಕುಟು'' (ಸುಮಾರ್ 65 ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ನೀಲ ಸುದೆತ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಭದರ್ ಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ನಡಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಛಾಯೆದ ಗೊಂಬೆ ನಾಟಕ. ಕೇರಳೊಡು ಉಪ್ಪುನ [[ನಂಬೂಡಿರಿ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್]] ದ ಮಾತಾ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದಿತ್ತಿನ ''[[ಅಳ್ವಂಚೇರಿ ತಂಪ್ರಕ್ಕಾಲ್]]'' ಭಾರತಪ್ಪುಳ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಇತ್ತಿನ [[ಪಲಕ್ಕಡ್]] ಬೊಕ್ಕ ನನೊಂಜಿ [[ಅಥವನಾಡ್]]-[[ತಿರುನಾವಯ]] ಪ್ರದೇಶೊಡು ಅಕ್ಲೆನ ಜಮೀನುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. [[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ]] ೧೪ನೆ ಬೊಕ್ಕ ೧೬ನೆ ಶತಮಾನೊದ ನಡುಟು [[ತಿರುಣಾವಯ]]-[[ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡು]] ಪ್ರದೇಶೊಡು ಭರತಪ್ಪುಳ ನದಿ ದ ದಂಡೆಡ್ ಬುಲೆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ]] . ಉಂದೆತ ದಂಡೆಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳ ಸಾಹಿತಿಲೆಡ್ [[ಉರುಬ್]], [[ಎಡಸ್ಸೆರಿ ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್]], [[ಅಕ್ಕಿತ್ತಂ ಅಚ್ಚುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]], [[ಎಂ. ಟಿ ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಎಂ. ಗೋವಿಂದನ್]], [[ವಿ. ಕೆ. ಎನ್.]], [[ಒ. ವಿ.ವಿಜಯನ್]], [[ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣ ಮರರಾರ್]], ಹಾಗೂ [[ಎಂ. ಸುಕುಮಾರನ್]]. ದಿವಂಗತ ಕವಿ [[ಪಿ. ಕುಂಹಿರಾಮನ್ ನಾಯರ್]], ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ, ಭಾರತಪುಜಾ ನದಿತ್ತ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಭೂದೃಶ್ಯೊದ ಪೊರ್ಲುಡ್ದ್ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸ್ಫೂರ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. [[ತುಂಚತು ಎಲುತಚನ್]] ಬೊಕ್ಕ [[ವಲ್ಲತ್ತೋಲ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] [[ತಿರೂರು]] ನದಿ ದ ದಂಡೆಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಉಂದೆನ್ ಭಾರತಪುಜಾ ನದಿದ ಉಪನದಿ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. [[ಮೇಲ್ಪತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟಾತಿರಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಮೇಲ್ಪತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟಾತಿರಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ]] ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯೆರ್ ತಿರೂರು ಸುದೆ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. [[ಪೂಂತನಂ ನಂಬೂಡಿರಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇ. ಎಂ . [[ವಿಲ್ವದ್ರಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲ]] ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ತಿರುನಾವಯ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುವಾವಯ]] [[ಕೃಷ್ಣ|ನವಮುಕುಂದ]] ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ವೈರಂಕೋಡೆ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಉಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal |last=Panikker |first=Meena J. |date=2020-07-14 |title=Katala vesa: On Revisiting the Hunter |url=http://dx.doi.org/10.21659/rupkatha.v12n4.04 |journal=Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities |volume=12 |issue=4 |doi=10.21659/rupkatha.v12n4.04 |issn=0975-2935|doi-access=free }}</ref> ನೀಲ ನದಿ ತೀರದ ಚಮರವಟ್ಟಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು [[ಪನ್ನಿಯೂರು ಶ್ರೀ ವರಾಹಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]. [[ಅರೇಬಿಕ್ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]], ಪೊನ್ನನಿ ಲಿಪಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದುಲಾ ಉಂದೆತ ತೀರೊಡು ಉದಿತ್ಂಡ್. ಭರತಪ್ಪುಳ ಸುದೆ ಬರಿಟ್ ದಹನ ಮಲ್ತಿನಕುಲು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಐತಿಹ್ಯ ಉಂಡು. ''ಕಾರ್ಕಿದಕ ವಾವು''ದ ದಿನ ''ಪಿತೃ ತರ್ಪಣ''ದ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ತೀರ್ ಪೋಯಿನ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಪುತ್ರಕುಲು ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ. ಒ.ವಿ.ವಿಜಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿ.ಕೆ.ಎನ್. ಸೇರ್ದ್ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಶವಸಂಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ==ಕ್ಷೀಣತೆ== ಈ ನದಿ ಕೆಲವು ಸವಾಲುಲೆನ್ ಎದುರಿಸೊಂದುಂಡು ಅವು ಕುಸಿತೊಗು ಗುರಿಯಾತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಪಿರ ಬರಂದಿನ ಬಿಂದುಗು ತಲುಪುಂಡು. ಜನಕುಲೆನ ಅಸಮರ್ಪಕ, ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೋಭಾವೊಡ್ದ್ ಅಯಿತ ಬಹುತೇಕ ನೀರ್ ಕುಡಿಯೆರೆ ಅಯೋಗ್ಯ ಆತ್ಂಡ್. ಕೆಲವು ದಶಕೊಲೆ ದುಂಬು ಮುಟ್ಟ, ತೀವ್ರ ಬೇಸಿಗೆದ ಪೊರ್ತುಡುಲಾ ನದಿ ಸುಗಮವಾದ್ ಪರಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಕಡೆತ ೩೦ ವರ್ಸೊಡು, [[ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ದಪ್ಪದ ಮರಳುದ ಹಾಸಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಕಣ್ಮರೆ ಆತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಹುಲ್ಲು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಪೊದೆಲು|ಪೊದೆಕುಲು]] ಡ್ದ್ ಬದಲಾತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪರಿಸರ ವಿಪತ್ತು.{{citation needed|date=June 2016}} ೧೯೯೦ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗೊಡು ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆದ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟೊಡು, ನದಿತ ಪ್ರತಿ 'ಕಡವ್' (ನದಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ)ಡ್ ಕನಿಷ್ಠ ೪೦-೫೦ [[ಲಾರಿಲು]] ಕನಿಷ್ಠ ೪೦-೫೦ ಟನ್ ಸ್ವಚ್ಛ ಮರಳುನ್ ತೂಯೆರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಿತ ಉಲಾಯಿ ನೂದೆಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ 'ಕಡವ'ಲೆನ್ ತೂಂಡ, ಈ ವರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಮರಳುದ ಪ್ರಮಾಣ ಊಹೆಗ್ ಬರ್ಪುಜಿ. ಇನಿ, ನದಿತ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮರಳು ಇಜ್ಜಿ, ಜನಕುಲು ನೀರ್ ದ ಕೆಳ್ಗ್ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಲಾಭದಾಯಕ ವ್ಯವಹಾರ.{{citation needed|date=June 2016}} ಹವಾಮಾನದ ನಮೂನೆಲೆಡ್ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಲು ನದಿತ ಪ್ರವಾಹದ ನಮೂನೆನ್ ಲಾ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆತ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಮಹತ್ವದ ಇಳಿಕೆನ್ ಅಧ್ಯಯನೊಲು ವರದಿ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲ.<ref name="rain">{{cite journal |last1=Raj |first1=P.P.Nikhil |last2=azeez |first2=P.A |title=Trend analysis of rainfall in Bharathapuzha River basin, Kerala, India |journal=International Journal of Climatology |date=2012 |volume=32 |issue=4 |pages=533–539 |doi=10.1002/joc.2283 |bibcode=2012IJCli..32..533N |s2cid=129660466 }}</ref> ಮತ್ತು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳ.<ref>{{cite journal |last1=Raj |first1=P.P.Nikhil |last2=Azeez |first2=P.A |title=Temperature rise in the Bharathapuzha river basin, southern India. |journal=Current Science |date=2011 |volume=101 |issue=4 |pages=492 |url=http://www.ias.ac.in/currsci}}</ref> ==ಸವಾಲುಲು== [[File:Evening sight of Bharathappuzha.jpg|300px|thumbnail|ಭರತಪ್ಪುಳ ಬಳಿ ಒಂಜಿ ಬಯ್ಯಡ್]] ನದಿ ಇತ್ತೆ ಅಯಿತ ಬದುಕುಗು ಮಹತ್ವದ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಎದುರಿಸೊಂದುಂಡು. ತುದೆಟ್ ಬುಳೆಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಕುಲೆನ ಅಡೆತಡೆಡ್ದ್ ಸುದೆತ ಓಟ ಬದಲಾವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಉಂಡು. [[ಅಕ್ರಮ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಮಾಫಿಯಾಲು ಮಸ್ತ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾದುಲ್ಲೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕಾರಣಿಲು, ಅಧಿಕಾರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಈ ಮಾಫಿಯಾಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಂಬಂಧೊಡ್ದ್ ಉಂದೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಕಷ್ಟ ಆಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಮಸ್ತ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಇತ್ತೆ ಅಯಿಟ್ ಬರ್ಪಿನ ಬೆದರಿಕೆಡ್ದ್ ಸುಪ್ತವಾದ್ ಪೋತುಂಡು. ಪರಿಸರವಾದಿಲು ಸಮೀಪದ ಭವಿಷ್ಯೊಡು ನದಿತ ಭಯಾನಕ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕಾಲಿಕ ಸಾವುನ್ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಮೂಲೊಲೆಡ್ದ್ ಬರ್ಪಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯೊಲು ನೀರ್ ನ್ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ದಂಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲೆಡ್ ಭಾರತಪ್ಪುಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿ ಪನ್ಪಿ ಸುದೆ ಒರಿಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಗುಂಪುಲು ಉಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |title=Log in or sign up to view |url=https://www.facebook.com/login/ |access-date=2024-04-21 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> ಭಾರತಪೂಜೆನ್ ಬಲಪಡ್ಪಾವುನ, ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಭಾರತಪೂಜೆದ ಗೆಳೆಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮಿಲೆನ ಸಂಘ ರಚನೆ ಆವೊಂದುಂಡು. 'ಮೆಟ್ರೊಮ್ಯಾನ್' ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಹಿರಿಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಇ.ಎಂ.ಶ್ರೀಧರನ್ ಉಂದೆತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/metroman-to-turn-riverman/article28362067.ece | title='Metroman' E. Sreedharan to turn 'Riverman' to help protect Bharathapuzha | first=Abdul Latheef | last=Naha | date=10 July 2019 | newspaper=The Hindu | access-date=18 January 2020 }}</ref> ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಪರಿಸರ ತಜ್ಞೆರ್]] ನದಿನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್.{{citation needed|date=August 2012}} * ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪೂರ್ತಿ ಉಂತಾವೊಂದಿಜ್ಜಂಡಲಾ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಉಂಡು. ನರಮಾನ್ಯನ ಲೋಭ ಬೊಕ್ಕ ದುರುಪಯೋಗದ ಕಾರಣೊಡ್ದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಯಿನ ಮರಳು ಹಾಸಿಗೆಲೆನ್ ಕೆಲವು ವರ್ಷೊಡ್ ಪೂರ್ತಿ ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀಯೆರ್. ಮರಳು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನವು ಮಸ್ತ್ ನಿಧಾನೊದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ನದಿಲೆನ ಜೀವಾಣು ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ ಅಸಾಧ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಂಡಲಾ, ಸುಸ್ಥಿರ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗ್ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ಪೊಡು. ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಡ್ದ್ ಬರ್ಪಿನ ಆದಾಯೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊನು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್ ಮೀಸಲಾವೊಡು ಪಂದ್ ತಜ್ಞೆರ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್. * ಹೋಟೆಲ್, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಇಲ್ಲದಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಕಜವುಲೆನ್ ಎಂಚ ನಿರ್ವಹಿಸೊಡು ಪನ್ಪಿನೆತ್ತ ಬಗ್ಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಹೋಟೆಲ್ ಲೆಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಪಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯೊನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಜಾರಿ ಮಲ್ಪೊಡು. * [[ಬಾಳೆ ಮರ]], ​​[[ಜಾಮ್ ಕಾಯಿ]], [[ತೇಕ]], ಅತ್ತ್ಂಡ [[ಮಾವಿ]] ಇಂಚಿನ ಮರಕುಲೆನ್ ನಡ್ಂಡ ನೀರ್ ದ ಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ ದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಏರುಂಡು ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಮರಕುಲು ಅಯಿತ ಬೇರ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ನೀರ್ ನ್ ದೀದ್ ಬೇಸ ಋತುಡು ನಿಧಾನವಾದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ನದಿಲೆನ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನಗ ಈ ವಿಧಾನ ಜಗತ್ತ್ ದ ಮಸ್ತ್ ಕಡೆಟ್ ಯಶಸ್ವಿ ಆತ್ಂಡ್. * ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿನಲ್ಪ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್]] ನಡ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಬುಳೆಪಾವುನ: ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ನದಿ ತೀರೊಲೆನ್ ಮಣ್ಣ್ ದ ಸವೆತೊಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತಡೆಗೋಡೆ ಆದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಲೆನ ಒಳಗೆ ಉಪ್ಪುನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದುಂಡು, ಜಲಜೀವಿಲು ನದಿಲೆಡ್ ಬುಲೆಯೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. * ಕಟ್ಟಡ [[ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಮ್ಸ್]]: ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಮ್ಸ್ ನದಿತ ಪ್ರವಾಹೊನು ನಿಧಾನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಅಲ್ಪ ಅಂತರ್ಜಲ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಆಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ದ ಮಟ್ಟ ಏರುಂಡು. ==ತೆರಿಗೆ ಕೊರ್ಪಿನಕುಲು== [[File:Bharathapuzha tributaries.jpg|thumb|ಭಾರತಪುಳ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳು]] [[File:GKN Chamravattom Regulator Bridge DSC 0446.JPG|thumbnail|[[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]], ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿಯಂತ್ರಣ-ಸೇತುವೆ, [[ಚಮರವಟ್ಟಂ ನಿಯಂತ್ರಣ-ಸೇತುವೆ]], ಭಾರತಪುಲ್ಲ ನದಿಯ ಮಿತ್ತ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್]] ಈ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಧಾನ ಶಾಖೆಲು ಕುಟ್ಟಿಪುರಂಡು ಸೇರ್ದ್ ಅರಬಿ ಸಮುದ್ರೊಗು ಪೋಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಶಾಖೆಗ್ ಕೆಲವು ಶಾಖೆಲು ಉಂಡು, ರೇಖಾಚಿತ್ರೊಡು ತೋಜಾದ್ಂಡ್. ಮೇಲ್ಮುಖ ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಉಪನದಿಲೆನ ಪಟ್ಟಿ. *[[ತೂತಪುಲ]] **[[ಕುಂತಿಪ್ಪುಲ]] **[[ಕಂಜಿರಪ್ಪುಲ (ಮಣ್ಣರ್ಕ್ಕಡ್)|ಕಂಜಿರಪ್ಪುಲ]] **[[ಅಂಬಕದವು]] **[[ತುಪ್ಪನಾಡುಪುಲ ನದಿ|ತುಪ್ಪನಾಡುಪುಲ]] *[[ಗಾಯತ್ರಿಪುಳ]] **[[ನದಿ ಅನುಭವ]] **[[ಆಯಲೂರುಪುಳ]] **[[ವಂದಜಿಪ್ಪುಲ]] **[[ಮೀಂಕರಪ್ಪಲ]] **[[ಚುಲ್ಲಿಯರ್]] *[[ಕಲ್ಪತಿಪುಲ್]] **[[ಕೊರೈರ್]] **[[ಎಚ್ಚರಿಕೆಲು]] **[[ವಲ್ಯಾರ್ ನದಿ|ವಲ್ಯಾರ್]] **[[ಮಲಂಪುಳ ನದಿ|ಮಲಂಪುಲ]] *[[ಕನ್ನಡಿಪುಳ]] **[[ಪಲಾರ್]] **[[ಅಳಿಯಾರ್]] **[[ಮಿತ್ತು]] ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * [[ಆಳ್ವಂಚೇರಿ ತಂಪ್ರಕ್ಕಲ್]] * [[ನಂಬಿಕೆ]] * [[ಕೇರಳದ ಸುದೆಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇರಳೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಲಾಶಯೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ವೈರಂಕೋಡೆ ವೇಳ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಲು== {{Reflist}} ==ಉಲ್ಲೇಖೊಲು== * https://www.youtube.com/watch?v=DGdKcAbPZ_c * https://www.youtube.com/watch?v=gEoV4xhJHBM * https://www.youtube.com/watch?v=R6eA7wahVDY * https://www.youtube.com/watch?v=07Dxuhs1zLU * https://www.youtube.com/watch?v=Tb-O2XpGTTE {{refbegin}} * {{Citation|surname1=Abraham |given1=Vinu |year=2004 |title=The way to the Maker |journal=The Week |url=http://www.the-week.com/24jul11/statescan_article4.htm |access-date=10 February 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050224004103/http://www.the-week.com/24jul11/statescan_article4.htm |archive-date=24 February 2005 }} . * {{Citation | surname1 = Newindpress | year = 2005 | title = Thousands offer Pithru Tharpanam | journal = The New Indian Express | url = http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R | access-date = 10 February 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929092331/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R | archive-date = 29 September 2007 }}. *{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council| url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}} {{refend}} ==External links== {{Commons category|Bharathappuzha}} *[http://www.kudallur.com/ Kudallur Village] *[https://web.archive.org/web/20060901151355/http://nilafoundation.org/ Nila Foundation Organization] *[https://web.archive.org/web/20060224053833/http://www.frontlineonnet.com/fl2106/stories/20040326001904100.htm A Frontline article about the problems faced by Bharathapuzha] *[http://www.indiatogether.org/2005/jun/env-sandmine.htm An Indiatogether article on Sand Mining in Bharathapuzha] *[https://web.archive.org/web/20110524080034/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-02/edit-page/28161193_1_sand-mining-sand-mafia-river Bharata, To Kill a River] 1j8l1ed2jgy4maj5qlggcfj340kb9va 364266 364265 2026-08-11T07:04:09Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಕೋರ್ಸ್ */ 364266 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ಭರತಪುಳ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = [[ಕೇರಳ]]ದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆದ ತವನೂರು ಕೈತಲ್ ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡೆಡ್ ಭರತಪುಳ | map = Bharathapuzha map.PNG | map_size = | map_caption = ಭರತಪುಳದ ನಕ್ಷೆ | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | mapframe = yes <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = ದೇಶ | subdivision_name1 = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 209 | length_ref = <ref name="length">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Bharathapuzha-is-dry-much-ahead-of-summer/article14989576.ece |title=Bharathapuzha is dry much ahead of summer |newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |access-date=24 August 2018 }}</ref> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = ನದೀಮುಖ | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|161|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲು | source1_location = [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]] | source1_coordinates = {{coord|10|21|00|N|77|04|24|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2461|m|abbr=on}} | mouth = ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ<ref name="zoos">{{cite web |title=A CHECKLIST OF AVIFAUNA OF THE BHARATHAPUZHA RIVER BASIN |publisher=Zoo Outreach Organisation |url=http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf |access-date=24 April 2014 |archive-date=3 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180603105218/http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf |url-status=dead }}</ref> | mouth_location = ಪೊನ್ನಾನಿ, [[ಕೇರಳ]] | mouth_coordinates = {{coord|10|47|12|N|75|54|39|E|region:IN|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 6186 | tributaries_left = ತೂತಪೂಳ, ಗಾಯತ್ರಿಪುಳ, ಕಲ್ಪಾತಿಪುಳ, ಕನ್ನಾಡಿಪುಳ, ತಿರೂರ್ ನದಿ | tributaries_right = | custom_label = ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಗರಿಷ್ಠ ಎತ್ತರ | custom_data = ತನಕ್ಕು ಮಲೈ (2513 ಮೀ) | extra = }} ''''ಭರತಪ್ಪುಳ''" ("[[ಭಾರತದ ಪುದರ್#ಭಾರತ|ಭಾರತ]] ನದಿ"), ''ನೀಲ ನದಿ'' ಪಂದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್,<ref name="MM">{{Cite book|title=Malabar Manual|last=Logan|first=William|publisher=Government of Madras Presidency|year=1887|isbn=8120604466|location=Easthill, Calicut|pages=14|url=https://archive.org/stream/malabarmanual0000loga?ref=ol#page/14/mode/2up}}</ref> ಉಂದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ 209 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸುದೆ. ,<ref name="length" />ಉಂದು ಕೇರಳೊಡು ಪರಪುನ ಪೆರಿಯರ್ ಸುದೆತ ಪಿರವುಡು ರಡ್ಡನೆ ಉದ್ದೊದ ಸುದೆ.