ವಿಕಿಪೀಡಿಯ tcywiki https://tcy.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter ಮಾದ್ಯಮೊ ವಿಸೇಸೊ ಪಾತೆರ ಬಳಕೆದಾರೆ ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಾತೆರ ಫೈಲ್ ಫೈಲ್ ಪಾತೆರ ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಮಾದ್ಯಮೊವಿಕಿ ಪಾತೆರ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಪಾತೆರ ಸಕಾಯೊ ಸಕಾಯೊ ಪಾತೆರ ವರ್ಗೊ ವರ್ಗೊ ಪಾತೆರ ತಡ್ಯ ತಡ್ಯ ಪಾತೆರ ಕರಡು ಕರಡು ಪಾತೆರ TimedText TimedText talk ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಮೋಡ್ಯೂಲ್ ಪಾತೆರ Event Event talk 0 3605 372798 282165 2026-10-11T14:36:48Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372798 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ | common_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (ಯುಎಸ್) | image_flag = Flag of the United States (DoS ECA Color Standard).svg | alt_flag = {{nbsp}} <!--Used to denote purely decorative images--> | flag_type_article = Flag of the United States | image_coat = Greater coat of arms of the United States.svg | coat_alt = {{nbsp}} <!--Used to denote purely decorative images--> | symbol_type_article = Great Seal of the United States#Obverse | national_motto = "In God We Trust"<br>"ದೇವೇರ್ನ ಮಿತ್ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ನಂಬಿಕೆ"<ref>{{USC|36|302}}</ref> | national_anthem = "The Star-Spangled Banner"<ref>{{cite act|date=March 3, 1931|article=14|article-type=H.R.|legislature=[[71st United States Congress]]|title=An Act To make The Star-Spangled Banner the national anthem of the United States of America|url=https://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=46&page=1508}}</ref><br>[[File:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga]] <!-- Commented out, as not [[WP:DUE]] for lead. | march="[[The Stars and Stripes Forever]]"<ref name="urluscode.house.gov">{{cite web|url=https://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=112&page=1263|title=uscode.house.gov|date=August 12, 1999|website=Public Law 105-225|publisher=uscode.house.gov|pages=112 Stat. 1263|quote=Section 304. "The composition by John Philip Sousa entitled 'The Stars and Stripes Forever' is the national march."|access-date=September 10, 2017}}</ref><br>File:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga --> | image_map = File:USA orthographic.svg | map_width = 220px | capital = [[ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಡಿ. ಸಿ.]]<br />{{coord|38|53|N|77|1|W|display=inline}} | largest_city = [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]<br />{{coord|40|43|N|74|0|W|display=inline}} | official_languages = ಒವ್ಲಾ ಇಜ್ಜಿ {{efn|name=officiallanguage|Twenty-eight of the 50 states recognize only English as an official language. The [[State of Hawaii]] recognizes both [[Hawaiian language|Hawaiian]] and English as official languages, the [[State of Alaska]] officially recognizes 20 [[Alaska Native languages]] alongside English, and the [[State of South Dakota]] recognizes English and [[Sioux language|all Sioux dialects]] as official languages. Nineteen states and the District of Columbia have no official language.}} | languages_type = ರಾಷ್ಟ್ರಬಾಸೆ | languages = ಇಂಗ್ಲಿಷ್{{efn|English is the [[de facto]] language. For more information, see [[Languages of the United States]].}} <!-- NOTE: For English, don't add "American English" --> | ethnic_groups = {{plainlist|'''ಜನಾ೦ಗದ ಪ್ರಕಾರೊ:''' * 61.6% ಬೊಳ್ದು ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 12.4% ಆಫ಼್ರಿಕಾ ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 6% ಏಷ್ಯಾ ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 1.1% ಸ್ಥಳಿಯ ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 0.2% ಫ಼ೆಸಿಫ಼ಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 10.2% ಮಿಶ್ರಜನಾಂಗದಕ್ಲು * 8.4% ಬೇತೆ }} {{plainlist|'''ಮೂಲದ ಲೆಕ್ಕೊ:''' * 81.3% ನಾನ್ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ * 18.7% ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ }} | ethnic_groups_year = ೨೦೨೦ | ethnic_groups_ref = <ref name="2020CensusData">{{cite web|url=https://www.census.gov/library/stories/2021/08/improved-race-ethnicity-measures-reveal-united-states-population-much-more-multiracial.html|title=2020 Census Illuminates Racial and Ethnic Composition of the Country|work=[[United States Census]]|access-date=August 13, 2021}}</ref><ref name="2020InteractiveCensusData">{{cite web|url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html?linkId=100000060666476|title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census|work=[[United States Census]]|access-date=August 13, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2021/08/13/1014710483/2020-census-data-us-race-ethnicity-diversity|title=A Breakdown of 2020 Census Demographic Data|date=August 13, 2021|publisher=NPR|access-date=}}</ref> | demonym = ಅಮೇರಿಕನ್{{efn|name=demonym|The historical and informal demonym [[Yankee]] has been applied to Americans, New Englanders, or northeasterners since the 18th century.}}<ref>{{cite book|title=Compton's Pictured Encyclopedia and Fact-index: Ohio|url=https://books.google.com/books?id=uV5tvKPO684C&q=%22national+nicknames%22+Yankee|year=1963|page=336}}</ref> | government_type = ಫೆಡರಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣತಂತ್ರ <!-- Consensus is to list President, Vice President, Chief Justice, and Speaker of the House --> | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = [[ಜೋ ಬಿಡೆನ್]] | leader_title2 = ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name2 = [[ಕಮಲಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್]] | leader_title3 = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name3 = ಮೈಕ್ ಜಾನ್ಸನ್ | leader_title4 = ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ | leader_name4 = ಜಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ | legislature = ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ | sovereignty_type = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಸೊಡ್ದು | sovereignty_note = ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಂಡ್ | established_event1 = ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಿ | established_date1 = {{Start date|1776|7|4}} | established_event2 = ಒಕ್ಕೂಟ | established_date2 = {{Start date|1781|3|1}} | established_event3 = ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ ೧೭೮೩ | established_date3 = {{Start date|1783|9|3}} | established_event4 = ಸಂವಿಧಾನ | established_date4 = {{Start date|1788|6|21}} | area_link = Geography of the United States | area_label = ಒಟ್ಟು ಜಾಗೆ | area_footnote = <ref name="CensusGov2010HTML">Areas of the 50 states and the District of Columbia but not Puerto Rico nor other island territories per {{cite web| date = August 2010| title = State Area Measurements and Internal Point Coordinates| work = [[Census.gov]]| url = https://www.census.gov/geographies/reference-files/2010/geo/state-area.html| access-date = March 31, 2020| quote = reflect base feature updates made in the MAF/TIGER database through August, 2010.}}</ref>{{efn|name=largestcountry}} | area_rank = ೩ನೇ | area_sq_mi = 3,796,742 | percent_water = 7.0<ref>{{cite web|title=The Water Area of Each State|access-date=January 29, 2024|publisher=[[United States Geological Survey]]|url=https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/how-wet-your-state-water-area-each-state|year=2018}}</ref> (2010) | area_label2 = ನಿಲ | area_data2 = {{convert|3,531,905|sqmi|km2|abbr=on}} (3rd) | population_census = {{IncreaseNeutral}} 331,449,281{{efn|name="pop"}}<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/library/stories/2021/04/2020-census-data-release.html|title=U.S. Census Bureau Today Delivers State Population Totals for Congressional Apportionment|work=[[United States Census]]|access-date=April 26, 2021}} The 2020 census is as of April 1, 2020.</ref> | population_census_year = 2020 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 334,914,895<ref>{{Cite web |title=U.S. Population Trends Return to Pre-Pandemic Norms as More States Gain Population |url=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2023/population-trends-return-to-pre-pandemic-norms.html |access-date=December 23, 2023 |website=Census.gov}}</ref> | population_estimate_year = ೨೦೨೩ | population_census_rank = ೩ನೇ | population_density_sq_mi = 87<!-- Figure uses (population/land + water area) as of July 2019. --> | population_density_rank = 185th | GDP_PPP = {{increase}} $28.781&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.US">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (United States) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=April 16, 2024 |access-date=April 16, 2024}}</ref> | GDP_PPP_year = ೨೦೨೪ | GDP_PPP_rank = ೨ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $85,373<ref name="IMFWEO.US" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ೮ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $28.781&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.US" /> | GDP_nominal_year = ೨೦೨೪ | GDP_nominal_rank = ೧ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $85,373<ref name="IMFWEO.US" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ೬ನೇ | Gini = 41.7<!-- Number only. --> | Gini_year = ೨೦೨೨ | Gini_change = increase | Gini_ref = {{efn|After adjustment for taxes and transfers}}<ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/library/publications/2023/demo/p60-279.html|title=Income in the United States: 2022|newspaper=Census.gov |page=47|access-date=July 1, 2024}}</ref> | HDI = 0.927<!-- Number only. --> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = increase<!-- Increase/decrease/steady. --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=March 13, 2024|access-date=March 13, 2024}}</ref> | HDI_rank = ೨೦ನೇ | currency = [[United States dollar|U.S. dollar]] ([[$]]) | currency_code = USD | utc_offset = −4 to −12, +10, +11 | utc_offset_DST = −4 to −10{{efn|name="time"}} | date_format = mm/dd/yyyy{{efn|See [[Date and time notation in the United States]].}} | drives_on = ಬಲ | calling_code = [[North American Numbering Plan|+1]] | iso3166code = US | cctld = [[.us]]<ref>{{Cite web|url=https://cozab.com/the-difference-between-us-vs-com/|title=The Difference Between.us vs.com|date=January 3, 2022|website=Cozab|access-date=August 11, 2023|archive-date=April 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416200528/https://cozab.com/the-difference-between-us-vs-com/|url-status=dead}}</ref> | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * 67% ಕ್ರಿಶ್ಚನೆರ್ ** 33% ಪ್ರೋಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ** 22% ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ** 1% ಮರ್ಮನ್ ** 11% other ಬೇತೆ {{Tree list/end}} |22% ವಾ ಜಾತಿಗ್ಲಾ ಸೇರಂದಿನಕ್ಲು |2% ಅಮೇರಿಕನ್ ಯಹೂದಿ |6% ಬೇತೆ |3% ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ }} | religion_year = ೨೦೨೩ | religion_ref = <ref name="Staff-2007">{{Cite web |last=Staff |date= June 8, 2007|title=In Depth: Topics A to Z (Religion) |url=https://news.gallup.com/poll/1690/Religion.aspx |access-date=July 1, 2024 |website=[[Gallup, Inc.]] |language=en}}</ref> }} '''ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು''' – ([[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆ]]ಡು: 'ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಯು.ಎಸ್.ಎ') - ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ಇಂದೆತ [[ರಾಜಧಾನಿ]]. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲೆಗ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್(Americas) ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಮೇರಿಕ ದೇಸೊ 50 ಸಂಸ್ಥಾನೊಲ್ನ (ರಾಜ್ಯೊಲ್ನ) ಒಕ್ಕೂಟವಾದುಂಡು. ಈ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ USA-ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ಎಲ್ಯ}} gxkloklayvhch2zheqmj33ogjp8isqx 372799 372798 2026-10-11T14:37:01Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372799 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ | common_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (ಯುಎಸ್) | image_flag = Flag of the United States (DoS ECA Color Standard).svg | alt_flag = {{nbsp}} <!--Used to denote purely decorative images--> | flag_type_article = Flag of the United States | image_coat = Greater coat of arms of the United States.svg | coat_alt = {{nbsp}} <!--Used to denote purely decorative images--> | symbol_type_article = Great Seal of the United States#Obverse | national_motto = "In God We Trust"<br>"ದೇವೇರ್ನ ಮಿತ್ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ನಂಬಿಕೆ"<ref>{{USC|36|302}}</ref> | national_anthem = "The Star-Spangled Banner"<ref>{{cite act|date=March 3, 1931|article=14|article-type=H.R.|legislature=[[71st United States Congress]]|title=An Act To make The Star-Spangled Banner the national anthem of the United States of America|url=https://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=46&page=1508}}</ref><br>[[File:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga]] <!-- Commented out, as not [[WP:DUE]] for lead. | march="[[The Stars and Stripes Forever]]"<ref name="urluscode.house.gov">{{cite web|url=https://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=112&page=1263|title=uscode.house.gov|date=August 12, 1999|website=Public Law 105-225|publisher=uscode.house.gov|pages=112 Stat. 1263|quote=Section 304. "The composition by John Philip Sousa entitled 'The Stars and Stripes Forever' is the national march."|access-date=September 10, 2017}}</ref><br>File:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga --> | image_map = File:USA orthographic.svg | map_width = 220px | capital = [[ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್ ಡಿ. ಸಿ.]]<br />{{coord|38|53|N|77|1|W|display=inline}} | largest_city = [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]<br />{{coord|40|43|N|74|0|W|display=inline}} | official_languages = ಒವ್ಲಾ ಇಜ್ಜಿ {{efn|name=officiallanguage|Twenty-eight of the 50 states recognize only English as an official language. The [[State of Hawaii]] recognizes both [[Hawaiian language|Hawaiian]] and English as official languages, the [[State of Alaska]] officially recognizes 20 [[Alaska Native languages]] alongside English, and the [[State of South Dakota]] recognizes English and [[Sioux language|all Sioux dialects]] as official languages. Nineteen states and the District of Columbia have no official language.}} | languages_type = ರಾಷ್ಟ್ರಬಾಸೆ | languages = ಇಂಗ್ಲಿಷ್{{efn|English is the [[de facto]] language. For more information, see [[Languages of the United States]].}} <!-- NOTE: For English, don't add "American English" --> | ethnic_groups = {{plainlist|'''ಜನಾ೦ಗದ ಪ್ರಕಾರೊ:''' * 61.6% ಬೊಳ್ದು ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 12.4% ಆಫ಼್ರಿಕಾ ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 6% ಏಷ್ಯಾ ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 1.1% ಸ್ಥಳಿಯ ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 0.2% ಫ಼ೆಸಿಫ಼ಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನೆರ್ * 10.2% ಮಿಶ್ರಜನಾಂಗದಕ್ಲು * 8.4% ಬೇತೆ }} {{plainlist|'''ಮೂಲದ ಲೆಕ್ಕೊ:''' * 81.3% ನಾನ್ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ * 18.7% ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ }} | ethnic_groups_year = ೨೦೨೦ | ethnic_groups_ref = <ref name="2020CensusData">{{cite web|url=https://www.census.gov/library/stories/2021/08/improved-race-ethnicity-measures-reveal-united-states-population-much-more-multiracial.html|title=2020 Census Illuminates Racial and Ethnic Composition of the Country|work=[[United States Census]]|access-date=August 13, 2021}}</ref><ref name="2020InteractiveCensusData">{{cite web|url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html?linkId=100000060666476|title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census|work=[[United States Census]]|access-date=August 13, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2021/08/13/1014710483/2020-census-data-us-race-ethnicity-diversity|title=A Breakdown of 2020 Census Demographic Data|date=August 13, 2021|publisher=NPR|access-date=}}</ref> | demonym = ಅಮೇರಿಕನ್{{efn|name=demonym|The historical and informal demonym [[Yankee]] has been applied to Americans, New Englanders, or northeasterners since the 18th century.}}<ref>{{cite book|title=Compton's Pictured Encyclopedia and Fact-index: Ohio|url=https://books.google.com/books?id=uV5tvKPO684C&q=%22national+nicknames%22+Yankee|year=1963|page=336}}</ref> | government_type = ಫೆಡರಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣತಂತ್ರ <!-- Consensus is to list President, Vice President, Chief Justice, and Speaker of the House --> | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = [[ಜೋ ಬಿಡೆನ್]] | leader_title2 = ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name2 = [[ಕಮಲಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್]] | leader_title3 = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name3 = ಮೈಕ್ ಜಾನ್ಸನ್ | leader_title4 = ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ | leader_name4 = ಜಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ | legislature = ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ | sovereignty_type = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಸೊಡ್ದು | sovereignty_note = ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಂಡ್ | established_event1 = ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಿ | established_date1 = {{Start date|1776|7|4}} | established_event2 = ಒಕ್ಕೂಟ | established_date2 = {{Start date|1781|3|1}} | established_event3 = ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ ೧೭೮೩ | established_date3 = {{Start date|1783|9|3}} | established_event4 = ಸಂವಿಧಾನ | established_date4 = {{Start date|1788|6|21}} | area_link = Geography of the United States | area_label = ಒಟ್ಟು ಜಾಗೆ | area_footnote = <ref name="CensusGov2010HTML">Areas of the 50 states and the District of Columbia but not Puerto Rico nor other island territories per {{cite web| date = August 2010| title = State Area Measurements and Internal Point Coordinates| work = [[Census.gov]]| url = https://www.census.gov/geographies/reference-files/2010/geo/state-area.html| access-date = March 31, 2020| quote = reflect base feature updates made in the MAF/TIGER database through August, 2010.}}</ref>{{efn|name=largestcountry}} | area_rank = ೩ನೇ | area_sq_mi = 3,796,742 | percent_water = 7.0<ref>{{cite web|title=The Water Area of Each State|access-date=January 29, 2024|publisher=[[United States Geological Survey]]|url=https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/how-wet-your-state-water-area-each-state|year=2018}}</ref> (2010) | area_label2 = ನಿಲ | area_data2 = {{convert|3,531,905|sqmi|km2|abbr=on}} (3rd) | population_census = {{IncreaseNeutral}} 331,449,281{{efn|name="pop"}}<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/library/stories/2021/04/2020-census-data-release.html|title=U.S. Census Bureau Today Delivers State Population Totals for Congressional Apportionment|work=[[United States Census]]|access-date=April 26, 2021}} The 2020 census is as of April 1, 2020.</ref> | population_census_year = 2020 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 334,914,895<ref>{{Cite web |title=U.S. Population Trends Return to Pre-Pandemic Norms as More States Gain Population |url=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2023/population-trends-return-to-pre-pandemic-norms.html |access-date=December 23, 2023 |website=Census.gov}}</ref> | population_estimate_year = ೨೦೨೩ | population_census_rank = ೩ನೇ | population_density_sq_mi = 87<!-- Figure uses (population/land + water area) as of July 2019. --> | population_density_rank = 185th | GDP_PPP = {{increase}} $28.781&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.US">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (United States) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=April 16, 2024 |access-date=April 16, 2024}}</ref> | GDP_PPP_year = ೨೦೨೪ | GDP_PPP_rank = ೨ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $85,373<ref name="IMFWEO.US" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ೮ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $28.781&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.US" /> | GDP_nominal_year = ೨೦೨೪ | GDP_nominal_rank = ೧ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $85,373<ref name="IMFWEO.US" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ೬ನೇ | Gini = 41.7<!-- Number only. --> | Gini_year = ೨೦೨೨ | Gini_change = increase | Gini_ref = {{efn|After adjustment for taxes and transfers}}<ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/library/publications/2023/demo/p60-279.html|title=Income in the United States: 2022|newspaper=Census.gov |page=47|access-date=July 1, 2024}}</ref> | HDI = 0.927<!-- Number only. --> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = increase<!-- Increase/decrease/steady. --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=March 13, 2024|access-date=March 13, 2024}}</ref> | HDI_rank = ೨೦ನೇ | currency = [[United States dollar|U.S. dollar]] ([[$]]) | currency_code = USD | utc_offset = −4 to −12, +10, +11 | utc_offset_DST = −4 to −10{{efn|name="time"}} | date_format = mm/dd/yyyy{{efn|See [[Date and time notation in the United States]].}} | drives_on = ಬಲ | calling_code = [[North American Numbering Plan|+1]] | iso3166code = US | cctld = [[.us]]<ref>{{Cite web|url=https://cozab.com/the-difference-between-us-vs-com/|title=The Difference Between.us vs.com|date=January 3, 2022|website=Cozab|access-date=August 11, 2023|archive-date=April 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416200528/https://cozab.com/the-difference-between-us-vs-com/|url-status=dead}}</ref> | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * 67% ಕ್ರಿಶ್ಚನೆರ್ ** 33% ಪ್ರೋಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ** 22% ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ** 1% ಮರ್ಮನ್ ** 11% other ಬೇತೆ {{Tree list/end}} |22% ವಾ ಜಾತಿಗ್ಲಾ ಸೇರಂದಿನಕ್ಲು |2% ಅಮೇರಿಕನ್ ಯಹೂದಿ |6% ಬೇತೆ |3% ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ }} | religion_year = ೨೦೨೩ | religion_ref = <ref name="Staff-2007">{{Cite web |last=Staff |date= June 8, 2007|title=In Depth: Topics A to Z (Religion) |url=https://news.gallup.com/poll/1690/Religion.aspx |access-date=July 1, 2024 |website=[[Gallup, Inc.]] |language=en}}</ref> }} '''ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು''' – ([[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆ]]ಡು: 'ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಯು.ಎಸ್.ಎ') - ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ಇಂದೆತ [[ರಾಜಧಾನಿ]]. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲೆಗ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್(Americas) ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಮೇರಿಕ ದೇಸೊ 50 ಸಂಸ್ಥಾನೊಲ್ನ (ರಾಜ್ಯೊಲ್ನ) ಒಕ್ಕೂಟವಾದುಂಡು. ಈ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ USA-ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ಎಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] dpecvl2842eyz9hczbd6pbl4qqynpuk 0 3644 372804 363729 2026-10-11T14:38:14Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372804 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | common_name = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | image_flag = Flag of Australia (converted).svg | alt_flag = A blue field with the Union Flag in the upper hoist quarter, a large white seven-pointed star in the lower hoist quarter, and constellation of five white stars in the fly – one small five-pointed star and four, larger, seven-pointed stars. | image_coat = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg | alt_coat = <!--alt text for coat of arms--> | national_anthem = "[[Advance Australia Fair]]" <ref>Refn|Australia also has a [[Honors music|royal anthem]], "[[God Save the King]]", which may be played in place of or alongside the national anthem when members of the [[House of Windsor|royal family]] are present. If not played alongside the royal anthem, the national anthem is instead played at the end of an official event.</ref><ref>{{Cite web |title=Australian National Anthem |url=https://www.pmc.gov.au/honours-and-symbols/australian-national-symbols/australian-national-anthem |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027193111/https://www.pmc.gov.au/honours-and-symbols/australian-national-symbols/australian-national-anthem |archive-date=27 October 2023 |access-date=9 January 2024 |website=Department of Prime Minister and Cabinet}}</ref> | image_map = Australia with AAT (orthographic projection).svg | map_caption = ಭೂಗೋಲಡ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ‌ ನಕ್ಷೆ (ಕಡು ಪಚ್ಚೆ) | alt_map = A map of the eastern hemisphere centred on Australia, using an orthographic projection. | capital = [[ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ]] | coordinates = {{Nowrap|{{Coord|35|18|29|S|149|07|28|E|type:city_region:AU}}}} | largest_city = [[ಸಿಡ್ನಿ]] <br />[[ಮೆಲ್‌ಬರ್ನ್]]{{Refn|Sydney is the largest city based on Australian Bureau of Statistics (ABS) Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs). These represent labour markets and the functional area of Australian capital cities.<ref>{{cite web |title=Regional population, 2021-22 financial year |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2021-22 |date=20 April 2023 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=27 May 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420020126/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2021-22 |url-status=live }}</ref> Melbourne is larger based on ABS Significant Urban Areas (SUAs). These represent Urban Centres, or groups of contiguous Urban Centres, that contain a population of 10,000 people or more.<ref>{{cite news |last1=Turnbull |first1=Tiffanie |title=Melbourne overtakes Sydney as Australia's biggest city |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-65261720 |access-date=27 May 2023 |work=BBC News |date=17 April 2023 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521093900/https://www.bbc.com/news/world-australia-65261720 |url-status=live }}</ref>|}}<!-- See discussion on the talk page --> | languages_type = ಅಧೀಕೃತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬಾಸೆ | languages = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (''[[de facto]]'')<br>none (''[[de jure]]'') | languages2_type = | languages2 = | demonym = {{Hlist|ಅಸ್ಟ್ರೆಲಿಯನ್<br />ಅಸ್ಸಿ (ಜನ ಪಾತೆರಡ್){{Refn|Pronounced "Ozzy"}}<ref>{{Cite web |title=Aussie |url=https://www.macquariedictionary.com.au/features/word/search/?search_word_type=Dictionary&word=aussie |url-access=subscription |access-date=8 February 2024 |website=[[Macquarie Dictionary]] |date=16 October 2023 |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610132406/https://www.macquariedictionary.com.au/?time=1718025846039 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |title=Collins English Dictionary |year=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |location=Bishopbriggs, Glasgow |isbn=978-0-0078-6171-2 |page=[https://archive.org/details/collinsenglishdi0000unkn/page/n27 18] |title-link=Collins English Dictionary }}</ref><!--end hlist:-->}} | religion = {{Ublist |item_style=white-space:nowrap; |title = [[Religion in Australia|Various]] ೪೩.೯% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ |೩೮.೯% ಜಾತಿ ನಂಬಂದಿನಕ್ಲು |೩.೨% ಇಸ್ಲಾಂ |೨.೭% ಹಿಂದೂ |೨.೪% ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ |೧.೭% ಬೇತೆ |೭.೨% ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ{{Refn|The religion question is optional in the Australian census.}} }} | religion_year = ೨೦೨೧ | religion_ref = | government_type = ಫೆಡರಲ್ ಸಂಸತ್ | leader_title1 = ಮೊನಾರ್ಕಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | leader_name1 = ೩ನೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ | leader_title2 = {{Nowrap|ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್}} | leader_name2 = ಸ್ಯಾಮ್ ಮೊಸ್ಟಿನ್ | leader_title3 = ಪ್ರಧಾನಿ | leader_name3 = ಆಂಟನಿ ಅಲ್ಬನೆಸೆ | legislature = ಸಂಸತ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ | sovereignty_type = ಸ್ವಾತಂತ್ರ | sovereignty_note = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ‌ಡ್ದ್ | established_event1 = ಒಕ್ಕೂಟ ಬುಕ್ಕ ಸಂವಿಧಾನದ ರಚನೆ | established_date1 = ೧ನೇ ಜನವರಿ ೧೯೦೧ | established_event2 = ಬಲ್ಫೊರ್ ಘೋಷಣೆ | established_date2 = ೧೫ನೇ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೨೬ | established_event3 = ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ದತ್ತು ಕಾಯಿದೆನ್ ಶಾಸನ ಮಲ್ತಿನ | established_date3 = ೯ನೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೨ | established_event4 = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಕಾಯಿದೆ | established_date4 = ೩ನೇ ಮಾರ್ಚಿ ೧೯೮೬ | area_km2 = 7,688,287<ref>{{Cite web|url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories|title=Area of Australia - States and Territories|date=27 June 2014|website=Geoscience Australia|access-date=18 February 2024|archive-date=18 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite CIA World Factbook |country=Australia |section=Geography |access-date=16 August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> | area_rank = 6ನೇ | percent_water = 1.79% (2015) | population_estimate = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{Data Australia|poptoday|formatnum}}<ref>{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/population-clock-pyramid|title=Population clock and pyramid|work=[[Australian Bureau of Statistics]] website|date=5 March 2024|publisher=Commonwealth of Australia|access-date=5 March 2024|archive-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208102513/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/population-clock-pyramid|url-status=live}} The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation.</ref> | population_census = {{IncreaseNeutral}} ೨೫,೮೯೦,೭೭೩ <ref>{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022|title=National, state and territory population|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=26 September 2022|access-date=26 September 2022|archive-date=21 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121204624/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022|url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} | population_estimate_rank = 54ನೇ | population_census_year = 2021೧ | population_density_km2 = 3.6 | population_density_rank = 244 | GDP_PPP = {{increase}} $1.791 trillion <ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=193,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Australia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=16 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416233556/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=193,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_rank = 20th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $66,627 | GDP_PPP_per_capita_rank = 23rd | GDP_nominal = {{increase}} $1.790 trillion | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_rank = 13th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $66,589 | GDP_nominal_per_capita_rank = 10th | Gini = 32.4 | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Australia Gini Coefficient, 1995 – 2023 {{!}} CEIC Data |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/australia/gini-coefficient |access-date=4 March 2024 |website=www.ceicdata.com |archive-date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304002624/https://www.ceicdata.com/en/indicator/australia/gini-coefficient |url-status=live }}</ref> | HDI = 0.946<!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 10th | currency = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ($) | currency_code = AUD | time_zone = [[Time in Australia|AWST, ACST, AEST]]<ref>There are minor variations from three basic time zones; see [[Time in Australia]].</ref> | utc_offset = +8; +9.5; +10 | time_zone_DST = [[Time in Australia|ACDT, AEDT]] | utc_offset_DST = +10.5; +11 | DST_note = [[Daylight saving time|DST]] not observed in Qld, WA and NT | date_format = {{Abbr|dd|day}}/{{Abbr|mm|month}}/{{Abbr|yyyy|year}}<ref>{{Cite web |last=Australian Government |date=March 2023 |title=Dates and time |url=https://www.stylemanual.gov.au/grammar-punctuation-and-conventions/numbers-and-measurements/dates-and-time |access-date=6 May 2023 |website=Style Manual |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529074659/https://www.stylemanual.gov.au/grammar-punctuation-and-conventions/numbers-and-measurements/dates-and-time |url-status=live }}</ref> | drives_on = ಎಡತ್ತ ಬರಿ | calling_code = [[Telephone numbers in Australia|+61]] | cctld = [[.au]] }} '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ '''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೂಲ ಬೂಮಿ, ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾ ದೀಪೊ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಎಲ್ಯ ದೀಪೊಲು ಇಪ್ಪುನ, ದಕ್ಷಿಣ [[ಭೂಮಿ|ಭೂ]] ಗೋಳೊಡು ಇಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ [[ದೇಶ]]. ಉಂದು ಓಷಿಯಾನಿಯ ಪ್ರದೇಸೊದ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ 6ನೇ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಈ‌ ದೇಸೊ ಸಮತಟ್ಟಾಯಿನ ನೆಲ ಇಪ್ಪುನ, ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಮೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಕಂಡೊ. ಅತ್ತಂದೆ ಮುಲ್ಪದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಪಲವತ್ತತೆ ಕಡಮೆ ಉಂಡು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಒಂಜಿ‌ ಕಂಡಲಾ ಅಂದ್, ದೇಸೊಲಾ ಅಂದ್. == ಪದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪುದರ್ '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ([[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]ಡ್ {{IPAc-en|ə|ˈ|s|r|eɪ|l|i|ə}} ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುಂಡು) <ref>{{Harvnb|Bernard|1989|p=61}}</ref> ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ದೊಡು ಪ್ರಾಕ್ದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಒಂಜಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಂಡೊಗು ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಪುದರ್.<ref name=":2">{{Cite web |date=30 April 2024 |title='ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಎಲ್ಲಿಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ |url=https://www.library.gov.au/research/research-guides-0/where-name-Australia-came |access-date=14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |website=ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ}}</ref> ಕೆಲವು 16ನೇ ಶತಮಾನೊದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಕೆರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಆದುನಿಕವಾದ್ ಗುರುತಿಸದೆರ್. '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ''' ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |last1=ಕ್ಲಾರ್ಕ್ |first1=ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ |last2=ಕ್ಲಾರ್ಕ್ |first2=ಫಿಲಿಪ್ |date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |title='ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ'ನ್ ನಕ್ಷೆಡ್ ಪಾಡುನವು |url=http://theconversation.com/putting-Australia-on-the-ma-p-p-p-2014|access{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ಜನವರಿ ೨೦೨೨ |ವೆಬ್ಸೈಟ್=ದಿ ಕನ್ವರ್ಸೇಶನ್ |ಆರ್ಕೈವ್-ಡೇಟ್=೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ |ಆರ್ಕೈವ್-ಯುಆರ್ಎಲ್=https://web.archive.org/web/20220302195128/https://theconversation.com/putting-%E0%B2%86%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE-%E0%B2%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%A6-%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B3%8D-29816 |ಉರ್ಸ್ತಾಲಿಯಾ</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == === ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರಾಗೈತಿಯಾಸೊ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಖಂಡೊಡು ನರಮಾನಿಲೆನ ವಾಸ 50,000 ರ್ದ್ 65,000 ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಸುರು ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು, ಇತ್ತೆದ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ದ್ ಭೂಮಿ ಸೇತುವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಸಮುದ್ರ ದಾಟ್‌ನ ಮೂಲಕ ಜನಕುಲೆನ ವಲಸೆದೊಟ್ಟುಗು. ಆದುನಿಕ ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೆನ ಈ ಪಿರಾಕ್ದಕ್ಲೆಗ್ ಎಂಚ ವಲಸೆದ ಅಲೆಲು ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಅನಿಶ್ಚಿತ.<ref>{{Cite web |last=Dorey |first=Fran |title=When did modern humans get to Australia? |url=https://australian.museum/learn/science/human-evolution/the-spread-of-people-to-australia |publisher=Australian Museum |access-date=21 August 2020 |archive-date=17 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817140725/https://australian.museum/learn/science/human-evolution/the-spread-of-people-to-australia/ |url-status=live }}</ref> ಆರ್ನ್ಹೆಮ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಡ್ಜೆಡ್ಬೆಬೆ ರಾಕ್ ಶೆಲ್ಟರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಡ್ ನರಮಾನಿಲೆನ ಉಪಸ್ತಿತಿನ್ ತೋಜಾವುನ ಅತ್ಯಂತ ಪಿರಾಕ್ದ ಜಾಗೆ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ. == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:Australian Residents by Country of Birth 2021 Census.svg|thumb|ಪುಟ್ಟುನ ದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಿವಾಸಿಲು (೨೦೨೧ ಜನಗಣತಿ) File:St Mary's Cathedral as viewed from Hyde Park, Sydney b.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಸಿಡ್ನಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‍ಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಲ್ಲ ದಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ File:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|upright=1.0|right|ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ರಾಕ್ ಆರ್ಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಿಂಬರ್ಲಿ (ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಪ್ರದೇಶೊಡು </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ]] d5f9lzw73sjdcl7n6g2vqhs3wxq0yow 372805 372804 2026-10-11T14:38:29Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372805 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | common_name = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | image_flag = Flag of Australia (converted).svg | alt_flag = A blue field with the Union Flag in the upper hoist quarter, a large white seven-pointed star in the lower hoist quarter, and constellation of five white stars in the fly – one small five-pointed star and four, larger, seven-pointed stars. | image_coat = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg | alt_coat = <!--alt text for coat of arms--> | national_anthem = "[[Advance Australia Fair]]" <ref>Refn|Australia also has a [[Honors music|royal anthem]], "[[God Save the King]]", which may be played in place of or alongside the national anthem when members of the [[House of Windsor|royal family]] are present. If not played alongside the royal anthem, the national anthem is instead played at the end of an official event.</ref><ref>{{Cite web |title=Australian National Anthem |url=https://www.pmc.gov.au/honours-and-symbols/australian-national-symbols/australian-national-anthem |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027193111/https://www.pmc.gov.au/honours-and-symbols/australian-national-symbols/australian-national-anthem |archive-date=27 October 2023 |access-date=9 January 2024 |website=Department of Prime Minister and Cabinet}}</ref> | image_map = Australia with AAT (orthographic projection).svg | map_caption = ಭೂಗೋಲಡ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ‌ ನಕ್ಷೆ (ಕಡು ಪಚ್ಚೆ) | alt_map = A map of the eastern hemisphere centred on Australia, using an orthographic projection. | capital = [[ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ]] | coordinates = {{Nowrap|{{Coord|35|18|29|S|149|07|28|E|type:city_region:AU}}}} | largest_city = [[ಸಿಡ್ನಿ]] <br />[[ಮೆಲ್‌ಬರ್ನ್]]{{Refn|Sydney is the largest city based on Australian Bureau of Statistics (ABS) Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs). These represent labour markets and the functional area of Australian capital cities.<ref>{{cite web |title=Regional population, 2021-22 financial year |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2021-22 |date=20 April 2023 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=27 May 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420020126/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2021-22 |url-status=live }}</ref> Melbourne is larger based on ABS Significant Urban Areas (SUAs). These represent Urban Centres, or groups of contiguous Urban Centres, that contain a population of 10,000 people or more.<ref>{{cite news |last1=Turnbull |first1=Tiffanie |title=Melbourne overtakes Sydney as Australia's biggest city |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-65261720 |access-date=27 May 2023 |work=BBC News |date=17 April 2023 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521093900/https://www.bbc.com/news/world-australia-65261720 |url-status=live }}</ref>|}}<!-- See discussion on the talk page --> | languages_type = ಅಧೀಕೃತ ಬಾಸೆ ಬುಕ್ಕ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬಾಸೆ | languages = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (''[[de facto]]'')<br>none (''[[de jure]]'') | languages2_type = | languages2 = | demonym = {{Hlist|ಅಸ್ಟ್ರೆಲಿಯನ್<br />ಅಸ್ಸಿ (ಜನ ಪಾತೆರಡ್){{Refn|Pronounced "Ozzy"}}<ref>{{Cite web |title=Aussie |url=https://www.macquariedictionary.com.au/features/word/search/?search_word_type=Dictionary&word=aussie |url-access=subscription |access-date=8 February 2024 |website=[[Macquarie Dictionary]] |date=16 October 2023 |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610132406/https://www.macquariedictionary.com.au/?time=1718025846039 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |title=Collins English Dictionary |year=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |location=Bishopbriggs, Glasgow |isbn=978-0-0078-6171-2 |page=[https://archive.org/details/collinsenglishdi0000unkn/page/n27 18] |title-link=Collins English Dictionary }}</ref><!--end hlist:-->}} | religion = {{Ublist |item_style=white-space:nowrap; |title = [[Religion in Australia|Various]] ೪೩.೯% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ |೩೮.೯% ಜಾತಿ ನಂಬಂದಿನಕ್ಲು |೩.೨% ಇಸ್ಲಾಂ |೨.೭% ಹಿಂದೂ |೨.೪% ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ |೧.೭% ಬೇತೆ |೭.೨% ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಿ{{Refn|The religion question is optional in the Australian census.}} }} | religion_year = ೨೦೨೧ | religion_ref = | government_type = ಫೆಡರಲ್ ಸಂಸತ್ | leader_title1 = ಮೊನಾರ್ಕಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ | leader_name1 = ೩ನೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ | leader_title2 = {{Nowrap|ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್}} | leader_name2 = ಸ್ಯಾಮ್ ಮೊಸ್ಟಿನ್ | leader_title3 = ಪ್ರಧಾನಿ | leader_name3 = ಆಂಟನಿ ಅಲ್ಬನೆಸೆ | legislature = ಸಂಸತ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆ | sovereignty_type = ಸ್ವಾತಂತ್ರ | sovereignty_note = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ‌ಡ್ದ್ | established_event1 = ಒಕ್ಕೂಟ ಬುಕ್ಕ ಸಂವಿಧಾನದ ರಚನೆ | established_date1 = ೧ನೇ ಜನವರಿ ೧೯೦೧ | established_event2 = ಬಲ್ಫೊರ್ ಘೋಷಣೆ | established_date2 = ೧೫ನೇ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೨೬ | established_event3 = ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ದತ್ತು ಕಾಯಿದೆನ್ ಶಾಸನ ಮಲ್ತಿನ | established_date3 = ೯ನೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೨ | established_event4 = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಕಾಯಿದೆ | established_date4 = ೩ನೇ ಮಾರ್ಚಿ ೧೯೮೬ | area_km2 = 7,688,287<ref>{{Cite web|url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories|title=Area of Australia - States and Territories|date=27 June 2014|website=Geoscience Australia|access-date=18 February 2024|archive-date=18 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite CIA World Factbook |country=Australia |section=Geography |access-date=16 August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> | area_rank = 6ನೇ | percent_water = 1.79% (2015) | population_estimate = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{Data Australia|poptoday|formatnum}}<ref>{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/population-clock-pyramid|title=Population clock and pyramid|work=[[Australian Bureau of Statistics]] website|date=5 March 2024|publisher=Commonwealth of Australia|access-date=5 March 2024|archive-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208102513/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/population-clock-pyramid|url-status=live}} The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation.</ref> | population_census = {{IncreaseNeutral}} ೨೫,೮೯೦,೭೭೩ <ref>{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022|title=National, state and territory population|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=26 September 2022|access-date=26 September 2022|archive-date=21 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121204624/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022|url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} | population_estimate_rank = 54ನೇ | population_census_year = 2021೧ | population_density_km2 = 3.6 | population_density_rank = 244 | GDP_PPP = {{increase}} $1.791 trillion <ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=193,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Australia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=16 April 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416233556/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=193,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_rank = 20th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $66,627 | GDP_PPP_per_capita_rank = 23rd | GDP_nominal = {{increase}} $1.790 trillion | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_rank = 13th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $66,589 | GDP_nominal_per_capita_rank = 10th | Gini = 32.4 | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Australia Gini Coefficient, 1995 – 2023 {{!}} CEIC Data |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/australia/gini-coefficient |access-date=4 March 2024 |website=www.ceicdata.com |archive-date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304002624/https://www.ceicdata.com/en/indicator/australia/gini-coefficient |url-status=live }}</ref> | HDI = 0.946<!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 10th | currency = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ($) | currency_code = AUD | time_zone = [[Time in Australia|AWST, ACST, AEST]]<ref>There are minor variations from three basic time zones; see [[Time in Australia]].</ref> | utc_offset = +8; +9.5; +10 | time_zone_DST = [[Time in Australia|ACDT, AEDT]] | utc_offset_DST = +10.5; +11 | DST_note = [[Daylight saving time|DST]] not observed in Qld, WA and NT | date_format = {{Abbr|dd|day}}/{{Abbr|mm|month}}/{{Abbr|yyyy|year}}<ref>{{Cite web |last=Australian Government |date=March 2023 |title=Dates and time |url=https://www.stylemanual.gov.au/grammar-punctuation-and-conventions/numbers-and-measurements/dates-and-time |access-date=6 May 2023 |website=Style Manual |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529074659/https://www.stylemanual.gov.au/grammar-punctuation-and-conventions/numbers-and-measurements/dates-and-time |url-status=live }}</ref> | drives_on = ಎಡತ್ತ ಬರಿ | calling_code = [[Telephone numbers in Australia|+61]] | cctld = [[.au]] }} '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ '''ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೂಲ ಬೂಮಿ, ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾ ದೀಪೊ, ಬುಕ್ಕೊ ಕೆಲವು ಎಲ್ಯ ದೀಪೊಲು ಇಪ್ಪುನ, ದಕ್ಷಿಣ [[ಭೂಮಿ|ಭೂ]] ಗೋಳೊಡು ಇಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ [[ದೇಶ]]. ಉಂದು ಓಷಿಯಾನಿಯ ಪ್ರದೇಸೊದ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ 6ನೇ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಈ‌ ದೇಸೊ ಸಮತಟ್ಟಾಯಿನ ನೆಲ ಇಪ್ಪುನ, ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಮೆ ಜನಸಂಕ್ಯೆದ ಕಂಡೊ. ಅತ್ತಂದೆ ಮುಲ್ಪದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಪಲವತ್ತತೆ ಕಡಮೆ ಉಂಡು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಒಂಜಿ‌ ಕಂಡಲಾ ಅಂದ್, ದೇಸೊಲಾ ಅಂದ್. == ಪದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ == ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪುದರ್ '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ''' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ([[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]ಡ್ {{IPAc-en|ə|ˈ|s|r|eɪ|l|i|ə}} ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುಂಡು) <ref>{{Harvnb|Bernard|1989|p=61}}</ref> ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ದೊಡು ಪ್ರಾಕ್ದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಒಂಜಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಂಡೊಗು ಬಳಕೆ ಆಪಿನ ಪುದರ್.<ref name=":2">{{Cite web |date=30 April 2024 |title='ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಎಲ್ಲಿಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ |url=https://www.library.gov.au/research/research-guides-0/where-name-Australia-came |access-date=14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |website=ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ}}</ref> ಕೆಲವು 16ನೇ ಶತಮಾನೊದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಕೆರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಆದುನಿಕವಾದ್ ಗುರುತಿಸದೆರ್. '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ''' ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{Cite web |last1=ಕ್ಲಾರ್ಕ್ |first1=ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ |last2=ಕ್ಲಾರ್ಕ್ |first2=ಫಿಲಿಪ್ |date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |title='ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ'ನ್ ನಕ್ಷೆಡ್ ಪಾಡುನವು |url=http://theconversation.com/putting-Australia-on-the-ma-p-p-p-2014|access{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ಜನವರಿ ೨೦೨೨ |ವೆಬ್ಸೈಟ್=ದಿ ಕನ್ವರ್ಸೇಶನ್ |ಆರ್ಕೈವ್-ಡೇಟ್=೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ |ಆರ್ಕೈವ್-ಯುಆರ್ಎಲ್=https://web.archive.org/web/20220302195128/https://theconversation.com/putting-%E0%B2%86%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE-%E0%B2%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%A6-%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B3%8D-29816 |ಉರ್ಸ್ತಾಲಿಯಾ</ref> == ಇತಿಯಾಸೊ == === ನೆರೆಕರೆತ ಪ್ರಾಗೈತಿಯಾಸೊ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಖಂಡೊಡು ನರಮಾನಿಲೆನ ವಾಸ 50,000 ರ್ದ್ 65,000 ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಸುರು ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಅಂದಾಜಿ ಉಂಡು, ಇತ್ತೆದ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ದ್ ಭೂಮಿ ಸೇತುವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಸಮುದ್ರ ದಾಟ್‌ನ ಮೂಲಕ ಜನಕುಲೆನ ವಲಸೆದೊಟ್ಟುಗು. ಆದುನಿಕ ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೆನ ಈ ಪಿರಾಕ್ದಕ್ಲೆಗ್ ಎಂಚ ವಲಸೆದ ಅಲೆಲು ಕೊಡುಗೆ ಕೊರ್ತುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು ಅನಿಶ್ಚಿತ.<ref>{{Cite web |last=Dorey |first=Fran |title=When did modern humans get to Australia? |url=https://australian.museum/learn/science/human-evolution/the-spread-of-people-to-australia |publisher=Australian Museum |access-date=21 August 2020 |archive-date=17 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817140725/https://australian.museum/learn/science/human-evolution/the-spread-of-people-to-australia/ |url-status=live }}</ref> ಆರ್ನ್ಹೆಮ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಡ್ಜೆಡ್ಬೆಬೆ ರಾಕ್ ಶೆಲ್ಟರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಡ್ ನರಮಾನಿಲೆನ ಉಪಸ್ತಿತಿನ್ ತೋಜಾವುನ ಅತ್ಯಂತ ಪಿರಾಕ್ದ ಜಾಗೆ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ. == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:Australian Residents by Country of Birth 2021 Census.svg|thumb|ಪುಟ್ಟುನ ದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಿವಾಸಿಲು (೨೦೨೧ ಜನಗಣತಿ) File:St Mary's Cathedral as viewed from Hyde Park, Sydney b.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಸಿಡ್ನಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‍ಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಲ್ಲ ದಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ File:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|upright=1.0|right|ಅಬೊರಿಜಿನಲ್ ರಾಕ್ ಆರ್ಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಿಂಬರ್ಲಿ (ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಪ್ರದೇಶೊಡು </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] hhix5v73nuhncqhk9ziud38h7nmhp7u 0 4202 372761 369162 2026-10-11T13:58:19Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372761 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದೊ ದೇಶೊ}} {{Infobox country | conventional_long_name = ಚೀನಾ ಜನತಾ ಗಣರಾಜ್ಯ | common_name = ಚೀನಾ | native_name = {{lang|zh|中华人民共和国}}<br />''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'' | image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg | image_coat = National Emblem of the People's Republic of China.svg | image_map = China (orthographic projection).svg | capital = ಬೀಜಿಂಗ್ | largest_city = ಶಾಂಘೈ | official_languages = ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಚೀನೀ | ethnic_groups = 56 ಅಧಿಕೃತ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯೊ | religion = ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ, ಚೀನೀ ಜನಪದ ಧರ್ಮ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ, ಇಸ್ಲಾಂ ಬೊಕ್ಕ ಇತರೆ | demonym = ಚೀನೀ | government_type = ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದ ಏಕೀಕೃತ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name1 = ಶಿ ಜಿನ್‌ಪಿಂಗ್ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = ಲಿ ಕಿಯಾಂಗ್ | legislature = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | area_km2 = 9596961 | population_estimate = 1404890000 | population_estimate_year = 2025 | population_density_km2 = auto | currency = ರೆನ್ಮಿನ್ಬಿ (¥) | currency_code = CNY | time_zone = ಚೀನಾ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ | utc_offset = +8 | drives_on = ಬಲ | calling_code = +86 | cctld = .cn }} '''ಚೀನಾ''' ಅಧಿಕೃತೊಡು '''ಚೀನಾ ಜನತಾ ಗಣರಾಜ್ಯ''' , ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದೊ ಮಲ್ಲ ದೇಶೊ. ಚೀನಾ ದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೀಜಿಂಗ್. ಈ ದೇಶೊ ಸುಮಾರು 96 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಲೆ ಉಂಡು. ಚೀನಾದೊದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 9.6 ದಶಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಆದುಂಡು.<ref>{{cite web |title=China Government — China's National Conditions |url=https://english.www.gov.cn/archive/china_abc/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> 2025ರ ಕೊನೆಗ್ ಚೀನಾದೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 140.489 ಕೋಟಿ ಆಂಡ್.<ref>{{cite web |title=National Economy Pushed Forward with Innovation-led and High-quality Development and Expected Targets Achieved Successfully in 2025 |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202601/t20260119_1962328.html |website=National Bureau of Statistics of China |date=19 January 2026 |access-date=11 September 2026}}</ref> ಚೀನಾ ಉತ್ತರೊಡು ಮಂಗೋಲಿಯಾ, ಪಶ್ಚಿಮೊಡು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ, ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನ, ನೈಋತ್ಯೊಡು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಬೊಕ್ಕ ಭೂತಾನ್, ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಲಾವೋಸ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಪೂರ್ವೊಡು ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದ ಗಡಿ ಪಟ್ಟುದುಂಡು. ರಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಚೀನಾ ದೀರ್ಘ ಭೂಗಡಿ ಹಂಚಿಗೊಳ್ಳುನ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref>{{cite web |title=China — National Conditions |url=https://big5.www.gov.cn/gate/big5/www.gov.cn/guoqing/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> == ಪುದರ್ == ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ಚೀನಾ ದೇಶೊಗು '''ಚೀನಾ''' ಅತ್ತಂದೆ '''ಚೀನಾ ದೇಶೊ''' ಪುದರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಡ್ ದೇಶೊದ ಪುದರ್ {{lang|zh|中国}} (Zhōngguó). ಚೀನೀ ಭಾಷೆಡ್ ''Zhōng'' ಪಂಡ "ಮಧ್ಯ" ಬೊಕ್ಕ ''guó'' ಪಂಡ "ದೇಶ" ಪಂದು ಅರ್ಥ. == ಇತಿಹಾಸ == ಚೀನಾ ದ ನಾಗರಿಕತೆಗು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷೊಲೆ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು. ಪುರಾತನ ಚೀನಾದೊಲೆ ಶಾಂಗ್, ಝೌ, ಕಿನ್, ಹಾನ್, ತಾಂಗ್, ಸಾಂಗ್, ಯುವಾನ್, ಮಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ವಿಂಗ್ ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶೊಲು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221ನೇ ವರ್ಷೊಡು ಕಿನ್ ರಾಜವಂಶ ಅವೆತೊ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಆಡಳಿತೊಗು ಕಂತು ಚೀನಾದೊ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗು ಬಲ ಕೊರಿಯೆರ್. ಕುಡ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶೊದ ಕಾಲೊಡು ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂತೆರ್. ಮಧ್ಯಯುಗೊಟು ತಾಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊಲು ಚೀನಾದೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಾದೆರ್. 13ನೇ ಶತಮಾನೊಲೆ ಮಂಗೋಲೆರ್ ಚೀನೊಡು ವಶಪಡಿಸಾದ್ ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಬೊಕ್ಕ ಅಕೇರಿಗ್ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರ್. 1911ರ ಕ್ರಾಂತಿದ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಪತನ ಆಂಡ್. 1912ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ ದೇಶೊಡು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಯುದ್ಧೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಚೀನಾ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತುಂಡು. 1949ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ತಾನಿ ಮಾವೋ ಝೆಡಾಂಗ್ ಚೀನಾ ಜನತಾ ಗಣರಾಜ್ಯೊದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ಚೀನಾ ಜನತಾ ಗಣರಾಜ್ಯೊದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾಪನೆ ದಿನೊ ಆಂಡ್. == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ಚೀನಾ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರೊದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ದೇಶೊದ ಒಟ್ಟು ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 96 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್.<ref>{{cite web |title=China — National Conditions |url=https://big5.www.gov.cn/gate/big5/www.gov.cn/guoqing/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> ಚೀನಾದೊ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ರೂಪೊಲೆನ್ ಹೊಂದುದುಂಡು. ಪೂರ್ವ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಲೆ ಫಲವತ್ತಾಯಿನ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶೊಲು ಉಂಡು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಡು ಎತ್ತರೊದ ಪೀಠಭೂಮಿ, ಮರುಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಉಂಡು.ಟಿಬೆಟ್ ಪೀಠಭೂಮಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರೊದ ಪೀಠಭೂಮಿಲೆಡು ಒಂಜಿ.ಚೀನಾದೊ ಪ್ರಮುಖ ತುದೆ ಯಾಂಗ್ಟ್ಸೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಜಲ್ ತುದೆ ನದಿ. ಯಾಂಗ್ಟ್ಸೆ ತುದೆ ಏಷ್ಯಾದೊ ಮಲ್ಲ ಉದ್ದೊದ ತುದಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸಲಾತುಂಡು.ಚೀನಾದೊ ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ತಕ್ಲಮಕನ್ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರಮುಖ ಮರುಭೂಮಿಲು. ದಕ್ಷಿಣ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹೊಂದುದುಂಡು. == ಹವಾಮಾನ == ಚೀನಾದೊ ಹವಾಮಾನ ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರ ಬದಲಾವೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಷ್ಣವಲಯೊದ ಹವಾಮಾನ ಇತ್ತುಂಡ, ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಲೆ ಚಳಿಗಾಲೊಡು ತೀವ್ರ ಚಳಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗೊಲೆ ಎತ್ತರೊದ ಪರ್ವತ ಬೊಕ್ಕ ಪೀಠಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆ ಚಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಣ ಹವಾಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. == ರಾಜಕೀಯ == ಚೀನಾ ಒಂಜಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದ ದೇಸ. ಚೀನೀ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ] ದೇಶೊದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುದುಂಡು.ದೇಶೊದ ಶಾಸನಾಂಗೊನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (National People's Congress) ಪುದರ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ದೇಶೊದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದುದೆರ್.<ref>{{cite web |title=China — National Conditions |url=https://big5.www.gov.cn/gate/big5/www.gov.cn/guoqing/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗೊಲು == ಚೀನಾದೊನು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು, ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶೊಲು, ನೇರ ಆಡಳಿತದ ನಗರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ವಿಭಜನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಚೀನೊಡು 34 ಪ್ರಾಂತೀಯ-ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತ ಘಟಕೊಲು ಉಂಡು: 23 ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು, 5 ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶೊಲು, 4 ನೇರ ಆಡಳಿತದ ನಗರೊಲು ಬೊಕ್ಕ 2 ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಲಾ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |title=China — National Conditions |url=https://big5.www.gov.cn/gate/big5/www.gov.cn/guoqing/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗೊಲು: * ಬೀಜಿಂಗ್ * ಶಾಂಘೈ * ತಿಯನ್‌ಜಿನ್ * ಚೊಂಗ್‌ಕಿಂಗ್ * ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್ * ಸಿಚುವಾನ್ * ಯುನ್ನಾನ್ * ಟಿಬೆಟ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶ * ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್ * [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] * ಮಕಾವು == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಚೀನಾ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕತೆಲೆಡು ಒಂಜಿ. ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಚೀನಾದೊದ ಆರ್ಥಿಕತೆಡ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುಂಡು. 2025ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ GDP ಸುಮಾರು 140.19 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಯುವಾನ್ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ 5.0% ಆಂಡ್.<ref>{{cite web |title=Statistical Communiqué of the People's Republic of China on the 2025 National Economic and Social Development |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202602/t20260228_1962661.html |website=National Bureau of Statistics of China |date=28 February 2026 |access-date=11 September 2026}}</ref> ಚೀನಾದೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೊಲೆ ಉಕ್ಕು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ವಾಹನ, ರಾಸಾಯನಿಕ, ಜವಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಹಕ ವಸ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೇರಿವೆ. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆ ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ಜೋಳ, ತರಕಾರಿ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಪುಂಡು. ಚೀನಾ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರೊಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತು. ದೇಶೊದ ಕರಾವಳಿ ನಗರೊಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರೊಲು ಆಂಡ್. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == 2025ರ ಕೊನೆಗ್ ಚೀನಾದೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,404.89 ಮಿಲಿಯನ್ ಅತ್ತಂದೆ ಸುಮಾರು 140.49 ಕೋಟಿ ಆಂಡ್. 2024ರ ಕೊನೆಗ್ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 3.39 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಡಿಮೆ ಆತ್.<ref>{{cite web |title=National Economy Pushed Forward with Innovation-led and High-quality Development and Expected Targets Achieved Successfully in 2025 |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202601/t20260119_1962328.html |website=National Bureau of Statistics of China |date=19 January 2026 |access-date=11 September 2026}}</ref> 2025ರ ಕೊನೆಗ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶೊಲೆ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 953.80 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಂಡ್, ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಸುಮಾರು 67.9%.<ref>{{cite web |title=Statistical Communiqué of the People's Republic of China on the 2025 National Economic and Social Development |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202602/t20260228_1962661.html |website=National Bureau of Statistics of China |date=28 February 2026 |access-date=11 September 2026}}</ref> ಚೀನೊಡು ಹಾನ್ ಚೀನೀಯೆರ್ ಮಾ ಮಲ್ಲ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯ. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಝುವಾಂಗ್, ಹುವೈ, ಮಂಚು, ಉಯಿಘರ್, ಮಿಯಾವೊ, ಯಿ, ಟಿಬೆಟಿಯನ್, ಮಂಗೋಲ್ ಬೇತೆ ಪೂರಾ ಅನೇಕ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು. ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರ 56 ಅಧಿಕೃತ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸುಂಡು. == ಭಾಷೆ == ಚೀನಾದೊದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ '''ಪ್ರಮಾಣಿತ ಚೀನೀ''' (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್). ಇದಲ್ಲದೆ ದೇಶೊದ ವಿವಿಧ ಭಾಗೊಲೆ ಕ್ಯಾಂಟನೀಸ್, ವು, ಮಿನ್, ಹಕ್ಕಾ, ಗನ್, ಶಿಯಾಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಚೀನೀ ಭಾಷಾ ರೂಪೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅನೇಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಾಂಗೀಯ ಭಾಷೆಲು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. == ಧರ್ಮ == ಚೀನಾದೊಲೆ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]], ಚೀನೀ ಜನಪದ ಧರ್ಮ, ದಾವೋ ಧರ್ಮ, [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ಬೊಕ್ಕ ಇಸ್ಲಾಂ ಮುಂತಾದ ಧರ್ಮೊಲು ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು. ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಜನರುಲಾ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೇಡ್ ಉಂಡು. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಚೀನಾದೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷೊದ ಪರಂಪರೆ ಹೊಂದ್ದು. ಚೀನೀ ಲಿಪಿ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿ ಚೀನಾದೊದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶೊಲು. ಚೀನೀ ಹೊಸ ವರ್ಷ ಚೀನಾದೊ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬೊಲೆಡು ಒಂಜಿ. ==ಉಲ್ಲೆಕೋಲು== [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚೀನೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಎಡಿಟ್-ಎ-ಥಾನ್ 2026]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] 531525sq8y56xs92bcupjkv59vglu7n 372762 372761 2026-10-11T13:58:37Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372762 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದೊ ದೇಶೊ}} {{Infobox country | conventional_long_name = ಚೀನಾ ಜನತಾ ಗಣರಾಜ್ಯ | common_name = ಚೀನಾ | native_name = {{lang|zh|中华人民共和国}}<br />''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'' | image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg | image_coat = National Emblem of the People's Republic of China.svg | image_map = China (orthographic projection).svg | capital = ಬೀಜಿಂಗ್ | largest_city = ಶಾಂಘೈ | official_languages = ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಚೀನೀ | ethnic_groups = 56 ಅಧಿಕೃತ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯೊ | religion = ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ, ಚೀನೀ ಜನಪದ ಧರ್ಮ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ, ಇಸ್ಲಾಂ ಬೊಕ್ಕ ಇತರೆ | demonym = ಚೀನೀ | government_type = ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದ ಏಕೀಕೃತ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name1 = ಶಿ ಜಿನ್‌ಪಿಂಗ್ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = ಲಿ ಕಿಯಾಂಗ್ | legislature = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | area_km2 = 9596961 | population_estimate = 1404890000 | population_estimate_year = 2025 | population_density_km2 = auto | currency = ರೆನ್ಮಿನ್ಬಿ (¥) | currency_code = CNY | time_zone = ಚೀನಾ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ | utc_offset = +8 | drives_on = ಬಲ | calling_code = +86 | cctld = .cn }} '''ಚೀನಾ''' ಅಧಿಕೃತೊಡು '''ಚೀನಾ ಜನತಾ ಗಣರಾಜ್ಯ''' , ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದೊ ಮಲ್ಲ ದೇಶೊ. ಚೀನಾ ದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೀಜಿಂಗ್. ಈ ದೇಶೊ ಸುಮಾರು 96 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಲೆ ಉಂಡು. ಚೀನಾದೊದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 9.6 ದಶಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಆದುಂಡು.<ref>{{cite web |title=China Government — China's National Conditions |url=https://english.www.gov.cn/archive/china_abc/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> 2025ರ ಕೊನೆಗ್ ಚೀನಾದೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 140.489 ಕೋಟಿ ಆಂಡ್.<ref>{{cite web |title=National Economy Pushed Forward with Innovation-led and High-quality Development and Expected Targets Achieved Successfully in 2025 |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202601/t20260119_1962328.html |website=National Bureau of Statistics of China |date=19 January 2026 |access-date=11 September 2026}}</ref> ಚೀನಾ ಉತ್ತರೊಡು ಮಂಗೋಲಿಯಾ, ಪಶ್ಚಿಮೊಡು ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ, ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನ, ನೈಋತ್ಯೊಡು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಬೊಕ್ಕ ಭೂತಾನ್, ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಲಾವೋಸ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಪೂರ್ವೊಡು ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದ ಗಡಿ ಪಟ್ಟುದುಂಡು. ರಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಚೀನಾ ದೀರ್ಘ ಭೂಗಡಿ ಹಂಚಿಗೊಳ್ಳುನ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref>{{cite web |title=China — National Conditions |url=https://big5.www.gov.cn/gate/big5/www.gov.cn/guoqing/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> == ಪುದರ್ == ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ಚೀನಾ ದೇಶೊಗು '''ಚೀನಾ''' ಅತ್ತಂದೆ '''ಚೀನಾ ದೇಶೊ''' ಪುದರ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಡ್ ದೇಶೊದ ಪುದರ್ {{lang|zh|中国}} (Zhōngguó). ಚೀನೀ ಭಾಷೆಡ್ ''Zhōng'' ಪಂಡ "ಮಧ್ಯ" ಬೊಕ್ಕ ''guó'' ಪಂಡ "ದೇಶ" ಪಂದು ಅರ್ಥ. == ಇತಿಹಾಸ == ಚೀನಾ ದ ನಾಗರಿಕತೆಗು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷೊಲೆ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು. ಪುರಾತನ ಚೀನಾದೊಲೆ ಶಾಂಗ್, ಝೌ, ಕಿನ್, ಹಾನ್, ತಾಂಗ್, ಸಾಂಗ್, ಯುವಾನ್, ಮಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ವಿಂಗ್ ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶೊಲು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221ನೇ ವರ್ಷೊಡು ಕಿನ್ ರಾಜವಂಶ ಅವೆತೊ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಆಡಳಿತೊಗು ಕಂತು ಚೀನಾದೊ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗು ಬಲ ಕೊರಿಯೆರ್. ಕುಡ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶೊದ ಕಾಲೊಡು ಆಡಳಿತ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂತೆರ್. ಮಧ್ಯಯುಗೊಟು ತಾಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊಲು ಚೀನಾದೊ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಡ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಾದೆರ್. 13ನೇ ಶತಮಾನೊಲೆ ಮಂಗೋಲೆರ್ ಚೀನೊಡು ವಶಪಡಿಸಾದ್ ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶೊನು ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಬೊಕ್ಕ ಅಕೇರಿಗ್ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರ್. 1911ರ ಕ್ರಾಂತಿದ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಪತನ ಆಂಡ್. 1912ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ ದೇಶೊಡು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಯುದ್ಧೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಚೀನಾ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತುಂಡು. 1949ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ತಾನಿ ಮಾವೋ ಝೆಡಾಂಗ್ ಚೀನಾ ಜನತಾ ಗಣರಾಜ್ಯೊದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ಚೀನಾ ಜನತಾ ಗಣರಾಜ್ಯೊದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾಪನೆ ದಿನೊ ಆಂಡ್. == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ಚೀನಾ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರೊದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ದೇಶೊದ ಒಟ್ಟು ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 96 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್.<ref>{{cite web |title=China — National Conditions |url=https://big5.www.gov.cn/gate/big5/www.gov.cn/guoqing/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> ಚೀನಾದೊ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ರೂಪೊಲೆನ್ ಹೊಂದುದುಂಡು. ಪೂರ್ವ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಲೆ ಫಲವತ್ತಾಯಿನ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶೊಲು ಉಂಡು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಡು ಎತ್ತರೊದ ಪೀಠಭೂಮಿ, ಮರುಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಉಂಡು.ಟಿಬೆಟ್ ಪೀಠಭೂಮಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರೊದ ಪೀಠಭೂಮಿಲೆಡು ಒಂಜಿ.ಚೀನಾದೊ ಪ್ರಮುಖ ತುದೆ ಯಾಂಗ್ಟ್ಸೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಜಲ್ ತುದೆ ನದಿ. ಯಾಂಗ್ಟ್ಸೆ ತುದೆ ಏಷ್ಯಾದೊ ಮಲ್ಲ ಉದ್ದೊದ ತುದಿ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸಲಾತುಂಡು.ಚೀನಾದೊ ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ತಕ್ಲಮಕನ್ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರಮುಖ ಮರುಭೂಮಿಲು. ದಕ್ಷಿಣ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹೊಂದುದುಂಡು. == ಹವಾಮಾನ == ಚೀನಾದೊ ಹವಾಮಾನ ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರ ಬದಲಾವೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಉಷ್ಣವಲಯೊದ ಹವಾಮಾನ ಇತ್ತುಂಡ, ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಲೆ ಚಳಿಗಾಲೊಡು ತೀವ್ರ ಚಳಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗೊಲೆ ಎತ್ತರೊದ ಪರ್ವತ ಬೊಕ್ಕ ಪೀಠಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆ ಚಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಣ ಹವಾಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. == ರಾಜಕೀಯ == ಚೀನಾ ಒಂಜಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದ ದೇಸ. ಚೀನೀ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ] ದೇಶೊದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುದುಂಡು.ದೇಶೊದ ಶಾಸನಾಂಗೊನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (National People's Congress) ಪುದರ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ದೇಶೊದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತೊಡು ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದುದೆರ್.<ref>{{cite web |title=China — National Conditions |url=https://big5.www.gov.cn/gate/big5/www.gov.cn/guoqing/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗೊಲು == ಚೀನಾದೊನು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು, ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶೊಲು, ನೇರ ಆಡಳಿತದ ನಗರೊಲು ಬೊಕ್ಕ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ವಿಭಜನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಚೀನೊಡು 34 ಪ್ರಾಂತೀಯ-ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತ ಘಟಕೊಲು ಉಂಡು: 23 ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು, 5 ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶೊಲು, 4 ನೇರ ಆಡಳಿತದ ನಗರೊಲು ಬೊಕ್ಕ 2 ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಲಾ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |title=China — National Conditions |url=https://big5.www.gov.cn/gate/big5/www.gov.cn/guoqing/ |website=The State Council of the People's Republic of China |access-date=11 September 2026}}</ref> ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗೊಲು: * ಬೀಜಿಂಗ್ * ಶಾಂಘೈ * ತಿಯನ್‌ಜಿನ್ * ಚೊಂಗ್‌ಕಿಂಗ್ * ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್ * ಸಿಚುವಾನ್ * ಯುನ್ನಾನ್ * ಟಿಬೆಟ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶ * ಕ್ಸಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್ * [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] * ಮಕಾವು == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಚೀನಾ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕತೆಲೆಡು ಒಂಜಿ. ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು ಚೀನಾದೊದ ಆರ್ಥಿಕತೆಡ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುಂಡು. 2025ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ GDP ಸುಮಾರು 140.19 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಯುವಾನ್ ಆಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ 5.0% ಆಂಡ್.<ref>{{cite web |title=Statistical Communiqué of the People's Republic of China on the 2025 National Economic and Social Development |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202602/t20260228_1962661.html |website=National Bureau of Statistics of China |date=28 February 2026 |access-date=11 September 2026}}</ref> ಚೀನಾದೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೊಲೆ ಉಕ್ಕು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ವಾಹನ, ರಾಸಾಯನಿಕ, ಜವಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಾಹಕ ವಸ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೇರಿವೆ. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆ ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ಜೋಳ, ತರಕಾರಿ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿವಿಧ ಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಪುಂಡು. ಚೀನಾ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರೊಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತು. ದೇಶೊದ ಕರಾವಳಿ ನಗರೊಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಗಾರಿಕೊದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರೊಲು ಆಂಡ್. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == 2025ರ ಕೊನೆಗ್ ಚೀನಾದೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,404.89 ಮಿಲಿಯನ್ ಅತ್ತಂದೆ ಸುಮಾರು 140.49 ಕೋಟಿ ಆಂಡ್. 2024ರ ಕೊನೆಗ್ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 3.39 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಡಿಮೆ ಆತ್.<ref>{{cite web |title=National Economy Pushed Forward with Innovation-led and High-quality Development and Expected Targets Achieved Successfully in 2025 |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202601/t20260119_1962328.html |website=National Bureau of Statistics of China |date=19 January 2026 |access-date=11 September 2026}}</ref> 2025ರ ಕೊನೆಗ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶೊಲೆ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 953.80 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಂಡ್, ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಸುಮಾರು 67.9%.<ref>{{cite web |title=Statistical Communiqué of the People's Republic of China on the 2025 National Economic and Social Development |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202602/t20260228_1962661.html |website=National Bureau of Statistics of China |date=28 February 2026 |access-date=11 September 2026}}</ref> ಚೀನೊಡು ಹಾನ್ ಚೀನೀಯೆರ್ ಮಾ ಮಲ್ಲ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯ. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಝುವಾಂಗ್, ಹುವೈ, ಮಂಚು, ಉಯಿಘರ್, ಮಿಯಾವೊ, ಯಿ, ಟಿಬೆಟಿಯನ್, ಮಂಗೋಲ್ ಬೇತೆ ಪೂರಾ ಅನೇಕ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು. ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರ 56 ಅಧಿಕೃತ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯೊಲೆನ್ ಗುರುತಿಸುಂಡು. == ಭಾಷೆ == ಚೀನಾದೊದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ '''ಪ್ರಮಾಣಿತ ಚೀನೀ''' (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್). ಇದಲ್ಲದೆ ದೇಶೊದ ವಿವಿಧ ಭಾಗೊಲೆ ಕ್ಯಾಂಟನೀಸ್, ವು, ಮಿನ್, ಹಕ್ಕಾ, ಗನ್, ಶಿಯಾಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಚೀನೀ ಭಾಷಾ ರೂಪೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಅನೇಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಾಂಗೀಯ ಭಾಷೆಲು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. == ಧರ್ಮ == ಚೀನಾದೊಲೆ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]], ಚೀನೀ ಜನಪದ ಧರ್ಮ, ದಾವೋ ಧರ್ಮ, [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ಬೊಕ್ಕ ಇಸ್ಲಾಂ ಮುಂತಾದ ಧರ್ಮೊಲು ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು. ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಜನರುಲಾ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೇಡ್ ಉಂಡು. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಚೀನಾದೊದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷೊದ ಪರಂಪರೆ ಹೊಂದ್ದು. ಚೀನೀ ಲಿಪಿ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿ ಚೀನಾದೊದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶೊಲು. ಚೀನೀ ಹೊಸ ವರ್ಷ ಚೀನಾದೊ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬೊಲೆಡು ಒಂಜಿ. ==ಉಲ್ಲೆಕೋಲು== [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚೀನೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಎಡಿಟ್-ಎ-ಥಾನ್ 2026]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 3mt0gfows6n1ppbiu8yge0g5prm7025 0 4414 372776 281574 2026-10-11T14:19:14Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372776 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox ದೇಶ| native_name = नेपाल अधिराज्य <br />''ನೇಪಾಲ್ ಅಧಿರಾಜ್ಯ್'' | conventional_long_name = ನೇಪಾಳ ರಾಜ್ಯ | common_name = ನೇಪಾಳ | image_flag = Flag of Nepal.svg | image_coat =| symbol_type = ಚಿಹ್ನೆ | national_motto = ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]) जननी जन्मभूमिष्च स्वर्गादपि गरीयसी <br /> ಜನನಿ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು | image_map = Nepal in its region.svg | national_anthem = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾನ್]] | official_languages = [[ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆ]] | capital = [[ಕಠ್ಮಂಡು]] | latd = 27|latm=42|latNS=N|longd=85|longm=19|longEW=E | government_type = [[ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರ]] | leader_title1 = [[ನೇಪಾಳದ ಮಹಾರಾಜ|ಮಹಾರಾಜ]]| leader_name1 = [[ಗ್ಯಾನೇಂದ್ರ ಬೀರ್ ಬಿಕ್ರಂ ಶಾ ದೇವ್]]| leader_title2 = [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]| leader_name2 = [[ಗಿರಿಜಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಕೊಯ್ರಾಲ]]| largest_city = [[ಕಠ್ಮಂಡು]] | area = ೧೪೭,೧೮೧ | areami²= ೫೬,೮೨೭ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->| area_rank = ೯೩ನೇ | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = ೨.೮ | population_estimate = ೨೭,೧೩೩,೦೦೦ | population_estimate_year = ೨೦೦೫ | population_estimate_rank = ೪೨ನೇ | population_census = ೨೩,೧೫೧,೪೨೩ | population_census_year = ೨೦೦೨| population_density = ೧೮೪ | population_densitymi² = ೪೭೭ | population_density_rank = ೫೬ನೇ | GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ | GDP_PPP = $39.14 billion<!-- IMF --> | GDP_PPP_rank = ೮೭ನೇ | GDP_PPP_per_capita = $1,675| GDP_PPP_per_capita_rank = 153rd | HDI_year = ೨೦೦೩ | HDI = 0.526 | HDI_rank = 136th | HDI_category = {{increase}}<span style="color:#FFCC00;">ಮಧ್ಯಮ</span> | sovereignty_type = [[ನೇಪಾಳದ ಏಕೀಕರಣ|ಏಕೀಕರಣ]] | sovereignty_note = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧]], [[೧೭೬೮]] | currency = [[ನೇಪಾಳಿ ರುಪಾಯಿ]] | currency_code = NPR | time_zone = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset = +5:45 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +5:45| cctld = [[.np]] | calling_code = 977| footnotes = }} '''ನೇಪಾಳ''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಒಂಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರ. [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ತಪ್ಪಲ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನೇಪಾಳ ಸುತ್ತಲಾ ಭೂಪ್ರದೇಶೊಲೆರ್ದ್ ಆವೃತವಾದ್ ಉಂಡು. ನೇಪಾಳದ ಉತ್ತರೊಗು [[ಟಿಬೆಟ್]] ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ಮಾತ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್‌ಲಾ [[ಭಾರತ]] ಉಂಡು. [[ಎವರೆಸ್ಟ್]] ಸೇರ್‌ನಂಚ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉನ್ನತ ೧೦ ಪರ್ವತ ಶಿಖರೊಲೆನ ಪೈಕಿ ೮ ನೇಪಾಳೊಡೇ ಉಂಡು. ನೇಪಾಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೪೧,೭೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ ೨.೭ ಕೋಟಿ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕಠ್ಮಂಡು]]. [[ಫೈಲ್:ChanguNarayan Temple.jpg|thumb|ಚಾಂಗುನಾರಾಯಣ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ನೇಪಾಳ [[ಭಾರತ]]ದ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಭಾರತದ ಭಾಗನೇ ಆದ್‌ಇತ್ತ್ಂಡ್. ವಿಸಾ ಇಜ್ಯಾಂತೆ ನೇಪಾಳಗ್ ಪೊವೊಲಿ. ನೇಪಾಳದ ರಾಜಧಾನಿ ಕಠ್ಮಂಡು. ಅವುಲುಪ್ಪುನ ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಭಾರೀ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು. ಮುಲ್ತ ಪರ ಶಿವಲಿಂಗೊನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೪೯ಡು ಬಂಗಾಳದ ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿದ ಪೊರ್ತುಗು ಭಿನ್ನ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೬೦ಡು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಕುಲು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪುನ ಕಟ್ಟ್ ಆಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೦೦ಡ್ದ್ ೧೩೨೪ ಮುಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೂಲದ ರಾಜೆರ್ನಕುಲು ಆಳಿಯೆರ್. [[ಫೈಲ್:Nepal (orthographic projection).svg|thumb|ನೇಪಾಳ]] [[ಫೈಲ್:Map of Nepal (Political and Administrative).jpg|thumb]] == ಇತಿಹಾಸೊ == ಕ್ರಿ.ಪೂ.೬ ಬುಕ್ಕೊ ೫ನನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ಪ್ರದೇಶೊ [[ಶಾಕ್ಯ]]ರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಒಳಪಟ್ಟ್‌ದ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಶಾಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರೆರೆಡ್‌ ಒರಿ ಆಯಿನ [[ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಗೌತಮ]]ೆ ಐಹಿಕ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯಾಮೋಹೊಲೆನ್‍ ಬುಡುದು ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ದುಂಬುಗು [[ಬುದ್ಧ]] ಪಂದ್‌ ಪನ್ಪವೊಂಡೆ. ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೦ರ ಸಮಯೊಗು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಉತ್ತರಭಾರತದ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಅಂಗವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ತರುವಾಯ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಟ]]ೆರ್, [[ಲಿಚ್ಛವಿ]] ಸಾಮ್ರಾಟೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]]ೆರ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮಿತ್ತ್ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಲಾದ್ ಪಟ್ಟ್‌ದ್‌ ಪೋಂಡ್. ೧೭೬೫ಟ್ ಪೃಥ್ವಿನಾರಾಯಣ ಶಹ ಪನ್ಪುನ [[ಗೂರ್ಖಾ]] ಅರಸೆ ನೇಪಾಳೊನು ಒಂಜಿಗೂಡಿಸಾಯೆ. ಭಾರತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತೊಗು ಒಳಗ್ ಆಯಿನ ನೇಪಾಳ ತನ್ನ [[ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ]]ನ್ ಒರಿಪಾವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಗ್ಲೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಯುದ್ಧೊಡು ನೇಪಾಳ ಸೋಲ್ಂತ್ತ್ಂಡಲಾ, ತನ್ನ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ೊನು ಒರಿಪಾಯರೆಬೋಡಾದ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಧಿ ಮಲ್ತೊಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಪ್ರಕಾರ ನೇಪಾಳ ಆಣಿ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಆಯಿನ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] ಭಾಗೊಲೆನ್‌ ಆಂಗ್ಲೆರೆಗ್ ಬುಡ್‌ದ್ ಕೊರ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಚಿಪ ಮುಟ್ಟಲಾ ನೇಪಾಳ [[ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ]] ಆದೇ ಒರಿದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂಚಿಪ್ಪದ ದಿನೊಕುಲೆಡ್ [[ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆ]]ಗಾದ್ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರ ಆದ್ [[ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಾಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಯೆರ್. ಅರಸೆರೆನ ಅಧಿಕಾರರೊಲೆನ್ ಬಹುಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಮೊಟಕು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೯೧ಟ್ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ತ [[ಚುನಾವಣೆ]]ಲು ನಡತ್ತ್ಂಡ್. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ == ನೇಪಾಳ ಸುಮಾರ್ ೮೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಗೆಲದ ಪಟ್ಟಿದಂಚನೇ ತೋಜುಂಡು. ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ದೇಶೊನು ಉನ್ನತ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡೆಲೆನ ಪ್ರದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಪಂದ್‍ ವಿಂಗಡಿಸವೊಲಿ. ಭಾರತದ ಗಡಿಕ್ಕ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶ [[ಗಂಗಾ ಬಯಲು|ಗಂಗಾ ಬಯಲ್‌ದ]] ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಈ ಭಾಗೊಗು [[ಕೋಸಿ]], [[ನಾರಾಯಣಿ]] ([[ಗಂಡಕಿ]]) ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಲಿ ಸುದೆಕುಲು ನೀರುಣಿಸವುಂಡು. ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡೆಲೆನ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಠ್ಮಂಡು ಕಣಿವೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನವಸತಿ ಈ ಜಾಗೆಡೇ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಹಾಭಾರತ ಲೇಖ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಶಿವಾಲಿಕ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ]]ಲು ಉಂಡು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಲು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದವು ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಸರಾಸರಿ ೧೦೦೦ರ್ದ್ ೪೦೦೦ ಮೀ. ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರ ಇತ್‌ನವು ಆದ್ ಉಂಡು. ಹಿಮಾಲಯದ ಉನ್ನತ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಪಂಚೊಡೇ ಅತಿ ಎಚ್ಚ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ ಉಂಡು. [[ಎವರೆಸ್ಟ್]], [[ಕಾಂಚನ್ ಜುಂಗಾ]], [[ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ]], [[ಮಕಾಲು]], [[ಧವಳಗಿರಿ]] ಸೇರ್‌ನಂಚ ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರೊಲು ಈ ವಿಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. [[ಅರಣ್ಯನಾಶ]] ದೇಶದ ಮಾತ ಕಡೆ ಅವಿರತವಾದ್ ಸಾಗ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಉಂದು ಪ್ರಕೃತಿದ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮೊನು ಬೀರೊಂದು ಉಂಡು. == ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ == ನೇಪಾಳ ಕೃಷಿಪ್ರಧಾನ ದೇಶ. ದೇಶದ ೭೬% ಜನಕುಲು ಜೀವನೊಗಾದ್ ವ್ಯವಸಾಯೊನೇ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. [[ಬಾರ್]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕರ್ಂಬು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸೆಣಬು]] ಮುಖ್ಯ ಬುಲೆಕುಲು. ಕೈಗಾರಿಕೆಲು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುನೆಕ್‌ ಸೀಮಿತ. [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ. ನೇಪಾಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಪರ್ವತಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಆದ್ [[ಮಾರ್ಗ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ರೈಲ್‌ಮಾರ್ಗ]]ಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಠಿಣ ಬುಕ್ಕೊ ಅತಿ ವೆಚ್ಚನ್‌ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನವು ಆದ್‌ ಉಂಡು. ೨೦೦೩ತಲೆಕ್ಕ ದೇಶೊಡು ಒಟ್ಟು ೮೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೇವಲ ೫೯ ಕಿ.ಮೀ. ರೈಲ್‌ಮಾರ್ಗ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗಿಲ್ಲ. [[ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯು ಬಹಳ ಕೆಳಸ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ. [[ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ವು ದೇಶದ ಜನತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ. ನೇಪಾಳವು ಹೊರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಭಾರತ, ಅಮೆರಿಕಾ, ಜಪಾನ್, ಇಂಗ್ಲಂಡ್, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಪ್ರಮುಖ ದಾನಿಗಳು. [[ಫೈಲ್:Durbarnuwkot.jpg|thumb|ದರ್ಬರ್ನುವ್ಕೋಟ್]] == ಒರಿನ ವಿಷಯೊಲು == ನೇಪಾಳವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರ. ದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆ [[ನೇಪಾಲಿ]]. ಒರಿನಂಚ [[ಮೈಥಿಲಿ]], [[ಭೋಜಪುರಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಅವಧಿ]] ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ನೇಪಾಳೊಡು ಪುರುಷೆರ್ [[ಸರಾಸರಿ ಆಯುರ್ಮಾನ]] ಮಹಿಳೆಯೆರೆರ್ದ್‌ ಎಚ್ಚ. ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ನೇಪಾಳವೊಂಜೆಟ್ ಮಾತ್ರ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ನೇಪಾಳ ಟಿಬೆಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊನು ಹೋಲುಂಡು. ಉತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಟಿಬೆಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಛಾಪು ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಒರಿನಂಚನೇ ಮಾತ ಕಡೆ [[ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ದ ಗಾಢ ಛಾಯೆ ಉಂಡು. ನೇಪಾಳ ಭಾರತೊನು ಬಹಳವಾದ್ ಅವಲಂಬಿಸ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ರಕ್ಷಣೆ ಉಂದು ಪೂರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಭಾರತೊರ್ದೆ ನೇಪಾಳೊಗು ಒದಗ್‌ದ್ ಉಂಡು. == ಸರ್ಕಾರ == *೪-೮-೨೦೧೬: 4th Aug, 2016 ಮಾವೋವಾದಿ ನಾಯಕೆ ಪ್ರಚಂಡ ಆರ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ನೇಪಾಳದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗದ್ ಬುಧವಾರ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. 595 ಸದಸ್ಯ ಬಲದ ನೇಪಾಳ ಸಂಸತ್‌ಡ್ ಪ್ರಚಂಡ ಅರೆನ ಪರ 363 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿರುದ್ಧವಾಗದ್ 210 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿಯೆರ್‌. 22 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಮತದಾನೊರ್ದು ದೂರ ಒರಿದಿತ್ತೆರ್<ref>{{Cite web |title=ಪ್ರಚಂಡ ನೇಪಾಳದ ನೂತನ ಪ್ರಧಾನಿ |url=http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6?page=1 |access-date=2021-12-23 |archive-date=2016-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714165250/http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6?page=1 |url-status=dead }}</ref> === ನಾಲನೇ ಸರ್ತಿ ಪ್ರಧಾನಿ === * 7 Jun, 2017; * ನೇಪಾಳದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ '''ಶೇರ್‌ ಬಹಾದ್ದೂರ್‌''' ದೇವುಬಾ ಅರ್ ನಾಲನೇ ಸರ್ತಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆತೆರ್‌. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಯುಎಂಎಲ್‌ ಸೇರ್‌ನಂಚ ಓವ್ವೇ ಪಕ್ಷ ತಮ್ಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿನ್‌ ಕಣಕ್ಕ್ ಜಪ್ಪವೊಂದಿನ ಕಾರಣ, 70 ವರ್ಷದ ಶೇರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್ ಅರ್ ಏಕೈಕ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. 593 ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯರೆನ ಪೈಕಿ 558 ಜನ ಮತಚಲಾಯಿಸ್‌ದೆರ್. ಶೇರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್ ಅರ್ ಗೆಂದಿಯೆರೆ 297 ಮತಕುಲು ಮಾತ್ರ ಬೋಡಾದ್ ಇತ್‌ನೆ. ಆಂಡ ಆರ್ 388 ಮತ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್‌. 1995–1997, 2001–2002, 2004–2005 ಮುಟ್ಟ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್ ಇತ್ತ್‌ನ '''ಶೇರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್''' ಇತ್ತೆ ನೇಪಾಳದ 40ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ ಆದ್‌ ಉಲ್ಲೆರ್‌.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/07/497048.html ನಾಲನೇ ಸರ್ತಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಶೇರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್‌ ದೇವುಬಾ;ಪಿಟಿಐ;7 Jun, 2017]</ref> ಮಾವೋವಾದಿ ನಾಯಕೆ ಪುಷ್ಪಾ ಕಮಲ್ ದಹಾಲ್ ಆರ್ 15 ದಿನೊರ್ದು ದುಂಬು ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರಿಯೆರ್ - ದೀರ್ಘಾವಧಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆ ನೇಪಾಳೊಡು ನಡತ್‌ನೆರ್ದ್ ಬಹದ್ದೂರ್‌ ದೇವುಬಾಗಾದ್ ಪಕ್ಕೊಗು ಉಂತೆರೆ ಒತ್ತೊಂಡೆರ್.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia Sher Bahadur Deuba elected new Nepal PM;Agencies | 7 Jun 2017, 00:28 IST]</ref> === ನೇಪಾಳಡ್ ರಾಜಕೀಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ === * ಭಾರತದ ಅತಿ ಆಯಕಟ್ಟ್‌ದ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಯಿನ ನೇಪಾಳದ ರಾಜಕಾರಣ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗ್ ಬೂರ್‌ದ್ಂಡ್. ಆಳುನ ಪಕ್ಷದ ಉಲಯಿದ ಲಡಾಯಿರ್ದ್‌ ಸಂಸತ್ತ್‌ದ ತಿರ್ತಿಲ್‌ನ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ವಿಸರ್ಜಿಸದೆರ್. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕೆ.ಪಿ.ಶರ್ಮಾ ಒಲಿ ಆರೆನವೇ ಆಯಿನ ನೇಪಾಳ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷೊಲೆನ ಪ್ರತಿಭಟನೆನ್ ಲೆಕ್ಕಿಸವಂದೆ ಇಂಚಿನ ತೀರ್ಮಾನ ದೆರೊಂದೆರ್‌. ಇಂಚಾದ್ ನೇಪಾಳ ಅವಧಿಗ್ ದುಂಬೇ ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸವೊಡಾದ್‌ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಹಾಲಿ ಅವಧಿ 2022ತ ನವೆಂಬರ್‌ಗ್ ಪೂರ್ಣ ಆವೊಡಾಂಡ್‌. ಪೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ಆಯ್ಕೆಗ್ ನನ ಬರ್ಪುನ ಏಪ್ರಿಲ್–ಮೇತ ಪೊರ್ತುಗು ಮತದಾನ ನಡಪೊಡು.<ref>[https://www.prajavani.net/op-ed/analysis/nepal-falls-into-political-turmoil-nyt-789355.html ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ತಳಮಳ;ಭದ್ರ ಶರ್ಮಾ Updated: 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020]</ref> == ನೇಪಾಳ - ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ == <br /><gallery class=center caption="ನೇಪಾಳ - Nepal"> Kathmandu-Basantapur Chowk-00-2007-gje.jpg|Kathmandu Pashupatinath-Tempel-25c-Westzugang-Sonnengott-2014-gje.jpg|Pashupatinath Bhaktapur-Taumadhi Tole-42-Tempelwagen zerlegt-2015-gje.jpg|Bhaktapur Changu Narayan-Skulptur-46-Kali-2013-gje.jpg|Changu Narayan Patan-Cyasilim Devar-06-2007-gje.jpg|Patan Dzongla to Lobuche-09-Pflanze mit Rauhreif-2007-gje.jpg|Himalaya Dingboche to Chhukung-26-Gepflasterte Strasse-2007-gje.jpg|Himalaya Mustang-Ghami to Lo Gekar-79-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Tsarang-Lo Manthang-34-2015-gje.jpg|Mustang Seto Gumba Panorama view.jpg|Seto Gumba Panoramic view Thakuri village near Khartuwa 2013.jpg|View of [[Khartuwa]] village from Thakuri village of Sitalpati, Shankhuwasabha, eastern Nepal. NASA Landsat 7 Nepal.png|NASA Landsat-7 Image of Nepal. Nepal shares its boundaries with India and [[China]] Himalaya sud avion.JPG|The [[Annapurna]] range of the Himalayas. Lake Phoksundo in Dolpo, Nepal.jpg|Lake Phoksundo in Dolpo. Kaligandaki ghasa.jpg|[[Kali Gandaki Gorge]] is one of the deepest gorges on earth. Marsyangdi valley near Pisang (4518299825).jpg|[[Marshyangdi]] Valley&nbsp;– There are many such valleys in the Himalaya created by glacier flows. Everest kalapatthar crop.jpg|[[Mount Everest]], the highest peak on earth, lies on the Nepal-China border Wind erosion Kalopani Nepal.jpg|Wind erosion in Kalopani. Terai nepal.jpg|A field in Terai. Phulchowki Hill.jpg|Phulchowki Hill. </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ನೇಪಾಳ|*]] [[ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] iuf64yzpii6hr7c1ll03vjl5krs46ou 372777 372776 2026-10-11T14:19:29Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372777 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox ದೇಶ| native_name = नेपाल अधिराज्य <br />''ನೇಪಾಲ್ ಅಧಿರಾಜ್ಯ್'' | conventional_long_name = ನೇಪಾಳ ರಾಜ್ಯ | common_name = ನೇಪಾಳ | image_flag = Flag of Nepal.svg | image_coat =| symbol_type = ಚಿಹ್ನೆ | national_motto = ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]) जननी जन्मभूमिष्च स्वर्गादपि गरीयसी <br /> ಜನನಿ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು | image_map = Nepal in its region.svg | national_anthem = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾನ್]] | official_languages = [[ನೇಪಾಳಿ ಬಾಸೆ]] | capital = [[ಕಠ್ಮಂಡು]] | latd = 27|latm=42|latNS=N|longd=85|longm=19|longEW=E | government_type = [[ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರ]] | leader_title1 = [[ನೇಪಾಳದ ಮಹಾರಾಜ|ಮಹಾರಾಜ]]| leader_name1 = [[ಗ್ಯಾನೇಂದ್ರ ಬೀರ್ ಬಿಕ್ರಂ ಶಾ ದೇವ್]]| leader_title2 = [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]| leader_name2 = [[ಗಿರಿಜಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಕೊಯ್ರಾಲ]]| largest_city = [[ಕಠ್ಮಂಡು]] | area = ೧೪೭,೧೮೧ | areami²= ೫೬,೮೨೭ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->| area_rank = ೯೩ನೇ | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = ೨.೮ | population_estimate = ೨೭,೧೩೩,೦೦೦ | population_estimate_year = ೨೦೦೫ | population_estimate_rank = ೪೨ನೇ | population_census = ೨೩,೧೫೧,೪೨೩ | population_census_year = ೨೦೦೨| population_density = ೧೮೪ | population_densitymi² = ೪೭೭ | population_density_rank = ೫೬ನೇ | GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ | GDP_PPP = $39.14 billion<!-- IMF --> | GDP_PPP_rank = ೮೭ನೇ | GDP_PPP_per_capita = $1,675| GDP_PPP_per_capita_rank = 153rd | HDI_year = ೨೦೦೩ | HDI = 0.526 | HDI_rank = 136th | HDI_category = {{increase}}<span style="color:#FFCC00;">ಮಧ್ಯಮ</span> | sovereignty_type = [[ನೇಪಾಳದ ಏಕೀಕರಣ|ಏಕೀಕರಣ]] | sovereignty_note = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧]], [[೧೭೬೮]] | currency = [[ನೇಪಾಳಿ ರುಪಾಯಿ]] | currency_code = NPR | time_zone = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset = +5:45 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +5:45| cctld = [[.np]] | calling_code = 977| footnotes = }} '''ನೇಪಾಳ''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಒಂಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರ. [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ತಪ್ಪಲ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನೇಪಾಳ ಸುತ್ತಲಾ ಭೂಪ್ರದೇಶೊಲೆರ್ದ್ ಆವೃತವಾದ್ ಉಂಡು. ನೇಪಾಳದ ಉತ್ತರೊಗು [[ಟಿಬೆಟ್]] ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿನ ಮಾತ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್‌ಲಾ [[ಭಾರತ]] ಉಂಡು. [[ಎವರೆಸ್ಟ್]] ಸೇರ್‌ನಂಚ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉನ್ನತ ೧೦ ಪರ್ವತ ಶಿಖರೊಲೆನ ಪೈಕಿ ೮ ನೇಪಾಳೊಡೇ ಉಂಡು. ನೇಪಾಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೪೧,೭೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ ೨.೭ ಕೋಟಿ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕಠ್ಮಂಡು]]. [[ಫೈಲ್:ChanguNarayan Temple.jpg|thumb|ಚಾಂಗುನಾರಾಯಣ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ನೇಪಾಳ [[ಭಾರತ]]ದ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಭಾರತದ ಭಾಗನೇ ಆದ್‌ಇತ್ತ್ಂಡ್. ವಿಸಾ ಇಜ್ಯಾಂತೆ ನೇಪಾಳಗ್ ಪೊವೊಲಿ. ನೇಪಾಳದ ರಾಜಧಾನಿ ಕಠ್ಮಂಡು. ಅವುಲುಪ್ಪುನ ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಭಾರೀ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು. ಮುಲ್ತ ಪರ ಶಿವಲಿಂಗೊನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೪೯ಡು ಬಂಗಾಳದ ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿದ ಪೊರ್ತುಗು ಭಿನ್ನ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೬೦ಡು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಕುಲು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪುನ ಕಟ್ಟ್ ಆಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೦೦ಡ್ದ್ ೧೩೨೪ ಮುಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೂಲದ ರಾಜೆರ್ನಕುಲು ಆಳಿಯೆರ್. [[ಫೈಲ್:Nepal (orthographic projection).svg|thumb|ನೇಪಾಳ]] [[ಫೈಲ್:Map of Nepal (Political and Administrative).jpg|thumb]] == ಇತಿಹಾಸೊ == ಕ್ರಿ.ಪೂ.೬ ಬುಕ್ಕೊ ೫ನನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ಪ್ರದೇಶೊ [[ಶಾಕ್ಯ]]ರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಒಳಪಟ್ಟ್‌ದ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಶಾಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರೆರೆಡ್‌ ಒರಿ ಆಯಿನ [[ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಗೌತಮ]]ೆ ಐಹಿಕ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯಾಮೋಹೊಲೆನ್‍ ಬುಡುದು ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ದುಂಬುಗು [[ಬುದ್ಧ]] ಪಂದ್‌ ಪನ್ಪವೊಂಡೆ. ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೦ರ ಸಮಯೊಗು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಉತ್ತರಭಾರತದ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಅಂಗವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ತರುವಾಯ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಟ]]ೆರ್, [[ಲಿಚ್ಛವಿ]] ಸಾಮ್ರಾಟೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]]ೆರ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮಿತ್ತ್ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಲಾದ್ ಪಟ್ಟ್‌ದ್‌ ಪೋಂಡ್. ೧೭೬೫ಟ್ ಪೃಥ್ವಿನಾರಾಯಣ ಶಹ ಪನ್ಪುನ [[ಗೂರ್ಖಾ]] ಅರಸೆ ನೇಪಾಳೊನು ಒಂಜಿಗೂಡಿಸಾಯೆ. ಭಾರತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತೊಗು ಒಳಗ್ ಆಯಿನ ನೇಪಾಳ ತನ್ನ [[ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ]]ನ್ ಒರಿಪಾವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಗ್ಲೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಯುದ್ಧೊಡು ನೇಪಾಳ ಸೋಲ್ಂತ್ತ್ಂಡಲಾ, ತನ್ನ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ೊನು ಒರಿಪಾಯರೆಬೋಡಾದ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಧಿ ಮಲ್ತೊಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಪ್ರಕಾರ ನೇಪಾಳ ಆಣಿ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಆಯಿನ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] ಭಾಗೊಲೆನ್‌ ಆಂಗ್ಲೆರೆಗ್ ಬುಡ್‌ದ್ ಕೊರ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಚಿಪ ಮುಟ್ಟಲಾ ನೇಪಾಳ [[ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ]] ಆದೇ ಒರಿದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂಚಿಪ್ಪದ ದಿನೊಕುಲೆಡ್ [[ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆ]]ಗಾದ್ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರ ಆದ್ [[ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಾಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಯೆರ್. ಅರಸೆರೆನ ಅಧಿಕಾರರೊಲೆನ್ ಬಹುಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಮೊಟಕು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೯೧ಟ್ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಮುಕ್ತ [[ಚುನಾವಣೆ]]ಲು ನಡತ್ತ್ಂಡ್. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ == ನೇಪಾಳ ಸುಮಾರ್ ೮೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಗೆಲದ ಪಟ್ಟಿದಂಚನೇ ತೋಜುಂಡು. ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ದೇಶೊನು ಉನ್ನತ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡೆಲೆನ ಪ್ರದೇಶ ಬುಕ್ಕೊ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಪಂದ್‍ ವಿಂಗಡಿಸವೊಲಿ. ಭಾರತದ ಗಡಿಕ್ಕ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶ [[ಗಂಗಾ ಬಯಲು|ಗಂಗಾ ಬಯಲ್‌ದ]] ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಈ ಭಾಗೊಗು [[ಕೋಸಿ]], [[ನಾರಾಯಣಿ]] ([[ಗಂಡಕಿ]]) ಬುಕ್ಕೊ ಕರ್ನಾಲಿ ಸುದೆಕುಲು ನೀರುಣಿಸವುಂಡು. ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡೆಲೆನ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಠ್ಮಂಡು ಕಣಿವೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನವಸತಿ ಈ ಜಾಗೆಡೇ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಹಾಭಾರತ ಲೇಖ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಶಿವಾಲಿಕ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ]]ಲು ಉಂಡು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಲು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದವು ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಸರಾಸರಿ ೧೦೦೦ರ್ದ್ ೪೦೦೦ ಮೀ. ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರ ಇತ್‌ನವು ಆದ್ ಉಂಡು. ಹಿಮಾಲಯದ ಉನ್ನತ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಪಂಚೊಡೇ ಅತಿ ಎಚ್ಚ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ ಉಂಡು. [[ಎವರೆಸ್ಟ್]], [[ಕಾಂಚನ್ ಜುಂಗಾ]], [[ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ]], [[ಮಕಾಲು]], [[ಧವಳಗಿರಿ]] ಸೇರ್‌ನಂಚ ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರೊಲು ಈ ವಿಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. [[ಅರಣ್ಯನಾಶ]] ದೇಶದ ಮಾತ ಕಡೆ ಅವಿರತವಾದ್ ಸಾಗ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಉಂದು ಪ್ರಕೃತಿದ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮೊನು ಬೀರೊಂದು ಉಂಡು. == ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ == ನೇಪಾಳ ಕೃಷಿಪ್ರಧಾನ ದೇಶ. ದೇಶದ ೭೬% ಜನಕುಲು ಜೀವನೊಗಾದ್ ವ್ಯವಸಾಯೊನೇ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. [[ಬಾರ್]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕರ್ಂಬು]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸೆಣಬು]] ಮುಖ್ಯ ಬುಲೆಕುಲು. ಕೈಗಾರಿಕೆಲು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುನೆಕ್‌ ಸೀಮಿತ. [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ. ನೇಪಾಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಪರ್ವತಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಆದ್ [[ಮಾರ್ಗ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ರೈಲ್‌ಮಾರ್ಗ]]ಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಠಿಣ ಬುಕ್ಕೊ ಅತಿ ವೆಚ್ಚನ್‌ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನವು ಆದ್‌ ಉಂಡು. ೨೦೦೩ತಲೆಕ್ಕ ದೇಶೊಡು ಒಟ್ಟು ೮೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಕೇವಲ ೫೯ ಕಿ.ಮೀ. ರೈಲ್‌ಮಾರ್ಗ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗಿಲ್ಲ. [[ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯು ಬಹಳ ಕೆಳಸ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ. [[ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ವು ದೇಶದ ಜನತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ. ನೇಪಾಳವು ಹೊರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಭಾರತ, ಅಮೆರಿಕಾ, ಜಪಾನ್, ಇಂಗ್ಲಂಡ್, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಪ್ರಮುಖ ದಾನಿಗಳು. [[ಫೈಲ್:Durbarnuwkot.jpg|thumb|ದರ್ಬರ್ನುವ್ಕೋಟ್]] == ಒರಿನ ವಿಷಯೊಲು == ನೇಪಾಳವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರ. ದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆ [[ನೇಪಾಲಿ]]. ಒರಿನಂಚ [[ಮೈಥಿಲಿ]], [[ಭೋಜಪುರಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಅವಧಿ]] ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ನೇಪಾಳೊಡು ಪುರುಷೆರ್ [[ಸರಾಸರಿ ಆಯುರ್ಮಾನ]] ಮಹಿಳೆಯೆರೆರ್ದ್‌ ಎಚ್ಚ. ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ನೇಪಾಳವೊಂಜೆಟ್ ಮಾತ್ರ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ನೇಪಾಳ ಟಿಬೆಟ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊನು ಹೋಲುಂಡು. ಉತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಟಿಬೆಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಛಾಪು ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಒರಿನಂಚನೇ ಮಾತ ಕಡೆ [[ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ದ ಗಾಢ ಛಾಯೆ ಉಂಡು. ನೇಪಾಳ ಭಾರತೊನು ಬಹಳವಾದ್ ಅವಲಂಬಿಸ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ರಕ್ಷಣೆ ಉಂದು ಪೂರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಭಾರತೊರ್ದೆ ನೇಪಾಳೊಗು ಒದಗ್‌ದ್ ಉಂಡು. == ಸರ್ಕಾರ == *೪-೮-೨೦೧೬: 4th Aug, 2016 ಮಾವೋವಾದಿ ನಾಯಕೆ ಪ್ರಚಂಡ ಆರ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ನೇಪಾಳದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗದ್ ಬುಧವಾರ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. 595 ಸದಸ್ಯ ಬಲದ ನೇಪಾಳ ಸಂಸತ್‌ಡ್ ಪ್ರಚಂಡ ಅರೆನ ಪರ 363 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿರುದ್ಧವಾಗದ್ 210 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿಯೆರ್‌. 22 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಮತದಾನೊರ್ದು ದೂರ ಒರಿದಿತ್ತೆರ್<ref>{{Cite web |title=ಪ್ರಚಂಡ ನೇಪಾಳದ ನೂತನ ಪ್ರಧಾನಿ |url=http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6?page=1 |access-date=2021-12-23 |archive-date=2016-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714165250/http://www.prajavani.net/categories/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B6?page=1 |url-status=dead }}</ref> === ನಾಲನೇ ಸರ್ತಿ ಪ್ರಧಾನಿ === * 7 Jun, 2017; * ನೇಪಾಳದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ '''ಶೇರ್‌ ಬಹಾದ್ದೂರ್‌''' ದೇವುಬಾ ಅರ್ ನಾಲನೇ ಸರ್ತಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆತೆರ್‌. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಯುಎಂಎಲ್‌ ಸೇರ್‌ನಂಚ ಓವ್ವೇ ಪಕ್ಷ ತಮ್ಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿನ್‌ ಕಣಕ್ಕ್ ಜಪ್ಪವೊಂದಿನ ಕಾರಣ, 70 ವರ್ಷದ ಶೇರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್ ಅರ್ ಏಕೈಕ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. 593 ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯರೆನ ಪೈಕಿ 558 ಜನ ಮತಚಲಾಯಿಸ್‌ದೆರ್. ಶೇರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್ ಅರ್ ಗೆಂದಿಯೆರೆ 297 ಮತಕುಲು ಮಾತ್ರ ಬೋಡಾದ್ ಇತ್‌ನೆ. ಆಂಡ ಆರ್ 388 ಮತ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್‌. 1995–1997, 2001–2002, 2004–2005 ಮುಟ್ಟ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್ ಇತ್ತ್‌ನ '''ಶೇರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್''' ಇತ್ತೆ ನೇಪಾಳದ 40ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ ಆದ್‌ ಉಲ್ಲೆರ್‌.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/07/497048.html ನಾಲನೇ ಸರ್ತಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಶೇರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್‌ ದೇವುಬಾ;ಪಿಟಿಐ;7 Jun, 2017]</ref> ಮಾವೋವಾದಿ ನಾಯಕೆ ಪುಷ್ಪಾ ಕಮಲ್ ದಹಾಲ್ ಆರ್ 15 ದಿನೊರ್ದು ದುಂಬು ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರಿಯೆರ್ - ದೀರ್ಘಾವಧಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆ ನೇಪಾಳೊಡು ನಡತ್‌ನೆರ್ದ್ ಬಹದ್ದೂರ್‌ ದೇವುಬಾಗಾದ್ ಪಕ್ಕೊಗು ಉಂತೆರೆ ಒತ್ತೊಂಡೆರ್.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia Sher Bahadur Deuba elected new Nepal PM;Agencies | 7 Jun 2017, 00:28 IST]</ref> === ನೇಪಾಳಡ್ ರಾಜಕೀಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ === * ಭಾರತದ ಅತಿ ಆಯಕಟ್ಟ್‌ದ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಯಿನ ನೇಪಾಳದ ರಾಜಕಾರಣ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗ್ ಬೂರ್‌ದ್ಂಡ್. ಆಳುನ ಪಕ್ಷದ ಉಲಯಿದ ಲಡಾಯಿರ್ದ್‌ ಸಂಸತ್ತ್‌ದ ತಿರ್ತಿಲ್‌ನ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ವಿಸರ್ಜಿಸದೆರ್. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕೆ.ಪಿ.ಶರ್ಮಾ ಒಲಿ ಆರೆನವೇ ಆಯಿನ ನೇಪಾಳ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷೊಲೆನ ಪ್ರತಿಭಟನೆನ್ ಲೆಕ್ಕಿಸವಂದೆ ಇಂಚಿನ ತೀರ್ಮಾನ ದೆರೊಂದೆರ್‌. ಇಂಚಾದ್ ನೇಪಾಳ ಅವಧಿಗ್ ದುಂಬೇ ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸವೊಡಾದ್‌ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಹಾಲಿ ಅವಧಿ 2022ತ ನವೆಂಬರ್‌ಗ್ ಪೂರ್ಣ ಆವೊಡಾಂಡ್‌. ಪೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ಆಯ್ಕೆಗ್ ನನ ಬರ್ಪುನ ಏಪ್ರಿಲ್–ಮೇತ ಪೊರ್ತುಗು ಮತದಾನ ನಡಪೊಡು.<ref>[https://www.prajavani.net/op-ed/analysis/nepal-falls-into-political-turmoil-nyt-789355.html ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ತಳಮಳ;ಭದ್ರ ಶರ್ಮಾ Updated: 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020]</ref> == ನೇಪಾಳ - ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ == <br /><gallery class=center caption="ನೇಪಾಳ - Nepal"> Kathmandu-Basantapur Chowk-00-2007-gje.jpg|Kathmandu Pashupatinath-Tempel-25c-Westzugang-Sonnengott-2014-gje.jpg|Pashupatinath Bhaktapur-Taumadhi Tole-42-Tempelwagen zerlegt-2015-gje.jpg|Bhaktapur Changu Narayan-Skulptur-46-Kali-2013-gje.jpg|Changu Narayan Patan-Cyasilim Devar-06-2007-gje.jpg|Patan Dzongla to Lobuche-09-Pflanze mit Rauhreif-2007-gje.jpg|Himalaya Dingboche to Chhukung-26-Gepflasterte Strasse-2007-gje.jpg|Himalaya Mustang-Ghami to Lo Gekar-79-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Tsarang-Lo Manthang-34-2015-gje.jpg|Mustang Seto Gumba Panorama view.jpg|Seto Gumba Panoramic view Thakuri village near Khartuwa 2013.jpg|View of [[Khartuwa]] village from Thakuri village of Sitalpati, Shankhuwasabha, eastern Nepal. NASA Landsat 7 Nepal.png|NASA Landsat-7 Image of Nepal. Nepal shares its boundaries with India and [[China]] Himalaya sud avion.JPG|The [[Annapurna]] range of the Himalayas. Lake Phoksundo in Dolpo, Nepal.jpg|Lake Phoksundo in Dolpo. Kaligandaki ghasa.jpg|[[Kali Gandaki Gorge]] is one of the deepest gorges on earth. Marsyangdi valley near Pisang (4518299825).jpg|[[Marshyangdi]] Valley&nbsp;– There are many such valleys in the Himalaya created by glacier flows. Everest kalapatthar crop.jpg|[[Mount Everest]], the highest peak on earth, lies on the Nepal-China border Wind erosion Kalopani Nepal.jpg|Wind erosion in Kalopani. Terai nepal.jpg|A field in Terai. Phulchowki Hill.jpg|Phulchowki Hill. </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ನೇಪಾಳ|*]] [[ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] h1pj4fifddja6xmtc4eqvdeep6rsy1m 0 4449 372778 274319 2026-10-11T14:21:36Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372778 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ | common_name = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ | native_name = (''ಉರ್ದು ಬಾಸೆಡ್'' اسلامی جمہوریہ پاكستان)<br>(ಇಸ್ಲಾಮಿ ಜಮೂರಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್){{sfn|Minahan|2009}} | image_flag = Flag of Pakistan.svg | image_coat = State emblem of Pakistan.svg | symbol_type = [[State emblem of Pakistan|State emblem <br />(Coat of arms)]] | national_motto = {{center| ಇಮಾನ್, ಇತ್ತೆಹಾದ್, ನಝಾಮ್(ಉರ್ದು ಬಾಸೆಡ್)<br> ایمان، اتحاد، نظم<br>"ನಂಬೊಲಿಕೆ, ಒಗ್ಗಟ್ಟ್, ಸಿಸ್ತ್" }} | national_anthem = {{center|"ಖ್ವಾಮಿ ತರಾನಾ" <br /> قَومی ترانہ"<br />[[File:National anthem of Pakistan, instrumental.oga]]}} | image_map = PAK orthographic.svg | map_caption = ಭೂಗೋಲೊದ ನಕಾಶೆಡ್ ಕಡು ಪಚ್ಚೆ ಇಪ್ಪುನ. | capital = [[ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್]] | coordinates = {{Coord|33|41|30|N|73|03|00|E|type:city_region:PK-IS}} | largest_city = [[ಕರಾಚಿ]]<br />{{Coord|24|51|36|N|67|00|36|E|type:city(20,000,000)_region:PK-SD}} | official_languages = {{hlist |[[ಉರ್ದು ಬಾಸೆ|ಉರ್ದು]]|[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ]]{{efn|Article 251 of the [[Constitution of Pakistan]]{{sfn|Ayres|2009}}}}}} | languages_type = Native languages | languages = ೭೭ ಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | 96.3% [[ಇಸ್ಲಾಮ್]] ([[State religion|official]]) | 2.2% [[ಹಿಂದೂ]] <!-- 1.73% Hindu (Jati) 0.41% Hindu (scheduled castes) --> | 1.4% [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] | 0.1% ಬೇತೆ }} | demonym = ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ | government_type = ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಅಸಿಫ್ ಅಲಿ ಜರ್ದಾರಿ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಿ | leader_name2 = ಶಹ್ಬಾಝ್ ಶರೀಫ್ | leader_title3 = ಸೆನೆಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name3 = ಯುಸುಫ್ ರಝಾ ಗಿಲಾನಿ | leader_title4 = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಪೀಕರ್ | leader_name4 = ಅಯಾಝ್ ಸಾದಿಖ್ | leader_title5 = ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ | leader_name5 = ಖಾಝಿ ಫಯೆಝ್ ಇಸಾ | legislature = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ | sovereignty_type = ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ | sovereignty_note = ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ | established_event1 = ಘೋಷಣೆ | established_date1 = ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೦ | established_event2 = ಪರಿಗಣಿಸಾಯಿನ | established_date2 = ೧೪ ಅಗೊಸ್ತು ೧೯೪೭ | established_event3 = ಗಣರಾಜ್ಯ | established_date3 = ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೬ | established_event4 = | established_event5 = ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇಜಾಯಿನ | established_date5 = ೧೬ ದಶಂಬರ್ ೧೯೭೧ | established_event6 = ಪಾಕ್ ಸಂವಿಧಾನೊ | established_date6 = ೧೪ ಅಗೊಸ್ತು ೧೯೭೩ | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_km2 = 881,913 | area_footnote = | area_rank = ೩೩ನೇ | area_sq_mi = 307,374 | percent_water = 2.86 | population_density_km2 = 273.8 | population_density_sq_mi = 633 | population_density_rank = ೫೬ನೇ | population_estimate = | population_estimate_year = | population_census =೨೪೧,೪೯೯,೪೩೧ | population_census_year = ೨೦೨೩ | population_census_rank = ೫ನೇ | GDP_PPP = {{increase}} $೧.೬೪೩ trillion{{sfn|IMF|2024}} | GDP_PPP_year = ೨೦೨೪ | GDP_PPP_rank = ೨೪ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $೬,೯೫೫{{sfn|IMF|2024}} | GDP_PPP_per_capita_rank = ೧೩೭ನೇ | GDP_nominal = {{decrease}} $೩೩೮.೨೩೭ billion{{sfn|IMF|2024}} | GDP_nominal_year = ೨೦೨೩ | GDP_nominal_rank = ೪೩ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $೧,೪೬೧{{sfn|IMF|2024}} | GDP_nominal_per_capita_rank = ೧೫೮ನೇ | Gini_year = ೨೦೧೮ | Gini_change = | Gini = 29.6<!--number only--> | Gini_ref = {{sfn|IMF|2023}} | HDI = 0.540 <!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = {{sfn|IMF|2023}} | HDI_rank = ೧೬೪ನೇ | currency = [[Pakistani rupee]] (₨) | currency_code = PKR | time_zone = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset = +05:00 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[Daylight saving time|DST]] is not observed.'' | time_zone_DST = | date_format = {{ubl | {{nowrap|{{abbr|dd|day}}-{{abbr|mm|month}}-{{abbr|yyyy|year}}}}{{efn|See [[Date and time notation in Pakistan]].}} }} | drives_on = ದತ್ತ ಬರಿ{{sfn|Haleem|2013}} | calling_code = +92 | cctld = {{unbulleted list |[[.pk]] |[[.pk|پاکستان.]]}} }} '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ''' – [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡೊ]]ಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮೂಜಿ ಯುದ್ದ [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ ವಿರುಧ್ದ ಮಲ್ತೆರ್ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Unreferenced}} {{Wikify}} {{ಎಲ್ಯ}} gffjresuvino39nureiyoish21icusp 372779 372778 2026-10-11T14:21:53Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372779 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ | common_name = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ | native_name = (''ಉರ್ದು ಬಾಸೆಡ್'' اسلامی جمہوریہ پاكستان)<br>(ಇಸ್ಲಾಮಿ ಜಮೂರಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್){{sfn|Minahan|2009}} | image_flag = Flag of Pakistan.svg | image_coat = State emblem of Pakistan.svg | symbol_type = [[State emblem of Pakistan|State emblem <br />(Coat of arms)]] | national_motto = {{center| ಇಮಾನ್, ಇತ್ತೆಹಾದ್, ನಝಾಮ್(ಉರ್ದು ಬಾಸೆಡ್)<br> ایمان، اتحاد، نظم<br>"ನಂಬೊಲಿಕೆ, ಒಗ್ಗಟ್ಟ್, ಸಿಸ್ತ್" }} | national_anthem = {{center|"ಖ್ವಾಮಿ ತರಾನಾ" <br /> قَومی ترانہ"<br />[[File:National anthem of Pakistan, instrumental.oga]]}} | image_map = PAK orthographic.svg | map_caption = ಭೂಗೋಲೊದ ನಕಾಶೆಡ್ ಕಡು ಪಚ್ಚೆ ಇಪ್ಪುನ. | capital = [[ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್]] | coordinates = {{Coord|33|41|30|N|73|03|00|E|type:city_region:PK-IS}} | largest_city = [[ಕರಾಚಿ]]<br />{{Coord|24|51|36|N|67|00|36|E|type:city(20,000,000)_region:PK-SD}} | official_languages = {{hlist |[[ಉರ್ದು ಬಾಸೆ|ಉರ್ದು]]|[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ]]{{efn|Article 251 of the [[Constitution of Pakistan]]{{sfn|Ayres|2009}}}}}} | languages_type = Native languages | languages = ೭೭ ಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | 96.3% [[ಇಸ್ಲಾಮ್]] ([[State religion|official]]) | 2.2% [[ಹಿಂದೂ]] <!-- 1.73% Hindu (Jati) 0.41% Hindu (scheduled castes) --> | 1.4% [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] | 0.1% ಬೇತೆ }} | demonym = ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ | government_type = ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಅಸಿಫ್ ಅಲಿ ಜರ್ದಾರಿ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಿ | leader_name2 = ಶಹ್ಬಾಝ್ ಶರೀಫ್ | leader_title3 = ಸೆನೆಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name3 = ಯುಸುಫ್ ರಝಾ ಗಿಲಾನಿ | leader_title4 = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಪೀಕರ್ | leader_name4 = ಅಯಾಝ್ ಸಾದಿಖ್ | leader_title5 = ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ | leader_name5 = ಖಾಝಿ ಫಯೆಝ್ ಇಸಾ | legislature = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ | sovereignty_type = ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ | sovereignty_note = ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ | established_event1 = ಘೋಷಣೆ | established_date1 = ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೦ | established_event2 = ಪರಿಗಣಿಸಾಯಿನ | established_date2 = ೧೪ ಅಗೊಸ್ತು ೧೯೪೭ | established_event3 = ಗಣರಾಜ್ಯ | established_date3 = ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೬ | established_event4 = | established_event5 = ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇಜಾಯಿನ | established_date5 = ೧೬ ದಶಂಬರ್ ೧೯೭೧ | established_event6 = ಪಾಕ್ ಸಂವಿಧಾನೊ | established_date6 = ೧೪ ಅಗೊಸ್ತು ೧೯೭೩ | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_km2 = 881,913 | area_footnote = | area_rank = ೩೩ನೇ | area_sq_mi = 307,374 | percent_water = 2.86 | population_density_km2 = 273.8 | population_density_sq_mi = 633 | population_density_rank = ೫೬ನೇ | population_estimate = | population_estimate_year = | population_census =೨೪೧,೪೯೯,೪೩೧ | population_census_year = ೨೦೨೩ | population_census_rank = ೫ನೇ | GDP_PPP = {{increase}} $೧.೬೪೩ trillion{{sfn|IMF|2024}} | GDP_PPP_year = ೨೦೨೪ | GDP_PPP_rank = ೨೪ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $೬,೯೫೫{{sfn|IMF|2024}} | GDP_PPP_per_capita_rank = ೧೩೭ನೇ | GDP_nominal = {{decrease}} $೩೩೮.೨೩೭ billion{{sfn|IMF|2024}} | GDP_nominal_year = ೨೦೨೩ | GDP_nominal_rank = ೪೩ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $೧,೪೬೧{{sfn|IMF|2024}} | GDP_nominal_per_capita_rank = ೧೫೮ನೇ | Gini_year = ೨೦೧೮ | Gini_change = | Gini = 29.6<!--number only--> | Gini_ref = {{sfn|IMF|2023}} | HDI = 0.540 <!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = {{sfn|IMF|2023}} | HDI_rank = ೧೬೪ನೇ | currency = [[Pakistani rupee]] (₨) | currency_code = PKR | time_zone = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset = +05:00 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[Daylight saving time|DST]] is not observed.'' | time_zone_DST = | date_format = {{ubl | {{nowrap|{{abbr|dd|day}}-{{abbr|mm|month}}-{{abbr|yyyy|year}}}}{{efn|See [[Date and time notation in Pakistan]].}} }} | drives_on = ದತ್ತ ಬರಿ{{sfn|Haleem|2013}} | calling_code = +92 | cctld = {{unbulleted list |[[.pk]] |[[.pk|پاکستان.]]}} }} '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ''' – [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡೊ]]ಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮೂಜಿ ಯುದ್ದ [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ ವಿರುಧ್ದ ಮಲ್ತೆರ್ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Unreferenced}} {{Wikify}} {{ಎಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] edow1l7mioh4tl7t5ygo5e2smxn2eny 372780 372779 2026-10-11T14:22:29Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372780 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ | common_name = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ | native_name = (''ಉರ್ದು ಬಾಸೆಡ್'' اسلامی جمہوریہ پاكستان)<br>(ಇಸ್ಲಾಮಿ ಜಮೂರಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್){{sfn|Minahan|2009}} | image_flag = Flag of Pakistan.svg | image_coat = State emblem of Pakistan.svg | symbol_type = [[State emblem of Pakistan|State emblem <br />(Coat of arms)]] | national_motto = {{center| ಇಮಾನ್, ಇತ್ತೆಹಾದ್, ನಝಾಮ್(ಉರ್ದು ಬಾಸೆಡ್)<br> ایمان، اتحاد، نظم<br>"ನಂಬೊಲಿಕೆ, ಒಗ್ಗಟ್ಟ್, ಸಿಸ್ತ್" }} | national_anthem = {{center|"ಖ್ವಾಮಿ ತರಾನಾ" <br /> قَومی ترانہ"<br />[[File:National anthem of Pakistan, instrumental.oga]]}} | image_map = PAK orthographic.svg | map_caption = ಭೂಗೋಲೊದ ನಕಾಶೆಡ್ ಕಡು ಪಚ್ಚೆ ಇಪ್ಪುನ. | capital = [[ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್]] | coordinates = {{Coord|33|41|30|N|73|03|00|E|type:city_region:PK-IS}} | largest_city = [[ಕರಾಚಿ]]<br />{{Coord|24|51|36|N|67|00|36|E|type:city(20,000,000)_region:PK-SD}} | official_languages = {{hlist |[[ಉರ್ದು ಬಾಸೆ|ಉರ್ದು]]|[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ]]{{efn|Article 251 of the [[Constitution of Pakistan]]{{sfn|Ayres|2009}}}}}} | languages_type = Native languages | languages = ೭೭ ಬಾಸೆಲು ಉಲ್ಲ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | 96.3% [[ಇಸ್ಲಾಮ್]] ([[State religion|official]]) | 2.2% [[ಹಿಂದೂ]] <!-- 1.73% Hindu (Jati) 0.41% Hindu (scheduled castes) --> | 1.4% [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] | 0.1% ಬೇತೆ }} | demonym = ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ | government_type = ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಅಸಿಫ್ ಅಲಿ ಜರ್ದಾರಿ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಿ | leader_name2 = ಶಹ್ಬಾಝ್ ಶರೀಫ್ | leader_title3 = ಸೆನೆಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name3 = ಯುಸುಫ್ ರಝಾ ಗಿಲಾನಿ | leader_title4 = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಪೀಕರ್ | leader_name4 = ಅಯಾಝ್ ಸಾದಿಖ್ | leader_title5 = ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ | leader_name5 = ಖಾಝಿ ಫಯೆಝ್ ಇಸಾ | legislature = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ | sovereignty_type = ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆಡ್ದ್ | sovereignty_note = ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ | established_event1 = ಘೋಷಣೆ | established_date1 = ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೦ | established_event2 = ಪರಿಗಣಿಸಾಯಿನ | established_date2 = ೧೪ ಅಗೊಸ್ತು ೧೯೪೭ | established_event3 = ಗಣರಾಜ್ಯ | established_date3 = ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೬ | established_event4 = | established_event5 = ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇಜಾಯಿನ | established_date5 = ೧೬ ದಶಂಬರ್ ೧೯೭೧ | established_event6 = ಪಾಕ್ ಸಂವಿಧಾನೊ | established_date6 = ೧೪ ಅಗೊಸ್ತು ೧೯೭೩ | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_km2 = 881,913 | area_footnote = | area_rank = ೩೩ನೇ | area_sq_mi = 307,374 | percent_water = 2.86 | population_density_km2 = 273.8 | population_density_sq_mi = 633 | population_density_rank = ೫೬ನೇ | population_estimate = | population_estimate_year = | population_census =೨೪೧,೪೯೯,೪೩೧ | population_census_year = ೨೦೨೩ | population_census_rank = ೫ನೇ | GDP_PPP = {{increase}} $೧.೬೪೩ trillion{{sfn|IMF|2024}} | GDP_PPP_year = ೨೦೨೪ | GDP_PPP_rank = ೨೪ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $೬,೯೫೫{{sfn|IMF|2024}} | GDP_PPP_per_capita_rank = ೧೩೭ನೇ | GDP_nominal = {{decrease}} $೩೩೮.೨೩೭ billion{{sfn|IMF|2024}} | GDP_nominal_year = ೨೦೨೩ | GDP_nominal_rank = ೪೩ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $೧,೪೬೧{{sfn|IMF|2024}} | GDP_nominal_per_capita_rank = ೧೫೮ನೇ | Gini_year = ೨೦೧೮ | Gini_change = | Gini = 29.6<!--number only--> | Gini_ref = {{sfn|IMF|2023}} | HDI = 0.540 <!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = {{sfn|IMF|2023}} | HDI_rank = ೧೬೪ನೇ | currency = [[Pakistani rupee]] (₨) | currency_code = PKR | time_zone = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset = +05:00 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[Daylight saving time|DST]] is not observed.'' | time_zone_DST = | date_format = {{ubl | {{nowrap|{{abbr|dd|day}}-{{abbr|mm|month}}-{{abbr|yyyy|year}}}}{{efn|See [[Date and time notation in Pakistan]].}} }} | drives_on = ದತ್ತ ಬರಿ{{sfn|Haleem|2013}} | calling_code = +92 | cctld = {{unbulleted list |[[.pk]] |[[.pk|پاکستان.]]}} }} '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ''' – [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡೊ]]ಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮೂಜಿ ಯುದ್ದ [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ ವಿರುಧ್ದ ಮಲ್ತೆರ್ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Unreferenced}} {{Wikify}} {{ಎಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 5fm0bv0bekvwelmtr02291gzvj2twur 0 4484 372811 370334 2026-10-12T01:06:29Z Sanuthi Global 10190 /* */ 372811 wikitext text/x-wiki [[File:Chibi (37367439452).jpg|thumb|ಪೆದಂಗರೆ]] '''ಪೆದಂಗರೆ''' ಇಲ್ಲ ಎದುರುಡ ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ಡ್ ಕೈ ಕಾರ್ ಮೋನೆ ದೆಕ್ಕೆರೆ ಉಪ್ಪುನ ಅಗೆಲೆ ಬಾಯಿದ ಕರತ್ತಂಚ್ಚಿನ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=628&catg=story |access-date=2014-11-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114118/http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=628&catg=story |dead-url=yes }}</ref>. ಜಾಲ ಬರೀಟ್ ಇಲ್ಲ ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಈ [[ಬಾಜೊನೊ]]ನು ದೆಕ್ಕುನ ಕಂಕನೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವನಸ್‍ಗ್ ಬಡವು ಬಾಜೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಕೈ ಕಾರ್ ಮೋನೆ ದೆಕ್ಕೆರೆ ಒಂಜಿ [[ಬೋಂಕ್ರತಿಪ್ಪಿ]]ನ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಕಾಂಡೆ ಅಯ್ಕಿ ನೀರ್ ಮೈತ್ತ್‌ಂಡ ಬಯ್ಯ ಮಟ್ಟ ಒರಿಜಿಡಲಾ ಗಡಿ ಗಡಿ ಕಂದೆಲ್ಡ್ ನೀರ್‍ನ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಅಯ್ಕಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ದ ಉಗ್ಗೆಲ್‍ದಾವಡ್ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟ್‍ದಿನ ಗುವೆಲ್‍ಡ್ದ್ ನೀರ್‍ನ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಮೈಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಮೈತಿನ ನೀರ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಅಡಿಟ್ ಬೆಜಕರೆ. ಮೀನ್‍ದ ಮಿಲ್ಲು ಬಟ್ಟಲ್‍ದ ನುಪ್ಪು ಅಯ್ಕಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಮುರ್ಕಾನಗಾ ಅಯಿಟ್ಟೆ ಒರಿಯುನಲಾ ಉಂಡು. ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ದ ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಬಾಜೊನೊಲು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ರಕ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಿ. ತಾರಾಯಿ ಮಡಲ್ ಬೂಪ್ರದು ಅವು ದರಿದ್ ಪೋಪಿನಲಾ ಉಂಡು ಆಂಡಲಾ ಅಯಿನ್ ದೆತ್ತ್ ದೀಪಿನ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಅತ್ತಂದೆ ಪೆದಂಗರನೊ ಉಲಾಯಿ ದೆತ್ತ್ ದೀಪಿನ ಕ್ರಮಲಾಇಜ್ಜಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{stub}} 1zty4f6aole8n8k4u3bj6fdqgh5yywt 372815 372811 2026-10-12T04:07:05Z ChiK 1136 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Sanuthi Global|Sanuthi Global]] ([[User talk:Sanuthi Global|talk]]) to last revision by ChiK 372815 wikitext text/x-wiki [[File:Harrington-pottery-vessel-bussell-tn1.jpg|thumb|ಪೆದಂಗರೆ]] '''ಪೆದಂಗರೆ''' ಇಲ್ಲ ಎದುರುಡ ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ಡ್ ಕೈ ಕಾರ್ ಮೋನೆ ದೆಕ್ಕೆರೆ ಉಪ್ಪುನ ಅಗೆಲೆ ಬಾಯಿದ ಕರತ್ತಂಚ್ಚಿನ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=628&catg=story |access-date=2014-11-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114118/http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=628&catg=story |dead-url=yes }}</ref>. ಜಾಲ ಬರೀಟ್ ಇಲ್ಲ ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಈ [[ಬಾಜೊನೊ]]ನು ದೆಕ್ಕುನ ಕಂಕನೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವನಸ್‍ಗ್ ಬಡವು ಬಾಜೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಕೈ ಕಾರ್ ಮೋನೆ ದೆಕ್ಕೆರೆ ಒಂಜಿ [[ಬೋಂಕ್ರತಿಪ್ಪಿ]]ನ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಕಾಂಡೆ ಅಯ್ಕಿ ನೀರ್ ಮೈತ್ತ್‌ಂಡ ಬಯ್ಯ ಮಟ್ಟ ಒರಿಜಿಡಲಾ ಗಡಿ ಗಡಿ ಕಂದೆಲ್ಡ್ ನೀರ್‍ನ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಅಯ್ಕಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ದ ಉಗ್ಗೆಲ್‍ದಾವಡ್ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟ್‍ದಿನ ಗುವೆಲ್‍ಡ್ದ್ ನೀರ್‍ನ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಮೈಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಮೈತಿನ ನೀರ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಅಡಿಟ್ ಬೆಜಕರೆ. ಮೀನ್‍ದ ಮಿಲ್ಲು ಬಟ್ಟಲ್‍ದ ನುಪ್ಪು ಅಯ್ಕಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಮುರ್ಕಾನಗಾ ಅಯಿಟ್ಟೆ ಒರಿಯುನಲಾ ಉಂಡು. ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ದ ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಬಾಜೊನೊಲು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ರಕ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಿ. ತಾರಾಯಿ ಮಡಲ್ ಬೂಪ್ರದು ಅವು ದರಿದ್ ಪೋಪಿನಲಾ ಉಂಡು ಆಂಡಲಾ ಅಯಿನ್ ದೆತ್ತ್ ದೀಪಿನ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಅತ್ತಂದೆ ಪೆದಂಗರನೊ ಉಲಾಯಿ ದೆತ್ತ್ ದೀಪಿನ ಕ್ರಮಲಾಇಜ್ಜಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{stub}} 1sjbmikwnnm2ulf2afqksjbv8pd1tl8 372822 372815 2026-10-12T04:27:42Z Sanuthi Global 10190 /* */ 372822 wikitext text/x-wiki [[File:Chibi (37367439452).jpg|thumb|ಪೆದಂಗರೆ]] '''ಪೆದಂಗರೆ''' ಇಲ್ಲ ಎದುರುಡ ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ಡ್ ಕೈ ಕಾರ್ ಮೋನೆ ದೆಕ್ಕೆರೆ ಉಪ್ಪುನ ಅಗೆಲೆ ಬಾಯಿದ ಕರತ್ತಂಚ್ಚಿನ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=628&catg=story |access-date=2014-11-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114118/http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=628&catg=story |dead-url=yes }}</ref>. ಜಾಲ ಬರೀಟ್ ಇಲ್ಲ ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಈ [[ಬಾಜೊನೊ]]ನು ದೆಕ್ಕುನ ಕಂಕನೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವನಸ್‍ಗ್ ಬಡವು ಬಾಜೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಕೈ ಕಾರ್ ಮೋನೆ ದೆಕ್ಕೆರೆ ಒಂಜಿ [[ಬೋಂಕ್ರತಿಪ್ಪಿ]]ನ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಕಾಂಡೆ ಅಯ್ಕಿ ನೀರ್ ಮೈತ್ತ್‌ಂಡ ಬಯ್ಯ ಮಟ್ಟ ಒರಿಜಿಡಲಾ ಗಡಿ ಗಡಿ ಕಂದೆಲ್ಡ್ ನೀರ್‍ನ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಅಯ್ಕಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ದ ಉಗ್ಗೆಲ್‍ದಾವಡ್ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟ್‍ದಿನ ಗುವೆಲ್‍ಡ್ದ್ ನೀರ್‍ನ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಮೈಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಮೈತಿನ ನೀರ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಅಡಿಟ್ ಬೆಜಕರೆ. ಮೀನ್‍ದ ಮಿಲ್ಲು ಬಟ್ಟಲ್‍ದ ನುಪ್ಪು ಅಯ್ಕಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಮುರ್ಕಾನಗಾ ಅಯಿಟ್ಟೆ ಒರಿಯುನಲಾ ಉಂಡು. ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ದ ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಬಾಜೊನೊಲು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ರಕ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಿ. ತಾರಾಯಿ ಮಡಲ್ ಬೂಪ್ರದು ಅವು ದರಿದ್ ಪೋಪಿನಲಾ ಉಂಡು ಆಂಡಲಾ ಅಯಿನ್ ದೆತ್ತ್ ದೀಪಿನ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಅತ್ತಂದೆ ಪೆದಂಗರನೊ ಉಲಾಯಿ ದೆತ್ತ್ ದೀಪಿನ ಕ್ರಮಲಾಇಜ್ಜಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{stub}} 1zty4f6aole8n8k4u3bj6fdqgh5yywt 372825 372822 2026-10-12T04:46:31Z Saroj 2993 Reverted edit by [[Special:Contributions/Sanuthi Global|Sanuthi Global]] ([[User talk:Sanuthi Global|talk]]) to last revision by [[User:ChiK|ChiK]] 372815 wikitext text/x-wiki [[File:Harrington-pottery-vessel-bussell-tn1.jpg|thumb|ಪೆದಂಗರೆ]] '''ಪೆದಂಗರೆ''' ಇಲ್ಲ ಎದುರುಡ ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ಡ್ ಕೈ ಕಾರ್ ಮೋನೆ ದೆಕ್ಕೆರೆ ಉಪ್ಪುನ ಅಗೆಲೆ ಬಾಯಿದ ಕರತ್ತಂಚ್ಚಿನ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=628&catg=story |access-date=2014-11-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114118/http://www.tulusiri.com/channels.asp?id=628&catg=story |dead-url=yes }}</ref>. ಜಾಲ ಬರೀಟ್ ಇಲ್ಲ ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಈ [[ಬಾಜೊನೊ]]ನು ದೆಕ್ಕುನ ಕಂಕನೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವನಸ್‍ಗ್ ಬಡವು ಬಾಜೆಲ್ದ ಪೊರ್ತುಡು ಕೈ ಕಾರ್ ಮೋನೆ ದೆಕ್ಕೆರೆ ಒಂಜಿ [[ಬೋಂಕ್ರತಿಪ್ಪಿ]]ನ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಕಾಂಡೆ ಅಯ್ಕಿ ನೀರ್ ಮೈತ್ತ್‌ಂಡ ಬಯ್ಯ ಮಟ್ಟ ಒರಿಜಿಡಲಾ ಗಡಿ ಗಡಿ ಕಂದೆಲ್ಡ್ ನೀರ್‍ನ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಅಯ್ಕಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ದ ಉಗ್ಗೆಲ್‍ದಾವಡ್ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟ್‍ದಿನ ಗುವೆಲ್‍ಡ್ದ್ ನೀರ್‍ನ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಮೈಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಮೈತಿನ ನೀರ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಅಡಿಟ್ ಬೆಜಕರೆ. ಮೀನ್‍ದ ಮಿಲ್ಲು ಬಟ್ಟಲ್‍ದ ನುಪ್ಪು ಅಯ್ಕಿ ಬಟ್ಟಲ್ ಮುರ್ಕಾನಗಾ ಅಯಿಟ್ಟೆ ಒರಿಯುನಲಾ ಉಂಡು. ಜಾಲ ಮುಂದಿಲ್‍ದ ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಬಾಜೊನೊಲು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ರಕ್ಷಣೆ ಇಜ್ಜಿ. ತಾರಾಯಿ ಮಡಲ್ ಬೂಪ್ರದು ಅವು ದರಿದ್ ಪೋಪಿನಲಾ ಉಂಡು ಆಂಡಲಾ ಅಯಿನ್ ದೆತ್ತ್ ದೀಪಿನ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಅತ್ತಂದೆ ಪೆದಂಗರನೊ ಉಲಾಯಿ ದೆತ್ತ್ ದೀಪಿನ ಕ್ರಮಲಾಇಜ್ಜಿ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{stub}} 1sjbmikwnnm2ulf2afqksjbv8pd1tl8 0 4705 372774 354482 2026-10-11T14:11:57Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372774 wikitext text/x-wiki [[File:Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg|thumb|ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]] '''ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್''' ಭಾರತ ದೇಶೊಗು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕ್ ಡ್ ತಾಗೊಂದುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇಶೊ. ದುಂಬು ನೆಕ್ಕ್ ಬರ್ಮಾ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ಎಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] kbmap8iq000j1ffmr29d8xe06u9tqc7 372775 372774 2026-10-11T14:12:09Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372775 wikitext text/x-wiki [[File:Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg|thumb|ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]] '''ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್''' ಭಾರತ ದೇಶೊಗು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕ್ ಡ್ ತಾಗೊಂದುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇಶೊ. ದುಂಬು ನೆಕ್ಕ್ ಬರ್ಮಾ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{ಎಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 2b99t9td8h6r28nuohd2mx9q5coom1y 0 4725 372781 187617 2026-10-11T14:24:28Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372781 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ರಷ್ಯನ್ ಫೆಡರೇಶನ್ | common_name = ರಷ್ಯಾ | linking_name = Russia | native_name = Российская Федерация <br> (''ರಷ್ಯನ್ ಬಾಸೆಡ್'') | image_flag = Flag of Russia.svg | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | national_anthem = <br />{{center|Государственный гимн Российской Федерации}}{{center|(Gosudarstvennyy gimn Rossiyskoy Federatsii)}}<br />{{center|[[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]}} | image_map = File:Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg | map_caption = | capital = [[ಮಾಸ್ಕೋ]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | languages_type = ಅಧೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಬಾಸೆ | languages = ರಷ್ಯನ್<ref name="Chevalier-2006">{{cite journal |last=Chevalier |first=Joan F. |title=Russian as the National Language: An Overview of Language Planning in the Russian Federation |jstor=43669126 |journal=Russian Language Journal |pages=25–36 |volume=56 |year=2006 |issue=1 |publisher=American Councils for International Education ACTR / ACCELS|doi=((10.70163/0036-0252.1233))}}</ref> | languages2_type = ಅಧೀಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು | languages2 = ೩೫ <ref>{{cite web |title=What Languages Are Spoken in Russia? |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-russia.html |website=WorldAtlas |access-date=19 February 2024 |date=1 August 2017 |archive-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219124154/https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-russia.html |url-status=live }}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | 71.7% ರಷ್ಯನ್ | 3.2% ತತರ್ | 1.1% ಬಾಶ್ಕಿರ್ | 1.1% ಚೆಚೆನ್ | 11.3% ಬೇತೆ | 11.6% ಗುರ್ತಗ್ ಸಿಕ್ಕಂದಿನ }} | ethnic_groups_year = ೨೦೨೧; <br>ರಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕ ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಸೇರ್ದ್ | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web|title=Национальный состав населения|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|access-date=30 December 2022|archive-date=30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|url-status=live}}</ref> | demonym = ರಷ್ಯನ್ | government_type = ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಟ್<br> ಫೆಡರಲ್ ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ<ref name="cia"/><ref>{{cite web | title=Russia: Freedom in the World 2023 Country Report | website=Freedom House | date=9 March 2023 | url=https://freedomhouse.org/country/russia/freedom-world/2023 | access-date=17 April 2023 | archive-date=11 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230311093511/https://freedomhouse.org/country/russia/freedom-world/2023 | url-status=live }}</ref><ref name="Kuzio-2016"/><ref name="Krzywdzinski">{{cite book | author = Martin Krzywdzinski |year= 2020 | title = Consent and Control in the Authoritarian Workplace: Russia and China Compared | publisher = [[Oxford University Press]] | pages = 252– | isbn = 978-0-19-252902-2 | oclc = 1026492383 | url = {{GBurl|id=gz5MDwAAQBAJ|p=252}}|quote=''officially a democratic state with the rule of law, in practice an authoritarian dictatorship''}}</ref><ref name="o730">{{cite journal | last=Fischer | first=Sabine | title=Russia on the road to dictatorship | journal=SWP Comment | date=2022 | publisher=Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP), German Institute for International and Security Affairs | doi=10.18449/2022C30 | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2022C30/ | access-date=24 July 2024 | page=}}</ref><!--- Before adding [[Dominant-party system]] here, discuss in the talk page, additions before any consensus will be challenged and removed. ---> | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = ಮಿಖೈಲ್ ಮಿಶಿಸ್ತಿನ್ | legislature = ಫೆಡರಲ್ ಅಸ್ಸೆಂಬ್ಲಿ | upper_house = ಫೆಡರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ | lower_house = ಡುಮಾ | sovereignty_type = ಉಂಡು ಮಲ್ತಿನಿ | established_event1 = ಕೆವಿನ್ ರೂಸ್ | established_date1 = ೮೮೨ | established_event2 = ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಸುಝ್ದಾಲ್ | established_date2 = ೧೧೫೭ | established_event3 = ಮಾಸ್ಕೊಗು ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವ | established_date3 = ೧೨೮೯ | established_event4 = ಝಾರ್ ರಾಜವಂಸೊದ ಆಡಳಿತ | established_date4 = ೧೬ನೇ ಜನವರಿ ೧೫೪೭ | established_event5 = ರಷ್ಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ | established_date5 = ೨ನೇ ನವಂಬರ್ ೧೭೨೧ | established_event6 = ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಮುಗಿನಿ | established_date6 = ೧೫ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೧೭ | established_event7 = ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ | established_date7 = ೩೦ನೇ ದಶಂಬರ್ ೧೯೨೨ | established_event8 = ರಷ್ಯಾದ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ<br> ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ<br> ರಾಜ್ಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಘೋಷಣೆ | established_date8 = ೧೨ನೇ ಜೂನ್ ೧೯೯೦ | established_event9 = ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ ಉಂಡಾಯಿನ | established_date9 = ೧೨ನೇ ದಶಂಬರ್ ೧೯೯೨ | established_event10 = ರಷ್ಯಾ ದೇಸೊದ ಸಂವಿಧಾನ | established_date10 = ೧೨ನೇ ದಶಂಬರ್ ೧೯೯೩ | established_event11 = ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯ ಉಂಡಾಯಿನ | established_date11 = ೮ನೇ ದಶಂಬರ್ ೧೯೯೯ | area_km2 = 17,098,246 | area_footnote = <ref>{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/publications/pocketbook/files/world-stats-pocketbook-2016.pdf#page=182 |title=World Statistics Pocketbook 2016 edition |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs. Statistics Division |access-date=24 April 2018 |archive-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804041700/https://unstats.un.org/unsd/publications/pocketbook/files/world-stats-pocketbook-2016.pdf#page=182 |url-status=live }}</ref> <br>(ಅಂ.ರಾ. ಗಡಿತ್ತ ಉಲಾಯಿಡ್) | percent_water = ೧೩% <ref>{{cite web |title=The Russian federation: general characteristics |url=http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728064121/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1%2F010000R |archive-date=28 July 2011 |website=Federal State Statistics Service |access-date=5 April 2008 |url-status=dead}}</ref> | population_estimate = {{plainlist| * ೧೪೬,೧೫೦,೭೮೯<ref>Including 2,470,873 people living on the [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|annexed Crimean Peninsula]]</ref> * {{nowrap|(ಕ್ರಿಮಿಯಾಡ್ ಇಉನಕ್ಲು ಸೇರ್ದ್)<ref name="gks.ru-popul">{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |format=XLSX |script-title=ru:Оценка численности постоянного населения на 1 января 2024 г. и в среднем за 2023 г. и компоненты её изменения |trans-title=Estimates of the resident population as of January 1, 2024 and averaged over 2023 and the components of change |language=ru |work=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service]] |access-date=22 June 2024 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406215805/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |url-status=live }}</ref>}} *೧೪೩,೬೭೯,೯೧೬ * (ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಬುಡ್ದು)}} | population_estimate_year = ೨೦೨೪ | population_estimate_rank = ೯ನೇ | population_density_km2 = 8.4 | population_density_sq_mi = ೨೧.೫ | population_density_rank = ೧೮೭ನೇ | GDP_PPP = {{increase}} $5.473 trillion<ref name="IMFWEO.RU">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=922,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Russia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=16 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428184238/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=922,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ೨೦೨೪ | GDP_PPP_rank = ೬ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $38,269<ref name="IMFWEO.RU"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ೬೦ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $2.057 trillion<ref name="IMFWEO.RU"/> | GDP_nominal_year = ೨೦೨೪ | GDP_nominal_rank = ೧೧ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $14,391<ref name="IMFWEO.RU"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ೬೫ನೇ | Gini = 36.0 <!--number only--> | Gini_year = ೨೦೨೦ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=RU |title=GINI index (World Bank estimate) – Russian Federation |publisher=World Bank |access-date=23 June 2022 |archive-date=20 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420201540/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=RU |url-status=live }}</ref> | HDI = 0.821<!--number only--> | HDI_year = ೨೦೨೨<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = ೫೬ನೇ | currency = ರುಬೆಲ್ ([[₽]]) | currency_code = RUB | utc_offset = +2 to +12 | drives_on = ಬಲ | calling_code = +7 | cctld = {{unbulleted list |[[.ru]]|[[.рф]]}} | religion_year = 2024 | religion_ref = <ref name="FOM 2024">{{cite web|title=Русская православная церковь|url=https://fom.ru/TSennosti/15011|publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation)|language=ru|date=2 May 2024|access-date=10 June 2024|archive-date=16 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240516060957/https://fom.ru/TSennosti/15011|url-status=live}}</ref><ref name="FOM 2024 Tables">{{cite web|title=Русская православная церковь |url=https://fom.ru/posts/download/15011|publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation)|language=ru|date=2 May 2024|access-date=10 June 2024|archive-date=3 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240503192150/https://fom.ru/posts/download/15011|url-status=live}}</ref> | religion = {{ublist|64.4% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್| 21.2% ಜಾತಿ ಅಣಂದಿನಕ್ಲು|9.5% ಮುಸ್ಲಿಮ್|1.4% ಬೇತೆ ಜಾತಿ <ref>{{cite news |url=https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia |title=Check out Russia's Kalmykia: The only region in Europe where Buddhism rules the roost |last=Shevchenko |first=Nikolay |date=21 February 2018 |website=[[Russia Beyond]] |access-date=11 February 2023 |archive-date=27 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227211046/https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia |url-status=live }}</ref>|3.5% ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ}} }} '''[[:kn:ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾ]]''' ಅಧಿಕೃತವಾದ್ '''ರಸಿಸ್‌ಕಾಯಾ ಫೇಡರಾಟ್ಸಿಯ''' Российская Федерация - ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟೊ,<ref>http://www.constitution.ru/en/10003000-02.htm</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |access-date=2016-04-29 |archive-date=2015-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703195129/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |dead-url=yes }}</ref>ಉತ್ತರ [[:kn:ಯುರೇಷಿಯಾ|ಯುರೇಷಿಯಾ]] ([[:kn:ಯುರೋಪ್‌|ಯುರೋಪ್‌]] ಬುಕ್ಕೊ [[:kn:ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾ]] ಒಟ್ಟುಗೆ)ಡ್ದ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಇಂದೊಂಜಿ 83 [[:kn:ರಷ್ಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ಬಿಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನೊ]]ಲೆನ್ ಹೊಂದುದಿಪ್ಪುನ [[:kn:ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯೊ]] [[:kn:ಗಣರಾಜ್ಯ|ಒಕ್ಕೂಟೊ]]ಆತ್ಂಡ್. ರಷ್ಯೊ ತನ್ನ ಭೂಗಡಿಕ್‍ಲೆನ್ಗ ಈ ದೇಸೊದೊಟ್ಟುಗೆ ಪಟ್ಟೊಂದುಂಡು.(ವಾಯುವ್ಯಡ್ದ್ ಆಗ್ನೇಯೊಗು ಮುಟ್ಟ) : [[ನಾರ್ವೆ]], [[:kn:ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[:kn:ಎಸ್ಟೊನಿಯಾ|ಎಸ್ಟೊನಿಯಾ]], [[:kn:ಲಾಟ್ವಿಯಾ|ಲಾಟ್ವಿಯಾ]], [[:kn:ಲಿಥುವೇನಿಯಾ|ಲಿಥುವೇನಿಯಾ]] ([[:kn:ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌|ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌]]ದ ಮೂಲಕೊ), [[:kn:ಪೋಲೆಂಡ್‌|ಪೋಲೆಂಡ್‌]] ([[:kn:ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌|ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌]] ದ ಮೂಲಕೊ), [[:kn:ಬೆಲಾರೂಸ್|ಬೆಲಾರೂಸ್]], [[ಉಕ್ರೇನ್]], [[:kn:ಜಾರ್ಜಿಯಾ (ದೇಶ)|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]], [[:kn:ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್|ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್]], [[:kn:ಕಜಕ್‌ಸ್ತಾನ್‌|ಕಜಕ್‌ಸ್ತಾನ್‌]], [[ಚೀನಾ]], [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]]. ಅಂಚನೇ ಈ ದೇಸೊದ ಸಮುದ್ರ ಕರೆತ ಗಡಿಕುಲು [[ಜಪಾನ್‌]] ([[ಓಖೋಟ್ಸ್ಕ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಓಖೋಟ್ಸ್ಕ್‌ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದು]] ), [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] ([[:kn:ಜಪಾನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಜಪಾನ್‌ ಸಮುದ್ರಡ್ದು]]), [[ಸ್ವೀಡನ್‌]] ([[:kn:ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ|ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದು]]), [[ತುರ್ಕಿ]] ([[:kn:ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ|ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರಡ್ದು]]), ಬುಕ್ಕೊ [[:kn:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]] ([[:kn:ಬೇರಿಂಗ್‌ ಜಲಸಂಧಿ|ಬೇರಿಂಗ್‌ ಜಲಸಂಧಿಡ್ದ್]]) ಸುತ್ತುವರಿದುಂಡು. == ಭೂಗೋಳ == [[File:Yaht club.jpg|thumb|ತಗನ್ರಾಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಯಾಚ್ಟಿಂಗ್, ರೊಸ್ತೊವ್ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] ಭೂಲಕ್ಷಣ, ಹವಾಗುಣ, ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಲಕ್ಷಣೊ ದಿಂಜ ದೂರೊಪರಡ್‌ದ್ಂಡ್. ಬಡೆಕಾಯಿಡ್ದ್ ತೆನ್ಕಾಯಿಗ್ ಮುಟ್ಟ[[:kn:ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌ ಬಯಲು|ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿನ ಬಯಲುಗಳು]] [[:kn:ಟುಂಡ್ರಾ|ಟುಂಡ್ರಾ]], ಕೋನಿಫೆರಸ್‌ ಅರಣ್ಯ ([[:kn:ಟೈಗಾ|ಟೈಗಾ]]), ಮಿಸ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲ ಕಾಡ್‍ಲು, ಅಡ್ಕಲು ([[:kn:ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ|ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನೊ]]), ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆ-ಮರಳುಗಾಡು ([[:kn:ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಕಡಲ್ದ]] ಕರೆಕುಲು) ಅನುಕ್ರಮವಾದ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಆಹಾರೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್, ಹವಾಗುಣೊಡು ಆಪುನ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. [[:kn:ಸೈಬೀರಿಯ|ಸೈಬೀರಿಯಾ]]ಕೂಡ ಉಂದುವೇ ಮಾದರಿ. ಆಂಡ ಅವು ಟೈಗಾನ್ ಹೋಲುಂಡು. ಈ ದೇಸೊಲು 23[[:kn:ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಳ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ಸ್ಮಾರಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]ಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ 40 UNESCO<ref>http://kids.britannica.com/comptons/article-207542/Russia</ref> [[:kn:ಜೀವಮಂಡಲ ನಿಕ್ಷೇಪ|ಜೀವಮಂಡಲ ನಿಕ್ಷೇಪೊ]]ಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದುಂಡು.<ref>http://whc.unesco.org/en/statesparties/ru</ref> == ಭೂಮಿದ ಲಕ್ಷಣ == [[File:Осетр река.jpg|thumb|ಜರಾಯ್ಸಕ್ ಕೈತಲ್ದ ಒಳನಾಡಿ ಕೇಂದ್ರೊ ರಷ್ಯಾ, ಮಾಸ್ಕೋ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] ೧೭ [[:kn:ಮಿಲಿಯನ್|ಮಿಲಿಯನ್]] [[:kn:ಚದರ ಕಿಮಿ|ಚದರ ಕಿಮಿ]] ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಡು ರಷ್ಯಾ, ಜಗತ್ತ್‌ದ ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ ದೇಸೊಲೆಡ್ ರಷ್ಯಾ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. ಮೂಡಯಿ [[ಯುರೋಪ್]]’ರ್ದ್ ಏಷಿಯಾ ಖಂಡೊದ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊನು ಆವರಿಸುಂಡು. [[ಪಡ್ಡಾಯಿ]]ದ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಕಡಲ್’ರ್ದ್ [[ಮೂಡಾಯಿ]]ದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕಡಲ್’ದ ಮುಟ್ಟ 9600 ಕಿ.ಮೀ. ಅಂಚೆನೇ [[ಬಡೆಕಾಯಿ|ಬಡಗಯಿ]]ದ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಕಡಲ್’ರ್ದ್ [[ತೆಂಕಯಿ]]ದ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮುಟ್ಟ 4800 ಕಿ.ಮೀ. ಜಾಗೆ ರಷ್ಯಾದ ಅಡಿಟ್ ಉಂಡು. ಉಂದು [[ಯೂರೋಪ್‌]]ದ ೪೦% ಬಾಗೊನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾದ್ ವಿಸ್ತರಿಸದ್ ೧೧ [[:kn:ಕಾಲಮಾನ|ಕಾಲಮಾನೊಡು]] ವ್ಯಾಪಿಸದ್, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಮಾದರಿದ ಪರಿಸರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಭೂಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‍ದುಂಡು. ರಷ್ಯಾಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ಡೇ ದಿಂಜ ಮಟ್ಟ್‌ಡ್ [[:kn:ಖನಿಜ|ಖನಿಜ]] ಬುಕ್ಕೊ[[:kn:ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ|ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊದ]] ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ''ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಡು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ'' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರಾತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವಿಶ್ವೊದ ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ [[:kn:ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್]] ನಿಕ್ಷೇಪೊನು ಹೊಂದ್‌ದುಂಡು. ಮುಲ್ಪದ [[:kn:ಸರೋವರ|ಸರೋವರೊಲು]] ಸರಿ ಸುಮಾರ್ ನಾಲನೆ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊದಾತ್ ವಿಶ್ವೊದ ಘನೀಕೃತ ಅತ್ತಂದಿನ ಶುದ್ಧನೀರ್‌ನ್ ಹೊಂದ್‌ದುಂಡು.<ref>http://www.theguardian.com/world/2003/sep/19/environment.russia</ref> == ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊದ ರಷ್ಯಾ == ಪರಪೋಕುದ ಇತಿಹಾಸೊ ಕಾಲೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ರಷ್ಯೊದ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನೊಲು ಅಸಂಘಟಿತ ಅಲೆಮಾರಿ ಕುರುಬೆರ ಬುಡಕಟ್ಟ‍್‌ಲೆ ವಾಸತಾನೊ ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಪಾಂಟಿಕ್‌ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ ಸಿಥಿಯಾ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನೊ ನಾಗರೀಕತೆಲೆ ಅವಶೇಷೊಲು 20ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಕಾಲೊಡು ಪತ್ತೆಯಾ ಆಯಿನ ಐಪಾಟೊವೊ,<ref>Belinskij, Andrej; H. Härke (March/April 1999). "The 'Princess' of Ipatovo". Archeology 52 (2). Retrieved 2007-12-26.</ref> ಸಿಂತಾಷ್ಟಾ,<ref>Drews, Robert (2004). Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe. New York: Routledge. p. 50.</ref> ಅರ್ಕಾಯಿಂ,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html |access-date=2016-05-19 |archive-date=2019-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228104055/http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html |dead-url=yes }}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ಪೆಜಿರಿಕ್‌.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html</ref> 8ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ಇಂಚಿಗ್ BC, ಗ್ರೀಕ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಗರೀಕತೆನ್ ಟನಾಯ್ಸ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಫನಾಗೊರಿಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಕೊನತ್ತೆರ್.<ref>Jacobson, Esther (1995). The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World. p. 38: Brill. ISBN 9004098569.</ref> ೩ ಬುಕ್ಕೊ ೬ನೆ ಶತಮಾನೊ BC ದ ನಡುಟು, ಬೋಸ್ಫೋರನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ, ಗ್ರೀಕ್‌ ವಸಾಹತುಲೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ್ ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್‌ ರಾಜ್ಯೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆ<ref>Tsetskhladze, Gocha R. (1998). The Greek Colonisation of the Black Sea Area: Historical Interpretation of Archaeology. p. 48: F. Steiner. ISBN 3-515-07302-7.</ref> ಹುನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ತುರ್ಕಿದಕುಲು ಸಮರೋತ್ಸಾಹಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆ ಅಲೆಮಾರಿ ಆಕ್ರಮಣೊಡ್ದ್<ref>Turchin, Peter (2003). Historical Dynamics: Why States Rise and Fall. pp. 185–186: Princeton University Press. ISBN 0-691-11669-5.</ref> ಕಂಗೆಟ್ಟ್‌ಂಡ್. ಖಾಜರ್‌ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ದ ತುರ್ಕಿ ಜನೊಕುಲು, ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರೊಲೆ ನಡುತ ತಿರ್ತ ವೋಲ್ಗಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಸೊದ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನೊಲೆನ್ 8ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟ ಆಳ್‌ಯೆರ್.<ref>Christian, David (1998). A History of Russia, Central Asia and Mongolia. pp. 286–288: Blackwell Publishing. ISBN 0-631-20814-3.</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] q265yv49lnsbz76jvpwsamteqgre0vy 372782 372781 2026-10-11T14:24:49Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372782 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ರಷ್ಯನ್ ಫೆಡರೇಶನ್ | common_name = ರಷ್ಯಾ | linking_name = Russia | native_name = Российская Федерация <br> (''ರಷ್ಯನ್ ಬಾಸೆಡ್'') | image_flag = Flag of Russia.svg | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | national_anthem = <br />{{center|Государственный гимн Российской Федерации}}{{center|(Gosudarstvennyy gimn Rossiyskoy Federatsii)}}<br />{{center|[[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]}} | image_map = File:Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg | map_caption = | capital = [[ಮಾಸ್ಕೋ]] | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = ರಾಜಧಾನಿ | languages_type = ಅಧೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರಬಾಸೆ | languages = ರಷ್ಯನ್<ref name="Chevalier-2006">{{cite journal |last=Chevalier |first=Joan F. |title=Russian as the National Language: An Overview of Language Planning in the Russian Federation |jstor=43669126 |journal=Russian Language Journal |pages=25–36 |volume=56 |year=2006 |issue=1 |publisher=American Councils for International Education ACTR / ACCELS|doi=((10.70163/0036-0252.1233))}}</ref> | languages2_type = ಅಧೀಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು | languages2 = ೩೫ <ref>{{cite web |title=What Languages Are Spoken in Russia? |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-russia.html |website=WorldAtlas |access-date=19 February 2024 |date=1 August 2017 |archive-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219124154/https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-russia.html |url-status=live }}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | 71.7% ರಷ್ಯನ್ | 3.2% ತತರ್ | 1.1% ಬಾಶ್ಕಿರ್ | 1.1% ಚೆಚೆನ್ | 11.3% ಬೇತೆ | 11.6% ಗುರ್ತಗ್ ಸಿಕ್ಕಂದಿನ }} | ethnic_groups_year = ೨೦೨೧; <br>ರಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕ ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಸೇರ್ದ್ | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web|title=Национальный состав населения|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|access-date=30 December 2022|archive-date=30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|url-status=live}}</ref> | demonym = ರಷ್ಯನ್ | government_type = ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಟ್<br> ಫೆಡರಲ್ ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ<ref name="cia"/><ref>{{cite web | title=Russia: Freedom in the World 2023 Country Report | website=Freedom House | date=9 March 2023 | url=https://freedomhouse.org/country/russia/freedom-world/2023 | access-date=17 April 2023 | archive-date=11 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230311093511/https://freedomhouse.org/country/russia/freedom-world/2023 | url-status=live }}</ref><ref name="Kuzio-2016"/><ref name="Krzywdzinski">{{cite book | author = Martin Krzywdzinski |year= 2020 | title = Consent and Control in the Authoritarian Workplace: Russia and China Compared | publisher = [[Oxford University Press]] | pages = 252– | isbn = 978-0-19-252902-2 | oclc = 1026492383 | url = {{GBurl|id=gz5MDwAAQBAJ|p=252}}|quote=''officially a democratic state with the rule of law, in practice an authoritarian dictatorship''}}</ref><ref name="o730">{{cite journal | last=Fischer | first=Sabine | title=Russia on the road to dictatorship | journal=SWP Comment | date=2022 | publisher=Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP), German Institute for International and Security Affairs | doi=10.18449/2022C30 | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2022C30/ | access-date=24 July 2024 | page=}}</ref><!--- Before adding [[Dominant-party system]] here, discuss in the talk page, additions before any consensus will be challenged and removed. ---> | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = ಮಿಖೈಲ್ ಮಿಶಿಸ್ತಿನ್ | legislature = ಫೆಡರಲ್ ಅಸ್ಸೆಂಬ್ಲಿ | upper_house = ಫೆಡರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ | lower_house = ಡುಮಾ | sovereignty_type = ಉಂಡು ಮಲ್ತಿನಿ | established_event1 = ಕೆವಿನ್ ರೂಸ್ | established_date1 = ೮೮೨ | established_event2 = ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಸುಝ್ದಾಲ್ | established_date2 = ೧೧೫೭ | established_event3 = ಮಾಸ್ಕೊಗು ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವ | established_date3 = ೧೨೮೯ | established_event4 = ಝಾರ್ ರಾಜವಂಸೊದ ಆಡಳಿತ | established_date4 = ೧೬ನೇ ಜನವರಿ ೧೫೪೭ | established_event5 = ರಷ್ಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ | established_date5 = ೨ನೇ ನವಂಬರ್ ೧೭೨೧ | established_event6 = ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಮುಗಿನಿ | established_date6 = ೧೫ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೧೭ | established_event7 = ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ | established_date7 = ೩೦ನೇ ದಶಂಬರ್ ೧೯೨೨ | established_event8 = ರಷ್ಯಾದ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ<br> ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ<br> ರಾಜ್ಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಘೋಷಣೆ | established_date8 = ೧೨ನೇ ಜೂನ್ ೧೯೯೦ | established_event9 = ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ ಉಂಡಾಯಿನ | established_date9 = ೧೨ನೇ ದಶಂಬರ್ ೧೯೯೨ | established_event10 = ರಷ್ಯಾ ದೇಸೊದ ಸಂವಿಧಾನ | established_date10 = ೧೨ನೇ ದಶಂಬರ್ ೧೯೯೩ | established_event11 = ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯ ಉಂಡಾಯಿನ | established_date11 = ೮ನೇ ದಶಂಬರ್ ೧೯೯೯ | area_km2 = 17,098,246 | area_footnote = <ref>{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/publications/pocketbook/files/world-stats-pocketbook-2016.pdf#page=182 |title=World Statistics Pocketbook 2016 edition |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs. Statistics Division |access-date=24 April 2018 |archive-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804041700/https://unstats.un.org/unsd/publications/pocketbook/files/world-stats-pocketbook-2016.pdf#page=182 |url-status=live }}</ref> <br>(ಅಂ.ರಾ. ಗಡಿತ್ತ ಉಲಾಯಿಡ್) | percent_water = ೧೩% <ref>{{cite web |title=The Russian federation: general characteristics |url=http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728064121/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1%2F010000R |archive-date=28 July 2011 |website=Federal State Statistics Service |access-date=5 April 2008 |url-status=dead}}</ref> | population_estimate = {{plainlist| * ೧೪೬,೧೫೦,೭೮೯<ref>Including 2,470,873 people living on the [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|annexed Crimean Peninsula]]</ref> * {{nowrap|(ಕ್ರಿಮಿಯಾಡ್ ಇಉನಕ್ಲು ಸೇರ್ದ್)<ref name="gks.ru-popul">{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |format=XLSX |script-title=ru:Оценка численности постоянного населения на 1 января 2024 г. и в среднем за 2023 г. и компоненты её изменения |trans-title=Estimates of the resident population as of January 1, 2024 and averaged over 2023 and the components of change |language=ru |work=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service]] |access-date=22 June 2024 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406215805/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |url-status=live }}</ref>}} *೧೪೩,೬೭೯,೯೧೬ * (ಕ್ರಿಮಿಯಾ ಬುಡ್ದು)}} | population_estimate_year = ೨೦೨೪ | population_estimate_rank = ೯ನೇ | population_density_km2 = 8.4 | population_density_sq_mi = ೨೧.೫ | population_density_rank = ೧೮೭ನೇ | GDP_PPP = {{increase}} $5.473 trillion<ref name="IMFWEO.RU">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=922,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (Russia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=16 April 2024 |access-date=16 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428184238/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=922,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ೨೦೨೪ | GDP_PPP_rank = ೬ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $38,269<ref name="IMFWEO.RU"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ೬೦ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $2.057 trillion<ref name="IMFWEO.RU"/> | GDP_nominal_year = ೨೦೨೪ | GDP_nominal_rank = ೧೧ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $14,391<ref name="IMFWEO.RU"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ೬೫ನೇ | Gini = 36.0 <!--number only--> | Gini_year = ೨೦೨೦ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=RU |title=GINI index (World Bank estimate) – Russian Federation |publisher=World Bank |access-date=23 June 2022 |archive-date=20 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420201540/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=RU |url-status=live }}</ref> | HDI = 0.821<!--number only--> | HDI_year = ೨೦೨೨<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = ೫೬ನೇ | currency = ರುಬೆಲ್ ([[₽]]) | currency_code = RUB | utc_offset = +2 to +12 | drives_on = ಬಲ | calling_code = +7 | cctld = {{unbulleted list |[[.ru]]|[[.рф]]}} | religion_year = 2024 | religion_ref = <ref name="FOM 2024">{{cite web|title=Русская православная церковь|url=https://fom.ru/TSennosti/15011|publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation)|language=ru|date=2 May 2024|access-date=10 June 2024|archive-date=16 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240516060957/https://fom.ru/TSennosti/15011|url-status=live}}</ref><ref name="FOM 2024 Tables">{{cite web|title=Русская православная церковь |url=https://fom.ru/posts/download/15011|publisher=Фонд Общественное Мнение, ФОМ (Public Opinion Foundation)|language=ru|date=2 May 2024|access-date=10 June 2024|archive-date=3 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240503192150/https://fom.ru/posts/download/15011|url-status=live}}</ref> | religion = {{ublist|64.4% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್| 21.2% ಜಾತಿ ಅಣಂದಿನಕ್ಲು|9.5% ಮುಸ್ಲಿಮ್|1.4% ಬೇತೆ ಜಾತಿ <ref>{{cite news |url=https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia |title=Check out Russia's Kalmykia: The only region in Europe where Buddhism rules the roost |last=Shevchenko |first=Nikolay |date=21 February 2018 |website=[[Russia Beyond]] |access-date=11 February 2023 |archive-date=27 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227211046/https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia |url-status=live }}</ref>|3.5% ಗೊತ್ತುಜ್ಜಿ}} }} '''[[:kn:ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾ]]''' ಅಧಿಕೃತವಾದ್ '''ರಸಿಸ್‌ಕಾಯಾ ಫೇಡರಾಟ್ಸಿಯ''' Российская Федерация - ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟೊ,<ref>http://www.constitution.ru/en/10003000-02.htm</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |access-date=2016-04-29 |archive-date=2015-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703195129/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html |dead-url=yes }}</ref>ಉತ್ತರ [[:kn:ಯುರೇಷಿಯಾ|ಯುರೇಷಿಯಾ]] ([[:kn:ಯುರೋಪ್‌|ಯುರೋಪ್‌]] ಬುಕ್ಕೊ [[:kn:ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾ]] ಒಟ್ಟುಗೆ)ಡ್ದ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಇಂದೊಂಜಿ 83 [[:kn:ರಷ್ಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ಬಿಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನೊ]]ಲೆನ್ ಹೊಂದುದಿಪ್ಪುನ [[:kn:ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯೊ]] [[:kn:ಗಣರಾಜ್ಯ|ಒಕ್ಕೂಟೊ]]ಆತ್ಂಡ್. ರಷ್ಯೊ ತನ್ನ ಭೂಗಡಿಕ್‍ಲೆನ್ಗ ಈ ದೇಸೊದೊಟ್ಟುಗೆ ಪಟ್ಟೊಂದುಂಡು.(ವಾಯುವ್ಯಡ್ದ್ ಆಗ್ನೇಯೊಗು ಮುಟ್ಟ) : [[ನಾರ್ವೆ]], [[:kn:ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[:kn:ಎಸ್ಟೊನಿಯಾ|ಎಸ್ಟೊನಿಯಾ]], [[:kn:ಲಾಟ್ವಿಯಾ|ಲಾಟ್ವಿಯಾ]], [[:kn:ಲಿಥುವೇನಿಯಾ|ಲಿಥುವೇನಿಯಾ]] ([[:kn:ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌|ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌]]ದ ಮೂಲಕೊ), [[:kn:ಪೋಲೆಂಡ್‌|ಪೋಲೆಂಡ್‌]] ([[:kn:ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌|ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌‌ ಓಬ್ಲಸ್ಟ್‌‌]] ದ ಮೂಲಕೊ), [[:kn:ಬೆಲಾರೂಸ್|ಬೆಲಾರೂಸ್]], [[ಉಕ್ರೇನ್]], [[:kn:ಜಾರ್ಜಿಯಾ (ದೇಶ)|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]], [[:kn:ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್|ಅಜರ್ಬೈಜಾನ್]], [[:kn:ಕಜಕ್‌ಸ್ತಾನ್‌|ಕಜಕ್‌ಸ್ತಾನ್‌]], [[ಚೀನಾ]], [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]]. ಅಂಚನೇ ಈ ದೇಸೊದ ಸಮುದ್ರ ಕರೆತ ಗಡಿಕುಲು [[ಜಪಾನ್‌]] ([[ಓಖೋಟ್ಸ್ಕ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಓಖೋಟ್ಸ್ಕ್‌ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದು]] ), [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] ([[:kn:ಜಪಾನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಜಪಾನ್‌ ಸಮುದ್ರಡ್ದು]]), [[ಸ್ವೀಡನ್‌]] ([[:kn:ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ|ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರೊಡ್ದು]]), [[ತುರ್ಕಿ]] ([[:kn:ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ|ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರಡ್ದು]]), ಬುಕ್ಕೊ [[:kn:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]] ([[:kn:ಬೇರಿಂಗ್‌ ಜಲಸಂಧಿ|ಬೇರಿಂಗ್‌ ಜಲಸಂಧಿಡ್ದ್]]) ಸುತ್ತುವರಿದುಂಡು. == ಭೂಗೋಳ == [[File:Yaht club.jpg|thumb|ತಗನ್ರಾಗ್ ಕೈತಲ್ದ ಯಾಚ್ಟಿಂಗ್, ರೊಸ್ತೊವ್ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] ಭೂಲಕ್ಷಣ, ಹವಾಗುಣ, ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಲಕ್ಷಣೊ ದಿಂಜ ದೂರೊಪರಡ್‌ದ್ಂಡ್. ಬಡೆಕಾಯಿಡ್ದ್ ತೆನ್ಕಾಯಿಗ್ ಮುಟ್ಟ[[:kn:ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌ ಬಯಲು|ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿನ ಬಯಲುಗಳು]] [[:kn:ಟುಂಡ್ರಾ|ಟುಂಡ್ರಾ]], ಕೋನಿಫೆರಸ್‌ ಅರಣ್ಯ ([[:kn:ಟೈಗಾ|ಟೈಗಾ]]), ಮಿಸ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲ ಕಾಡ್‍ಲು, ಅಡ್ಕಲು ([[:kn:ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ|ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನೊ]]), ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆ-ಮರಳುಗಾಡು ([[:kn:ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಕಡಲ್ದ]] ಕರೆಕುಲು) ಅನುಕ್ರಮವಾದ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಉಂದು ಆಹಾರೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್, ಹವಾಗುಣೊಡು ಆಪುನ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. [[:kn:ಸೈಬೀರಿಯ|ಸೈಬೀರಿಯಾ]]ಕೂಡ ಉಂದುವೇ ಮಾದರಿ. ಆಂಡ ಅವು ಟೈಗಾನ್ ಹೋಲುಂಡು. ಈ ದೇಸೊಲು 23[[:kn:ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಳ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ಸ್ಮಾರಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊ]]ಲೆನ್ ಬುಕ್ಕೊ 40 UNESCO<ref>http://kids.britannica.com/comptons/article-207542/Russia</ref> [[:kn:ಜೀವಮಂಡಲ ನಿಕ್ಷೇಪ|ಜೀವಮಂಡಲ ನಿಕ್ಷೇಪೊ]]ಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದುಂಡು.<ref>http://whc.unesco.org/en/statesparties/ru</ref> == ಭೂಮಿದ ಲಕ್ಷಣ == [[File:Осетр река.jpg|thumb|ಜರಾಯ್ಸಕ್ ಕೈತಲ್ದ ಒಳನಾಡಿ ಕೇಂದ್ರೊ ರಷ್ಯಾ, ಮಾಸ್ಕೋ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್]] ೧೭ [[:kn:ಮಿಲಿಯನ್|ಮಿಲಿಯನ್]] [[:kn:ಚದರ ಕಿಮಿ|ಚದರ ಕಿಮಿ]] ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಡು ರಷ್ಯಾ, ಜಗತ್ತ್‌ದ ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ ದೇಸೊಲೆಡ್ ರಷ್ಯಾ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. ಮೂಡಯಿ [[ಯುರೋಪ್]]’ರ್ದ್ ಏಷಿಯಾ ಖಂಡೊದ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊನು ಆವರಿಸುಂಡು. [[ಪಡ್ಡಾಯಿ]]ದ ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಕಡಲ್’ರ್ದ್ [[ಮೂಡಾಯಿ]]ದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕಡಲ್’ದ ಮುಟ್ಟ 9600 ಕಿ.ಮೀ. ಅಂಚೆನೇ [[ಬಡೆಕಾಯಿ|ಬಡಗಯಿ]]ದ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಕಡಲ್’ರ್ದ್ [[ತೆಂಕಯಿ]]ದ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮುಟ್ಟ 4800 ಕಿ.ಮೀ. ಜಾಗೆ ರಷ್ಯಾದ ಅಡಿಟ್ ಉಂಡು. ಉಂದು [[ಯೂರೋಪ್‌]]ದ ೪೦% ಬಾಗೊನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾದ್ ವಿಸ್ತರಿಸದ್ ೧೧ [[:kn:ಕಾಲಮಾನ|ಕಾಲಮಾನೊಡು]] ವ್ಯಾಪಿಸದ್, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಮಾದರಿದ ಪರಿಸರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಭೂಲಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‍ದುಂಡು. ರಷ್ಯಾಡ್ ಜಗತ್ತ್‌ಡೇ ದಿಂಜ ಮಟ್ಟ್‌ಡ್ [[:kn:ಖನಿಜ|ಖನಿಜ]] ಬುಕ್ಕೊ[[:kn:ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ|ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊದ]] ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ''ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲೊಡು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ'' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರಾತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವಿಶ್ವೊದ ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ [[:kn:ಅರಣ್ಯ|ಅರಣ್]] ನಿಕ್ಷೇಪೊನು ಹೊಂದ್‌ದುಂಡು. ಮುಲ್ಪದ [[:kn:ಸರೋವರ|ಸರೋವರೊಲು]] ಸರಿ ಸುಮಾರ್ ನಾಲನೆ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊದಾತ್ ವಿಶ್ವೊದ ಘನೀಕೃತ ಅತ್ತಂದಿನ ಶುದ್ಧನೀರ್‌ನ್ ಹೊಂದ್‌ದುಂಡು.<ref>http://www.theguardian.com/world/2003/sep/19/environment.russia</ref> == ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊದ ರಷ್ಯಾ == ಪರಪೋಕುದ ಇತಿಹಾಸೊ ಕಾಲೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ರಷ್ಯೊದ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನೊಲು ಅಸಂಘಟಿತ ಅಲೆಮಾರಿ ಕುರುಬೆರ ಬುಡಕಟ್ಟ‍್‌ಲೆ ವಾಸತಾನೊ ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಪಾಂಟಿಕ್‌ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನ ಸಿಥಿಯಾ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನೊ ನಾಗರೀಕತೆಲೆ ಅವಶೇಷೊಲು 20ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಕಾಲೊಡು ಪತ್ತೆಯಾ ಆಯಿನ ಐಪಾಟೊವೊ,<ref>Belinskij, Andrej; H. Härke (March/April 1999). "The 'Princess' of Ipatovo". Archeology 52 (2). Retrieved 2007-12-26.</ref> ಸಿಂತಾಷ್ಟಾ,<ref>Drews, Robert (2004). Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe. New York: Routledge. p. 50.</ref> ಅರ್ಕಾಯಿಂ,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html |access-date=2016-05-19 |archive-date=2019-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228104055/http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html |dead-url=yes }}</ref> ಬುಕ್ಕೊ ಪೆಜಿರಿಕ್‌.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html</ref> 8ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ಇಂಚಿಗ್ BC, ಗ್ರೀಕ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಗರೀಕತೆನ್ ಟನಾಯ್ಸ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಫನಾಗೊರಿಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಕೊನತ್ತೆರ್.<ref>Jacobson, Esther (1995). The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World. p. 38: Brill. ISBN 9004098569.</ref> ೩ ಬುಕ್ಕೊ ೬ನೆ ಶತಮಾನೊ BC ದ ನಡುಟು, ಬೋಸ್ಫೋರನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ, ಗ್ರೀಕ್‌ ವಸಾಹತುಲೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ್ ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್‌ ರಾಜ್ಯೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆ<ref>Tsetskhladze, Gocha R. (1998). The Greek Colonisation of the Black Sea Area: Historical Interpretation of Archaeology. p. 48: F. Steiner. ISBN 3-515-07302-7.</ref> ಹುನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ತುರ್ಕಿದಕುಲು ಸಮರೋತ್ಸಾಹಿ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ಲೆ ಅಲೆಮಾರಿ ಆಕ್ರಮಣೊಡ್ದ್<ref>Turchin, Peter (2003). Historical Dynamics: Why States Rise and Fall. pp. 185–186: Princeton University Press. ISBN 0-691-11669-5.</ref> ಕಂಗೆಟ್ಟ್‌ಂಡ್. ಖಾಜರ್‌ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ದ ತುರ್ಕಿ ಜನೊಕುಲು, ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರೊಲೆ ನಡುತ ತಿರ್ತ ವೋಲ್ಗಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಸೊದ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೈದಾನೊಲೆನ್ 8ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟ ಆಳ್‌ಯೆರ್.<ref>Christian, David (1998). A History of Russia, Central Asia and Mongolia. pp. 286–288: Blackwell Publishing. ISBN 0-631-20814-3.</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 0zn5m3r5gpl85tatt0wbay569bhk3hi 0 4820 372785 352692 2026-10-11T14:26:52Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372785 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾ | common_name = ಶ್ರೀಲಂಕಾ | native_name = {{ubl|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය||இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு}} | image_flag = Flag of Sri Lanka.svg | image_coat = Emblem of Sri Lanka.svg | coa_size = 70 | symbol_type = Emblem | national_motto = | national_anthem = "ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮಾತಾ"<br />ශ්‍රී ලංකා මාතා (ಸಿಂಹಳ ಬಾಸೆಡ್)<br>ஸ்ரீ லங்கா தாயே (ತಮಿಳು ಬಾಸೆಡ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಪ್ಪೆ) | image_map = Sri Lanka (orthographic projection).svg | image_map2 = | capital = [[ಕೊಲಂಬೋ]] | largest_city = [[ಕೊಲಂಬೋ]] | official_languages = {{hlist|ಸಿಂಹಳ ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಬಾಸೆ<ref>{{cite web |title=Official Languages Policy |url=http://www.languagesdept.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=38&Itemid=163&lang=en |website=languagesdept.gov.lk |publisher=Department of Official Languages |access-date=20 May 2021 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412193905/http://languagesdept.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=38&Itemid=163&lang=en |url-status=dead }}</ref>}} | languages_sub = yes | languages2_type = ಅರಿಗಣಿಸಾದಿನ ಬಾಸೆ | languages2 = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | ethnic_groups = {{ubl|೭೪.೯% ಸಿಂಹಲ ಜನೊಕುಲು|೧೧.೨% ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳೆರ್|೯.೨% ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮೂರ್|೪.೨% ಭಾರತದ ತಮಿಳೆರ್|೦.೫% ಬೇತೆ (ಬರ್ಗೆರ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮಲಯಾಳಿ, ವೆಡ್ಡ ಜನೊಕ್ಲು, ಚೈನೀಸ್, ಭಾರತೀಯೆರ್)}} | ethnic_groups_year = ೨೦೧೨<ref name="CIATONGA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/ |title=South Asia: Sri Lanka |date=22 September 2021 |publisher=[[CIA]] |access-date=23 January 2021 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217185333/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/ |url-status=live }}</ref> | religion = {{nowrap|೭೦.೨% ಬೌದ್ಧ ದರ್ಮೊ (ಅಧೀಕೃತ)<ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/reports/2018-report-on-international-religious-freedom/sri-lanka/ |title=2018 Report on International Religious Freedom: Sri Lanka |publisher=United States Department of State |access-date=3 March 2022 |archive-date=11 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211010832/https://www.state.gov/reports/2018-report-on-international-religious-freedom/sri-lanka/ |url-status=live }}</ref>}}<br />೧೨.೬% ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊ<br />೯.೭% ಇಸ್ಲಾಮ್<br />೭.೪% ಕ್ರಿಸ್ತನೆರ್<br />೦.೧% ಬೇತೆ | religion_year = ೨೦೧೨ | demonym = ಶ್ರೀಲಂಕನ್ | government_type = ಏಕೀಕೃತ ಅರೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ<ref>{{cite web |title=Constitution of Sri Lanka |url=https://www.parliament.lk/files/pdf/constitution.pdf |website=[[Parliament of Sri Lanka]] |access-date=24 October 2022 |archive-date=26 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826023910/http://parliament.lk/files/pdf/constitution.pdf |url-status=live }}</ref> | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಾತಿ | leader_name1 = ಅನುರ ಕುಮಾರ ದಿಸ್ಸನಾಯಕೆ | leader_title2 = ರಧಾನಿ | leader_name2 = ಹರಿಣಿ ಅಮರಸೂರ್ಯ | leader_title3 = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಪೀಕರ್ | leader_name3 = ''ಕಾಲಿ ಉಂಡು'' | leader_title4 = ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ | leader_name4 = ಜಯಂತ ಜಯಸೂರ್ಯ | legislature = ಸಂಸತ್ತ್ | sovereignty_type = ದೇಸೊ ಉಂಡಾಯಿನ | established_event1 = ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊ ಉಂಡಾಯಿನ<ref>De Silva, K. M. (1981). A History of Sri Lanka. University of California Press. {{ISBN|978-0-19-561655-2}}. A History of Sri Lanka.</ref> | established_date1 = ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫೪೨ | established_event2 = ಅನುರಾಧಾಪುರ ಕಾಲೊ | established_date2 = ಕ್ರಿ.ಪೂ ೩೭೭ಡ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೧೭ | established_event3 = ಪೊಲೊನ್ನರುವ ಕಾಲೊ | established_date3 = ೧೦೧೭–೧೨೩೨ | established_event4 = ಪರಿವರ್ತನೆದ ಅವಧಿ | established_date4 = ೧೨೩೨–೧೫೯೨ | established_event5 = ಕಾಂದ್ಯನ್ ಕಾಲೊ | established_date5 = ೧೫೯೨–೧೮೧೫ | established_event6 = ಬ್ರಿಟಿಶೆರೆ ಕಾಲೊದ ಸಿಲೋನ್ | established_date6 = ೧೮೧೫–೧೯೪೮ | established_event7 = ಸೊತಂತ್ರೊ | established_date7 = ೪ನೇ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೪೮ | established_event8 = ಗಣರಾಜ್ಯ | established_date8 = ೨೨ನೇ ಮೇ ೧೯೭೨ | established_event9 = ಸಂವಿಧಾನೊ | established_date9 = ೭ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೮ | area_km2 = 65,610.2 | area_rank = ೧೨೦ನೇ<!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = ೨೫,೩೩೨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ೪.೪ | population_estimate = ೨೨,೦೩೭,೦೦೦<ref>{{cite web |title=Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 - 2023 |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex |website=statistics.gov.lk |publisher=Department of Census and Statistics |access-date=8 October 2023 |archive-date=13 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113153902/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf |url-status=live }}</ref> | population_census = ೨೦,೨೭೭,೬೦೦<ref name="popsl">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |title=Census of Population and Housing 2011 Enumeration Stage February–March 2012 |work=Department of Census and Statistics – Sri Lanka |access-date=15 July 2014 |archive-date=6 December 2013}}</ref> | population_estimate_year = ೨೦೨೨ | population_estimate_rank = ೬೦ನೇ | population_census_year = ೨೦೧೨ | population_census_rank = | population_density_km2 = 337.7 | population_density_sq_mi = | population_density_rank = ೪೩ನೇ | GDP_PPP = {{decrease}} ೩೧೮.೬ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್<ref name="IMFWEO">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=524,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, October 2022|date=October 2022|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date=October 11, 2022|archive-date=12 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112151400/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=524,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|url-status=live}}</ref> | GDP_PPP_year = ೨೦೨೩ | GDP_PPP_rank = ೬೦ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{decrease}}೩,೨೯೩ ಡಾಲರ್<ref name="IMFWEO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ೧೦೧ನೇ | GDP_nominal = {{decrease}} ೭೩.೭ ಬಿಲಿಯನ ಡಾಲರ್<ref name="IMFWEO" /> | GDP_nominal_year = ೨೦೨೩ | GDP_nominal_rank = ೭೯ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ೩,೨೯೩ ಡಾಲರ್<ref name="IMFWEO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ೧೩೨ನೇ | Gini = 39.8<!--number only--> | Gini_year = ೨೦೧೬ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LK |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=24 May 2018 |archive-date=19 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519204956/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LK |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.780 <!--number only--> | HDI_year = ೨೦೨೨<!--Please use the year to which the HDI year data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = ೭೮ನೇ | currency = ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರೂಪಾಯಿ (Rs) | currency_code = LKR | time_zone = [[Sri Lanka Standard Time|SLST]] | utc_offset = +5:30 | utc_offset_DST = | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = ದತ್ತ ಬರಿ | calling_code = [[Telephone numbers in Sri Lanka|+94]] | iso3166code = LK | cctld = {{hlist|.lk|.ලංකා|.இலங்கை}} | official_website = {{URL|https://www.gov.lk|gov.lk}} }} [[File:SriLanka Elephants (pixinn.net).jpg|thumb|ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ(pixinn.net)]] [[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|thumb|ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪಕ್ಕಿ ಪೂಂಜೆ [[ಕೋರಿ]]]] '''ಶ್ರೀಲಂಕಾ''' (ಅಧೀಕೃತವಾದ್ ''ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾ'') [[ಭಾರತ]] ದೇಸೊದ ತೆನಕ್ಕಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಭಾರತ ದೇಸೊದ ನೆರೆಕರೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇಸೊ ಉಂದು ಆಯಿನೆರ್ದಾರ [[ರಾಮಾಯಣ]] ಕಾಲಡ್ದ್‌ ಲಾ ಈ ದೇಸೊದ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಭಾರತೊದ ಸುಮಾರ್ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ [[:kn:ಲಂಕಾ|ಲಂಕಾ]], ಲಂಕೆ, ಲಂಕಾದೀಪೊ, [[:en:Sinhalese language|ಸಿಂಹಳ]] ದೀಪೊ, ಸೆರೆಂದಿಬ್ ಇಂಚಿತಿ ಪುದರ್‍ಲೆಡ್ ಗುರುತಿಸವೊಂದು ಇತ್ತಿನ ಶ್ರೀಲಂಕೊ ಬ್ರಿಟಿಸೆರೆ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲೊಡು ಸಿಲೋನ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೭೨ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸಿಲೋನ್ ಪುದರ್ ದೆತ್‌ದ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪಂಡ್‍ದ್ ದೀಯೆರ್. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊಗು ಸುಮಾರ್ ೩,೦೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದುಲಾ ಎಚ್ಚ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ೧,೨೫,೦೦೦ ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಮುಲ್ಪ ನರಮಾನಿ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="histr">{{Cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC |title=Urbanization and sustainability in Asia: case studies of good practice |author=Roberts, Brian |chapter=Sri Lanka: Introduction |year=2006 |publisher=Asian Development Bank |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> == ಚರಿತ್ರೆ == ಶ್ರೀಲಂಕೆಗ್ ಸಿಂಹಳ ಜನಕುಲು ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಪ್ರಾಯಶಃ ಉತ್ತರ ಭಾರತೊರ್ದು ಬತ್ತಿಪ್ಪರ ಯಾವು ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇಡೆಗ್ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] ಕಾರ್ ದೀಂಡ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತರ್ದ್ ತಮಿಳ್ ಜನಕ್ಲೆನ ವಲಸೆ ಸುರುವಾದ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲೊಗಾನಗ ತಮಿಳೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶ್ರೀಲಂಕೆಡ್ ಎಚ್ಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್. [[೧೬ನೆತ ಶತಮಾನ|೧೬ನೆತ ಶತಮಾನೊಡು]] ಶ್ರೀಲಂಕೆದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆನ್ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್]] ವಶಪಡಿಸವೊಂಡೆರ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್ ದ ದೇಶೊಗುಲ್]] ಬತ್ತ. [[೧೭೯೬]]ಟ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆ]] ಕೈಸೇರ್ಂಡ್. [[೧೯೪೮]] ಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯಿನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, [[೧೯೭೨]] ಟ್ ತನ್ನ ಪುದರ್‍ನ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ "ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ" ಪಂಡ್‍ದ್ ಬದಲಾವನೆ ಮಲ್ತೊಂಡ್ಂಡ್. ಕರಿನ ರಡ್ಡ್ ದಶಕೊಡು ಶ್ರೀಲಂಕೆದ [[ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಜನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಂಹಳೀಯೆರೆನ ನಡುಡು ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಅಶಾಂತಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, [[ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ]] ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುಟು ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ತೊಂದರೆಲ್ ಉಂಡಾದಿತ್ತೊ. [[೨೦೦೪|೨೦೦೪ಟ್]] ಒಂಜಿ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. == ರಾಜಕೀಯ == ಶ್ರೀಲಂಕೆದ ಇತ್ತೆದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ [[ಮೈತೀಪಾಲ ಸಿರಿಸೇನಾ]].<ref>http://www.parliament.lk ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸಂಸತ್ತ್ ದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಗೆ</ref> ಇತ್ತೆದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಲ್<ref>https://web.archive.org/web/20080820144345/http://www.visitsrilanka.org/other/abroad.html ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಯಭಾರಿ ಕಛೇರಿಲ್</ref> [[ವಿಕ್ರಮಸಿಘ್ಹ]]. == ಸಂಪರ್ಕೊಲು == === ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಗೆಲು === ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಬಾರೀ ಎಲ್ಯ ದ್ವೀಪ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮ್ಮಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಬೀಚ್, ಹೋಟೆಲ್, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಲು ಅಭಿವೃಧ್ದಿಅವೊಂದುಲ್ಲ. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಕಾಡ್‍ದ ಸಂಪತ್ತ್ ಪ್ರವಾಸಗ್ ಬತ್ತಿನಕುಲೆನ್ ಆಕರ್ಷಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>https://web.archive.org/web/20161022185601/http://thecolombo.com/ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾಹಿತಿ</ref> ಈ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಡ್ ತೆತ್ತಿ ದೀಫುನ ಏಮೆಲು,ಬಣ್ಣ ಬಣ್ನದ ಪಕ್ಕಿಲು, ನಾನಾ ಬಗೆತ ಮಂಗಲ್ಲು, ಚಿರತೆಲು, ನೀಲಿ ತಿಮಿಂಗಿಲ, ರಾವುನ ಮೀನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡಾ‌‍ಲ್ಫಿನ್ ದ ಜೊತೆತ್ತ ಗೊಬ್ಬು ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಗೆಲೆದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶೊಲು. ಈ ದೇಶ ಇಂಚಿಪ್ಪಗು ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಗೆಯಾದ್ ಬುಲೆವೊಂದು ಉಂಡು.<ref>https://web.archive.org/web/20070212030057/http://www.asinah.org/travel-guides/srilanka.html ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಬೋಧೆಗುಲು</ref>.ಪರ್ವತ ಅರೋಹಿನಕುಲೆಗ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಬಾರಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿನ ದೇಶ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಜಮಾರ್ಗೊಲೆನ ಕೈತಲ್‍ಡ್ ಆನೆಗುಲೆಗ್ ಪಾರ್ಕ್ ಲೆನ್ ಮಲ್ಪಾದೆರ್, ಗಾಲೆ ಪನ್ಪುನವುಲು ನಡಪುನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಲ್, ಯೇಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಚಿರತೆಲು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶೊಡು ತಯಾರಾದ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಪೋಪುನ ಕಾಫಿ,ಚಾ ವ್ಯವಹಾರ, ಕಾಡಿದ ನಡುಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಲ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಲು. ಈ ಕಾರನೋರ್ದು ಪ್ರಸಿಧ್ದ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ "ಮಾರ್ಕೋ ಪೋಲೋ" ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಶನ್ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದ್ವೀಪೊಲೆನ ಸಾಲ್‍ಗ್ ಸೇರ್ಸಾದೆ. == ಕೊಲಂಬೋ == ಕೊಲಂಬೊ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಗೊಳುರ್ದು ಮೇ ತಿಂಗೊಳುದ ಉಳಾಯಿ ಇಡೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ಂಡ ಎಡ್ಡೆ. ಮುಲ್ಪ ಮಹಾದೇವಿ ವಿಹಾರ, ಪಾರ್ಕ್, ಪೂತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಣಿದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‍ಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ.ಮುಲ್ಪ ಜು‍ಲೈ ಬುಕ್ಕೊ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗೊಳುದ ನಡುಟ್ಟು ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪರ್ಬವಾಯಿನ "ವೇಲೇ" ‌ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನಡಪುಂಡು. == ಕಡಲ್‍ದ ಪುಡೆಕುಲು == ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಸುಮಾರು ೧೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಕೈತಲ್‍ಡೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೂಡ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಇಡೆಗ್ ಪ್ರವಾಸಿಗೆರೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಚ್ಚ. ಗಾಲೆಡುಪ್ಪಿನ "ಅನ್ ವಾಟೂನಾ" ಕಡಲ ತೀರ ಪ್ರಪಂಚದ ಮುಂಚೂಣಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ೧೫ ಕಡಲ ಪುಡೆಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಬೆಂಟೋಟ ಕಡಲ ಪುಡೆಟ್ಟ್ ಡೈವಿಂಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ನಾರ್ಕ್ ಲಿಂಗ್ ಮನ್ಪುನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. ಹವಳದ ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ ದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಗುಹೆಕುಲು ಅಭಿವ್ರದ್ದಿದ ಪಥೊಟ್ಟುಲ್ಲ. == ಆಡಮ್ಸ್ ಪೀಕ್ == ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಡ್ ಒಂಜಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಉಂದು ಆ ದೇಶದ ಜಾನಪದ ವಿದ್ವತ್ತ್‌ಗ್ ಕಾರಣವಾದ್ ದುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಶ್ರೀಪಾದ ಉಪ್ಪುನೆ ಉಂದುವೇ ಜಾಗೆಡ್. ಬೌದ್ಧ,[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]],[[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ|ಮುಸ್ಲಿಂ]],[[ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್‍|ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಮಾತೆರ್ಲಾ ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿನ್ ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾದೆರ್. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿನ್ ಮುಟ್ಟೊಡ್ ದಾಂಡ ಸುಮಾರ್ ೪೮೦೦ ಮೊಟ್ಟಿಕಲ್ಲ್ ಲೆನ್ ಮೊಟ್ಟೊಂದು ಪೋವೊಡಾವುಂಡು. == ಅನುರಾಧ ಪುರ == ಸಾರ ಸಾರ ವರ್ಸೊಗುಲೆ ದುಂಬು ಅನುರಾಧಪುರ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಪಿರಾಕ್‍ದ ನಗರೊನು ತುನಗ ಮುಲ್ಪ ಬಾರಿ ದುಂಬುಡೇ ನಾಗರಿಕತೆ ಚಾಲ್ತಿಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಊರುದ ರಚನೆನ್ ಕೂಡ ಬಾರಿ ಯೋಜನಾಬದ್ದವಾದ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಸ್ಧಾನೊಲು ಅವಶೇಷೊಲು ಅರಮನೆ, ದೈತ್ಯ ಗಾತ್ರದ ಸ್ತೂಪೊಲು ಮುಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸನ್ ವಿವರಿಸುವ. == ಡಂಬುಲ್ಲ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯ == ಶ್ರೀಲಂಕಾದ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ]] ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಒಳನೋಟ ಡಂಬುಲ್ಲ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ದೈತ್ಯಕಾರದ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಿಲಾ ಸ್ತರಟ್ಟು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಮಲ್ತ್ ದೀತ್ಂಡ್. == ಗಾಲೆ ಡಚ್ ಕೋಟೆ == ಉಂದು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾದ್ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ನಡಪುನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವ ಬಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ ಉಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕರಿ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಜ್ರದ ಹೊಳಪು ಉಪ್ಪುನ ಕರಕುಶಲ ಕೇಂದ್ರವಾದ್‌ಲಾ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾದ್ ಉಂಡು. == ತೂವೊಡೇ ಆಯಿನ ಜಾಗೆಲು == * ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ರಾಜ ಮನೆತನದ ಕುರುಹುಲು ಉಪ್ಪುನ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಪ್ರದೇಶ. * ರಾಫ್ಟಿಂಗ್ ಹಬ್ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೀಟುಗುಲ್ಲಾ * ನೂದೆರ್ದ್ ಲಾ ಅಧಿಕ ಜಾತಿದ ಪಾರಿವಾಲೊಲು ಉಪ್ಪುನ 'ಮೀರಿಸಾ' * [[ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಆನೆಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಪಿನಿನಾವಾಲಾ * ಮಲ್ಲ ಗಾತ್ರೊದ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆಲು ಉಪ್ಪುನ ಪೊಲೊನ್ನಾ * ರಾಯಲ್ ಅರಮನೆಕುಲು * ಆರ್.ಪ್ರೇಮದಾಸ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ * ಸಿಗಿರಿಯಾ ರಾಕ್ ಫೊರ್ಟ್ರೆಸ್ * ಅಡಾವಾಲೇ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯೇಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] ivcvrjag107sqel5gddkksiucaf0dkc 372786 372785 2026-10-11T14:27:06Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372786 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾ | common_name = ಶ್ರೀಲಂಕಾ | native_name = {{ubl|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය||இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு}} | image_flag = Flag of Sri Lanka.svg | image_coat = Emblem of Sri Lanka.svg | coa_size = 70 | symbol_type = Emblem | national_motto = | national_anthem = "ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮಾತಾ"<br />ශ්‍රී ලංකා මාතා (ಸಿಂಹಳ ಬಾಸೆಡ್)<br>ஸ்ரீ லங்கா தாயே (ತಮಿಳು ಬಾಸೆಡ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಪ್ಪೆ) | image_map = Sri Lanka (orthographic projection).svg | image_map2 = | capital = [[ಕೊಲಂಬೋ]] | largest_city = [[ಕೊಲಂಬೋ]] | official_languages = {{hlist|ಸಿಂಹಳ ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು ಬಾಸೆ<ref>{{cite web |title=Official Languages Policy |url=http://www.languagesdept.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=38&Itemid=163&lang=en |website=languagesdept.gov.lk |publisher=Department of Official Languages |access-date=20 May 2021 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412193905/http://languagesdept.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=38&Itemid=163&lang=en |url-status=dead }}</ref>}} | languages_sub = yes | languages2_type = ಅರಿಗಣಿಸಾದಿನ ಬಾಸೆ | languages2 = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | ethnic_groups = {{ubl|೭೪.೯% ಸಿಂಹಲ ಜನೊಕುಲು|೧೧.೨% ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳೆರ್|೯.೨% ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮೂರ್|೪.೨% ಭಾರತದ ತಮಿಳೆರ್|೦.೫% ಬೇತೆ (ಬರ್ಗೆರ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮಲಯಾಳಿ, ವೆಡ್ಡ ಜನೊಕ್ಲು, ಚೈನೀಸ್, ಭಾರತೀಯೆರ್)}} | ethnic_groups_year = ೨೦೧೨<ref name="CIATONGA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/ |title=South Asia: Sri Lanka |date=22 September 2021 |publisher=[[CIA]] |access-date=23 January 2021 |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217185333/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/ |url-status=live }}</ref> | religion = {{nowrap|೭೦.೨% ಬೌದ್ಧ ದರ್ಮೊ (ಅಧೀಕೃತ)<ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/reports/2018-report-on-international-religious-freedom/sri-lanka/ |title=2018 Report on International Religious Freedom: Sri Lanka |publisher=United States Department of State |access-date=3 March 2022 |archive-date=11 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211010832/https://www.state.gov/reports/2018-report-on-international-religious-freedom/sri-lanka/ |url-status=live }}</ref>}}<br />೧೨.೬% ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊ<br />೯.೭% ಇಸ್ಲಾಮ್<br />೭.೪% ಕ್ರಿಸ್ತನೆರ್<br />೦.೧% ಬೇತೆ | religion_year = ೨೦೧೨ | demonym = ಶ್ರೀಲಂಕನ್ | government_type = ಏಕೀಕೃತ ಅರೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ<ref>{{cite web |title=Constitution of Sri Lanka |url=https://www.parliament.lk/files/pdf/constitution.pdf |website=[[Parliament of Sri Lanka]] |access-date=24 October 2022 |archive-date=26 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826023910/http://parliament.lk/files/pdf/constitution.pdf |url-status=live }}</ref> | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಾತಿ | leader_name1 = ಅನುರ ಕುಮಾರ ದಿಸ್ಸನಾಯಕೆ | leader_title2 = ರಧಾನಿ | leader_name2 = ಹರಿಣಿ ಅಮರಸೂರ್ಯ | leader_title3 = ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಪೀಕರ್ | leader_name3 = ''ಕಾಲಿ ಉಂಡು'' | leader_title4 = ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ | leader_name4 = ಜಯಂತ ಜಯಸೂರ್ಯ | legislature = ಸಂಸತ್ತ್ | sovereignty_type = ದೇಸೊ ಉಂಡಾಯಿನ | established_event1 = ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊ ಉಂಡಾಯಿನ<ref>De Silva, K. M. (1981). A History of Sri Lanka. University of California Press. {{ISBN|978-0-19-561655-2}}. A History of Sri Lanka.</ref> | established_date1 = ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫೪೨ | established_event2 = ಅನುರಾಧಾಪುರ ಕಾಲೊ | established_date2 = ಕ್ರಿ.ಪೂ ೩೭೭ಡ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೧೭ | established_event3 = ಪೊಲೊನ್ನರುವ ಕಾಲೊ | established_date3 = ೧೦೧೭–೧೨೩೨ | established_event4 = ಪರಿವರ್ತನೆದ ಅವಧಿ | established_date4 = ೧೨೩೨–೧೫೯೨ | established_event5 = ಕಾಂದ್ಯನ್ ಕಾಲೊ | established_date5 = ೧೫೯೨–೧೮೧೫ | established_event6 = ಬ್ರಿಟಿಶೆರೆ ಕಾಲೊದ ಸಿಲೋನ್ | established_date6 = ೧೮೧೫–೧೯೪೮ | established_event7 = ಸೊತಂತ್ರೊ | established_date7 = ೪ನೇ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೯೪೮ | established_event8 = ಗಣರಾಜ್ಯ | established_date8 = ೨೨ನೇ ಮೇ ೧೯೭೨ | established_event9 = ಸಂವಿಧಾನೊ | established_date9 = ೭ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೮ | area_km2 = 65,610.2 | area_rank = ೧೨೦ನೇ<!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = ೨೫,೩೩೨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ೪.