<ref>{{Cite web|title=Bharathappuzha|url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Bharathappuzha_1842.aspx#:~:text=(Note:%20The%20Bharathappuzha%20(Indian,Kerala,%20after%20the%20Periyar%20River.|access-date=2020-09-09|website=www.kerenvis.nic.in}}</ref> ಉಂದು 'ಪಲಕ್ಕದ್ ಗಪ್ಪು'ಡ್ದ್ ಪರಪುಂಡು; ಉಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ​​ಕೇರಳ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಅಂತರಲಾ ಅಂದ್.<ref name="krl">{{Cite web|url=https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|title=An Introduction to River Nila|access-date=6 May 2021|archive-date=25 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225091833/https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|url-status=dead}}</ref> ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜೀವನ ಶೈಲಿನ್ ನೀಲಾ ಸುದೆ ರೂಪೊ ಕೊರ್ತುಂಡು. ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬರವುಡು ಬೊಕ್ಕ ದಾಖಲೆಲೆಡ್ ಉಂದೆನ್ "ಪೆರಾರ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಭಾರತಪೂಜಾ ನದಿ ಒಂಜಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ಆದುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಬೊಕ್ಕ ಪಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್, ಅಂಚನೆ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಬೊಕ್ಕ ತಿರುಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಜನಕುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನ ಮಾರ್ಗ ಆದುಂಡು. ಅಯಿತ ತೀರೊಡು ಫಲವತ್ತಾಯಿನ 'ತ್ರಿಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲೆ ಜಲಭೂಮಿ' ಉಂಡು. ==ವ್ಯಾಪಕ== [[File:Bridge -bharatappuzha -kuttippuram (1).jpg|thumbnail|[[ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸೇತುವೆ]]]] ಈ ಸುದೆ ತಮಿಳುನಾಡುದ ತಿರುಮೂರ್ತಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಡ್ದ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಕೇರಳೊಗು ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಉಂದು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದ್ ಐನ್ ಪುದರ್ಡ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನವು - ಭರತಪ್ಪುಳ, ಪೊನ್ನಾನಿ ಸುದೆ, ನೀಲ, ಪೆರಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸುದೆ; ಉಂದೆಟ್ ಸುರುತವು ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಆದುಂಡು. ಈ ತುದೆ 'ಅಳಿ' (ಸುದೆ ಬಾಯಿ) ಪ್ರದೇಶೊಡು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರೊಗು ಸೇರುಂಡು; ಈ ಮುಖ್ಯ ನದಿದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗೊನು 'ಪೊನ್ನನಿ' ಪಂದ್ ಬೊಕ ಬಡಕಾಯಿ ಭಾಗೊನು 'ಪದಿಂಜರೆಕ್ಕ' (ಪುರತೂರು) ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ 'ಪೊನ್ನನಿ ಸುದೆ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="MM"/> ಕೊಜಿಕೋಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರೊಲೆನ್ ಸೇರಾವರೆ ಭರತಪ್ಪುಳದ ಮಿತ್ತ್ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ 'ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸೇತುವೆ' ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ 'ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸೇತುವೆ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರುಲಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಂಡ್. ==ತಾದಿ== [[File:Local fishermen in River.jpg|thumb|300px|ಭಾರತಪುಝಾದಲ್ಪದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರೆರು]] ==ಕೋರ್ಸ್== ಭಾರತಪೂಜೆದ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ ಸಮೀಪೊಡು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ವಿವಿಧ ಭಾಗೊಲೆಡ್ದ್ ಎಲ್ಯ ತೋಡುಲೆನ ರೂಪೊಡು ಸುರುವಾಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ [[ಪಲಕ್ಕಡ್ ಗ್ಯಾಪ್]] ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗು ಪೋಪುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಪಲಕಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಲಕ್ಕಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಲು, ಉಂದೆಕ್ ತಿರುರು ನದಿ ಸೇರ್ದ್ ಅನೇಕ ಉಪನದಿಲು ಸೇರ್ದುಂಡು. ಸುರುತ 40 ಕಿ.ಮೀ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ, ಭರತಪುಜಾ ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು ದ ಸಮೀಪೊಡು ಪೊಲ್ಲಾಚಿ ಮುಟ್ಟ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕುದ ಕೋರ್ಸ್ ನ್ ಅನುಸರಿಸವುಂಡು.ಪಾರ್ಲಿ-I ಡ್, ಕನ್ನಡಿಪುಝ ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಪತಿಪುಝ ನದಿ ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಭಾರತಪೂಜೆನ್ ರೂಪಿಸವುಂಡು, ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕ್ ಗ್ ಪೋದು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ ನ್ ಪೊನ್ನಾನಿ ಗ್ ಸೇರುಂಡು.<ref name="zoos" /> ಮಯನ್ನೂರುಡ್, ಉಂದು ಗರಿಝಾತ ನದಿನ್ ಸೇರುಂಡು. ತೂತಪುಝ ಸುದೆ, ಪಾಲಕ್ಕಡ್,ಪಳ್ಳಿಪುರಂ ಡ್ ನೀಲ ಸುದೆಕ್ ಸೇರುಂಡು. ತೂತ ನದಿ ನೀರ್ಡ್ ಸಮೃದ್ಧವಾದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ಅಯಿತ ವಿಲೀನೊದ ನಂತರ, ನೀಲೊಗು ದಪ್ಪದ ಒಳಹರಿವು ಬರ್ಪುಂಡು. [[File:Nila Nadhi.jpg|Hebberalu|Right|300px|[[Tirunavaya]]] ತುದೆತ ನೋಟ]] [[File:Fishing Harbour Ponnani 209.jpg|thumb|300px|ತಿರುರ್ ನದಿಯು ಪೊನ್ನಾನಿಯಲ್ಲಿ ಭರತಪುಳವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ]] [[File:Railroad Bridge,Kerala,India2.jpg|thumb|right|300px|1867 ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ತುತಾ ನದಿನ್ ದಾಂಟುನ ಪಿರಾಕ್ ದ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ಭಾರತಪುಜಾ ನದಿದೊಟ್ಟುಗು ಅಯಿತ ಸಂಗಮೊದ ಸಮೀಪೊಡು ಉಂಡು, ಉಂದು ಇತ್ತೆ ಪೊಸ ಸೇತುವೆಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಬಳಕೆಡ್ ಇಜ್ಜಿ, ಉಂದು ಸಮುದ್ರೊಗು ಸೇರುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಭಾಗೊನ್ ಬುಡ್ದು ಅಯಿತ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗೊಗು ನೌಕಾಯಾನೊಗು ಯೋಗ್ಯವಾಯಿನವು ಅತ್ತ್. 6,186 ಕಿ.ಮೀ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಭಾರತಪುಜಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಕೇರಳೊದ ಮಾತಾ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಆದುಂಡು. ಈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊದ ಮೂಜಿ ಭಾಗೊಡ್ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗೊ (೪೪೦೦ ಕಿ.ಮೀ. [೨]) ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಳಿಯಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ (೧೭೮೬ ಕಿ.ಮೀ. [೨]) ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ಉಂಡು. ಭರತಪೂಜೆಡ್ ಮಲ್ಲ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗೊ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಒಣಸ್ ದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ (ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಪಲಕ್ಕಾಡ್ ನಡುಟು) ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಬೇತೆ ದೀರ್ಘ [[ಕೇರಳದ ನದಿಲೆನ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ನದಿಲೆನ ಪಟ್ಟಿ]] ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ನೀರ್ ದ ಪ್ರವಾಹ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಕಮ್ಮಿ ಉಂಡು. [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ ೧೯೪೭|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಅಣೆಕಟ್ಟುಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡ್ದಾವರ ಸುದೆತ ಪ್ರವಾಹ ಕಮ್ಮಿ ಆತ್ಂಡ್. ವಾಸ್ತವೊಡು, ಬೇಸ ತಿಂಗೊಲುಡು, ನದಿತ್ತ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗೊಲು ಬಹುತೇಕ ಇಜ್ಜಿ. ಭರತಪುರಂ ಮಸ್ತ್ ಊರು ಗ್ರಾಮೊಲೆನ ಜೀವಾಳ: ಚಿತ್ತೂರು-ತತ್ತಮಂಗಲಂ (ಚಿತ್ತೂರುಡು ಭರತಪುರನ್ "ಸೋಕನಸಿನಿ" ಪನ್ಪೆರ್; ಈ ಪುದರ್ನ್ ತುಂಜತ್ತು ರಾಮಾನುಜನ್ ಎಝೂತಚನ್ ಕೊರ್ತೆರ್), ಕೊಡುಂಬು-ತಿರುವಲ್ಲತ್ತೂರು, [[ಪಾಲಕ್ಕಡ್]], ಪರ್ಲಿ-ಕೊಟ್ಟಾಯಿಗೊತ್ತು, ಪಾರ್ಲಿ-ಕೊಟ್ಟಾಯಿಡಿ, ಪಾರ್ಕ್ಕುಸಿಗೊಟ್ಟೆ, ಪಾರ್ಕ್ಕುಸಿಗೊಟ್ ಒಟ್ಟಪ್ಪಳ, ಶೋರನೂರು, ಚೆರುತೂರುತಿ, ಚೆಲಕ್ಕರ, ಪಟ್ಟಂಬಿ, ತ್ರಿತಳ, ಕುಡಲ್ಲೂರು, ಪಳ್ಳಿಪುರಂ, ಪಳ್ಳಿಪುರಂ ಚ ಪಾಳಲಿಪ್ಪುರಂ [[ಬೇಡ]]. ಪಲ್ಲಿಪ್ಪುರಂ ಊರು ಸೇರ್ದ್ [[ಪರುಡೂರು]] ಗ್ರಾಮ ಈ ಸುದೆ ಬೊಕ್ಕ ತೂತ ಸುದೆ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪೊಡು ಉಂಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಸರಳವಾದ್ [[ತೂತಪುಝ]]. ಅಪಗ ಉಂದು [[ಕುಟ್ಟಿಪುರಂ]], [[ತಿರುನಾವಯ]], [[ಇರಿಂಬಿಲಿಯಂ]], [[ತವನೂರು]], [[ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡೆ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಪೊನ್ನನಿ]] ಮೂಲಕ ಪೋಪುಂಡು. [[ತೂತಪುಝ]] ಮಲಪ್ಪುರಂ-ಪಲಕ್ಕಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಗಡಿಡ್ದ್, ತೂತ, [[ಎಲಂಕುಲಂ, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಎಲಂಕುಲಂ]], ಬೊಕ್ಕ [[ಪುಲಮಂತೋಲೆ]] ಮೂಲಕ ಪೋಪುಂಡು. [[ತಿರೂರು]] [[ಅಥಾವನಾಡ್]], [[ತಿರೂರು]], [[ಮಂಗಳಂ, ತಿರೂರು|ಮಂಗಳಂ]], [[ಪುರತೂರು]], [[ತ್ರಿಪ್ರಾಂಗೋಡೆ]], ಬೊಕ್ಕ [[ತನೂರು ರಾಜ್ಯ|ವೇಟ್ಟಂ]] ಡ್ದ್ ಪೋಪುಂಡು. ==ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಲು== [[File:Bharathapuzha River.png|thumb|right|300px|[[ಶೋರನೂರ್]]] ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಪುಳಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯ ನೋಟ ಭರತ್ಪುರ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಲೆಡ್ ಮುಚ್ಚಿದ್ ಉಂಡು. ನದಿತ್ತ ಬರಿಟ್ 11 [[ಜಲಾಶಯೊಲು]] ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಜಲಾಶಯೊಲು ನಿರ್ಮಾಣ ಆವೊಂದುಂಡು. ಭರತ್ಪುರ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಉಪನದಿಲೆನ್ ದಾಂಟೊಂದು ಕಟ್ಟ್ ನ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ಲೆಡ್ [[ಮಲಂಪುಲ]] ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ಮಲ್ಲ ಅಣೆಕಟ್ಟು. ಭರತ್ಪುರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊಡುಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅಣೆಕಟ್ಟುಲು [[ವಲಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್]], [[ಮಂಗಳಂ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ (ಅಣೆಕಟ್ಟ್)|ಮಂಗಳಂ ಅಣೆಕಟ್ಟ್]], [[ಪೊತುಂಡಿ ಅಣೆಕಟ್ಟ್]], ಮೀಂಕಾರ ಅಣೆಕಟ್ಟ್, ಚುಲ್ಲಿಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟ್, [[ತಿರುಮೂರ್ತಿ ಅಣೆಕಟ್ಟ್|ತಿರುಮೂರ್ತಿ]], [[ಅಲಿಯರ್]], [[ಅಲಿಯರ್,] ಉಲ್ಯಾರ್, ಅಲಿಯಾರ್], ಬೊಕ್ಕ ದಾರಪ್ಪೆರ]. ಈ ಜಲಾಶಯೊಲೆಡ್ ಬಹುತೇಕೊ ಜಲಾಶಯೊಲು ನೀರಾವರಿ ಉದ್ದೇಶೊಗು ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಲೆಡ್ದ್ ಒಟ್ಟು 773 ಕಿ.ಮೀ ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಗು ನೀರಾವರಿ ಆಪುಂಡು. ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಗುಡ್ಡೆದ ಚಿತ್ತೂರುಡು ನೀರಾವರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಆವೊಂದುಂಡು. ಈ ರಡ್ಡ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶೊನು ಮತ್ತೆ 542 ಕಿ.ಮೀ.2 ಏರಾವುಂಡು. ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಯೋಜನೆ ಪಂಡ ವೆಳ್ಲಿಯಂಕಲ್ಲುದ ತ್ರಿತಾಲ-ಕಾಮ್ ಸೇತುವೆ. ಈ ಸೇತುವೆ ಪಲ್ಲಿಪುರಂ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್, ತ್ರಿತಲ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಗ್ರಾಮೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು. ಕುಡಿಯೆರೆ ನೀರ್ ಸರಬರಾಜು ಮಲ್ಪುನವು ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ತ್ರಿಶೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಡೆಟ್ ನೀರ್ ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆಲು ಈ ದುಂಬೇ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್. ಡ್ಯಾಮ್ ದ ಶಟರ್ ದ ಎತ್ತರ ೫ ಮೀಟರ್, ಉಂದೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ನೀರ್ ದೀವೊಲಿ. ಅಂಚನೆ, ಪೊಸ ಸೇತುವೆಡ್ದ್ ತ್ರಿಶೂರುಡ್ದ್ ಕೊಜಿಕೋಡ್ ಮುಟ್ಟದ ದೂರ 11 ಕಿ.ಮೀ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಈ ಯೋಜನೆ ಕರಿನ ಕೆಲವು ದಶಕೊಡು ಭಾರತಪ್ಪುಳಡ್ ಅತಿ ಮಲ್ಲ ಯೋಜನೆ. ಬೇಸ ಋತುಡು ನೀರ್ ದ ಮಟ್ಟೊಡು ಏರಿಕೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ಬಹುತೇಕ ಅಳಿದ್ ಪೋಯಿನ ಮೀನ್ ಜಾತಿಲು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಪಿರ ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಸಿಹಿನೀರ್ದ ಮೀನುಲೆನ ರಾಜೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುನ 'ವಾಲ' ಜಾತಿದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಕೊರೊಡು. ೫ ರ್ದ್ ೧೦ ಕೆಜಿ ಮುಟ್ಟ ತೂಕದ ಒಂಜೊಂಜಿ ‘ವಾಲಾ’ ಇತ್ತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆತ್ಂಡ್. [[File:Velliamkallu Regulator cum Bridge.JPG|Thumbs|Left|300px|ನಿರ್ಮಾಣ ಆವೊಂದುಪ್ಪುನ ವೆಲ್ಲಿಯಂಕಲ್ಲು ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್ ಕಮ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ದ ನೋಟ]] [[File:Ponnani Fishing.jpg|Thumb|300px|ಪೊನ್ನಾನಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಬಂದರ್ ಸುದೆತ ಬಾಯಿಡ್ ಉಂಡು.]] [[File:Nila Thitta.jpg|thumb|300px|ಈ ಸುದೆ ಪೊನ್ನಾನಿಡ್ ಅರಬಿ ಸಮುದ್ರೊಗು ಪರಪುಂಡು.]] ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ== ಭಾರತಪೂಜೆ ಪಂಡ ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೂಕುದ ಜೀವಾಣು. [[ಕಥಕಳಿ]], [[ಕುಡಿಯಟ್ಟಂ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಲ್]] ಇಂಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಲೆನ್ ಕಲ್ಪುನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲ]] ತ್ರಿಶೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಈ ನದಿ ದಂಡೆಡ್ ಚೆರುತುರುಟಿಡ್ ಉಂಡು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಲಯಾಳಂ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಕವಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಟ್ಟಂತುಲ್ಲಾಲ್ ಕಲಾ ರೂಪೊದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ [[ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಲಕ್ಕಿಡಿದ ಸಮೀಪದ ಕಿಲ್ಲಿಕುರಿಸ್ಸಿಮಂಗಲಂ, ಮತ್ತೆ ನೈಲ್ ನದಿತ ತೀರೊಡು ಉಂಡು. ''ತೊಲ್ಪವಕುಟು'' (ಸುಮಾರ್ 65 ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ನೀಲ ಸುದೆತ ಬರಿಟ್ ಉಂಡು) ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಭದರ್ ಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ನಡಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಛಾಯೆದ ಗೊಂಬೆ ನಾಟಕ. ಕೇರಳೊಡು ಉಪ್ಪುನ [[ನಂಬೂಡಿರಿ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್]] ದ ಮಾತಾ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದಿತ್ತಿನ ''[[ಅಳ್ವಂಚೇರಿ ತಂಪ್ರಕ್ಕಾಲ್]]'' ಭಾರತಪ್ಪುಳ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಇತ್ತಿನ [[ಪಲಕ್ಕಡ್]] ಬೊಕ್ಕ ನನೊಂಜಿ [[ಅಥವನಾಡ್]]-[[ತಿರುನಾವಯ]] ಪ್ರದೇಶೊಡು ಅಕ್ಲೆನ ಜಮೀನುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. [[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ]] ೧೪ನೆ ಬೊಕ್ಕ ೧೬ನೆ ಶತಮಾನೊದ ನಡುಟು [[ತಿರುಣಾವಯ]]-[[ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡು]] ಪ್ರದೇಶೊಡು ಭರತಪ್ಪುಳ ನದಿ ದ ದಂಡೆಡ್ ಬುಲೆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ]] . ಉಂದೆತ ದಂಡೆಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳ ಸಾಹಿತಿಲೆಡ್ [[ಉರುಬ್]], [[ಎಡಸ್ಸೆರಿ ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್]], [[ಅಕ್ಕಿತ್ತಂ ಅಚ್ಚುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]], [[ಎಂ. ಟಿ ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಎಂ. ಗೋವಿಂದನ್]], [[ವಿ. ಕೆ. ಎನ್.]], [[ಒ. ವಿ.