೪ | population_estimate = ೨೨,೦೩೭,೦೦೦<ref>{{cite web |title=Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 - 2023 |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex |website=statistics.gov.lk |publisher=Department of Census and Statistics |access-date=8 October 2023 |archive-date=13 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113153902/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf |url-status=live }}</ref> | population_census = ೨೦,೨೭೭,೬೦೦<ref name="popsl">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |title=Census of Population and Housing 2011 Enumeration Stage February–March 2012 |work=Department of Census and Statistics – Sri Lanka |access-date=15 July 2014 |archive-date=6 December 2013}}</ref> | population_estimate_year = ೨೦೨೨ | population_estimate_rank = ೬೦ನೇ | population_census_year = ೨೦೧೨ | population_census_rank = | population_density_km2 = 337.7 | population_density_sq_mi = | population_density_rank = ೪೩ನೇ | GDP_PPP = {{decrease}} ೩೧೮.೬ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್<ref name="IMFWEO">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=524,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, October 2022|date=October 2022|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date=October 11, 2022|archive-date=12 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112151400/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=524,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|url-status=live}}</ref> | GDP_PPP_year = ೨೦೨೩ | GDP_PPP_rank = ೬೦ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{decrease}}೩,೨೯೩ ಡಾಲರ್<ref name="IMFWEO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ೧೦೧ನೇ | GDP_nominal = {{decrease}} ೭೩.೭ ಬಿಲಿಯನ ಡಾಲರ್<ref name="IMFWEO" /> | GDP_nominal_year = ೨೦೨೩ | GDP_nominal_rank = ೭೯ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ೩,೨೯೩ ಡಾಲರ್<ref name="IMFWEO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ೧೩೨ನೇ | Gini = 39.8<!--number only--> | Gini_year = ೨೦೧೬ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LK |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=24 May 2018 |archive-date=19 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519204956/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LK |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.780 <!--number only--> | HDI_year = ೨೦೨೨<!--Please use the year to which the HDI year data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=13 March 2024 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |archive-date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = ೭೮ನೇ | currency = ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರೂಪಾಯಿ (Rs) | currency_code = LKR | time_zone = [[Sri Lanka Standard Time|SLST]] | utc_offset = +5:30 | utc_offset_DST = | DST_note = | time_zone_DST = | drives_on = ದತ್ತ ಬರಿ | calling_code = [[Telephone numbers in Sri Lanka|+94]] | iso3166code = LK | cctld = {{hlist|.lk|.ලංකා|.இலங்கை}} | official_website = {{URL|https://www.gov.lk|gov.lk}} }} [[File:SriLanka Elephants (pixinn.net).jpg|thumb|ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ(pixinn.net)]] [[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|thumb|ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪಕ್ಕಿ ಪೂಂಜೆ [[ಕೋರಿ]]]] '''ಶ್ರೀಲಂಕಾ''' (ಅಧೀಕೃತವಾದ್ ''ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾ'') [[ಭಾರತ]] ದೇಸೊದ ತೆನಕ್ಕಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಭಾರತ ದೇಸೊದ ನೆರೆಕರೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇಸೊ ಉಂದು ಆಯಿನೆರ್ದಾರ [[ರಾಮಾಯಣ]] ಕಾಲಡ್ದ್‌ ಲಾ ಈ ದೇಸೊದ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಭಾರತೊದ ಸುಮಾರ್ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ [[:kn:ಲಂಕಾ|ಲಂಕಾ]], ಲಂಕೆ, ಲಂಕಾದೀಪೊ, [[:en:Sinhalese language|ಸಿಂಹಳ]] ದೀಪೊ, ಸೆರೆಂದಿಬ್ ಇಂಚಿತಿ ಪುದರ್‍ಲೆಡ್ ಗುರುತಿಸವೊಂದು ಇತ್ತಿನ ಶ್ರೀಲಂಕೊ ಬ್ರಿಟಿಸೆರೆ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲೊಡು ಸಿಲೋನ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೭೨ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಸಿಲೋನ್ ಪುದರ್ ದೆತ್‌ದ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪಂಡ್‍ದ್ ದೀಯೆರ್. ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಸೊಗು ಸುಮಾರ್ ೩,೦೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದುಲಾ ಎಚ್ಚ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ೧,೨೫,೦೦೦ ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಮುಲ್ಪ ನರಮಾನಿ ವಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="histr">{{Cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC |title=Urbanization and sustainability in Asia: case studies of good practice |author=Roberts, Brian |chapter=Sri Lanka: Introduction |year=2006 |publisher=Asian Development Bank |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> == ಚರಿತ್ರೆ == ಶ್ರೀಲಂಕೆಗ್ ಸಿಂಹಳ ಜನಕುಲು ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಪ್ರಾಯಶಃ ಉತ್ತರ ಭಾರತೊರ್ದು ಬತ್ತಿಪ್ಪರ ಯಾವು ಪಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇಡೆಗ್ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] ಕಾರ್ ದೀಂಡ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತರ್ದ್ ತಮಿಳ್ ಜನಕ್ಲೆನ ವಲಸೆ ಸುರುವಾದ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲೊಗಾನಗ ತಮಿಳೆರೆನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶ್ರೀಲಂಕೆಡ್ ಎಚ್ಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್. [[೧೬ನೆತ ಶತಮಾನ|೧೬ನೆತ ಶತಮಾನೊಡು]] ಶ್ರೀಲಂಕೆದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆನ್ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್]] ವಶಪಡಿಸವೊಂಡೆರ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್ ದ ದೇಶೊಗುಲ್]] ಬತ್ತ. [[೧೭೯೬]]ಟ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆ]] ಕೈಸೇರ್ಂಡ್. [[೧೯೪೮]] ಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯಿನ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, [[೧೯೭೨]] ಟ್ ತನ್ನ ಪುದರ್‍ನ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ "ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ" ಪಂಡ್‍ದ್ ಬದಲಾವನೆ ಮಲ್ತೊಂಡ್ಂಡ್. ಕರಿನ ರಡ್ಡ್ ದಶಕೊಡು ಶ್ರೀಲಂಕೆದ [[ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]] ಜನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಂಹಳೀಯೆರೆನ ನಡುಡು ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಅಶಾಂತಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್, [[ಎಲ್‍ಟಿಟಿಇ]] ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುಟು ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ತೊಂದರೆಲ್ ಉಂಡಾದಿತ್ತೊ. [[೨೦೦೪|೨೦೦೪ಟ್]] ಒಂಜಿ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. == ರಾಜಕೀಯ == ಶ್ರೀಲಂಕೆದ ಇತ್ತೆದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ [[ಮೈತೀಪಾಲ ಸಿರಿಸೇನಾ]].<ref>http://www.parliament.lk ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸಂಸತ್ತ್ ದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಗೆ</ref> ಇತ್ತೆದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಲ್<ref>https://web.archive.org/web/20080820144345/http://www.visitsrilanka.org/other/abroad.html ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಯಭಾರಿ ಕಛೇರಿಲ್</ref> [[ವಿಕ್ರಮಸಿಘ್ಹ]]. == ಸಂಪರ್ಕೊಲು == === ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಗೆಲು === ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಬಾರೀ ಎಲ್ಯ ದ್ವೀಪ ಬುಕ್ಕೊ ಕಮ್ಮಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಬೀಚ್, ಹೋಟೆಲ್, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಲು ಅಭಿವೃಧ್ದಿಅವೊಂದುಲ್ಲ. ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಕಾಡ್‍ದ ಸಂಪತ್ತ್ ಪ್ರವಾಸಗ್ ಬತ್ತಿನಕುಲೆನ್ ಆಕರ್ಷಿಸವೊಂದುಂಡು.<ref>https://web.archive.org/web/20161022185601/http://thecolombo.com/ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾಹಿತಿ</ref> ಈ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಡ್ ತೆತ್ತಿ ದೀಫುನ ಏಮೆಲು,ಬಣ್ಣ ಬಣ್ನದ ಪಕ್ಕಿಲು, ನಾನಾ ಬಗೆತ ಮಂಗಲ್ಲು, ಚಿರತೆಲು, ನೀಲಿ ತಿಮಿಂಗಿಲ, ರಾವುನ ಮೀನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡಾ‌‍ಲ್ಫಿನ್ ದ ಜೊತೆತ್ತ ಗೊಬ್ಬು ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಗೆಲೆದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶೊಲು. ಈ ದೇಶ ಇಂಚಿಪ್ಪಗು ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಗೆಯಾದ್ ಬುಲೆವೊಂದು ಉಂಡು.<ref>https://web.archive.org/web/20070212030057/http://www.asinah.org/travel-guides/srilanka.html ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಬೋಧೆಗುಲು</ref>.ಪರ್ವತ ಅರೋಹಿನಕುಲೆಗ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಬಾರಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿನ ದೇಶ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಜಮಾರ್ಗೊಲೆನ ಕೈತಲ್‍ಡ್ ಆನೆಗುಲೆಗ್ ಪಾರ್ಕ್ ಲೆನ್ ಮಲ್ಪಾದೆರ್, ಗಾಲೆ ಪನ್ಪುನವುಲು ನಡಪುನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಲ್, ಯೇಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಚಿರತೆಲು, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶೊಡು ತಯಾರಾದ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗ್ ಪೋಪುನ ಕಾಫಿ,ಚಾ ವ್ಯವಹಾರ, ಕಾಡಿದ ನಡುಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಲ್ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಲು. ಈ ಕಾರನೋರ್ದು ಪ್ರಸಿಧ್ದ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ "ಮಾರ್ಕೋ ಪೋಲೋ" ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಶನ್ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದ್ವೀಪೊಲೆನ ಸಾಲ್‍ಗ್ ಸೇರ್ಸಾದೆ. == ಕೊಲಂಬೋ == ಕೊಲಂಬೊ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಗೊಳುರ್ದು ಮೇ ತಿಂಗೊಳುದ ಉಳಾಯಿ ಇಡೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ಂಡ ಎಡ್ಡೆ. ಮುಲ್ಪ ಮಹಾದೇವಿ ವಿಹಾರ, ಪಾರ್ಕ್, ಪೂತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಣಿದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‍ಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ.ಮುಲ್ಪ ಜು‍ಲೈ ಬುಕ್ಕೊ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗೊಳುದ ನಡುಟ್ಟು ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪರ್ಬವಾಯಿನ "ವೇಲೇ" ‌ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನಡಪುಂಡು. == ಕಡಲ್‍ದ ಪುಡೆಕುಲು == ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಸುಮಾರು ೧೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಕೈತಲ್‍ಡೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೂಡ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಇಡೆಗ್ ಪ್ರವಾಸಿಗೆರೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಚ್ಚ. ಗಾಲೆಡುಪ್ಪಿನ "ಅನ್ ವಾಟೂನಾ" ಕಡಲ ತೀರ ಪ್ರಪಂಚದ ಮುಂಚೂಣಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ೧೫ ಕಡಲ ಪುಡೆಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಬೆಂಟೋಟ ಕಡಲ ಪುಡೆಟ್ಟ್ ಡೈವಿಂಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸ್ನಾರ್ಕ್ ಲಿಂಗ್ ಮನ್ಪುನ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. ಹವಳದ ಬುಕ್ಕೊ ನೀರ್ ದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಗುಹೆಕುಲು ಅಭಿವ್ರದ್ದಿದ ಪಥೊಟ್ಟುಲ್ಲ. == ಆಡಮ್ಸ್ ಪೀಕ್ == ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಡ್ ಒಂಜಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಉಂದು ಆ ದೇಶದ ಜಾನಪದ ವಿದ್ವತ್ತ್‌ಗ್ ಕಾರಣವಾದ್ ದುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಶ್ರೀಪಾದ ಉಪ್ಪುನೆ ಉಂದುವೇ ಜಾಗೆಡ್. ಬೌದ್ಧ,[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]],[[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ|ಮುಸ್ಲಿಂ]],[[ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್‍|ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಮಾತೆರ್ಲಾ ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿನ್ ಪವಿತ್ರ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾದೆರ್. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿನ್ ಮುಟ್ಟೊಡ್ ದಾಂಡ ಸುಮಾರ್ ೪೮೦೦ ಮೊಟ್ಟಿಕಲ್ಲ್ ಲೆನ್ ಮೊಟ್ಟೊಂದು ಪೋವೊಡಾವುಂಡು. == ಅನುರಾಧ ಪುರ == ಸಾರ ಸಾರ ವರ್ಸೊಗುಲೆ ದುಂಬು ಅನುರಾಧಪುರ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಪಿರಾಕ್‍ದ ನಗರೊನು ತುನಗ ಮುಲ್ಪ ಬಾರಿ ದುಂಬುಡೇ ನಾಗರಿಕತೆ ಚಾಲ್ತಿಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಊರುದ ರಚನೆನ್ ಕೂಡ ಬಾರಿ ಯೋಜನಾಬದ್ದವಾದ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಸ್ಧಾನೊಲು ಅವಶೇಷೊಲು ಅರಮನೆ, ದೈತ್ಯ ಗಾತ್ರದ ಸ್ತೂಪೊಲು ಮುಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸನ್ ವಿವರಿಸುವ. == ಡಂಬುಲ್ಲ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯ == ಶ್ರೀಲಂಕಾದ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ]] ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಒಳನೋಟ ಡಂಬುಲ್ಲ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ದೈತ್ಯಕಾರದ ಕಲ್ಲ್‌ದ ಶಿಲಾ ಸ್ತರಟ್ಟು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಮಲ್ತ್ ದೀತ್ಂಡ್. == ಗಾಲೆ ಡಚ್ ಕೋಟೆ == ಉಂದು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಒಂಜಾದ್ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ನಡಪುನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವ ಬಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ ಉಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕರಿ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಜ್ರದ ಹೊಳಪು ಉಪ್ಪುನ ಕರಕುಶಲ ಕೇಂದ್ರವಾದ್‌ಲಾ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾದ್ ಉಂಡು. == ತೂವೊಡೇ ಆಯಿನ ಜಾಗೆಲು == * ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ ರಾಜ ಮನೆತನದ ಕುರುಹುಲು ಉಪ್ಪುನ ಕ್ಯಾಂಡಿ ಪ್ರದೇಶ. * ರಾಫ್ಟಿಂಗ್ ಹಬ್ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೀಟುಗುಲ್ಲಾ * ನೂದೆರ್ದ್ ಲಾ ಅಧಿಕ ಜಾತಿದ ಪಾರಿವಾಲೊಲು ಉಪ್ಪುನ 'ಮೀರಿಸಾ' * [[ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಆನೆಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಪಿನಿನಾವಾಲಾ * ಮಲ್ಲ ಗಾತ್ರೊದ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆಲು ಉಪ್ಪುನ ಪೊಲೊನ್ನಾ * ರಾಯಲ್ ಅರಮನೆಕುಲು * ಆರ್.ಪ್ರೇಮದಾಸ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ * ಸಿಗಿರಿಯಾ ರಾಕ್ ಫೊರ್ಟ್ರೆಸ್ * ಅಡಾವಾಲೇ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಯೇಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 6szc2vtgk8679rvbkurygbka5b8qypp 0 5273 372768 352603 2026-10-11T14:03:10Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372768 wikitext text/x-wiki [[File:Israel - Location Map (2012) - ISR - UNOCHA.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್]] [[File:ISR orthographic.svg|thumb|ವಿಶ್ವಟ್ ಇಸ್ರೇಲ್]] [[File:Flag of Israel.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್‌ತ ದ್ವಜ]] [[File:Emblem of Israel.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್ ಲಾಂಛನ]] '''ಇಸ್ರೇಲ್''' (ಹಿಬ್ರೂ ಬಾಸೆಡ್-''יִשְׂרָאֵל Yisrāʾēl-ಇಸ್ರಾಯೆಲ್''), ಅಧಿಕೃತವಾದ್ '''ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾಜ್ಯ''' (ಹಿಬ್ರೂ ಬಾಸೆಡ್-''מְדִינַת יִשְׂרָאֵל''-ಮೆದೀನತ್ ಯಿಸ್ರೇಎಲ್'') [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ತ [[ಆಗ್ನೇಯ]]ಕ್ಕ್ ಇಪ್ಪುನ [[ಪಡ್ಡಾಯಿ|ಪಶ್ಚಿಮ]] [[ಏಷ್ಯಾ]]ತ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಉತ್ತರಕ್ಕ್ [[ಲೆಬನನ್]], [[ಮೂಡಾಯಿ]]ಗ್ [[ಸಿರಿಯಾ]] ಬುಕ್ಕ [[ಜೋರ್ಡನ್]], ನೈರುತ್ಯಕ್ಕ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಗಣರಾಜ್ಯ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ದೇಶ ದೊಟ್ಟ್‌ಗು ಗಡಿನ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಟ್ಟೊಂದು ಉಂಡು. [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೈನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] ಆಡಳಿತ ನಡಪ್ಪುನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆ]] ಬುಕ್ಕ [[ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿ]] ಕೈತಲ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಏಕೈಕ [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರ. ಇಸ್ರೇಲ್ ಬೈಬಲ್‍ದ ಕಾಲೊಡ್ [[ಯೆಹೂದಿ]] ಜನಸಮುದಾಯಂದು ಪುದಾರ್ ಆತ್ತತಂಡ್ ದುಂಬು [[ಹೀಬ್ರೂ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕ್ ಉಂದೆ ಅಂಕಿತವಾತ್ಂಡ್. ಈ ಗಣರಾಜ್ಯ 1948ರ ಮೇ 15ಗ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕ್ ಬಂತ್ಂಡ್. 1948ರ ವರೆ ಮುಟ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾತ್ [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್|ಪ್ಯಾಲಿಸ್ಟೈನಿನ]] ಬಹುಭಾಗ ಇತ್ತೆ ಇಸ್ರೇಲಿತ ಭೂಭಾಗ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 7,999 ಚ. ಮೈ. 1961ರ ಜನಗಣತಿತ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಜಾಸಂಖ್ಯೆ 21,79,491; ಇಂದೆಟ್ 19,32,357 ಜನ ಯೆಹೂದ್ಯರ್; 1,70,830 ಮಂದಿ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್; 50,543 ಕ್ರೈಸ್ಎತರ್; 24,282 ಮಂದಿ ಡ್ರೂಸ್ ಜನ.<ref>http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016</ref> ರಾಜಧಾನಿ [[ಜೆರೂಸಲೆಂ]]. ==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ== [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್]] ಕರಾವಳಿಟ್ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶ. ದಕ್ಷಿಣಗ್(ತೆಂಕಗ್) ಪೊಯಿನೆಲೆಕ್ಕೊ ಉಂದು ಅಗೆಲ ಮಸ್ತ್ (ಪರಮಾವಧಿ ಅಗಲ 20 ಮೈ.). ಎಸ್ಟ್ರೇಲನ್ ಬುಕ್ಕ ಜೆಜೀಲ್ ಕಣಿವೆ ಉತ್ತರತ ಆಕ್ರೆ ಮೈದಾನೊನ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಬಯಲ್ ಕೂಡತ್ ಉಂಡು. ಉತ್ತರತ(ಬಡಗ) ಗ್ಯಾಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳೆ ಇಸ್ರೇಲಿಟ್ ಅತ್ಯುನ್ನತ, ಶಿಖರೊಲು ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಯಿನ ಹರ್ ಮೇರಾನ್ (3,963'). ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆ ಉತ್ತರ(ಬಡಗ) ಭಾಗ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಡ್‌ತ್ 500' ಎತ್ತರ; ಆಂಚನೆ ಗ್ಯಾಲಿಲೀ ಸಮುದ್ರತ ಬಳಿಟ್ ಅವು 696' ತಗ್ಗು. ನಿರ್ಜೀವ ಸಮುದ್ರತ ಮಟ್ಟ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಡ್ತ್‍ ತಿರ್‌ತ್ 1,302'. ಅಕಾಬ ಖಾರಿ ಮುಟ್ಟ ರಿಫ್ಟ್ ಕಣಿವೆ ಹಬ್ಬಾತ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ನಡುಭಾಗ ಉಬ್ಬು (ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 500'). ನೆಗೆವ್ (ದಕ್ಷಿಣ) ಪ್ರದೇಶ ಒಣನೆಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶತ ವಾಯವ್ಯಭಾಗ ಮರಳು,ಕಲ್ಲುಭೂಮಿ. ಇಸ್ರೇಲ್-ಲೆಬನಾನ್-ಸಿರಿಯ ಗಡಿಟ್ ಉತ್ತರಟ್ ಜಾರ್ಡನ್ ನದಿತಾ ಉಗಮ. ಉಂದು ಹುಲ ಸಾಗರೊನ್ ಗ್ಯಾಲಿಲೀ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಪೊಪುಂಡು, ಜಾರ್ಡನ್ ದೇಶ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಡಿ, ವೃತ ಸಮುದ್ರ ಮುಗಿಪುಂಡು. ಇಷ್ಟಾಂಟಲಾ ನಿರ್ಜೀವ ಸಮುದ್ರತ ನೀರು ದಡ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿತ್ ಬರ್ರಪುಂಡು ಅಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ನೀರು ಆವಿಯಾಪುನ ಕಾರಣ. ಆಂಚಾತ್ ಆ ಸಮುದ್ರತ್ ನೀರಿತ ಲವಣ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಸಾಗರತ ಸರಾಸರಿ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಇತರ ನದಿಲು ಎಲ್ಯ. ಉಂದು ಪೈಕಿ ಪೈಕಿ ಪುದಾರ್ದಿಪುನ ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರ : ಹೈಫದ ಮುಟ್ಟ [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್‍]]ಟ್ ಅನುಕ್ರಮವಾತ್ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಲ್ಪುನ ಕ್ವಿಸನ್ ಬುಕ್ಕ ಯಾರ್ಕನ್. ಟೆಲ್ ಅವೀವ್ ಬುಕ್ಕ ಚೆರೂಸಲೆಂ ನಗರಗ್ ಯಾರ್ಕನ್ ಸುದೆಡ್‌ತ್ ನೀರು ಸರಬರಾಜು. ಉತ್ತರ ನೆಗೆವ್ ಪ್ರದೇಶಗ್ ನೀರಾವರಿಗ್ ಯಾರ್ಕನ್ನೇ ಆಸರೆ.[[ಹೀಬ್ರೂ]] ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆ. ರಡ್ಡ್ ಸಮಾನಾಂತರ ನೀಲಿಪಟ್ಟೆಲ ನಡುಟ್ ಬೊಲ್ದು ಮೈಮಿತ್ತ್ ಷಟ್ಕೋನ [[ನಕ್ಷತ್ರ]] ಇಪ್ಪುನ ಇಸ್ರೇಲೀ ಬಾವುಟ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನಿಯಾಯಿನ [[ಡೇವಿಡ್]] ದೊರೆನ ಧ್ವಜತ ಹೋಲಿಕೆ ಉಂಡು. [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್]], ಹೈಫ, [[ರಾಮತ್‍ಗಾನ್]] ಮುಖ್ಯ ನಗರೊಟ್, [[ಹೈಫ]], [[ಜಾಫಲು]] ಮುಖ್ಯ ಬಂದರುಲು ==ವಾಯುಗುಣ== ಇಸ್ರೇಲಿತ ಉತ್ತರ ಭಾಗಟ್ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ವಾಯುಗುಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶತ ಉತ್ತರ ಮೈದಾನಟ್ ಬರ್ಸ 24", ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕ್ ಪೊಯಿನ ಲೆಕ್ಕೊ ಕಡಿಮೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಗ್ಯಾಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟ ವರ್ಷಗ್ 40". ಚೆರೂಸಲೆಂಟ್ 24". ಕರಾವಳಿಡ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆ ಮಸ್ತ್ ಬೆಚ್ಚ, ಮಸ್ತ್ ಉನ್ಗೆಲ್. ನಿರ್ಜೀವಸಮುದ್ರಡ್ ವರ್ಸೊಗು 2"-4" [[ಬರ್ಸೊ|ಬರ್ಸ]]. ಅಕ್ಟೋಬರ್ಡ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮುಟ್ಟ ಒಂತೆ ಬರ್ಸದ ಕಾಲ; ಡಿಸೆಂಬರ್ ಜನವರಿಡ್ ಬರ್ಸ ಬಾರಿ ಜೋರು, ಉನ್ಗೆಲ್ ಬೆಚ್ಚ ಅರೆಗಾಲ ನಡುಮದ್ಯಾಹ್ನ ಉಷ್ಣತೆ 29o-38o ಸೆ (85o-100o ಫ್ಯಾ.)ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕರಾವಳಿಡ್ ವಾಸಿ (15o-18o ಸೆ). ಚಳಿಗಾಲಟ್ ಎಪಲಾ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮುಲ್ಪ ಬೆಟ್ಟಳ ಮಿತ್ತ್ ಶೈತ್ಯ ತರಂಗೊಲು ಉಬ್ಬು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಚನೆ ಕರಾವಳಿಟ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆಟ್ಲಾ ಉಂದು ಸುಳಿ ಇಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ಬೇಸಗೆಟ್ ಅರಬ್ಬೀ ಮರುಭೂಮಿಡ್‍ತ್ ಸಿನಾಯ್‍ಡ್‍ತಾಲಾ ಒಣಗಾಳಿ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಹವೆನ್ ಹಬ್ಬಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.[[File:Satellite image of Israel in January 2003.jpg|thumb|ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ:ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಗೆಲ್]][[File:Israel at night.jpg|thumb|ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ:ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾತ್ರೆತ]] ==ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ== ಅಲ್ಪ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಸ್ಯೊಲ್ ಅದೃಶ್ಯವಾತ್ ಉಂಡು. ಕಾರಣ ಬೇಸಾಯ, ಆಡುಲೆನ ಕಾಟ, ಗ್ಯಾಲಿಲಿ, ಷರಾನ್‍ಟ್ ಎನ್ಕಲ ಪೂರ್ವಜೆರ್ ಪ್ರತಿ ನಿಧಿಯಾತ್ ಅಲ್ಪ ಓಕ್ ಮರಟ್ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾತ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಶಿಖರತ ಮಿತ್ತ್ ಅಲೆಪ್ಪೊ ಪೈನ್ ಮರಲು ಮಸ್ತ್ ಕಾಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೆರೂಸಲೆಂಟ್ [[ನ್ಯಾಜರತ್‍]] ಪೊಸತಾತ್ ಇತ್ ಕಾಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕರಾವಳಿಟ್ ಮರಳು ಗುಡ್ಡೆಟ್ಲಾ ನೆಗೆವ್‍ಟ್ ಮರುಭೂಮಿಟ್ ಕುರುಚಲು ಮಾಂತ ಬುಳೆತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ==ಬೆಳೆ, ಖನಿಜ== [[ಗೋಧಿ]], ಬಾರ್ಲಿ, ಹತ್ತಿ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು(ಪುಗೆರಾ), ಬೀಟ್‍ರೂಟ್, ನೆಲಗಡಲೆ, ಪರ್ಂದ್ - ಇವು ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ, ಪೊಟಾಷ್, ಬ್ರೊಮೈನ್, ಕಾಗೆ ಬಂಗಾರ, ಗಂಧಕ, ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡ, ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಉಂದು ಖನಿಜೊಲು. ==ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಇಸ್ರೇಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಡ್‍ತ್ ರಡ್ಡ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರ್ ಉಂಡು. ಸುರುತವು, ಸತತವಾಯಿನ ಯುದ್ಧಭಯ. ರಡ್ಡ್‌ನೆತ್, ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ವಲಸೆಗಾರೆರ್. ಇಂಚಿನ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಟ್ ಈ ಸಣ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಾಧನೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿನವು. 1966-67ರಟ್ ಮಾಂತ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತೊನ್ ತಡೆಯರಾ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ಈ ವರ್ಷಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಕುಂಠಿತವಾತ್ಂಡ್. 1967ರ ಜೂನ್‍ಟ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿನ ಯುದ್ಧಟ್ ಇಸ್ರೇಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆತ್ಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ತ [[ಪೌಂಡ್]] ನಾಣ್ಯ. 1 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ = 100 ಅಗುರಟ್ (ಏಕವಚನೊ : ಅಗೊರ), 1, 5, 10, 25 ಅಗುರಟ್, 1/2 ಪೌಂ. [[ನಾಣ್]]ಯಗಳ್ 1, 5, 10, 50 ಪೌಂ. [[ನೋಟು]]ಲು ಚಲಾವಣೆಟ್. ವಿನಿಮಯ ದರ : 8.40 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ. = 1 ಪೌಂ. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್. 3.50 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ. = 1 ಡಾಲರ್ ==ಕೃಷಿ== ಇಸ್ರೇಲಿನ ಕೃಷಿ ವಿಭಾಒಟ್ ಗಣನೀಯವಾಯಿನ ಬದಲಾವಣೆನ್. ಇಪ್ಪುನ ಕೃಷಿತ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಪಮಡ ದಾಧ ಪಂಡ, ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗ್ ಹೊಂದಣಿಕೆ ಮಾಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕ ಸಹಾಯ ವಾಪುಂಡು ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯಕ್ರಮ. ಅಲ್ತ ಅನೇಕ ವಿಧತ ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗ್. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಆಧಾರಭೂತವಾತ್ ಮೊಷಾವ್ ಬುಕ್ಕ ಕಿಬುಟ್ಜ್ಂದು ರಡ್ಡ್ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ಮೊಷಾವ್ ಉಂದು ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರೆರ ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯ ಗ್ರಾಮ. ಅಲ್ತ ಪ್ರತಿ ಹಿಡುವಳಿಗ್ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣಟ್, ರೈತ ತನ್ನ ಪಾಲ್‌ತ ಭೂಮಿತ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ದುಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪೆ. ತನ್ನ ಜಮೀನ್ಡ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ರೈತನೇ ಜವಾಬ್ದಾರನಾತ್ ಉಪ್ಪುವೆ ಗ್ರಾಮ ಸಹಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂಬೆಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಕೊರ್ಪುನ ಹೊಣೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಅಯೆಗ್ ಹಣನ್ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಕಿಬುಟ್ಜ್ಂದು ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಬಗೆತ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಉಂದು ಇಸ್ರೇಲಿಗ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ ಸಂಪತ್ತನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ರೂಢಿಟ್, ಶ್ರಮೊನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ವಿನಿಯೋಗ ಮಾಲ್ಪುನ, ಆದಾಯ ಬುಕ್ಕ ವ್ಯಯೊನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಲ್ಪುನ, ಬೇಸಾಯ ನಡಪುವೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತಗ್ಲಾ ಎನ್ನ ಶಕ್ತ್ಯನುಸಾರ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ಪೊಡು. ಆಯೆಗ್ ಕೂಲಿ ರೂಪಟ್ ಹಣ ಕೊಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಂಚನೆ ಕಿಬುಟ್ಜ್ ಆಯೆಗ್ ಅಗತ್ಯ ಇಪ್ಪುನ ಇಜ್ಜಿಯಾಂತ ಜೀವನೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುನ್ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉಂಡು ರಡ್ಡ್ ಕ್ರಮೊನ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟಿಗ್ ಇಸ್ರೇಲ್‍ಟ್ ಜಾರಿಟ್ ಉಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಬೇಸಾಯ ಯೋಗ್ಯಭೂಮಿ 1948-49ಟ್ 4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆ ಇತ್ತಂಡು, ಅವು 1965-66ಟ್ 10 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗ್ ಏರ್ತ್. ಇಂಡೆನ್ ಸುಮಾರ್ 4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗ್ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನೊನ್ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ 8%-10% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಇಪ್ಪೂಂಡು ಆಶಯನ್ ದಿತೆರ್. ಇಸ್ರೇಲ್ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ ಪಂಡ ಜಂಬೀರ ಹಣ್ಣು. ಇವೆನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾತ್ (ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನತ 45%) ನಿರ್ಯಾತ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1966-67 10,82,000 ಟನ್‍ಟ್ ಜಂಬೀರ ಫಲೊನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬ್ರಿಟನ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಬುಕ್ಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮುಖ್ಯೊ ಗ್ರಾಹಕ ರಾಷ್ಟ್ರೊಲು. ==ಕೈಗಾರಿಕೆ== ತೀವ್ರವಾತ್ ಬುಳೆಯಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ತಿಕ್ಕುನ ದೃಷ್ಟಿಟ್ ಇಸ್ರೇಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆಗ್-ಮುಖ್ಯವಾತ್ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್-ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊರುತ್ತು ಬಂತ್ತು ಉಂಡು. 1960ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ವಯ 83%ರಾತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಟ್ 14ಕ್ಕಿಂತಲೂ ತಿರ್ತ್ ಬೆಲೆತಾರ್. 1966ಟ್ ಕೈಗಾರಿಕಾರಂಗಟ್ 2,25,000 ಜನ ಕೆಲಸ ಮಾಲ್ತೆರ್. ವಜ್ರತ ಕತ್ತರಿಸಾಣೆ. ಜವಳಿ, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತು, ಕಾಗದ, ಟೈರ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆ-ಉಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್. ಆಮದು ಮಾಲ್ತೆರ್ ಪಟ್ಟೆಟ್ ಆಕ್ರೆಟ್ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಿತಾವಾಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಆರಾಡ್‍ಟ್ ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರ ಬುಕ್ಕ ಗಂಧಕತ ಆಸಿಡ್ ತಯಾರ್ ಮಾಲ್ತ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡಪುಂಡು. ಇಸ್ರೇಲಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಕಾಡುನ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಪಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಲಿ. ಬಂಡವಾಳತ ಕೊರತೆ ಅಂಚನೆ ಆಮದ್ತ ಅವಲಂಬನೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅಪುಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಗಮನ ಕೊರ್ಪೆರ್. 1960-64ರ ಅವಧಿಟ್ ಉಂದು ದ್ವಿಗುಣವಾತ್ 456 ಕೋಟಿ. ಕಿ. ವಾ. ಮುಟ್ಟ್ಂಡ್. ಇಸ್ರೇಲಿತ 1967ರ ತೈಲೋತ್ಪಾದನೆ 1,35,400 ಟನ್. ಮೃತ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಟ್ ಪೊಟಾಷ್, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ, ಬ್ರೋಮೈಡ್‍ಗಳ ಬುಕ್ಕ ನೆಗೇವ್‍ಟ್ ತಾಮ್ರ, ಫಾಸ್‍ಫೇಟ್‍ಲ ಉತ್ಪಾದನೆನೆನ್ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಲ್ಪುಂಡು. 1961ಟ್ ನೆಗೆವ್‍ತ ಫಾಸ್‍ಫೇಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ 2,25,000 ಟನ್.ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ ವಜ್ರದ್ದು. ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 10,000ಕ್ಕಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಲೆತಾರ್ ಉಳ್ಳೆರ್. ==ಹಣಕಾಸು== ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಸ್ರೇಲ್‍ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್, 28 ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲು 8 ಅಡಮಾನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಲು 18 ಸಹಕಾರಿ ಪತ್ತಿನ ಸಂಘ ಉಂಡು. ಇಸ್ರೇಲಿಟ್ ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಖಾಸಗಿ ಅಂಚನೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣನಿಯೋಜನೆ ಉಂಡು. ವಿಶ್ವತ ನಾನಾಕಡೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಯೆಹೂದ್ಯರ್ ಇಸ್ರೇಲ್‌ಟ್ ಹಣ ಪಾಡುವೇರ್ ; ಇದೆಕ್ಕ್ ಹಣ ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಿದೇಶೀ ಬಂಡವಾಳ ನಿಯೋಜನೆ ಕಡಿಮೆ ಇಜ್ಜಿ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಮರ್ಜನಿಲು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕ್ ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರ ರಂಗಟ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸತತವಾತ್ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸಾವೋಂತ್ ಉಂಡು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾತ್ ಉಂಡು ಹೆಚ್ಚಾತ್ ವಸ್ತುನ್ ಆಮದು ಮಾಲ್ತುಪುಂಡು ಕಾರಣ. 1967ಟ್ ನಿರ್ಯಾತತ ಮೌಲ್ಯ 50ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ; ಆಯಾತ 71 ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್. ಉತ್ಪಾದಿತ ವಸ್ತುಲು, [[ಸಿಮೆಂಟ್]], ಉಕ್ಕು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಚರ್ಮ ಉಂಚಿನವು ಆಯಾತ. ಜವಳಿ, ಖನಿಜ ವಸ್ತು, ಈಳೆಜಾತಿ ಪರಂದ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಬುಕ್ಕ ವಜ್ರುಂದು ನಿರ್ಯಾತ. <br><gallery class=center caption="ಇಸ್ರೇಲ್"> Jerusalem-Altstadt-12-vom Oelberg-2010-gje.jpg|Jerusalem Akko-44-Saeulenkarawanserei-2010-gje.jpg|Akko Safed-Abuhav-Synagoge-06-2010-gje.jpg|Safed Nazareth-Katholische Verkuendigungsbasilika-04-2010-gje.jpg|Nazareth Kafarnaum-06-Synagoge-2010-gje.jpg|Kafarnaum Ein Gedi-08-Canyon-Wanderer-1985-gje.jpg|Ein Gedi Totes Meer-Kalia Beach-14-2010-gje.jpg|Dead Sea Tel Aviv-Flughafen-04-2010-gje.jpg|Tel Aviv airport </gallery> ==ಆಡಳಿತ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ==ಇಸ್ರೇಲಿನ ಇತಿಹಾಸ== ===ಪ್ರಾಕ್ತನ ಚರಿತ್ರೆ=== ===ಇಂಚಿಪ್ಪದ ಚರಿತ್ರೆ=== ===ರಡ್ಡ್ ಮಹಾಯುದ್ಧೊಲೆನ ಪರಿಣಾಮೊ=== ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] i1kj19ftik9y0bbxs7fvlk9zc8bk4f9 372769 372768 2026-10-11T14:03:25Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372769 wikitext text/x-wiki [[File:Israel - Location Map (2012) - ISR - UNOCHA.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್]] [[File:ISR orthographic.svg|thumb|ವಿಶ್ವಟ್ ಇಸ್ರೇಲ್]] [[File:Flag of Israel.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್‌ತ ದ್ವಜ]] [[File:Emblem of Israel.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್ ಲಾಂಛನ]] '''ಇಸ್ರೇಲ್''' (ಹಿಬ್ರೂ ಬಾಸೆಡ್-''יִשְׂרָאֵל Yisrāʾēl-ಇಸ್ರಾಯೆಲ್''), ಅಧಿಕೃತವಾದ್ '''ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾಜ್ಯ''' (ಹಿಬ್ರೂ ಬಾಸೆಡ್-''מְדִינַת יִשְׂרָאֵל''-ಮೆದೀನತ್ ಯಿಸ್ರೇಎಲ್'') [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ತ [[ಆಗ್ನೇಯ]]ಕ್ಕ್ ಇಪ್ಪುನ [[ಪಡ್ಡಾಯಿ|ಪಶ್ಚಿಮ]] [[ಏಷ್ಯಾ]]ತ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಉತ್ತರಕ್ಕ್ [[ಲೆಬನನ್]], [[ಮೂಡಾಯಿ]]ಗ್ [[ಸಿರಿಯಾ]] ಬುಕ್ಕ [[ಜೋರ್ಡನ್]], ನೈರುತ್ಯಕ್ಕ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಗಣರಾಜ್ಯ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ದೇಶ ದೊಟ್ಟ್‌ಗು ಗಡಿನ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಟ್ಟೊಂದು ಉಂಡು. [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೈನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] ಆಡಳಿತ ನಡಪ್ಪುನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆ]] ಬುಕ್ಕ [[ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿ]] ಕೈತಲ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಏಕೈಕ [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರ. ಇಸ್ರೇಲ್ ಬೈಬಲ್‍ದ ಕಾಲೊಡ್ [[ಯೆಹೂದಿ]] ಜನಸಮುದಾಯಂದು ಪುದಾರ್ ಆತ್ತತಂಡ್ ದುಂಬು [[ಹೀಬ್ರೂ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕ್ ಉಂದೆ ಅಂಕಿತವಾತ್ಂಡ್. ಈ ಗಣರಾಜ್ಯ 1948ರ ಮೇ 15ಗ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕ್ ಬಂತ್ಂಡ್. 1948ರ ವರೆ ಮುಟ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾತ್ [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್|ಪ್ಯಾಲಿಸ್ಟೈನಿನ]] ಬಹುಭಾಗ ಇತ್ತೆ ಇಸ್ರೇಲಿತ ಭೂಭಾಗ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 7,999 ಚ. ಮೈ. 1961ರ ಜನಗಣತಿತ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಜಾಸಂಖ್ಯೆ 21,79,491; ಇಂದೆಟ್ 19,32,357 ಜನ ಯೆಹೂದ್ಯರ್; 1,70,830 ಮಂದಿ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್; 50,543 ಕ್ರೈಸ್ಎತರ್; 24,282 ಮಂದಿ ಡ್ರೂಸ್ ಜನ.<ref>http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016</ref> ರಾಜಧಾನಿ [[ಜೆರೂಸಲೆಂ]]. ==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ== [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್]] ಕರಾವಳಿಟ್ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶ. ದಕ್ಷಿಣಗ್(ತೆಂಕಗ್) ಪೊಯಿನೆಲೆಕ್ಕೊ ಉಂದು ಅಗೆಲ ಮಸ್ತ್ (ಪರಮಾವಧಿ ಅಗಲ 20 ಮೈ.). ಎಸ್ಟ್ರೇಲನ್ ಬುಕ್ಕ ಜೆಜೀಲ್ ಕಣಿವೆ ಉತ್ತರತ ಆಕ್ರೆ ಮೈದಾನೊನ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಬಯಲ್ ಕೂಡತ್ ಉಂಡು. ಉತ್ತರತ(ಬಡಗ) ಗ್ಯಾಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳೆ ಇಸ್ರೇಲಿಟ್ ಅತ್ಯುನ್ನತ, ಶಿಖರೊಲು ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಯಿನ ಹರ್ ಮೇರಾನ್ (3,963'). ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆ ಉತ್ತರ(ಬಡಗ) ಭಾಗ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಡ್‌ತ್ 500' ಎತ್ತರ; ಆಂಚನೆ ಗ್ಯಾಲಿಲೀ ಸಮುದ್ರತ ಬಳಿಟ್ ಅವು 696' ತಗ್ಗು. ನಿರ್ಜೀವ ಸಮುದ್ರತ ಮಟ್ಟ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಡ್ತ್‍ ತಿರ್‌ತ್ 1,302'. ಅಕಾಬ ಖಾರಿ ಮುಟ್ಟ ರಿಫ್ಟ್ ಕಣಿವೆ ಹಬ್ಬಾತ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ನಡುಭಾಗ ಉಬ್ಬು (ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 500'). ನೆಗೆವ್ (ದಕ್ಷಿಣ) ಪ್ರದೇಶ ಒಣನೆಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶತ ವಾಯವ್ಯಭಾಗ ಮರಳು,ಕಲ್ಲುಭೂಮಿ. ಇಸ್ರೇಲ್-ಲೆಬನಾನ್-ಸಿರಿಯ ಗಡಿಟ್ ಉತ್ತರಟ್ ಜಾರ್ಡನ್ ನದಿತಾ ಉಗಮ. ಉಂದು ಹುಲ ಸಾಗರೊನ್ ಗ್ಯಾಲಿಲೀ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಪೊಪುಂಡು, ಜಾರ್ಡನ್ ದೇಶ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಡಿ, ವೃತ ಸಮುದ್ರ ಮುಗಿಪುಂಡು. ಇಷ್ಟಾಂಟಲಾ ನಿರ್ಜೀವ ಸಮುದ್ರತ ನೀರು ದಡ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿತ್ ಬರ್ರಪುಂಡು ಅಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ನೀರು ಆವಿಯಾಪುನ ಕಾರಣ. ಆಂಚಾತ್ ಆ ಸಮುದ್ರತ್ ನೀರಿತ ಲವಣ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಸಾಗರತ ಸರಾಸರಿ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಇತರ ನದಿಲು ಎಲ್ಯ. ಉಂದು ಪೈಕಿ ಪೈಕಿ ಪುದಾರ್ದಿಪುನ ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರ : ಹೈಫದ ಮುಟ್ಟ [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್‍]]ಟ್ ಅನುಕ್ರಮವಾತ್ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಲ್ಪುನ ಕ್ವಿಸನ್ ಬುಕ್ಕ ಯಾರ್ಕನ್. ಟೆಲ್ ಅವೀವ್ ಬುಕ್ಕ ಚೆರೂಸಲೆಂ ನಗರಗ್ ಯಾರ್ಕನ್ ಸುದೆಡ್‌ತ್ ನೀರು ಸರಬರಾಜು. ಉತ್ತರ ನೆಗೆವ್ ಪ್ರದೇಶಗ್ ನೀರಾವರಿಗ್ ಯಾರ್ಕನ್ನೇ ಆಸರೆ.[[ಹೀಬ್ರೂ]] ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆ. ರಡ್ಡ್ ಸಮಾನಾಂತರ ನೀಲಿಪಟ್ಟೆಲ ನಡುಟ್ ಬೊಲ್ದು ಮೈಮಿತ್ತ್ ಷಟ್ಕೋನ [[ನಕ್ಷತ್ರ]] ಇಪ್ಪುನ ಇಸ್ರೇಲೀ ಬಾವುಟ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನಿಯಾಯಿನ [[ಡೇವಿಡ್]] ದೊರೆನ ಧ್ವಜತ ಹೋಲಿಕೆ ಉಂಡು. [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್]], ಹೈಫ, [[ರಾಮತ್‍ಗಾನ್]] ಮುಖ್ಯ ನಗರೊಟ್, [[ಹೈಫ]], [[ಜಾಫಲು]] ಮುಖ್ಯ ಬಂದರುಲು ==ವಾಯುಗುಣ== ಇಸ್ರೇಲಿತ ಉತ್ತರ ಭಾಗಟ್ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ವಾಯುಗುಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶತ ಉತ್ತರ ಮೈದಾನಟ್ ಬರ್ಸ 24", ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕ್ ಪೊಯಿನ ಲೆಕ್ಕೊ ಕಡಿಮೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಗ್ಯಾಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟ ವರ್ಷಗ್ 40". ಚೆರೂಸಲೆಂಟ್ 24". ಕರಾವಳಿಡ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆ ಮಸ್ತ್ ಬೆಚ್ಚ, ಮಸ್ತ್ ಉನ್ಗೆಲ್. ನಿರ್ಜೀವಸಮುದ್ರಡ್ ವರ್ಸೊಗು 2"-4" [[ಬರ್ಸೊ|ಬರ್ಸ]]. ಅಕ್ಟೋಬರ್ಡ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮುಟ್ಟ ಒಂತೆ ಬರ್ಸದ ಕಾಲ; ಡಿಸೆಂಬರ್ ಜನವರಿಡ್ ಬರ್ಸ ಬಾರಿ ಜೋರು, ಉನ್ಗೆಲ್ ಬೆಚ್ಚ ಅರೆಗಾಲ ನಡುಮದ್ಯಾಹ್ನ ಉಷ್ಣತೆ 29o-38o ಸೆ (85o-100o ಫ್ಯಾ.)ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕರಾವಳಿಡ್ ವಾಸಿ (15o-18o ಸೆ). ಚಳಿಗಾಲಟ್ ಎಪಲಾ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮುಲ್ಪ ಬೆಟ್ಟಳ ಮಿತ್ತ್ ಶೈತ್ಯ ತರಂಗೊಲು ಉಬ್ಬು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಚನೆ ಕರಾವಳಿಟ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆಟ್ಲಾ ಉಂದು ಸುಳಿ ಇಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ಬೇಸಗೆಟ್ ಅರಬ್ಬೀ ಮರುಭೂಮಿಡ್‍ತ್ ಸಿನಾಯ್‍ಡ್‍ತಾಲಾ ಒಣಗಾಳಿ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಹವೆನ್ ಹಬ್ಬಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.[[File:Satellite image of Israel in January 2003.jpg|thumb|ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ:ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಗೆಲ್]][[File:Israel at night.jpg|thumb|ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ:ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾತ್ರೆತ]] ==ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ== ಅಲ್ಪ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಸ್ಯೊಲ್ ಅದೃಶ್ಯವಾತ್ ಉಂಡು. ಕಾರಣ ಬೇಸಾಯ, ಆಡುಲೆನ ಕಾಟ, ಗ್ಯಾಲಿಲಿ, ಷರಾನ್‍ಟ್ ಎನ್ಕಲ ಪೂರ್ವಜೆರ್ ಪ್ರತಿ ನಿಧಿಯಾತ್ ಅಲ್ಪ ಓಕ್ ಮರಟ್ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾತ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಶಿಖರತ ಮಿತ್ತ್ ಅಲೆಪ್ಪೊ ಪೈನ್ ಮರಲು ಮಸ್ತ್ ಕಾಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೆರೂಸಲೆಂಟ್ [[ನ್ಯಾಜರತ್‍]] ಪೊಸತಾತ್ ಇತ್ ಕಾಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕರಾವಳಿಟ್ ಮರಳು ಗುಡ್ಡೆಟ್ಲಾ ನೆಗೆವ್‍ಟ್ ಮರುಭೂಮಿಟ್ ಕುರುಚಲು ಮಾಂತ ಬುಳೆತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ==ಬೆಳೆ, ಖನಿಜ== [[ಗೋಧಿ]], ಬಾರ್ಲಿ, ಹತ್ತಿ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು(ಪುಗೆರಾ), ಬೀಟ್‍ರೂಟ್, ನೆಲಗಡಲೆ, ಪರ್ಂದ್ - ಇವು ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ, ಪೊಟಾಷ್, ಬ್ರೊಮೈನ್, ಕಾಗೆ ಬಂಗಾರ, ಗಂಧಕ, ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡ, ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಉಂದು ಖನಿಜೊಲು. ==ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಇಸ್ರೇಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಡ್‍ತ್ ರಡ್ಡ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರ್ ಉಂಡು. ಸುರುತವು, ಸತತವಾಯಿನ ಯುದ್ಧಭಯ. ರಡ್ಡ್‌ನೆತ್, ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ವಲಸೆಗಾರೆರ್. ಇಂಚಿನ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಟ್ ಈ ಸಣ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಾಧನೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿನವು. 1966-67ರಟ್ ಮಾಂತ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತೊನ್ ತಡೆಯರಾ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ಈ ವರ್ಷಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಕುಂಠಿತವಾತ್ಂಡ್. 1967ರ ಜೂನ್‍ಟ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿನ ಯುದ್ಧಟ್ ಇಸ್ರೇಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆತ್ಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ತ [[ಪೌಂಡ್]] ನಾಣ್ಯ. 1 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ = 100 ಅಗುರಟ್ (ಏಕವಚನೊ : ಅಗೊರ), 1, 5, 10, 25 ಅಗುರಟ್, 1/2 ಪೌಂ. [[ನಾಣ್]]ಯಗಳ್ 1, 5, 10, 50 ಪೌಂ. [[ನೋಟು]]ಲು ಚಲಾವಣೆಟ್. ವಿನಿಮಯ ದರ : 8.40 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ. = 1 ಪೌಂ. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್. 3.50 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ. = 1 ಡಾಲರ್ ==ಕೃಷಿ== ಇಸ್ರೇಲಿನ ಕೃಷಿ ವಿಭಾಒಟ್ ಗಣನೀಯವಾಯಿನ ಬದಲಾವಣೆನ್. ಇಪ್ಪುನ ಕೃಷಿತ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಪಮಡ ದಾಧ ಪಂಡ, ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗ್ ಹೊಂದಣಿಕೆ ಮಾಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕ ಸಹಾಯ ವಾಪುಂಡು ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯಕ್ರಮ. ಅಲ್ತ ಅನೇಕ ವಿಧತ ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗ್. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಆಧಾರಭೂತವಾತ್ ಮೊಷಾವ್ ಬುಕ್ಕ ಕಿಬುಟ್ಜ್ಂದು ರಡ್ಡ್ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ಮೊಷಾವ್ ಉಂದು ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರೆರ ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯ ಗ್ರಾಮ. ಅಲ್ತ ಪ್ರತಿ ಹಿಡುವಳಿಗ್ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣಟ್, ರೈತ ತನ್ನ ಪಾಲ್‌ತ ಭೂಮಿತ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ದುಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪೆ. ತನ್ನ ಜಮೀನ್ಡ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ರೈತನೇ ಜವಾಬ್ದಾರನಾತ್ ಉಪ್ಪುವೆ ಗ್ರಾಮ ಸಹಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂಬೆಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಕೊರ್ಪುನ ಹೊಣೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಅಯೆಗ್ ಹಣನ್ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಕಿಬುಟ್ಜ್ಂದು ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಬಗೆತ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಉಂದು ಇಸ್ರೇಲಿಗ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ ಸಂಪತ್ತನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ರೂಢಿಟ್, ಶ್ರಮೊನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ವಿನಿಯೋಗ ಮಾಲ್ಪುನ, ಆದಾಯ ಬುಕ್ಕ ವ್ಯಯೊನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಲ್ಪುನ, ಬೇಸಾಯ ನಡಪುವೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತಗ್ಲಾ ಎನ್ನ ಶಕ್ತ್ಯನುಸಾರ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ಪೊಡು. ಆಯೆಗ್ ಕೂಲಿ ರೂಪಟ್ ಹಣ ಕೊಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಂಚನೆ ಕಿಬುಟ್ಜ್ ಆಯೆಗ್ ಅಗತ್ಯ ಇಪ್ಪುನ ಇಜ್ಜಿಯಾಂತ ಜೀವನೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುನ್ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉಂಡು ರಡ್ಡ್ ಕ್ರಮೊನ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟಿಗ್ ಇಸ್ರೇಲ್‍ಟ್ ಜಾರಿಟ್ ಉಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಬೇಸಾಯ ಯೋಗ್ಯಭೂಮಿ 1948-49ಟ್ 4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆ ಇತ್ತಂಡು, ಅವು 1965-66ಟ್ 10 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗ್ ಏರ್ತ್. ಇಂಡೆನ್ ಸುಮಾರ್ 4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗ್ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನೊನ್ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ 8%-10% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಇಪ್ಪೂಂಡು ಆಶಯನ್ ದಿತೆರ್. ಇಸ್ರೇಲ್ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ ಪಂಡ ಜಂಬೀರ ಹಣ್ಣು. ಇವೆನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾತ್ (ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನತ 45%) ನಿರ್ಯಾತ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1966-67 10,82,000 ಟನ್‍ಟ್ ಜಂಬೀರ ಫಲೊನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬ್ರಿಟನ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಬುಕ್ಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮುಖ್ಯೊ ಗ್ರಾಹಕ ರಾಷ್ಟ್ರೊಲು. ==ಕೈಗಾರಿಕೆ== ತೀವ್ರವಾತ್ ಬುಳೆಯಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ತಿಕ್ಕುನ ದೃಷ್ಟಿಟ್ ಇಸ್ರೇಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆಗ್-ಮುಖ್ಯವಾತ್ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್-ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊರುತ್ತು ಬಂತ್ತು ಉಂಡು. 1960ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ವಯ 83%ರಾತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಟ್ 14ಕ್ಕಿಂತಲೂ ತಿರ್ತ್ ಬೆಲೆತಾರ್. 1966ಟ್ ಕೈಗಾರಿಕಾರಂಗಟ್ 2,25,000 ಜನ ಕೆಲಸ ಮಾಲ್ತೆರ್. ವಜ್ರತ ಕತ್ತರಿಸಾಣೆ. ಜವಳಿ, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತು, ಕಾಗದ, ಟೈರ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆ-ಉಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್. ಆಮದು ಮಾಲ್ತೆರ್ ಪಟ್ಟೆಟ್ ಆಕ್ರೆಟ್ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಿತಾವಾಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಆರಾಡ್‍ಟ್ ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರ ಬುಕ್ಕ ಗಂಧಕತ ಆಸಿಡ್ ತಯಾರ್ ಮಾಲ್ತ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡಪುಂಡು. ಇಸ್ರೇಲಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಕಾಡುನ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಪಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಲಿ. ಬಂಡವಾಳತ ಕೊರತೆ ಅಂಚನೆ ಆಮದ್ತ ಅವಲಂಬನೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅಪುಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಗಮನ ಕೊರ್ಪೆರ್. 1960-64ರ ಅವಧಿಟ್ ಉಂದು ದ್ವಿಗುಣವಾತ್ 456 ಕೋಟಿ. ಕಿ. ವಾ. ಮುಟ್ಟ್ಂಡ್. ಇಸ್ರೇಲಿತ 1967ರ ತೈಲೋತ್ಪಾದನೆ 1,35,400 ಟನ್. ಮೃತ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಟ್ ಪೊಟಾಷ್, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ, ಬ್ರೋಮೈಡ್‍ಗಳ ಬುಕ್ಕ ನೆಗೇವ್‍ಟ್ ತಾಮ್ರ, ಫಾಸ್‍ಫೇಟ್‍ಲ ಉತ್ಪಾದನೆನೆನ್ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಲ್ಪುಂಡು. 1961ಟ್ ನೆಗೆವ್‍ತ ಫಾಸ್‍ಫೇಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ 2,25,000 ಟನ್.ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ ವಜ್ರದ್ದು. ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 10,000ಕ್ಕಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಲೆತಾರ್ ಉಳ್ಳೆರ್. ==ಹಣಕಾಸು== ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಸ್ರೇಲ್‍ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್, 28 ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲು 8 ಅಡಮಾನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಲು 18 ಸಹಕಾರಿ ಪತ್ತಿನ ಸಂಘ ಉಂಡು. ಇಸ್ರೇಲಿಟ್ ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಖಾಸಗಿ ಅಂಚನೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣನಿಯೋಜನೆ ಉಂಡು. ವಿಶ್ವತ ನಾನಾಕಡೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಯೆಹೂದ್ಯರ್ ಇಸ್ರೇಲ್‌ಟ್ ಹಣ ಪಾಡುವೇರ್ ; ಇದೆಕ್ಕ್ ಹಣ ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಿದೇಶೀ ಬಂಡವಾಳ ನಿಯೋಜನೆ ಕಡಿಮೆ ಇಜ್ಜಿ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಮರ್ಜನಿಲು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕ್ ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರ ರಂಗಟ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸತತವಾತ್ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸಾವೋಂತ್ ಉಂಡು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾತ್ ಉಂಡು ಹೆಚ್ಚಾತ್ ವಸ್ತುನ್ ಆಮದು ಮಾಲ್ತುಪುಂಡು ಕಾರಣ. 1967ಟ್ ನಿರ್ಯಾತತ ಮೌಲ್ಯ 50ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ; ಆಯಾತ 71 ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್. ಉತ್ಪಾದಿತ ವಸ್ತುಲು, [[ಸಿಮೆಂಟ್]], ಉಕ್ಕು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಚರ್ಮ ಉಂಚಿನವು ಆಯಾತ. ಜವಳಿ, ಖನಿಜ ವಸ್ತು, ಈಳೆಜಾತಿ ಪರಂದ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಬುಕ್ಕ ವಜ್ರುಂದು ನಿರ್ಯಾತ. <br><gallery class=center caption="ಇಸ್ರೇಲ್"> Jerusalem-Altstadt-12-vom Oelberg-2010-gje.jpg|Jerusalem Akko-44-Saeulenkarawanserei-2010-gje.jpg|Akko Safed-Abuhav-Synagoge-06-2010-gje.jpg|Safed Nazareth-Katholische Verkuendigungsbasilika-04-2010-gje.jpg|Nazareth Kafarnaum-06-Synagoge-2010-gje.jpg|Kafarnaum Ein Gedi-08-Canyon-Wanderer-1985-gje.jpg|Ein Gedi Totes Meer-Kalia Beach-14-2010-gje.jpg|Dead Sea Tel Aviv-Flughafen-04-2010-gje.jpg|Tel Aviv airport </gallery> ==ಆಡಳಿತ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ==ಇಸ್ರೇಲಿನ ಇತಿಹಾಸ== ===ಪ್ರಾಕ್ತನ ಚರಿತ್ರೆ=== ===ಇಂಚಿಪ್ಪದ ಚರಿತ್ರೆ=== ===ರಡ್ಡ್ ಮಹಾಯುದ್ಧೊಲೆನ ಪರಿಣಾಮೊ=== ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] edzidady1vhyec68rthwnb9a8uwm1ej 372810 372769 2026-10-11T14:40:38Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372810 wikitext text/x-wiki [[File:Israel - Location Map (2012) - ISR - UNOCHA.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್]] [[File:ISR orthographic.svg|thumb|ವಿಶ್ವಟ್ ಇಸ್ರೇಲ್]] [[File:Flag of Israel.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್‌ತ ದ್ವಜ]] [[File:Emblem of Israel.svg|thumb|ಇಸ್ರೇಲ್ ಲಾಂಛನ]] '''ಇಸ್ರೇಲ್''' (ಹಿಬ್ರೂ ಬಾಸೆಡ್-''יִשְׂרָאֵל Yisrāʾēl-ಇಸ್ರಾಯೆಲ್''), ಅಧಿಕೃತವಾದ್ '''ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾಜ್ಯ''' (ಹಿಬ್ರೂ ಬಾಸೆಡ್-''מְדִינַת יִשְׂרָאֵל''-ಮೆದೀನತ್ ಯಿಸ್ರೇಎಲ್'') [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ತ [[ಆಗ್ನೇಯ]]ಕ್ಕ್ ಇಪ್ಪುನ [[ಪಡ್ಡಾಯಿ|ಪಶ್ಚಿಮ]] [[ಏಷ್ಯಾ]]ತ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಉತ್ತರಕ್ಕ್ [[ಲೆಬನನ್]], [[ಮೂಡಾಯಿ]]ಗ್ [[ಸಿರಿಯಾ]] ಬುಕ್ಕ [[ಜೋರ್ಡನ್]], ನೈರುತ್ಯಕ್ಕ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಗಣರಾಜ್ಯ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ದೇಶ ದೊಟ್ಟ್‌ಗು ಗಡಿನ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಟ್ಟೊಂದು ಉಂಡು. [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೈನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] ಆಡಳಿತ ನಡಪ್ಪುನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆ]] ಬುಕ್ಕ [[ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿ]] ಕೈತಲ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಏಕೈಕ [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರ. ಇಸ್ರೇಲ್ ಬೈಬಲ್‍ದ ಕಾಲೊಡ್ [[ಯೆಹೂದಿ]] ಜನಸಮುದಾಯಂದು ಪುದಾರ್ ಆತ್ತತಂಡ್ ದುಂಬು [[ಹೀಬ್ರೂ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕ್ ಉಂದೆ ಅಂಕಿತವಾತ್ಂಡ್. ಈ ಗಣರಾಜ್ಯ 1948ರ ಮೇ 15ಗ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕ್ ಬಂತ್ಂಡ್. 1948ರ ವರೆ ಮುಟ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾತ್ [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್|ಪ್ಯಾಲಿಸ್ಟೈನಿನ]] ಬಹುಭಾಗ ಇತ್ತೆ ಇಸ್ರೇಲಿತ ಭೂಭಾಗ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 7,999 ಚ. ಮೈ. 1961ರ ಜನಗಣತಿತ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಜಾಸಂಖ್ಯೆ 21,79,491; ಇಂದೆಟ್ 19,32,357 ಜನ ಯೆಹೂದ್ಯರ್; 1,70,830 ಮಂದಿ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್; 50,543 ಕ್ರೈಸ್ಎತರ್; 24,282 ಮಂದಿ ಡ್ರೂಸ್ ಜನ.<ref>http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016</ref> ರಾಜಧಾನಿ [[ಜೆರೂಸಲೆಂ]]. ==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ== [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್]] ಕರಾವಳಿಟ್ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶ. ದಕ್ಷಿಣಗ್(ತೆಂಕಗ್) ಪೊಯಿನೆಲೆಕ್ಕೊ ಉಂದು ಅಗೆಲ ಮಸ್ತ್ (ಪರಮಾವಧಿ ಅಗಲ 20 ಮೈ.). ಎಸ್ಟ್ರೇಲನ್ ಬುಕ್ಕ ಜೆಜೀಲ್ ಕಣಿವೆ ಉತ್ತರತ ಆಕ್ರೆ ಮೈದಾನೊನ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಬಯಲ್ ಕೂಡತ್ ಉಂಡು. ಉತ್ತರತ(ಬಡಗ) ಗ್ಯಾಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳೆ ಇಸ್ರೇಲಿಟ್ ಅತ್ಯುನ್ನತ, ಶಿಖರೊಲು ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಯಿನ ಹರ್ ಮೇರಾನ್ (3,963'). ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆ ಉತ್ತರ(ಬಡಗ) ಭಾಗ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಡ್‌ತ್ 500' ಎತ್ತರ; ಆಂಚನೆ ಗ್ಯಾಲಿಲೀ ಸಮುದ್ರತ ಬಳಿಟ್ ಅವು 696' ತಗ್ಗು. ನಿರ್ಜೀವ ಸಮುದ್ರತ ಮಟ್ಟ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಡ್ತ್‍ ತಿರ್‌ತ್ 1,302'. ಅಕಾಬ ಖಾರಿ ಮುಟ್ಟ ರಿಫ್ಟ್ ಕಣಿವೆ ಹಬ್ಬಾತ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ನಡುಭಾಗ ಉಬ್ಬು (ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 500'). ನೆಗೆವ್ (ದಕ್ಷಿಣ) ಪ್ರದೇಶ ಒಣನೆಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶತ ವಾಯವ್ಯಭಾಗ ಮರಳು,ಕಲ್ಲುಭೂಮಿ. ಇಸ್ರೇಲ್-ಲೆಬನಾನ್-ಸಿರಿಯ ಗಡಿಟ್ ಉತ್ತರಟ್ ಜಾರ್ಡನ್ ನದಿತಾ ಉಗಮ. ಉಂದು ಹುಲ ಸಾಗರೊನ್ ಗ್ಯಾಲಿಲೀ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಪೊಪುಂಡು, ಜಾರ್ಡನ್ ದೇಶ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಡಿ, ವೃತ ಸಮುದ್ರ ಮುಗಿಪುಂಡು. ಇಷ್ಟಾಂಟಲಾ ನಿರ್ಜೀವ ಸಮುದ್ರತ ನೀರು ದಡ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿತ್ ಬರ್ರಪುಂಡು ಅಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ನೀರು ಆವಿಯಾಪುನ ಕಾರಣ. ಆಂಚಾತ್ ಆ ಸಮುದ್ರತ್ ನೀರಿತ ಲವಣ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಸಾಗರತ ಸರಾಸರಿ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಇತರ ನದಿಲು ಎಲ್ಯ. ಉಂದು ಪೈಕಿ ಪೈಕಿ ಪುದಾರ್ದಿಪುನ ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರ : ಹೈಫದ ಮುಟ್ಟ [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್‍]]ಟ್ ಅನುಕ್ರಮವಾತ್ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಲ್ಪುನ ಕ್ವಿಸನ್ ಬುಕ್ಕ ಯಾರ್ಕನ್. ಟೆಲ್ ಅವೀವ್ ಬುಕ್ಕ ಚೆರೂಸಲೆಂ ನಗರಗ್ ಯಾರ್ಕನ್ ಸುದೆಡ್‌ತ್ ನೀರು ಸರಬರಾಜು. ಉತ್ತರ ನೆಗೆವ್ ಪ್ರದೇಶಗ್ ನೀರಾವರಿಗ್ ಯಾರ್ಕನ್ನೇ ಆಸರೆ.[[ಹೀಬ್ರೂ]] ಅಧಿಕೃತ ಬಾಸೆ. ರಡ್ಡ್ ಸಮಾನಾಂತರ ನೀಲಿಪಟ್ಟೆಲ ನಡುಟ್ ಬೊಲ್ದು ಮೈಮಿತ್ತ್ ಷಟ್ಕೋನ [[ನಕ್ಷತ್ರ]] ಇಪ್ಪುನ ಇಸ್ರೇಲೀ ಬಾವುಟ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನಿಯಾಯಿನ [[ಡೇವಿಡ್]] ದೊರೆನ ಧ್ವಜತ ಹೋಲಿಕೆ ಉಂಡು. [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್]], ಹೈಫ, [[ರಾಮತ್‍ಗಾನ್]] ಮುಖ್ಯ ನಗರೊಟ್, [[ಹೈಫ]], [[ಜಾಫಲು]] ಮುಖ್ಯ ಬಂದರುಲು ==ವಾಯುಗುಣ== ಇಸ್ರೇಲಿತ ಉತ್ತರ ಭಾಗಟ್ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ವಾಯುಗುಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶತ ಉತ್ತರ ಮೈದಾನಟ್ ಬರ್ಸ 24", ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕ್ ಪೊಯಿನ ಲೆಕ್ಕೊ ಕಡಿಮೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಗ್ಯಾಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟ ವರ್ಷಗ್ 40". ಚೆರೂಸಲೆಂಟ್ 24". ಕರಾವಳಿಡ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆ ಮಸ್ತ್ ಬೆಚ್ಚ, ಮಸ್ತ್ ಉನ್ಗೆಲ್. ನಿರ್ಜೀವಸಮುದ್ರಡ್ ವರ್ಸೊಗು 2"-4" [[ಬರ್ಸೊ|ಬರ್ಸ]]. ಅಕ್ಟೋಬರ್ಡ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮುಟ್ಟ ಒಂತೆ ಬರ್ಸದ ಕಾಲ; ಡಿಸೆಂಬರ್ ಜನವರಿಡ್ ಬರ್ಸ ಬಾರಿ ಜೋರು, ಉನ್ಗೆಲ್ ಬೆಚ್ಚ ಅರೆಗಾಲ ನಡುಮದ್ಯಾಹ್ನ ಉಷ್ಣತೆ 29o-38o ಸೆ (85o-100o ಫ್ಯಾ.)ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕರಾವಳಿಡ್ ವಾಸಿ (15o-18o ಸೆ). ಚಳಿಗಾಲಟ್ ಎಪಲಾ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮುಲ್ಪ ಬೆಟ್ಟಳ ಮಿತ್ತ್ ಶೈತ್ಯ ತರಂಗೊಲು ಉಬ್ಬು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಚನೆ ಕರಾವಳಿಟ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆಟ್ಲಾ ಉಂದು ಸುಳಿ ಇಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ಬೇಸಗೆಟ್ ಅರಬ್ಬೀ ಮರುಭೂಮಿಡ್‍ತ್ ಸಿನಾಯ್‍ಡ್‍ತಾಲಾ ಒಣಗಾಳಿ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಹವೆನ್ ಹಬ್ಬಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.[[File:Satellite image of Israel in January 2003.jpg|thumb|ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ:ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಗೆಲ್]][[File:Israel at night.jpg|thumb|ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ:ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾತ್ರೆತ]] ==ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ== ಅಲ್ಪ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಸ್ಯೊಲ್ ಅದೃಶ್ಯವಾತ್ ಉಂಡು. ಕಾರಣ ಬೇಸಾಯ, ಆಡುಲೆನ ಕಾಟ, ಗ್ಯಾಲಿಲಿ, ಷರಾನ್‍ಟ್ ಎನ್ಕಲ ಪೂರ್ವಜೆರ್ ಪ್ರತಿ ನಿಧಿಯಾತ್ ಅಲ್ಪ ಓಕ್ ಮರಟ್ ಒಂಟೊಂಟಿಯಾತ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಶಿಖರತ ಮಿತ್ತ್ ಅಲೆಪ್ಪೊ ಪೈನ್ ಮರಲು ಮಸ್ತ್ ಕಾಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೆರೂಸಲೆಂಟ್ [[ನ್ಯಾಜರತ್‍]] ಪೊಸತಾತ್ ಇತ್ ಕಾಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕರಾವಳಿಟ್ ಮರಳು ಗುಡ್ಡೆಟ್ಲಾ ನೆಗೆವ್‍ಟ್ ಮರುಭೂಮಿಟ್ ಕುರುಚಲು ಮಾಂತ ಬುಳೆತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ==ಬೆಳೆ, ಖನಿಜ== [[ಗೋಧಿ]], ಬಾರ್ಲಿ, ಹತ್ತಿ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು(ಪುಗೆರಾ), ಬೀಟ್‍ರೂಟ್, ನೆಲಗಡಲೆ, ಪರ್ಂದ್ - ಇವು ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ, ಪೊಟಾಷ್, ಬ್ರೊಮೈನ್, ಕಾಗೆ ಬಂಗಾರ, ಗಂಧಕ, ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡ, ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಉಂದು ಖನಿಜೊಲು. ==ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಇಸ್ರೇಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಡ್‍ತ್ ರಡ್ಡ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರ್ ಉಂಡು. ಸುರುತವು, ಸತತವಾಯಿನ ಯುದ್ಧಭಯ. ರಡ್ಡ್‌ನೆತ್, ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ವಲಸೆಗಾರೆರ್. ಇಂಚಿನ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಟ್ ಈ ಸಣ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಾಧನೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿನವು. 1966-67ರಟ್ ಮಾಂತ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತೊನ್ ತಡೆಯರಾ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ಈ ವರ್ಷಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಕುಂಠಿತವಾತ್ಂಡ್. 1967ರ ಜೂನ್‍ಟ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿನ ಯುದ್ಧಟ್ ಇಸ್ರೇಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆತ್ಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ತ [[ಪೌಂಡ್]] ನಾಣ್ಯ. 1 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ = 100 ಅಗುರಟ್ (ಏಕವಚನೊ : ಅಗೊರ), 1, 5, 10, 25 ಅಗುರಟ್, 1/2 ಪೌಂ. [[ನಾಣ್]]ಯಗಳ್ 1, 5, 10, 50 ಪೌಂ. [[ನೋಟು]]ಲು ಚಲಾವಣೆಟ್. ವಿನಿಮಯ ದರ : 8.40 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ. = 1 ಪೌಂ. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್. 3.50 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ. = 1 ಡಾಲರ್ ==ಕೃಷಿ== ಇಸ್ರೇಲಿನ ಕೃಷಿ ವಿಭಾಒಟ್ ಗಣನೀಯವಾಯಿನ ಬದಲಾವಣೆನ್. ಇಪ್ಪುನ ಕೃಷಿತ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಪಮಡ ದಾಧ ಪಂಡ, ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗ್ ಹೊಂದಣಿಕೆ ಮಾಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕ ಸಹಾಯ ವಾಪುಂಡು ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯಕ್ರಮ. ಅಲ್ತ ಅನೇಕ ವಿಧತ ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗ್. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಆಧಾರಭೂತವಾತ್ ಮೊಷಾವ್ ಬುಕ್ಕ ಕಿಬುಟ್ಜ್ಂದು ರಡ್ಡ್ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ಮೊಷಾವ್ ಉಂದು ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರೆರ ಸಹಕಾರಿ ಬೇಸಾಯ ಗ್ರಾಮ. ಅಲ್ತ ಪ್ರತಿ ಹಿಡುವಳಿಗ್ ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣಟ್, ರೈತ ತನ್ನ ಪಾಲ್‌ತ ಭೂಮಿತ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ದುಡಿಮೆ ಮಾಲ್ಪೆ. ತನ್ನ ಜಮೀನ್ಡ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ರೈತನೇ ಜವಾಬ್ದಾರನಾತ್ ಉಪ್ಪುವೆ ಗ್ರಾಮ ಸಹಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂಬೆಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಕೊರ್ಪುನ ಹೊಣೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಅಯೆಗ್ ಹಣನ್ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಕಿಬುಟ್ಜ್ಂದು ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಬಗೆತ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಉಂದು ಇಸ್ರೇಲಿಗ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿಡುವಳಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ ಸಂಪತ್ತನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ರೂಢಿಟ್, ಶ್ರಮೊನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ವಿನಿಯೋಗ ಮಾಲ್ಪುನ, ಆದಾಯ ಬುಕ್ಕ ವ್ಯಯೊನ್ ಸಾಮೂಹಿಕವಾತ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಲ್ಪುನ, ಬೇಸಾಯ ನಡಪುವೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತಗ್ಲಾ ಎನ್ನ ಶಕ್ತ್ಯನುಸಾರ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ಪೊಡು. ಆಯೆಗ್ ಕೂಲಿ ರೂಪಟ್ ಹಣ ಕೊಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಂಚನೆ ಕಿಬುಟ್ಜ್ ಆಯೆಗ್ ಅಗತ್ಯ ಇಪ್ಪುನ ಇಜ್ಜಿಯಾಂತ ಜೀವನೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುನ್ಕೊರ್ಪೆರ್. ಉಂಡು ರಡ್ಡ್ ಕ್ರಮೊನ್ ಮಸ್ತ್ ಮಟ್ಟಿಗ್ ಇಸ್ರೇಲ್‍ಟ್ ಜಾರಿಟ್ ಉಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಬೇಸಾಯ ಯೋಗ್ಯಭೂಮಿ 1948-49ಟ್ 4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆ ಇತ್ತಂಡು, ಅವು 1965-66ಟ್ 10 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗ್ ಏರ್ತ್. ಇಂಡೆನ್ ಸುಮಾರ್ 4 ಲಕ್ಷ ಎಕರೆಗ್ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನೊನ್ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ 8%-10% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಇಪ್ಪೂಂಡು ಆಶಯನ್ ದಿತೆರ್. ಇಸ್ರೇಲ್ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ ಪಂಡ ಜಂಬೀರ ಹಣ್ಣು. ಇವೆನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾತ್ (ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನತ 45%) ನಿರ್ಯಾತ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1966-67 10,82,000 ಟನ್‍ಟ್ ಜಂಬೀರ ಫಲೊನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬ್ರಿಟನ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಬುಕ್ಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮುಖ್ಯೊ ಗ್ರಾಹಕ ರಾಷ್ಟ್ರೊಲು. ==ಕೈಗಾರಿಕೆ== ತೀವ್ರವಾತ್ ಬುಳೆಯಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ತಿಕ್ಕುನ ದೃಷ್ಟಿಟ್ ಇಸ್ರೇಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆಗ್-ಮುಖ್ಯವಾತ್ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್-ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊರುತ್ತು ಬಂತ್ತು ಉಂಡು. 1960ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ವಯ 83%ರಾತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಟ್ 14ಕ್ಕಿಂತಲೂ ತಿರ್ತ್ ಬೆಲೆತಾರ್. 1966ಟ್ ಕೈಗಾರಿಕಾರಂಗಟ್ 2,25,000 ಜನ ಕೆಲಸ ಮಾಲ್ತೆರ್. ವಜ್ರತ ಕತ್ತರಿಸಾಣೆ. ಜವಳಿ, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತು, ಕಾಗದ, ಟೈರ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆ-ಉಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್. ಆಮದು ಮಾಲ್ತೆರ್ ಪಟ್ಟೆಟ್ ಆಕ್ರೆಟ್ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಿತಾವಾಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಆರಾಡ್‍ಟ್ ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರ ಬುಕ್ಕ ಗಂಧಕತ ಆಸಿಡ್ ತಯಾರ್ ಮಾಲ್ತ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡಪುಂಡು. ಇಸ್ರೇಲಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಕಾಡುನ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಪಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಲಿ. ಬಂಡವಾಳತ ಕೊರತೆ ಅಂಚನೆ ಆಮದ್ತ ಅವಲಂಬನೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅಪುಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಗಮನ ಕೊರ್ಪೆರ್. 1960-64ರ ಅವಧಿಟ್ ಉಂದು ದ್ವಿಗುಣವಾತ್ 456 ಕೋಟಿ. ಕಿ. ವಾ. ಮುಟ್ಟ್ಂಡ್. ಇಸ್ರೇಲಿತ 1967ರ ತೈಲೋತ್ಪಾದನೆ 1,35,400 ಟನ್. ಮೃತ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಟ್ ಪೊಟಾಷ್, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ, ಬ್ರೋಮೈಡ್‍ಗಳ ಬುಕ್ಕ ನೆಗೇವ್‍ಟ್ ತಾಮ್ರ, ಫಾಸ್‍ಫೇಟ್‍ಲ ಉತ್ಪಾದನೆನೆನ್ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಲ್ಪುಂಡು. 1961ಟ್ ನೆಗೆವ್‍ತ ಫಾಸ್‍ಫೇಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ 2,25,000 ಟನ್.ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ ವಜ್ರದ್ದು. ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 10,000ಕ್ಕಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಲೆತಾರ್ ಉಳ್ಳೆರ್. ==ಹಣಕಾಸು== ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಸ್ರೇಲ್‍ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್, 28 ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲು 8 ಅಡಮಾನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಲು 18 ಸಹಕಾರಿ ಪತ್ತಿನ ಸಂಘ ಉಂಡು. ಇಸ್ರೇಲಿಟ್ ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಖಾಸಗಿ ಅಂಚನೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣನಿಯೋಜನೆ ಉಂಡು. ವಿಶ್ವತ ನಾನಾಕಡೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಯೆಹೂದ್ಯರ್ ಇಸ್ರೇಲ್‌ಟ್ ಹಣ ಪಾಡುವೇರ್ ; ಇದೆಕ್ಕ್ ಹಣ ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಿದೇಶೀ ಬಂಡವಾಳ ನಿಯೋಜನೆ ಕಡಿಮೆ ಇಜ್ಜಿ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಮರ್ಜನಿಲು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕ್ ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರ ರಂಗಟ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸತತವಾತ್ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸಾವೋಂತ್ ಉಂಡು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾತ್ ಉಂಡು ಹೆಚ್ಚಾತ್ ವಸ್ತುನ್ ಆಮದು ಮಾಲ್ತುಪುಂಡು ಕಾರಣ. 1967ಟ್ ನಿರ್ಯಾತತ ಮೌಲ್ಯ 50ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ; ಆಯಾತ 71 ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್. ಉತ್ಪಾದಿತ ವಸ್ತುಲು, [[ಸಿಮೆಂಟ್]], ಉಕ್ಕು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಚರ್ಮ ಉಂಚಿನವು ಆಯಾತ. ಜವಳಿ, ಖನಿಜ ವಸ್ತು, ಈಳೆಜಾತಿ ಪರಂದ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಬುಕ್ಕ ವಜ್ರುಂದು ನಿರ್ಯಾತ. <br><gallery class=center caption="ಇಸ್ರೇಲ್"> Jerusalem-Altstadt-12-vom Oelberg-2010-gje.jpg|Jerusalem Akko-44-Saeulenkarawanserei-2010-gje.jpg|Akko Safed-Abuhav-Synagoge-06-2010-gje.jpg|Safed Nazareth-Katholische Verkuendigungsbasilika-04-2010-gje.jpg|Nazareth Kafarnaum-06-Synagoge-2010-gje.jpg|Kafarnaum Ein Gedi-08-Canyon-Wanderer-1985-gje.jpg|Ein Gedi Totes Meer-Kalia Beach-14-2010-gje.jpg|Dead Sea Tel Aviv-Flughafen-04-2010-gje.jpg|Tel Aviv airport </gallery> ==ಆಡಳಿತ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ==ಇಸ್ರೇಲಿನ ಇತಿಹಾಸ== ===ಪ್ರಾಕ್ತನ ಚರಿತ್ರೆ=== ===ಇಂಚಿಪ್ಪದ ಚರಿತ್ರೆ=== ===ರಡ್ಡ್ ಮಹಾಯುದ್ಧೊಲೆನ ಪರಿಣಾಮೊ=== ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] r1yfua2dezm5mbuzbbc5c9f5wlbmrvk 0 5282 372789 372713 2026-10-11T14:29:08Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372789 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = ಟರ್ಕಿಯೆ ಕುಂಹುರಿಯೆಟಿ |conventional_long_name = ಟರ್ಕಿ ಗಣರಾಜ್ಯೊ |common_name = ಟರ್ಕಿ |national_motto = ''ಯುರ್ತ್ತಾ ಸುಲ್ಹ್, ಚಿಹಂಡಾ ಸುಲ್ಹ್'' <br /> <small>''ನಾಡ್‌ದುಲಾಯಿ ಶಾಂತಿ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ಲಾ ಶಾಂತಿ''</small> |national_anthem = [[:en:İstiklâl Marşı|ಇಸ್ಟಿಕ್ಲಾಲ್ ಮಾರ್ಸಿ]]<br /><small>''ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊದ ಗೀತೆ''</small> |image_flag = Flag of Turkey.svg |image_coat = Emblem of Turkey.svg |symbol_type = ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆ |image_map = Turkey (orthographic projection).svg |capital = ಅಂಕಾರಾ |latd=39 |latm=55'48.00 |latNS=N |longd=32 |longm=50 |longEW=E |largest_city = [[:en:Istanbul|ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್]] <!--Currently only one set of coordinates implemented: |latd=41 |latm=1 |latNS=N |longd=28 |longm=57 |longEW=E--> |official_languages = [[:en:Turkish language|ಟರ್ಕಿಸ್]] |demonym = ಟರ್ಕಿಸ್ |government_type = ಸಾಂಸದಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯೊ |leader_title1 = [[:en:President of Turkey|ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೆ]] |leader_name1 = ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಗುಲ್ |leader_title2 = [[:en:Grand National Assembly of Turkey|ಸಂಸತ್ತ್‌ದ ಸಬಾಪತಿ]] |leader_name2 = ಕೊಕ್ಸಲ್ ಟೋಪ್ಟನ್ |leader_title3 = [[:en:ist of Prime Ministers of Turkey|ಪ್ರದಾನಿ]] |leader_name3 = ರೆಸೆಪ್ ಟಯ್ಯಿಪ್ ಎರ್ಡೊಗನ್ |sovereignty_type = ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ವಿಬಜನೆ |sovereignty_note = |established_event1 = ಸೊಸಂತ್ರೊ ಸಂಗ್ರಾಮೊ |established_date1 = [[:en:May 19|ಮೇ 19]] [[:en:|1919]] |established_event2 = ಸಂಸತ್ತಿನ ರಚನೆ |established_date2 = [[:en:April 23|ಎಪ್ರಿಲ್ 23]] [[:en:1920|1920]] |established_event3 = ಗಣರಾಜ್ಯದ್ ಗೋಸಣೆ |established_date3 = [[:en:October 29|ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29]] [[:en:1923|1923]] |area = 783562 <!--http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2003/Table03.pdf UN statistics, page 7 (PDF format) --> |areami² = 302535 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 37ನೆದ |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1.3 |population_estimate = 71,158,647 <!--http://www.worldbank.org.tr/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/ಟರ್ಕಿEXTN/0,,menuPK:361738~pagePK:141132~piPK:141109~theSitePK:361712,00.html--> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 17ನೆದ³ |population_census = 67,803,927 <!--Ibid--> |population_census_year = 2000 |population_density = 93 <!--http://esa.un.org/unpp/ Figures for 2005--> |population_densitymi² = 240 <!--Do not remove per [[:en:WP:MOSNUM:WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 102ನೆದ³ |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $708.053 billion <!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2006&ED=2006&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=941-914-946-137-962-122-181-124-963-138-918-964-182-968-960-423-935-128-965-936-961-939-184-172-132-134-174-144-944-186-178-136-112&S=PPPWGT&CMP=0&x=59&y=11--> |GDP_PPP_rank = 16ನೆಯದು |GDP_PPP_per_capita = $9,628 <!--2007 IMF--> |GDP_PPP_per_capita_rank = 69ನೆದ |GDP_nominal = $410.823 [[:en:1000000000 (number)|ಬಿಲಿಯನ್]]<ref name=410mi>{{Cite web |url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/6820581.asp?rdr=1 |title=Hürriyet: 2007 yılına hızlı girdik, seçime rağmen 410 milyar dolarlık olduk |accessdate=2025-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091209075300/http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/6820581.asp?rdr=1 |archivedate=2009-12-09 |url-status=dead}}</ref> |GDP_nominal_rank =17ನೆಯದು |GDP_nominal_year = 2007 Q1 (January-March) |GDP_nominal_per_capita = $5,561<ref name=410mi/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 69ನೆದ |HDI_year = 2006 |HDI = {{increase}} 0.757⁴ |HDI_rank = 92nd⁴ |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |Gini = 38 |Gini_year = 2005 |Gini_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |currency = ಟರ್ಕಿಷ್ ಲಿರಾ |currency_code = TRY |time_zone = EET |utc_offset = +2 |time_zone_DST = EEST |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[:en:.tr]] |calling_code = 90 |footnote2 = [[:en:Treaty of Lausanne|ಲೌಸನ್ನೆ ಒಪ್ಪಂದ]] (1923). |footnote3 = 2005ದ ಅಂಕಿ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಆದಾರೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆದ ಶ್ರೇಣಿಲು. |footnote4 = [http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf UN Nations HDI Report, page 284] |footnote5 = The [[:en:Turkish new lira|ಪೊಸ ಟರ್ಕಿಶ್ ಲಿರಾ]] (''ಯೆನಿ ತುರ್ಕ್ ಲಿರಾಸಿ'', ವೈಟಿಎಲ್)‌ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್ [[:en:Turkish lira|ಪಿರಾಕ್ದ ಟರ್ಕಿಶ್ ಲಿರಾ]]ಡ್ [[:en:1 January|1 ಜನವರಿ]] [[:en:2005|2005]].