ವಿಜಯನ್]], [[ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣ ಮರರಾರ್]], ಹಾಗೂ [[ಎಂ. ಸುಕುಮಾರನ್]]. ದಿವಂಗತ ಕವಿ [[ಪಿ. ಕುಂಹಿರಾಮನ್ ನಾಯರ್]], ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ, ಭಾರತಪುಜಾ ನದಿತ್ತ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಭೂದೃಶ್ಯೊದ ಪೊರ್ಲುಡ್ದ್ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸ್ಫೂರ್ತಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. [[ತುಂಚತು ಎಲುತಚನ್]] ಬೊಕ್ಕ [[ವಲ್ಲತ್ತೋಲ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] [[ತಿರೂರು]] ನದಿ ದ ದಂಡೆಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಉಂದೆನ್ ಭಾರತಪುಜಾ ನದಿದ ಉಪನದಿ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. [[ಮೇಲ್ಪತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟಾತಿರಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಮೇಲ್ಪತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟಾತಿರಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ]] ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯೆರ್ ತಿರೂರು ಸುದೆ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. [[ಪೂಂತನಂ ನಂಬೂಡಿರಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇ. ಎಂ . [[ವಿಲ್ವದ್ರಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲ]] ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ತಿರುನಾವಯ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುವಾವಯ]] [[ಕೃಷ್ಣ|ನವಮುಕುಂದ]] ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ವೈರಂಕೋಡೆ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಉಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal |last=Panikker |first=Meena J. |date=2020-07-14 |title=Katala vesa: On Revisiting the Hunter |url=http://dx.doi.org/10.21659/rupkatha.v12n4.04 |journal=Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities |volume=12 |issue=4 |doi=10.21659/rupkatha.v12n4.04 |issn=0975-2935|doi-access=free }}</ref> ನೀಲ ನದಿ ತೀರದ ಚಮರವಟ್ಟಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು [[ಪನ್ನಿಯೂರು ಶ್ರೀ ವರಾಹಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]. [[ಅರೇಬಿಕ್ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]], ಪೊನ್ನನಿ ಲಿಪಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದುಲಾ ಉಂದೆತ ತೀರೊಡು ಉದಿತ್ಂಡ್. ಭರತಪ್ಪುಳ ಸುದೆ ಬರಿಟ್ ದಹನ ಮಲ್ತಿನಕುಲು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಐತಿಹ್ಯ ಉಂಡು. ''ಕಾರ್ಕಿದಕ ವಾವು''ದ ದಿನ ''ಪಿತೃ ತರ್ಪಣ''ದ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ತೀರ್ ಪೋಯಿನ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಪುತ್ರಕುಲು ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ. ಒ.ವಿ.ವಿಜಯನ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿ.ಕೆ.ಎನ್. ಸೇರ್ದ್ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಶವಸಂಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ==ಕ್ಷೀಣತೆ== ಈ ನದಿ ಕೆಲವು ಸವಾಲುಲೆನ್ ಎದುರಿಸೊಂದುಂಡು ಅವು ಕುಸಿತೊಗು ಗುರಿಯಾತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಪಿರ ಬರಂದಿನ ಬಿಂದುಗು ತಲುಪುಂಡು. ಜನಕುಲೆನ ಅಸಮರ್ಪಕ, ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೋಭಾವೊಡ್ದ್ ಅಯಿತ ಬಹುತೇಕ ನೀರ್ ಕುಡಿಯೆರೆ ಅಯೋಗ್ಯ ಆತ್ಂಡ್. ಕೆಲವು ದಶಕೊಲೆ ದುಂಬು ಮುಟ್ಟ, ತೀವ್ರ ಬೇಸಿಗೆದ ಪೊರ್ತುಡುಲಾ ನದಿ ಸುಗಮವಾದ್ ಪರಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಕಡೆತ ೩೦ ವರ್ಸೊಡು, [[ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ದಪ್ಪದ ಮರಳುದ ಹಾಸಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಕಣ್ಮರೆ ಆತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಹುಲ್ಲು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಪೊದೆಲು|ಪೊದೆಕುಲು]] ಡ್ದ್ ಬದಲಾತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪರಿಸರ ವಿಪತ್ತು.{{citation needed|date=June 2016}} ೧೯೯೦ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗೊಡು ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆದ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟೊಡು, ನದಿತ ಪ್ರತಿ 'ಕಡವ್' (ನದಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ)ಡ್ ಕನಿಷ್ಠ ೪೦-೫೦ [[ಲಾರಿಲು]] ಕನಿಷ್ಠ ೪೦-೫೦ ಟನ್ ಸ್ವಚ್ಛ ಮರಳುನ್ ತೂಯೆರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಿತ ಉಲಾಯಿ ನೂದೆಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ 'ಕಡವ'ಲೆನ್ ತೂಂಡ, ಈ ವರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಮರಳುದ ಪ್ರಮಾಣ ಊಹೆಗ್ ಬರ್ಪುಜಿ. ಇನಿ, ನದಿತ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮರಳು ಇಜ್ಜಿ, ಜನಕುಲು ನೀರ್ ದ ಕೆಳ್ಗ್ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಲಾಭದಾಯಕ ವ್ಯವಹಾರ.{{citation needed|date=June 2016}} ಹವಾಮಾನದ ನಮೂನೆಲೆಡ್ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಲು ನದಿತ ಪ್ರವಾಹದ ನಮೂನೆನ್ ಲಾ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆತ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಮಹತ್ವದ ಇಳಿಕೆನ್ ಅಧ್ಯಯನೊಲು ವರದಿ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲ.<ref name="rain">{{cite journal |last1=Raj |first1=P.P.Nikhil |last2=azeez |first2=P.A |title=Trend analysis of rainfall in Bharathapuzha River basin, Kerala, India |journal=International Journal of Climatology |date=2012 |volume=32 |issue=4 |pages=533–539 |doi=10.1002/joc.2283 |bibcode=2012IJCli..32..533N |s2cid=129660466 }}</ref> ಮತ್ತು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳ.<ref>{{cite journal |last1=Raj |first1=P.P.Nikhil |last2=Azeez |first2=P.A |title=Temperature rise in the Bharathapuzha river basin, southern India. |journal=Current Science |date=2011 |volume=101 |issue=4 |pages=492 |url=http://www.ias.ac.in/currsci}}</ref> ==ಸವಾಲುಲು== [[File:Evening sight of Bharathappuzha.jpg|300px|thumbnail|ಭರತಪ್ಪುಳ ಬಳಿ ಒಂಜಿ ಬಯ್ಯಡ್]] ನದಿ ಇತ್ತೆ ಅಯಿತ ಬದುಕುಗು ಮಹತ್ವದ ಸವಾಲುಲೆನ್ ಎದುರಿಸೊಂದುಂಡು. ತುದೆಟ್ ಬುಳೆಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊದೆಕುಲೆನ ಅಡೆತಡೆಡ್ದ್ ಸುದೆತ ಓಟ ಬದಲಾವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಉಂಡು. [[ಅಕ್ರಮ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಮಾಫಿಯಾಲು ಮಸ್ತ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾದುಲ್ಲೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕಾರಣಿಲು, ಅಧಿಕಾರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಈ ಮಾಫಿಯಾಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಂಬಂಧೊಡ್ದ್ ಉಂದೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಕಷ್ಟ ಆಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಮಸ್ತ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಇತ್ತೆ ಅಯಿಟ್ ಬರ್ಪಿನ ಬೆದರಿಕೆಡ್ದ್ ಸುಪ್ತವಾದ್ ಪೋತುಂಡು. ಪರಿಸರವಾದಿಲು ಸಮೀಪದ ಭವಿಷ್ಯೊಡು ನದಿತ ಭಯಾನಕ ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಕಾಲಿಕ ಸಾವುನ್ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಮೂಲೊಲೆಡ್ದ್ ಬರ್ಪಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯೊಲು ನೀರ್ ನ್ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ದಂಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣೊಲೆಡ್ ಭಾರತಪ್ಪುಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿ ಪನ್ಪಿ ಸುದೆ ಒರಿಪಾವುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಗುಂಪುಲು ಉಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |title=Log in or sign up to view |url=https://www.facebook.com/login/ |access-date=2024-04-21 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> ಭಾರತಪೂಜೆನ್ ಬಲಪಡ್ಪಾವುನ, ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಭಾರತಪೂಜೆದ ಗೆಳೆಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮಿಲೆನ ಸಂಘ ರಚನೆ ಆವೊಂದುಂಡು. 'ಮೆಟ್ರೊಮ್ಯಾನ್' ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಹಿರಿಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಇ.ಎಂ.ಶ್ರೀಧರನ್ ಉಂದೆತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/metroman-to-turn-riverman/article28362067.ece | title='Metroman' E. Sreedharan to turn 'Riverman' to help protect Bharathapuzha | first=Abdul Latheef | last=Naha | date=10 July 2019 | newspaper=The Hindu | access-date=18 January 2020 }}</ref> ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== [[ಪರಿಸರ ತಜ್ಞೆರ್]] ನದಿನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್.{{citation needed|date=August 2012}} * ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪೂರ್ತಿ ಉಂತಾವೊಂದಿಜ್ಜಂಡಲಾ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಉಂಡು. ನರಮಾನ್ಯನ ಲೋಭ ಬೊಕ್ಕ ದುರುಪಯೋಗದ ಕಾರಣೊಡ್ದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಯಿನ ಮರಳು ಹಾಸಿಗೆಲೆನ್ ಕೆಲವು ವರ್ಷೊಡ್ ಪೂರ್ತಿ ದೆತ್ತ್ ದ್ ದೀಯೆರ್. ಮರಳು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನವು ಮಸ್ತ್ ನಿಧಾನೊದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ನದಿಲೆನ ಜೀವಾಣು ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ ಅಸಾಧ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಂಡಲಾ, ಸುಸ್ಥಿರ ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗ್ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ಪೊಡು. ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಡ್ದ್ ಬರ್ಪಿನ ಆದಾಯೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊನು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್ ಮೀಸಲಾವೊಡು ಪಂದ್ ತಜ್ಞೆರ್ ಸೂಚಿಸವೆರ್. * ಹೋಟೆಲ್, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಇಲ್ಲದಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಕಜವುಲೆನ್ ಎಂಚ ನಿರ್ವಹಿಸೊಡು ಪನ್ಪಿನೆತ್ತ ಬಗ್ಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮ ಮಲ್ಪೊಡು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಹೋಟೆಲ್ ಲೆಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಪಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯೊನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಜಾರಿ ಮಲ್ಪೊಡು. * [[ಬಾಳೆ ಮರ]], ​​[[ಜಾಮ್ ಕಾಯಿ]], [[ತೇಕ]], ಅತ್ತ್ಂಡ [[ಮಾವಿ]] ಇಂಚಿನ ಮರಕುಲೆನ್ ನಡ್ಂಡ ನೀರ್ ದ ಮಟ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ ದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಏರುಂಡು ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಮರಕುಲು ಅಯಿತ ಬೇರ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ನೀರ್ ನ್ ದೀದ್ ಬೇಸ ಋತುಡು ನಿಧಾನವಾದ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ನದಿಲೆನ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನಗ ಈ ವಿಧಾನ ಜಗತ್ತ್ ದ ಮಸ್ತ್ ಕಡೆಟ್ ಯಶಸ್ವಿ ಆತ್ಂಡ್. * ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿನಲ್ಪ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್]] ನಡ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ಬುಳೆಪಾವುನ: ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ನದಿ ತೀರೊಲೆನ್ ಮಣ್ಣ್ ದ ಸವೆತೊಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತಡೆಗೋಡೆ ಆದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಲೆನ ಒಳಗೆ ಉಪ್ಪುನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದುಂಡು, ಜಲಜೀವಿಲು ನದಿಲೆಡ್ ಬುಲೆಯೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು. * ಕಟ್ಟಡ [[ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಮ್ಸ್]]: ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಮ್ಸ್ ನದಿತ ಪ್ರವಾಹೊನು ನಿಧಾನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಅಲ್ಪ ಅಂತರ್ಜಲ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಆಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ದ ಮಟ್ಟ ಏರುಂಡು. ==ತೆರಿಗೆ ಕೊರ್ಪಿನಕುಲು== [[File:Bharathapuzha tributaries.jpg|thumb|ಭಾರತಪುಳ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳು]] [[File:GKN Chamravattom Regulator Bridge DSC 0446.JPG|thumbnail|[[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]], ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿಯಂತ್ರಣ-ಸೇತುವೆ, [[ಚಮರವಟ್ಟಂ ನಿಯಂತ್ರಣ-ಸೇತುವೆ]], ಭಾರತಪುಲ್ಲ ನದಿಯ ಮಿತ್ತ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಆತ್ಂಡ್]] ಈ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಧಾನ ಶಾಖೆಲು ಕುಟ್ಟಿಪುರಂಡು ಸೇರ್ದ್ ಅರಬಿ ಸಮುದ್ರೊಗು ಪೋಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಶಾಖೆಗ್ ಕೆಲವು ಶಾಖೆಲು ಉಂಡು, ರೇಖಾಚಿತ್ರೊಡು ತೋಜಾದ್ಂಡ್. ಮೇಲ್ಮುಖ ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಉಪನದಿಲೆನ ಪಟ್ಟಿ. *[[ತೂತಪುಲ]] **[[ಕುಂತಿಪ್ಪುಲ]] **[[ಕಂಜಿರಪ್ಪುಲ (ಮಣ್ಣರ್ಕ್ಕಡ್)|ಕಂಜಿರಪ್ಪುಲ]] **[[ಅಂಬಕದವು]] **[[ತುಪ್ಪನಾಡುಪುಲ ನದಿ|ತುಪ್ಪನಾಡುಪುಲ]] *[[ಗಾಯತ್ರಿಪುಳ]] **[[ನದಿ ಅನುಭವ]] **[[ಆಯಲೂರುಪುಳ]] **[[ವಂದಜಿಪ್ಪುಲ]] **[[ಮೀಂಕರಪ್ಪಲ]] **[[ಚುಲ್ಲಿಯರ್]] *[[ಕಲ್ಪತಿಪುಲ್]] **[[ಕೊರೈರ್]] **[[ಎಚ್ಚರಿಕೆಲು]] **[[ವಲ್ಯಾರ್ ನದಿ|ವಲ್ಯಾರ್]] **[[ಮಲಂಪುಳ ನದಿ|ಮಲಂಪುಲ]] *[[ಕನ್ನಡಿಪುಳ]] **[[ಪಲಾರ್]] **[[ಅಳಿಯಾರ್]] **[[ಮಿತ್ತು]] ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * [[ಆಳ್ವಂಚೇರಿ ತಂಪ್ರಕ್ಕಲ್]] * [[ನಂಬಿಕೆ]] * [[ಕೇರಳದ ಸುದೆಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇರಳೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಅಣೆಕಟ್ಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಲಾಶಯೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ವೈರಂಕೋಡೆ ವೇಳ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಲು== {{Reflist}} ==ಉಲ್ಲೇಖೊಲು== * https://www.youtube.com/watch?v=DGdKcAbPZ_c * https://www.youtube.com/watch?v=gEoV4xhJHBM * https://www.youtube.com/watch?v=R6eA7wahVDY * https://www.youtube.com/watch?v=07Dxuhs1zLU * https://www.youtube.com/watch?v=Tb-O2XpGTTE {{refbegin}} * {{Citation|surname1=Abraham |given1=Vinu |year=2004 |title=The way to the Maker |journal=The Week |url=http://www.the-week.com/24jul11/statescan_article4.htm |access-date=10 February 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050224004103/http://www.the-week.com/24jul11/statescan_article4.htm |archive-date=24 February 2005 }} . * {{Citation | surname1 = Newindpress | year = 2005 | title = Thousands offer Pithru Tharpanam | journal = The New Indian Express | url = http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R | access-date = 10 February 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929092331/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R | archive-date = 29 September 2007 }}. *{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council| url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}} {{refend}} ==External links== {{Commons category|Bharathappuzha}} *[http://www.kudallur.com/ Kudallur Village] *[https://web.archive.org/web/20060901151355/http://nilafoundation.org/ Nila Foundation Organization] *[https://web.archive.org/web/20060224053833/http://www.frontlineonnet.com/fl2106/stories/20040326001904100.htm A Frontline article about the problems faced by Bharathapuzha] *[http://www.indiatogether.org/2005/jun/env-sandmine.htm An Indiatogether article on Sand Mining in Bharathapuzha] *[https://web.archive.org/web/20110524080034/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-02/edit-page/28161193_1_sand-mining-sand-mafia-river Bharata, To Kill a River] if83mzwy4d7nknwqw52g0aaarxayt64 0 27749 364267 2026-08-11T07:13:12Z Hariprasad Shetty10 6127 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status =... 364267 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಇದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಕುಲದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಐಯುಸಿಎನ್ (IUCN) ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ [[ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ]] ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹ್ರ್|ಅರೇಬಿಯನ್]] ಬೊಕ್ಕ [[ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹ್ರ್]]ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ [[ಕುಲ]] ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 [[ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್]] ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''[[ಒವಿಸ್]]'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] ಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು|ಪರಂಬಿಕುಲಂ]] ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ [[ಶೋಲಾ]] ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]] ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''[[ವಿಕ್ಷನರಿ:τράγος|tráಗೋಸ್]]'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ [[ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ]] ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹ್ರ್]] (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ [[ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹ್ರ್]] (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 [[ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''[[Capra (genus)|Capra]]'' ಕುಲೊದ [[sister group|sister]] ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ''[[Ovis]]'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ [ಪಿಕ್| ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್''.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ [[ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್]] ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. [[ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್]] ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ [[ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್]] ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] The Nilgiri tahr is a stocky built goat with a short and coarse [[fur]] covering the entire body. Adult males stand about {{cvt|100|cm}} tall at the shoulder and weigh {{cvt|80|to|100|kg}}.<ref name=Prater/> Males are larger than females, have a darker coloured fur after maturation, and a bristly mane on the back of the neck and [[withers]].<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> The fur is dark yellowish brown on the above with a pale underside. The females and juveniles might have a greyish fur.<ref name=Lyedkkar/> Adult males have a dark patch on their backs, and are also called "saddlebacks".<ref name=Prater/> Both sexes have two curved horns, which can reach up to {{cvt|40|cm}} in males and {{cvt|30|cm}} in females.<ref name=Prater/> The horns are [[convex]] on the anterior or outer side, with shallow ridges along the surface. The horns run parallel to each other from the top of the head for some distance before diverging from each other towards the tip.<ref name=Lyedkkar/> ==Distribution and habitat== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|A juvenile at [[Eravikulam National Park]]]] The Nilgiri tahr is [[endemic]] to the Nilgiri hills and the [[Anamalai Hills]] in the southern [[Western Ghats]] of [[South India]].<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> The extant range of the Nilgiri tahr extends over {{cvt|400|km}} from north to south, and [[Eravikulam National Park]] in [[Kerala]] is home to the largest population.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> In [[Tamil Nadu]], the main concentrations of the tahr population are in [[Mukurthi]] and [[Grass Hills National Park]], with occasional sightings in other areas of the Nilgiris region.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> Isolated populations have been found to exist in [[Ponmudi]] Hills and [[Parambikulam Tiger Reserve]] in Kerala,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> and parts of [[Dindigul district|Dindigul]], [[Kanyakumari district|Kanyakumari]], [[Theni district|Theni]], and [[Tirunelveli district]]s in Tamil Nadu.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|The Nilgiri Tahr inhabits open grasslands on rocky outcrops]] Historically, as per the Tamil [[Sangam literature]], the goats were widely distributed from [[Coimbatore]] in the [[Kongu Nadu|Western Tamil Nadu]] to [[Tirunelveli]] in the Southern part of Tamil Nadu.<ref name=TN/> However, only about a hundreds of Nilgiri tahrs were left in the wild by the end of 20th century. Since that time, conservation activities have helped increase their numbers.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> The Nilgiri tahr population was estimated at about 3,122 individuals in 2015.<ref name=WWF/> In April 2025, the second synchronized Nilgiri tahr survey conducted jointly by the forest departments of Tamil Nadu and Kerala recorded a total of 2,655 individuals&ndash;1,352 in Kerala and 1,303 in Tamil Nadu.<ref name=NDTV/> There were 841 individuals in the Eravikulam National Park in 2025, up from 894 individuals in 2014, and 640 during the first census in 1996.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> The Nilgiri tahr inhabits the open grasslands of the [[South Western Ghats montane rain forests]].<ref name=iucn/> They typically inhabit rocky outcroppings and precipices, at elevations ranging from {{cvt|1200|to|2600|m}}, though sometimes found at lower elevations.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> During the survey in 2025, low-elevation sightings were reported in Peyanar at about {{cvt|270|m}} above sea level, the lowest altitude recorded for the species.<ref name=NDTV/> They usually keep clear of forests at lower altitudes and occupy large open grasslands interspersed with pockets of stunted forests, locally known as [[shola]].<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> The Nilgiri tahrs formerly ranged over a larger extent across the grasslands of the Western Ghats, but hunting and poaching in the 19th century reduced their population.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|A male (left) courting a female]] The Nilgiri tahrs are usually seen feeding on the edges on rocky plateaus and grasslands in the mornings and evenings, and resting on [[ridges]] during the day.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> They usually feed on grass and small shrubs.<ref name=Sondhi/> They are usually found in groups of 150 to 200 individuals.<ref name=Cavendish/> They are nimble goats, and are excellent rock climbers. They often climb narrow and high ridges, maintaining a good balance and agility. The tahrs have a good eye sight, and are often look out for dangers during the day.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> They usually feed in groups, and an old female keep watch during the time.<ref name=Lyedkkar/> === Breeding === The peak breeding season of the Nilgiri tahrs coincide with the [[monsoon]] season from June to September, though it has been observed to breed throughout the year. The younglings are usually born in January or February during the cold season, and the goats might yearn up to two offspring at a time.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> The males often engage in fights for rights to access to the females. They often stand with the sides to each other, and use their horns to attack the other. The dominant male gets access to the females, but the loser is not chased out of the herd unlike certain other goat families.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> The 2025 survey found a [[sex ratio]] of 49 males per 100 females, and a young-to-female ratio of 50 to 100.<ref name=NDTV/> == Threats and conservation == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|Nilgiri tahrs at the [[Anamalai Tiger Reserve]]]] The Nilgiri tahr is classified as [[endangered]] in the [[IUCN Red List]]. The species is primarily threatened by [[habitat loss]] and disturbance caused by invasive species, and in some sites by livestock grazing, [[poaching]] and fragmentation of the landscape.<ref name=iucn/> The species is legally protected in India, and is safe guarded in various protected areas and national parks in Kerala and Tamil Nadu. The [[Bombay Natural History Society]], Nilgiri Wildlife Association, and [[Wildlife Institute of India]], are involved in scientific research, community engagement, and education programmes.<ref name=Sondhi/> The 'Project Nilgiri Tahr', launched by the [[Government of Tamil Nadu]] in 2022, is aimed at conserving the species through restoration of grasslands, radio-collaring and monitoring of populations, and plans for [[captive breeding]] and reintroduction.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> The Government of Tamil Nadu also declared 7 October as the 'Nilgiri Tahr Day' in Tamil Nadu, which is the birthday of conservationist [[E. R. C. Davidar]].<ref name=TOI/><ref name=PNT/> There is a small captive population of Nilgiri tahrs across the world, estimated to be about 30 individuals in [[North America]] and 20 individuals in [[Asia]] outside India.<ref name=Cavendish/> ==See also== * [[Nilgiri Biosphere Reserve]] * [[Wildlife of India]] ==Notes== {{Notelist}} ==References== {{Reflist}} ==External links== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[Category:Caprinae]] [[Category:Mammals of India]] [[Category:Fauna of Kerala]] [[Category:Mammals of Tamil Nadu]] [[Category:Fauna of the Western Ghats]] [[Category:Endemic fauna of the Western Ghats]] [[Category:Mammals described in 1838|Nilgiri tahr]] p8s4v55un22ztnueb1iqhsqjm8ly11l 364268 364267 2026-08-11T07:13:38Z Hariprasad Shetty10 6127 364268 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಇದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಕುಲದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಐಯುಸಿಎನ್ (IUCN) ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ [[ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ]] ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹ್ರ್|ಅರೇಬಿಯನ್]] ಬೊಕ್ಕ [[ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹ್ರ್]]ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ [[ಕುಲ]] ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 [[ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್]] ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''[[ಒವಿಸ್]]'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] ಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು|ಪರಂಬಿಕುಲಂ]] ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ [[ಶೋಲಾ]] ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]] ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''[[ವಿಕ್ಷನರಿ:τράγος|tráಗೋಸ್]]'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ [[ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ]] ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹ್ರ್]] (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ [[ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹ್ರ್]] (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 [[ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''[[Capra (genus)|Capra]]'' ಕುಲೊದ [[sister group|sister]] ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ''[[Ovis]]'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ [ಪಿಕ್| ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್''.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ [[ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್]] ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. [[ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್]] ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ [[ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್]] ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> 5641e07a02dxhkgp5estggqlxbeiovc 364284 364268 2026-08-11T09:10:03Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ವರ್ಗೀಕರಣ */ 364284 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಇದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಕುಲದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಐಯುಸಿಎನ್ (IUCN) ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ [[ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ]] ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹ್ರ್|ಅರೇಬಿಯನ್]] ಬೊಕ್ಕ [[ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹ್ರ್]]ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ [[ಕುಲ]] ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 [[ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್]] ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''[[ಒವಿಸ್]]'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] ಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು|ಪರಂಬಿಕುಲಂ]] ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ [[ಶೋಲಾ]] ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]] ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''[[ವಿಕ್ಷನರಿ:τράγος|tráಗೋಸ್]]'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ [[ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ]] ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹ್ರ್]] (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ [[ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹ್ರ್]] (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 [[ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''[[Capra (genus)|Capra]]'' ಕುಲೊದ [[sister group|sister]] ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ''[[Ovis]]'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ [ಪಿಕ್| ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್''.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ [[ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್]] ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. [[ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್]] ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ [[ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್]] ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು [[ಫರ್]] ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಹಳದಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲೆನ ಬೆನ್ನಿಡ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು [[ಉಬ್ಬು]] ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] ದ ದಕ್ಷಿಣ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್]] [[ಸ್ಥಳೀಯ]] ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ [[ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ದಿಂಡಿಗುಲ್]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಥೇನಿ]], ಬೊಕ್ಕ [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಭಾಗೊಲು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು [[ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು [[ಕೊಂಗುನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್ [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ]] ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ]] ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ಶೋಲಾ]] ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ [[ಮುಂಗಾರು]] ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಪುರುಷೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗಂಡು ಮೇಕೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಮೇಕೆನ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಮೇಕೆಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಹಿಂಡುಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಪುರುಷೆರ್ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ನ್ [[ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನ]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ]] ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುವುದು, [[ಕಳ್ಳತನ]] ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. [[ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ]], ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್]] ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} 1xztgk1dz8wlvmrhadle2xc1hsaovfa 364285 364284 2026-08-11T09:13:56Z Hariprasad Shetty10 6127 364285 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಉಂದು ಭಾರತೊದ ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಪಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗೊರಸುಉಪ್ಪುನ ಜೀವಿ. ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಕುಲೊತ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಡ್ ಈ ಜಾತಿನ್ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ ಕುಲ ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 ''ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್'' ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] ಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು|ಪರಂಬಿಕುಲಂ]] ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ [[ಶೋಲಾ]] ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]] 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು [[ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]] ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''[[ವಿಕ್ಷನರಿ:τράγος|tráಗೋಸ್]]'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ [[ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ]] ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹ್ರ್]] (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ [[ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹ್ರ್]] (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 [[ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''[[Capra (genus)|Capra]]'' ಕುಲೊದ [[sister group|sister]] ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ''[[Ovis]]'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ [ಪಿಕ್| ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್''.