<br /> <br /><div style="position:relative; right:8px; font-size:120%;">{{External Timeline|Template:Timeline of History of the Republic of ಟರ್ಕಿ|History of the Republic of ಟರ್ಕಿ}}</div> }} '''ಟರ್ಕಿ''' ( ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ ಟರ್ಕಿ ಗಣರಾಜ್ಯೊ ) [[ಯುರೋಪ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಕಂಡೊ ಗಡಿ ಜಾಗೆಡಿಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕೆಲವೊರ್ಮೆ ಇಂದೆನ್ ಯುರೇಷ್ಯಾದ ದೇಸೊಂದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಅನಟೋಲಿಯಾ [[ಜಂಬೂದ್ವೀಪೊ]]ಡ್ದ್ ಆಗ್ನೇಯ ಯುರೋಪ್‌ದ [[ಬಾಲ್ಕನ್]] ಪ್ರದೇಸೊ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ನ ಟರ್ಕಿಗ್ 8 ನೆರೆಕರೆತ ದೇಸೊಲು. ವಾಯವ್ಯಗ್ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]]; ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ [[ಗ್ರೀಸ್]]; ಈಶಾನ್‌ಗ್ [[ಜಾರ್ಜಿಯ]]; ಮೂಡಾಯಿಡ್ [[ಇರಾನ್]], [[ಆರ್ಮೇನಿಯ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಅಜರ್ ಬೈಜಾನ್]]; ಆಗ್ನೇಯಗ್ [[ಇರಾಖ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಿರಿಯ]] ದೇಸೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಟರ್ಕಿದ ದಕ್ಷಿಣಡ್ [[ಮೆಡಿಟೆರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]; ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ [[ಈಜಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]] ಬುಕ್ಕೊ ಈಜಿಯನ್ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹೊಲು; ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿಡ್ [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ]]ಲಾ ಉಂಡು. ಯುರೋಪ್ ಬುಕ್ಕೊ ಏಷ್ಯಾದ ಗಡಿಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವುನ [[ಮರ್ಮಾರಾ ಸಮುದ್ರ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಬಾಸ್ಪೋರಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಲು ಟರ್ಕಿಯ ಅನಟೋಲಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾದಿಲೆನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾದ್ ಟರ್ಕಿದ ಬೂಬಾಗೊ ರಡ್ಡ್ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಪರಡ್‌ದುಂಡು. == ಎಚ್ಚದ ವಿವರೊಗು ತೂಲೆ == ಅದ್ಯಕ್ಷರೆಗ್ ಪರಮಾದಿಕಾರೊ: ಟರ್ಕಿದ ಬವಿಸ್ಯೊ ದಾಯರ್ತ?; 22 ಎಪ್ರಿಲ್, 2017; ಎರ್ಡೋಗನ್ ಆರೆನ ನಿರಂಕುಶಾದಿಕಾರೊದ ತಂತ್ರೊಲೆ ನಡುಟೆ ಟರ್ಕಿದ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರೊ ನಾನಲಾ ಜೀವಂತೊ ಉಂಡು ಪನ್ಪುನವು ತೆರಿವುಂಡು.<ref>{{cite web |last1=ವಾರ್ತೆ |first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |title=ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಪರಮಾಧಿಕಾರ: ಟರ್ಕಿಯ ಭವಿಷ್ಯವೇನು? |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/22/486058.html |website=Prajavani |language=kn}}</ref><ref>{{cite web |title=ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಪರಮಾಧಿಕಾರ: ಟರ್ಕಿಯ ಭವಿಷ್ಯವೇನು? - ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/22/486058.html |website=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |language=kn |accessdate=2025-12-10 |archivedate=2017-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425054516/http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/22/486058.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:Anit Kabir (6526103103).jpg| File:Aya sofya.jpg| File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| File:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| File:DolmabahceMainGate.JPG| File:İzmir clock tower.jpg| File:Pamukkale00.JPG| File:Eskişehir-Aycan.jpg| File:Antalya falezler.jpg| File:Alanya.jpg| File:Bluemosquefront.jpg| File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| File:Istanbul collage 5j.jpg|thumb|ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] asdd8u4qxuy8yt8ngoq6zqlqv9uam6n 372790 372789 2026-10-11T14:29:22Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372790 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = ಟರ್ಕಿಯೆ ಕುಂಹುರಿಯೆಟಿ |conventional_long_name = ಟರ್ಕಿ ಗಣರಾಜ್ಯೊ |common_name = ಟರ್ಕಿ |national_motto = ''ಯುರ್ತ್ತಾ ಸುಲ್ಹ್, ಚಿಹಂಡಾ ಸುಲ್ಹ್'' <br /> <small>''ನಾಡ್‌ದುಲಾಯಿ ಶಾಂತಿ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ಲಾ ಶಾಂತಿ''</small> |national_anthem = [[:en:İstiklâl Marşı|ಇಸ್ಟಿಕ್ಲಾಲ್ ಮಾರ್ಸಿ]]<br /><small>''ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊದ ಗೀತೆ''</small> |image_flag = Flag of Turkey.svg |image_coat = Emblem of Turkey.svg |symbol_type = ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆ |image_map = Turkey (orthographic projection).svg |capital = ಅಂಕಾರಾ |latd=39 |latm=55'48.00 |latNS=N |longd=32 |longm=50 |longEW=E |largest_city = [[:en:Istanbul|ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್]] <!--Currently only one set of coordinates implemented: |latd=41 |latm=1 |latNS=N |longd=28 |longm=57 |longEW=E--> |official_languages = [[:en:Turkish language|ಟರ್ಕಿಸ್]] |demonym = ಟರ್ಕಿಸ್ |government_type = ಸಾಂಸದಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯೊ |leader_title1 = [[:en:President of Turkey|ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೆ]] |leader_name1 = ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಗುಲ್ |leader_title2 = [[:en:Grand National Assembly of Turkey|ಸಂಸತ್ತ್‌ದ ಸಬಾಪತಿ]] |leader_name2 = ಕೊಕ್ಸಲ್ ಟೋಪ್ಟನ್ |leader_title3 = [[:en:ist of Prime Ministers of Turkey|ಪ್ರದಾನಿ]] |leader_name3 = ರೆಸೆಪ್ ಟಯ್ಯಿಪ್ ಎರ್ಡೊಗನ್ |sovereignty_type = ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ವಿಬಜನೆ |sovereignty_note = |established_event1 = ಸೊಸಂತ್ರೊ ಸಂಗ್ರಾಮೊ |established_date1 = [[:en:May 19|ಮೇ 19]] [[:en:|1919]] |established_event2 = ಸಂಸತ್ತಿನ ರಚನೆ |established_date2 = [[:en:April 23|ಎಪ್ರಿಲ್ 23]] [[:en:1920|1920]] |established_event3 = ಗಣರಾಜ್ಯದ್ ಗೋಸಣೆ |established_date3 = [[:en:October 29|ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29]] [[:en:1923|1923]] |area = 783562 <!--http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2003/Table03.pdf UN statistics, page 7 (PDF format) --> |areami² = 302535 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 37ನೆದ |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 1.3 |population_estimate = 71,158,647 <!--http://www.worldbank.org.tr/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/ಟರ್ಕಿEXTN/0,,menuPK:361738~pagePK:141132~piPK:141109~theSitePK:361712,00.html--> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 17ನೆದ³ |population_census = 67,803,927 <!--Ibid--> |population_census_year = 2000 |population_density = 93 <!--http://esa.un.org/unpp/ Figures for 2005--> |population_densitymi² = 240 <!--Do not remove per [[:en:WP:MOSNUM:WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 102ನೆದ³ |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $708.053 billion <!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2006&ED=2006&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=941-914-946-137-962-122-181-124-963-138-918-964-182-968-960-423-935-128-965-936-961-939-184-172-132-134-174-144-944-186-178-136-112&S=PPPWGT&CMP=0&x=59&y=11--> |GDP_PPP_rank = 16ನೆಯದು |GDP_PPP_per_capita = $9,628 <!--2007 IMF--> |GDP_PPP_per_capita_rank = 69ನೆದ |GDP_nominal = $410.823 [[:en:1000000000 (number)|ಬಿಲಿಯನ್]]<ref name=410mi>{{Cite web |url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/6820581.asp?rdr=1 |title=Hürriyet: 2007 yılına hızlı girdik, seçime rağmen 410 milyar dolarlık olduk |accessdate=2025-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091209075300/http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/6820581.asp?rdr=1 |archivedate=2009-12-09 |url-status=dead}}</ref> |GDP_nominal_rank =17ನೆಯದು |GDP_nominal_year = 2007 Q1 (January-March) |GDP_nominal_per_capita = $5,561<ref name=410mi/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 69ನೆದ |HDI_year = 2006 |HDI = {{increase}} 0.757⁴ |HDI_rank = 92nd⁴ |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |Gini = 38 |Gini_year = 2005 |Gini_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |currency = ಟರ್ಕಿಷ್ ಲಿರಾ |currency_code = TRY |time_zone = EET |utc_offset = +2 |time_zone_DST = EEST |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[:en:.tr]] |calling_code = 90 |footnote2 = [[:en:Treaty of Lausanne|ಲೌಸನ್ನೆ ಒಪ್ಪಂದ]] (1923). |footnote3 = 2005ದ ಅಂಕಿ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಆದಾರೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆದ ಶ್ರೇಣಿಲು. |footnote4 = [http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf UN Nations HDI Report, page 284] |footnote5 = The [[:en:Turkish new lira|ಪೊಸ ಟರ್ಕಿಶ್ ಲಿರಾ]] (''ಯೆನಿ ತುರ್ಕ್ ಲಿರಾಸಿ'', ವೈಟಿಎಲ್)‌ನ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್ [[:en:Turkish lira|ಪಿರಾಕ್ದ ಟರ್ಕಿಶ್ ಲಿರಾ]]ಡ್ [[:en:1 January|1 ಜನವರಿ]] [[:en:2005|2005]].<br /> <br /><div style="position:relative; right:8px; font-size:120%;">{{External Timeline|Template:Timeline of History of the Republic of ಟರ್ಕಿ|History of the Republic of ಟರ್ಕಿ}}</div> }} '''ಟರ್ಕಿ''' ( ಅದಿಕ್ರತವಾದ್ ಟರ್ಕಿ ಗಣರಾಜ್ಯೊ ) [[ಯುರೋಪ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಕಂಡೊ ಗಡಿ ಜಾಗೆಡಿಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕೆಲವೊರ್ಮೆ ಇಂದೆನ್ ಯುರೇಷ್ಯಾದ ದೇಸೊಂದ್ ಗುರ್ತಿಸದೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಅನಟೋಲಿಯಾ [[ಜಂಬೂದ್ವೀಪೊ]]ಡ್ದ್ ಆಗ್ನೇಯ ಯುರೋಪ್‌ದ [[ಬಾಲ್ಕನ್]] ಪ್ರದೇಸೊ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ನ ಟರ್ಕಿಗ್ 8 ನೆರೆಕರೆತ ದೇಸೊಲು. ವಾಯವ್ಯಗ್ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]]; ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ [[ಗ್ರೀಸ್]]; ಈಶಾನ್‌ಗ್ [[ಜಾರ್ಜಿಯ]]; ಮೂಡಾಯಿಡ್ [[ಇರಾನ್]], [[ಆರ್ಮೇನಿಯ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಅಜರ್ ಬೈಜಾನ್]]; ಆಗ್ನೇಯಗ್ [[ಇರಾಖ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಿರಿಯ]] ದೇಸೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಟರ್ಕಿದ ದಕ್ಷಿಣಡ್ [[ಮೆಡಿಟೆರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]; ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ [[ಈಜಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]] ಬುಕ್ಕೊ ಈಜಿಯನ್ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹೊಲು; ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿಡ್ [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ]]ಲಾ ಉಂಡು. ಯುರೋಪ್ ಬುಕ್ಕೊ ಏಷ್ಯಾದ ಗಡಿಂದ್ ಪರಿಗಣಿಸವುನ [[ಮರ್ಮಾರಾ ಸಮುದ್ರ]] ಬುಕ್ಕೊ [[ಬಾಸ್ಪೋರಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಲು ಟರ್ಕಿಯ ಅನಟೋಲಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾದಿಲೆನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇಂಚಾದ್ ಟರ್ಕಿದ ಬೂಬಾಗೊ ರಡ್ಡ್ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಪರಡ್‌ದುಂಡು. == ಎಚ್ಚದ ವಿವರೊಗು ತೂಲೆ == ಅದ್ಯಕ್ಷರೆಗ್ ಪರಮಾದಿಕಾರೊ: ಟರ್ಕಿದ ಬವಿಸ್ಯೊ ದಾಯರ್ತ?; 22 ಎಪ್ರಿಲ್, 2017; ಎರ್ಡೋಗನ್ ಆರೆನ ನಿರಂಕುಶಾದಿಕಾರೊದ ತಂತ್ರೊಲೆ ನಡುಟೆ ಟರ್ಕಿದ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರೊ ನಾನಲಾ ಜೀವಂತೊ ಉಂಡು ಪನ್ಪುನವು ತೆರಿವುಂಡು.<ref>{{cite web |last1=ವಾರ್ತೆ |first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |title=ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಪರಮಾಧಿಕಾರ: ಟರ್ಕಿಯ ಭವಿಷ್ಯವೇನು? |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/22/486058.html |website=Prajavani |language=kn}}</ref><ref>{{cite web |title=ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಪರಮಾಧಿಕಾರ: ಟರ್ಕಿಯ ಭವಿಷ್ಯವೇನು? - ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/22/486058.html |website=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |language=kn |accessdate=2025-12-10 |archivedate=2017-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425054516/http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/22/486058.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:Anit Kabir (6526103103).jpg| File:Aya sofya.jpg| File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| File:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| File:DolmabahceMainGate.JPG| File:İzmir clock tower.jpg| File:Pamukkale00.JPG| File:Eskişehir-Aycan.jpg| File:Antalya falezler.jpg| File:Alanya.jpg| File:Bluemosquefront.jpg| File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| File:Istanbul collage 5j.jpg|thumb|ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 3vc21mrrev2e2ydzxtqzjvinek8xheh 0 5832 372756 281990 2026-10-11T12:41:34Z ChiK 1136 /* */ 372756 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = '''ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ''' | image = Govinda Pai.jpg|thumb | caption = ಎಂ. ಗೋವಿಂದ ಪೈ | birth_date = {{Birth date|1883|3|23|df=y}} |death_date = {{Death date and age|1963|09|06|1883|03|23|df=y}} | birth_place = [[ಮಂಜೇಶ್ವರ]] | occupation = ಸಾಹಿತಿ | nationality = ಭಾರತೀಯೆರ್ | subject = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ |spouse = ಕೃಷ್ಣಾ ಬಾಯಿ<ref name="ಭಟ್ ಭಟ್ 1993">cite book|author1=ಎಂ. ತಿರುಮಲೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟ|author2=ನೀರ್ಕಜೆ ತಿರುಮಲೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟ|title=ಗೋವಿಂದ ಪೈ|url=http://books.google.com/books?id=FgvHhDqmJw8C|accessdate=23 July 2013|date=1 January 1993|publisher=ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾದೆಮಿ|isbn=978-81-7201-540-4</ref> }} [[ಫೈಲ್:Govinda pai's hand writing.jpg|thumb|right|ಗೋವಿಂದ ಪೈಯೆರೆ ಕೈ ಬರವುಡು ಬರೆಯಿನ "ತಾಯೆ ಬಾರ ಮೊಗವ ತೋರ" ಕವಿತೆದ ಚಿತ್ರೊ]] '''ಎಂ. ಗೋವಿಂದ ಪೈ''' (ಮಾರ್ಚ್ ೨೩, ೧೮೮೩ – ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೬, ೧೯೬೩) ಕನ್ನಡೊದ ಸುರುತ್ತ "ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ"ಯೆರಾದ್ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆತೆರ್. ಮಂಜೇಶ್ವರೊಗು ಭಾರತೊದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೂಪಟೊಡು ಜಾಗೆ ತೋಜ್ಪಾದ್ ಕೊರ್‍ನ ಅರ್ ಗೋವಿಂದ ಪೈ.<ref>ವೆಂಕಟ ಮಾಧವರಾವ್ ಇನಾಂದಾರ್: "ಗೋವಿಂದ ಪೈ"</ref> ೧೯೫೬ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊ ಪುನರ್ ಇಂಗಡನೆ ಆನಗ ಕಾಸರಗೊಡು ಕೇರಲೊದ ಪಾಲಾಂಡ್. ಅಪಗ ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಬೇಜಾರೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಗೋವಿಂದ ಪೈಲು ಅಕೇರಿಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ಆರೆನ ಪುದರ್‍ದೊಟ್ಟುಗೆ ಮಂಜೇಶ್ವರೊನು ಸೇರಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆರೆನ ಪಾಲ್‍ಗ್ ಕಾಸರಗೋಡು ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. [[ಫೈಲ್:Govinda Pai Statue.jpg|thumb|ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಶಿಲ್ಪ.]] == ಬಾಲ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಸಂಗೊ == * ಗೋವಿಂದ ಪೈಲು ಮೂಲತೊ [[ಕುಡ್ಲ]]ದಾರ್. ಅಮ್ಮೆರ್ [[ಮಂಗಳೂರು]] ತಿಮ್ಮಪೈಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಪ್ಪೆ ದೇವಕಿಯಮ್ಮ. ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲ್ '''[[ಮಂಜೇಶ್ವರ]]'''. ಆರ್ ಕಾಸ್ರೋಡು ತಾಲೋಕುದ ಮಂಜೇಶ್ವರೊದ ಅಜ್ಜನ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಮಾರ್ಚ್ ೨೩, ೧೮೮೩ ದಾನಿ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.<ref name="ಭಟ್ ಭಟ್ 1993"/><ref>cite news |title=M.Govinda Pai:A Kannada Scholar-Poet,an Indian Image of Universal Religion|url=http: //bavivekrai. wordpress. com/ 2012/ 01/ 19/m-govinda-paia-kannada-scholar-poet-an-indian-image-of-universal-religion/</ref> ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ದಿಂಜಿದಿ ಸ್ತಿತಿವಂತೆರ್. ಅಪಗದ ಕಾಲೊಗು ಸಾವಿರಾರ್ ರೂಪಾಯಿ ವಾರ್ಸಿಕೊ ಕಂದಾಯೊ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್. * ಗೋವಿಂದ ಪೈಲೆ ಸಾಲೆದ ಓದು ಕುಡ್ಲಡೆ ಆಂಡ್. ಕುಡ್ಲದ ಸರಕಾರಿ ಕೋಲೇಜಿಡ್ ಇಂಟರ್‍ಮೀಡಿಯೆಟ್ಟ್ ಮುಟ್ಟ ಓದಿಯೆರ್. ನವೋದಯ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಆಚಾರ್ಯ ಪುರುಸೆರ್ಂದ್ ಪುದರಾದಿತ್ತಿನ ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯೆರ್ ಇಂಬೆರೆಗ್ ಕನ್ನಡೊದ ಮಾಸ್ಟೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಎಚ್ಚಿದ ಓದುಗಾದ್ [[ಮೆಡ್ರಾಸ್]]‍ಗ್ (ಇತ್ತೆದ [[ಚೆನ್ನೈ]]ಗ್) ಪೋಯೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಪೈಯೆರ್ ಮದ್ರಾಸ್‍ದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜಜಿಗ್ ಸೇರ್‍ಯೆರ್. ಅಲ್ಪ ಡಾ.ಎಸ್. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಆರ್ ಇಂಬೆರೆನ ಸಾಪಾಠಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. * ಬಿ.ಎ. ತರಗತಿ ಅಕೇರಿ ವರ್ಸೊದ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡತ್ತಾನಗನೇ ಅಮ್ಮೆರೆ ಅನಾರೋಗ್ಯೊದ ಸುದ್ದಿ ತೆರಿದ್, ಕಲ್ಪುನೆನ್ ಬುಡುದು ಬತ್ತೆರ್. ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆ ಸಾವುಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಪದವಿ ದೆತೊನುನ ಗೋಜಿಗ್ ಪೋಯಿಜೆರ್. ಬರೆಯಿನ ಒಂಜೇ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ ಒಂಜನೆ ಸ್ತಾನೊ ದೆತೊಂದು ಬಂಗಾರ್ದ್ ಪದಕೊ ದೆತೊಂಡೆರ್.<ref name="bio">cite news |title=Rashtrakavi M. Govind Pai|url=http://www.kamat.com/kalranga/kar/writers/govind_pai.htm</ref> ಆಂಡಲಾ ಕುಲ್ಲ್‌ನ ಸುರುತ ಬಾಗೊ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊದ '''ಸುವರ್ಣ ಪದಕ''' ಆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕಿಂಡ್. ಆಂಡ ಆರೆನ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಅಧ್ಯಯನೊ ಜೀವನೊ ಪರ್ಯಂತೊ ಬುಲೆಂಡ್.<ref name="ಭಟ್ ಭಟ್ 1993"/> == ಗೋವಿಂದ ಪೈಕ್ಲೆ ಬ ಕೊಂಕಣಿ, [[ತುಳು]], [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಬಾಸೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತೆಲುಗು ಬಾಸೆ|ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳ್ ಬಾಸೆ|ತಮಿಳು]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಒರಿಯಾ]], [[ಬಂಗಾಳಿ]], [[ಪಾಲಿ]], [[ಅರ್ಧಮಾಗಧಿ]], [[ಉರ್ದು]], [[ಪರ್ಷಿಯನ್]], [[ಗ್ರೀಕ್]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]], [[ಜಪಾನಿ]], [[ಇತಾಲಿಯನ್]],[[ಸ್ಪಾ ನಿಷ್]],[[ಪ್ರಾಕೃತ]], [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಗುಜರಾತಿ]], ಈ ಬಾಸೆಲೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್. == ಬೂಕುಲು == # [[ಗೊಲ್ಗೋಥಾ]] ಅತ್ತಂಡ ಯೇಸುನ ಕಡೆಯ ಅಕೇರಿದ ದಿನೊ Golgotha # ವೈಶಾಖಿ ಅತ್ತಂಡ ಬುದ್ಧನ ಅಕೇರಿದ ದಿನೊ ([[ಖಂಡ ಕಾವ್ಯ]]) # ಹೆಬ್ಬೆರಳು # Indiana # ವಿಟಂಕ # ಇಂಗಡಲು (ಆಯ್ಕೆದ ಕವನೊಲು) # ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಚರಿತ್ರೆ # ಕನ್ನಡದ ಮೊರೆ (ಬಾಸನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಲೇಕನೊಲು) # ತಾಯಿ ಮತ್ತು ನೋ ನಾಟಕಗಳು ## ಕುಮಸಾಕಾ ## ಕಾಯೊಮ್ ಕೋಮಾಚಿ ## ಸೊತೋಬಾ ಕೊಮಾಚಿ ## ಹಾಗೊರೋವೊ ## ತ್ಸುನೆಮಾಸ ## ಸೊಮಾಗೆಮಂಜಿ ## ಚೊರಿಯೊ ## ಶೋಜೊ # ಗಿಳಿವಿಂಡು (ಕವನ ಸಂಕಲನ) # ಗೀತಾಂಜಲಿ (ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರೆರೆ ಗೀತಾಂಜಲಿದ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದೊ) # ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಅವರ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧಗಳು # ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಅವರ ಕೆಲವು ಪತ್ರಗಳು # ಚಿತ್ರಭಾನು ಅಥವಾ ೧೯೪೨ # ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಪುಟ # ನಂದಾದೀಪ (ಕವನ ಸಂಕಲನ) # ಹೃದಯರಂಗ (ಕವನ ಸಂಕಲನ) == ಸಮ್ಮಾನೊಲು == *'''ಕನ್ನಡೊದ ಸುರುತ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ''' *೧೯೪೯ಡ್ [[ಮದರಾಸು]] ಸರಕಾರೊ (೧೯೫೬ಡ್ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಏಕೀಕರಣೊಡ್ದು ಸುರುಟು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆದ ಅಪಗದ [[ಮದರಾಸು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಡ ಇತ್ತೆದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡ್‍ಡ್]] ಗೋವಿಂದ ಪೈಯೆರೆಗ್ '''ರಾಷ್ಟ್ರ ಕವಿ''' ಸಮ್ಮಾನೊನು ಕೊರ್‍ದ್ ಗೌರವಿಸಂಡ್. *'''ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನೊದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ'''- ೧೯೫೦ಡ್ [[ಮುಂಬಯಿ]]ಡ್ ನಡತಿನ ೩೪ನೆದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನೊಗು ಗೋವಿಂದ ಪೈಯೆರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದಿತ್ತೆರ್. == ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೊ == [[ಫೈಲ್:M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 003.jpg|thumb|ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೊ, ಕುಂಜಿಬೆಟ್ಟು [[ಉಡುಪಿ]]]] *[[ಉಡುಪಿ]]ಡ್ '''ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೊ''' ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜಿದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ ೧೯೬೫ಡ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಉಡುಪಿದ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೊ ತುಳು-ಕನ್ನಡೊ-ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆದ ಹಿರಿಯ-ಕಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕರೆಗ್ ಉಪಯೋಗೊ ಆಪಿನ ಜಾಗೆ. ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದು ಮಾನ್ಯತೆ ತಿಕ್‍ದ್ಂಡ್. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೊಡು ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈಯೆರೆ ಸಂಗ್ರಹೊದ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಾಚ್ಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯೊ ಉಂಡು. *ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯೊಡು ಸುಮಾರ್ ಮುಪ್ಪತೈನ್ ಬಾಸೆಲೆ ಐನ್ ಸಾವಿರೊ ಬೂಕುಲು ಉಂಡು. ಕನ್ನಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ ಬೂಕುಲು ಅಂಚನೆ ಪರತ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಲು ಅಪೂರ್ವವಾದ್ ಉಂಡು. ದೇವತಾ ವಿಗ್ರಹೊಲೆ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಲು, ವೀರಕಲ್ಲ್, ಮಾಸ್ತಿಕಲ್ಲ್‌ಲು, ಮರತ ಕೆತ್ತನೆಲು, ಕಂಚಿದ ಆಕೃತಿಲು ಮುಲ್ಪ ತೂವೊಳಿ. ಸಂಶೋಧಕೆರೆಗ್ ಈ ಕೇಂದ್ರೊದ ಸಂಗ್ರಹೊಡ್ದ್ ತಿಕುನ ಲಾಬೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿನವತ್ತ್. === ಉಡುಪಿದ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕಲಾಕೃತಿಲು === <gallery> M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 001.jpg M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 002.jpg M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 004.jpg M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 005.jpg M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 006.jpg M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 007.jpg M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 008.jpg M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 009.jpg M Govinda Pai Regional Research Centre Udupi 010.jpg </gallery> == ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಕೇಂದ್ರೊದ ಬೂಕು ಪ್ರಕಟಣೆಲು == [[:kn:ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೊ ಬೂಕುಲೆ ಪ್ರಕಟಣೆಲು]] ಮಸ್ತ್. == ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸ್ಮಾರಕೊ ಸಮ್ಮಾನೊ == [[:kn:ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ನ್ ನಾಡ್‍ದ ಸಾಧಕೆರೆಗ್ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲೆರ್. == ವಿದಾಯೊ == ೧೯೬೩ನೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೦೬ನಾನಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈಯೆರೆ ಸಾವು ಆಂಡ್. == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುಗು == * [[:kn:ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ|ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಎಂ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯೆದ ಬರವು == * ಎಂ.ಗೋವಿಂದ ಪೈ [[ಕುಡ್ಲ|ಕುಡ್ಲದ]] ಸಾಹುಕಾರೆ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಪೈ, ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಕಿಯಮ್ಮನಕ್ಲೆನ ಮಗೆ. ಅಪ್ಪೆನ ಊರು '''ಮಂಜೇಶ್ವರ''' . ಆರ್ ಮಾರ್ಚ್ ೨೩, ೧೮೮೩ಡ್ [[ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ತಾಲೂಕುದ ಮಂಜೇಶ್ವರೊಡು ಅಜ್ಜನ ಇಲ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.<ref name="ReferenceA">{{Cite news|url=http: //bavivekrai. wordpress. com/ 2012/ 01/ 19/m-govinda-paia-kannada-scholar-poet-an-indian-image-of-universal-religion/|title=M.Govinda Pai:A Kannada Scholar-Poet,an Indian Image of Universal Religion}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಮಲ್ಲ ಕಾಸ್ ದರ್ . ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಪೈ ಅರೆನ ಮಲ್ಲ ಮಗೆ . ಅರೆಗ್ ಮೂಜಿ ಅಣ್ಣನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಜಿ ಅಕ್ಕನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಒಂಜಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಎಂ.ಗೋವಿಂದ ಪೈ [[ಕುಡ್ಲ|ಕುಡ್ಲಡ್]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್. ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ ಕುಡ್ಲದ ಒಂಜಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ನಡತ್ಂಡ್. ಅರೆನ ಒರಿ ಪಾಸಾಡಿಯಾದಿತ್ತಿನಾರ್ ಎಂ.ಎನ್.ಕಾಮತ್. [[ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯ|ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶ]] ರಾಯೆರ್ ಆರೆಗ್ ಕಲ್ಪಾಯಿನ ಗುರುಕುಲೆಡ್ ಒರಿ. ಆರ್ 1903-1906 ಮುಟ್ಟ ಮದ್ರಾಸ್ (ಇತ್ತೆದ ಚೆನ್ನೈ ) ಡ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಬಿ.ಎ. ಡಿಗ್ರಿ. ಮಲ್ತೆರ್. * * == ಎಂ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯೆದ ಬರವು == * ಎಂ.ಗೋವಿಂದ ಪೈ [[ಕುಡ್ಲ|ಕುಡ್ಲದ]] ಸಾಹುಕಾರೆ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಪೈ, ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಕಿಯಮ್ಮನಕ್ಲೆನ ಮಗೆ. ಅಪ್ಪೆನ ಊರು '''ಮಂಜೇಶ್ವರ''' . ಆರ್ ಮಾರ್ಚ್ ೨೩, ೧೮೮೩ಡ್ [[ಕಾಸರಗೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ತಾಲೂಕುದ ಮಂಜೇಶ್ವರೊಡು ಅಜ್ಜನ ಇಲ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.<ref name="ReferenceA"/> ಅರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಮಲ್ಲ ಕಾಸ್ ದರ್ . ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಪೈ ಅರೆನ ಮಲ್ಲ ಮಗೆ . ಅರೆಗ್ ಮೂಜಿ ಅಣ್ಣನಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಜಿ ಅಕ್ಕನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಒಂಜಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಎಂ.ಗೋವಿಂದ ಪೈ [[ಕುಡ್ಲ|ಕುಡ್ಲಡ್]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯೆರ್. ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣ ಕುಡ್ಲದ ಒಂಜಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ನಡತ್ಂಡ್. ಅರೆನ ಒರಿ ಪಾಸಾಡಿಯಾದಿತ್ತಿನಾರ್ ಎಂ.ಎನ್.ಕಾಮತ್. [[ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯ|ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶ]] ರಾಯೆರ್ ಆರೆಗ್ ಕಲ್ಪಾಯಿನ ಗುರುಕುಲೆಡ್ ಒರಿ. ಆರ್ 1903-1906 ಮುಟ್ಟ ಮದ್ರಾಸ್ (ಇತ್ತೆದ ಚೆನ್ನೈ ) ಡ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಬಿ.ಎ. ಡಿಗ್ರಿ. ಮಲ್ತೆರ್. * * [[ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು/ಕವಿಕುಲು]] e6kqavzpa2zow65oy7r3pjttk0itmuq 0 5879 372763 280615 2026-10-11T14:00:43Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372763 wikitext text/x-wiki [[File:Iran in its region.svg|thumb|ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಡು ಇರಾನ್ ದೇಸೊ]] '''ಇರಾನ್''' (ಪರ್ಷಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್: ايران), ಉಂದು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡೊದ [[ಪಡ್ಡಾಯಿ|ಪಡ್ಡಯಿ]] ಮೆಯಿಟುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಉಂದೆನ್ ದುಂಬು ಪರ್ಶಿಯ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ನೆತ್ತ ರಾಜಧಾನಿ ತೆಹ್ರಾನ್. ಇರಾನ್ ದೇಸೊದ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಅರ್ಮೇನಿಯ, ಅಜರ್‍ಬೈಜಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುರ್ಕ್‍ಮೇನಿಸ್ಥಾನ್, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ]], ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ಇರಾಕ್‌ ದೇಸೊಲು ಉಂಡು. ಈ ದೇಸೊಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಇರಾನ್ ಸಬ್ದೊದ ಅರ್ಥ 'ಆರ್ಯ ನಾಡ್' ಪಂದ್. ಮುಲ್ತ ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮೊ ಶಿಯಾ [[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]].<ref>http://www.bbc.com/news/world-middle-east-14541327</ref><ref>http://travel.nationalgeographic.com/travel/countries/iran-facts/</ref> == ತೂಪಿನಂಚಿತ್ತಿ ಜಾಗೊಲು == # ಪರ್ಸಪೊಲಿಸ್ (ಶಿರಾಜ್‌ಡ್ದ್ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಬಡಕಾಯಿಡ್) # ಷಾಹ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಇಶ್ಫಹಾನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಶೇಖ್ ಲೊತ್ಫೊಲ್ಲಾಹ್ ಮಸ್ಜಿದ್ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಗೊಲೆಸ್ತಾನ್ ಅರಮನೆ (ತೆಹ್ರಾನ್) # ಎರಾಮ್ ಗಾರ್ಡನ್ (ಶಿರಾಜ್) # ತಜ್ರೀಶ್ ಬಝಾರ್ (ತೆಹ್ರಾನ್) <ref>https://www.tripadvisor.in/Attractions-g293998-Activities-Iran.html</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] fdokyjooxn30k4m4h3kt3pq1yu005u3 372808 372763 2026-10-11T14:39:41Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372808 wikitext text/x-wiki [[File:Iran in its region.svg|thumb|ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಡು ಇರಾನ್ ದೇಸೊ]] '''ಇರಾನ್''' (ಪರ್ಷಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್: ايران), ಉಂದು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡೊದ [[ಪಡ್ಡಾಯಿ|ಪಡ್ಡಯಿ]] ಮೆಯಿಟುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಉಂದೆನ್ ದುಂಬು ಪರ್ಶಿಯ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ನೆತ್ತ ರಾಜಧಾನಿ ತೆಹ್ರಾನ್. ಇರಾನ್ ದೇಸೊದ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಅರ್ಮೇನಿಯ, ಅಜರ್‍ಬೈಜಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುರ್ಕ್‍ಮೇನಿಸ್ಥಾನ್, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ]], ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ಇರಾಕ್‌ ದೇಸೊಲು ಉಂಡು. ಈ ದೇಸೊಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಇರಾನ್ ಸಬ್ದೊದ ಅರ್ಥ 'ಆರ್ಯ ನಾಡ್' ಪಂದ್. ಮುಲ್ತ ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮೊ ಶಿಯಾ [[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]].<ref>http://www.bbc.com/news/world-middle-east-14541327</ref><ref>http://travel.nationalgeographic.com/travel/countries/iran-facts/</ref> == ತೂಪಿನಂಚಿತ್ತಿ ಜಾಗೊಲು == # ಪರ್ಸಪೊಲಿಸ್ (ಶಿರಾಜ್‌ಡ್ದ್ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಬಡಕಾಯಿಡ್) # ಷಾಹ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಇಶ್ಫಹಾನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಶೇಖ್ ಲೊತ್ಫೊಲ್ಲಾಹ್ ಮಸ್ಜಿದ್ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಗೊಲೆಸ್ತಾನ್ ಅರಮನೆ (ತೆಹ್ರಾನ್) # ಎರಾಮ್ ಗಾರ್ಡನ್ (ಶಿರಾಜ್) # ತಜ್ರೀಶ್ ಬಝಾರ್ (ತೆಹ್ರಾನ್) <ref>https://www.tripadvisor.in/Attractions-g293998-Activities-Iran.html</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] fvjsvr5uffs3l6958wb8tt06elvbwip 372809 372808 2026-10-11T14:39:52Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372809 wikitext text/x-wiki [[File:Iran in its region.svg|thumb|ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಡು ಇರಾನ್ ದೇಸೊ]] '''ಇರಾನ್''' (ಪರ್ಷಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್: ايران), ಉಂದು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡೊದ [[ಪಡ್ಡಾಯಿ|ಪಡ್ಡಯಿ]] ಮೆಯಿಟುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಉಂದೆನ್ ದುಂಬು ಪರ್ಶಿಯ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ನೆತ್ತ ರಾಜಧಾನಿ ತೆಹ್ರಾನ್. ಇರಾನ್ ದೇಸೊದ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಅರ್ಮೇನಿಯ, ಅಜರ್‍ಬೈಜಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತುರ್ಕ್‍ಮೇನಿಸ್ಥಾನ್, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ]], ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ ಬುಕ್ಕೊ ಇರಾಕ್‌ ದೇಸೊಲು ಉಂಡು. ಈ ದೇಸೊಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಇರಾನ್ ಸಬ್ದೊದ ಅರ್ಥ 'ಆರ್ಯ ನಾಡ್' ಪಂದ್. ಮುಲ್ತ ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮೊ ಶಿಯಾ [[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]].<ref>http://www.bbc.com/news/world-middle-east-14541327</ref><ref>http://travel.nationalgeographic.com/travel/countries/iran-facts/</ref> == ತೂಪಿನಂಚಿತ್ತಿ ಜಾಗೊಲು == # ಪರ್ಸಪೊಲಿಸ್ (ಶಿರಾಜ್‌ಡ್ದ್ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಬಡಕಾಯಿಡ್) # ಷಾಹ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಇಶ್ಫಹಾನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಶೇಖ್ ಲೊತ್ಫೊಲ್ಲಾಹ್ ಮಸ್ಜಿದ್ (ಎಶ್ಫಹಾನ್) # ಗೊಲೆಸ್ತಾನ್ ಅರಮನೆ (ತೆಹ್ರಾನ್) # ಎರಾಮ್ ಗಾರ್ಡನ್ (ಶಿರಾಜ್) # ತಜ್ರೀಶ್ ಬಝಾರ್ (ತೆಹ್ರಾನ್) <ref>https://www.tripadvisor.in/Attractions-g293998-Activities-Iran.html</ref> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] lh9okfvsj4me6b4mod6zexbkdoygtmx 0 6265 372783 372381 2026-10-11T14:25:33Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372783 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಸಿಂಗಾಪುರೊ ಗಣರಾಜ್ಯೊ | common_name = ಸಿಂಗಾಪುರೊ | image_flag = Flag of Singapore.svg | image_coat = | other_symbol = | national_motto = ("ಮುನ್ನೆಡೆ,ಸಿಂಗಾಪುರ") | national_anthem = ''Majulah Singapura''<br />(ಕನ್ನಡ: "ಮುನ್ನೆಡೆ ಸಿಂಗಾಪುರ")<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Majulah Singapura.ogg]]}}</div> | image_map = Singapore on the globe (Southeast Asia centered) zoom.svg | map_width = 275px | capital = '''ಸಿಂಗಾಪುರೊ'''<ref name="City-state">{{cite encyclopedia |title=Singapore |quote= The city, once a distinct entity, so came to dominate the island that the Republic of Singapore essentially became a city-state. |url= https://www.britannica.com/place/Singapore-capital |access-date=29 August 2019 |encyclopedia= Encyclopaedia Britannica }}</ref> | coordinates = {{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city|display=inline,title}} | largest_settlement = | largest_settlement_type = | official_languages = {{hlist|[[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ]] |[[ಮಲೇಯ್]] |[[ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] |[[ತಮಿಳು]]}} | languages_type = [[:en:National language|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸೆ]] | languages = [[ಮಲೇಯ್ ಬಾಸೆ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list |75.9% [[ಚೀನಾ|ಚೀನಿಯೆರ್]]|15% [[:en:Malaysia|ಮಲೇಯರು]]|7.5% [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯೆ]]|1.6% ಬೇತೆಕ್ಲ್}} | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web |title=Census 2020 |url=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |website=Singapore Department of Statistics |access-date=16 June 2021 |archivedate=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611051404/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |url-status=dead }}</ref> | ethnic_groups_year = 2020 | religion_year = 2020 | religion_ref = | religion = {{unbulleted list |31.1% [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] |20% ಒವುಲಾ ಇದ್ದಿ |18.9% [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ]]|15.6% [[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ]] |8.8% [[:en:Taoism|ತಾವೊ ಧರ್ಮ]]|5% [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] |0.6% ಬೇತೆಕ್ಲ್}} | demonym = [[:en:Singaporeans|ಸಿಂಗಾಪುರಿಯನ್]] | government_type = ಏಕಿಕೃತ ಪ್ರಬಲ ಪಕ್ಷೀಯ ಸಾಂವಿದಾನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯೊ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಹಲಿಮಾಹ್ ಯಾಕುಬ್ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = ಲೀ ಹಿಸಿನ್ ಲೂಂಗ್ | leader_title3 = ಮುಕ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರ್ | leader_name3 = ಸುಂದರೇಶ ಮೆನನ್ | leader_title4 = ಸಂಸದಿಯ ಸಬಾದ್ಯಕ್ಷೆರ್ | leader_name4 = ತಾನ್ ಚಾಓನ್ ಜಿನ್ | leader_title5 = ವಿರೋದ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕೆ | leader_name5 = ಪ್ರೀತಮ್ ಸಿಂಗ | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = ಸ್ವತಂತ್ರ ದೊರಕ್ಕಿದ್ದು | sovereignty_note = ಮಲೇಶಿಯಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನಿಂದ | established_event1 = {{nowrap|[[:en:Self-governance of Singapore|Self-governance]]}} | established_date1 = 3 ಜೂನ್ 1959 | established_event2 = {{nowrap|[[:en:Malaysia Agreement|ಮಲೇಷ್ಯಾ ಒಪ್ಪಂದ]]}} | established_date2 = 16 ಸೆಪ್ಟಂಬರೊ 1963 | established_event3 = [[:en:Proclamation of Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ಗೋಷಣೆ]] | established_date3 = 9 ಆಗಸ್ಟ್ 1965 | established_event4 = [[:en:ASEAN Declaration|ಆಸಿಯಾನ್ ಗೋಷಣೆ]] | established_date4 = 8 ಆಗಸ್ಟ್ 1967 | area_km2 = 728.3 | area_footnote = <ref name="total area of Singapore">{{cite web |title=Environment |website=Base |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |access-date=21 February 2021 |archivedate=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719053602/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |url-status=dead }}</ref> | area_rank = 176th | population_estimate = {{Decrease}} 5,685,800<ref name="Population and Population Structure">{{cite web |title = Population and Population Structure |website = Singstat |publisher = Department of Statistics Singapore |url = https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |access-date = 5 August 2018 |archivedate = 26 July 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status = dead }}</ref> | population_estimate_year = 2020 | population_estimate_rank = 115ನೇ | population_density_km2 = 7,804 | population_density_sq_mi = 20,212 | population_density_rank = 2nd | GDP_PPP = {{increase}} $600.063&nbsp;billion<ref name="IMFWEOSG">{{cite web |url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=72&pr.y=7&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title = World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=21 June 2020 }}</ref> | GDP_PPP_year = 2021 | GDP_PPP_rank = 38ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $102,742 | GDP_PPP_per_capita_rank = 2ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $374.394&nbsp;billion | GDP_nominal_year = 2021 | GDP_nominal_rank = 38ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $64,103 | GDP_nominal_per_capita_rank = 8ನೇ | Gini = 45.9 <!--number only--> | Gini_year = 2017 | Gini_change = ಸ್ತಿರೊ <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=DISTRIBUTION OF FAMILY INCOME – GINI INDEX|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN|access-date=25 January 2019|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN|url-status=dead}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.938 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = ಏರುನೆ <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 11th | currency = [[:en:Singapore dollar|ಸಿಂಗಾಪುರ ಡಾಲರ್]] (S$) | currency_code = ಎಸ್‌ಜಿಡಿ | time_zone = [[:en:Singapore Standard Time|ಸಮಯೊ]] | utc_offset = +8 | antipodes = | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}} | drives_on = [[:en:Right- and left-hand traffic|ಎಡ]] | calling_code = [[+65]] | iso3166code = ಎಸ್‌ಜಿ | cctld = [[.:en:sg|ಎಸ್‌ಜಿ]] | today = | electricity = 230 V–50 Hz }} '''ಸಿಂಗಾಪುರ''' (ಸಿಂಗಾಪೊರೊ, Singapore) ಆಗ್ನೇಯ ಏಸಿಯಾದ ಒಂಜಿ ಪುದ‍ರ್ ಪೋಯಿನ ನಗರ ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ದ್ವೀಪೊ ದೇಸೊ. ಸಿಂಗಾಪುರೊ ಪೇಂಟೆದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ 718 ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್‌ಲು. ಜನಸಂಕ್ಯೆ (ಇಸವಿ 2016) 56,97,000. ನಮ್ಮ ಕುಡಲಗ್ ಹೋಲಿಸಾಂಡ, ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಡು ಈ ಮಹಾನಗರ ಕುಡಲರ್ದ್ ಐನರೆ (೫.೪) ಪಾಲ್ ಮಲ್ಲೆ. ಜನಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಸು‍ಮಾರ್ ಪತ್ತ್ ಪಾಲ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಂಡು. ಮಲೇಶಿಯಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊದ ತೆಂಕಾಯಿ ಕೊಡಿಟ್ ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಮಹಾನಗರ- ದ್ವೀಪೊ. ಈ ದೇಸೊಡು 54 ಎಲ್ಯ ಮಲ್ಲ ದ್ವೀಪೊಲು ಸೇರ್ದುಲ್ಲಾ.<ref>{{cite web |title=101 things we love to do in Singapore |url=https://www.timeout.com/singapore/things-to-do/101-things-to-do-in-singapore-sightseeing |website=Time Out Singapore |date=22 November 2024}}</ref> == ಚರಿತ್ರೆ == === ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿಂಗಾಪುರೊ === 1299ಡ್, [[:en:Malay Annals:ಮಲಯ ಅನ್ನಲ್ಸ್‌]]ದ ಪ್ರಕಾರೊ, [[:en:Kingdom of Singapura|ಸಿಂಗಾಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ]] ದ್ವೀಪೊಡು [[:en:Sang Nila Utama|ಸಾಂಗ್ ನಿಲಾ ಉತಾಮ]] ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=J9JAAAAAYAAJ&pg=PA43 |title=Malay Annals |page=43 |author=<!--unknown; old historical document-->|translator-last=Leyden|translator-first=John |date=1821}}</ref> ಸಿಂಗಾಪುರ ಬಂದರ ನಗರೊನು 1819ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ಟಾಮ್'ಫೊರ್ಡ್ ರಾಫಲ್‌ಸ್ (Stamford Raffles) ಪನ್ಪುನಾರ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.<ref>cite web |url=https://web.archive.org/web/20250506051519/https://www.hotels.com/go/singapore/best-singapore-things-to-do</ref> ಮಲಯ ಅನ್ನಲ್ಸ್‌ಡ್ ಕೊರ್‌ನ ಚರಿತ್ರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆ{{sfn|Miksic|2013|p=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA154 154]}} ಬುಕ್ಕೊ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆನ ವಿಸಯೊ ಆಂಡಲಾ, 14ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸಿಂಗಾಪುರೊ, ಅಪಗ [[:en:Temasek|ತೆಮಸೆಕ್]] ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನವು. [[:en:Majapahit|ಮಜಪಹಿತ್]], ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು {{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA184 183–185]}} ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Indosphere|ಇಂಡೋಸ್ಫಿಯರ್‌]]ದ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=Dixon>{{cite book |last1=Dixon |first1=Robert M.W. |last2=Alexandra |first2=Y. |year=2004 |title=Adjective Classes: A Cross-linguistic Typology |url=https://archive.org/details/adjectiveclasses00dixo_002|url-access=limited |page=[https://archive.org/details/adjectiveclasses00dixo_002/page/n96 74] |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-920346-6}}</ref><ref name=Matisoff1990>{{Citation |last=Matisoff |first=James|author-link=James Matisoff |title=On Megalocomparison |journal=Language |volume=66 |issue=1 |pages=106–120 |year=1990 |doi=10.2307/415281 |jstor=415281}}</ref><ref name=Enfield>{{Citation |last=Enfield |first=N.J. |title=Areal Linguistics and Mainland Southeast Asia |journal=Annual Review of Anthropology |volume=34 |pages=181–206 |year=2005 |doi=10.1146/annurev.anthro.34.081804.120406 |url=http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf |hdl=11858/00-001M-0000-0013-167B-C|hdl-access=free|access-date=5 August 2018|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816071246/http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="academia edu">{{cite journal |url=https://www.academia.edu/2635407 |title=As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=1 |pages=21–39 |publisher=Academia|access-date=23 December 2015 |last1=Lavy |first1=Paul A. |year=2003 |doi=10.1017/S002246340300002X |s2cid=154819912|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812222402/https://www.academia.edu/2635407|url-status=live |issn=0022-4634}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/AP1999%20article.pdf |title=Results of the 1995–1996 Archaeological Field Investigations at Angkor Borei, Cambodia |publisher=University of Hawai'i-Manoa|access-date=5 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923172419/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/AP1999%20article.pdf|archive-date=23 September 2015}}</ref> [[File:Mrt lrt rail map 2.png|thumb|left|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ಬೂಪಟೊ (ಮೆಟ್ರೊ ಮಾರ್ಗ ಸಮೇತ)]] == ನಗರ ಸಂಚಾರೊ ವ್ಯವಸ್ತೆ == === ಬೂ ಸಾರಿಗೆ === ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲೊ ರೈಲುಲೆಡ್ದ್ ([[:en:Mass Rapid Transit (Singapore)|ಎಂಆರ್ಟಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Light Rail Transit (Singapore)|ಎಲ್ಆರ್‌‍ಟಿ]] ವ್ಯವಸ್ತೆಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್), [[:en:Bus transport in Singapore|ಬಸ್ಸುಲು]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Taxis of Singapore|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಲು]] ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಜಿ ಎಂಆರ್‌ಟಿ ಮಾರ್ಗೊಲು ಉಂಡು.<ref>{{cite web |url=https://www.lta.gov.sg/content/ltagov/en/getting_around/public_transport/rail_network.html |title=Rail Network |publisher=Land Transport Authority|access-date=9 December 2022}}</ref> ([[:en:North–South MRT line|ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], [[:en:East–West MRT line|ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], [[:en:North East MRT line|ಉತ್ತರ ಪೂರ್ವ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], [[:en:Circle MRT line|ಸರ್ಕಲ್ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], [[:en:Downtown MRT line|ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Thomson–East Coast MRT line|ಥಾಮ್ಸನ್-ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], ಅಂಚನೆ ಮೂಜಿ ಎಲ್ಆರ್‌ಟಿ ಮಾರ್ಗೊಲು ಉಲ್ಲೊ. [[:en:Punggol|ಪಂಗೋಲ್]] ಬುಂಗಾಂಗ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಂಗೋಲ್ಸ್‌ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. [[:en:Choa Chu Kang|ಚೋವಾ ಚು ಕಾಂಗ್]] ([[:en:Bukit Panjang LRT line|ಬುಕಿಟ್ ಪಂಜಾಂಗ್ ಎಲ್ಆರ್‌ಟಿ ಮಾರ್ಗೊ]]), [[:en:Sengkang|ಸೆಂಗ್ಕಾಂಗ್]] ([[:en:Sengkang LRT line|ಸೆಂಗ್ಕಾಂಗ್ ಎಲ್ಆರ್‌ಟಿಇ ಮಾರ್ಗೊ]]). ಬುಕ್ಕೊ 300ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗೊಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಡ್ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |url=https://www.lta.gov.sg/content/ltagov/en/who_we_are/our_work/public_transport_system/bus.html |title=Bus |publisher=Land Transport Authority|access-date=9 December 2022}}</ref> [[:en:Taxi|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]]ಲು ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯೊ ಸಾರಿಗೆದ ರೂಪ ಆದುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ರೇಟ್ ಬೇತೆ ಎಚ್ಚ ಬುಲೆಯಿನ ದೇಶೊಲೆನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕೈಕ್ ತಿಕುನಂಚ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ಡ್ ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ದೇತೊನುಂಡ ದಿಂಜ ದುಬಾರಿ.<ref>{{cite web |url=http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html |title=Getting A Taxi |publisher=Land Transport Authority|access-date=13 July 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527192902/http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html|archive-date=27 May 2016}}</ref> === ವಾಯು ಮಾರ್ಗೊ === ಸಿಂಗಾಪುರ್ [[ಏಷ್ಯಾ]]ಡ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಉಂದು ಕೆಲವು ಕಡಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಯು ವ್ಯಾಪಾರೊ ಮಾರ್ಗೊಲೆಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. [[:en:Changi Airport|ಚಾಂಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[:en:Southeast Asia|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ಗ್ ಒಂಜಿ ವಾಯುಯಾನ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Sydney Airport|ಸಿಡ್ನಿ]], [[:en:Heathrow Airport|ಹೀಥ್ರೋ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊ|ಲಂಡನ್]] ನಡುಟು [[:en:Qantas|ಕ್ಯಾಂಟಾಸ್]]' [[:en:Kangaroo Route|ಕಂಗರೂ ಮಾರ್ಗ]]ಡ್ ಒಂಜಿ ನಿಲ್ದಾಣೊ ಉಂಡು.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html |title=Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route' |first=Kathy |last=Marks |newspaper=The Independent |location=London |date=30 November 2007}}</ref> ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ಡ್ [[:en:Singapore Changi Airport|ಚಾಂಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊ]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Seletar Airport|ಸೆಲೆಟಾರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪಂಡ್‌ದ್ ರಡ್ಡ್ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊಲು ಉಲ್ಲೊ.<ref>{{Cite news |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/04/06/firefly-to-resume-flights-to-seletar-airport-after-malaysia-singapore-resolve-airspace-issue |title=Malaysia and Singapore resolve airspace issue, Firefly to resume flights to Seletar airport |date=6 April 2019 |website=The Star Online}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/malaysian-firefly-resume-singapore-flights-twice-daily-seletar-11439066 |title=Malaysian carrier Firefly to resume Singapore flights with twice-daily trips |website=CNA|access-date=28 August 2019|archive-date=17 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617181651/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/malaysian-firefly-resume-singapore-flights-twice-daily-seletar-11439066|url-status=dead}}</ref> === ಕಡಲ್ ಸಾದಿ === [[:en:Port of Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಬಂದರ್]], ಆಪರೇಟರ್ ಲು [[:en:PSA International|ಪಿಎಸ್ಎ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Jurong Port"ಜುರಾಂಗ್ ಬಂದರ್]] ಪಂಡ್‌ದ್ ನಿರ್ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. 2019ಡ್ ಕಂಟೇನರ್ ಕಾರ್ಗೋ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ಡ್ ನಿಯಂತ್ರಣೊ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಟನ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಜಗತ್ತ್‌ದ ರಡ್ಡನೆ ಮಲ್ಲ ಬಂದರ್ ಆದುಂಡು.<ref>{{cite web |url=https://www.mpa.gov.sg/web/portal/home/media-centre/news-releases/detail/38b82bb6-2f92-418c-a98d-c4c9e56f9232 |title=Singapore's 2019 Maritime Performance|access-date=4 February 2020|archive-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103154554/https://www.mpa.gov.sg/web/portal/home/media-centre/news-releases/detail/38b82bb6-2f92-418c-a98d-c4c9e56f9232|url-status=dead}}</ref> == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:(SGP-Singapore) East-West Line Alstom Movia R151 1925-1926 @ Eunos 2026-08-07.jpg|thumb|ಒಂಜಿ [[:en:Alstom Movia|R151]] ಎಂಆರ್ಟಿ ರೈಲ್ [[:en:Eunos station|ಯುನೋಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗ್ ಕೈತಲ್‌‍ಡುಂಡು. File:(SGP-Singapore) SBS Transit SG3142S 116 2025-05-01.jpg|thumb| ಸಿಂಗಾಪುರೊದ [[:en:Public buses of Singapore|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ಸುಲು]] File:JewelSingaporeVortex1.jpg|thumb|[[:en:Jewel Changi Airport|ಜೂವೆಲ್ ಚಾಂಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊ]] File:Singapore Port viewed from The Pinnacle@Duxton 08.jpg|thumb|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ಬಂದರ್ </gallery> == ಎಚ್ಚದ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * [[:en:Foreign relations of Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ವಿದೇಸೊ ಸಮ್ಮಂದೊಲು]] * [[:en:Outline of Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ರೂಪುರೇಷೆ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ನಗರೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] 6aibrwzbk2u5batml4gacpux3eceqbp 372784 372783 2026-10-11T14:25:57Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372784 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಸಿಂಗಾಪುರೊ ಗಣರಾಜ್ಯೊ | common_name = ಸಿಂಗಾಪುರೊ | image_flag = Flag of Singapore.svg | image_coat = | other_symbol = | national_motto = ("ಮುನ್ನೆಡೆ,ಸಿಂಗಾಪುರ") | national_anthem = ''Majulah Singapura''<br />(ಕನ್ನಡ: "ಮುನ್ನೆಡೆ ಸಿಂಗಾಪುರ")<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Majulah Singapura.ogg]]}}</div> | image_map = Singapore on the globe (Southeast Asia centered) zoom.svg | map_width = 275px | capital = '''ಸಿಂಗಾಪುರೊ'''<ref name="City-state">{{cite encyclopedia |title=Singapore |quote= The city, once a distinct entity, so came to dominate the island that the Republic of Singapore essentially became a city-state. |url= https://www.britannica.com/place/Singapore-capital |access-date=29 August 2019 |encyclopedia= Encyclopaedia Britannica }}</ref> | coordinates = {{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city|display=inline,title}} | largest_settlement = | largest_settlement_type = | official_languages = {{hlist|[[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ]] |[[ಮಲೇಯ್]] |[[ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್]] |[[ತಮಿಳು]]}} | languages_type = [[:en:National language|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸೆ]] | languages = [[ಮಲೇಯ್ ಬಾಸೆ]] | ethnic_groups = {{unbulleted list |75.9% [[ಚೀನಾ|ಚೀನಿಯೆರ್]]|15% [[:en:Malaysia|ಮಲೇಯರು]]|7.5% [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯೆ]]|1.6% ಬೇತೆಕ್ಲ್}} | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web |title=Census 2020 |url=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |website=Singapore Department of Statistics |access-date=16 June 2021 |archivedate=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611051404/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/cop2020/sr1/cop2020sr1.pdf |url-status=dead }}</ref> | ethnic_groups_year = 2020 | religion_year = 2020 | religion_ref = | religion = {{unbulleted list |31.1% [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] |20% ಒವುಲಾ ಇದ್ದಿ |18.9% [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ]]|15.6% [[ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ]] |8.8% [[:en:Taoism|ತಾವೊ ಧರ್ಮ]]|5% [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] |0.6% ಬೇತೆಕ್ಲ್}} | demonym = [[:en:Singaporeans|ಸಿಂಗಾಪುರಿಯನ್]] | government_type = ಏಕಿಕೃತ ಪ್ರಬಲ ಪಕ್ಷೀಯ ಸಾಂವಿದಾನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯೊ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಹಲಿಮಾಹ್ ಯಾಕುಬ್ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = ಲೀ ಹಿಸಿನ್ ಲೂಂಗ್ | leader_title3 = ಮುಕ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರ್ | leader_name3 = ಸುಂದರೇಶ ಮೆನನ್ | leader_title4 = ಸಂಸದಿಯ ಸಬಾದ್ಯಕ್ಷೆರ್ | leader_name4 = ತಾನ್ ಚಾಓನ್ ಜಿನ್ | leader_title5 = ವಿರೋದ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕೆ | leader_name5 = ಪ್ರೀತಮ್ ಸಿಂಗ | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = ಸ್ವತಂತ್ರ ದೊರಕ್ಕಿದ್ದು | sovereignty_note = ಮಲೇಶಿಯಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನಿಂದ | established_event1 = {{nowrap|[[:en:Self-governance of Singapore|Self-governance]]}} | established_date1 = 3 ಜೂನ್ 1959 | established_event2 = {{nowrap|[[:en:Malaysia Agreement|ಮಲೇಷ್ಯಾ ಒಪ್ಪಂದ]]}} | established_date2 = 16 ಸೆಪ್ಟಂಬರೊ 1963 | established_event3 = [[:en:Proclamation of Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ಗೋಷಣೆ]] | established_date3 = 9 ಆಗಸ್ಟ್ 1965 | established_event4 = [[:en:ASEAN Declaration|ಆಸಿಯಾನ್ ಗೋಷಣೆ]] | established_date4 = 8 ಆಗಸ್ಟ್ 1967 | area_km2 = 728.3 | area_footnote = <ref name="total area of Singapore">{{cite web |title=Environment |website=Base |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |access-date=21 February 2021 |archivedate=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719053602/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |url-status=dead }}</ref> | area_rank = 176th | population_estimate = {{Decrease}} 5,685,800<ref name="Population and Population Structure">{{cite web |title = Population and Population Structure |website = Singstat |publisher = Department of Statistics Singapore |url = https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |access-date = 5 August 2018 |archivedate = 26 July 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status = dead }}</ref> | population_estimate_year = 2020 | population_estimate_rank = 115ನೇ | population_density_km2 = 7,804 | population_density_sq_mi = 20,212 | population_density_rank = 2nd | GDP_PPP = {{increase}} $600.063&nbsp;billion<ref name="IMFWEOSG">{{cite web |url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=72&pr.y=7&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title = World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=21 June 2020 }}</ref> | GDP_PPP_year = 2021 | GDP_PPP_rank = 38ನೇ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $102,742 | GDP_PPP_per_capita_rank = 2ನೇ | GDP_nominal = {{increase}} $374.394&nbsp;billion | GDP_nominal_year = 2021 | GDP_nominal_rank = 38ನೇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $64,103 | GDP_nominal_per_capita_rank = 8ನೇ | Gini = 45.9 <!--number only--> | Gini_year = 2017 | Gini_change = ಸ್ತಿರೊ <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=DISTRIBUTION OF FAMILY INCOME – GINI INDEX|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN|access-date=25 January 2019|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN|url-status=dead}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.938 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = ಏರುನೆ <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 11th | currency = [[:en:Singapore dollar|ಸಿಂಗಾಪುರ ಡಾಲರ್]] (S$) | currency_code = ಎಸ್‌ಜಿಡಿ | time_zone = [[:en:Singapore Standard Time|ಸಮಯೊ]] | utc_offset = +8 | antipodes = | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}} | drives_on = [[:en:Right- and left-hand traffic|ಎಡ]] | calling_code = [[+65]] | iso3166code = ಎಸ್‌ಜಿ | cctld = [[.:en:sg|ಎಸ್‌ಜಿ]] | today = | electricity = 230 V–50 Hz }} '''ಸಿಂಗಾಪುರ''' (ಸಿಂಗಾಪೊರೊ, Singapore) ಆಗ್ನೇಯ ಏಸಿಯಾದ ಒಂಜಿ ಪುದ‍ರ್ ಪೋಯಿನ ನಗರ ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ದ್ವೀಪೊ ದೇಸೊ. ಸಿಂಗಾಪುರೊ ಪೇಂಟೆದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ 718 ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್‌ಲು. ಜನಸಂಕ್ಯೆ (ಇಸವಿ 2016) 56,97,000. ನಮ್ಮ ಕುಡಲಗ್ ಹೋಲಿಸಾಂಡ, ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಡು ಈ ಮಹಾನಗರ ಕುಡಲರ್ದ್ ಐನರೆ (೫.೪) ಪಾಲ್ ಮಲ್ಲೆ. ಜನಸಂಕ್ಯೆಡ್ ಸು‍ಮಾರ್ ಪತ್ತ್ ಪಾಲ್ ಮಲ್ಲೆ ಉಂಡು. ಮಲೇಶಿಯಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊದ ತೆಂಕಾಯಿ ಕೊಡಿಟ್ ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಮಹಾನಗರ- ದ್ವೀಪೊ. ಈ ದೇಸೊಡು 54 ಎಲ್ಯ ಮಲ್ಲ ದ್ವೀಪೊಲು ಸೇರ್ದುಲ್ಲಾ.<ref>{{cite web |title=101 things we love to do in Singapore |url=https://www.timeout.com/singapore/things-to-do/101-things-to-do-in-singapore-sightseeing |website=Time Out Singapore |date=22 November 2024}}</ref> == ಚರಿತ್ರೆ == === ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿಂಗಾಪುರೊ === 1299ಡ್, [[:en:Malay Annals:ಮಲಯ ಅನ್ನಲ್ಸ್‌]]ದ ಪ್ರಕಾರೊ, [[:en:Kingdom of Singapura|ಸಿಂಗಾಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ]] ದ್ವೀಪೊಡು [[:en:Sang Nila Utama|ಸಾಂಗ್ ನಿಲಾ ಉತಾಮ]] ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=J9JAAAAAYAAJ&pg=PA43 |title=Malay Annals |page=43 |author=<!--unknown; old historical document-->|translator-last=Leyden|translator-first=John |date=1821}}</ref> ಸಿಂಗಾಪುರ ಬಂದರ ನಗರೊನು 1819ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಸ್ಟಾಮ್'ಫೊರ್ಡ್ ರಾಫಲ್‌ಸ್ (Stamford Raffles) ಪನ್ಪುನಾರ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.<ref>cite web |url=https://web.archive.org/web/20250506051519/https://www.hotels.com/go/singapore/best-singapore-things-to-do</ref> ಮಲಯ ಅನ್ನಲ್ಸ್‌ಡ್ ಕೊರ್‌ನ ಚರಿತ್ರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆ{{sfn|Miksic|2013|p=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA154 154]}} ಬುಕ್ಕೊ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚರ್ಚೆಲೆನ ವಿಸಯೊ ಆಂಡಲಾ, 14ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸಿಂಗಾಪುರೊ, ಅಪಗ [[:en:Temasek|ತೆಮಸೆಕ್]] ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನವು. [[:en:Majapahit|ಮಜಪಹಿತ್]], ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು {{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA184 183–185]}} ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Indosphere|ಇಂಡೋಸ್ಫಿಯರ್‌]]ದ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.<ref name=Dixon>{{cite book |last1=Dixon |first1=Robert M.W. |last2=Alexandra |first2=Y. |year=2004 |title=Adjective Classes: A Cross-linguistic Typology |url=https://archive.org/details/adjectiveclasses00dixo_002|url-access=limited |page=[https://archive.org/details/adjectiveclasses00dixo_002/page/n96 74] |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-920346-6}}</ref><ref name=Matisoff1990>{{Citation |last=Matisoff |first=James|author-link=James Matisoff |title=On Megalocomparison |journal=Language |volume=66 |issue=1 |pages=106–120 |year=1990 |doi=10.2307/415281 |jstor=415281}}</ref><ref name=Enfield>{{Citation |last=Enfield |first=N.J. |title=Areal Linguistics and Mainland Southeast Asia |journal=Annual Review of Anthropology |volume=34 |pages=181–206 |year=2005 |doi=10.1146/annurev.anthro.34.081804.120406 |url=http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf |hdl=11858/00-001M-0000-0013-167B-C|hdl-access=free|access-date=5 August 2018|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816071246/http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="academia edu">{{cite journal |url=https://www.academia.edu/2635407 |title=As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=1 |pages=21–39 |publisher=Academia|access-date=23 December 2015 |last1=Lavy |first1=Paul A. |year=2003 |doi=10.1017/S002246340300002X |s2cid=154819912|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812222402/https://www.academia.edu/2635407|url-status=live |issn=0022-4634}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/AP1999%20article.pdf |title=Results of the 1995–1996 Archaeological Field Investigations at Angkor Borei, Cambodia |publisher=University of Hawai'i-Manoa|access-date=5 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923172419/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/AP1999%20article.pdf|archive-date=23 September 2015}}</ref> [[File:Mrt lrt rail map 2.png|thumb|left|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ಬೂಪಟೊ (ಮೆಟ್ರೊ ಮಾರ್ಗ ಸಮೇತ)]] == ನಗರ ಸಂಚಾರೊ ವ್ಯವಸ್ತೆ == === ಬೂ ಸಾರಿಗೆ === ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲೊ ರೈಲುಲೆಡ್ದ್ ([[:en:Mass Rapid Transit (Singapore)|ಎಂಆರ್ಟಿ]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Light Rail Transit (Singapore)|ಎಲ್ಆರ್‌‍ಟಿ]] ವ್ಯವಸ್ತೆಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್), [[:en:Bus transport in Singapore|ಬಸ್ಸುಲು]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Taxis of Singapore|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಲು]] ಉಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆಜಿ ಎಂಆರ್‌ಟಿ ಮಾರ್ಗೊಲು ಉಂಡು.<ref>{{cite web |url=https://www.lta.gov.sg/content/ltagov/en/getting_around/public_transport/rail_network.html |title=Rail Network |publisher=Land Transport Authority|access-date=9 December 2022}}</ref> ([[:en:North–South MRT line|ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], [[:en:East–West MRT line|ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], [[:en:North East MRT line|ಉತ್ತರ ಪೂರ್ವ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], [[:en:Circle MRT line|ಸರ್ಕಲ್ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], [[:en:Downtown MRT line|ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Thomson–East Coast MRT line|ಥಾಮ್ಸನ್-ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಎಂಆರ್ಟಿ ಮಾರ್ಗ]], ಅಂಚನೆ ಮೂಜಿ ಎಲ್ಆರ್‌ಟಿ ಮಾರ್ಗೊಲು ಉಲ್ಲೊ. [[:en:Punggol|ಪಂಗೋಲ್]] ಬುಂಗಾಂಗ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪಂಗೋಲ್ಸ್‌ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. [[:en:Choa Chu Kang|ಚೋವಾ ಚು ಕಾಂಗ್]] ([[:en:Bukit Panjang LRT line|ಬುಕಿಟ್ ಪಂಜಾಂಗ್ ಎಲ್ಆರ್‌ಟಿ ಮಾರ್ಗೊ]]), [[:en:Sengkang|ಸೆಂಗ್ಕಾಂಗ್]] ([[:en:Sengkang LRT line|ಸೆಂಗ್ಕಾಂಗ್ ಎಲ್ಆರ್‌ಟಿಇ ಮಾರ್ಗೊ]]). ಬುಕ್ಕೊ 300ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗೊಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಡ್ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |url=https://www.lta.gov.sg/content/ltagov/en/who_we_are/our_work/public_transport_system/bus.html |title=Bus |publisher=Land Transport Authority|access-date=9 December 2022}}</ref> [[:en:Taxi|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]]ಲು ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯೊ ಸಾರಿಗೆದ ರೂಪ ಆದುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ರೇಟ್ ಬೇತೆ ಎಚ್ಚ ಬುಲೆಯಿನ ದೇಶೊಲೆನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕೈಕ್ ತಿಕುನಂಚ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ಡ್ ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ದೇತೊನುಂಡ ದಿಂಜ ದುಬಾರಿ.<ref>{{cite web |url=http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html |title=Getting A Taxi |publisher=Land Transport Authority|access-date=13 July 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527192902/http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html|archive-date=27 May 2016}}</ref> === ವಾಯು ಮಾರ್ಗೊ === ಸಿಂಗಾಪುರ್ [[ಏಷ್ಯಾ]]ಡ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಉಂದು ಕೆಲವು ಕಡಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಯು ವ್ಯಾಪಾರೊ ಮಾರ್ಗೊಲೆಡ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. [[:en:Changi Airport|ಚಾಂಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[:en:Southeast Asia|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ಗ್ ಒಂಜಿ ವಾಯುಯಾನ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Sydney Airport|ಸಿಡ್ನಿ]], [[:en:Heathrow Airport|ಹೀಥ್ರೋ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊ|ಲಂಡನ್]] ನಡುಟು [[:en:Qantas|ಕ್ಯಾಂಟಾಸ್]]' [[:en:Kangaroo Route|ಕಂಗರೂ ಮಾರ್ಗ]]ಡ್ ಒಂಜಿ ನಿಲ್ದಾಣೊ ಉಂಡು.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html |title=Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route' |first=Kathy |last=Marks |newspaper=The Independent |location=London |date=30 November 2007}}</ref> ಸಿಂಗಾಪುರ್‌ಡ್ [[:en:Singapore Changi Airport|ಚಾಂಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊ]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Seletar Airport|ಸೆಲೆಟಾರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪಂಡ್‌ದ್ ರಡ್ಡ್ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊಲು ಉಲ್ಲೊ.<ref>{{Cite news |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/04/06/firefly-to-resume-flights-to-seletar-airport-after-malaysia-singapore-resolve-airspace-issue |title=Malaysia and Singapore resolve airspace issue, Firefly to resume flights to Seletar airport |date=6 April 2019 |website=The Star Online}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/malaysian-firefly-resume-singapore-flights-twice-daily-seletar-11439066 |title=Malaysian carrier Firefly to resume Singapore flights with twice-daily trips |website=CNA|access-date=28 August 2019|archive-date=17 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617181651/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/malaysian-firefly-resume-singapore-flights-twice-daily-seletar-11439066|url-status=dead}}</ref> === ಕಡಲ್ ಸಾದಿ === [[:en:Port of Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಬಂದರ್]], ಆಪರೇಟರ್ ಲು [[:en:PSA International|ಪಿಎಸ್ಎ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Jurong Port"ಜುರಾಂಗ್ ಬಂದರ್]] ಪಂಡ್‌ದ್ ನಿರ್ವಹಿಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. 2019ಡ್ ಕಂಟೇನರ್ ಕಾರ್ಗೋ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ಡ್ ನಿಯಂತ್ರಣೊ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಟನ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಜಗತ್ತ್‌ದ ರಡ್ಡನೆ ಮಲ್ಲ ಬಂದರ್ ಆದುಂಡು.<ref>{{cite web |url=https://www.mpa.gov.sg/web/portal/home/media-centre/news-releases/detail/38b82bb6-2f92-418c-a98d-c4c9e56f9232 |title=Singapore's 2019 Maritime Performance|access-date=4 February 2020|archive-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103154554/https://www.mpa.gov.sg/web/portal/home/media-centre/news-releases/detail/38b82bb6-2f92-418c-a98d-c4c9e56f9232|url-status=dead}}</ref> == ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> File:(SGP-Singapore) East-West Line Alstom Movia R151 1925-1926 @ Eunos 2026-08-07.jpg|thumb|ಒಂಜಿ [[:en:Alstom Movia|R151]] ಎಂಆರ್ಟಿ ರೈಲ್ [[:en:Eunos station|ಯುನೋಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗ್ ಕೈತಲ್‌‍ಡುಂಡು. File:(SGP-Singapore) SBS Transit SG3142S 116 2025-05-01.jpg|thumb| ಸಿಂಗಾಪುರೊದ [[:en:Public buses of Singapore|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ಸುಲು]] File:JewelSingaporeVortex1.jpg|thumb|[[:en:Jewel Changi Airport|ಜೂವೆಲ್ ಚಾಂಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣೊ]] File:Singapore Port viewed from The Pinnacle@Duxton 08.jpg|thumb|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ಬಂದರ್ </gallery> == ಎಚ್ಚದ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಇಂದೆನ್ಲಾ ತೂಲೆ == * [[:en:Foreign relations of Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ವಿದೇಸೊ ಸಮ್ಮಂದೊಲು]] * [[:en:Outline of Singapore|ಸಿಂಗಾಪುರೊದ ರೂಪುರೇಷೆ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊ == {{Reflist|30em}} [[ವರ್ಗೊ:ನಗರೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] qdzsdr1l1gupoiu4nalff71sbmjfkbx 828 8513 372818 179005 2026-10-04T15:07:46Z en>Axolitl 0 Use standard error formatting for easy detection with {{#iferror}} and a consistent appearance 372818 Scribunto text/plain -- This module implements {{section link}}. require('strict'); local checkType = require('libraryUtil').checkType local p = {} local function makeSectionLink(page, section, display) display = display or section page = page or '' -- MediaWiki doesn't allow these in 'page', so only need to do for 'section' if type(section) == 'string' then section = string.gsub(section, "{", "&#x7B;") section = string.gsub(section, "}", "&#x7D;") end return string.format('[[%s#%s|%s]]', page, section, display) end local function normalizeTitle(title) title = mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(title, "'", ""), '"', '') title = mw.ustring.gsub(title, "%b<>", "") return mw.title.new(title).prefixedText end function p._main(page, sections, options, title) -- Validate input. checkType('_main', 1, page, 'string', true) checkType('_main', 3, options, 'table', true) if sections == nil then sections = {} elseif type(sections) == 'string' then sections = {sections} elseif type(sections) ~= 'table' then error(string.format( "type error in argument #2 to '_main' " .. "(string, table or nil expected, got %s)", type(sections) ), 2) end options = options or {} title = title or mw.title.getCurrentTitle() -- Deal with blank page names elegantly if page and not page:find('%S') then page = nil options.nopage = true end -- Make the link(s). local isShowingPage = not options.nopage if #sections <= 1 then local linkPage = page or '' if options.permalink then -- when oldid provided linkPage = 'Special:Permalink/' .. options.permalink; -- make Special:Permalink/oldid wikilink end local section = sections[1]; -- sections[1] must have a value local display = '§&nbsp;' .. section if isShowingPage then page = page or title.prefixedText if options.display and options.display ~= '' then if normalizeTitle(options.display) == normalizeTitle(page) then display = options.display .. ' ' .. display else error(string.format( 'Display title "%s" was ignored since it is ' .. "not equivalent to the page's actual title", options.display ), 0) end else display = page .. ' ' .. display end end return makeSectionLink(linkPage, section, display) else -- Multiple sections. First, make a list of the links to display. local ret = {} for i, section in ipairs(sections) do ret[i] = makeSectionLink(page, section) end -- Assemble the list of links into a string with mw.text.listToText. -- We use the default separator for mw.text.listToText, but a custom -- conjunction. There is also a special case conjunction if we only -- have two links. local conjunction if #sections == 2 then conjunction = '&#8203; and ' else conjunction = ', and ' end ret = mw.text.listToText(ret, nil, conjunction) -- Add the intro text. local intro = '§§&nbsp;' if isShowingPage then intro = (page or title.prefixedText) .. ' ' .. intro end ret = intro .. ret return ret end end function p.main(frame) local yesno = require('Module:Yesno') local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = 'Template:Section link', valueFunc = function (key, value) value = value:match('^%s*(.