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ [[ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್]] ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. [[ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್]] ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ [[ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್]] ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು [[ಫರ್]] ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಹಳದಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲೆನ ಬೆನ್ನಿಡ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು [[ಉಬ್ಬು]] ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] ದ ದಕ್ಷಿಣ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್]] [[ಸ್ಥಳೀಯ]] ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ [[ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ದಿಂಡಿಗುಲ್]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಥೇನಿ]], ಬೊಕ್ಕ [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಭಾಗೊಲು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು [[ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು [[ಕೊಂಗುನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್ [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ]] ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ]] ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ಶೋಲಾ]] ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ [[ಮುಂಗಾರು]] ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಪುರುಷೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗಂಡು ಮೇಕೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಮೇಕೆನ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಮೇಕೆಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಹಿಂಡುಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಪುರುಷೆರ್ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ನ್ [[ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನ]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ]] ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುವುದು, [[ಕಳ್ಳತನ]] ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. [[ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ]], ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್]] ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} futxaxo4uie1wk4miuo9wvy85hpp3wx 364287 364285 2026-08-11T09:19:57Z Hariprasad Shetty10 6127 364287 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಉಂದು ಭಾರತೊದ ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಪಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗೊರಸುಉಪ್ಪುನ ಜೀವಿ. ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಕುಲೊತ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಡ್ ಈ ಜಾತಿನ್ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ ಕುಲ ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 ''ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್'' ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿತಾರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''τράγος|tráಗೋಸ್'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''ಚಪ್ರಾ'' ಕುಲೊದ ಸಿಸ್ಟರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಪಿಕ್ ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್'' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್ ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್ ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು [[ಫರ್]] ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಹಳದಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲೆನ ಬೆನ್ನಿಡ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು [[ಉಬ್ಬು]] ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] ದ ದಕ್ಷಿಣ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್]] [[ಸ್ಥಳೀಯ]] ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ [[ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ದಿಂಡಿಗುಲ್]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಥೇನಿ]], ಬೊಕ್ಕ [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಭಾಗೊಲು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು [[ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು [[ಕೊಂಗುನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್ [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ]] ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ]] ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ಶೋಲಾ]] ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ [[ಮುಂಗಾರು]] ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಪುರುಷೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗಂಡು ಮೇಕೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಮೇಕೆನ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಮೇಕೆಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಹಿಂಡುಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಪುರುಷೆರ್ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ನ್ [[ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನ]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ]] ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುವುದು, [[ಕಳ್ಳತನ]] ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. [[ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ]], ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್]] ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} b9frbrbeofpb9set72nb4sglqxwyxmd 364289 364287 2026-08-11T09:29:37Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ವಿವರಣೆ */ 364289 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಉಂದು ಭಾರತೊದ ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಪಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗೊರಸುಉಪ್ಪುನ ಜೀವಿ. ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಕುಲೊತ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಡ್ ಈ ಜಾತಿನ್ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ ಕುಲ ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 ''ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್'' ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿತಾರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''τράγος|tráಗೋಸ್'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''ಚಪ್ರಾ'' ಕುಲೊದ ಸಿಸ್ಟರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಪಿಕ್ ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್'' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್ ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್ ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು ಚರ್ಮ ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಆನುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಾಲಿದ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಮಂಜಲ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ತಿರ್ತುದ ಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಆನುಲೆನ ಬೆರಿಟ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು [[ಉಬ್ಬು]] ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] ದ ದಕ್ಷಿಣ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್]] [[ಸ್ಥಳೀಯ]] ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ [[ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ದಿಂಡಿಗುಲ್]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಥೇನಿ]], ಬೊಕ್ಕ [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಭಾಗೊಲು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು [[ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು [[ಕೊಂಗುನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್ [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ]] ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ]] ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ಶೋಲಾ]] ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ [[ಮುಂಗಾರು]] ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಪುರುಷೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗಂಡು ಮೇಕೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಮೇಕೆನ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಮೇಕೆಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಹಿಂಡುಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಪುರುಷೆರ್ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ನ್ [[ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನ]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ]] ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುವುದು, [[ಕಳ್ಳತನ]] ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. [[ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ]], ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್]] ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} f35e2nedf7zb4i5ej9jwk0d1v8f35za 364313 364289 2026-08-11T11:13:56Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ವಿವರಣೆ */ 364313 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಉಂದು ಭಾರತೊದ ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಪಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗೊರಸುಉಪ್ಪುನ ಜೀವಿ. ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಕುಲೊತ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಡ್ ಈ ಜಾತಿನ್ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ ಕುಲ ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 ''ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್'' ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿತಾರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''τράγος|tráಗೋಸ್'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''ಚಪ್ರಾ'' ಕುಲೊದ ಸಿಸ್ಟರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಪಿಕ್ ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್'' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್ ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್ ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು ಚರ್ಮ ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಆನುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಾಲಿದ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಮಂಜಲ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ತಿರ್ತುದ ಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಆನುಲೆನ ಬೆರಿಟ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಉಬ್ಬು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] ದ ದಕ್ಷಿಣ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್]] [[ಸ್ಥಳೀಯ]] ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ [[ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ [[ಮುಕುರ್ತಿ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ [[ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ದಿಂಡಿಗುಲ್]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಥೇನಿ]], ಬೊಕ್ಕ [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ದ ಭಾಗೊಲು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು [[ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು [[ಕೊಂಗುನಾಡು|ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್ [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ]] ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ]] ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ [[ಶೋಲಾ]] ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ [[ಮುಂಗಾರು]] ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಪುರುಷೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗಂಡು ಮೇಕೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಮೇಕೆನ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಮೇಕೆಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಹಿಂಡುಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಪುರುಷೆರ್ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ನ್ [[ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನ]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ]] ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುವುದು, [[ಕಳ್ಳತನ]] ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. [[ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ]], ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್]] ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} 9vhhgjzyh9s0r50yhs5unqrv3idopsm 364314 364313 2026-08-11T11:17:59Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ */ 364314 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಉಂದು ಭಾರತೊದ ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಪಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗೊರಸುಉಪ್ಪುನ ಜೀವಿ. ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಕುಲೊತ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಡ್ ಈ ಜಾತಿನ್ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ ಕುಲ ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 ''ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್'' ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿತಾರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''τράγος|tráಗೋಸ್'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''ಚಪ್ರಾ'' ಕುಲೊದ ಸಿಸ್ಟರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಪಿಕ್ ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್'' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್ ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್ ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು ಚರ್ಮ ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಆನುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಾಲಿದ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಮಂಜಲ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ತಿರ್ತುದ ಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಆನುಲೆನ ಬೆರಿಟ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಉಬ್ಬು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ ''ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ'' ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಪಿಲಿ ಮೀಸಲುಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಬೊಕ್ಕ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಾಗೊಲುಡುಲಾ ತೋಜುದು ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು ಕೊಂಗುನಾಡು,ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ಕೊಯಂಬತ್ತೂರುಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ ಶೋಲಾ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ [[ಮುಂಗಾರು]] ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಪುರುಷೆರ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಜಗಳ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುವೆರ್. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗಂಡು ಮೇಕೆಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಮೇಕೆನ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಮೇಕೆಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಹಿಂಡುಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಪುರುಷೆರ್ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ನ್ [[ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನ]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ]] ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುವುದು, [[ಕಳ್ಳತನ]] ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. [[ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ]], ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್]] ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} 2n1gl3723c5sy4xrfizylits0c81f0a 364315 364314 2026-08-11T11:20:35Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ */ 364315 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಉಂದು ಭಾರತೊದ ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಪಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗೊರಸುಉಪ್ಪುನ ಜೀವಿ. ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಕುಲೊತ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಡ್ ಈ ಜಾತಿನ್ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ ಕುಲ ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 ''ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್'' ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿತಾರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''τράγος|tráಗೋಸ್'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''ಚಪ್ರಾ'' ಕುಲೊದ ಸಿಸ್ಟರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಪಿಕ್ ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್'' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್ ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್ ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು ಚರ್ಮ ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಆನುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಾಲಿದ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಮಂಜಲ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ತಿರ್ತುದ ಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಆನುಲೆನ ಬೆರಿಟ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಉಬ್ಬು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ ''ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ'' ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಪಿಲಿ ಮೀಸಲುಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಬೊಕ್ಕ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಾಗೊಲುಡುಲಾ ತೋಜುದು ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು ಕೊಂಗುನಾಡು,ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ಕೊಯಂಬತ್ತೂರುಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ ಶೋಲಾ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ ಮುಂಗಾರು ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಆನುಲು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುಂಡು. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಆನ್ಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಆನ್ ಗ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಆನುಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಗುಂಪುಡ್ದು ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಆನುಲೆನ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]] ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ನ್ [[ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಡ್ [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನ]] ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ]] ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುವುದು, [[ಕಳ್ಳತನ]] ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. [[ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ]], ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್]] ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} kxkserbtrbz41442uh7oaf42ujgdpgl 364316 364315 2026-08-11T11:22:23Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ */ 364316 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಆಡು ಜಾತಿ}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಲು }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್'''{{efn|name=Name|''Varaiaadu'' in [[Tamil language|Tamil]] and ''Varaiyadu'' in [[Malayalam]]}} ('''''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್ ಹೈಲೋಕ್ರಿಯಸ್''''') ಉಂದು ಭಾರತೊದ ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಪಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗೊರಸುಉಪ್ಪುನ ಜೀವಿ. ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್ ಕುಲೊತ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಡ್ ಈ ಜಾತಿನ್ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಸುರುಕು ''ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ ದೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ ಕುಲ ದ ಅಡಿಟ್ ಗುಂಪು ಮಲ್ತೆರ್. ಆಂಡಲಾ, 2005 ''ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್'' ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್, ಉಂದೆನ್ ಪೊಸ ಕುಲ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಗ್ ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಪಿರಾಕ್ ನ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಪಂಡ ಸಣ್ಣ, ಒರಟು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪಳೊಡು ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಆಡು. ಮಲ್ಲ ಗಂಡುಲು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರ ಬೊಕ್ಕ {{cvt|80–100|kg}} ತೂಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಗಂಡುಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬಿರ್ಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ಯಾಚ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ಪಿರವುಗು ಬಗ್ಗುನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು {{cvt|40|cm}} ಮುಟ್ಟ ಅಳತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅವು ಚುರುಕು, ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಲು, ಒಂಜಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣ್ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀಲಗಿರಿತಾರ್ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಗ್ ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ತಮಿಳುನಾಡುದ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಂಡು, ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಹಿಲ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಡ್ ಬೊಕ್ಕ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಎಲ್ಯ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾತಿ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಲೆನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಲ್ಲುದ ಬಂಡೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಲೆನ್ ಇಷ್ಟ ಪಡ್ಪುಂಡು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನ, ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನೊಲೆನ ನಷ್ಟೊಡ್ದ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡ್, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಡೆಟ್ ಕೆಲವು ನೂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಂತುದು ಪೋಯೆರ್. ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು 2015ಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ 2025ಡ್ 2,655 ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್. ==ವ್ಯಾಪಕ== ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗಸ್'' ಪನ್ಪಿನ ಕುಲೊತ ಪುದರ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ 'ನೀಲ' ಪಂಡ 'ನೀಲಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥೊಡು ಬೊಕ್ಕ 'ಗಿರಿ' ಪಂಡ ಬೆಟ್ಟೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಉಂದು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ ಪನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು ''τράγος|tráಗೋಸ್'' ಪಂಡ 'ಆಡು'.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಪಿರವುಡು, ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ''ಚಪ್ರಾ ವರ್ರಿಯಾಟೊ'' ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ''ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲೊಟು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''ಅರಬಿಟ್ರಾಗಸ್ ಜಯಕಾರಿ'') ಬೊಕ್ಕ ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''ಎಚ್. ಜೆಮ್ಲಾಹಿಕಸ್'') ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪಾಡ್ದೆರ್. 2005 ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಡ್ ಹಿಮಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಅರೇಬಿಯನ್ ತಹ್ರ್ ''ಚಪ್ರಾ'' ಕುಲೊದ ಸಿಸ್ಟರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜಿಂಡ್ ಆಂಡ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ''ಒವಿಸ್'' ಕುಲೊಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನವು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಪಿಕ್ ''ನೀಲಗಿರಿತ್ರಗುಸ್'' ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''ಒವಿಸ್'' ಬೊಕ್ಕ ''ನಿಲ್ಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜೆಡ್ದ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ ಡೈವರ್ಜೆನ್ಸ್ ಸುಮಾರ್ 2.7ಡ್ದ್ 5.2 ಡ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಅನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಪಲಕ್ಕಾದ್ ಗ್ಯಾಪ್ ದಾಂಟೊಂದು ನೀಲಗಿರಿಡ್ ಉತ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ 1.5 ನಡತ್ಂಡ್.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|Closeup of the head]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಸ್ಟಾಕಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದ ಆಡು, ಉಂದೆಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಒರಟು ಚರ್ಮ ಇಡೀ ಶರೀರೊನು ಮುಚ್ಚುಂಡು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಲು ಭುಜೊಡು ಸುಮಾರ್ {{cvt|100|cm}} ಎತ್ತರೊಡು ಉಂತುದು {{cvt|80|to|100|kg}} ತೂಕೊಡು ಉಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ಗಂಡುಲು ಆನುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆದುಪ್ಪು, ಮೆಚ್ಯುರೇಶನ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ತುಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನಾಲಿದ ಪಿರವುಡು ಒಂಜಿ ಬ್ರಿಸ್ಟ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ತುಪ್ಪಳ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪು ಮಂಜಲ್ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ತಿರ್ತುದ ಭಾಗೊಡು ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರಗ್ಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ಮಲ್ಲ ಆನುಲೆನ ಬೆರಿಟ್ ಕಪ್ಪು ಕಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ "ಸ್ಯಾಡಲ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name=Prater/> ರಡ್ಡ್ ಲಿಂಗೊಲೆಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಬಗ್ಗಿನ ಕೊಂಬುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವು ಗಂಡುಲೆಡ್ {{cvt|40|cm}} ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡ್ {{cvt|30|cm}} ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=Prater/> ಕೊಂಬುಲು ಮುಂಭಾಗೊಡು ಅತ್ತಂಡ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಉಬ್ಬು ಉಪ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈಡ್ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗುಡ್ಡೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಂಬುಲು ತಲೆತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ್ ಕೆಲವು ದೂರೊಗು ಓಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಂಬುಡ್ದ್ ತುದಿ ಕಡೆಕ್ ಪೋಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಡ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ದ ಇತ್ತೆದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಉತ್ತರೊಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಗು {{cvt|400|km}} ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ [[ಕೇರಳ]] ಡ್ ''ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ'' ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ನೆಲೆಯಾದುಂಡು.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಡ್, ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮುಕುರ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡ್ ಉಂಡು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ತೋಜುಂಡು.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳೊಡು [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಪಿಲಿ ಮೀಸಲುಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ದಿಂಡಿಗುಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಥೇನಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಬೊಕ್ಕ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಾಗೊಲುಡುಲಾ ತೋಜುದು ಬರ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಕಲ್ಲುದ ಮಿತ್ತ್ ತೆರೆದಿತ್ತಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್, ತಮಿಳು ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಡುಲು ಕೊಂಗುನಾಡು,ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ಕೊಯಂಬತ್ತೂರುಡ್ದ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆ.<ref name=TN/> ಆಂಡಲಾ, 20ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಅಂತ್ಯೊಗು ಸುಮಾರ್ ನೂದು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ಚಟುವಟಿಕೆಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆನ್ ಏರಾವೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ 3,122 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ಡ್, ತಮಿಳುನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಲು ಜಂಟಿಯಾದ್ ನಡಪಾಯಿನ ರಡ್ಡನೆ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨,೬೫೫ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ಕೇರಳೊಡು ಬೊಕ್ಕ ೧,೩೫೨ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ ೧,೩೦೩ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ್ ದಾಖಲಾತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> ಎರಾವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು 2025ಡ್ 841 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, 2014ಡ್ 894 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ 1996ಡ್ ಸುರುತ ಜನಗಣತಿಡ್ 640 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಇತ್ತೆರ್.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಪರ್ವತ ಮಳೆಕಾಡುಲೆನ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=iucn/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಲ್ಲುದ ಔಟ್ಕ್ರೊಪಿಂಗ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಿಪ್ಸಿಪ್ಸ್ ಡ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, {{cvt|1200|to|2600|m}} ಎತ್ತರೊಡು, ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ತೋಜುಂಡು.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ೨೦೨೫ಡ್ ನಡತಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆದ ಪೊರ್ತುಡು, ಪೆಯಾನಾರ್ ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೭೦m ಎತ್ತರೊಡು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊದ ದೃಶ್ಯೊಲು ವರದಿ ಆತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಈ ಜಾತಿಗ್ ದಾಖಲಾತಿನ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರ.<ref name=NDTV/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರೊಡು ಕಾಡುಲೆಡ್ದ್ ದೂರ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ ಶೋಲಾ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕುಂಟು ಕಾಡುಲೆನ ಜೇಬುಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಮಲ್ಲ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಲು ದುಂಬು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಾಟಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸೊಂದಿತ್ತೆ, ಆಂಡ ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಅಕ್ಲೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.<ref name=iucn/> == Behaviour == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಆನ್ (ಎಡ) ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ಪ್ರೀತಿ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಹ್ರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜೆ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆಡ್ ಅಂಚಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನವು ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಪಗೆಲ್ [[ರಿಡ್ಜ್]] ಡ್ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಿನವು ತೋಜುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಹುಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊದೆಕುಲೆನ್ ಸೇವನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=Sondhi/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 150 ರ್ದ್ 200 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Cavendish/> ಅವು ಚುರುಕು ಆಡುಲು, ಬೊಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್. ಅವು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಕಿರಿದಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡೆಲೆನ್ ಏರುಂಡು, ಎಡ್ಡೆ ಸಮತೋಲನ ಬೊಕ್ಕ ಚುರುಕುತನೊನು ನಡಪಾವುಂಡು. ತಾರ್ಸ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲು ಪಗೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪಾಯೊಲೆನ್ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಂಪುಗುಂಪು ಆದ್ ಆಹಾರ ಕೊರ್ಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಣ್ಣು ಆ ಸಮಯೊಡು ತೂವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ಲೆನ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಋತು ಜೂನ್ ಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟ ಮುಂಗಾರು ಋತುವಿಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದುಂಡು, ಆಂಡಲಾ ಉಂದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುನವು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜೋಕುಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜನವರಿ ಅತ್ತಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಶೀತ ಋತುವಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಆಡುಲು ಒಂಜೇ ಸರ್ತಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಆನುಲು ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕುಲೆಗಾದ್ ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವು ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬದಿನ್ ದೀದ್ ನಿಲೆಯಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಕೊಂಬುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಬದಿನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಳಸುಂಡು. ಪ್ರಬಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಆನ್ಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸೋತುನ ಆನ್ ಗ್ ಕೆಲವು ಬೇತೆ ಆನುಲೆನ ಕುಟುಮೊಲೆನಲೆಕನೆ ಗುಂಪುಡ್ದು ಪಿದಯಿ ಬುಡ್ಪೆರ್.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025 ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 100 ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ 49 ಆನುಲೆನ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಬೊಕ್ಕ 50 ರ್ದ್ 100 ಮುಟ್ಟ ಜವನೆರ್-ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅನುಪಾತ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ನ್ ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿ ಡ್ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಜಾತಿಗ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಲೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಅಡಚಣೆಡ್ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಮೇಯಿಸುನು, ಕಳ್ವೆತನ ಬೊಕ್ಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ತುಂಡು ತುಂಡು ಆಪುನ ಕಾರಣೊಡ್ದ್ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು.<ref name=iucn/> ಈ ಜಾತಿನ್ ಭಾರತೊಡು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತಮಿಳುನಾಡ್ ಡ್ ವಿವಿಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಲೆಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಕಾಪಾಡುವೆರ್. ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ, ನೀಲಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘ, ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆಡ್ ತೊಡಗಿನವು.<ref name=Sondhi/> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ 2022ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್', ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಲೆನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಗುರಿನ್ ದೀತ್ಂಡ್, ಜನಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲಾರಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ, ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಪುನರ್ ಪರಿಚಯೊದ ಯೋಜನೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭ ತಾರೀಕ್ ನ್ ತಮಿಳುನಾಡುಡ್ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ ದಿನ' ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿದರ್ ನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹ್ರ್ ಲೆನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಡ್ ಸುಮಾರ್ 30 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಪಿದಯಿ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಡ್ 20 ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಉಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು.<ref name=Cavendish/> ==ಇಂಚಲಾ ತೂಲೆ== * ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ * ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} 21o5scndct4whn82xb2t3iauyxfoyv3 4 27750 364271 2026-08-11T08:40:54Z Hariprasad Shetty10 6127 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ''' ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲ... 364271 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ''' ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ಗ್, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ಗ್, ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ (HARIPRASAD SHETTY) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. 4be062lmqw829qkw0k1vtqw7ysdcf0w 364272 364271 2026-08-11T08:42:46Z Hariprasad Shetty10 6127 364272 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ಗ್, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ಗ್, ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ (HARIPRASAD SHETTY) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. cl793qc6zrxh4ppx40qshh3fbvfa5wk 364273 364272 2026-08-11T08:44:25Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಸಂಘಟಕೆರ್ */ 364273 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ಗ್, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ಗ್, ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. rj44k4e6hy9jqls1myzog9vxqzkhb3g 364274 364273 2026-08-11T08:44:47Z Hariprasad Shetty10 6127 added [[Category:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364274 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ಗ್, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ಗ್, ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. [[ವರ್ಗೊ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] 1p7y6ceacbsrf8fahgtxtvtpi3fzpq5 364275 364274 2026-08-11T08:46:19Z Hariprasad Shetty10 6127 364275 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ '''15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ '''24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. [[ವರ್ಗೊ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] c59huf05p3t44fo32w5jz7almgifu4t 364276 364275 2026-08-11T08:47:11Z A826 4610 A826, ಪುಟೊ [[ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] ನ್ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] ಗ್ ಕಡಪುಡಿಯೆರ್ 364275 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ '''15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ '''24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. [[ವರ್ಗೊ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] c59huf05p3t44fo32w5jz7almgifu4t 364279 364276 2026-08-11T09:06:37Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ */ 364279 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ '''15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ '''24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. [[ವರ್ಗೊ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] g6fn4y66wg2izomsraipd8r253zmdv6 364280 364279 2026-08-11T09:06:59Z Hariprasad Shetty10 6127 added [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364280 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ '''15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ '''24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. [[ವರ್ಗೊ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] qh6cqe7kj4l6njbopbsaae0wunxbuo6 364281 364280 2026-08-11T09:07:07Z Hariprasad Shetty10 6127 removed [[Category:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364281 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ '''15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ '''24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] bdjjq4k7pamx4286n06qibs91192hzu 364288 364281 2026-08-11T09:27:37Z Santhosh Notagar99 5714 /* ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ */ 364288 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ '''15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ '''24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Santhosh Notagar99|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] 78qv5bcplem4wonko3l28n3x1xn9j71 364292 364288 2026-08-11T09:50:02Z Hariprasad Shetty10 6127 364292 wikitext text/x-wiki '''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ'''<br> [[File:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ.png|thumb|'''ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ''']] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಹುಭಾಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆದ ಅಭಿಯಾನ. ರಡ್ಡ್ ದೇಶೊಲೆನ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನ '''15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಡ್ ಸುರು ಆಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ '''24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026''' ಗ್, '''ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ'''ಗ್ ಮುಗಿವುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಲೆನ ನಡುಟು ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯೊನು ಬುಲೆಪಾವುನವು ಈ ಅಭಿಯಾನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಉಕ್ರೇನ್ ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗ್ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಅರ್ಹ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. == ಪಾಲ್ ಪಡೆಯುನು ಎಂಚ == * ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ವಿಷಯೊನು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ. * [WORKLIST_LINK ಅಭಿಯಾನದ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೆರೆಲೆ →] ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ಡ್ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸೂಚಿತ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಈ ಕೆಲಸದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. * ೧೫ ಬೊಕ್ಕ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ ಅತ್ತುಡ ಸುಧಾರಿಸಾಲೆ. == ಅಂಕೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಡ್ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗ್ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್: *ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನೊಗು ಸೇರಾಯಿನ ಪ್ರತಿ 200 ಪದೊಕುಲೆಗ್ +1 ಅಂಕ. *ಗಣನೀಯವಾದ್ ಸುಧಾರಣೆ ಆಯಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಲೇಖನೊಗು +2 ಅಂಕೊಲು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆ ಪಂಡ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಒಳಗೊಂಡುದುಂಡು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅತ್ತಂದೆ ಓದರೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಕಳೆದ್ ಪೋತಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಸೇರಾವುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಅತೇ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. == ಅಂಕೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯೆರೆ == *ಒಂಜಿ ಪೊಸತ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಲೇಖನೊಡು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದೊಕುಲೆನ ಓದೆರೆ ಆಪಿನ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. * ಒಂಜಿ ಇತ್ತೆದ ಲೇಖನೊಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದೊಕುಲೆನ ಪೊಸ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವೊಡು. ಆಂಡಲಾ, ಸುಧಾರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಹತ್ವದ ಪುನರ್ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲೊಲೆನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವೊಲಿಯಾಯಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತ್ಂಡ ಈ ನಿಯಮೊನು ಮನ್ನಾ ಮಲ್ಪೊಲಿ. *ಮಾತಾ ಅಗತ್ಯೊದ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲೊಲೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. * ಮಾತ ಕೊಡುಗೆಲು ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ನೀತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪೊಡು. *ಎಲ್ಯ/ಕಿನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಲು — ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಮುದ್ರಣ ತಪ್ಪುಲೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪುನವು, ಲೇಔಟ್ ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನವು, ವಿಭಾಗೊಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು, ಅತ್ತಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್ ಲೆನ್ ಸೇರಾವುನವು — ಉಂದೆನ್ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮಹತ್ವೊದ ಸುಧಾರಣೆಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸರೆ ಆಪುಜಿ. == ಬಹುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೌರವೊಲು == ಪ್ರಚಾರದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಾಗವಹಿಸುವವೆರ್ ಈ ತಿರ್ತುದ ಗೌರವೊಲೆಗ್ ಅರ್ಹರಾದುಪ್ಪುವೆರ್: *ಮಾತಾ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುನಕಲೆಗ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊಲು. *ಎಚ್ಚಿನ ಅಂಕೊಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೂಜಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್ ಲು. ಭಾರತೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯೊಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಣಿಲೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸೊಡು: # ಸುರುತ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 #ರಡ್ಡನೆ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 #ಮೂಜಿನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಖಚಿತಪಡಿಸಾಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಸಂಘಟಕೆರ್ == ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ([[User:Hariprasad Shetty10 |Hariprasad Shetty]]) ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು ಮುಲ್ಪ ಸಹಿ ಮನ್ಪುಲೆ== #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Santhosh Notagar99|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) ೧೪:೫೭, ೧೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST) == ಸಹಾಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲು == ಅಭಿಯಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್, ದಯಮಲ್ತ್ ಅಭಿಯಾನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] btzmkbazdo1xik05qi74okqfpt3dc0p 0 27751 364277 2026-08-11T08:47:11Z A826 4610 A826, ಪುಟೊ [[ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] ನ್ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] ಗ್ ಕಡಪುಡಿಯೆರ್ 364277 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಗಡಿದಂಚಿದ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನ್ ದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಅಭಿಯಾನ]] ldioo9t0bbu0wwnz3jlyp8b1dqo3arh 0 27752 364278 2026-08-11T08:59:02Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364278 wikitext text/x-wiki == ಚಕ್ಕ ಪ್ರಥಮನ್ == [[ಫೈಲ್:Chakka_pradhaman.jpg|thumb|Chakka prathaman (jackfruit pudding), a traditional dessert of Kerala, India.]] ಚಕ್ಕ ಪ್ರಥಮಣ ಪಂಡ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]]ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಪಾಯಸ]] (ಪುಡಿಂಗ್)<ref>https://www.thehindu.com/features/metroplus/How-to-make%E2%80%A6Chakka-pradhaman/article16299060.ece</ref> == ಸಾಮಾನ್ಯ ತಯಾರಿ == ಚಕ್ಕ ಪ್ರಥಮನ್ ದ ಮುಖ್ಯ ಪದಾರ್ಥೊಲು ಚಕ್ಕ ವರಟಿಯದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲ. ಚಕ್ಕಾ ವರಟಿಯತದ್ನ್ ಚಕ್ಕಾ ಚುಲ [[ಪೆಲಕಾಯಿ|ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ]]ದ ಸೊಳೆ (ಜಾಕ್ಫ್ರೂಟ್ ದ ತಿನ್ಪಿನ ಹಳದಿ ಭಾಗ) ದ ತುಂಡುಲೆನ್ ತುಪ್ಪ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲ (ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಕ್ಕರೆ) ದ ಒಟ್ಟುಗು ಪೇಸ್ಟ್ ಲೆಕ ಆಪಿನ ಮುಟ್ಟ ಮಸ್ತ್ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಡು ಬೇಯಿಪಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>https://www.vegrecipesofindia.com/jackfruit-payasam-recipe-chakka-payasam/</ref>ಈ ಖಾದ್ಯೊನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉರುಳಿ (ಕಂಚಿನ ಭಾರೀ ಎರಕ) ಪನ್ಪಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾತ್ರೆಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಷ್ಣಾಂಶೊನು ತಡೆಯೆರೆ. ಈ ಪೇಸ್ಟ್ ತಯಾರ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ, ಅಯಿತ ರುಚಿನ್ ಕಳೆವಂದೆ ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ಮುಟ್ಟ ದೀವೊಲಿ. ಲೋಹದ ಪಾತ್ರೆಲು ರುಚಿನ್ ಹಾಳ್ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪಿಂಗಾಣಿಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಭರಾನಿಡ್ ದೀಪೆರ್.<ref>https://web.archive.org/web/20040908075644/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/06/29/stories/2004062900270300.htm</ref> ಪ್ರಥಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಚಕ್ಕ ವರಟ್ಟಿನ್ ನೀರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಡಿಷಲ್ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ದ್ ಕಲಪುವೆರ್. ಮಿಶ್ರಣೊನು ಎಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಡು ಕುದಿಪಾದ್ ಬೆಲ್ಲ ನೀರ್ಡ್ ಕರಗುಂಡು. ತುರಿದ್ ಕಚ್ಚಾ ತಾರಾಯಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ಪುಡಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೇರ್ ನ್ ಈ ಮಿಶ್ರಣೊಗು ಪಾಡುವೆರ್. ಅಲಂಕಾರೊಗು, ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿ, ಗೋಡಂಬಿ,ಅತ್ತ್ಂಡ ತುಪ್ಪೊಡು ಕಜಿಪು ಮಲ್ತಿನ ಕರಂಟ್ ದ ಎಲ್ಯ ತುಂಡುಲೆನ್ ಅಯಿಟ್ ಸೇರಾವೊಲಿ. ಈ ಖಾದ್ಯೊನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾದ್ ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಕೇರಳೊಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>https://www.yummytummyaarthi.com/chakka-varattiyathu-recipe-jackfruit/</ref> == ಚಕ್ಕ ವರಟ್ಟಿ ತಯಾರಿ == ಎಡ್ಡೆ ಬುಳೆಯಿನ [[ಪೆಲಕಾಯಿ ಬೆರಟಿ|ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ]] ಪರಂದ್ನ್ ಪೂರ ಮೂರ್ದು, ಅಯಿತ ಸೊಳೆನ್ ಲಕ್ಕಾದ್ ಪೂರ ಎಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ಸಜ್ಜ್ಜಿ ಮಲ್ಪೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿನ್ ಪೇಸ್ಟ್ ರೂಪೋಡು ಬರ್ಪಿನ ಲೆಕ್ಕ ಕಡೆಯೋಡು. ಅಯಿನ ಕಂಚ್ ದ ಉರುಳಿಡ್ ಪಾಡ್ಡ್ ಗಟ್ಟಿಗ್ ಪಾಕ ಮಲ್ಪೋಡು. ಅಯಿಕ್ಕ್ ನೀರ್ ಸೇರ್ಪಾಯೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ಬೆಲ್ಲದ ಪಾಕ ಮಲ್ತ್ದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ಸಾವೋಡು.<ref>https://www.sharmispassions.com/chakka-varatti-chakka-varattiyathu/</ref> <nowiki>[[ವರ್ಗ: Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> 0wzjgcj08z2nexz6czlvhtfcldxklz7 0 27753 364286 2026-08-11T09:16:49Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364286 wikitext text/x-wiki == ಉಣ್ಣಿ ಅಪ್ಪಂ == [[ಫೈಲ್:Unni_appam_Kerala_dish.jpg|thumb|A traditional snack made in Kerala called unni appam in Malayalam]] ಉನ್ನಿ ಅಪ್ಪಂ, ಉನ್ನಿಯಪ್ಪಂ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕರೋಲ್ಲಪ್ಪಂ (ಮಲಯಾಳಂ: ഉണ്ണിയപ്പം) ಪಂಡ ಅರಿ, ಬೆಲ್ಲ,ಪರಂದ್, ಹುರಿದ ತಾರಾಯಿದ ತುಂಡುಲು, ಹುರಿದ ಎಳ್ಳು, ತುಪ್ಪ ಬೊಕ್ಕ ಫ್ರೈಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಸುತ್ತುದ ತೆನಸ್<ref>https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-back-burner-crisp-and-spongy-unniyappam-a-delicious-fritter-from-kerala-recipes-6616566/</ref>. ಬಾಳೆಹಣ್ಣುದ ಬದಲು ಜಾಕ್ಫ್ರೂಟ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆನ್ ಬಳಸುವ ಈ ಜೈವಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಂಜಿ ಫ್ರೈಡ್ ಬ್ಯಾಟರ್ ದ ಬದಲಾವಣೆಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುಂಡು. ಉಂದು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳೊ]]ಡು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಯಿನ ತೆನಸ್. ಮಲಯಾಳೊಡು ಉನ್ನಿ ಪಂಡ 'ಎಲ್ಯ', ಅಪ್ಪಂ ಪಂಡ 'ರಿಸ್ ಪೇರ್.. === ಅಟ್ಟಣೆ === [[ಫೈಲ್:Unni_appam_frying_in_oil,_Thrissur,_Kerala,_India.jpg|thumb|Unni appam frying in oil, Thrissur, Kerala, India]] ಉನ್ನಿ ಅಪ್ಪಂ ಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಪಿಂಗಾರೊನು ಕಚ್ಚಾ ಅರಿಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅವೆನ್ ನೆನೆತ್ ದ್ ಪುಡಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೆಲ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಪುಡಿ ಮಲ್ತಿನ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಡ್ ಸಿಹಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ [[ಏಲಕ್ಕಿ]]ಡ್ ರುಚಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. [[ತೊಪ್ಪುಲು|ತುಪ್ಪೊ]]ಡು ಕಜಿಪು ಮಲ್ತಿನ ತಾರಾಯಿದ ತುಂಡುಲೆನ್ ಅಯಿಟ್ ಕಲಪುವೆರ್.