-)%s*$') -- Trim whitespace -- Allow blank first parameters, as the wikitext template does this. if value ~= '' or key == 1 then return value end end }) for k, v in pairs(args) do -- replace underscores in the positional parameter values if 'number' == type(k) then if not yesno (args['keep-underscores']) then -- unless |keep-underscores=yes args[k] = mw.uri.decode (v, 'WIKI'); -- percent-decode; replace underscores with space characters else args[k] = mw.uri.decode (v, 'PATH'); -- percent-decode; retain underscores end end end -- Sort the arguments. local page local sections, options = {}, {} for k, v in pairs(args) do if k == 1 then -- Doing this in the loop because of a bug in [[Module:Arguments]] -- when using pairs with deleted arguments. page = mw.text.decode(v, true) elseif type(k) == 'number' then sections[k] = v else options[k] = v end end options.nopage = yesno (options.nopage); -- make boolean -- Extract section from page, if present if page then local p, s = page:match('^(.-)#(.*)$') if p then page, sections[1] = p, s end end -- Compress the sections array. local function compressArray(t) local nums, ret = {}, {} for num in pairs(t) do nums[#nums + 1] = num end table.sort(nums) for i, num in ipairs(nums) do ret[i] = t[num] end return ret end sections = compressArray(sections) if not sections[1] then -- empty section parameter makes {{Section link}} meaningless return ('<strong class=error><span style="font-family:monospace">{{[[Template:Section link|Section link]]}}</span>: required section parameter(s) missing</strong>'); -- emit error message and abandon end return p._main(page, sections, options) end return p t2ivt9h77zh9i33xq70ubnt1t8lcwgp 372819 372818 2026-10-12T04:08:16Z ChiK 1136 1 revision imported from [[:en:Module:Section_link]] 372818 Scribunto text/plain -- This module implements {{section link}}. require('strict'); local checkType = require('libraryUtil').checkType local p = {} local function makeSectionLink(page, section, display) display = display or section page = page or '' -- MediaWiki doesn't allow these in 'page', so only need to do for 'section' if type(section) == 'string' then section = string.gsub(section, "{", "&#x7B;") section = string.gsub(section, "}", "&#x7D;") end return string.format('[[%s#%s|%s]]', page, section, display) end local function normalizeTitle(title) title = mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(title, "'", ""), '"', '') title = mw.ustring.gsub(title, "%b<>", "") return mw.title.new(title).prefixedText end function p._main(page, sections, options, title) -- Validate input. checkType('_main', 1, page, 'string', true) checkType('_main', 3, options, 'table', true) if sections == nil then sections = {} elseif type(sections) == 'string' then sections = {sections} elseif type(sections) ~= 'table' then error(string.format( "type error in argument #2 to '_main' " .. "(string, table or nil expected, got %s)", type(sections) ), 2) end options = options or {} title = title or mw.title.getCurrentTitle() -- Deal with blank page names elegantly if page and not page:find('%S') then page = nil options.nopage = true end -- Make the link(s). local isShowingPage = not options.nopage if #sections <= 1 then local linkPage = page or '' if options.permalink then -- when oldid provided linkPage = 'Special:Permalink/' .. options.permalink; -- make Special:Permalink/oldid wikilink end local section = sections[1]; -- sections[1] must have a value local display = '§&nbsp;' .. section if isShowingPage then page = page or title.prefixedText if options.display and options.display ~= '' then if normalizeTitle(options.display) == normalizeTitle(page) then display = options.display .. ' ' .. display else error(string.format( 'Display title "%s" was ignored since it is ' .. "not equivalent to the page's actual title", options.display ), 0) end else display = page .. ' ' .. display end end return makeSectionLink(linkPage, section, display) else -- Multiple sections. First, make a list of the links to display. local ret = {} for i, section in ipairs(sections) do ret[i] = makeSectionLink(page, section) end -- Assemble the list of links into a string with mw.text.listToText. -- We use the default separator for mw.text.listToText, but a custom -- conjunction. There is also a special case conjunction if we only -- have two links. local conjunction if #sections == 2 then conjunction = '&#8203; and ' else conjunction = ', and ' end ret = mw.text.listToText(ret, nil, conjunction) -- Add the intro text. local intro = '§§&nbsp;' if isShowingPage then intro = (page or title.prefixedText) .. ' ' .. intro end ret = intro .. ret return ret end end function p.main(frame) local yesno = require('Module:Yesno') local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = 'Template:Section link', valueFunc = function (key, value) value = value:match('^%s*(.-)%s*$') -- Trim whitespace -- Allow blank first parameters, as the wikitext template does this. if value ~= '' or key == 1 then return value end end }) for k, v in pairs(args) do -- replace underscores in the positional parameter values if 'number' == type(k) then if not yesno (args['keep-underscores']) then -- unless |keep-underscores=yes args[k] = mw.uri.decode (v, 'WIKI'); -- percent-decode; replace underscores with space characters else args[k] = mw.uri.decode (v, 'PATH'); -- percent-decode; retain underscores end end end -- Sort the arguments. local page local sections, options = {}, {} for k, v in pairs(args) do if k == 1 then -- Doing this in the loop because of a bug in [[Module:Arguments]] -- when using pairs with deleted arguments. page = mw.text.decode(v, true) elseif type(k) == 'number' then sections[k] = v else options[k] = v end end options.nopage = yesno (options.nopage); -- make boolean -- Extract section from page, if present if page then local p, s = page:match('^(.-)#(.*)$') if p then page, sections[1] = p, s end end -- Compress the sections array. local function compressArray(t) local nums, ret = {}, {} for num in pairs(t) do nums[#nums + 1] = num end table.sort(nums) for i, num in ipairs(nums) do ret[i] = t[num] end return ret end sections = compressArray(sections) if not sections[1] then -- empty section parameter makes {{Section link}} meaningless return ('<strong class=error><span style="font-family:monospace">{{[[Template:Section link|Section link]]}}</span>: required section parameter(s) missing</strong>'); -- emit error message and abandon end return p._main(page, sections, options) end return p t2ivt9h77zh9i33xq70ubnt1t8lcwgp 0 8654 372806 370342 2026-10-11T14:38:54Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372806 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಇಟಾಲಿಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯೊ | common_name = Italy | native_name = ರಿಪಬ್ಲಿಕಾ ಇಟಾಲಿಯಾನ {{small|(ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್)}} | image_flag = Flag of Italy.svg | image_coat = Emblem of Italy.svg | symbol_type = ಲಾಂಛನ | national_anthem = "Il Canto degli Italiani"<br/>"The Song of the Italians"<div style="padding-top:0.5em;">{{Center|[[File:Canto degli Italiani - Marina Militare (strumentale).wav]]}}</div> | image_map = [[File:EU-Italy (orthographic projection).svg|frameless]] | capital = [[ರೋಮ್]] | coordinates = {{Coord|41|54|N|12|29|E|type:city}} | largest_city = ರೋಮ್ | languages_type = | languages = | official_languages = ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬಾಸೆ {{Infobox|child=yes |label1 = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ {{Nobold|(2021)}}<ref name="id2020">{{Cite web|title=Indicatori demografici, anno 2020 |url=https://www.istat.it/it/files//2021/05/REPORT_INDICATORI-DEMOGRAFICI-2020.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503091112/https://www.istat.it/it/files//2021/05/REPORT_INDICATORI-DEMOGRAFICI-2020.pdf|archive-date=3 May 2021|access-date=3 May 2021}}</ref> | data1 = {{Unbulleted list|91% ಇಟಲಿಯನ್ನೆರ್|9% ಬೇತೆ}} }} | religion = {{Ublist|item_style=white-space:nowrap;|84% ಕ್ರಿಸ್ತನೆರ್|12% ಜಾತಿದಾಂತಿನಕ್ಲು|4% ಬೇತೆ}} | religion_year = 2020 | religion_ref = <ref>{{Cite web|date=September 2021|title=Special Eurobarometer 516|url=https://data.europa.eu/data/datasets/s2237_95_2_516_eng?locale=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629085321/http://data.europa.eu/data/datasets/s2237_95_2_516_eng?locale=en|archive-date=29 June 2023|access-date=24 September 2021|publisher=European Union: [[European Commission]]|via=[[European Data Portal]] (see Volume C: Country/socio-demographics: IT: Question D90.2.)}}</ref> | demonym = ಇಟಲಿಯನ್ನೆರ್ | government_type = ಏಕೀಕೃತ ಸಂಸದೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಸೆರ್ಗಿಯೊ ಮಟರೆಲ್ಲಾ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಿ | leader_name2 = ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮೆಲೊನಿ | leader_title3 = | leader_name3 = ಇಗ್ನಾಸಿಯೋ ಲಾ ರುಸಾ | leader_title4 = ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಡೆಪುಟೀಸ್(ಕೆಳಮನೆ) ದ ಅದ್ಯಕ್ಸೆರ್ | leader_name4 = ಲೊರೆಂಝೋ ಫೋಂಟಾನಾ | legislature = ಸಂಸತ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಡೆಪುಟೀಸ್ | sovereignty_type = [[History of Italy|Historical polities]] | established_event1 = [[Ancient peoples of Italy|Italic peoples]] | established_date1 = Antiquity | established_event2 = [[Ancient Rome]]<br>[[Roman Italy]] | established_date2 = 753 BC–476 AD | established_event3 = [[Barbarian kingdoms|Roman-Barbarian kingdoms]]<br>[[Byzantine Italy]] | established_date3 = Early Middle Ages | established_event4 = [[List of historical states of Italy|Italian city-states and regional polities]] | established_date4 = [[Italy in the Middle Ages|Middle Ages]] and Modern period | established_event5 = [[Kingdom of Italy]] | established_date5 = 1861–1946<br>{{start date and age|1861|03|17|df=y}} | established_event6 = [[Italian Empire]] | established_date6 = 1882–1960 | established_event7 = [[1946 Italian institutional referendum|Italian Republic]] | established_date7 = {{start date and age|1946|06|02|df=y}} | area_km2 = 301,340 | area_footnote = <ref name="Central Intelligence Agency-2023">{{Cite web|date=23 August 2023|title=Italy|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy|archive-date=1 July 2021|access-date=28 August 2023|publisher=Central Intelligence Agency}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 November 2023|title=Italy country profile|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17433142|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218111602/https://www.bbc.com/news/world-europe-17433142|archive-date=18 December 2023|access-date=12 November 2023|publisher=BBC News}}</ref> | area_rank = 71st | area_sq_mi = 116,347 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | percent_water = 1.24 (2015)<ref>{{Cite web|title=Surface water and surface water change|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)}}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} 58,915,561<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate_rank = 25th | population_density_km2 = 195.5 | population_density_sq_mi = auto<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_density_rank = 72nd | GDP_PPP = {{Increase}} $3.719&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.IT">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=136,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Italy) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=22 April 2025 |access-date=26 May 2025}}</ref> | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP_rank = 11th | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $63,076<ref name="IMFWEO.IT"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 29th | GDP_nominal = {{Increase}} $2.423&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.IT"/> | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = 8th | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $41,091<ref name="IMFWEO.IT"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 27th | Gini = 32.5 <!--number only--> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/steady/decrease--> | Gini_ref = <ref>{{Cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|archive-date=9 October 2020|access-date=21 June 2022|publisher=European Commission}}</ref> | HDI = 0.915 <!--number only--> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 29th | currency = [[Euro]] (€)^b | currency_code = EUR | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | calling_code = [[+39]] ^c | cctld = [[.it]] | footnote_a = <span style="font-size:100%;">German is co-official in [[South Tyrol]] and [[Friuli-Venezia Giulia]]; French is co-official in the [[Aosta Valley]]; [[Slovene language|Slovene]] is co-official in the [[province of Trieste]], the [[province of Gorizia]], and Friuli-Venezia Giulia; [[Ladin language|Ladin]] is co-official in South Tyrol, in [[Trentino]] and in other northern areas; [[Friulian language|Friulian]] is co-official in Friuli-Venezia Giulia; [[Sardinian language|Sardinian]] is co-official in [[Sardinia]].<ref>{{Cite web|title=Legge Regionale 15 ottobre 1997, n. 26 |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&c=72&file=1997026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226213750/http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&c=72&file=1997026|archive-date=26 February 2021|access-date=31 May 2018|publisher=Regione autonoma della Sardegna – Regione Autònoma de Sardigna}}; {{Cite web|title=Regione Autonoma Friuli-Venezia Giulia – Comunità linguistiche regionali|url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904201140/https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche|archive-date=4 September 2015|access-date=2 November 2020|website=regione.fvg.it}}</ref></span> | footnote_b = <span style="font-size:100%;">Before 2002, the [[Italian lira]]. The euro is accepted in [[Campione d'Italia]], but its official currency is the [[Swiss franc]].<ref>{{Cite web|date=14 July 2010|title=Comune di Campione d'Italia|url=http://www.comune.campione-d-italia.co.it/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430223743/http://www.comune.campione-d-italia.co.it/|archive-date=30 April 2011|access-date=30 October 2010|publisher=Comune.campione-d-italia.co.it}}</ref></span> | footnote_c = <span style="font-size:100%;">To call Campione d'Italia, it is necessary to use the Swiss code [[+41]].</span> }} ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಅಪ್ಪೆ ಸಾನೊ '''ಇಟಲಿ''' ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕಡಲ್‌ಡ್ ನೀರ್ದ್ ಉಂತ್‌ನ ದಿಂಜ ಕಿನ್ಯ ದ್ವೀಪೊ. ಗಾತ್ರೊಡು ಕಿನ್ಯ ಆಂಡಲಾ ಪಿರಾಕ್ದ್ ಕಾಲೊಡು ಉಂದು ಹೊಂದ್‌ದಿತ್ತಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಚ್ಚರಿಯಾಪುನಂಚಿನವು. ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಇತ್ತಿನ ವಿಸ್ತಾರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಚ್ಚ್‌ಕಟ್ಟ್‌ ಬೇತೆ ಒವ್ವೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಬರಂದ್ಬ. ರೋಂ ಅಯಿತ ಬುಲೆಚಿಲ್ದ್ ಸ್ತಿತಿಡ್ ಆನಿದ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಪಂಚನೊ ಒಂಜಿ ಕೊಡೆದಡಿಟ್ ಸೇರಾವೊಂದು ಆಳ್‌ಂಡ್. ಅಯಿತ ವೈಬವೊ ತೋಜುನಂಚಿನವು, ಶಕ್ತಿ ಅದಮ್ಯೊ. ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡು ಅವು ಏರ್ಪಾಟ್ ಆಡಳಿತೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನ್ಯಾಯೊ, ಬದುಕುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂದು ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಐಕ್ಯೊಗು ಸಕಾಯೊ ಆಪುಂಡು. == ಹಿನ್ನೆಲೆ == [[ರೋಮ್‌]]ಡ್ ನಡತಿನ ಈ ಬೃಹತ್ ವ್ಯವಹಾರೊಗು ಇಟಲಿದ ಭೂಮಿ ಆಶ್ರಯ ಕೊರ್‌ಂಡ್. ರೋಮನೆರ [[ಚರಿತ್ರೆ]], [[ನಾಗರಿಕತೆ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], ಕಲೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿಸಯೊಡು ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಇಟಲಿದ ಬಗೆಟ್ ಬತ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆಡ್ ಆ ವಿಸಯೊಲೆ ಸಂಗ್ರಹ ನಿರೂಪಣೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಲೇಕನೊಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂಚ ಉಂಡು. ಇಟಲಿ ಪನ್ಪುನ ಲೇಕನೊಡು ಅಯಿತ ಭೌಗೋಳಿಕ, ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಸಯೊಲೆ ವಿವರೊ ಉಂಡು. ಇಟಲಿದ [[ಇತಿಹಾಸ]], ಕಲೆ, [[ಛಂದಸ್ಸು]], [[ಬಾಸೆ]], [[ಸಂಗೀತ]], ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಲೆ ಬಗೆಟ್ ಬೇತೆನೆ ತರೆಬರವು ಉಂಡು. ಇಟಲಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆ ಬಗೆಟ್ ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕವಾದ್ ಕೆಲವು ವಿಸಯೊಲು ಈ ಪರಪುಡು ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಬದ್‍ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಧನೆಲೆ ಬಗೆಟ್ ವಿವರೊಲೆನ್ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಕುರಿತಾದ್ ಲೇಕನೊಲೆಡ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರೊ == ಇಟಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಯೂರೋಪ್‍ದ ಒಂಜಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (ರಿಪಬ್ಲಿಕಾ ಇಟಾಲಿಯಾನೊದ ಅತ್ತಂಡ ಇಟಾಲಿದ). ಯೂರೋಪುಡ್ದು ತೆನ್ಕಾಯಿ ಮೋನೆ ಆದ್ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕಡಲ್‍ದುಲಾಯಿ ಪರಡ್‌ನ ಮೂಜಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ನಡೂತವು; ಸಾನ್ ಮರೀನೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ ಸೀಮೆಲೆನ್ ಬುಡ್ಂಡ ಒರಿನ ಬಾಗೊಲಾ ಈ ಬೂಸಿರೊದ ದುಂಬುದ ಬಾಗೊದಂಚ ಇಪ್ಪುನ ಸಿಸಿಲಿ ದ್ವೀಪೊ ಸಾರ್ಡಿನಿಯ, ಎಲ್ಬ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ಎಲ್ಪೊ ಕಿನ್ಯ ದ್ವೀಪೊಲು ಸೇರ್‌ನ ಪ್ರದೇಸೊ. ಎತ್ತರ ಹಿಮ್ಮಡಿದ ಬೋಟ್‌ದ ಆಕಾರೊದ ಈ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊ ವಾಯವ್ಯೊ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ದ್ ಆಗ್ನೇಯೊಗು ರೈಲು ಸಾದಿದ ಕೈಮರದಂಚ ಚಾಚೊಂದುಂಡು. ಬಡೆಕಾಯಿ ಅಕ್ಷಾಂಸೊ 470 5 ಡ್ದ್ 350 39 ಬುಟ್ಟ 1168 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದೊ ಇಪ್ಪುನ ಈ ದೇಸೊ ಇಡೀ 240 ಕಿ.ಮೀ.ಡ್ದ್ ಅಗೆಲೊ ಆತ್‍ಜಿ. ಉಂದು ಪೂರ್ವಾರ್ಧಗೋಳಡ್ ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿಗ್ ರೇಖಾಂಶ 60 55 ಡ್ದ್ 180 30 ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‍ದ್ಂಡ್. ಇಟಲಿಗ್ ಬಡೆಕಾಯಿಡ್ ಬಿಲ್ಲ್‌ದಂಚ ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಪರಡ್‌ನ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಡ್ದ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯ ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಲು ಇಟಲಿಲಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆದುಂಡು. ಆಲ್ಪ್ಸ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿದ ನೆತ್ತಿದ ಗೆರೆನೆ ಬಾರಿ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಇಟಲಿಗ್‍ಲಾ ಈ ದೇಸೊಗ್‌ಲಾ ನಡುತ ಗಡಿರೇಕೆ. ಇಟಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊದ ವಾಯುವ್ಯೊಡು ಲುಗುರಿಯನ್ ಸಮುದ್ರೊಲಾ ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ ಟೆರ್ಪೆನಿಯನ್ ಕಡಲ್‍ಲಾ ಆಗ್ನೇಯೊಡು ಐಯೊನಿಯನ್ ಕಡಲ್‍ಲಾ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಒಡ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ಕಡಲ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಸಿಸಿಲಿ ದ್ವೀಪೊ ಆಫ್ರಿಕೊಗು ನಡುಟು ಇಪ್ಪುನ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಜಲಸಂದಿದ ಅಗೆಲೊ ೧೪೪ ಕಿ.ಮೀ. ಇಂಚಾದ್ಹೀ ಇಟಲಿಲಾ ಸಿಸಿಲಿಲಾ ಮೇಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕಡಲ್‌ನೇ ಸ್ಥೂಲವಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಬಾಗೊ ಆದುಂಡು. ಸಿಸಿಲಿ ಸಾರ್ಡಿನಿಯಲು ಕೂಡ್‌ನ ಇಟಲಿದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ ೩,೦೧,೨೫೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಆಡಳಿತ ಸೌಕರ್ಯೊಗಾದ್ ಇಂದೆನ್ ೧೯ ಬಾಗೊಲಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸಯರ ಆತ್ಂಡ್. ಇಟಲಿದ ರಾಜಧಾನಿ ರೋಂ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೬೭ಡ್ ಇತ್ತಿನಂಚ ಈ ದೇಸೊದ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ೫,೩೬,೫೬,೦೦೦. ರಡ್ಡನೆ ಯುದ್ದೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೪೭ಡ್ ಶಾಂತಿ ಕೌಲಿಗ್ನು ಅನುಗುಣವಾದ್ ಈ ದೇಸೊದ ಗಡಿ ಚರ್ಚೆ ಆತ್ಂಡ್. ಯುದ್ಧೊಗು ದುಂಬು ಉಂದು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತಿನ ವಸಾಹತುಲೆ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಹಕ್ಕ್‌ಲೆನ್ ಬುಡುದು ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ ಆಕ್ರಮಣೊಗು ಉಲಾಯಿ ಆಯಿನ ಇಥಿಯೋಪಿಯ (ತೂಲೆ- ಅಬಿಸೀನಿಯ) ೧೯೪೨ಡ್ ತನ್ನೊ ಸೊಸಂತ್ರೊನು ಕೂಡ ಗಳಸೊನ್ಂಡ್. ಡೊಡೆಕನೀಸನ್‍ನ್ ೧೯೪೭ಡ್ ಗ್ರೀಸ್‌ಗ್ ಸೇರಾಯರ ಆಂಡ್. (ತೀಲೆ- ಗ್ರೀಸ್‌ದ-ಚರಿತ್ರೆ) ಲಿಬಿಯ ೧೯೫೧ಡ್ ಸೊಸಂತ್ರೊ ಆಂಡ್. ಎರಿಟ್ಟ್ರಿದ ಪ್ರದೇಸೊ ೧೯೫೨ಡ್ ಇಥಿಯೋಪಿಯ ಒಕ್ಕೊಟಡ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಸೋಮಾಲಿಯ ೧೯೫೦ಡ್ ಇಟಲಿದ ನ್ಯಾಸಾಧಿಕಾರೊಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡು. ೧೯೬೦ದ ಜುಲೈ ತಿಂಗಲುಡು ಸೊಸಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯೊ ಆಂಡ್. == ಇಟೆಲಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೊದ ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> Image:Torino-mole10.jpg| Image:Sant'Andrea-Vercelli-FacciataDestra.jpg| Image:Villa Rotonda side(2).jpg| Image:Trieste miramare.jpg| Image:Basilique Saint Marc.jpg| Image:Venedig rialtobruecke.jpg| Image:Italy-Genova-lighthouse.jpg| Image:Modena duomo.jpg| Image:PalazzoDucaleUrbino.JPG| Image:Pisa - Campo Santo - Campanile 4 - 2005-08-08 17-30 4832.JPG| Image:Cattedrale di Santa Maria del Fiore Florenz März 2014.jpg| Image:Ponte Vecchio.jpg| Image:035 Siena (Piazza Del Campo-Palazzo Pubblico).jpg| Image:La fontana di trevi.jpg| Image:L'Aquila 2007 - basilica di Santa Maria di Collemaggio - facciata - by-RaBoe 008.jpg| Image:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg| Image:Scala Reggia Casertana.jpg| Image:Castel del Monte BW 2016-10-14 13-16-07.jpg| Image:Alberobello Trulli.jpg| Image:Modica San Giorgio1.jpg| Image:Palermo-San-Cataldo-bjs-1.jpg| Image:Monreale-bjs2007-02.jpg| </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨]] [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ]] ccsot9yez3hi1yej1ky424qd8g4q7mj 372807 372806 2026-10-11T14:39:06Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372807 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಇಟಾಲಿಯನ್ ಗಣರಾಜ್ಯೊ | common_name = Italy | native_name = ರಿಪಬ್ಲಿಕಾ ಇಟಾಲಿಯಾನ {{small|(ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್)}} | image_flag = Flag of Italy.svg | image_coat = Emblem of Italy.svg | symbol_type = ಲಾಂಛನ | national_anthem = "Il Canto degli Italiani"<br/>"The Song of the Italians"<div style="padding-top:0.5em;">{{Center|[[File:Canto degli Italiani - Marina Militare (strumentale).wav]]}}</div> | image_map = [[File:EU-Italy (orthographic projection).svg|frameless]] | capital = [[ರೋಮ್]] | coordinates = {{Coord|41|54|N|12|29|E|type:city}} | largest_city = ರೋಮ್ | languages_type = | languages = | official_languages = ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬಾಸೆ {{Infobox|child=yes |label1 = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ {{Nobold|(2021)}}<ref name="id2020">{{Cite web|title=Indicatori demografici, anno 2020 |url=https://www.istat.it/it/files//2021/05/REPORT_INDICATORI-DEMOGRAFICI-2020.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503091112/https://www.istat.it/it/files//2021/05/REPORT_INDICATORI-DEMOGRAFICI-2020.pdf|archive-date=3 May 2021|access-date=3 May 2021}}</ref> | data1 = {{Unbulleted list|91% ಇಟಲಿಯನ್ನೆರ್|9% ಬೇತೆ}} }} | religion = {{Ublist|item_style=white-space:nowrap;|84% ಕ್ರಿಸ್ತನೆರ್|12% ಜಾತಿದಾಂತಿನಕ್ಲು|4% ಬೇತೆ}} | religion_year = 2020 | religion_ref = <ref>{{Cite web|date=September 2021|title=Special Eurobarometer 516|url=https://data.europa.eu/data/datasets/s2237_95_2_516_eng?locale=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629085321/http://data.europa.eu/data/datasets/s2237_95_2_516_eng?locale=en|archive-date=29 June 2023|access-date=24 September 2021|publisher=European Union: [[European Commission]]|via=[[European Data Portal]] (see Volume C: Country/socio-demographics: IT: Question D90.2.)}}</ref> | demonym = ಇಟಲಿಯನ್ನೆರ್ | government_type = ಏಕೀಕೃತ ಸಂಸದೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಸೆರ್ಗಿಯೊ ಮಟರೆಲ್ಲಾ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನಿ | leader_name2 = ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮೆಲೊನಿ | leader_title3 = | leader_name3 = ಇಗ್ನಾಸಿಯೋ ಲಾ ರುಸಾ | leader_title4 = ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಡೆಪುಟೀಸ್(ಕೆಳಮನೆ) ದ ಅದ್ಯಕ್ಸೆರ್ | leader_name4 = ಲೊರೆಂಝೋ ಫೋಂಟಾನಾ | legislature = ಸಂಸತ್ | upper_house = ಸೆನೆಟ್ | lower_house = ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಡೆಪುಟೀಸ್ | sovereignty_type = [[History of Italy|Historical polities]] | established_event1 = [[Ancient peoples of Italy|Italic peoples]] | established_date1 = Antiquity | established_event2 = [[Ancient Rome]]<br>[[Roman Italy]] | established_date2 = 753 BC–476 AD | established_event3 = [[Barbarian kingdoms|Roman-Barbarian kingdoms]]<br>[[Byzantine Italy]] | established_date3 = Early Middle Ages | established_event4 = [[List of historical states of Italy|Italian city-states and regional polities]] | established_date4 = [[Italy in the Middle Ages|Middle Ages]] and Modern period | established_event5 = [[Kingdom of Italy]] | established_date5 = 1861–1946<br>{{start date and age|1861|03|17|df=y}} | established_event6 = [[Italian Empire]] | established_date6 = 1882–1960 | established_event7 = [[1946 Italian institutional referendum|Italian Republic]] | established_date7 = {{start date and age|1946|06|02|df=y}} | area_km2 = 301,340 | area_footnote = <ref name="Central Intelligence Agency-2023">{{Cite web|date=23 August 2023|title=Italy|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy|archive-date=1 July 2021|access-date=28 August 2023|publisher=Central Intelligence Agency}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 November 2023|title=Italy country profile|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17433142|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218111602/https://www.bbc.com/news/world-europe-17433142|archive-date=18 December 2023|access-date=12 November 2023|publisher=BBC News}}</ref> | area_rank = 71st | area_sq_mi = 116,347 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | percent_water = 1.24 (2015)<ref>{{Cite web|title=Surface water and surface water change|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)}}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} 58,915,561<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate_rank = 25th | population_density_km2 = 195.5 | population_density_sq_mi = auto<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_density_rank = 72nd | GDP_PPP = {{Increase}} $3.719&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.IT">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=136,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Italy) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=22 April 2025 |access-date=26 May 2025}}</ref> | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP_rank = 11th | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $63,076<ref name="IMFWEO.IT"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 29th | GDP_nominal = {{Increase}} $2.423&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.IT"/> | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = 8th | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $41,091<ref name="IMFWEO.IT"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 27th | Gini = 32.5 <!--number only--> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/steady/decrease--> | Gini_ref = <ref>{{Cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|archive-date=9 October 2020|access-date=21 June 2022|publisher=European Commission}}</ref> | HDI = 0.915 <!--number only--> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 29th | currency = [[Euro]] (€)^b | currency_code = EUR | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | calling_code = [[+39]] ^c | cctld = [[.it]] | footnote_a = <span style="font-size:100%;">German is co-official in [[South Tyrol]] and [[Friuli-Venezia Giulia]]; French is co-official in the [[Aosta Valley]]; [[Slovene language|Slovene]] is co-official in the [[province of Trieste]], the [[province of Gorizia]], and Friuli-Venezia Giulia; [[Ladin language|Ladin]] is co-official in South Tyrol, in [[Trentino]] and in other northern areas; [[Friulian language|Friulian]] is co-official in Friuli-Venezia Giulia; [[Sardinian language|Sardinian]] is co-official in [[Sardinia]].<ref>{{Cite web|title=Legge Regionale 15 ottobre 1997, n. 26 |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&c=72&file=1997026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226213750/http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&c=72&file=1997026|archive-date=26 February 2021|access-date=31 May 2018|publisher=Regione autonoma della Sardegna – Regione Autònoma de Sardigna}}; {{Cite web|title=Regione Autonoma Friuli-Venezia Giulia – Comunità linguistiche regionali|url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904201140/https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche|archive-date=4 September 2015|access-date=2 November 2020|website=regione.fvg.it}}</ref></span> | footnote_b = <span style="font-size:100%;">Before 2002, the [[Italian lira]]. The euro is accepted in [[Campione d'Italia]], but its official currency is the [[Swiss franc]].<ref>{{Cite web|date=14 July 2010|title=Comune di Campione d'Italia|url=http://www.comune.campione-d-italia.co.it/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430223743/http://www.comune.campione-d-italia.co.it/|archive-date=30 April 2011|access-date=30 October 2010|publisher=Comune.campione-d-italia.co.it}}</ref></span> | footnote_c = <span style="font-size:100%;">To call Campione d'Italia, it is necessary to use the Swiss code [[+41]].</span> }} ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಅಪ್ಪೆ ಸಾನೊ '''ಇಟಲಿ''' ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕಡಲ್‌ಡ್ ನೀರ್ದ್ ಉಂತ್‌ನ ದಿಂಜ ಕಿನ್ಯ ದ್ವೀಪೊ. ಗಾತ್ರೊಡು ಕಿನ್ಯ ಆಂಡಲಾ ಪಿರಾಕ್ದ್ ಕಾಲೊಡು ಉಂದು ಹೊಂದ್‌ದಿತ್ತಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಚ್ಚರಿಯಾಪುನಂಚಿನವು. ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಇತ್ತಿನ ವಿಸ್ತಾರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಚ್ಚ್‌ಕಟ್ಟ್‌ ಬೇತೆ ಒವ್ವೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಗು ಬರಂದ್ಬ. ರೋಂ ಅಯಿತ ಬುಲೆಚಿಲ್ದ್ ಸ್ತಿತಿಡ್ ಆನಿದ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಪಂಚನೊ ಒಂಜಿ ಕೊಡೆದಡಿಟ್ ಸೇರಾವೊಂದು ಆಳ್‌ಂಡ್. ಅಯಿತ ವೈಬವೊ ತೋಜುನಂಚಿನವು, ಶಕ್ತಿ ಅದಮ್ಯೊ. ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಡು ಅವು ಏರ್ಪಾಟ್ ಆಡಳಿತೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನ್ಯಾಯೊ, ಬದುಕುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂದು ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಐಕ್ಯೊಗು ಸಕಾಯೊ ಆಪುಂಡು. == ಹಿನ್ನೆಲೆ == [[ರೋಮ್‌]]ಡ್ ನಡತಿನ ಈ ಬೃಹತ್ ವ್ಯವಹಾರೊಗು ಇಟಲಿದ ಭೂಮಿ ಆಶ್ರಯ ಕೊರ್‌ಂಡ್. ರೋಮನೆರ [[ಚರಿತ್ರೆ]], [[ನಾಗರಿಕತೆ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], ಕಲೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿಸಯೊಡು ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಇಟಲಿದ ಬಗೆಟ್ ಬತ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆಡ್ ಆ ವಿಸಯೊಲೆ ಸಂಗ್ರಹ ನಿರೂಪಣೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಲೇಕನೊಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂಚ ಉಂಡು. ಇಟಲಿ ಪನ್ಪುನ ಲೇಕನೊಡು ಅಯಿತ ಭೌಗೋಳಿಕ, ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಸಯೊಲೆ ವಿವರೊ ಉಂಡು. ಇಟಲಿದ [[ಇತಿಹಾಸ]], ಕಲೆ, [[ಛಂದಸ್ಸು]], [[ಬಾಸೆ]], [[ಸಂಗೀತ]], ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಲೆ ಬಗೆಟ್ ಬೇತೆನೆ ತರೆಬರವು ಉಂಡು. ಇಟಲಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆ ಬಗೆಟ್ ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕವಾದ್ ಕೆಲವು ವಿಸಯೊಲು ಈ ಪರಪುಡು ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅಕ್ಲೆನ ಬದ್‍ಕ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಧನೆಲೆ ಬಗೆಟ್ ವಿವರೊಲೆನ್ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಲೆನ ಕುರಿತಾದ್ ಲೇಕನೊಲೆಡ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರೊ == ಇಟಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಯೂರೋಪ್‍ದ ಒಂಜಿ ಗಣರಾಜ್ಯ (ರಿಪಬ್ಲಿಕಾ ಇಟಾಲಿಯಾನೊದ ಅತ್ತಂಡ ಇಟಾಲಿದ). ಯೂರೋಪುಡ್ದು ತೆನ್ಕಾಯಿ ಮೋನೆ ಆದ್ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕಡಲ್‍ದುಲಾಯಿ ಪರಡ್‌ನ ಮೂಜಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ನಡೂತವು; ಸಾನ್ ಮರೀನೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ ಸೀಮೆಲೆನ್ ಬುಡ್ಂಡ ಒರಿನ ಬಾಗೊಲಾ ಈ ಬೂಸಿರೊದ ದುಂಬುದ ಬಾಗೊದಂಚ ಇಪ್ಪುನ ಸಿಸಿಲಿ ದ್ವೀಪೊ ಸಾರ್ಡಿನಿಯ, ಎಲ್ಬ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ಎಲ್ಪೊ ಕಿನ್ಯ ದ್ವೀಪೊಲು ಸೇರ್‌ನ ಪ್ರದೇಸೊ. ಎತ್ತರ ಹಿಮ್ಮಡಿದ ಬೋಟ್‌ದ ಆಕಾರೊದ ಈ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊ ವಾಯವ್ಯೊ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ದ್ ಆಗ್ನೇಯೊಗು ರೈಲು ಸಾದಿದ ಕೈಮರದಂಚ ಚಾಚೊಂದುಂಡು. ಬಡೆಕಾಯಿ ಅಕ್ಷಾಂಸೊ 470 5 ಡ್ದ್ 350 39 ಬುಟ್ಟ 1168 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದೊ ಇಪ್ಪುನ ಈ ದೇಸೊ ಇಡೀ 240 ಕಿ.ಮೀ.ಡ್ದ್ ಅಗೆಲೊ ಆತ್‍ಜಿ. ಉಂದು ಪೂರ್ವಾರ್ಧಗೋಳಡ್ ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ದ್ ಮೂಡಾಯಿಗ್ ರೇಖಾಂಶ 60 55 ಡ್ದ್ 180 30 ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‍ದ್ಂಡ್. ಇಟಲಿಗ್ ಬಡೆಕಾಯಿಡ್ ಬಿಲ್ಲ್‌ದಂಚ ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಪರಡ್‌ನ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಡ್ದ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯ ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಲು ಇಟಲಿಲಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆದುಂಡು. ಆಲ್ಪ್ಸ್ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿದ ನೆತ್ತಿದ ಗೆರೆನೆ ಬಾರಿ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಇಟಲಿಗ್‍ಲಾ ಈ ದೇಸೊಗ್‌ಲಾ ನಡುತ ಗಡಿರೇಕೆ. ಇಟಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊದ ವಾಯುವ್ಯೊಡು ಲುಗುರಿಯನ್ ಸಮುದ್ರೊಲಾ ಪಡ್ಡೋಯಿಡ್ ಟೆರ್ಪೆನಿಯನ್ ಕಡಲ್‍ಲಾ ಆಗ್ನೇಯೊಡು ಐಯೊನಿಯನ್ ಕಡಲ್‍ಲಾ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಒಡ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ಕಡಲ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಸಿಸಿಲಿ ದ್ವೀಪೊ ಆಫ್ರಿಕೊಗು ನಡುಟು ಇಪ್ಪುನ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಜಲಸಂದಿದ ಅಗೆಲೊ ೧೪೪ ಕಿ.ಮೀ. ಇಂಚಾದ್ಹೀ ಇಟಲಿಲಾ ಸಿಸಿಲಿಲಾ ಮೇಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕಡಲ್‌ನೇ ಸ್ಥೂಲವಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಬಾಗೊ ಆದುಂಡು. ಸಿಸಿಲಿ ಸಾರ್ಡಿನಿಯಲು ಕೂಡ್‌ನ ಇಟಲಿದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊ ೩,೦೧,೨೫೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಆಡಳಿತ ಸೌಕರ್ಯೊಗಾದ್ ಇಂದೆನ್ ೧೯ ಬಾಗೊಲಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸಯರ ಆತ್ಂಡ್. ಇಟಲಿದ ರಾಜಧಾನಿ ರೋಂ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೬೭ಡ್ ಇತ್ತಿನಂಚ ಈ ದೇಸೊದ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ೫,೩೬,೫೬,೦೦೦. ರಡ್ಡನೆ ಯುದ್ದೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೯೪೭ಡ್ ಶಾಂತಿ ಕೌಲಿಗ್ನು ಅನುಗುಣವಾದ್ ಈ ದೇಸೊದ ಗಡಿ ಚರ್ಚೆ ಆತ್ಂಡ್. ಯುದ್ಧೊಗು ದುಂಬು ಉಂದು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತಿನ ವಸಾಹತುಲೆ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಹಕ್ಕ್‌ಲೆನ್ ಬುಡುದು ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ ಆಕ್ರಮಣೊಗು ಉಲಾಯಿ ಆಯಿನ ಇಥಿಯೋಪಿಯ (ತೂಲೆ- ಅಬಿಸೀನಿಯ) ೧೯೪೨ಡ್ ತನ್ನೊ ಸೊಸಂತ್ರೊನು ಕೂಡ ಗಳಸೊನ್ಂಡ್. ಡೊಡೆಕನೀಸನ್‍ನ್ ೧೯೪೭ಡ್ ಗ್ರೀಸ್‌ಗ್ ಸೇರಾಯರ ಆಂಡ್. (ತೀಲೆ- ಗ್ರೀಸ್‌ದ-ಚರಿತ್ರೆ) ಲಿಬಿಯ ೧೯೫೧ಡ್ ಸೊಸಂತ್ರೊ ಆಂಡ್. ಎರಿಟ್ಟ್ರಿದ ಪ್ರದೇಸೊ ೧೯೫೨ಡ್ ಇಥಿಯೋಪಿಯ ಒಕ್ಕೊಟಡ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಸೋಮಾಲಿಯ ೧೯೫೦ಡ್ ಇಟಲಿದ ನ್ಯಾಸಾಧಿಕಾರೊಗು ಸೇರ್ದ್ಂಡು. ೧೯೬೦ದ ಜುಲೈ ತಿಂಗಲುಡು ಸೊಸಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯೊ ಆಂಡ್. == ಇಟೆಲಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೊದ ಚಿತ್ರೊಲು == <gallery> Image:Torino-mole10.jpg| Image:Sant'Andrea-Vercelli-FacciataDestra.jpg| Image:Villa Rotonda side(2).jpg| Image:Trieste miramare.jpg| Image:Basilique Saint Marc.jpg| Image:Venedig rialtobruecke.jpg| Image:Italy-Genova-lighthouse.jpg| Image:Modena duomo.jpg| Image:PalazzoDucaleUrbino.JPG| Image:Pisa - Campo Santo - Campanile 4 - 2005-08-08 17-30 4832.JPG| Image:Cattedrale di Santa Maria del Fiore Florenz März 2014.jpg| Image:Ponte Vecchio.jpg| Image:035 Siena (Piazza Del Campo-Palazzo Pubblico).jpg| Image:La fontana di trevi.jpg| Image:L'Aquila 2007 - basilica di Santa Maria di Collemaggio - facciata - by-RaBoe 008.jpg| Image:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg| Image:Scala Reggia Casertana.jpg| Image:Castel del Monte BW 2016-10-14 13-16-07.jpg| Image:Alberobello Trulli.jpg| Image:Modica San Giorgio1.jpg| Image:Palermo-San-Cataldo-bjs-1.jpg| Image:Monreale-bjs2007-02.jpg| </gallery> == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨]] [[ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] k9ncj4257nh0o5vtmp2v6cv3q3d1qt0 0 11042 372754 136613 2026-10-11T12:35:01Z ChiK 1136 Added {{[[Template:Unreferenced|Unreferenced]]}} tag 372754 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026}} '''ಬಂಗಾಡಿ''' ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳ. ಮಂಗಳೂರು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತೆರಾಯಿನ ಬಂಗರಸೆರ್‌ ಮೂಲು ರಾಜ್ಯೊ‌ಭಾರೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತೆರ್. ಬಂಗ ವಂಶದ ಅರಸರ ಮೂಲೊ ಸ್ಥಾನೊ ಬಂಗಾಡಿ ಆದಿತ್ತುಂದು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು]] 4x7vi11nuhwi02bp6y1he2t5a8945ub 0 14767 372751 363776 2026-10-11T12:17:45Z ChiK 1136 /* ಉಲ್ಲೇಕೊಲು */ 372751 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | religion = [[ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ]]<br />[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] | image = 1200-1000 BCE, Vajasneyi samhita sample i, Shukla Yajurveda, Sanskrit, Devanagari.jpg | image_size = | alt = ನಾಲ್ ವೇದೊಲು | language = [[:en:Vedic Sanskrit|ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ]] | caption = ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ (ಸಂಸ್ಕೃತ, ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ)ಡ್ ಪತ್ತೆ ಆಯಿನ ''ವಜಸ್ನೇಯಿ ಸಂಹಿತೆ''ದ ಒಂಜಿ ಪುಟ. ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿದ ಆವೃತ್ತಿ ಗಣೇಶ ಬುಕ್ಕ ಸದಾಶಿವ ([[ಶೈವ ಧರ್ಮ]])ಗ್ ನಮಸ್ಕಾರೊಡು ಸುರು ಆಪುಂಡು. | period = [[:en:Vedic period|ವೈದಿಕ ಕಾಲ]] 1200–800 BCE | chapters = 40 ಅದ್ಯಯನೊಲು (ಅದ್ಯಾಯೊಲು) | sutras = | verses = 1,975 ಮಂತ್ರೊಲು <ref>{{cite web |url=https://sites.google.com/a/vedicgranth.org/www/what_are_vedic_granth/the-four-veda/interpretation-and-more/construction-of-the-vedas?mobile=true |title=Construction of the Vedas |website=VedicGranth.Org |access-date=3 July 2020 |archive-date=17 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717035126/https://sites.google.com/a/vedicgranth.org/www/what_are_vedic_granth/the-four-veda/interpretation-and-more/construction-of-the-vedas?mobile=true |url-status=dead }}</ref> |background=#FFC569}} '''ಯಜುರ್ವೇದ''' (यजुस्) "ಆರಾದನೆ", ಬುಕ್ಕೊ "ಜ್ಞಾನೊ"ಡ್ದ್ [[ವೇದ]] ಆತ್ಂಡ್.<ref name="HolmBowker1994">{{cite book|author1=Jean Holm|author2=John Bowker|title=Worship|url=https://books.google.com/books?id=4HqxAwAAQBAJ |year=1994|publisher=A&C Black|isbn=978-0-567-26232-5|page=88}}</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾದ್ ಆರಾದನಾ ವಿದಿವಿದಾನೊಲೆಗ್ ಗದ್ಯ ಮಂತ್ರೊಲೆನ ವೇದ ಆದುಂಡು.<ref name=mwitzel76>Michael Witzel (2003), "Vedas and Upaniṣads", in ''The Blackwell Companion to Hinduism'' (Editor: Gavin Flood), Blackwell, {{ISBN|0-631215352}}, pages 76–77</ref> ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಚೀನ ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂತೊ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಯಜ್ಞ]]ನು ಸೂತ ಎದುರ್‌ದ ಆಚರಣೆದ ಕ್ರಿಯೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಒರಿ ಯಾಜಕೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಆಚರಣೆದ ಸೂತ್ರೊಲೆನ ಸಂಕಲನ. ಯಜುರ್ವೇದ ನಾಲ್ [[ವೇದ|ವೇದೊ]]ಲೆಡ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊ]]ದ ಗ್ರಂತೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="pauldeussen217">[[Paul Deussen]], Sixty Upanishads of the Veda, Volume 1, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120814684}}, pages 217–219</ref> ಯಜುರ್ವೇದ ರಚನೆದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇದ್ದಿ. '''ಯಜುರ್ವೇದೊ''' ನಾಲ್ [[ವೇದ|ವೇದಲೆಡ್]] ರಡ್ಡನೆದ. ಇಂದೆಟ್‌ ಯಜ್ಞೊಯಾಗಾದಿಲೆ ವಿವರಣೆಲು ಕ್ರಮೊಲು ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಇಂದೆಟ್ 40 ಅದ್ಯಾಯೊಲು ಉಂಡು. ಯಜುರ್ವೇದೊಡು ರಡ್ಡ್ ವಿದೊಲುಂಡು. ಒಂಜಿ [[ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದ]] ನಾನೊಂಜಿ [[ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ]] ಪಂಡ್‌ದ್. ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದೊಗು [[ತೈತ್ತೀರಿಯ ಸಂಹಿತೆ]] ಪಂಡ್‌ದ್ ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದೊಗು [[ವಾಜಸನೇಯ ಸಂಹಿತೆ]] ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರುಂಡು. ದನುರ್ವೇದೊ ಇಂದೆತ ಉಪವೇದೊ. ಯಜುರ್ವೇದ [[ಸಂಹಿತ]]ದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಪದರೊಡು ಸುಮಾರ್ 1,875 ಶ್ಲೋಕೊಲು ಉಂಡು. ಅವು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಂಡಲಾ [[ಋಗ್ವೇದ]]ಡ್ ಶ್ಲೋಕೊಲೆನ ಅಡಿಪಾಯೊನು ಪಗರೊಗು ದೆತೊಂದು, ಈ ವೇದೊನು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.<ref>Antonio de Nicholas (2003), Meditations Through the Rig Veda: Four-Dimensional Man, {{ISBN|978-0595269259}}, pages 273–274</ref><ref>Edmund Gosse, {{Google books|xco9AQAAIAAJ|Short histories of the literatures of the world|page=181}}, New York: Appleton, page 181</ref> ನಡೂಟು [[:en:Satapatha Brahmana:ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಉಂಡು. ಉಂದು ವೈದಿಕ ಸಂಗ್ರಹೊಡು iಪ್ಪುನ ಮಲ್ಲ [[:en:Brahmana|ಬ್ರಹ್ಮಣ]] ಗ್ರಂತೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref>Frits Staal (2009), Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights, Penguin, {{ISBN|978-0143099864}}, pages 149–153, Quote: "The Satapatha is one of the largest Brahmanas..."</ref> ಯಜುರ್ವೇದ ಗ್ರಂತೊದ ಎಲ್ಯ ಪದರೊಡು ಸುರೂತ ಉಪನಿಷತ್‌ಲೆನ ಮಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹೊ ಉಂಡು. ಉಂದು [[:en:Hindu philosophy|ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊ]]ದ ಬೇತೆಬೇತೆ ಶಾಲೆಲೆಗ್ ಪ್ರಬಾವೊ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ [[:en:Brihadaranyaka Upanishad|ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್]], [[:en:Isha Upanishad|ಈಶ ಉಪನಿಷತ್]], [[:en:Taittiriya Upanishad|ತೈತ್ತಿರಿಯ ಉಪನಿಷತ್]], [[:en:Katha Upanishad|ಕಥಾ ಉಪನಿಷತ್]], [[:en:Shvetashvatara Upanishad|ಶ್ವೇತಾಶ್ವತಾರ ಉಪನಿಷತ್]] ಬುಕ್ಕೊ [[:en:Maitri Upanishad|ಮೈತ್ರಿ ಉಪನಿಷತ್]] ಉಂಡು.<ref name="The Philosophy of the Upanishads">[[Paul Deussen]], [https://archive.org/stream/philosophyofupan00deus#page/22/mode/2up The Philosophy of the Upanishads], Motilal Banarsidass (2011 Edition), {{ISBN|978-8120816206}}, page 23</ref><ref name="Patrick Olivelle 1998 pages 1-17">Patrick Olivelle (1998), Upaniṣhads, [[Oxford University Press]], {{ISBN|0-19-282292-6}}, pages 1–17</ref> ''ಶುಕ್ಲಾ ಯಜುರ್ವೇದ'' ವಿಬಾಗೊಲೆನ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಒರಿದಿಪ್ಪುನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಡ್ ರಡ್ಡೆನ್ [[ನೇಪಾಳ]] ಬುಕ್ಕೊ ಪಡ್ಡಾಯಿ [[ಟಿಬೆಟ್]]ಡ್ ನಾಡ್‌ದ್ ಕೊಂಡತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಅವು 12ನೇ ಶತಮಾನೊಗು ಸೇರ್ದಿನವು.<ref>{{cite book|author1=Michael Witzel|author2= Qinyuan Wu|title= The Two Oldest Veda Manuscripts: Facsimile Edition of Vājasaneyi Saṃhitā 1–20 (Saṃhitā- and Padapāṭha) from Nepal and Western Tibet (c. 1150 CE)|publisher=Harvard University Press (Harvard Oriental Series 92)|year=2019|isbn= 9780674988262|pages=1–8}}</ref> {{ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊಲು}} == ಪದ ನಿಸ್ಪತ್ತಿ == ಯಜುರ್ವೇದ ಪನ್ಪುನವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದೊ. '''ಯಜುಸ್''' (यजुस) ಬುಕ್ಕೊ '''ವೇದೊ''' (वेद)ಡ್ದ್ ರಚನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಮೊನಿಯರ್-ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ''ಯಾಜುಸ್''ನ್ "ದಾರ್ಮಿಕ ಗೌರವೊ, ಆರಾದನೆ, ಬಲಿ, ಒಂಜಿ ಬಲಿ ಪ್ರಾರ್ತನೆ, ಸೂತ್ರೊ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಒಂಜಿ ಬಲಿಟ್ ಒಂಜಿ ವಿಚಿತ್ರ ರೀತಿಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ಮಂತ್ರೊಲು" ಪಂಡ್ದ್ ಅನುವಾದ ಮಲ್ತೆರ್..<ref>Monier Monier Williams, Sanskrit English Dictionary, Oxford University Press, Entry for Yajus, page 839</ref> ''ವೇದೊ'' ಪಂಡ "ಜ್ಞಾನೊ". ಜಾನ್ಸನ್ ಪನ್ಪೆರ್ ''ಯಜುಸ್'' ಪಂಡ "(ಬಹುತೇಕೊ) ಗದ್ಯ ಸೂತ್ರೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಮಂತ್ರೊಲು. ಯಜುರ್ವೇದೊಡು ಇಪ್ಪುನವು, ಅವು ಗುಣುಗುಟ್ಟುನೆ".<ref>WJ Johnson (2009), [http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198610250.001.0001/acref-9780198610250-e-2769 Yajus], A Dictionary of Hinduism, Oxford University Press, {{ISBN|978-0198610250}}</ref> [[File:Yajna1.jpg|thumb|left|ಯಜುರ್ವೇದ ಗ್ರಂತೊಡು ಬಲಿ ಸೂ(ಯಜ್ಞ). ಪ್ರಸಾದೊಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನೆಯಿ(ಘೀ), ದಾನ್ಯೊಲು, ಪರಿಮಳೊದ ಬಿತ್ತ್‌ಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಪೆತ್ತದ ಪೇರ್.]] == ಕಾಲ ಬುಕ್ಕೊ ಇತಿಯಾಸೊ == ಯಜುರ್ವೇದದ ಮೂಲ ಪಟ್ಯೊ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನೊದ ಅಕೇರಿಡ್ [[ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಂತ್ರ ಕಾಲೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. [[ಋಗ್ವೇದ]]ಡ್ದ್ ಎಲ್ಯ, [[ಅಥರ್ವವೇದ]], ಋಗ್ವೇದ [[Khilani|ಖಿಲಾನಿ]], ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಾಮವೇದ]]ಡ್ದ್ ಮಲ್ಲ.<ref>[http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/canon.pdf The Development of the Vedic Canon and its Schools], Michael Witzel, Harvard University</ref> ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆನ ಒಮ್ಮತೊಡು ಯಜುರ್ವೇದ ಬುಕ್ಕೊ ಅಥರ್ವವೇದ [[:en:Music of India#History|ಸ್ತೋತ್ರೊಲೆ]]ದ ಮಸ್ತ್ ಬಾಗೊನು ಸುರುತ ಭಾರತೀಯ [[:en:Iron Age India|ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ]], 1200 ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ 800 ಬಿಸಿಗ್ ದುಂಬು. == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [https://web.archive.org/web/20090207014325/http://www.sanskritweb.net/yajurveda/ Sanskrit Web] Freely downloadable, carefully edited Sanskrit texts of Taittiriya-Samhita, Taittiriya-Brahmana, Taittiriya-Aranyaka, Ekagni-Kanda etc. as well as English translations of the Taittiriya-Samhita etc. * [[:en:Ralph Griffith|ರಾಲ್ಫ್ ಗ್ರಿಫಿತ್]], [http://www.sacred-texts.com/hin/wyv/index.htm ''The Texts of the White Yajurveda''] 1899, full text, (online at sacred-texts.com) * [[:en:A. Berridale Keith|ಎ. ಬೆರ್ರಿಡೇಲ್ ಕೀತ್]], [http://www.sacred-texts.com/hin/yv/index.htm ''The Yajur Veda - Taittiriya Sanhita''] 1914, full text, (online at sacred-texts.com) == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} {{Hindudharma}} [[ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗೊ:ವೇದ]] [[ವರ್ಗೊ:ನಾಲ್ ವೇದೊಲು]] n85rd1laue9ad7sqt5lvzh7q4jcsswy 0 17184 372802 280509 2026-10-11T14:37:40Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372802 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name={{small|''Republika e Shqipërisë- <br>ರಿಪಬ್ಲಿಕ ಎ ಶ್ಕಿಪೆರಿಸೆ'' (ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಬಾಸೆಡ್)}} |conventional_long_name=ಅಲ್ಬೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ |common_name=ಅಲ್ಬೇನಿಯ |national_motto=''Ti Shqipëri, më jep nder,<br>më jep emrin Shqipëtar<br>'' "ನಿನಡ್ದಾವರ ಎಂಕ್ ಪುಗರ್ತೆ,<br>ನಿನಡ್ದಾವರ ಎಂಕ್ ಅಲ್ಬಾನಿಯನ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್" |national_anthem={{lang|sq|"Himni i Flamurit"|italic=yes}}<br>"ಬಾವುಟೊಗು ಸ್ತೋತ್ರೊಲು"<br/><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</div> |image_flag=Flag of Albania.svg |image_coat=[[File:Coat of arms of Albania.svg|60px]] | image_map = [[File:Location_Albania_Europe.png|225px|frameless]] | map_caption = <small>ಯುರೋಪುದ ನಕ್ಷೆಡ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ದೇಸೊ (ಪಚ್ಚೆ ಗುರ್ತ)</small> |official_languages=ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್ | languages2_type = Recognised <br>minority languages | languages2 = {{bulleted list|ಗ್ರೀಕ್|ಅರ್ಮೋನಿಯನ್|ಮೆಸಿಡೋನಿಯನ್}} | religion = {{bulleted list|item_style=white-space; |50.67% - ಇಸ್ಲಾಮ್ |16.02% - ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ |13.83% - ವಾ ಧರ್ಮೊಗ್ಲಾ<br>ಸೇರಂದಿನಕ್ಲು |3.55% - ನಾಸ್ತಿಕೆರ್ |0.15% - ಬೇತೆ |15.77% - ದಾಕಿಲಾವಂದಿನ<ref name="Census 2023">{{cite web |publisher=[[Institute of Statistics (Albania)|Instituti i Statistikës]] (INSTAT) |title=Population and Housing Census 2023|url=https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf}}</ref> }} |capital=[[ತಿರಾನ]] | coordinates = {{coord|41|19|N|19|49|E|}} |largest_city=[[ತಿರಾನ]] |government_type=ಏಕೀಕೃತ ಸಂಸದೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಬಜ್ರಮ್ ಬೆಗಜ್ಜ್ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = ಇದಿ ರಮ | legislature = ಕುವೆಂದಿ | leader_title3 = ಸಂಸತ್‌ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ | leader_name3 = ಎಲಿಸ ಸ್ಪಿರೊಪಲಿ | area_km2 = 28,748 | area_sq_mi = 11,100 | area_rank = 140th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | percent_water = 4.7 | population_estimate_year = 2023 |population_census=೩,೬೦೦,೫೨೩ <ref name="Census 2023">{{cite web |publisher=[[Institute of Statistics (Albania)|Instituti i Statistikës]] (INSTAT) |title=Population and Housing Census 2023|url=https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf}}</ref> |population_estimate_rank=೧೩೦ನೆ | population_density_km2 = 83.5 | population_density_sq_mi = |population_density_rank=೬೩ |GDP_PPP_year=೨೦೦೭|GDP_PPP=$19.818 ಶತಕೋಟಿ<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/02/data/weorept.aspx?sy=2006&ey=2007&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=74&pr1.y=7&c=914&s=PPPWGT%2CPPPPC&grp=0&a= ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ - ಅಲ್ಬೇನಿಯ (GDP)]</ref> |GDP_PPP_rank=೧೧೨ನೆಯ |GDP_PPP_per_capita=$6,259 |GDP_PPP_per_capita_rank=೧೦೦ನೆಯ |Gini=28.2 |Gini_year=೨೦೦೨ |Gini_change=<span style="color:#009900;">low</span> |HDI_year=2004 |HDI=0.784 |HDI_rank=73rd |HDI_change=<span style="color:#ffcc00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |sovereignty_type=ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ |sovereignty_note=[[ಆಟ್ಟೊಮಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ದ್ |established_event1=ದಿನ |established_date1=[[ನವೆಂಬರ್ ೨೮]] [[೧೯೧೨]] |currency=[[ಲೆಕ್]] | currency_code = ALL | patron_saint = [[Our Lady of Good Counsel]] | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Albania|+355]] | cctld = [[.al]] }} '''ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ''', ಅಧಿಕೃತವಾದ್ '''ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ''' (ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್: ರಿಪಬ್ಲಿಕಾ ಎ ಶ್ಕಿಪೆರಿಸ್ಯೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ಕಿಪೆರಿಯಾ), [[ಯುರೋಪ್]] ಖಂಡದ ಆಗ್ನೇಯ ಬಾಗೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಈಶಾನ್ಯೊಡು ಕೊಸೊವೊ, ಬಡೆಕಾಯಟ್‌ ಮೆಸಿಡೋನಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ [[ತೆನ್ಕಾಯಿ|ತೆನ್ಕಾಯಿಟ್]] ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶೊಲು ಉಂಡು. [[ಪಡ್ಡಾಯಿ]]ಡ್ ಅಡ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ನೈಋತ್ಯೊಡು ಅಯೋನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಉಂಡು. ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ, ನ್ಯಾಟೋ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಅಂಡ್ ಕೋಆಪರೇಶನ್, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್, ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ದ ಒಂಜಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅತುಂಡು. ಅಂಚನೆ, ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ದ ಸ್ಥಾಪಕ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಜನವರಿ ೨೦೦೩ಡ್ದ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟೊಗು ದೇಶ ಆದ್ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೯ಡ್ ಸದಸ್ಯತ್ವೊಗು ಅರ್ಜಿ ಪಾಡಿನ ದೇಶ ಅತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಬೇನಿಯಾಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಪರಿವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಉಂಡು. ಟಿರಾನಾ ನಗರ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ. ಅಂದಾಜಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 607,467. ಈ ನಗರ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಅಂದ್. == ಮೂಲ == ಶ್ಕಿಪೆರಿಸ್ಯೆ ಪನ್ಪಿನ ದೇಶದ ಪುದರ್ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಪಂಡ್ದ್ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆಡ್ ಈ ದೇಶದ ಪುದರ್ ನ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ, ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್, ಅರ್ಬನಿಷಿಯಾ ಪಂಡ್ದ್ ಉಚ್ಚಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಬುಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಯಿನ ಟಾಲೆಮಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ ೧೫೦ಡ್ ತನ್ನ ನಕ್ಷೆಡ್ ಈ ಪುದರ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಇಲಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಅಲ್ಬಾನಾಪೊಲಿಸ್ ನಗರೊನು ತೂವೊಲಿ. ಈ ಪುದರ್ ಆಲ್ಬನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಬನನ್ ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಸಾಹತುಲಾ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಅನುಮಾನ ಉಂಡು. ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಮೈಕೆಲ್ ಅಟಾಲಿಯಾಟಿಸ್ 1079-1080ಡ್ ಬರೆತಿನ ಅರೆನ 'ಇತಿಹಾಸ'ಡ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಅಲ್ಬನೋಯಿನ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದೆಟ್ 1043ಡ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್‌ದ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಬನೋಯಿ ದಂಗೆಲಾ ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ, ಅರ್ಬನಿಶಿಯಾ ದಿರ್ರಾಚಿಮ್ ರಾಜೆಟ ಇತ್ತಂಡ್. ಮಧ್ಯಯುಗೊಡು, ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್‌ದಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯೊನು ಅರ್ಬರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರ್ಬೆನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ್ ಅರ್ಬೆರೆಶ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರ್ಬೆನೆಶ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ ೧೬ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ಶ್ಕಿಪೆರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ಕಿಪ್ಟಾರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅರ್ಬೆರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಬೆರಿಶ್ ಆಯೆರ್. ಉಂದೆತ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಡ್ಡ ಪುದರ್ 'ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಈಗಲ್ಸ್' ಬುಕ್ಕೊ 'ಸನ್ಸ್ ಆಫ್ ಈಗಲ್ಸ್'. ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಆಡಳಿತದ ಪೊರ್ತುಡು, ಅಲ್ಬೇನಿಯಾನ್ ಅರ್ನಾವುಟ್ಲುಕ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲ್ಪದ ನಿವಾಸಿಲೆನ್ ಅರ್ನಾಟ್ಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. == ಇತಿಹಾಸ == ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸ 4 ಕ್ರಿ.ಪೂ ಪಿರಾಕ್‌ತವು. ಗ್ರೀಕೊ-ರೋಮನ್ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಇಲಿರಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} fggzbwyibwt98pzbq3p4360yh2uj9yq 372803 372802 2026-10-11T14:37:51Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372803 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name={{small|''Republika e Shqipërisë- <br>ರಿಪಬ್ಲಿಕ ಎ ಶ್ಕಿಪೆರಿಸೆ'' (ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಬಾಸೆಡ್)}} |conventional_long_name=ಅಲ್ಬೇನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ |common_name=ಅಲ್ಬೇನಿಯ |national_motto=''Ti Shqipëri, më jep nder,<br>më jep emrin Shqipëtar<br>'' "ನಿನಡ್ದಾವರ ಎಂಕ್ ಪುಗರ್ತೆ,<br>ನಿನಡ್ದಾವರ ಎಂಕ್ ಅಲ್ಬಾನಿಯನ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್" |national_anthem={{lang|sq|"Himni i Flamurit"|italic=yes}}<br>"ಬಾವುಟೊಗು ಸ್ತೋತ್ರೊಲು"<br/><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</div> |image_flag=Flag of Albania.svg |image_coat=[[File:Coat of arms of Albania.svg|60px]] | image_map = [[File:Location_Albania_Europe.png|225px|frameless]] | map_caption = <small>ಯುರೋಪುದ ನಕ್ಷೆಡ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ದೇಸೊ (ಪಚ್ಚೆ ಗುರ್ತ)</small> |official_languages=ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್ | languages2_type = Recognised <br>minority languages | languages2 = {{bulleted list|ಗ್ರೀಕ್|ಅರ್ಮೋನಿಯನ್|ಮೆಸಿಡೋನಿಯನ್}} | religion = {{bulleted list|item_style=white-space; |50.67% - ಇಸ್ಲಾಮ್ |16.02% - ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ |13.83% - ವಾ ಧರ್ಮೊಗ್ಲಾ<br>ಸೇರಂದಿನಕ್ಲು |3.55% - ನಾಸ್ತಿಕೆರ್ |0.15% - ಬೇತೆ |15.77% - ದಾಕಿಲಾವಂದಿನ<ref name="Census 2023">{{cite web |publisher=[[Institute of Statistics (Albania)|Instituti i Statistikës]] (INSTAT) |title=Population and Housing Census 2023|url=https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf}}</ref> }} |capital=[[ತಿರಾನ]] | coordinates = {{coord|41|19|N|19|49|E|}} |largest_city=[[ತಿರಾನ]] |government_type=ಏಕೀಕೃತ ಸಂಸದೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ | leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | leader_name1 = ಬಜ್ರಮ್ ಬೆಗಜ್ಜ್ | leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | leader_name2 = ಇದಿ ರಮ | legislature = ಕುವೆಂದಿ | leader_title3 = ಸಂಸತ್‌ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ | leader_name3 = ಎಲಿಸ ಸ್ಪಿರೊಪಲಿ | area_km2 = 28,748 | area_sq_mi = 11,100 | area_rank = 140th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | percent_water = 4.7 | population_estimate_year = 2023 |population_census=೩,೬೦೦,೫೨೩ <ref name="Census 2023">{{cite web |publisher=[[Institute of Statistics (Albania)|Instituti i Statistikës]] (INSTAT) |title=Population and Housing Census 2023|url=https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf}}</ref> |population_estimate_rank=೧೩೦ನೆ | population_density_km2 = 83.5 | population_density_sq_mi = |population_density_rank=೬೩ |GDP_PPP_year=೨೦೦೭|GDP_PPP=$19.818 ಶತಕೋಟಿ<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/02/data/weorept.aspx?sy=2006&ey=2007&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=74&pr1.y=7&c=914&s=PPPWGT%2CPPPPC&grp=0&a= ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ - ಅಲ್ಬೇನಿಯ (GDP)]</ref> |GDP_PPP_rank=೧೧೨ನೆಯ |GDP_PPP_per_capita=$6,259 |GDP_PPP_per_capita_rank=೧೦೦ನೆಯ |Gini=28.2 |Gini_year=೨೦೦೨ |Gini_change=<span style="color:#009900;">low</span> |HDI_year=2004 |HDI=0.784 |HDI_rank=73rd |HDI_change=<span style="color:#ffcc00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |sovereignty_type=ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ |sovereignty_note=[[ಆಟ್ಟೊಮಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ದ್ |established_event1=ದಿನ |established_date1=[[ನವೆಂಬರ್ ೨೮]] [[೧೯೧೨]] |currency=[[ಲೆಕ್]] | currency_code = ALL | patron_saint = [[Our Lady of Good Counsel]] | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Albania|+355]] | cctld = [[.al]] }} '''ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ''', ಅಧಿಕೃತವಾದ್ '''ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ''' (ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್: ರಿಪಬ್ಲಿಕಾ ಎ ಶ್ಕಿಪೆರಿಸ್ಯೆ, ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ಕಿಪೆರಿಯಾ), [[ಯುರೋಪ್]] ಖಂಡದ ಆಗ್ನೇಯ ಬಾಗೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಈಶಾನ್ಯೊಡು ಕೊಸೊವೊ, ಬಡೆಕಾಯಟ್‌ ಮೆಸಿಡೋನಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ [[ತೆನ್ಕಾಯಿ|ತೆನ್ಕಾಯಿಟ್]] ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶೊಲು ಉಂಡು. [[ಪಡ್ಡಾಯಿ]]ಡ್ ಅಡ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ನೈಋತ್ಯೊಡು ಅಯೋನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಉಂಡು. ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ, ನ್ಯಾಟೋ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಅಂಡ್ ಕೋಆಪರೇಶನ್, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್, ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ದ ಒಂಜಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅತುಂಡು. ಅಂಚನೆ, ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ದ ಸ್ಥಾಪಕ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಜನವರಿ ೨೦೦೩ಡ್ದ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟೊಗು ದೇಶ ಆದ್ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೯ಡ್ ಸದಸ್ಯತ್ವೊಗು ಅರ್ಜಿ ಪಾಡಿನ ದೇಶ ಅತ್ಂಡ್. ಅಲ್ಬೇನಿಯಾಡ್ ಒಂಜಿ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಿ ಪರಿವರ್ತನಾತ್ಮಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಉಂಡು. ಟಿರಾನಾ ನಗರ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ. ಅಂದಾಜಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 607,467. ಈ ನಗರ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಮಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಅಂದ್. == ಮೂಲ == ಶ್ಕಿಪೆರಿಸ್ಯೆ ಪನ್ಪಿನ ದೇಶದ ಪುದರ್ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಪಂಡ್ದ್ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗ್ರೀಕ್ ಬಾಸೆಡ್ ಈ ದೇಶದ ಪುದರ್ ನ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ, ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್, ಅರ್ಬನಿಷಿಯಾ ಪಂಡ್ದ್ ಉಚ್ಚಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಬುಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಯಿನ ಟಾಲೆಮಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ ೧೫೦ಡ್ ತನ್ನ ನಕ್ಷೆಡ್ ಈ ಪುದರ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಇಲಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಅಲ್ಬಾನಾಪೊಲಿಸ್ ನಗರೊನು ತೂವೊಲಿ. ಈ ಪುದರ್ ಆಲ್ಬನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಬನನ್ ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಸಾಹತುಲಾ ಆದುಪ್ಪೊಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಅನುಮಾನ ಉಂಡು. ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಮೈಕೆಲ್ ಅಟಾಲಿಯಾಟಿಸ್ 1079-1080ಡ್ ಬರೆತಿನ ಅರೆನ 'ಇತಿಹಾಸ'ಡ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಅಲ್ಬನೋಯಿನ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದೆಟ್ 1043ಡ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್‌ದ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಬನೋಯಿ ದಂಗೆಲಾ ಸೇರ್ದ್ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ, ಅರ್ಬನಿಶಿಯಾ ದಿರ್ರಾಚಿಮ್ ರಾಜೆಟ ಇತ್ತಂಡ್. ಮಧ್ಯಯುಗೊಡು, ಅಲ್ಬೇನಿಯನ್‌ದಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯೊನು ಅರ್ಬರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರ್ಬೆನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ್ ಅರ್ಬೆರೆಶ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರ್ಬೆನೆಶ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ ೧೬ನೆ ಶತಮಾನೊಡ್ದ್ ಶ್ಕಿಪೆರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ಕಿಪ್ಟಾರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅರ್ಬೆರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಅರ್ಬೆರಿಶ್ ಆಯೆರ್. ಉಂದೆತ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಡ್ಡ ಪುದರ್ 'ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಈಗಲ್ಸ್' ಬುಕ್ಕೊ 'ಸನ್ಸ್ ಆಫ್ ಈಗಲ್ಸ್'. ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಆಡಳಿತದ ಪೊರ್ತುಡು, ಅಲ್ಬೇನಿಯಾನ್ ಅರ್ನಾವುಟ್ಲುಕ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಲ್ಪದ ನಿವಾಸಿಲೆನ್ ಅರ್ನಾಟ್ಸ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. == ಇತಿಹಾಸ == ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸ 4 ಕ್ರಿ.ಪೂ ಪಿರಾಕ್‌ತವು. ಗ್ರೀಕೊ-ರೋಮನ್ ಕಾಲೊಡ್ದ್ ಇಲಿರಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] hdvl0lq8g09qw8cen36z8rlftzaoflk 0 17199 372750 282601 2026-10-11T12:12:54Z ChiK 1136 /* */ 372750 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ಹೆಚ್. ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡ | image = H. D. Deve Gowda BNC.jpg | image_size = | caption = | office = [[ಭಾರತ]]ದ ೧೧ನೇ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]<ref>{{cite web |last1=Depar of Justice |last2=Ministry of Law & Justice |last3=Government of India |title=H. D. Deve Gowda |url=https://doj.gov.in/about-us/minister/former-minister/h-d-deve-gowda |website=doj.gov.in |access-date=13 December 2021 |quote=[H. D.] Deve Gowda [...] served as the 11th Prime Minister of India from June 1996 to April 1997.