ಉನ್ನಿಯಪ್ಪಕಾರ (ಅಪ್ಪಕಾರಲಾ) ಪನ್ಪಿನ ಭಾರೀ ಬಾಣಲೆದ ದುಂಡಾದ ಅಚ್ಚುಲೆಡ್ ಪಿಂಗಾರೊನು ಪಾಡ್ದ್ ಎಣ್ಣೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ತುಪ್ಪೊಡು ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ತುಂಡುನ್ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ರಡ್ಡ್ ಬದಿಲಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು, ಮೇಲ್ಮೈ ಗರಿಗರಿ ಆದ್ ಒಳಭಾಗ ಮೃದುವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>https://www.onmanorama.com/food/recipe/2022/01/04/how-to-make-soft-and-sweet-unniyappam.html</ref> == ವಿಷೇಶ ತಿಂಡಿ == [[ಫೈಲ್:Unniappam_(ഉണ്ണിഅപ്പം).jpg|thumb|Unniappam (ഉണ്ണിഅപ്പം)]] ಉನ್ನಿ ಅಪ್ಪಂನು ಚೂಲಿಯಾದ್ ಉನ್ಪಿನವು, [[ಓಣಮ್|ಓಣಂ]] ಸೇರ್ದ್ ಪರ್ಬೊಗುಲಾ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಜೋಕುಲೆನ ಮೆಚ್ಚಿನವು; ಓಣಂ ದ ಬಾಲೆಲೆನ ಆವೃತ್ತಿ ಆಯಿನ ಪಿಲ್ಲೆರೋನಂ ದ ಪೊರ್ತುಡು, ಅಮ್ಮೆರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಉನ್ನಿಯಪ್ಪಂ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್..ಉಂದೆನ್ ಉಂದುವೇ ಸಂದರ್ಬೊದು ಮಲ್ಪೋಡುಂದು ಕಡ್ಡಾಯ ಇಜ್ಜಿ. ಜೋಕ್ಲೆಗಾದ್ ಏಪ ಬೋಡಿತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾರೆ ಪರಂದ್, ಪೆಲಕ್ಕಾಯಿ, ಮುಳ್ಳು ಸೌತೆ ಪಾಡ್ದ್ಲಾ ಮಲ್ಪೋಲಿ.<ref>https://www.keralatourism.org/kerala-food/unniyappam/180/</ref> == ಅಂಚನೆ ತೂಲೆ == Æbleskiver – ಜಾಮ್ ಅತ್ತಂದೆ ಪುಡಿ ಸಕ್ಕರೆದೊಟ್ಟುಗು ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜೇ ರೀತಿದ ಫ್ರೈಡ್ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಮಿಠಾಯಿ ಖಾನೋಮ್ ಕ್ರೋಕ್ – ಒಂಜಿ ಥಾಯ್ ಖಾದ್ಯ ಮೊಂಟ್ ಲಿನ್ ಮಾಯಾ – ಒಂಜಿ ಬರ್ಮಾದ ಖಾದ್ಯ ನೆಯ್ಯಪ್ಪಂ – ತುಪ್ಪೊಡು ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹುದುಗುನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಿಹಿ ಡಂಪ್ಲಿಂಗ್ ಪಡ್ಡು – ಕುಜಿಪಣಿಯಾರಮ್ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್; ಒಂಜಿ ಹುದುಗುನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಡಂಪ್ಲಿಂಗ್ ಉಂದೆನ್ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಡ್ ಮಸಾಲೆ ಅತ್ತಂಡ ಬೆಲ್ಲದ ಒಟ್ಟುಗು ಸಿಹಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಪಿಂಜಾರಂ – ಒಂಜಿ ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಕುಯಿಹ್ ಪಿನ್ಯಾರಾಮ್ – ಒಂಜಿ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಖಾದ್ಯ ಪೊಫರ್ಟ್ಜೆಸ್ – ಹುರುಳಿಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಡಚ್ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್ ಸೆರಾಬಿ – ಒಂಜಿ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್ <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> dxttbep2ynzjox4c0oqg8a2it63pftc 0 27754 364290 2026-08-11T09:32:39Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364290 wikitext text/x-wiki == ಉತ್ತಪಂ == [[ಫೈಲ್:Mini_Uttappam.jpg|thumb|Mini Uttappam]] ಒಂಜಿ ಉತ್ತಪಂ, ಉತ್ತಪ್ಪಂ, ಊತಪ್ಪಂ, ಉತ್ತಪಂ, ಉತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ತ್ಂಡ ಉತ್ತಪ್ಪಂ ಪಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ [[ದೋಸೆ]]. ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೋಸೆದಲೆಕ ಅತ್ತ್, ಉಂದು ಗರಿಗರಿ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರೆಪ್-ಲೆಕ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಉತ್ತಪಂ ದಪ್ಪ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಟಾಪಿಂಗ್ಸ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಪುದರ್ [[ತಮಿಳು ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆದ ಅಪ್ಪಂ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ಥಿಯಾ ಅತ್ತ್ಂಡ ಉತ್ತರಿಯಾ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್, ಅರ್ಥ "ಸುರಾಯಿನ ಅಪ್ಪಂ", ದಾಯೆ ಪಂಡ ಅಪ್ಪಂ ನ್ ಸುತ್ತುದ ಕೆಳಭಾಗೊಡು ಬೇಯಿಪಾವೆರ್, ಆಂಡ ಉತ್ಥಿಯಾ-ಅಪ್ಪಂ ನ್ ಒಂಜಿ ಫ್ಲಾಟ್ ಸ್ಕಿಲ್ಲೆಟ್ ಡ್ ಬೇಯಿಪಾವೆರ್. ತಮಿಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಉಂದೆತ ಪುದರ್‌ಡ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು. <ref>https://web.archive.org/web/20070329042023/http://www.bawarchi.com/contribution/contrib3669.html</ref> ತಮಿಳು ನಿವಾಸಿಲೆನ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಬ್ರೇಕ್ ಫಾಸ್ಟ್ ಡ್ [[ಇಡ್ಲಿ]], ದೋಸೆಸ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಉತ್ತಪ್ಪಮ್ಸ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ [[ಸಾಂಬಾರ್]] ಬೊಕ್ಕ ಚಟ್ನಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ದೋಸೆದಲೆಕನೆ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಉಂದೆಟ್ ತರಕಾರಿಲು ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ಸಮಯಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref>https://www.vegrecipesofindia.com/uttapam-recipe/</ref> == ಅಟ್ಟಣೆ == [[ಫೈಲ್:Indian_Pancake.jpg|thumb|Indian Pancake]] ಉತ್ತಪಂ ಬೆನ್ನಿನ್ [[ಉರ್ದು|ಉರ್ದ್ದ್]] ಬೊಕ್ಕ ಅರಿತ 1:3 ಅನುಪಾತೊಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅರಿ ಪಾರ್ಬಾಯಿಲ್ಡ್ ಅರಿ ಬೊಕ್ಕ ಲಾಂಗ್-ಗ್ರೇನ್ ಅರಿ, ಸೋನಾ ಮಸೂರಿ, ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ನಿಯಮಿತ ವೈವಿಧ್ಯತೆದ ಸಂಯೋಜನೆ ಆವೊಲಿ.ಮಸೂರ ಬೊಕ್ಕ ಅರಿನ್ ರಾತ್ರೆ ಪೂರಾ ನೆನೆತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಪಿಂಗಾರೊಗು ಪುಡಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಿಂಗಾರೊನು ಏರುನ ಮುಟ್ಟ ಹುದುಗುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಕುಡ್ಡೆದ ಸಹಾಯೊಡು ಬ್ಯಾಟರ್ ನ್ ಬಿಸಿ ಬಾಣಲೆಡ್ ಪಾಡ್ದ್, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ವೃತ್ತಾಕಾರೊಡು, ಟಾಪಿಂಗ್ಸ್ ನ್ ಅಯಿಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮೃದುವಾದ್ ತಟ್ಟ್ ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿತ ಸುತ್ತಲ ಎಣ್ಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ಚಿನ್ನದ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಗು ಬನ್ನಗ ಅಯಿನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಎಣ್ಣೆನ್ ಪುನರ್ ಡ್ರಿಪ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡನೆ ಮೇಲ್ಮೈಲಾ ಬೇಕ್ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಖಚಿತಪಡಿಸವುನ ನಿಟ್ಟಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಫ್ಲಿಪ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉತ್ತಪಂದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಲಸ್‌ದ್ ನುಪ್ಪುಗು ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡು. <ref>https://www.indianhealthyrecipes.com/uttapam-recipe-uthappam/</ref> ಉತ್ತಪೊಲೆನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ಟೊಮೆಟೊ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಮ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಇಂಚಿನ ಟಾಪಿಂಗ್ ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ಬೇತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯ್ಕೆಲು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ತುರಿದ್ ದೀತಿನ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೀಟ್ಸ್. ಅವೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಸಾಂಬಾರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಚಟ್ನಿದೊಟ್ಟುಗು ಉನ್ಪೆರ್.<ref>https://ministryofcurry.com/uttapam/</ref> <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> hjbhluuc8ai6pg4xvf8muc5aifhwjn4 0 27755 364293 2026-08-11T09:51:09Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364293 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Aranmula_valla_sadhya_--_Melukara_Palliyodam_--_Snake_Boat.jpg|thumb|Gliding through the Pampa River, the Palliodam from Melukkara heads towards the Aranmula Parthasarathy temple to recieve the offerings of devotees, and attend the Vallasdhya.-- front view]] ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ ಪಂಡ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಅರಣ್ಮೂಲದ ಹಿಂದೂ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ದ ಆಚರಣೆ. ಉತ್ಸವದ ಪೊರ್ತುಡು ಊರುಡು [[ಪಂಪ ಸುದೆ]]ಟ್ ಸರ್ಪ[[ದೋಣಿ]] ಓಟ ನಡಪುಂಡು, ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಪರ್ಬ ಉಪ್ಪುಂಡು. ವಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯ ಅಷ್ಟಮಿರೋಹೊಣಿ ದಿನ ನಡಪುಂಡು. ವಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯದ ಪೊರ್ತುಡು ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದುಪ್ಪುನ ಪ್ರಧಾನ ದೈವ [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣೆ]]ರ್ ಜನಕುಲೆಡ ಪ್ರಸಾದ ದೆತೊನೆರೆ ಬರ್ಪೆರ್. ದಂತಕಥೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ವಲ್ಲಾ ಸಾದ್ಯೊಡು ಕೇನ್ಪಿನ ಮಾತಾ ಭಕ್ಷ್ಯೊಲೆನ್ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ಕೊರ್ದು ಅಭಿಮಾನಿನ್ ಮೆಚ್ಚಾವೊಡು ಪನ್ಪಿನ ದಂತಕಥೆ ಉಂಡು.<ref>https://www.keralatourism.org/event/aranmula-valla-sadya/124/</ref> == ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಸಾದೊಲು == [[ಫೈಲ್:Sadhya_Items.jpg|thumb|Sadhya Items]] [[ಸದ್ಯ]] ಪಂಡ ಆಯುರ್ವೇದ ಪರಂಪರೆದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರದ ಪರ್ಬ. <ref>https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2020/Aug/27/in-search-of-sadhya-2188675.html</ref>ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಊಟೊಡು 10 ರ್ದ್ 20 ಖಾದ್ಯೊಲೆನ್ ಬಾಳೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುದ ಎಲೆಡ್ ಸರ್ವ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷ್ಣನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬೊಡು ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ದಿನೊಟು 64 ಖಾದ್ಯೊಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref>https://www.bbc.com/travel/article/20200901-an-indian-meal-with-more-than-60-dishes</ref> ಪರಿಪ್ಪು - ಅರಿ, ಪಾಪಡುಂ, ಬೊಕ್ಕ ತುಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಉನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ದಪ್ಪ ಮಸೂರದ ಅಡ್ಯೆ ಪುಲಿಸೆರಿ - ದಪ್ಪ ಬೊಕ್ಕ ಹುಳಿ ಮಜ್ಜಿಗೆಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ಕರಿ ಬಾಳೆ ಚಿಪ್ಸ್ ಶಕರ ವರತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಪೂವನ ಪಾಲಂ ಅರವಣ ಪಾಯಸ (ಅರಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಬೊಕ್ಕ ತುಪ್ಪೊಡು ಮಲ್ಪುನ ಪುಡಿ) ಕಾಳಿಪಝಂ ಪಾಯಸ (ಬಾಳೆಹಣ್ಣುದ ಪುಡಿ) ಉನ್ನಿಯಪ್ಪಂಸಾಂಬಾರ್ ರಸಮ್ ಅವಿಯಲ್ ಕಾಲನ್ ಒಲಾನ್ ಕೂಟ್ಟುಕರಿ ಕಿಚಡಿ ಪಚ್ಚಡಿ [[ಇಂಜಿಪುಳಿ]] ಥೋರನ್ ಅಚ್ಚಾರ್: ಮಸಾಲೆದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಕಚ್ಚಾ ಮಾವು, ನಿಂಬೆ, ಅತ್ತ್ಂಡ ನಿಂಬೆ == ವಲ್ಲ ಸಧ್ಯ == ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಗ್ (ಕೃಷ್ಣನ ಬೇತೆ ಪುದರ್) "ವಲಿಪಾಡು" ಆದ್ ಭಕ್ತೆರ್ ವಲ್ಲ ಸದ್ಯನ್ ನಡಪಾವೆರ್. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ ಒವ್ವೆ ದೋಣಿಗ್ ಸಮರ್ಪಣೆ ಆಪುಂಡು. ವಲ್ಲ ಸಾದ್ಯದಾನಿ ದೋಣಿಡ್ ದೋಣಿಡ್ ದೈವಸ್ಥಾನೊಗು ಬರ್ಪೆರ್. ಬಂಗಾರ್ ಲೇಪನ ಮಲ್ತಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಸ್ತ್ ದ ಎದುರುಡು ನಡಪಂಥಲ್ ಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ದೇವೆರೆಗ್ ನೇರಪರೊನು ಸುತ್ತುದು ಕೃಷ್ಣ ಭಜನೆಲೆನ್ (ವಂಚಿ ಪಟ್ಟು) ಜಪ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವೆರ್. ಇಡೀ ವಾತಾವರಣೊಡು ಲಯಬದ್ಧವಾದ್ ವಂಚಿ ಪಟ್ಟು, ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿನ ಸ್ತುತಿದ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಚಾರ್ಜ್ ಆತ್ಂಡ್. ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ ಉಚ್ಚ ಪೂಜೆ (ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಪೂಜೆ) ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ತಕ್ಷಣನೇ ವಲ್ಲಾಸಾಡ್ಯೆ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯೊಗು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರೆ ದುಂಬು ವಂಚಿ ಪಟ್ಟು, ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ತುತಿದ ಶ್ಲೋಕೊಲೆನ್ ಜಪ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಸುತ್ತುವೆರ್.<ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2025/07/09/kerala-aranmula-vallasadya-feast-how-to-book-explainer.html</ref> ಕೃಷ್ಣನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬದಾನಿ ಅಷ್ಟೆಮಿ ರೋಹಿಣಿ ದಿನ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಭಕ್ತೆರೆಗ್ಲಾ ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ ನಡಪುಂಡು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ರ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಲಕ್ಷ ಜನ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಗು ಬರ್ಪೆರ್. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಳ್ಳಿಯೋದಕುಲು ಈ ಪರ್ಬೊಗು ಬರ್ಪೆರ್. == ಘಟನೆಲು == 2018 ಡ್ [[ಕೇರಳ]] ಪ್ರವಾಹದ ಪೊರ್ತುಡು ಆಚರಣೆಗ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ತೆರೆದಿತ್ತ್ ದ್ 92 ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೨೦೨೦ ಬೊಕ್ಕ ೨೦೨೧ಡ್, ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ಕಾರಣ, ನಿರ್ಬಂಧೊಲು ಅಯಿನ್ ಎಂಚ ನಡಪಾವೊಲಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುಂಡು.<ref>https://englisharchives.mathrubhumi.com/news/offbeat/coronavirus-valla-sadhya-e4bf1044</ref> <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> a2bn9d75ih80ie99oghee9zd1djr7nr 0 27756 364319 2026-08-11T11:30:06Z Vishwanatha Badikana 38 Vishwanatha Badikana, ಪುಟೊ [[ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐತಿಹಾಸ]] ನ್ [[ಅಳುಪೆರ್]] ಗ್ ಕಡಪುಡಿಯೆರ್: ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐತಿಹಾಸ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬದಲ್ತ್‌ನೆ 364319 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಅಳುಪೆರ್]] qumyvrz58vpahjdk4q52va7d39din7d 1 27757 364321 2026-08-11T11:30:07Z Vishwanatha Badikana 38 Vishwanatha Badikana, ಪುಟೊ [[ಪಾತೆರ:ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐತಿಹಾಸ]] ನ್ [[ಪಾತೆರ:ಅಳುಪೆರ್]] ಗ್ ಕಡಪುಡಿಯೆರ್: ಅಲುಪೆರೆನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತುಳುನಾಡುದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಐತಿಹಾಸ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬದಲ್ತ್‌ನೆ 364321 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಪಾತೆರ:ಅಳುಪೆರ್]] hj73omvr3f06nfqkqer56potmzu37z3 0 27758 364363 2026-08-11T11:43:33Z Shreelatha.Halemane 6351 ಪೊಸೊ ಲೇಖನೊ 364363 wikitext text/x-wiki [[ಫೈಲ್:Aalavattam.jpg|thumb|Aalavattam]] ಆಲವತ್ತಮ್ (ಮಲಯಾಳಂ: ആലവട്ടം, ಸಂಸ್ಕೃತ: आलावर्ता) ಪಂಡ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಗುರಾಣಿ ಅತ್ತಂಡ ಫ್ಯಾನ್ ಉಂದು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮೂರ್ತಿಲೆನ, ದೇವತೆಲೆನ ಅತ್ತಂಡ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ಎರಡೂ ಬದಿಡ್ ತಿರ್ತ್ ನಡಪುಂಡು, ಉತ್ಸವೊಲು ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಕೆಲೆಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯೊಡು[೧] ಈ ವಸ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೊ]]ದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊಗು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನವು ಬೊಕ್ಕ ಈ ಪುದರ್ [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] (ml) ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್.<ref>https://www.traditionalartandcrafts.com/search/original-alavattam/1</ref> ಗುರಾಣಿನ್ ಮರತ್ತ ಅತ್ತಂದೆ ನಾರುದ ಫಲಕೊದ ಸುತ್ತ ವೃತ್ತಾಕಾರೊಡು ಜೋಡಾದ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ಆಕಾರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತರಿಸಾಯಿನ [[ನವಿಲು]] ಗರಿಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಾಯಿನ ಅಲಂಕಾರಿಕ ನಮೂನೆಲೆನ್ ಬೇತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಸಮುದ್ರದ ಚಿಪ್ಪುಲು ಇತ್ಯಾದಿ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪೂರಂಲೆಡ್ ಆನೆಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ನಡಪುನ ಒಂಜಿ ಅಗತ್ಯವಾಯಿನ ಅಂಶ ಆಲವತ್ತಂ ಆದುಂಡು, ಅಲ್ಪ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉತ್ಸವದ ಭಾಗವಾದ್ ಒಂಜಿ ಸಂಘಟಿತ ಬೊಕ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮೆರವಣಿಗೆಡ್ ಕ್ಯಾಪರಿಸನ್ಡ್ ಆನೆಲೆನ್ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಆನೆದ ಮಿತ್ತ್ ರಡ್ಡ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೂಜಿ ಜನ ಉಪ್ಪುವೆರ್, ಅವುಲು ಒರಿ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಅಲವತ್ತಮ್ ನ್ ಹಿಡಿಯೆರೆ ಸಮರ್ಪಣೆ ಆಪೆರ್. ಜೊತೆತ ತಾಳವಾದ್ಯ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ವಿಶೇಷ ಹಂತೊಲೆಡ್ (ಪಂಚಾವಾದ್ಯಂ, ಪಾಂಡಿ ಮೇಲಂ ಅತ್ತಂದೆ ಪಂಚಾರಿ ಮೇಲಂ), ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆನೆದ ಬೆನ್ನಿಡ್ ಲಕ್ಕುದು ಅಲವತ್ತೊಲೆನ್ ತನ್ನ ಭುಜೊಲೆಡ್ದ್ ಎತ್ತರೊಡು ದೀವೊಡು.<ref>https://www.rediff.com/news/special/why-we-shouldnt-ban-elephants-in-kerala-temples/20160413.htm</ref> [[ಕಥಕಳಿ]] ನಲಿಕೆಡ್ ಕೆಲವು ನಾಯಕ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ವಿಶೇಷ ಗೋಚರ ದೃಶ್ಯೊಲೆಡ್ ವೇದಿಕೆದ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನೊಡು ಆಲವತ್ತಮೊದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆನ್ ತೂವೊಲಿ. <nowiki>[[ವರ್ಗ:Kerala Culture Month 2026]]</nowiki> r1o8b429c33zz1gjzmz56ap5scnqs1z 14 27759 364411 2026-08-11T11:51:32Z Vishwanatha Badikana 38 ಪೊಸ ವರ್ಗೊ 364411 wikitext text/x-wiki ಪೊಸ ವರ್ಗೊ 7z1gtsb59h6243rs601pj7xp6rx1sgu 364412 364411 2026-08-11T11:51:41Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364412 wikitext text/x-wiki ಪೊಸ ವರ್ಗೊ [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವ]] hg6w9vqenmkgm4xau9kmj0dk24tov4v 364413 364412 2026-08-11T11:51:47Z Vishwanatha Badikana 38 removed [[Category:ಕರಾವ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364413 wikitext text/x-wiki ಪೊಸ ವರ್ಗೊ 7z1gtsb59h6243rs601pj7xp6rx1sgu 364414 364413 2026-08-11T11:51:59Z Vishwanatha Badikana 38 added [[Category:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 364414 wikitext text/x-wiki ಪೊಸ ವರ್ಗೊ [[ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] jrqxsnwcen3yf5ytjz6qj4dbu03ijou