}}</ref> | president = [[ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ]] | term_start = ೧ ಜೂನ್ ೧೯೯೬ | term_end = ೨೧ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೭ | predecessor = [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] | successor = [[ಇಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಗುಜ್ರಾಲ್]] | office3 = ಗೃಹ ಮಂತ್ರಿ | term_start3 = ೧ ಜೂನ್ ೧೯೯೬ | term_end3 = ೨೮ ಜೂನ್ ೧೯೯೬ | primeminister3 = | predecessor3 = ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ ಜೋಶಿ | successor3 = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಗುಪ್ತಾ]] | office4 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ೮ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ | governor4 = [[ಖುರ್ಷೆದ್ ಅಲಂ ಖಾನ್|ಖುರ್ಷಿದ್ ಅಲಮ್ ಖಾನ್]] | term_start4 = ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೪ | term_end4 = ೩೧ ಮೇ ೧೯೯೬ | predecessor4 = [[ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ]] | successor4 = [[ಜೆ ಹೆಚ್ ಪಟೇಲ್|ಜೆ. ಹೆಚ್. ಪಟೇಲ್]] | office1 = ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | constituency1 = ಕರ್ನಾಟಕ | term_start1 = ೨೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ | term_end1 = | predecessor1 = [[ಡಿ. ಕುಪ್ಪೇಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ]] | successor1 = | constituency2 = ಕರ್ನಾಟಕ | term_start2 = ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೬ | term_end2 = ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೮ | predecessor2 = ಲೀಲಾದೇವಿ ಆರ್. ಪ್ರಸಾದ್ | successor2 = ಎ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಾಗರ್ | office5 = [[ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯಾತೀತ)]] ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | term_start5 = ಜುಲೈ ೧೯೯೯ | term_end5 = | predecessor5 = ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | successor5 = | office6 = ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | constituency6 = [[ಹಾಸನ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಹಾಸನ]] | term_start6 = ೧೭ ಮೇ ೨೦೦೪ | term_end6 = ೨೩ ಮೇ ೨೦೧೯ | predecessor6 = ಜಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ಗೌಡ | successor6 = [[ಪ್ರಜ್ವಲ್ ರೇವಣ್ಣ]] | constituency7 = ಕನಕಪುರ | term_start7 = ೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೨ | term_end7 = ೧೬ ಮೇ ೨೦೦೪ | predecessor7 = ಎಮ್. ವಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರಮೂರ್ತಿ | successor7 = ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಶ್ರೀರಮೇಶ್ | constituency8 = ಹಾಸನ | term_start8 = ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೮ | term_end8 = ೨೬ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೯ | predecessor8 = ರುದ್ರೇಶ್ ಗೌಡ | successor8 = ಜಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿಗೌಡ | constituency9 = ಹಾಸನ | term_start9 = ೨೦ ಜೂನ್ ೧೯೯೧ | term_end9 = ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೪ | predecessor9 = ಹೆಚ್. ಸಿ. ಶ್ರಿಕಂಠಯ್ಯ | successor9 = ರುದ್ರೇಶ್ ಗೌಡ | office10 = [[ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ | constituency10 = [[ರಾಮನಗರ]] | term_start10 = {{Start date|೧೯೯೪||}} | term_end10 = {{End date|೧೯೯೬||}} | predecessor10 = ಸಿ. ಎಮ್. ಲಿಂಗಪ್ಪ | successor10 = ಸಿ. ಎಮ್. ಲಿಂಗಪ್ಪ | constituency11 = ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ | term_start11 = {{Start date|೧೯೬೨||}} | term_end11 = {{End date|೧೯೮೯||}} | predecessor11 = ವೈ. ವೀರಪ್ಪ | successor11 = ಜಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿಗೌಡ | birth_date = {{birth date and age|1933|05|18|df=y}} | birth_place = ಆಗಿನ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆಡಳಿತದ [[ಹರದನಹಳ್ಳಿ]], [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]], <br /> {{small|(ಈಗಿನ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯ, [[ಭಾರತ]])}} | party = [[ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಜನತಾದಳ]]<br />{{small|(೧೯೯೯ರಿಂದ)}} | otherparty = *[[ಜನತಾದಳ]] <small>(೧೯೯೦–೧೯೯೯)</small> *[[ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] <small>(೧೯೭೭–೧೯೯೦)</small> *[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(ಒ)]] <small>(೧೯೭೨–೧೯೭೬)</small> *ಯುಒಪಿ <small>(೧೯೭೬–೧೯೭೭)</small><ref>{{Cite web|title=Leaders of the Opposition of Karnataka Legislative Assembly since 1962|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/review/previousleaderofopposition.htm|access-date=2021-08-09|website=kla.kar.nic.in}}</ref> *[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] <small>(೧೯೫೩–೧೯೬೨)</small> | spouse = {{Marriage|ಚೆನ್ನಮ್ಮ|25 May 1954}} | children = ಮಕ್ಕಳು ೬ | profession = ರಾಜಕಾರಿಣಿ, ಕೃಷಿಕ, ಅಭಿಯಂತರ | website = {{URL|http://hddevegowda.in}} | signature = DeveGowda autograph.jpg | education = ಸಿವಿಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ | nationality = ಭಾರತೀಯ | alma_mater = ಎಲ್. ವಿ. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ | nickname = ಮಣ್ಣಿನ ಮಗ <br /> ದೊಡ್ ಗೌಡ್ರು }} '''ಎಚ್.''' '''ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡ''' (ಹರದಾನಹಳ್ಳಿ ದೊಡ್ಡೆ ಗೌಡ ದೇವೇಗೌಡ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] 12ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ [[ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮುಕ್ಯಮಂತ್ರಿಲು|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]]. ‘ಮಣ್ಣ್ ದ ಮಗೆ’ ಪನ್ಪಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ದೇವೇಗೌಡೆರ್ ರೈತೆರೆನ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. == ಬದ್‌ ಕ್ == ದೇವೇಗೌಡ ಮೇ ೧೮, ೧೯೩೩ ಡ್ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆದ ಹೊಳೆನರಸಿಪುರ ತಾಲೂಕುದ ಹರದಾನಹಳ್ಳಿಡ್ ಪುಟ್ಟುವೆರ್. ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಡ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವೇಗೌಡೆರ್ 1954ಡ್ ಹಾಸನ ತಾಲೂಕುದ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಿರೇಹಳ್ಳಿದ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಎಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಚ್. ಡಿ. ರೇವಣ್ಣ ಸೇರ್ದ್ ನಾಲ್ಬೊ‌ ಆನ್‌ ಜೋಕುಲು, ರಡ್ಡ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಎಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಕನಾ೯ಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಎಚ್. ಡಿ. ರೇವಣ್ಣ ಕಕರ್ನಾಟಕೊ ಸರಕಾರೊಡು ಮಂತ್ರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಡಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಡಾ. ಸಿ.ಎನ್. ಮಂಜುನಾಥೆರ್ ದೇವೇಗೌಡೆರೆ ಅರುವತ್ತೆ. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ರಾಜಕೀಯೊಡು ಅರೆನ ಸ್ನೇಹಿತೆರ್ ಆಯೆರ್. == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನೊ == ೧೯೫೩ ಡ್ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷೊದ]] ಸದಸ್ಯೆ ಆಯೆರ್. ಆರ್ ೧೯೬೨ ಮುಟ್ಟ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷೊಡು ಇತ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಒರಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾದ್ ನಿಲೆಯಾಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಬೆಕ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ಮುಕ್ಲೆನ ಮೂಜಿ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಹೊಳೆನರಸಿಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ದ್ ವಿಧಾನಸಭೆಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ೧೯೭೨ ಡ್ದ್ ೧೯೭೬ ಮುಟ್ಟ ಬುಕ್ಕೊ [[ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಳು|ನವೆಂಬರ್]] ೧೯೭೬ ಡ್ದ್ ೧೯೭೭ ಮುಟ್ಟ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಬೆಟ್ ವಿರೋದೊ ಪಕ್ಷೊದ ನಾಯಕೆರಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. 1975-76 ದ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡ್ ಬಂದಿತೆರಾಯಿನ ದೇವೇಗೌಡೆರ್, ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರೊಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಬುಕ್ಕೊ ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವೆರ್ ಆಯೆರ್. ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಕೆಗ್ ದಿಂಜ ದುಡ್ಡು ಕೊರ್ಪುಜಿ ಪನ್ಪಿನೆಡ್ದಾವರ ೧೯೮೭ ಡ್ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ತಾನೊಡ್ದ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊರ್ತೆರ್. ೧೯೯೧ ಡ್, ಹಾಸನ್ ಲೋಕಸಬಾ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡ್ದ್ ಲೋಕಸಬೆಕ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. == ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ == ಇಂದೆಡ್ದ್‌ ಬುಕ್ಕೊ, ಜನತಾ ದಳೊದ ರಾಜ್ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದಿತ್ತಿನ ದೇವೇಗೌಡ 1994 ಡ್ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ 14ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ದೆತೊನುವೆರ್. == ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ == ೧೯೯೬ ಡ್ ಒವ್ವೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷೊಗು ಲೋಕಸಬೆಟ್ ಸ್ವಸ್ಟೊ ಬಹುಮತ ಇಜ್ಜಿ. ಅಪಗ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿಜೆಪಿ ಬುಡ್ದು ಬೇತೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷೊಲೆನ ಮೈತ್ರಿ) ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ದ ಬೆಂಬಲೊಡು ಕೇಂದ್ರೊಡು ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದ್ ದೇವೇಗೌಡ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ತೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊದ 11ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಯೆರ್. ೧೯೯೬ ಜೂನ್ ೧ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ೨೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೭ ಮುಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಯೆರ್. ಅಂಚನೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್ ದ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಕಮಿಟಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾದಿತ್ತೆರ್.<ref>https://web.archive.org/web/20100925020517/http://www.janata.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=62</ref> ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೊ ಯೋಜನೆದ ಪುಗರ್ತೆ ಆರೆಗ್‌ ಸಂದುಂಡು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/india/the-derailment-of-e-sreedharan/articleshow/81295358.cms</ref> ನನೊಂಜಿ ವರ್ಸೊಡು ಜಾತ್ಯತೀತ ಜನತಾ ದಳೊದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾಯೆರ್. [[File:Deve Gowda BNC.jpg|thumb|ದೇವೇಗೌಡೆ]] == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮುಕ್ಯಮಂತ್ರಿಲು]] shvyh2fc67gk7k30cxfpvhdarkbjk01 0 18660 372791 360820 2026-10-11T14:30:18Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372791 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} {{Unreferenced}} '''ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್''' ಒಂಜಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ ದ್, ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾಡ್ ನೆಲೆ ಆತ್oಡ್, ಉಂದು ವಿಶ್ವದ 15ನೇ ಜನನಿಬಿಡ ರಾಷ್ಟ್ರ ಆದಿತ್ತ್ ದ್, ಉತ್ತರಡ್ ಚೀನಾದ ಒಟ್ಟಿಗೆ,ಪೂರ್ವಡ್ ಲಾವೋಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದೊಟ್ಟಿಗೆ ಗಡಿನ್ ಪಟ್ಟೋನ್ಡ್. {{Infobox country |<!-- Note: All of the following within double brackets ( {{ }} ) is template text. Please skip over it to edit the article. --> native_name = {{lang|vi|Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam}} <br /> ಕೊಂಗ್ ಹೊಅ ಚಅ ಹೋಯ್ ಚೂ ನ್ಘಿಅ ವಿಯೆಟ್ ನಾಮ್ | conventional_long_name = ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣತಂತ್ರ | common_name = ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ | national_anthem = {{lang|vi|[[Tiến Quân Ca]]}} | national_motto = {{lang|vi|''Độc lập - Tự do - Hạnh phúc''}} <small>("Independence - Freedom - Happiness")</small>| image_flag = Flag of Vietnam.svg | image_coat = Emblem of Vietnam.svg | image_map = Vietnam in its region.svg | capital = [[ಹಾನೊಯ್]] |latd=21|latm=2|latNS=N|longd=105|longm=51|longEW=E| largest_city = [[ಹೊ ಚಿ ಮಿನ್ ನಗರ]] | official_languages = [[ತಿಯೆಂಗ್ ವಿಯೆಟ್]]| government_type = [[ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣತಂತ್ರ]]¹ | leader_title1 = [[General Secretary of the Communist Party of Vietnam|General Secretary]] | leader_title2 = [[President of Vietnam|President]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Vietnam|Prime Minister]] | leader_name1 = {{lang|vi|[[Nông Đức Mạnh]]}} | leader_name2 = {{lang|vi|[[Nguyễn Minh Triết]]}} | leader_name3 = {{lang|vi|[[Nguyễn Tấn Dũng]]}} | sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]| established_event1 = [[Battle of Bach Dang River (938)|ಚೀನಾದಿಂದ]]| established_event2 = [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]ನಿಂದ| established_event3 = ಮನ್ನಿತ| established_date1 = [[೯೩೮]] | established_date2 = [[ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೨]] [[೧೯೪೫]] | established_date3 = [[೧೯೫೪]]| area = 331,689 | areami² = 128,065 | area_rank = 65th | area_magnitude = 1 E9 | percent_water = 6.38 | population_estimate = 85,238,000 | population_estimate_year = ಜುಲೈ ೨೦೦೫ | population_estimate_rank = 13th | population_census = 96,208,984 | population_census_year = 2019| population_density= 290.48 | population_densitymi² = 655 | population_density_rank = 46th | GDP_PPP_year = 2005 | GDP_PPP = $251.8 billion<!--CIA-->| GDP_PPP_rank = 36th | GDP_PPP_per_capita = $3,025 | GDP_PPP_per_capita_rank = 123rd | |GDP_nominal = $51.4 billion<!--IMF--> |GDP_nominal_rank = 59th |GDP_nominal_year = 2005 |GDP_nominal_per_capita = $618 |GDP_nominal_per_capita_rank = 143rd |HDI_year = 2004 | |HDI = {{profit}}0.709 | |HDI_rank = 109th | |HDI_category = <span style="color:#FFCC00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |Gini = 37 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> | currency = {{lang|vi|[[ಡಾಂಗ್]]}} (₫) | currency_code = VND | time_zone = | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = +7 | cctld = [[.vn]] | calling_code = 84 | footnotes =1. According to the official name and its 1992 Constitution| }} ==ಸ್ವಾತಂತ್ರ== ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ 1947 ಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ರ್ದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಾಂಡ್,1954 ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ ನ ಸುರುತ ಆಂಗ್ಲೋ-ಚೀನಾ ಯುದ್ಧಡ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಗೇಲ್ ಸಾಧಿಸಾಂಡ್ ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇಶ ರಡ್ಡ್  ಭಾಗಗ್ಲಾದ್ ವಿಭಜನೆ ಆಂಡ್, ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಸಮಾಜವಾದ ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ  ಭಾಗ ಸಮಾಜವಾದಿ ಅತ್ತಾಂದ್ ನ ದಕ್ಷಿಣವಾದ್ ವಿಭಜನೆ ಆಂಡ್ ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಡತ್ ನ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧಡ್ ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ನ ವಿಜಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಎರಡು ಭಾಗಗುಳು ಒಂಜಾoಡ್. ==ಜಾಸ್ತಿ ಓದೆರೆ == *ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಪಿರ ಸ್ಥಾಪನೆ9 Sep, 2016::[http://int.search.myway.com/search/GGmain.jhtml?searchfor=gravity+wave+centre+in+Maharastra&n=781bb936&p2=%5EBYM%5Exdm010%5ETTAB02%5Ein&ptb=29C5A3C8-229D-4FD1-9915-C00630FD4EC9&qs=&ss=sub&st=tab&tpr=sbt&ts=1473439201090]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] bx2to10lqoiud4nsk4xhsrmi10st1p2 372792 372791 2026-10-11T14:30:31Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372792 wikitext text/x-wiki {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} {{Unreferenced}} '''ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್''' ಒಂಜಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯ ಆದಿತ್ತ್ ದ್, ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾಡ್ ನೆಲೆ ಆತ್oಡ್, ಉಂದು ವಿಶ್ವದ 15ನೇ ಜನನಿಬಿಡ ರಾಷ್ಟ್ರ ಆದಿತ್ತ್ ದ್, ಉತ್ತರಡ್ ಚೀನಾದ ಒಟ್ಟಿಗೆ,ಪೂರ್ವಡ್ ಲಾವೋಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದೊಟ್ಟಿಗೆ ಗಡಿನ್ ಪಟ್ಟೋನ್ಡ್. {{Infobox country |<!-- Note: All of the following within double brackets ( {{ }} ) is template text. Please skip over it to edit the article. --> native_name = {{lang|vi|Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam}} <br /> ಕೊಂಗ್ ಹೊಅ ಚಅ ಹೋಯ್ ಚೂ ನ್ಘಿಅ ವಿಯೆಟ್ ನಾಮ್ | conventional_long_name = ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣತಂತ್ರ | common_name = ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ | national_anthem = {{lang|vi|[[Tiến Quân Ca]]}} | national_motto = {{lang|vi|''Độc lập - Tự do - Hạnh phúc''}} <small>("Independence - Freedom - Happiness")</small>| image_flag = Flag of Vietnam.svg | image_coat = Emblem of Vietnam.svg | image_map = Vietnam in its region.svg | capital = [[ಹಾನೊಯ್]] |latd=21|latm=2|latNS=N|longd=105|longm=51|longEW=E| largest_city = [[ಹೊ ಚಿ ಮಿನ್ ನಗರ]] | official_languages = [[ತಿಯೆಂಗ್ ವಿಯೆಟ್]]| government_type = [[ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣತಂತ್ರ]]¹ | leader_title1 = [[General Secretary of the Communist Party of Vietnam|General Secretary]] | leader_title2 = [[President of Vietnam|President]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Vietnam|Prime Minister]] | leader_name1 = {{lang|vi|[[Nông Đức Mạnh]]}} | leader_name2 = {{lang|vi|[[Nguyễn Minh Triết]]}} | leader_name3 = {{lang|vi|[[Nguyễn Tấn Dũng]]}} | sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]| established_event1 = [[Battle of Bach Dang River (938)|ಚೀನಾದಿಂದ]]| established_event2 = [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]ನಿಂದ| established_event3 = ಮನ್ನಿತ| established_date1 = [[೯೩೮]] | established_date2 = [[ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೨]] [[೧೯೪೫]] | established_date3 = [[೧೯೫೪]]| area = 331,689 | areami² = 128,065 | area_rank = 65th | area_magnitude = 1 E9 | percent_water = 6.38 | population_estimate = 85,238,000 | population_estimate_year = ಜುಲೈ ೨೦೦೫ | population_estimate_rank = 13th | population_census = 96,208,984 | population_census_year = 2019| population_density= 290.48 | population_densitymi² = 655 | population_density_rank = 46th | GDP_PPP_year = 2005 | GDP_PPP = $251.8 billion<!--CIA-->| GDP_PPP_rank = 36th | GDP_PPP_per_capita = $3,025 | GDP_PPP_per_capita_rank = 123rd | |GDP_nominal = $51.4 billion<!--IMF--> |GDP_nominal_rank = 59th |GDP_nominal_year = 2005 |GDP_nominal_per_capita = $618 |GDP_nominal_per_capita_rank = 143rd |HDI_year = 2004 | |HDI = {{profit}}0.709 | |HDI_rank = 109th | |HDI_category = <span style="color:#FFCC00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |Gini = 37 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> | currency = {{lang|vi|[[ಡಾಂಗ್]]}} (₫) | currency_code = VND | time_zone = | utc_offset = +7 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = +7 | cctld = [[.vn]] | calling_code = 84 | footnotes =1. According to the official name and its 1992 Constitution| }} ==ಸ್ವಾತಂತ್ರ== ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ 1947 ಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ರ್ದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಾಂಡ್,1954 ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ ನ ಸುರುತ ಆಂಗ್ಲೋ-ಚೀನಾ ಯುದ್ಧಡ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಗೇಲ್ ಸಾಧಿಸಾಂಡ್ ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ದೇಶ ರಡ್ಡ್  ಭಾಗಗ್ಲಾದ್ ವಿಭಜನೆ ಆಂಡ್, ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಸಮಾಜವಾದ ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊೊಂಜಿ  ಭಾಗ ಸಮಾಜವಾದಿ ಅತ್ತಾಂದ್ ನ ದಕ್ಷಿಣವಾದ್ ವಿಭಜನೆ ಆಂಡ್ ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಡತ್ ನ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧಡ್ ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ನ ವಿಜಯದ ಬುಕ್ಕೊ ಎರಡು ಭಾಗಗುಳು ಒಂಜಾoಡ್. ==ಜಾಸ್ತಿ ಓದೆರೆ == *ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಪಿರ ಸ್ಥಾಪನೆ9 Sep, 2016::[http://int.search.myway.com/search/GGmain.jhtml?searchfor=gravity+wave+centre+in+Maharastra&n=781bb936&p2=%5EBYM%5Exdm010%5ETTAB02%5Ein&ptb=29C5A3C8-229D-4FD1-9915-C00630FD4EC9&qs=&ss=sub&st=tab&tpr=sbt&ts=1473439201090]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 9dddckio8rta56cmnek4ju4flb5wyr3 0 18662 372797 368392 2026-10-11T14:36:32Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372797 wikitext text/x-wiki [[File:Kabul TV Hill view.jpg|thumb|250px|right|ಕಾಬುಲ್]] '''ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ''' ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯೊದ ನಡುಟು ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ ಗಡಿ ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ತೆನ್ಕಾಯಿ]] ಬುಕ್ಕೊ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊಗು ಉಂಡು. ವಿವಾದಿತ ಕಾಶ್ಮೀರೊಗು ಪಶ್ಚಿಮೊಡು ಇರಾನ್, ಉತ್ತರೊಡು ತುರ್ಕಮೆನಿಸ್ತಾನ್, ಉಜ್ಬೆಕಿಸ್ತಾನ್, ಬುಕ್ಕೊ ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೂರ್ವೊಡು ಚೀನಾದ ಜನಪರ ಗಣರಾಜ್ಯೊಲು ಗಡಿ ಉಂಡು. ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಪಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜನಾಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆನ ಒಂಜಿ ಕೂಟೊ. ಅನಾದಿ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಉಂದು ಒಂಜಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಉಂದೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಆಕ್ರಮಣೊಲು ನಡತ್ಂಡ್. ಅಫ್ಘಾನಿ ಸ್ಟಾನ ೧೭೪೭ಡ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ ಆದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಆಯಿಟ್ ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯೆರ್, ಗ್ರೀಕೆರ್, ಅರಬ್ಬೆರ್, ತುರ್ಕೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಗೋಲಿಯನೆರ್ ಸೇರ್ದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ೧೯೧೯ಡ್ ನಡತಿನ ಆಂಗ್ಲೊ-ಅಫ್ಘಾನಿ ಯುದ್ಧೊದ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಶ್ವ ಸಮುದಾಯೊ ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೊ ಪಂಡ್ದ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊನು ಗುರುತಿಸಯೆರ್. ೧೯೭೯ಡ್ ಸೋವಿಯೆತ್ ಆಕ್ರಮಣೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೨೦೦೧ಟ್ಟ್ ಯುಎಸ್ ಮುತಾಲಿಕೆದ ಮಿಲಿಟರಿಡ್ದ್ ತಾಲಿಬಾನ್ ಪತನ ಆಯಿನ ಮುಟ್ಟ ದೇಶೊಡು ಕಲಹೊಲು ನಡತೊಂದುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ ಇನಿಕ್ಲಾ ಉಂದು ನಡತೊಂದು ಉಂಡು. ===ಪುದರ್‌ದ ವಿಶೇಷತೆ=== ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಪಂಡ ಅಫ್ಘಾನಿಲೆನ ನಾಡ್. ಪಶ್ತುನ್ ಜನಾಂಗದಕುಲು ತನ್ಕುಲೆನ್ ಈ ಪುದರ್ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. "ಸ್ತಾನ" ಪಂಡ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್ "ದೇಶ" ಅತ್ತ್ಂಡ "ಭೂಮಿ" ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ ಉಂಡು. ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಪ್ರಕಾರ ಇರಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತದ ನಡುತ ಪ್ರದೇಶ ಅಫ್ಘಾನಿಲೆನ ನಾಡ್. ===ಇತಿಹಾಸೊ=== * ಪಿರಾಕ್ ದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಸಾಕ್ಷ್ಯೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ೫೦,೦೦೦ ವರ್ಸೊಗು ದುಂಬು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಪಿರಾಕ್ ದ ನರಮಾನಿಲು ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ತೆರಿಯುಂಡು. ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊ ಏಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾಗರಿಕತೆಲೆನ ಒಟ್ಟು ಸಂಗಮ ಸ್ತಾನ ಆದುಂಡು. * ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಆರ್ಯೆರೆನ ನೆಲ ಆದಿತ್ತಿನ ಈ ಭೂಮಿನ್ ಪರ್ಷಿಯನೆರ್, ಗ್ರೀಕೆರ್, ಮೌರ್ಯೆರ್, ಕುಶಾನೆರ್, ಅರಬ್ಬೆರ್, ಮಂಗೋಲಿಯನೆರ್, ತುರ್ಕೆರ್, ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್, ರಷ್ಯನೆರ್ ಅಂಚೆನೆ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಅಮೆರಿಕನೆರ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತೊಂದು ಬೈದೆರ್.ಕೆಲವು ಅಫ್ಘಾನಿ ರಾಜೆರ್ ನೆರೆಕರೆತ ರಾಜ್ಯೊಲೆಗ್ ಆಕ್ರಮಣೊಗು ಪೋಯೆರ್. * ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦೦೦ ಡ್ದ್ ೧೨೦೦ ಮುಟ್ಟ ಆರ್ಯನೆರ್ ಇತ್ತೆದ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಇರಾನ್, ತುರ್ಕಮೆನಿಸ್ತಾನ್, ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್, ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ದೇಶೊಲೆಡ್ "ಆರ್ಯನ್" ಪನ್ಪಿ ರಾಜ್ಯೊನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೮೦೦ ಡ್ದ್ ೮೦೦ ಮುಟ್ಟ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊಡು ಪರ್ಷಿಯನ್ (ಪಾರ್ಸಿ) ಮತ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. * ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬ನೆ ಶತಮಾನೊದ ಮಧ್ಯೊಡು, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆಡಳಿತಕಾರೆರ್ ಗ್ರೀಕ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಗಡಿಟ್ ಪರ್ಷಿಯನ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. * ಕ್ರಿ.ಪೂ.೩೩೦ಡ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮೌರ್ಯೆರ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊಗು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೊನು ಪರಿಚಯಿಸಯೆರ್. ಅರೆನ ನಂತರ ಕುಶಾನ್ ಲು ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜ್ಯೊನು ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೌದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಕನತೆರ್. ಕುಷಾನ್ ಲೆನ್ ಸೋತುದು 7ನೇ ಶತಮಾನ ಮುಟ್ಟ ಸಾಸಾನಿಡ್ ಲು ಮುಸ್ಲಿಂ ಅರಬ್ಬೆರೆಗ್ ಸೋತೆರ್. * ಅರಬ್ಬೆರೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಕುಲು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮೊಗು ಮತಾಂತರ ಆಯೆರ್. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦-೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ತುರ್ಕಿಕ್ ರಾಜೆ ಮಹಮೂದ್ ಘಜ್ನಾವಿ '''ಘಜ್ನಾವಿಡ್''' ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. * ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ೧೧ನೆ-೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊಡು, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜೆ ಘೋರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೊಡು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಡಳಿತೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. * ೧೨೧೯ಡ್ ಮಂಗೋಲ್ ರಾಜೆ ಗೆಂಗಿಸ್ ಖಾನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆ ಪ್ರದೇಶೊನು ನಾಶ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಮಂಗೋಲ್ ಆಡಳಿತೊನು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ತೈಮುರ್ ಮುಂದುವರಿಸಯೆರ್. ೧೫೦೪ಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸಂತಾನೊದ ಬಾಬರ್ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕಾಬೂಲ್ ನಗರೊನು ರಾಜಧಾನಿ ಮಲ್ತೆರ್. * ೧೭೩೮ಡ್ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಅರಸು ನಾದಿರ್ ಶಾ ಕಂದಹಾರ್, ಕಾಬೂಲ್, ಬುಕ್ಕೊ ಲಾಹೋರ್ ನಗರೊಲೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತೆರ್. ನಾದಿರ್ ಶಾ ಜೂನ್ ೧೯, ೧೭೪೭ ಡ್ ಹತ್ಯೆ ಆಯೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಪಶ್ತುನ್ ಜನರಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಶಾ ದುರ್ರಾನಿನ್ ರಾಜೆ ಆದ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೭೫೧ಡ್ ಅಹ್ಮದ್ ಶಾ ಇತ್ತೆದ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಇರಾನ್ ದ ಖೊರಾಸನ್ ಪ್ರದೇಶ, ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತದ ದೆಹಲಿನ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುವೆರ್. * ೧೯ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊನು ನಿಯಂತ್ರಣೊಗು ದೆತೊನುನ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್, ೧೯೧೯ಡ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನೊಗು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೊರ್ನಗ, ಅನಿಸ್ತಾಫ್ಘಾನೊನು ಜನಾಂಗೀಯ ರೇಖೆಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಡ್ದ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ ಬುಕ್ಕೊ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೊದ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ವೈಮನಸ್ ಬುಲೆಂಡ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] plywyagpaichholnzlzbrsn0gml188b 0 18664 372772 350441 2026-10-11T14:10:23Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372772 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=ದಸಂಬರ್ ೨೦೨೫}} {{Infobox country |native_name = <span style="line-height:1.33em;"> مليسيا </span> |conventional_long_name = ಮಲೇಶಿಯ <!--Do not change; see section entitled The name of the Federation--> |common_name = ಮಲೇಶಿಯ |image_flag = Flag of Malaysia.svg |image_coat = |symbol_type = ಚಿಹ್ನೆ |image_map = LocationMalaysia.png |national_motto = ''ಬೆರ್ಸೆಕುತು ಬೆರ್ತಂಬಾ ಮುತು''<br />([[ಮಲೈ ಬಾಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ: "ಐಕ್ಯತೆಯೇ ಶಕ್ತಿ") <ref>[http://www.gov.my/MyGov/BI/Directory/Government/AboutMsianGov/MsianFlagAndCrest/ Malaysian Flag and Crest]. myGovernment. Extracted September 13 2006.</ref> |national_anthem = "''ನೆಗರಕು''" |official_languages = ಮಲೈ ಬಾಸೆ |capital = ಕೌಲ ಲುಂಪುರ್^{[[#Infobox footnotes|1]]} |latd=2|latm=30|latNS=ಉ|longd=112|longm=30|longEW=ಪೂ |largest_city = ಕೌಲ ಲುಂಪುರ್ |government_type = Federal Constitutional Monarchy|Federal constitutional monarchy |leader_title1 = [[Yang di-Pertuan Agong|Paramount Ruler]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Malaysia|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] |leader_name1 = ತುಆಂಕು ಸೈಯೆದ್ ಸಿರಾಜುದ್ದೀನ್ |leader_name2 = ಅಬ್ದುಲ್ಲ ಅಹ್ಮದ್ ಬಡಾವಿ |area_rank = 67th |area_magnitude = 1_E8 |area = 329,847 |areami² = 127,355 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.3 |population_estimate = 26,857,600 |population_estimate_year = 2006 |population_estimate_rank = 45th |population_census_year = 2000 |population_census = 23,953,136 |population_density = 77 |population_densitymi² = 199 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 115th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $290.7 billion |GDP_PPP_rank = 33rd |GDP_PPP_per_capita = $11,201 |GDP_PPP_per_capita_rank = 61st |HDI_year = 2003 |HDI = 0.796 |HDI_rank = 61st |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |established_event1 = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್ರ್ದ್ (ಮಲಯ ಭಾಗಗ್ ಮಾತ್ರ) |established_event2 = ಸಬಾ, ಸರವಾಕ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]]ದೊಟ್ಟಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟ |established_date1 = ಆಗಸ್ಟ್ ೩೧ ,೧೯೫೭ |established_date2 = ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೬ ,೧೯೬೩ |currency = Malaysian ringgit- ರಿಂಗಿತ್(RM) |currency_code = MYR |time_zone = [[Malaysian Standard Time|MST]] |utc_offset = +8 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +8 |cctld = [[.my]] |calling_code = 60 |ISO_3166-1_alpha2 = MY |ISO_3166-1_alpha3 = MYS |ISO_3166-1_numeric = 458 |sport_code = [[IOC]]/[[FIFA]]: MAS<br />[[ISO]]: MYS |vehicle_code = MAL |footnotes = <cite id="Infobox_footnotes"> </cite> ¹&nbsp;[[ಪುತ್ರಜಯ]] is the primary seat of government. }} ಮಲೇಷಿಯಾ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ. ರಾಜಧಾನಿ ಕೌಲಾಲಂಪುರ. ಉಂದು ಪದಿಮೂಜಿ ರಾಜ್ಯಗ್ಲು ಬುಕ್ಕೊ  ಮೂಜಿ ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರದೇಶಗ್ಲೆನ್ ಪಡೆಯೋದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒಟ್ಟು 330,803 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣನ್ ಹೊಂದಿಂಡ್. ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಮಲೇಷಿಯಾ ಉತ್ತರಡ್ ಥೈಲೆಂಡ್ನೊಟ್ಟಿಗೆ ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಲ್ದ ಗಡಿಕ್ಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನ್ದ್oಡ್  ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣಡ್ ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಲ್ದ ತೀರದ ಗಡಿಕುಳು, ಈಶಾನ್ಯಡ್ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಮಬುಕ್ಕೊ ಪಶ್ಚಿಮದಡ್ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗಡಿನ್ ಪಟ್ಟಿನ್ಡ್. ಪೂರ್ವ ಮಲೇಷಿಯ ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಲ್ದ ತೀರದ ಗಡಿನ್ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರೂನಿದೊಟ್ಟಿಗೆ ಪಟ್ಟಿನ್ಡ್ ಹಾಗು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಗಡಿನ್ ಪಟ್ಟಿನ್ಡ್.<ref>https://www.malaysia.travel/about-malaysia</ref> ಪುತ್ರಜಯವು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾನ ಆತ್oಡ್. 30 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದೊಟ್ಟಿಗೆ, ಮಲೇಷ್ಯಾ 44 ನೆದ ಬಾರೀ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತ್ ನ ದೇಶ ಆತ್oಡ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2025 ಲೇಕನ ಪುಟೊಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} l3lx8gv4rnquxbzujia7l9zbe88pchi 372773 372772 2026-10-11T14:10:38Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372773 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=ದಸಂಬರ್ ೨೦೨೫}} {{Infobox country |native_name = <span style="line-height:1.33em;"> مليسيا </span> |conventional_long_name = ಮಲೇಶಿಯ <!--Do not change; see section entitled The name of the Federation--> |common_name = ಮಲೇಶಿಯ |image_flag = Flag of Malaysia.svg |image_coat = |symbol_type = ಚಿಹ್ನೆ |image_map = LocationMalaysia.png |national_motto = ''ಬೆರ್ಸೆಕುತು ಬೆರ್ತಂಬಾ ಮುತು''<br />([[ಮಲೈ ಬಾಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ: "ಐಕ್ಯತೆಯೇ ಶಕ್ತಿ") <ref>[http://www.gov.my/MyGov/BI/Directory/Government/AboutMsianGov/MsianFlagAndCrest/ Malaysian Flag and Crest]. myGovernment. Extracted September 13 2006.</ref> |national_anthem = "''ನೆಗರಕು''" |official_languages = ಮಲೈ ಬಾಸೆ |capital = ಕೌಲ ಲುಂಪುರ್^{[[#Infobox footnotes|1]]} |latd=2|latm=30|latNS=ಉ|longd=112|longm=30|longEW=ಪೂ |largest_city = ಕೌಲ ಲುಂಪುರ್ |government_type = Federal Constitutional Monarchy|Federal constitutional monarchy |leader_title1 = [[Yang di-Pertuan Agong|Paramount Ruler]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Malaysia|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] |leader_name1 = ತುಆಂಕು ಸೈಯೆದ್ ಸಿರಾಜುದ್ದೀನ್ |leader_name2 = ಅಬ್ದುಲ್ಲ ಅಹ್ಮದ್ ಬಡಾವಿ |area_rank = 67th |area_magnitude = 1_E8 |area = 329,847 |areami² = 127,355 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.3 |population_estimate = 26,857,600 |population_estimate_year = 2006 |population_estimate_rank = 45th |population_census_year = 2000 |population_census = 23,953,136 |population_density = 77 |population_densitymi² = 199 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 115th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $290.7 billion |GDP_PPP_rank = 33rd |GDP_PPP_per_capita = $11,201 |GDP_PPP_per_capita_rank = 61st |HDI_year = 2003 |HDI = 0.796 |HDI_rank = 61st |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |established_event1 = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್ರ್ದ್ (ಮಲಯ ಭಾಗಗ್ ಮಾತ್ರ) |established_event2 = ಸಬಾ, ಸರವಾಕ್ ಬುಕ್ಕೊ [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]]ದೊಟ್ಟಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟ |established_date1 = ಆಗಸ್ಟ್ ೩೧ ,೧೯೫೭ |established_date2 = ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೬ ,೧೯೬೩ |currency = Malaysian ringgit- ರಿಂಗಿತ್(RM) |currency_code = MYR |time_zone = [[Malaysian Standard Time|MST]] |utc_offset = +8 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +8 |cctld = [[.my]] |calling_code = 60 |ISO_3166-1_alpha2 = MY |ISO_3166-1_alpha3 = MYS |ISO_3166-1_numeric = 458 |sport_code = [[IOC]]/[[FIFA]]: MAS<br />[[ISO]]: MYS |vehicle_code = MAL |footnotes = <cite id="Infobox_footnotes"> </cite> ¹&nbsp;[[ಪುತ್ರಜಯ]] is the primary seat of government. }} ಮಲೇಷಿಯಾ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ. ರಾಜಧಾನಿ ಕೌಲಾಲಂಪುರ. ಉಂದು ಪದಿಮೂಜಿ ರಾಜ್ಯಗ್ಲು ಬುಕ್ಕೊ  ಮೂಜಿ ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರದೇಶಗ್ಲೆನ್ ಪಡೆಯೋದುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಒಟ್ಟು 330,803 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣನ್ ಹೊಂದಿಂಡ್. ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಮಲೇಷಿಯಾ ಉತ್ತರಡ್ ಥೈಲೆಂಡ್ನೊಟ್ಟಿಗೆ ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಲ್ದ ಗಡಿಕ್ಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊನ್ದ್oಡ್  ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣಡ್ ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಲ್ದ ತೀರದ ಗಡಿಕುಳು, ಈಶಾನ್ಯಡ್ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಮಬುಕ್ಕೊ ಪಶ್ಚಿಮದಡ್ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗಡಿನ್ ಪಟ್ಟಿನ್ಡ್. ಪೂರ್ವ ಮಲೇಷಿಯ ಭೂಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕಡಲ್ದ ತೀರದ ಗಡಿನ್ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ರೂನಿದೊಟ್ಟಿಗೆ ಪಟ್ಟಿನ್ಡ್ ಹಾಗು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಗಡಿನ್ ಪಟ್ಟಿನ್ಡ್.<ref>https://www.malaysia.travel/about-malaysia</ref> ಪುತ್ರಜಯವು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಾನ ಆತ್oಡ್. 30 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದೊಟ್ಟಿಗೆ, ಮಲೇಷ್ಯಾ 44 ನೆದ ಬಾರೀ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತ್ ನ ದೇಶ ಆತ್oಡ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2025 ಲೇಕನ ಪುಟೊಕುಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2024}} b8h7m7m38m6wvp6javw9lsdnadcg5la 0 18693 372787 350214 2026-10-11T14:27:49Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372787 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = ราชอาณาจักรไทย<br />''(ರತ್ಚ ಅನಾಚಕ್ ಥಾಯ್)'' |conventional_long_name = ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ |common_name = ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ |image_flag = Flag of Thailand.svg |image_coat = Emblem of Thailand.svg |symbol_type = ರಾಜಮುದ್ರೆ |image_map = LocationThailand.png |national_anthem = [[ಫ್ಲೆಂಗ್ ಚಾಟ್]] |official_languages = [[ಥಾಯ್ ಬಾಸೆ]] |capital = [[ಬ್ಯಾಂಗ್‌ಕಾಕ್]]| |latd=13|latm=44|latNS=ಉ|longd=100|longm=30|longEW=ಪೂ |largest_city = [[ಬ್ಯಾಂಗ್‌ಕಾಕ್]] |government_type = [[ಮಿಲಿಟರಿ ಶಾಸನ]] |leader_title1 = [[ಚಕ್ರಿ ರಾಜವಂಶ|ರಾಜ]] |leader_title2 = [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ) |leader_name1 = [[ಭೂಮಿಬೋಲ್ ಅದುಲ್ಯದೇಜ್]] |leader_name2 = ಜೆನರಲ್ [[ಸೊಂಧಿ ಬೂನ್ಯಾರಟ್‌ಕಲಿನ್]] |area_rank = ೪೯ |area_magnitude = 1 E11 |area = 513,000 |areami²= 198,000<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = 0.4% |population_estimate = ೬೫,೪೪೪,೩೭೧ |population_estimate_year = ಜುಲೈ ೨೦೦೫ |population_estimate_rank = ೧೯ |population_census = ೬೦,೯೧೬,೪೪೧ |population_census_year = ೨೦೦೦ |population_density = ೧೨೬ |population_densitymi² = <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = ೮೦ |GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ |GDP_PPP = ೫೬೦.೭ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್<!--CIA--> |GDP_PPP_rank = ೨೧ನೇ ಸ್ಥಾನ |GDP_PPP_per_capita = ೮೩೦೦ ಡಾಲರ್<!--CIA--> |GDP_PPP_per_capita_rank = ೬೯ನೇ ಸ್ಥಾನ |HDI_year = ೨೦೦೩ |HDI = ೦.೭೭೮ |HDI_rank = ೭೩ನೇ ಸ್ಥಾನ |HDI_category = <span style="color:#FFCC00;">ಮಧ್ಯಮ ದರ್ಜೆ</span> |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಕ್ಮೇರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕ್ಮೇರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ]]. |established_event1 = [[ಸುಕೋಥೈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_event2 = [[ಅಯುತ್ಥಾಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_event3 = [[ಥೊನ್‌ಬುರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_event4 = [[ಚಕ್ರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_date1 = ೧೨೩೮೦ - ೧೩೬೮ |established_date2 = ೧೩೫೦ - ೧೭೬೭ |established_date3 = ೧೭೬೭ - ೧೭೮೨ |established_date4 = ೧೭೮೨ - ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗು |currency = ฿ [[ಥಾಯ್ ಭಾತ್]] |currency_code = THB |time_zone = |utc_offset = +7 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +7 |cctld = [[.th]] |calling_code = 66 }} '''ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್''', ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್[[ಏಷ್ಯಾ]] ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ದೇಶ. ಈ ದೇಶ ಪೂರ್ವಡ್ ಲಾಓಸ್ ಲಾ ಕಂಬೋಡಿಯಲಾ, ದಕ್ಷಿಣಡ್[[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೊಲ್ಲಿಲಾ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲೇಶಿಯಲಾ[[ಮಲೇಷ್ಯ]], ಪಶ್ಚಿಮಡ್ ಅಂಡಮಾನ್ ಸಮುದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಮ್ಯಾನ್‌ಮಾರ್ ದೇಶಗ್ಲೆರ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್oಡ್. ದುಂಬು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶನ್ ಸಿಯಾಂ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮೇ ೧೧, ೧೯೪೯ಡ್ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಥಾಯ್ ಬಾಸೆಡ್ ಥಾಯ್ ಪಂಡ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ[[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊ]] ಪಂದ್ ಅರ್ಥ<ref>{{Cite web |url=http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |title=Thailand's new provisional constitution |access-date=2016-12-02 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |url-status=dead }}</ref>. ==ಇತಿಹಾಸ == ಭಾರತ[[ಭಾರತ]],ಕಾಂಬೋಡಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ಚೀನಾ[[ಚೀನಾ]] ದೇಶಗ್ಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿರ್ದ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಆದುಪ್ಪುನ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ದ ಇತಿಹಾಸನ್ ೧೨೩೮ಡ್ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿನ ಸುಖೋಥೈ ರಾಜವಂಶದೊಟ್ಟಿಗೆ ಗುರುತಿಸಾಬೆರ್. ಉಂದು ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ  ಅಯುತ್ಥಾಯ ರಾಜವಂಶದಕುಳು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಮಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯೆರ್ <ref>{{Cite web|title=United Nations Maintenance Page|url=https://maintenance.un.org/|website=maintenance.un.org|accessdate=2025-10-20}}</ref>. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಯೂರೊಪಿಯನ್ ನಕ್ಲೆನ ಸಂಪರ್ಕಗ್ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬತ್ತ್oಡಳಾ, ಒವ್ವೆ  ಯೂರೊಪಿಯನ್ ದೇಶ ನೆನ್  ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗ್ ದೆತೊನೆರೆ ಆತ್ ಜಿ. ೧೯೩೨ಡ್ ನಡತ್ ನ ಚಳುವಳಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ  ದೇಶಡ್ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಉಂದು ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ಸರ್ತಿ  ಸೇನಾ ವಿಪ್ಲವಗುಳು(Military coup) ನಡತ್oಡ್ <ref>{{Cite web |url=http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-12-02 |archive-date=2014-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141229032939/http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution |url-status=dead }}</ref>. ಪ್ರಧಾನಿ ತಕ್ಷಿನ್ ಶಿನವಾತ್ರ ಆರ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್,೨೦೦೬ಡ್ ಪಿರೊಂಜಿ ಸೇನಾ ವಿಪ್ಲವ ನಡತ್oಡ್. ಉಂದು ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ  ದೇಶಡ್ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಿಸಾಯೆರ್. ==ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ಪೊಸ ರಾಜೆ == ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ದ ಪೊಸ ರಾಜೆ ಆದ್ ಯುವರಾಜ ಮಹಾ ವಾಜಿರಲಾಂಗ್‌ಕೊರ್ನ್‌ ಆರ್ನ ಪುದರ್ ನ್  ತಾ.2 Dec, 2016 ತಾನಿ ಘೋಷಿಸಾಯೆರ್. ಇಂಚಾದ್ ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಡ್ ಪೊಸ  ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ ಆಂಡ್. ಸುಮಾರ್ ಸಮಯಗ್  ಸಿಂಹಾಸನ ಅಲಂಕರಿಸಾಯಿನ ಬಿರುದುಗು ಪಾತ್ರರಾಯಿನ ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜೆ ಭೂಮಿಬೊಲ್ ಅದುಲ್ಯದೆಜ್ ಆರ್ ಇಂಚಿಪ ತೀರ್ಯೆರ್. ವಾಜಿರಲಾಂಗ್‌ಕೊರ್ನ್‌ ಆರ್ ಚಕ್ರಿ ವಂಶದ 10ನೇ ದೊರೆಯಾದ್ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊನುನಲೆಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಪ್ರಯೂತ್ ಚಾನ್ ಒ ಚಾತ್ ಆರ್ ಆಹ್ವಾನ ಕೊರಿಯೆರ್. ನೆನ್ ವಾಜಿರಲಾಂಗ್‌ಕೊರ್ನ್‌ ಒತ್ತ್ ದೆರ್. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] 712inyy2t008b0gq7tn65xxk614vztv 372788 372787 2026-10-11T14:28:04Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372788 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = ราชอาณาจักรไทย<br />''(ರತ್ಚ ಅನಾಚಕ್ ಥಾಯ್)'' |conventional_long_name = ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ |common_name = ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ |image_flag = Flag of Thailand.svg |image_coat = Emblem of Thailand.svg |symbol_type = ರಾಜಮುದ್ರೆ |image_map = LocationThailand.png |national_anthem = [[ಫ್ಲೆಂಗ್ ಚಾಟ್]] |official_languages = [[ಥಾಯ್ ಬಾಸೆ]] |capital = [[ಬ್ಯಾಂಗ್‌ಕಾಕ್]]| |latd=13|latm=44|latNS=ಉ|longd=100|longm=30|longEW=ಪೂ |largest_city = [[ಬ್ಯಾಂಗ್‌ಕಾಕ್]] |government_type = [[ಮಿಲಿಟರಿ ಶಾಸನ]] |leader_title1 = [[ಚಕ್ರಿ ರಾಜವಂಶ|ರಾಜ]] |leader_title2 = [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ) |leader_name1 = [[ಭೂಮಿಬೋಲ್ ಅದುಲ್ಯದೇಜ್]] |leader_name2 = ಜೆನರಲ್ [[ಸೊಂಧಿ ಬೂನ್ಯಾರಟ್‌ಕಲಿನ್]] |area_rank = ೪೯ |area_magnitude = 1 E11 |area = 513,000 |areami²= 198,000<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = 0.4% |population_estimate = ೬೫,೪೪೪,೩೭೧ |population_estimate_year = ಜುಲೈ ೨೦೦೫ |population_estimate_rank = ೧೯ |population_census = ೬೦,೯೧೬,೪೪೧ |population_census_year = ೨೦೦೦ |population_density = ೧೨೬ |population_densitymi² = <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = ೮೦ |GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ |GDP_PPP = ೫೬೦.೭ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್<!--CIA--> |GDP_PPP_rank = ೨೧ನೇ ಸ್ಥಾನ |GDP_PPP_per_capita = ೮೩೦೦ ಡಾಲರ್<!--CIA--> |GDP_PPP_per_capita_rank = ೬೯ನೇ ಸ್ಥಾನ |HDI_year = ೨೦೦೩ |HDI = ೦.೭೭೮ |HDI_rank = ೭೩ನೇ ಸ್ಥಾನ |HDI_category = <span style="color:#FFCC00;">ಮಧ್ಯಮ ದರ್ಜೆ</span> |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಕ್ಮೇರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕ್ಮೇರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ]]. |established_event1 = [[ಸುಕೋಥೈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_event2 = [[ಅಯುತ್ಥಾಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_event3 = [[ಥೊನ್‌ಬುರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_event4 = [[ಚಕ್ರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] |established_date1 = ೧೨೩೮೦ - ೧೩೬೮ |established_date2 = ೧೩೫೦ - ೧೭೬೭ |established_date3 = ೧೭೬೭ - ೧೭೮೨ |established_date4 = ೧೭೮೨ - ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗು |currency = ฿ [[ಥಾಯ್ ಭಾತ್]] |currency_code = THB |time_zone = |utc_offset = +7 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +7 |cctld = [[.th]] |calling_code = 66 }} '''ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್''', ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಡ್[[ಏಷ್ಯಾ]] ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ದೇಶ. ಈ ದೇಶ ಪೂರ್ವಡ್ ಲಾಓಸ್ ಲಾ ಕಂಬೋಡಿಯಲಾ, ದಕ್ಷಿಣಡ್[[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೊಲ್ಲಿಲಾ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲೇಶಿಯಲಾ[[ಮಲೇಷ್ಯ]], ಪಶ್ಚಿಮಡ್ ಅಂಡಮಾನ್ ಸಮುದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಮ್ಯಾನ್‌ಮಾರ್ ದೇಶಗ್ಲೆರ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್oಡ್. ದುಂಬು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ದೇಶನ್ ಸಿಯಾಂ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮೇ ೧೧, ೧೯೪೯ಡ್ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಥಾಯ್ ಬಾಸೆಡ್ ಥಾಯ್ ಪಂಡ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ[[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊ]] ಪಂದ್ ಅರ್ಥ<ref>{{Cite web |url=http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |title=Thailand's new provisional constitution |access-date=2016-12-02 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712002347/http://popcensus.nso.go.th/doc/8-thailand%20census.doc |url-status=dead }}</ref>. ==ಇತಿಹಾಸ == ಭಾರತ[[ಭಾರತ]],ಕಾಂಬೋಡಿಯ ಬುಕ್ಕೊ ಚೀನಾ[[ಚೀನಾ]] ದೇಶಗ್ಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿರ್ದ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಆದುಪ್ಪುನ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ದ ಇತಿಹಾಸನ್ ೧೨೩೮ಡ್ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿನ ಸುಖೋಥೈ ರಾಜವಂಶದೊಟ್ಟಿಗೆ ಗುರುತಿಸಾಬೆರ್. ಉಂದು ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ  ಅಯುತ್ಥಾಯ ರಾಜವಂಶದಕುಳು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಮಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯೆರ್ <ref>{{Cite web|title=United Nations Maintenance Page|url=https://maintenance.un.org/|website=maintenance.un.org|accessdate=2025-10-20}}</ref>. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಯೂರೊಪಿಯನ್ ನಕ್ಲೆನ ಸಂಪರ್ಕಗ್ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬತ್ತ್oಡಳಾ, ಒವ್ವೆ  ಯೂರೊಪಿಯನ್ ದೇಶ ನೆನ್  ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗ್ ದೆತೊನೆರೆ ಆತ್ ಜಿ. ೧೯೩೨ಡ್ ನಡತ್ ನ ಚಳುವಳಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ  ದೇಶಡ್ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯೆರ್. ಉಂದು ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ಸರ್ತಿ  ಸೇನಾ ವಿಪ್ಲವಗುಳು(Military coup) ನಡತ್oಡ್ <ref>{{Cite web |url=http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-12-02 |archive-date=2014-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141229032939/http://englishnews.thaipbs.or.th/thailands-new-provisional-constitution |url-status=dead }}</ref>. ಪ್ರಧಾನಿ ತಕ್ಷಿನ್ ಶಿನವಾತ್ರ ಆರ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್,೨೦೦೬ಡ್ ಪಿರೊಂಜಿ ಸೇನಾ ವಿಪ್ಲವ ನಡತ್oಡ್. ಉಂದು ಆಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ  ದೇಶಡ್ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಿಸಾಯೆರ್. ==ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ಗ್ ಪೊಸ ರಾಜೆ == ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ದ ಪೊಸ ರಾಜೆ ಆದ್ ಯುವರಾಜ ಮಹಾ ವಾಜಿರಲಾಂಗ್‌ಕೊರ್ನ್‌ ಆರ್ನ ಪುದರ್ ನ್  ತಾ.2 Dec, 2016 ತಾನಿ ಘೋಷಿಸಾಯೆರ್. ಇಂಚಾದ್ ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಡ್ ಪೊಸ  ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ ಆಂಡ್. ಸುಮಾರ್ ಸಮಯಗ್  ಸಿಂಹಾಸನ ಅಲಂಕರಿಸಾಯಿನ ಬಿರುದುಗು ಪಾತ್ರರಾಯಿನ ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜೆ ಭೂಮಿಬೊಲ್ ಅದುಲ್ಯದೆಜ್ ಆರ್ ಇಂಚಿಪ ತೀರ್ಯೆರ್. ವಾಜಿರಲಾಂಗ್‌ಕೊರ್ನ್‌ ಆರ್ ಚಕ್ರಿ ವಂಶದ 10ನೇ ದೊರೆಯಾದ್ ಅಧಿಕಾರ ದೆತೊನುನಲೆಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಪ್ರಯೂತ್ ಚಾನ್ ಒ ಚಾತ್ ಆರ್ ಆಹ್ವಾನ ಕೊರಿಯೆರ್. ನೆನ್ ವಾಜಿರಲಾಂಗ್‌ಕೊರ್ನ್‌ ಒತ್ತ್ ದೆರ್. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 4h742v7zt13d0fyxgccw4txt5eziy7z 0 19752 372800 368393 2026-10-11T14:37:19Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372800 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ | common_name = ಅರ್ಮೇನಿಯಾ | native_name = ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ <br /> Հայաստանի Հանրապետություն<br />ಅರ್ಮೆನಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್<br />Hayastani Hanrapetut'yun | national_motto = | image_flag = Flag of Armenia.svg | image_coat = Coat of arms of Armenia.svg | national_anthem = Մեր Հայրենիք<br />''Mer Hayrenik''<br />"Our Fatherland"{{center|[[File:Mer Hayrenik instrumental.ogg]]}} | image_map = Armenia (orthographic projection).svg | map_width = 250px | map_caption = Location of Armenia | capital = ಯೆರೆವನ್ | coordinates = {{Coord|40|11|N|44|31|E|type:city(1,100,000)_region:AM-ER|display=inline,title}} | largest_city = capital | official_languages = [[Armenian language|Armenian]]<ref>{{cite web|title=Constitution of Armenia, Article 20|url=https://president.am/en/constitution-2015|publisher=president.am|access-date=18 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203013237/https://president.am/en/constitution-2015/|archive-date=3 December 2022|url-status=live}}</ref> | languages_type = | languages2_type = [[Official script]] | languages2 = [[Armenian alphabet]] | ethnic_groups = {{Unbulleted list |98.1% [[Armenians]] |1.1% [[Yazidis in Armenia|Yazidis]] |0.8% [[Ethnic minorities in Armenia|other]]}} | ethnic_groups_ref = <ref name=CIA/> | ethnic_groups_year = 2022 | religion = {{unbulleted list |{{Tree list}} *96.8% [[Christianity]] **95.2% [[Religion in Armenia#Armenian Apostolic Church|Armenian Apostolic Church]] **1.6% [[Religion in Armenia#Other Christian denominations|other Christian]] {{Tree list/end}} |0.6% no religion |0.9% [[Religion in Armenia|other]] |1.7% unspecified }} | religion_ref = <ref name=CIA/> | demonym = [[Armenians|Armenian]] | government_type = [[Unitary parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Armenia|President]] | leader_name1 = [[Vahagn Khachaturyan]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Armenia|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Nikol Pashinyan]] | leader_title3 = [[President of the National Assembly of Armenia|President of the National Assembly]] | leader_name3 = [[Alen Simonyan]] | legislature = [[National Assembly (Armenia)|National Assembly]] | sovereignty_type = [[History of Armenia|Establishment]] | established_event1 = [[Urartu]] | established_date1 = 860&nbsp;BC–547/90&nbsp;BC | established_event2 = [[Kingdom of Armenia (antiquity)|Kingdom of Armenia]] | established_date2 = 331 BC–428 AD | established_event3 = [[Bagratid Armenia]] | established_date3 = 880s–1045 | established_event4 = [[Armenian Kingdom of Cilicia]] | established_date4 = 1198/99–1375 | established_event5 = [[Zakarid Armenia]] | established_date5 = 1201–1350 | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | established_event9 = | established_date9 = | established_event10 = | established_date10 = | established_event11 = | established_date11 = | established_event12 = | established_date12 = | established_event13 = | established_date13 = | established_event14 = | established_date14 = | established_event15 = | established_date15 = | established_event16 = | established_date16 = | established_event17 = [[First Republic of Armenia|Republic of Armenia]] | established_date17 = 28 May 1918 | established_event18 = [[Red Army invasion of Armenia|Red Army invasion]] | established_date18 = 29 November 1920 | established_event19 = [[Dissolution of the Soviet Union|Restoration]] of [[1991 Armenian independence referendum|independence]] | established_date19 = 23 September 1991 | established_event20 = [[Alma-Ata Protocol|CIS accession]] | established_date20 = 21 December 1991 | established_event21 = [[United Nations Security Council Resolution 735|Admitted to the]] [[United Nations]] | established_date21 = 2 March 1992 | established_event22 = [[Constitution of Armenia|Current constitution]] | established_date22 = 5 July 1995 | area_km2 = 29,743 | area_rank = 138th | area_sq_mi = 11,484 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 4.71<ref name=CIA>{{Citation |title=Armenia |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/armenia/ |access-date=2025-03-29 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |archivedate=2021-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104184358/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/armenia/ |url-status=dead }}</ref> | population_estimate = 3,081,100 | population_estimate_year = 2025<ref>{{cite web |title=Socio-Economic Situation of RA, January-March 2025 (Armenian, Russian)|url=https://armstat.am/file/article/sv_03_25a_510.pdf}}</ref> | population_estimate_rank = 138th | population_density_km2 = 103.6 | population_density_sq_mi = 262.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | GDP_PPP = {{increase}} $74.294 billion<ref name="IMF WEO">{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=911,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=22 April 2025 |location=Washington, D.C. |date=22 April 2025}}</ref> | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP_rank = 111th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $25,060<ref name="IMF WEO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 78th | GDP_nominal = {{increase}} $26.258 billion<ref name="IMF WEO" /> | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = 118th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $8,857<ref name="IMF WEO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 83rd | Gini = 27.9 <!--number only--> | Gini_year = 2022 | Gini_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AM |title=Gini index - Armenia |publisher=[[World Bank]] |access-date=22 April 2024 |archive-date=21 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121041937/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AM |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.811 | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 69th | currency = [[Armenian dram|Dram]]&nbsp;([[Armenian dram sign|֏]]) | currency_code = AMD | time_zone = [[Armenia Time|AMT]] | utc_offset = +4 | date_format = dd.mm.yyyy | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Armenia|+374]] | cctld = {{hlist |[[.am]] |[[.հայ]]}} | official_website = {{URL|https://www.gov.am}} | recognized_languages = {{Collapsible list | title = {{nobold|'''List''':<ref>{{cite web |title=States Parties to the European Charter for Regional or Minority Languages and their regional or minority languages |url=https://rm.coe.int/november-2022-revised-table-languages-covered-english-/1680a8fef4 |website=Council of Europe |access-date=13 December 2023 |date=1 November 2022}}</ref>{{efn|Through the [[European Charter for Regional or Minority Languages]].}}}} | [[Suret language|Assyrian]] | [[German language|German]] | [[Greek language|Greek]] | [[Kurdish language|Kurdish]]{{efn|The list recognises the language of Yazidis, as separate from Kurdish.}} | [[Russian language|Russian]] | [[Ukrainian language|Ukrainian]] }} | religion_year = 2022 }} '''ಅರ್ಮೇನಿಯಾ''' ಅತ್ಂಡ '''ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ''' ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಉಂದು ಕಾಕಸಸ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದುಂಡು. ಅರ್ಮೇನಿಯಾದ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ, ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಇರಾನ್ ದೇಸೊಲು ಉಲ್ಲ. ಯೆರೆವಾನ್ ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ದೇಸೊದ ರಾಜಧಾನಿ. ದೇಸೊದ ಮಲ್ಲ ನಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಅಂದ್. ಈ ದೇಸದ ಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೨೯,೭೪೩ ಚದರ ಕಿಮೀ ಉಂಡು. ಇಸ್ತೀರ್ನ ಲೆಕ್ಕ ಅತ್ತಿಂಡ ೧೩೮ನೇ ಸ್ತಾನ್ಡು ಉಂಡು. ಅರ್ಮೇನಿಯಾದ ಅದೀಕೃತ ಬಾಸೆ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆ, ಆಂಡ ಅಸ್ಸಿರಿಯನ್, ಗ್ರೀಕ್, ಕುರ್ದಿಶ್, ಜರ್ಮನ್, ರಶ್ಯನ್ ಬುಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆಲಎನ್ ಅದೀಕೃತ ಅಂದ್ ಸರ್ಕಾರ ಗುರ್ತಿಸಾದ್ಂಡ್. ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ದೇಸೊಗು ಮಸ್ತ್ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬೦೦ತ ಪೊರ್ತುಡು, ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆದ ಗುಂಪುಡು ಬರ್ಪಿನ, ಪ್ರೊಟೊ-ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಪುರಾತನ ರೂಪ, ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಗರ್ದ್ ಬುಲೆಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ ೮೬೦ದ ಪೊರ್ತುಡು ಉರಾರ್ತು ಪುದರ್‌ದ ಸುರುತ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯೊ ಉಂಡಾಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ ೬ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಸಟ್ರಾಪಿ ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಟಿಗ್ರೇನ್ಸ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಅರಸುನ ರಾಜ್ಯಬಾರೊಡು ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ರಾಜ್ಯೊ ಮಸ್ತ್ ಎತ್ತರದ ತಾನೊಗು ಮುಟ್ಟುದಿತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೦ದ ಪೊರ್ತುಡು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ದರ್ಮೊನು ಅಧೀಕೃತ ಧರ್ಮೊ ಪಂದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಜಗತ್‌ದ ಸುರುತ ದೇಸೊ ಪನ್ಪಿನ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್. ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಇತ್ತೆಲಾ ಜಗತ್ತ್ ದ ಅತ್ಯಂತ ಪಿರಾಕ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್ ಆಯಿನ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಅಪೊಸ್ತೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ನ್ ದೇಶದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಾಪನೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವುಂಡು. ಅರ್ಮೇನಿಯಾಡ್, ಭಾರತದ ಲೆಕನೆ ಸರ್ಕಾರ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಉಂಡು. ಅನ್ನಗ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದೇಸೊದ ನಾಮಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ, ಆಂಡ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಸಂವಿಧಾನಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ನೈಜ ಅಧಿಕಾರೊನು ಚಲಾಯಿಸಾವೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] tif75h9fqfrkr6vdc3u6p4hy1zurt4q 372801 372800 2026-10-11T14:37:31Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372801 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ | common_name = ಅರ್ಮೇನಿಯಾ | native_name = ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ <br /> Հայաստանի Հանրապետություն<br />ಅರ್ಮೆನಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್<br />Hayastani Hanrapetut'yun | national_motto = | image_flag = Flag of Armenia.svg | image_coat = Coat of arms of Armenia.svg | national_anthem = Մեր Հայրենիք<br />''Mer Hayrenik''<br />"Our Fatherland"{{center|[[File:Mer Hayrenik instrumental.ogg]]}} | image_map = Armenia (orthographic projection).svg | map_width = 250px | map_caption = Location of Armenia | capital = ಯೆರೆವನ್ | coordinates = {{Coord|40|11|N|44|31|E|type:city(1,100,000)_region:AM-ER|display=inline,title}} | largest_city = capital | official_languages = [[Armenian language|Armenian]]<ref>{{cite web|title=Constitution of Armenia, Article 20|url=https://president.am/en/constitution-2015|publisher=president.am|access-date=18 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203013237/https://president.am/en/constitution-2015/|archive-date=3 December 2022|url-status=live}}</ref> | languages_type = | languages2_type = [[Official script]] | languages2 = [[Armenian alphabet]] | ethnic_groups = {{Unbulleted list |98.1% [[Armenians]] |1.1% [[Yazidis in Armenia|Yazidis]] |0.8% [[Ethnic minorities in Armenia|other]]}} | ethnic_groups_ref = <ref name=CIA/> | ethnic_groups_year = 2022 | religion = {{unbulleted list |{{Tree list}} *96.8% [[Christianity]] **95.2% [[Religion in Armenia#Armenian Apostolic Church|Armenian Apostolic Church]] **1.6% [[Religion in Armenia#Other Christian denominations|other Christian]] {{Tree list/end}} |0.6% no religion |0.9% [[Religion in Armenia|other]] |1.7% unspecified }} | religion_ref = <ref name=CIA/> | demonym = [[Armenians|Armenian]] | government_type = [[Unitary parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Armenia|President]] | leader_name1 = [[Vahagn Khachaturyan]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Armenia|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Nikol Pashinyan]] | leader_title3 = [[President of the National Assembly of Armenia|President of the National Assembly]] | leader_name3 = [[Alen Simonyan]] | legislature = [[National Assembly (Armenia)|National Assembly]] | sovereignty_type = [[History of Armenia|Establishment]] | established_event1 = [[Urartu]] | established_date1 = 860&nbsp;BC–547/90&nbsp;BC | established_event2 = [[Kingdom of Armenia (antiquity)|Kingdom of Armenia]] | established_date2 = 331 BC–428 AD | established_event3 = [[Bagratid Armenia]] | established_date3 = 880s–1045 | established_event4 = [[Armenian Kingdom of Cilicia]] | established_date4 = 1198/99–1375 | established_event5 = [[Zakarid Armenia]] | established_date5 = 1201–1350 | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | established_event9 = | established_date9 = | established_event10 = | established_date10 = | established_event11 = | established_date11 = | established_event12 = | established_date12 = | established_event13 = | established_date13 = | established_event14 = | established_date14 = | established_event15 = | established_date15 = | established_event16 = | established_date16 = | established_event17 = [[First Republic of Armenia|Republic of Armenia]] | established_date17 = 28 May 1918 | established_event18 = [[Red Army invasion of Armenia|Red Army invasion]] | established_date18 = 29 November 1920 | established_event19 = [[Dissolution of the Soviet Union|Restoration]] of [[1991 Armenian independence referendum|independence]] | established_date19 = 23 September 1991 | established_event20 = [[Alma-Ata Protocol|CIS accession]] | established_date20 = 21 December 1991 | established_event21 = [[United Nations Security Council Resolution 735|Admitted to the]] [[United Nations]] | established_date21 = 2 March 1992 | established_event22 = [[Constitution of Armenia|Current constitution]] | established_date22 = 5 July 1995 | area_km2 = 29,743 | area_rank = 138th | area_sq_mi = 11,484 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 4.71<ref name=CIA>{{Citation |title=Armenia |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/armenia/ |access-date=2025-03-29 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |archivedate=2021-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104184358/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/armenia/ |url-status=dead }}</ref> | population_estimate = 3,081,100 | population_estimate_year = 2025<ref>{{cite web |title=Socio-Economic Situation of RA, January-March 2025 (Armenian, Russian)|url=https://armstat.am/file/article/sv_03_25a_510.pdf}}</ref> | population_estimate_rank = 138th | population_density_km2 = 103.6 | population_density_sq_mi = 262.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | GDP_PPP = {{increase}} $74.294 billion<ref name="IMF WEO">{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=911,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=22 April 2025 |location=Washington, D.C. |date=22 April 2025}}</ref> | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP_rank = 111th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $25,060<ref name="IMF WEO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 78th | GDP_nominal = {{increase}} $26.258 billion<ref name="IMF WEO" /> | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = 118th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $8,857<ref name="IMF WEO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 83rd | Gini = 27.9 <!--number only--> | Gini_year = 2022 | Gini_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AM |title=Gini index - Armenia |publisher=[[World Bank]] |access-date=22 April 2024 |archive-date=21 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121041937/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AM |url-status=live}}</ref> | HDI = 0.811 | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 69th | currency = [[Armenian dram|Dram]]&nbsp;([[Armenian dram sign|֏]]) | currency_code = AMD | time_zone = [[Armenia Time|AMT]] | utc_offset = +4 | date_format = dd.mm.yyyy | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Armenia|+374]] | cctld = {{hlist |[[.am]] |[[.հայ]]}} | official_website = {{URL|https://www.gov.am}} | recognized_languages = {{Collapsible list | title = {{nobold|'''List''':<ref>{{cite web |title=States Parties to the European Charter for Regional or Minority Languages and their regional or minority languages |url=https://rm.coe.int/november-2022-revised-table-languages-covered-english-/1680a8fef4 |website=Council of Europe |access-date=13 December 2023 |date=1 November 2022}}</ref>{{efn|Through the [[European Charter for Regional or Minority Languages]].}}}} | [[Suret language|Assyrian]] | [[German language|German]] | [[Greek language|Greek]] | [[Kurdish language|Kurdish]]{{efn|The list recognises the language of Yazidis, as separate from Kurdish.}} | [[Russian language|Russian]] | [[Ukrainian language|Ukrainian]] }} | religion_year = 2022 }} '''ಅರ್ಮೇನಿಯಾ''' ಅತ್ಂಡ '''ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ''' ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಉಂದು ಕಾಕಸಸ್ ಪ್ರದೇಶೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದುಂಡು. ಅರ್ಮೇನಿಯಾದ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ, ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್ ಬುಕ್ಕೊ ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಇರಾನ್ ದೇಸೊಲು ಉಲ್ಲ. ಯೆರೆವಾನ್ ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ದೇಸೊದ ರಾಜಧಾನಿ. ದೇಸೊದ ಮಲ್ಲ ನಗರ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಅಂದ್. ಈ ದೇಸದ ಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೨೯,೭೪೩ ಚದರ ಕಿಮೀ ಉಂಡು. ಇಸ್ತೀರ್ನ ಲೆಕ್ಕ ಅತ್ತಿಂಡ ೧೩೮ನೇ ಸ್ತಾನ್ಡು ಉಂಡು. ಅರ್ಮೇನಿಯಾದ ಅದೀಕೃತ ಬಾಸೆ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆ, ಆಂಡ ಅಸ್ಸಿರಿಯನ್, ಗ್ರೀಕ್, ಕುರ್ದಿಶ್, ಜರ್ಮನ್, ರಶ್ಯನ್ ಬುಕ್ಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆಲಎನ್ ಅದೀಕೃತ ಅಂದ್ ಸರ್ಕಾರ ಗುರ್ತಿಸಾದ್ಂಡ್. ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ದೇಸೊಗು ಮಸ್ತ್ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬೦೦ತ ಪೊರ್ತುಡು, ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆದ ಗುಂಪುಡು ಬರ್ಪಿನ, ಪ್ರೊಟೊ-ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಪುರಾತನ ರೂಪ, ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪಗರ್ದ್ ಬುಲೆಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ ೮೬೦ದ ಪೊರ್ತುಡು ಉರಾರ್ತು ಪುದರ್‌ದ ಸುರುತ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ರಾಜ್ಯೊ ಉಂಡಾಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ ೬ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಸಟ್ರಾಪಿ ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಟಿಗ್ರೇನ್ಸ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಅರಸುನ ರಾಜ್ಯಬಾರೊಡು ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ರಾಜ್ಯೊ ಮಸ್ತ್ ಎತ್ತರದ ತಾನೊಗು ಮುಟ್ಟುದಿತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೦ದ ಪೊರ್ತುಡು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ದರ್ಮೊನು ಅಧೀಕೃತ ಧರ್ಮೊ ಪಂದ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತಿನ ಜಗತ್‌ದ ಸುರುತ ದೇಸೊ ಪನ್ಪಿನ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಂಡ್. ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಇತ್ತೆಲಾ ಜಗತ್ತ್ ದ ಅತ್ಯಂತ ಪಿರಾಕ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್ ಆಯಿನ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಅಪೊಸ್ತೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ನ್ ದೇಶದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಾಪನೆ ಪಂಡ್ದ್ ಗುರುತಿಸವುಂಡು. ಅರ್ಮೇನಿಯಾಡ್, ಭಾರತದ ಲೆಕನೆ ಸರ್ಕಾರ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಉಂಡು. ಅನ್ನಗ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ದೇಸೊದ ನಾಮಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ, ಆಂಡ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಸಂವಿಧಾನಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ನೈಜ ಅಧಿಕಾರೊನು ಚಲಾಯಿಸಾವೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] qns085bdcorqhw2ruhpetsqhow2ui1n 0 19876 372755 280674 2026-10-11T12:37:53Z ChiK 1136 /* */ 372755 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ | image = File:ಪ್ರಗಲ್ಭ ಚಿಂತಕ, ಅರ್ಥವಿಹಾರಿ ಡಾ.ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ (page 1 crop).jpg | image_size = | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = '''''ಪ್ರಗಲ್ಭ ಚಿಂತಕ, ಅರ್ಥವಿಹಾರಿ ಡಾ.ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ'''''<br /> ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟದ ಚಿತ್ರ | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth year and age|1946}} | birth_place = ಮಾಳ, [[ಕಾರ್ಕಳ]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = ಲೇಖಕ, ಸಂಶೋದಕ, ಕಲಾವಿದ | language = ತುಳು, ಕನ್ನಡ | subjects = ಯಕ್ಷಗಾನ | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | citizenship = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | education = ಎಂ. ಕಾಂ. , ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ (ಯಕ್ಷಗಾನ) | alma_mater = <!-- use only per [[MOS:INFOEDU]] --> | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = [[s:ಜಾಗರ|ಜಾಗರ]], [[s:ಕೇದಗೆ|ಕೇದಗೆ]], <br /> [[s:tcy:ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್|ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್ <small>(ಪರಿಚಯ-ತುಳು)</small>]] | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | signature_type = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''ಮಾಳ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ''' (ಜನ್ಮೊ : 1946) ಒರಿ ಸಂಶೋಧಕೆರ್, ಕಲಾವಿದೆರ್, ಸಂಘಟಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಲಹೆಗಾರೆರ್. ಆರ್ [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೋಕುದ ಮಾಲ ಗ್ರಾಮೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. [[ಆಟ|ಯಕ್ಷಗಾನ]] ವಿಮರ್ಶಕೆರಾದ್‌ಲಾ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. [[File:Prabhakara Joshy Yakshagana scholar.jpg|thumb|ಡಾ. ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ]] == ಸುರುತ ಜೀವನೊ == ಜೋಶಿ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೋಕುದ ಮಾಲಾ ಗ್ರಾಮೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಆರೆನವು ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕುಟುಮ್ಮೊ. ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ನಾರಾಯಣ ಜೋಶಿ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಗ್ಮಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ. ಮಾತಾಮಹ ಅನಿರುದ್ಧ ಭಟ್ಟ್ ಅರೆನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗುರುಕುಲು. ಆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊಡೇ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಜೋಶಿ ಮೂಜಿ ದಸೊಕೊ ಮುಟ್ಟ [[ಕುಡ್ಲ|ಕುಡ್ಲದ]] ಬೆಸೆಂಟ್ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಸಂದಾದೆರ್. ಸೇವೆದ ಅಕೇರಿಗ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊಗು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲೆರಾದ್ ನಿವೃತ್ತೆರಾಯೆರ್. ಬೆಸೆಂಟ್ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರೊ ಬುಕ್ಕೊ ಬಲ್ಮಠ ಸಂಸ್ತೆಲೆಡ್ ಗೌರವೊಡು ಸೇವೆ ಸಂದಾದೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ [[ತಾಳಮದ್ದಲೆ]] ರಂಗೊಡು ಮಲ್ಲ ಪುದರ್‌ದ ಅರ್ಥದಾರಿ. ಆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಲೇಸ್‌ಲು, ಗೊಟ್ಟಿಲು, ಗೊಬ್ಬುಲೆನ ಕೂಟೊಲೆದ ಸಂಘಟಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಸುರುತ ಆಡಿಯೋ ಸಿಡಿನ್ ನಿರ್ದೇಶನೊ ಮಲ್ತಿನಾರ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/606876/experiments-should-not-affect-yakshagana.html|title='Experiments should not affect Yakshagana art form'|website=Deccan Herald}}</ref> == ಬೂಕುಲು == # ಲಕ್ಕ್ # [[ಕೇದಗೆ|ಬಿಂದುಗು]] # ಮರುಮಲೈ # ಇತ್ತೆದ # ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಕೋಶ # ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ # [[ತಾಳಮದ್ದಲೆ|ಪ್ರಾಸ]] # ವಾಗರ್ತ # ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ: ಪ್ರಸಂಗ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರಯೋಗ # ಮಂದಾರ ಕೇಸವ ಬತ್ರ್ (ಪೀಠಿಕೆ-ತುಳು) # ಗುರ್ತ (ತುಳು ಕಬಿತೆಲು) # ಪಂಡಿತ್ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟ # ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ-ಗತಿ # ಕೊರಲಾರ # ಮುಡಿ # ವೀರ ಭಾಷಣ # ತತ್ವ ಜ್ಞಾನ # ಶ್ರೀ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ: ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬುಕ್ಕೊ ಸೃಷ್ಟಿ (೨೦೨೧) # ಕಬಿತೆಲು, ಅನುವಾದೊಲು, ಮಸ್ತ್ ನಲಿಕೆ ನಾಟಕೊಲು # ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ರಾಜಕೀಯ, [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], ಕ್ರೀಡೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭೊಲು ಇಂಚಿನ ವಿವಿಧ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ನೂದೆಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪ್-ಎಡ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಲಮ್ ಲೇಖನೊಲು.<ref>{{Cite web|url=https://www.mangaloretoday.com/main/Yakshagana-should-head-from-noise-culture-towards-voice-culture-M-Prabhakara-Joshi.html|title=Mangalore Today &#124; Latest main news of mangalore, udupi - Page Yakshagana-should-head-from-noise-culture-towards-voice-culture-M-Prabhakara-Joshi|website=www.mangaloretoday.com}}</ref> == ಬೇತೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗು == * ಮನೆಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ನಾಯಕ್: ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ - ಎನ್.ಮಾಧವಾಚಾರ್ಯ <ref>{{Cite web|url=https://nandalike.com/muddana-prakashana/|title=Muddana Prakashana – Nandalike}}</ref> * ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಚಯ, ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಚಯ - ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಎ.ಹೆಗಡೆ * ಕುಮಾರಿಲ ಭಟ್ಟ - ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಎ.ಹೆಗ್ಡೆ * ದಕ್ಷಿಣಗನ್ನಡ - ಗುರುರಾಜ ಮರ್ಪಳ್ಳಿ * ಹಾಜಿ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ. ಮೂಲ: ಪ್ರೊ.ಮುರಳೀಧರ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ) * ಕೋಳಿ (ಮುಳಿಯ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂಚಿಕೆ, 1988) == ಸಂಪೊಲ್ತಿನ ಬೂಕುಲು == * ಅರ್ಥ: ಪ್ರಕೃತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ಯಾನ * ಕುಕ್ಕಿಲ ಸಂಪುಟ <ref>{{Cite web|url=https://yakshagana.com/dr-prabhakar-joshi-master/|title=Dr. Prabhakar Joshi Master &#124; Yakshagana|website=yakshagana.com}}</ref> ==ಬೇತೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪೊಲ್ತಿನೆ== * ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಕರಂದ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀರ ನೆನಪು) * ಶ್ರೀ ಚಕ್ರ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಮಿತಿದ ಸಂಚಿಕೆ) * ಯಕ್ಷಗಾನ ವಚಸ್ಪತಿ (ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಮಿತಿದ ಸಂಚಿಕೆ) * ಯಕ್ಷಕರ್ದಮ (ಪದವಿ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಸಮಿತಿ ಸಮ್ಮೇಳನೊದ ಸಂಗ್ರಹೊ, ಮುಂಬಯಿ) * ಗಣಕೋಗಿಲೆ (ಭಾಗವತ ದಾಮೋದರ ಮಂಡೆಚ ಸ್ಮಾರಕ ಗ್ರಂತೊ) * ಗೋಲ್ಡನ್ ಲೈನ್ (ಕನಾ೯ಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸ್ಮರಣಾರ್ತೊ ಲೇಕನೊಲೆ ಸಂಗ್ರಹೊ) * ಪೊಲಿ (ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಶತಮಾನ-ಸಂ.) * ಕುಬಾನೂರು ಸ್ಮೃತಿ (ಕುಬಾನೂರು ಬಾಲಕೃಷ್ಣರಾವ್ ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂತೊ) * ರಂಗ ವೆಂಕಟ ( [[ಪಣಂಬೂರು]] ವೆಂಕಟರಾಯ, ಐಕಳ ನೆಂಪು) * ದಿವಾನ ಸಂಪದ (ದಿವಾನ ಭೀಮ ಭಟ್ಟ - ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ) * ಮುಡಂಬೈಲು ಶಾಸ್ತ್ರಿ - 75 (ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂತೊ) * ಸರಣಿ ಕಂತು * ಶ್ರೀಮಾಯ ಅಮೃತ ಸಿಂಚನ (ಶ್ರೀ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳ - 75, ಸಂ.) * ಶ್ರೀಮಾಯ ಅಮೃತ ಮಂಟನ್ (ಶ್ರೀ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳ - 80, ಸಂಪುಟೊ) * ಶತಸ್ಮೃತಿ (ಬೆಸೆಂಟ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮೂಹ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಗ್ರಂತೆ) 2019 * ಕಲಾವಿದ ಹರಿದಾಸ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗ ಸ್ಮಾರಕ ಗ್ರಂಥ (ಅಪ್ರಕಟೊ) == ಕೊಡುಗೆಲು == * '''ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ವಿಮರ್ಶೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಶೋಧನೆ:''' ಡಾ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿಯೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಮಲ್ಲ ವಿಮರ್ಶಕೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಶೋಧಕರಾದ್, ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಬಗೆಟ್ ಆರ್ ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೂಕುಲು ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ವಿದೊಲೆನ್ ಅರ್ತ ಮಾಲ್ತೊನ್‌ಯರ ಸಕಾಯೊ ಅಪುಂಡು. * '''ಅರ್ತದಾರಿ:''' ಯಕ್ಷಗಾನೊ [[ತಾಳಮದ್ದಲೆ|ತಾಳಮದ್ದಳೆದ]] ಮಲ್ಲ ಅರ್ತದಾರಿಲೆಡ್ ಜೋಶಿಲಾ ಒರಿ. ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರೆನ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನೆಟ್ ಅರೆನ ಅರ್ತದಾರಿ ಮಲ್ಲ ಪಾತ್ರೊ ವಹಿಸೊಂದುಂಡು. * '''ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅದ್ಯಯನೊ:''' ಯಕ್ಷಗಾನೊಗು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರೂಪೊದ ಅದ್ಯಯನೊನು ಕೊರೊಡು ಪಂಡ್ದ್ ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್‌ನಾರ್. ಇಂಬೆರೆನ ಸಂಶೋದನಾ ಪ್ರಬಂದೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ತಾಳಮದ್ದಳೆ ಪ್ರಕಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತ್‌‍ದ್ಂಡ್. * '''ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಬಗೆಟ್ ಬರವುಲು:''' ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಲೇಕನೊಲು, ಗ್ರಂತೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಪರಂಪರೆ, ವೇಷಭೂಷಣೊಲು, ಬುಕ್ಕೊ ತಾಳ ಇಂಚಿನ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಅರೆನ ಬರವುಲು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸವುಂಡು. * '''ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಪ್ರಚಾರೊ:''' ಯಕ್ಷಗಾನೊನು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟ್‌ಡ್ ಗುರುತಿಸಾವುನಂಚಿನ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಪ್ರಚಾರೊನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾದ್ಯಮೊದ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನೊನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಲ್ತೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದೆರ್. == ಅಂಕಣೊಲು == * ಸ್ಪಂದನ - ಹೊಸದಿಗಂತ ದೈನಿಕೊ * ಮಿನಿ ಕಾಲಮ್ : ಪೊಸ ವಿಚಾರೊದ ಅಂಕಣೊ - ಜನವಾಹಿನಿ ಪತ್ರಿಕೆ * ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸ್ಮಂದನೊ - ಕರಾವಳಿ ಅಲೆ ದೈನಿಕೊ * ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮುಖ - ಉದಯವಾಣಿ ದೈನಿಕೊ * ಜಿಜ್ಞಾಸೆ : ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆ ಉತ್ತರ ಅಂಕಣೊ - ಉದಯವಾಣಿ ದೈನಿಕೊ * ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆ: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಉತ್ತರ ಬಳ್ಳಿರೇನಯ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆ. == ಸಂಗಟನೆಲು == * ಸ್ತಾಪಕ ಕಾರ್ಯಂತೆರ್, ಪೊಳಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿ, [[ಕುಡ್ಲ|ಮಂಗಳೂರು]]. * ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯಂತೆರ್, ಕನ್ನಡ ಸಂಗೊ, ಮಂಗಳೂರು. * ಜಿಲ್ಲಾ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಂಗೊದ ಮಾಜಿ ಗುರ್ಕಾರೆರ್. * ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರೊದ ಸಲಹೆಗಾರೆ - ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜು, ಉಡುಪಿ. * ಬಲಿಪ ಭಾಗವತ 75 ಬಲಿಪ ಅಮೃತ ಬವನೊ ಸಮಿತಿ ಯೋಜನೆ- ಸಮಗ್ರ ಸಾಂಸ್ತಿಕ ಲೇಸ್ 2013-15 * ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಳಗೊದ ಸಲಹೆಗಾರೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗೌರವ ಗುರ್ಕಾರೆರ್ - ಯಕ್ಷಾಧ್ರುವ ಪಟ್ಲ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೊ, ಮಂಗಳೂರು. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಮಾನ್ಯತೆಲು == * ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ - ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಬೂಕು ಪುರಸ್ಕಾರೊ ೧೯೮೪-೧೯೯೪.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/need-unesco-recognition-for-yakshagana-prabhakar-joshi-1190315.html|title=Need Unesco recognition for Yakshagana: Prabhakar Joshi|website=Deccan Herald}}</ref> * ಆರ್.ಆರ್.ಸಿ. - ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರೊದ ಸಮ್ಮನೊ- 1995 * ಜೀವಮಾನ ಸಾದನೆಗಾದ್ - ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2003 * ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ತೆ - ಬೆಸೆಂಟ್ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ತೆಲೆ ಸಮೂಹೊದ ವಿಶೇಷ ಪುರಸ್ಕಾರೊ - 2003 * ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಳಗ ಕದ್ರಿ-ಶತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊದ ಉಚ್ಚಯೊ, ವಿಶೇಷ ಪ್ರಸಸ್ತಿ - 2008 * ಶೇಣಿ ಸುಹೃತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರೊ, ಶೇಣಿ ಟ್ರಸ್ಟ್, [[ಸುರತ್ಕಲ್]] - 2009 * ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಕಲಾರಂಗೊ ಸಪ್ತಾಹೊ ದಶಮಾನೋತ್ಸವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2009 * ಕಲ್ಕೂರ ಪ್ರತಿಸ್ಟಾನೊ ತುಳುನಾಡ ಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮಂಗಳೂರು - 2017 * ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾರಂಗ [[ಉಡುಪಿ]], ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2009 * ವಿಕಾಸ ಶಿಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಕಾಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮೂಹೊ, ಮಂಗಳೂರು. * ಮಣಿಪಾಲ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಸಾದಕೆರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನವ ವರ್ಸ ಸನ್ಮಾನ- 2015 * ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಮರಿಯಪ್ಪ ಭಟ್ಟ ವಿದ್ವತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2016 (ಮಿತ್ತೂರು ಪ್ರತಿಸ್ಟಾನ) * ಕಾಂತಾವರೊ ಕನ್ನಡ ಸಂಗೊದ ಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2015 * ಕಾರ್ಕಳ ಬೊಂಬೆತಡ್ಕ ಪೈ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಸೇವಾ ದಶಮಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2015 * ಅಮೆರಿಕಾದ ಶಿಕಾಗೋ, ಬೊಸ್ಟಲ್, ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ, ಸಾನ್‌ಹೊಸೆ, ಸೈಂಟ್ ಲೂಯಿ, ಆಲ್ಬನಿ, ಫ್ಲೊರಿಡಾದ ಕನ್ನಡ ಬಳಗೊದ ಸಮ್ಮಾನೊ. * ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಬಯಲಾಟೊ ಅಕಾಡೆಮಿದ 'ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2016'. * ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟ - ಶತಮಾನ ಸರಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುರತ್ಕಲ್. * ಜೋಶಿ ವಾಗರ್ತೊ ಗೌರವ - ದ್ವಿದಿನ ಗೋಟ್ಟಿ ಸಮ್ಮಾನೊ, ಮೈಸೂರು, 2017 * [[ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2022 * ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಲ್ಕೂರ ಪ್ರತಿಸ್ಟಾನ, ಮಂಗಳೂರು 2024 * ಪೊಳಲಿ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2024 - ಅಂಚನೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಸಗಿ ಸಮ್ಮಾನೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ಅಬಿನಂದನೆಲು. == ಡಾ.ಜೋಷಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾದನೆ ಬಗೆಟ್ ತಜ್ಞೆರೆ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ == === ಡಾ. ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪಗೌಡ === ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಉಪಕುಲಪತಿ, ಕನಾ೯ಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ * ಡಾ.ಎಂ.ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿಯೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಕೆಲವೇ ವಿಮರ್ಶಕ ಕಲಾವಿದ ತಜ್ಞೆರೆಡ್ ಒರಿಯಾದ್, ಆ ವಿಬಾಗೊಡು ಅಗ್ರಗಣ್ಯೆರ್. * [[:kn:ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ|ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರೆ]] ಬುಕ್ಕೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ಮಲ್ಲ ವಿಮರ್ಶಕೆರ್ * ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡು ಯಕ್ಷಗಾನೊಗು ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ತಿನ ಇಂಬೆರ್ ನಾಲ್ ದಶಕೊಡ್ಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಮಟ್ಟೊದ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಆದ್ ಇನಿತ ದಿಂಜ ಪ್ರತಿಬಾವಂತೊ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. * ಜೋಶಿಯೆರೆನ ಅನನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆನ ಸಂಯೋಜನೆ - ಅರೆನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿನ್ನೆಲೆ, [[ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ|ಕನ್ನಡ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಬಾಸೆ|ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಮರಾಠಿ ಬಾಸೆ|ಮರಾಠಿ]], [[ತುಳು ಬಾಸೆ|ತುಳು]], [[ಕೊಂಕಣಿ ಬಾಸೆ|ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಹಿಂದಿ ಬಾಸೆ|ಹಿಂದಿ]], ಬುಕ್ಕೊ [[ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಬಾಸೆಲೆನ ಗೇನೊ, ಹಿರಿಯೆರೆನ ಸಾವಾಸೊ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಸೇವೆ, ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ - ಅರೆನ ಕಲೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಬರವುಲೆನ್ ರೂಪಿಸದ್ಂಡ್. * ಯಕ್ಷಗಾನೊದ ವಿಷಯೊ, ಸಂದರ್ಬೊ, ಬಾಸೆಲೆನ್ ಗಟ್ಟಿ ಗ್ರಹಿಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸಂವಹನೊ ಮಲ್ಪುನ ಸಾಮರ್ತ್ಯೊಲಾ ಉಂಡು. ಬಾವನೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ತಿಳಿ ಹಾಸ್ಯೊದ ವಿದ್ವತ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಜತೆದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್‌ನ ಜೋಶಿಯೆರೆನ ಪಾತೆರೊದ ಶೈಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯೊ. ಆರ್ ಒರಿ ಕಲಾವಿದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಪಾತ್ರೊಲಾಯಿನ [[ಕೃಷ್ಣ|ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]] [[ಮಂಡೋದರಿ|,]] [[ರಾಮ|ಶ್ರೀರಾಮ]], [[ಯುಧಿಷ್ಠಿರ|ಧರ್ಮರಾಜ]], [[ಸೂರ್ಪನಕಿ|ಶೂರ್ಪನಾಖಿ]], [[ದ್ರೌಪದಿ|ಮಂಡೋದರಿ]], ದ್ರೌಪದಿ, ಕರ್ಣ, [[ಭೀಷ್ಮ|ದುರ್ಯೋಧನ]], ವಾಲಿ, [[ಅರ್ಜುನ|ಭೀಷ್ಮ]], ಸುಧನ್ವ, ಅರ್ಜುನ, ವಿಭೀಷಣ, [[ರಾವಣ|ಆಂಜನೇಯ]], ವೀರಮಣಿ, ಭೀಮ, ರಾವಣ, ತಾಮ್ರಧ್ವಜ, ಬಲರಾಮ, ನಾರದ, [[ಭರತೆ|ಭರತ]] ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸುಲಬೊಡು ಮಲ್ಪುನ ಪಾತ್ರೊಲೆನ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಕಾಲಾವಿದೆರ್ - ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಅರೆನ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊ ಅಯಿತ ಅರ್ತಗಾಗಿಕೆಗ್ ತೂಕೊನು ಕೊರ್ತುಂಡು. ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಪೊಸ ಜೀವಂತಿಕೆ, ಆಯಾಮ, ಶಿಸ್ತ್‌ನ್ ಕೊಂಡುನನ ಜೋಶಿಯೆರೆನ ಕೊಡುಗೆ ಅನನ್ಯ. * ವಿಮರ್ಶಕೆರಾದ್ ಕಲೆತ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಗೇನೊ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊದ ತೆರಿವು, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶೆದ ಗಟ್ಟಿ ಅಡಿಪಾಯೊ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾವರೊ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ವಿಮರ್ಶೆಗ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರೂಪೊ ಕೊರ್ಪುನ ಪ್ರಯತ್ನ ಒಂಜಿ ಅನನ್ಯ ಸಾದನೆ. ಯಕ್ಷಗಾನೊ ವಿಮರ್ಶೆನ್ ವ್ರತೊ ಆದ್ ದೆತೊಂದು ದಶಕೊಡ್ದಿಂಚಿ ಮಲ್ತೊಂದು ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸಮಾಜೊಗು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಾವೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದೆರ್.<ref>{{Cite web|url=https://yakshagana.com/%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%A6-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B6%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%95-%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%8E%E0%B2%82-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0/|title=ಯಕ್ಷರಂಗದ ಸಂಶೋಧಕ ಡಾ&#124; ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ (A Great Scholar of Yakshagana Dr M. Prabhakara Joshi) &#124; Yakshagana|website=yakshagana.com}}</ref> * ಜೋಶಿಯೆರೆ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ವಿಮರ್ಶಾ ಗ್ರಂತೊಲು ಆರೆನ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಪದಕೋಶ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಮಹಾ ಪ್ರಬಂದೊ ಕನ್ನಡೊದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಶೋದನಾ ರಚನೆ ಆತ್ಂಡ್. * ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್, ಕಲಾ ಮೇಲು ಸಂಸ್ತೆಲೆಗ್, ಬುಕ್ಕೊ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ತೆಲೆಗ್ ನಿಕಟವಾದ್ ಇಪ್ಪುನ ಜೋಶಿ ಒರಿ ಪ್ರಬಾವಶಾಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ನಿಕಟ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ, ಕಲಾ ಲೋಕೊಡು ಮಾತೆರೆನ ಅರ್ತಿ ಪ್ರೀತಿಗ್ ಪಾತ್ರೆರಾದ್, ಬುಕ್ಕೊ ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಸಕಾಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೊ ಕೊರ್ತೆರ್. * ಆರ್ ಒರಿ ಕಲಾವಿದೆ ಆದ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಒರಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಸಂಗಟಕೆ, ನಾಯಕೆ ಆದ್‌ಲಾ ಪುದರ್ ಪಡೆತೆರ್. * ಜೋಶಿನ ಉಪನ್ಯಾಸೊಲು, ಪ್ರಬಂದೊಲೆನ ಪ್ರಸ್ತುತಿಲು, ಬುಕ್ಕೊ ಆಕಾಂಕ್ಷೆದ ಬಾಸಣೊಲು ಎಚ್ಚದ ಮೌಲ್ಯೊದ ಆಲೋಚನೆಲು. * ಜೋಶಿನ ಪ್ರವಚನೊಲು ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಅನನ್ಯ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರೊಲೆಗ್ ಜನಪ್ರಿಯೊ ಆತ್ಂಡ್. * ಒರಿ ಶಿಕ್ಷಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆಡಳಿತಗಾರೆ ಆದ್ ಜೋಶಿಯೆರೆನ ಪ್ರತಿಬೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾಮರ್ತ್ಯೊಲೆನ್ ಮೆಚ್ಚೊಡಾಯಿನ. * ಅರೆನ ಲೇಕನೊಲು, ಅಂಕಣೊಲು, ಪತ್ರೊಲು ಚಿಂತನೆಗ್ ಕಾರಣವಾತ್ಂಡ್. * ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಗಟನೆ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಬುಕ್ಕೊ ಸಂವಹನೊ ಸಮಸ್ಯೆಲೆಡ್ ಒರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾದ್ ಆರ್ ಗೌರವಾನ್ವಿತೊ ಸಾದನೆಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{Reflist}} == ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == {{Commonscat|Books by M. Prabhakara Joshy}} mafjze2agumkycvcby65abpo2xjprok 0 22702 372760 350466 2026-10-11T13:47:09Z Mahaveer Indra 1023 typo 372760 wikitext text/x-wiki [[File:Burj Khalifa Night View 03.jpg|thumb|ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ ಕತ್ತಲೆ ಸಮಯೊಡು]] '''ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ''' (ಉದ್ಘಾಟನೆಗ್ ದುಂಬು ಬುರ್ಜ್ ದುಬೈ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ದ ದುಬೈಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಮೆಗಾಟಾಲ್ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Burj-Khalifa|title=Burj Khalifa &#124; Height, Architect, Top Floor, & Facts &#124; Britannica}}</ref>. ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್, ಒವಿಂಗ್ಸ್ & ಮೆರಿಲ್ ಡ್ದ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಉಂದು ಜಗತ್ತ್ ದ ಎತ್ತರದ ರಚನೆ, ಒಟ್ಟು ಎತ್ತರ 829.8 ಮೀ (2,722 ಅಡಿ, ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರ್ಧ ಮೈಲ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ) ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಛಾವಣಿದ ಎತ್ತರ (ಆಂಟೆನಾನ್ ಬುಡ್ದು, ಆಂಡ 242.6 ಮೀ ಗೋಪುರೊನು ಸೇರಾದ್)828 ಮೀ (2,717 ಅಡಿ) ಉಂಡು. ಅರ್ಧ ದಶಕೊಗು ದಾಖಲೆನ್ ದೀದ್ ಇತ್ತಿನ ತೈಪೆ 101 ನ್ ಮೀರ್ದ್ 2009ಡ್ ಟಾಪ್ ಔಟ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಉಂದು ಜಗತ್ತ್ ದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಆತ್ಂಡ್. ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾದ ನಿರ್ಮಾಣ ೨೦೦೪ಡ್ ಸುರು ಆಂಡ್; ಐನ್ ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊನು ಮುಗಿತ್ಂಡ್.ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಚನೆ ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಆದುಂಡು. ಈ ಕಟ್ಟಡೊಗು ಕೆಲವು ರಚನಾತ್ಮಕ ಉಕ್ಕುನು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್ ಡ್ ಕೆತ್ತುನ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅರಮನೆಡ್ದ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಕಟ್ಟಡೊನು 2010ಡ್ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ದುಬೈ ಪನ್ಪಿನ ಪೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ಭಾಗವಾದ್ ತೆರೆಯೆರ್. ಉಂದು ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣದ, ಮಿಶ್ರ-ಬಳಕೆದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಆದ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (ಯುಎಇ) ದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ ಶೇಖ್ ಖಲೀಫಾ ಬಿನ್ ಜಾಯೆದ್ ಅಲ್ ನಹ್ಯಾನ್ ನ ಪುದರ್ ಡ್ ಈ ಕಟ್ಟಡೊಗು ಪುದರ್ ದೀತೆರ್. ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರ ದುಬೈಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯೊನು ಒದಗಿಸಾಯಿನವು ದಾಯೆ ಪಂಡ ಡೆವಲಪರ್, ಇಮಾರ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್, ಗ್ರೇಟ್ ರಿಸೆಷನ್ ದ ಸಮಯೊಡು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಲೆನ್ ಅನುಭವಿಸಯೆರ್. ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ದ ಅಪಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಖಲೀಫಾ ಬಿನ್ ಜಾಯೆದ್ ಫೆಡರಲ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯೊನು ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರೆನ ಬೆಂಬಲೊಗು, ದುಬೈದ ಅರಸು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ರಶೀದ್, ಉದ್ಘಾಟನೆದ ಪೊರ್ತುಡು "ಬುರ್ಜ್ ದುಬೈ" ಡ್ದ್ "ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ" ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೊಡ್ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಮರ್ರಾದ ಮಲ್ಲ ಮಸೀದಿಡ್. ವೈ-ಆಕಾರದ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ನೆಲತ ಜ್ಯಾಮಿತಿನ್ ವಸತಿ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಹೋಟೆಲ್ ಜಾಗೊನು ಉತ್ತಮ ಮಲ್ಪೆರೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರೊನು ಬೆಂಬಲಿಸರೆ ಒಂಜಿ ಬಟ್ರೆಸ್ಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕೋರ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ರೆಕ್ಕೆಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾದ ಕೇಂದ್ರ ಕೋರ್ ರೆಕ್ಕೆಲೆಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ರೆಕ್ಕೆಲೆಡ್ ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಲೆನ್ ಬುಡ್ದು ಬೇತೆ ಮಾತಾ ಲಂಬ ಸಾರಿಗೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈ ರಚನೆಡ್ ಒಂಜಿ ಕ್ಲಾಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲಾ ಉಂಡು, ಉಂದು ದುಬೈದ ಬಿಸಿ ಬೇಸಿಗೆದ ಉಷ್ಣಾಂಶೊಲೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸವೊಂಡುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ ಒಟ್ಟು 57 ಎಲಿವೇಟರ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ 8 ಎಸ್ಕಲೇಟರ್ ಉಂಡು.<ref>{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/records/hall-of-fame/burj-khalifa-tallest-building-in-the-world|title=Burj Khalifa: The tallest building in the world|website=Guinness World Records}}</ref> ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣದ, ಮಿಶ್ರ-ಬಳಕೆದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಆದ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ 30,000 ಇಲ್ಲ್ ಲು, ಒಂಜಿ ಹೋಟೆಲ್ ಲು (ದಿ ಅಡ್ರೆಸ್ ಡೌನ್ ಟೌನ್ ದುಬೈ ಸೇರ್ದ್), 3 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (7.4 ಎಕ್ರೆ) ಪಾರ್ಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್, ಕನಿಷ್ಠ 19 ವಸತಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡೊಲು, ದುಬೈ ಮಾಲ್, ಬುಕ್ಕೊ್ಕ 12-30 ಎಕ್ರೆ (3.4 ಎಕ್ರೆ) ಕೃತಕ ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ ಕೆರೆ. ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ಪುನ ನಿರ್ಧಾರೊನು ಎಣ್ಣೆ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಡ್ದ್ ಸೇವೆ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಗ್ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸವುನ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರೊನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಮಲ್ತೆರ್. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ== [[File:Burj Khalifa, Jalpaiguri.jpg|thumb|ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾ]] ಈ ಗೋಪುರೊನು ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್, ಒವಿಂಗ್ಸ್, ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಮೆರಿಲ್ (ಎಸ್ಒಎಂ) ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಕುಲು ಚಿಕಾಗೊಡು ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಗೋಪುರೊನು (ದುಂಬು ಸಿಯರ್ಸ್ ಗೋಪುರ) ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರೊಡು ಒನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ನ್ ಲಾ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಅಯಿತ ನಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ದ್, ಅನುಪಾತೊಡು ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣೊದ ಉಕ್ಕುನ್ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡೊಲೆನ ವಿನ್ಯಾಸೊಗು ಖಾನ್ ನ ಕೊಡುಗೆಲು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಡ್ ಮಲ್ಲ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುಂಡು.ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ನ ದಿ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನೊನು ನೆನಪು ಮಲ್ಪುಂಡು, ಚಿಕಾಗೊಗು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಮೈಲ್ ಎತ್ತರದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ, ಅಂಚನೆ ಚಿಕಾಗೊದ ಲೇಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಟವರ್. ಆಡ್ರಿಯನ್ ಸ್ಮಿತ್ ಎಸ್ಒಎಂಡ್ ಯೋಜನೆನ್ ಕಲ್ಪುನಗ, ಆರ್ ತನ್ನ ಕಚೇರಿದ ಕಿಟಕಿಡ್ದ್ ಲೇಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಟವರ್ ದ ವಕ್ರವಾದ್ ಮೂಜಿ ರೆಕ್ಕೆದ ಲೇಔಟ್ ನ್ ತೂದು "ಅಲ್ಪ ಮೂಲಮಾದರಿ ಉಂಡು" ಪಂಡ್ದ್ ಯೋಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸ್ಟ್ರಾಬಾಲಾದ ಪ್ರಕಾರ, ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾನ್ ಸಿಯೋಲ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ಆಲ್-ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಆಯಿನ 73 ಮಹಡಿದ ಟವರ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಥ್ರೀ ನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಕಟ್ಟಡೊಡು 57 ಎಲಿವೇಟರ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ 8 ಎಸ್ಕಲೇಟರ್ ಉಂಡು. ಈ ಎಲಿವೇಟರ್ ಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಕ್ಯಾಬಿನ್ ಗ್ 12 ರ್ದ್ 14 ಜನೊಕ್ಲೆನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಜಗತ್ತ್ ದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಡಬಲ್-ಡೆಕ್ ಎಲಿವೇಟರ್ ಉಂಡು. ಉಂದು 10&nbsp;m/s (33&nbsp;ft/s) ಮುಟ್ಟ ಏರುಂಡು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಇಳಿಯುಂಡು. ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಲು ಸುರುಟು ಜಗತ್ತ್ ದ ಸುರುತ ಟ್ರಿಪಲ್-ಡೆಕ್ ಎಲಿವೇಟರ್ ಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಯೋಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಡಬಲ್-ಡೆಕರ್ ಲೆಡ್ ಎಲ್ ಸಿ ಡಿ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇಲೆನ್ ದೀದ್ ವೀಕ್ಷಣೆದ ಡೆಕ್ ಗ್ ಪೋಪಿನಗ ಸಂದರ್ಶಕೆರೆನ್ ಮನರಂಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕಟ್ಟಡೊಡು ನೆಲಮಹಡಿಡ್ದ್ 160ನೇ ಮಹಡಿ ಮುಟ್ಟ 2,909 ಮೆಟ್ಟಿಲುಲು ಉಂಡು. ==ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾದ ನೀರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ 100 ಕಿ.ಮೀ (62 ಮೈಲ್) ಪೈಪ್ ಲೆನ ಮೂಲಕ ದಿನೊಕು ಸರಾಸರಿ 946,000 ಎಲ್ (250,000 ಯು.ಎಸ್. ಗ್ಯಾಲ್) ನೀರ್ ನ್ ಸಪ್ಲೈ ಮಲ್ಪುಂಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ 213 ಕಿ.ಮೀ (132 ಮೈಲ್) ಪೈಪಿಂಗ್ ಅಗ್ನಿ ತುರ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಬುಕ್ಕೊ್ಕ 34 ಕಿ.ಮೀ (21 ಮೈಲ್) ಏರ್ ಕಂಡಿಷನಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್ ತಂಪು ನೀರ್ ನ್ ಸಪ್ಲೈ ಮಲ್ಪುಂಡು. ==ಏರ್ ಕಂಡಿಷನಿಂಗ್== ಏರ್ ಕಂಡಿಷನಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಿತ್ತ್ ದ ಮಹಡಿಲೆಡ್ದ್ ಗಾಳಿನ್ ಸೆರವುಂಡು ಅಲ್ಪ ಗಾಳಿ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ತಂಪು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಸ್ವಚ್ಛವಾದುಂಡು. ಗರಿಷ್ಠ ತಂಪು ಸಮಯೊಡು, ಗೋಪುರೊದ ತಂಪು 46 ಮೆಗಾವಾಟ್ (62,000 ಎಚ್ ಪಿ) ಆದುಂಡು, ಉಂದು 13,000 ಸಣ್ಣ ಟನ್ (26,000,000&nbsp;lb; 10,000,000,000,000 ಕೆಜಿ) ಒಂಜಿ ಕರಗುವಿಕೆಡ್ ಒದಗಿಸಾಯಿನವುಗು ಸಮ. ದಿನ. ನೀರ್ ನ್ ಕಂಡೆನ್ಸೇಟ್ ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಅಯಿನ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಉದ್ಯಾನವನೊಗು ನೀರ್ ಪಾಡುನಗ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ==ಫೌಂಟೇನ್== ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾದ ಪಿದಯಿ, ವೆಟ್ ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್ 800 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಿಹಂ (US$217 ಮಿಲಿಯನ್) ವೆಚ್ಚೊಡು ಒಂಜಿ ಫೌಂಟೇನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. 6,600 ದೀಪೊಲು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ 50 ಬಣ್ಣದ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ ಲೆಡ್ ಬೆಳಕು ಪಾಡ್ದ್, ಉಂದು 270 ಮೀ (900 ಅಡಿ) ಉದ್ದ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ 150 ಮೀ (500 ಅಡಿ) ನೀರ್ ನ್ ಗಾಳಿಗ್ ಗುಂಡು ಮಲ್ಪುಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಸಮಕಾಲೀನ ಅರೇಬಿಕ್ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಬೇತೆ ಸಂಗೀತೊಲೆನ ಶ್ರೇಣಿ ಉಂಡು. ಉಂದು ಜಗತ್ತ್ ದ ಮಲ್ಲ ಕೊರಿಯೊಗ್ರಾಫ್ಡ್ ಫೌಂಟೇನ್. ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ಡ್, ಇಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಪುದರ್ ದೀಪುನ ಸ್ಪರ್ಧೆದ ಫಲಿತಾಂಶೊಲೆನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಫೌಂಟೇನ್ ನ್ ದುಬೈ ಫೌಂಟೇನ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ ಪಂದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. == ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫ಼ಾ ದ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಲು== ಇತ್ತೆದ ಎತ್ತರದ ರಚನೆ: 829.8 ಮೀ (2,722 ಅಡಿ) (ದುಂಬು ಕೆವಿಎಲ್ವೈ-ಟಿವಿ ಮಸ್ತ್ – 628.8 ಮೀ ಅತ್ತ್ಂಡ 2,063 ಅಡಿ) ಇತ್ತೆ ಮುಟ್ಟ ಕಟ್ಟ್ ನ ಎತ್ತರದ ರಚನೆ: 829.8 ಮೀ (2,722 ಅಡಿ) (ದುಂಬು ವಾರ್ಸಾ ರೇಡಿಯೋ ಮಸ್ತ್ – 646.38 ಮೀ ಅತ್ತ್ಂಡ 2,121 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಚನೆ: 829.8 ಮೀ (2,722 ಅಡಿ) (ದುಂಬು ಸಿಎನ್ ಟವರ್ – 553.3 ಮೀ ಅತ್ತಂದೆ 1,815 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ (ಶಿಖರದ ಮಿತ್ತ್): 828 ಮೀ (2,717 ಅಡಿ) (ದುಂಬು ತೈಪೆ 101 – 509.2 ಮೀ ಅತ್ತ್ಂಡ 1,671 ಅಡಿ) ಆಂಟೆನಾದ ಮಿತ್ತ್ ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ: 829.8 ಮೀ (2,722 ಅಡಿ) (ದುಂಬು ವಿಲ್ಲಿಸ್ (ದುಂಬು ಸಿಯರ್ಸ್) ಗೋಪುರ – 527 ಮೀ ಅತ್ತ್ಂಡ 1,729 ಅಡಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಡಿಲೆನ ಕಟ್ಟಡ: 163 (ದುಂಬು ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ – 110) ಜಗತ್ತ್ ದ ಎಚ್ಚಿನ ಎಲಿವೇಟರ್ ಅನುಸ್ಥಾಪನೆ (ಕಟ್ಟಡದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ರಾಡ್ ದ ಉಲಯಿ ಉಂಡು) ಜಗತ್ತ್ ದ ಅತಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣದ ಎಲಿವೇಟರ್ ಲು: ೫೦೪ ಮೀ (೧,೬೫೪ ಅಡಿ) ಎಚ್ಚಿನ ಲಂಬ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಪಂಪಿಂಗ್ (ಒಂಜಿ ಕಟ್ಟಡೊಗು): 606 ಮೀ (1,988 ಅಡಿ) ವಸತಿ ಜಾಗೊನು ಸೇರ್ದುಪ್ಪುನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ರಚನೆ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಗಾಜಿದ ಮುಖಭಾಗೊದ ಜಗತ್ತ್ ದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಅನುಸ್ಥಾಪನೆ: 512 ಮೀ (1,680 ಅಡಿ) ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್:122ನೇ ಮಹಡಿ 442 ಮೀ (1,450 ಅಡಿ) (ದುಂಬು 360, ಸಿಎನ್ ಟವರ್ ಡ್ 350 ಮೀ (1,148 ಅಡಿ) ಎತ್ತರೊಡು) ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸ ವರ್ಷ ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನ. ಒಂಜೇ ಕಟ್ಟಡೊಡು ನಡತಿನ ಜಗತ್ತ್ ದ ಅತಿ ಮಲ್ಲ ಬೊಲ್ಪು ಬುಕ್ಕೊ್ಕ ಶಬ್ದ ಪ್ರದರ್ಶನ. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{Reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2025 ಲೇಕನ ಪುಟೊಕುಲು]] qafx0pb1tyxc4v4pzt4t16gx5hrqnn3 2 24391 372835 372611 2026-10-12T06:37:59Z Hariprasad Shetty10 6127 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 372835 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 372836 372835 2026-10-12T07:13:34Z Hariprasad Shetty10 6127 372836 wikitext text/x-wiki ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಲು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಗೆ, ಕರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಹ್ರಾಯಿ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಬೊಲು; ಜಾಡೂರು ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಬಿರ್ಸ ಮುಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮುಖಂಡೆರ್. [[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿಲೆ ಜಾಗೆ == "ಮುಂಡ" ಪಂಡ "ಊರುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ"; ಈ ಪುದರ್ನ್ ಮೂಲತಃ ಪಿದಯಿದಕುಲು ಕೊರ್ತೆರ್. ಮುಂಡಾಸ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ "ಹಾರ್-ಆನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಅಕುಲು ಛೋಟಾನಾಗ್ಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ನಿವಾಸಿಲು. ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್ ಗಢ್, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಪುರೊಡುಲಾ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="tri">{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ == ಮುಂಡಾರಿಲೆಗ್ ದುಂಬು ಬರವುದ ಲಿಪಿ ಇಜ್ಜಿ; ಇತ್ತೆ ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯವಹರಿಸವುನಗ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಹಿಂದಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒದ್ದೆಯಾತಿನ ಅರಿ ಕೃಷಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ದುಂಬು ಅಕುಲು ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಕೃಷಿನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆಹಾರ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನವು ಇತ್ತೆಲಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ವೃತ್ತಿಲು, ಆಂಡ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಮಹತ್ವ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ಜನ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ ಆದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗಣಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಮುಂಡಾಸ್ ಲೆನ್ "ಕಿಲಿ" ಪನ್ಪಿನ ಟೋಟೆಮ್ ಕುಲೊಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್; ನಾಗ (ಸರ್ಪ) ಬೊಕ್ಕ ಪಿಲಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಿಲಿಲು. ಅಕುಲು ಬುಡಕಟ್ಟ್ ದ ಉಲಯಿ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್ ಆಂಡ ಅಕ್ಲೆನ ಕುಲೊತ ಪಿದಯಿ; ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಬೊಕ್ಕ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಪದ್ಧತಿ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="lodrick"/> ಊರುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುರೋಹಿತೆರೆನ್ "ಪಹಾನ್" ಪನ್ಪೆರ್; ಆರ್ ಊರುದ ಪವಿತ್ರ ತೋಟೊಡು(ಸರ್ನ) ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಒಂಜಿ "ಮಂಕಿ" ಊರುದ ಗುಂಪುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆದಿತ್ತಿನ "ಮುಂಡ-ಮಂಕಿ" ಪದ್ದತಿ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ನಡತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="lodrick"/><ref name="roy">{{Cite book|last=Roy|first=Sarat Chandra|title=The Mundas and Their Country|publisher=Asia Publishing House|year=1912|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.125201/2015.125201.The-Mundas-And-Their-Country_djvu.txt}}</ref> == ನಂಬಿಕೆ == ಮುಂಡೊಲೆನ ಧರ್ಮ ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕೃತಿ-ಆತ್ಮದ ಆರಾಧನೆ. ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಮ ದೇವೆರ್; ಊರುದ ದೈವೊಲು, ಇಲ್ಲದ ದೈವೊಲು, ಅಂಚಿತ್ತಿನ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬೂತೊಲುಲಾ ಆರಾಧನೆ ನಡಪುಂಡು.<ref name="lodrick"/> ರಾಯ್ ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾನ್ ಮುಂಡಾಲೆನ "ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಮ ದೇವೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="roy"/> ೨೦೦೧ದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರ್ ೭೩% ಮುಂಡಾಸ್ ಹಿಂದೂಲು, ೧೭% ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೦% ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="lodrick"/> == ಪರ್ಬೊಲು == * '''ಮಾಗೆ (Mage/Magh Porob)''': ಚಳಿಗಾಲೊದ ಸುಗ್ಗಿದ ಬೊಕ್ಕ ಜನವರಿದ ಪುಣ್ಣಮೆದಾನಿ ನಡಪುನ ಹಿರಿಯೆರೆನ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ.<ref name="lodrick"/> * '''ಫಾಗು (Phagu)''': [[ಹೋಳಿ]] ಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದ್ ನಡಪುನ ಈ ಪರ್ಬ ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ ಡ್ ನಡಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆಟ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಣ್ಣ ಎಸಲ್ ಮಲ್ಪುನವು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name="khunti">{{Cite web|title=Culture & Heritage|publisher=Khunti District, Government of Jharkhand (khunti.nic.in)|url=https://khunti.nic.in/culture-heritage/|access-date=2026-10-10}}</ref> * '''ಸರ್ಹುಲ್ (Sarhul)''': "ಪುಷ್ಪ ಉತ್ಸವ" ವಸಂತ ಋತುಡು (ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್) ಸಾಲ್ ಮರಕುಲು ಅರಳುನಗ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ಸಾಲ್ ಪೂನ್ ಸಾರ್ನಗ್ ಕನಪೆರ್|.<ref name="lodrick"/><ref name="khunti"/> * '''ಕರ್ಮ (Karma)''': ಊರುದ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾದ್ ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ; ಕಾಡ್ಡ್ದ್ ಕನತಿನ ಕರಂ ಮರತ ದೈನ್ ನಡ್ಪೆರ್, ಅರಿತ ಬಿಯರ್ ಪರ್ದ್ ರಾತ್ರೆ ಪೂರ ನಲಿಕೆ ನಡಪುಂಡು.<ref name="khunti"/> * '''ಸೋಹರಾಯ್ (Sohorai)''': ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್ ಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ ಉಂದೆಟ್ ರಾತ್ರೆಡ್ ಒಂಜಿ ದೀಪೊನು ಪೊತ್ತಾದ್ ಬೊಕ್ಕದ ದಿನ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಕಿದೆಟ್ ದೆಕ್ಕುವೆರ್.<ref name="khunti"/> == ಸಂಗೀತ ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಕೆ == ಮುಂಡಾರಿಡ್ ನಲಿಕೆಗ್ "ದುರಂಗ್" ಪನ್ಪೆರ್, ಪಾಡ್ದನೊಗು "ಸುಸುನ್" ಪನ್ಪೆರ್. ಜಾದೂರ್, ಕರಂ ಸುಸುನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಗೆ ಸುಸುನ್ ಜನಪದ ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲೆಗ್ ಉದಾರ್ಮೆಲು; ನಾಗರೆ ಪಂಡ ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯ.<ref name="tri"/> ಈ ವಿಶ್ವಕೋಶೊಡು ಕರಂ ಪರ್ಬೊಡು ನಡಪುನ ಲಹ್ಸುವಾ ನಲಿಕೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ನಲಿಕೆದಕುಲು ಒಂಜಿ ವೃತ್ತೊಡು ನಿಲೆ ಆದ್ ಮಧ್ಯೊದ ಕಡೆಕ್ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಡ್ರಮ್ಸ್, ಡಫ್, ತಂತಿದ ವಾದ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಿದಿರುದ ಕೊಳಲುಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> [[File:सोना नेकान दिसुम मुण्डा मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆದ ಪಾಡ್ದನೊಲು == ಮುಂಡೊಲೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ವಾರೊದ ಪರ್ಬ; ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥೊನು "ಲೋಟ-ಪಾನಿ" (ಲೋಟೆ ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್) ಸಮಾರಂಭೊಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮದಿಮೆದ ದುಂಬು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮದಿಮೆದ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಸಂಬಂಧಿಲೆಗ್ "ದಲಿ ತಕ್ಕ" ದ ಉಡುಗೊರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್; ಮೊಕಲೆನೇಟ್ ವಿಧವೆ ಮದಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯ.<ref name="tri"/> ಘಾಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್ ಮದಿಮೆಡ್ ವಾದ್ಯ ವಾದನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್..<ref name="lodrick"/> [[File:सिंगि दोय तुर लेना मुण्डारी अरांडी गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ವಿವಾಹ ಪಾರ್ದನ]] [[File:सिंगि तुरू होरा ते मुण्डारी बाला गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ವಿವಾಹ ಪಾರ್ದನ]] == ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡ == ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ (೧೮೭೫-೧೯೦೦) ೧೮೯೫ ರ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಬಂಡಾಯದ ನಾಯಕೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ಬಂಡಾಯೊನು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ದ ಇತಿಹಾಸೊಡು "ಅತ್ಯಂತ ಸುದೀರ್ಘ ಬೊಕ್ಕ ಮಹತ್ವದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಬಂಡಾಯ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> [[File:बिरसा मुंडा का गीत.webm|thumb|ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಡ್ದನ]] == ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ == * [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು]] * ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} == ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [[:commons:Category:DDIOC 2026|ಡಿಡಿಐಒಸಿ ೨೦೨೬ ಮೀಡಿಯಾ ಆನ್ ಕಾಮನ್ಸ್]] hbgvs42tn0k9e83e9w2orwij48m1baj 372844 372836 2026-10-12T07:16:31Z Hariprasad Shetty10 6127 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 372844 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 372845 372844 2026-10-12T07:51:14Z Hariprasad Shetty10 6127 372845 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; width:250px;" |+ '''ಪಲಾ''' |- ! ಪ್ರಕಾರ | ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ |- ! ಸಂಸ್ಕೃತಿ | ಒಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಾಳಿ |- ! ಸುರುತ | ಕ್ರಿ.ಶ. 1510 |} '''ಪಾಲ''' ಪಂಡ [[ಒಡಿಶಾ]] ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾನಪದ ಬಲ್ಲಾಡ್ ರೂಪ, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಒಡಿಯಾ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು.<ref name="BrandonBanham1997">{{cite book|author1=James R. Brandon|author2=Martin Banham|title=The Cambridge Guide to Asian Theatre|url=https://books.google.com/books?id=ttnH5W9qoBAC&pg=PA101|date=28 January 1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58822-5|pages=101–}}</ref><ref>{{cite book|title=Orissa General Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=hMCbjkhA_ncC&pg=PA73|publisher=Bright Publications|isbn=978-81-7199-574-5|pages=73–}}</ref> ಒರಿ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕೆ, ಒರಿ 'ಬಾಯಕ' (ಡ್ರಮ್ಮರ್), ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ 'ಪಾಲಿಯಾ' (ಕೋರಸ್) ಸೇರ್ದ್ ಐನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಜಿ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಾಯಕೆನ ಎಡತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ 'ಚಮರ' (fly-whisk) ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವೆನ್ ಆರ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಲತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಜಂಬಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆರ್ ಪುರಾಣದ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ದ್ ಕಂತುಲೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ವಿವರಣೆಲೆನ್ ವಿರಾಮೊಡು ದೀಪೆರ್. ಗಾಯಕೊದ ಒಟ್ಟುಗು ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಲಯಬದ್ಧ ಪಜ್ಜೆಡ್ ತಂಡೊದಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್.<ref name="LtdGoyal2014">{{cite book|author1=Data and Expo India Pvt Ltd|author2=Ashutosh Goyal|title=RBS Visitors Guide INDIA - Odisha: Odisha Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=MHw7CQAAQBAJ&pg=PT97|date=1 May 2014|publisher=Data and Expo India Pvt. Ltd.|isbn=978-93-80844-82-4|pages=97–}}</ref> ==ಮೂಲ== ಪಾಲ (ಸಾರ ದಾಸ) ನ ''ಮಹಾಭಾರತ'' ಡ್ ತೋಜಿದು ಬೈದುಂಡು. <ref>{{cite book|author=Mohammed Yamin|title=Impact of Islam on Orissan Culture|url=https://books.google.com/books?id=AN5KebBJxzcC&pg=PA72|publisher=Readworthy|isbn=978-93-5018-102-7|pages=71–}}</ref> ==ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ== ಪಾಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ "ಎಕೌಸಿಯಾ" (ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನ 21ನೇ ದಿನ, ಪುದರ್ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ) ಅತ್ತ್ಂಡ "ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ"ದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ನಡಪುಂಡು.<ref>{{cite book|title=Orissa Society of Americas 36th Annual Convention Souvenir|url=https://books.google.com/books?id=hf-ADwAAQBAJ&pg=PA66|publisher=Odisha Society of the Americas|pages=66–|id=GGKEY:TPPXKELDXJJ}}</ref> ಪಾಲೆದ ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲು ಉಂಡು, ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲುಲಾ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ಅವು 'ಬೈತಕಿ' (ಕುಲ್ಲುದು) ಬೊಕ್ಕ 'ತೀ' (ಉಂತುದು).<ref>{{cite book|title=Orissa Society of Americas 28th Annual Convention Souvenir: For Annual Convention Held in 1997 at Houston, Texas|url=https://books.google.com/books?id=QKSADwAAQBAJ&pg=PA18|publisher=Odisha Society of the Americas|pages=18–|id=GGKEY:FR1SCBR0P8B}}</ref> ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಆಚರಣೆದ ಪರ್ಬೊಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು, ರಡ್ಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಗುಂಪುಲೆನ ಸ್ಪರ್ಧೆನ್ ಲಾ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಮಾತಾ ಗುಂಪುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಸಾಬೀತು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚ, ಗಾಯನ ಕೆಲವು ರಾತ್ರೆಲೆಗ್ ಉದ್ದ ಆಪುಂಡು. ಒಡಿಶಾಡ್ ಪಾಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ಒರಿ ಪಾಲ ಗಾಯಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪೊಡು. ಪಾಲ ಗಾಯಕೆರ್ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವರೊಡು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆನ್ ಆಜ್ಞೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="Yamin">{{cite book|author=Mohammed Yamin|title=Impact of Islam on Orissan Culture|url=https://books.google.com/books?id=AN5KebBJxzcC&pg=PA74|publisher=Readworthy|isbn=978-93-5018-102-7|pages=73–}}</ref> ===ಗ್ಯಾಲರಿ=== <gallery> File:Pala - Odia Folk Play.webm|ಪಾಲ ಜಾನಪದ ನಲಿಕೆದ ಪ್ರದರ್ಶೊನ File:Musical Odia folk play Pala.webm|ಒಡಿಯಾ ಸಂಗೀತ ಜಾನಪದ ನಾಟಕ ಪಾಲಾ File:Pala - An Odia Folk Play 09.jpg File:Pala - An Odia Folk Play 02.jpg File:Pala - An Odia Folk Play 28.jpg File:Pala - An Odia Folk Play 36.jpg File:Pala - An Odia Folk Play 42.jpg </gallery> ==ಉಂದೆನೂಲಾ ತೂಲೆ== *ದಾಸಕತೀಯ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಒಡಿಸ್ಸಾದ ಜಾನಪದ ನಲಿಕೆಲು]] rfudsucc81dcnz2ym44gpjdzp5bpuah 372851 372845 2026-10-12T07:56:51Z Hariprasad Shetty10 6127 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 372851 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 25268 372813 357535 2026-10-12T01:07:15Z Sanuthi Global 10190 /* */ 372813 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬}} '''ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ''' [[File:Chibi (37367439452).jpg|thumb|ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ]] === ಪರಿವಿಡಿ === ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ ಬೂಕುದುಲಾಯಿದ ಪೊಲಬು # 1. ನುಡಿತ ಸಿರಿ. # 2. ಗುರ್ಕಾರ್ಲೆನ ಮದಿಪು # 3. ಮಾತೃ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿ # 4. ಅಪ್ಪೆ ಬಾಲೆದ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. # 5. ಬಂಜಿನಾಲೆನ ತಾಂಕನೆ, ಬಯಕೆದ ಕ್ರಮ, ನಂಬೊಳಿಗೆಲು. # 6. ಪೆದ್ದುನ ಕೊಟ್ಯ, ಪೆದ್ಮೇದಿ, ಬಾಲೆ. # 7. ಪಿಲೆ ದೆಪ್ಪುನ, ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ಗ್ ಪಾಡುನ, ಪುದಾರ್ ದೀಪುನ ಗೊದ್ದೆ ಟಿ, ಚೌಲ, ಕಜಂಬುದ ಕಮ. # 8. ಎಣ್ಣೆ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜುನ,ಮೀಪಾವುನ, ಜೋಪ # 9. (ಆ)ಹಾರ, ಮರ್ದ್‌, ಮರ್ದ್‌ ತಯಾರಿ,ಬಿಲ್, # 10. ಪಲ್ಟಾಯಿ, ತುತ, ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಸೊತ್ತುಲು, ನಾಗದೇವೆರ ಆರಾಧನೆ. # 11. ನಡಾವಲಿಲು, ಮಂಕ್ರೋ-ಕಂಕೊ ಜೋಕುಲೆ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಲೂಟಿಲು, ಗಾದೆಲು, ಎದುರು ಕತೆಕ್ಲು. # 12. ಬಾಲೆನ್ ಮಾನಾವುನ, ಗೊಬ್ಬಾವುನ ಪದಕುಲು . # 13. ಪಾಡ್ಡನಡು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್, ನುಡಿಕಟ್ಟಿಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಬಾಲೆದ ವಿವರನೆಲು. # 14. ಮಾಹಿತಿ ಕೊರಿನಾರೆನ ಪುದಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪತ್ತೆ. # 15. ಪರಾಮರ್ಶನ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಡವಲಿಲು) # ===ಗುರ್ಕಾರನ ಮದಿಪು=== ದುಂಬುದ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸಮಿತಿ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ತುಳು ಬರವಣಿಗೆದಕುಲೆಗ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಕೊರ್ದು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ 'ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ' ಪನ್ಪಿ ಲೇಖನ ತಯಾ‌ರ್ ಮಲ್ತ್‌ದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿನ್ ಇತ್ತೆ ಅಚ್ಚಿಗ್ ಪಾಡೆಯೆರೆ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ಬಾರೀ ಸಂತೋಸ ಆವೊಂದುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಬೂಕುನು ಓದುದು ತೂಯಿನಕುಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಾವು. ಉಂದು ಬಜೀ ಒಂಜಿ ಕಿನ್ಯ ಪ್ರಬಂಧ ಅತ್ತ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧ. ಈ ಬೂಕು ಬರೆವೊಡೂಂದಾಂಡ ಲೇಖಕಿ ಊರೂರು ತಿ‌ರ್ಗ್ದೆರ್. ಬಾರೀ ಅಪ್ಪೆ, ಅಜ್ಜಿಯಡಿಕುಲೆನ್ ಬೇಟಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಪಾಡ್ಡನ ಕಾರೆರೆಡ ಜೋಕುಲೆನ ಪಾಲನೆ - ಪೋಷಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬರ್ಪಿನಂಚಿನ ಪಾಡ್ಡನದ ಭಾಗೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಬಾರೀ ತಾಳ್ಮೆಡ್ ಬರೆವೊಂದು ಪೋತೆರ್. ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಲಾ ಭಟ್ ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಡ್ ಎಲ್ಪತ್ತೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥಲೆನ್ ಬರೆತಿನ ತುಳು ನಾಡದ ತುಡರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಜೋಗುಳ ಪನ್ಪಿ ಪದ ಜೋಕುಲು ಪನ್ಪಿ ಶಬ್ದೊಡ್ದೇ ಉಂಡಾಂಡ್‌ದ್ ಕವಿ ಮುದ್ದಣ್ಣೆ ಬರೆತೆ. ಆಂಡ ಜೋಗುಳ ಪದತ ಬಳಕೆ ಕನ್ನಡೊಡೇ ಎಚ್ಚಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ಡಾದ್ ಅವು ಕನ್ನಡದನೇ ಆದ್ ಪೋತುಂಡು. ಲೇಖಕಿ ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ ಜೋಗುಳಪದೊಕು ==ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ== ಜೋಯಿಪದ ಪನ್ಪಿ ಪೊಸ ಶಬ್ದೊನು ಮೂಲು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ತುಳುಕು ಅವು ಒಪ್ಪುನಂಚಿನ ಪದ. ದುಂಬು ಮಾತೆರ್ಲಾ ಆ ಪದೊನೇ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನೆಗ್ ಅಡ್ಡಿ ಇಜ್ಜಿ. ತುಳುಟು ಜೋಯಿಪದ ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿಂದ್ ಜನೊಕುಲೆನ ನಂಬಿಕೆ. ಆಂಡ ಅವು ಸರಿ ಅತ್ತ್. ಆನೆ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಆನೆ. ವಾ ಊರುದ ಆನೆ. ಇಟ್ಟೇಲ್‌ದ ಪುಟ್ಟಾ ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ದಿಂಜ ಪದೊಕುಲು ದುಂಬು ಇತ್ತ. ಕನ್ನಡದ ಬಳಕೆ ಎಚ್ಚ ಆಯಿನೆಡ್ಡ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ತುಳುಪದೊಕುಲೆನ್ ಮದತೆ‌ರ್. ಸಿನೆಮದ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಪನಿಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ತಕ್ಕನೊಡು ಜೆತ್ತಿನ ಪುರುಬಾಲೆಗ್ ಭಾಷೆಡೇ ಮಾನಾವರ್. ಆಂಡ ನಮ್ಮಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಜೋಕುಲೆನ್ ಮಾನಾನಗ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಲಿಟ್ಲ ಸ್ಟಾರ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಬೂಕುಡು ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಲಾದ್ ಪೆದ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ತಾಂಕುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟದ ಮಾತಾ ವಿವರೊರೆಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೇಶದ ಜೋಕುಲೆನ ತಾಂಕನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡುಂಡು ಮೂಲು ತುಳುನಾಡ್ಡೆ ಪ್ರಾಕ್ಡಿದ್ಂಚಿ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ವಿವರಣೆ ಉಂಡು. ಇಡೆಇಡೆಟ್ ನಂಬಿಕೆ, ನಡವಳಿಕೆ ಗಾದೆ, ಮರ್ದ್, ಮಂತ್ರ ಆಹಾರೊ, ಗೊಬ್ಬು ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ಸಂಗತಿಲೆನ್ ಸಂದರ್ಬೊಗು ಒಪ್ಪುಲೆಕ ಸೇರಿಸಾವೊಂದೆರ್. ಅಂಚಾದ್‌ ಬೂಕುದ ಮೌಲ್ಯ ಎಚ್ಚಾತ್‌ಂಡ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪುಳ್ಳಿಯಡಿಕುಲೆಗ್ ಅಜ್ಜಿ ಕತೆ ಪನ್ಪುನ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತಂಡ್. ಶಿವಾಜಿಗ್ ಅಯನ ಅಪ್ಪೆ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಬೀರೆರೆನ ಕತೆ ಪಂಡ್‌ನೆಡ್ಡಾದ್ ಆಯೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್. ಗಾಂಧರೆಗ್ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ, ಶ್ರವಣನ ಕತೆ ಪೆನ್ಪೆದೆರ್‌ಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆರ್ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಸತ್ಯವಂತೆರಾದೇ ಒರಿಯೆರ್. ಇಂಚ ಬಾಲ್ಯೊಡು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೊರಿನ ಓವೇ ವಿಚಾರ ಆವಡ್, ಅವು ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿಪುಂಡು. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣಗು ಊಂದುವೇ ತಳಪಾಯ. ಅವು ಮಾತ್ರ ಇತ್ತೆದ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ಮದತ್ ಬುಡ್ತೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಜೋಕುಲೆಡ ಉಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕೊರ್ಪಿ ಕೆಲಸ ಅಪ್ಪೆ ಅಜ್ಜಿಯಡಿಕುಲೆನವು. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಬಾಲೆಗ್ ತುಳು ಬರ್ಪುಜಿ. ಅಜ್ಜಿಗ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬರ್ಪುಜಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಕೊಂಡಿ ತುಂಡಾವೊಂದು ಪೋವೊಂದುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪೆದ್ದುನೇಂದ್ ಪಂಡ ಅವು ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮರುಜನ್ಮ ಬತ್ತಿಲೆಕ. ಆಂಡಲ ಆ ಕಷ್ಟೊನು ಪೊಂಜೋವು ಸಹಿಸಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಆಧುನಿಕ ಮರ್ದ್, ಆರೈಕೆಲು ಇತ್ತ್ದ್ಲಾ ಸಿಜೇರಿಯನ್‌ದ ಸುಲಭದ ಸಾದಿ ಪತ್ತುವೆರ್. ವೈದ್ಯೆರ್‌ನಕುಲುಲಾ ಅಯಿಕೇ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪುರುಬಾಲೆಗ್, ಎಂಚಿನ ಮಾತಾ ಪುಲಮರ್ದ್ ಕೊರೊಡೂಂದು ದುಂಬುದ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಿತ್‌ಂಡ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡ್ ಕೊರ್ನ ಆ ಪುಲಮರ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆಯಿನೆಡ್ ಬೊಕ್ಕಲಾ ಅಕುಲೆಗ್ ಕಫ, ವಾತ, ಪಿತ್ತ ತಟ್ಟಂದಿಲೆಕ. ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ರು ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಡ್ ಎಲ್ಪತೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥೋಲೆನ್ ಬರೆತಿನ ಆರ್ ತುಳುನಾಡ ತುಡರಾದುಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯಡ್ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಲೆಡ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಚಾಕ್ರಿ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಪಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ತುಳುಭಾಷೆಡ್ ಜಿಂಜ ನಾಟಕ ಬರೆದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ದೆಶನ ಮಲ್ತ್ದ್ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಬೆಂದಿನಾ‌ರ್. ರಾಷ್ಟ್ರ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟಡ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಜಿಂಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೇರ್ “ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ” ಈ ಸಂಶೋಧನೆದ ಕಜ್ಜಡ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ನಾನಾ ಮರ್ಗಿಲೆಡ್ ತಿ‌ರ್ಗ್ದ್, ತೆರಿದ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಮುಡೆತಿನ ಈ ಗ್ರಂಥಡ್ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಡ್ ಒಂಜಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆಯೆರೆಗ್ ಬೊಡಿತ್ತಿನ ಸಂಗ್ರಹಲುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟಮಠದ ಪೂಜ್ಯ ಪುತ್ತಿಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮೇರೆಡ್ದ್ ದಾಸ ಧೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ್ ಸುಗುಣ ವಿಠಲ ಪ್ರಿಯ ಈ ಅಂಕಿತನಾಮಡ್ “ನವನೀತ” ಪನ್ಪುನ ಪದಕೆಲೆನ ಕೃತಿಟ್ ಬದ್ಕರೆ ಬೊಡಾಯಿನ ಬೊಲ್ಪುದ ತುಡರ್‌ನ್ ಅರ್ಲಾದೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಸಂಚಾಲಕಿಯಾದ್, ಸಂಘಟಕಿಯಾದ್ ಬೆನ್ನೊಂದಿಪುನ ಮೇರೆಡ್ದ್ ತುಳು ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡ ಈ ರಡ್ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಕುಲು ಮೂಡ್ದು ಬರಡಂದ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪಂಡೊಂದುಲ್ಲೆ. ==ಸುಗಿತೋ== ಸಮಾಜೊಡು ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಜನಾಂಗೊಗ್ಲಾ ಐತನೇ ಆತಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಉದಿಪನ ಏಪ ಆಂಡ್? ಎಂಚ ಆಂಡ್? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಉತ್ತರ ದಾದಪಂಡ ಏಪ ನರಮಾನಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡಾ ಆನಿದಿಂಚನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಉದಿಪನ ಆಂಡ್‌ಂದ್‌ ಪನೊಲಿ. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನ ಕಟ್ಟಪಾಡ್ ದಾಂತೆ ಇತ್ತದುಂಡ, ಆಕುಲು ಕಾಡ್‌ ಕ್ರೂರ ಮುರ್ಗತಲೆಕ್ಕ ಬದ್ಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸತ್ಯಗಾದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿದಾಂತಿನ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ನ್ ಶೂನ್ಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನಮ್ಮ ಬದ್ಕ್ ನ್ ಪೊರ್ಲುಕಂಟ್‌ಡ್ ತಿದ್ದ್ ದ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾರ್ಗಗ್ ಕನಪುನ ನೀತಿದ ಪಾಠನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಉಂದೆನ್ ಇಂಚನೇಂದ್ ಸರುತವಾಯಿನ ಗೀಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಲಪ್ಪರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಪಂಡ ಜನಮಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕದ್ ರಾತ್ರೆ ನಿದ್ರೆ ಮಲ್ಲುನ ಮುಟ್ಟ ಆಕುಲು ಮಲ್ಲುನಂಚಿನ ಬೇಲೆದ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನದ ಸಂಸ್ಕಾರನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಂದ್ ಪನೊಲಿ. ನನೊಂಜಿ ಮರ್ಗಿಲ್‌ಡ್ ಪನ್ಸುನಾಂಡ ಜನಮಾನಿ ಪುಟ್ಟುದ್ .. ತೈನ ಮುಟ್ಟ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕರ್ಮೊಲೆನ ಗೊಪೆಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪಂಡ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ಗ್ ಪಾಡ್ಡಿನ ಗಟ್ಟಿದ ಒಕ್ಕನೂಲ್ ಅತ್ತಡ ತಡಮೆಂದ್ ಪನೋಲಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನವು .. ಎಪಲ ಪಲ್ಲಡ್ ಉಂತುದಿನ ಕೆರೆಂಚಿ ನೀರತ್ತ್. ಜನಮಾನಿಡ್ದ್ -ಜನಮಾನಿಗ್, ಕಾಲೊಡ್ದ್ - ಕಾಲೊಗ್ ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗ್ ಏಪಲ ಪರಪುನಂಚಿನ ಸುದೆತ ನೀರ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಭೂತಕಾಲೊದ ಪೊದಿಕೆಂದ್ ಎನ್ನಂಡಲಾ.. ಅವು ನಮನ್ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಡ್ ಆಲಿಪುನವು ಸತ್ಯ. ದಾಯೆಪಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನವು.. ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಆನಗ ... ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ಬೇರ್‌ಗ್ ಪೆಟ್ಟ್ ಬೂರ್ದ್ ಐತ ಗುರ್ತದಾಂತಿಲೆಕ್ಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಕೆಲಸರ್ತಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಲ್ಪ ತೆಗಲ್‌ದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಲದ ಅರ್ಥ.. ಅರಿದ್ ಅನರ್ಥಗ್ ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಜನಮಾನಿನ ಗುನತ ಮರ್ಜಿದ ಅಂಶನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಒಂಜೇ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಲತ್ತ್ದ್ ವಿವರನೆ ಕೊರೆಗಾಪುಜ್ಜಿ. ಲೋಕೊದ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ, ನಂಬಿಕೆ, ದೇವರ್, ಭಾಷೆ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರ, ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ, ಉನಸು, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಲೆ-ಇಂಚಿನ ನಡಾವಲಿದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವಾಯಿನ ==ನಮ ತುಳುವೆರ್== ಪೆರ್ಮೆದ-ಗೆಲ್ಮೆದ ತುಳ್ ನಾಡ್ ಕಡಲ್ದ ಬರಿತ ಪ್ರದೇಶ. ಅಂಚಾಂದ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾದ್ ಮುಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಯಿನ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಉಪ್ಪುದ ಉಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಮುಲ್ಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ರೀತಿ-ರಿವಾಜುಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿನ ಗುನಕುಲುಂಡು. ತುಳು ಮಣ್ಣ್ ದ ಕಮ್ಮೆನ ಉಂಡು. ಸಾರ-ಸಾರ ವರ್ಸೊ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಪಾಡ್ಡನಡು ತುಳುನಾಡ ಚಿತ್ರಣ : ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಚಿತ್ರಣ ಇಂಚ ಉಂಡು. ಸತ್ತಿಗೆದಾತ್ ಮಲ್ಲೆ, ಹರಿವಾಣದಾತ್ ಉರುಂಟು-ಪಣವುದಾತ್ ಪೊರ್ಲು. ತಿರ್ತ್ ತುಳುರಾಜ್ಯ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಂಡು-ಇಂಚ ಪಾಡ್ಡನೊಡು ಪುಗರ್‌ದಿನ ತುಳುನಾಡ್ಡ ಭಾಷೆಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಅಯ್ತನೇ ಆಯಿನ ದಿನ್ನ -ಬನ್ನ ಉಂಡು. ತುಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತಂಡಲಾ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಸೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ತುಳುಭಾಸೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಮಲ್ಲಾದಿಗೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಎಡ್ಡೆ - ಪಡ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಲೆಡ್ ಐತನೇ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಡ್ದ್ ಬಡಕಾಯಿ ಭದ್ರಗಿರಿಮುಟ್ಟಿ, ಮುಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್ದಿತ್ತಿನ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನೆಲೆಂದ್ ಪನ್ಪಿನೆಡ್ಡಾವರ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಲೋಕಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮದಿಪುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ ನಾಗದೇವೆರೆನ ನೆಲೆಪನ್ಪುನೈಕ್ಕ್ ನಾಗರ ಖಂಡಂಗ್ಲ ಪುದಾರುಂಡು. ಅತ್ತಾಂದೆ ಈ ಭಾಗನ್ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಪ್ರಪಂಚದ ವಾ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮದಾಕ್ಲೆಗ್ಲಾ ಬಾಲೆ ಪಂಡ ಅವ್ ವಂಶದ ತೆಗಲೆ. ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲತ್ತ್. ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಅಪ್ಪೆ ಪುನಕ್ ಸಮ. ಬಾಲೆ ದಾಂತಿನ ಗೊಡ್ಡುಗ್ ದುಂಬು ಮೂಜಿಕಾಸ್‌ ಬಿಲೆ ಇತ್ತಜ್ಜಿ. ಸಂತಾನಗಾದ್ರ ಪೂಜೆ - ಪುನಸ್ಕಾರ, ಪಟ್ಟ ಪರಕೆ ಪುನಂಚಿನೆನ್ ನಮ ಪಾಡ್ಡನಡ್, ಕತೆಕ್ಲಡ್, ಗಾದೆಲೆಡ್ ಕೇನ್ವ ಜನಮಾನಿ, ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಗ್‌ ಸೇರ್ದಿನಾಂಡಲ ಪ್ರಾಣಿದ ಕಿನ್ನಿದಲೆಕ್ಕ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಲಕ್ಕನೆ ಬಲಿಪುಜ್ಜಿ. ಬಾಲೆಗ್ ಸಮ ಬುದ್ದಿ ತೆರಿಯರೆಗ್ ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ವರ್ಸ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಆತಿನಂಗೆ ಬಾಲೆಲೆನ ತಮೆರಿ-ತಾಂಕನೆ, ಗೊಬ್ಬಾವುನ, ಮಾನಾವುನ, ಜೋಯಿಪದತ ಸಾಹಿತ್ಯಗಾದ್ರ ತುಳು ಜನಪದರ್ ಪುರುಕುಂದಿಲೆನ್ ತಾಂಕುನೈಟ್ ಅಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ದಾದ? ಬಾಲೆನ್ ಗಬ್ಬಡ ತುಂಬುದಿನ ತುಳುವೆದಿನ್ ಎಂಚ ತಾಂಕ್‌ವೆ‌? ಬಯಕೆದ ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ ಮಡೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮ, ತಮ್ಮಾನದ ಗೌಜೀ, ಪೆದುಪುನ ಬೇನೆ, ಪದೆತಿ, ತೊಟ್ಲಬಾಲೆದ ತಾಂಕನದ ವಿವರನ್ - ಈ ಅಧ್ಯಯನಗ್ ಮೂಲವಾದ್ ತೆಲುಪುಡ್ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು. ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿ ಬೊಕ್ಕದ ಕ್ರಮಕ್ಲು, ಬಾಲೆದ ಪಿಲೆ ದೆಪ್ಪುನು, ಮೀಪಾವುನ, ತೊಟ್ಟಿಲೆಗೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ದೀಪುನ, ಮರ್ದ್, ಹಾರ, ನಂಬಲಿಕೆ, ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಡಾವಲಿಲು, ಗಾದೆ, ಎದುರುಕತೆ, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪಟ್ಟ ಪರಕೆ, ಬಾಲೆನ್ ಮಂಗಟಾವುನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೋಯಿಪದಕುಲು, ಗಾದೆದ ತಿರ್ಲ್, ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಬಾಲುಲೆನ ವಿವರನೆಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್‌ಡ್ ಕೊರ್ರೆಗ್ ಯಾನ್ ಮುಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತದೆ. ತರೆಡ್ದ್ -ತರೆಕ್ಕ್ ಪರತ್ತೊಂದ್ ಬತ್ತಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟ್ಲೆನ್ ಕೂಡುಕಟ್ಟ್ ಡ್ ಆಕುಲು ಮುಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕರ್ಮಡ್ ಇತ್ತೆ ಐತ ನಿರೆಲ್ ಮಾತ್ರ ರೆಂಕುಂಡು. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಮೈಮೆಡ್ ದುಂಬುದಾಕ್ಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಲ್ಲೆ ಸೇರ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಐತ ಅರ್ಥನ್ ಅನರ್ಥ ಮಲ್ತೊಂದು ತ್ರಿಶಂಕು ಸ್ವರ್ಗಡ್ ನಮ್ಮ ನೇಲೊಂದಿಪ್ಪುನ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ. ಕೆಲಸರ್ತಿ ದುಂಬುದಾಕ್ಲೆನ ಕೆಲವು ಆಚರನೆಲು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಂದ್ ತೋಜುಂಡಲಾ, ಆ ಕಾಲಗ್ ಅವು ಸತ್ಯ. ವಾ ಪಿರಿಕಟ್ಟಲೆಗಾ ನಂಬಲಿಕೆನೇ ಮಲ್ಲ ಮರ್ದ್‌ಂದ್ ಇತ್ತೆದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕ .. ಐಟ್ ಅಕುಲೆನ ಬದ್ಕ್ದ ತಿರ್ಲ್ ದೆಂಗ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಇನಿತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಉದಿಪನೆಗ್ ತುಳುಜನಪದೆರೆನ ಏತೋ ವರುಷದ ಅನುಭವ ತಿರ್ಲ್‌ಂಡ್‌ಂದು ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ನೂದೆಕ್ ನೂದ್ಲಾ ಸತ್ಯ. ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಈ ರಡ್ಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಘಟಕ. ಮುಲ್ಪ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತಡ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆಯಾದ್ ಅಚರನೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಜನಮಾನಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾದ್ ತುಳುಭಾಸೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ತುಳವೆರ್ನ ಪುರು ಬಾಲೆದ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್ ತೆಲ್ಪಡ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆದ ಬೆರಕೆ ಉಂಡುಂದ್ ಪನೊಲಿ. ===ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿ=== ತುಳುನಾಡ್ ದ ತುಳುವೆರ್ನ ಮೂಲಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗಡ್ ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಂಡು. ಮುಕುಲು ತುಳುನಾಡ್ದ ಉದ್ದಗೆಲಗ್ ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲೆನ ವ್ಯಾಪ್ತಿನ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ - ನೀಲೇಶ್ವರಡ್ದ್, ಬಡಕ್ಕಾಯಿ ಬಾರ್ಕೂರ್ ಮುಟ್ಟ, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್, ಮೂಡಾಯಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಕುಲೆಗ್ ಅಳಿಯಕಟ್ಟ್ ಅಪ್ಪೆನ ಬರಿಟ್ ಜೋಕ್ಲನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪೆರ್. ದುಂಬು ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಮೂಲ ಬುಡುಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಕುಲಕಸುಬುದ ನೆಲೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪಜಾತಿ ಉಂಡಾದ್ ಐಟ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಬಿಲ್ಲವೆ, ಮೂಲ್ಯ, ಮರಕಲೆ, ಆಚಾರಿ, ಮುಖಾರಿ, ಮುಗೇರೆ, ಮಡ್ಯಳೆ, ಗಾಣಿಗೆ, ಶೆಟ್ಟಿಗಾರೆ, ಭಂಡಾರಿ, ದಿಕ್ಕೆ, ಕೊರಗೆರ್‌ಂದ್ ಇಂಚ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಜಾತಿಲೆಂದ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ತುಳ್ ನಾಡ್ಗ್ ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯಡ್ ಬತ್ತಿನ ಜೈನ ವರ್ಗದಾಕ್ಲೆಡ ಕೆಲವೆರ್ ಮುಲ್ತ ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ನನ ಕೆಲವೆರ್ ಪಿತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಅಂಚನೆ ಇಡೆಗ್ ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯದ ಬತ್ತಿನ ಶಿವಳ್ಳಿ ಕೋಟ, ಹವ್ಯಕ, ಸ್ಥಾನಿಕ, ಚಿತ್ಪಾವನ, ಸಾರಸ್ವತ, ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ, ಕನ್ನಡ‌, ಕಾನ್ಹಾಡ, ಆಚಾರಿ, ಇಂಚಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆಗ್ ಪಿತೃಮೂಲೀಯ ಪದ್ಧತಿದ ಕಟ್ಟೆ-ಕಟ್ಟಲೆದ ಆಚರನೆ ಮಲ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುಜನಪದೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಬ್ರಾಣೇ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಣೇತರ ಆಚರನೆಡ್ ಜಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸಲು ನೆಗೆತ್‌ದ್ ತೋಜುಂಡು. ಬ್ರಾಹ್ಮನೇತರ ವರ್ಗದಾನ ಆಚರನೆಲು ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಕುಲೆಗ್ ಪೊನ್ನ ಕುಟ್ಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತಿನೈಡ್ದ್ ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯೋಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಾಕು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನಿಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಪರಿಶಿಷ್ಟರಾಯಿನ ದಿಕ್ಕ-ಕೊರಗೆರೆನ್ ತೊ‌ರ್ತ್ದ್ ಆಕುಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ಅಸ್ಪರ್ಶರಾದ್ ತೂಯಿನೈಡ್ಡಾವರ ಮುಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಎಲ್ಯಲ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ದಾಯೆಪಂಡ ಆಕುಲು ಊರುದ ಪಿದಾಯಿಡ್ ಅಸ್ಪರ್ಶೆರಾದ್ ಬದುಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಎನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ “ಪುರುಬಾಲೆ” ಆಯಿನೈಡ್ದಾವರ ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟದ ಬಾಲೆದ ತಾಂಕನೆಡ್ ತುಳುಜನಪದರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ವಿವರಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್ಟಿಡ್ ಕೊರೆಗ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಆಚರನೆಲೆಡ್ ಜಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಪ್ಪುನೈಟ್ ಬ್ರಾಣೇ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಣೇತರಂದ್ ವಿವರನೆ ಕೊರ್ತೆ. ತುಳುನಾಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಬಾಲೆಲೆನ್ ತಾಂಕುನೈಟ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದ ತುಳುವೆರ್ಡ ಬಾಲುಲೆನ್ ತಾಂಕುನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಬೆರಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನೈಕ್ ರಡ್ ಸೀಮೆದ ಸಂಬಂಧ ಪನ್ಪುನವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಆದಿಪ್ಪುಂದು ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊನೊಲಿ. ===ಅಪ್ಪ ಬಾಲೆದ ಸಿರಿ ತುಪ್ಪೆ=== ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಗದ್ದುಗೆಗ್ ಮುರ್ಗ ಆವಡ್ ಪಕ್ಕಿಲಾವಡ್ ಬೇತೆ ಅತ್ತ್. ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆ ಜೋಕೆದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮಲ್ಲಸ್ತಿಕೆ ಅಂಚಿನವು. ಲೋಕಡ್ ಬುದ್ದಿದಾಂತಿನ ಮುರ್ಗ- ಪಕ್ಕಿಲು ತನ್ನ ಕಿನ್ನಿ ತನ್ನ ತೆತ್ತಿಲೆಗ್ ಸಿಕೆ ಕೊರ್ದು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಪೊರ್ತು- ಪೊರ್ತುಗು ಬಂಜಿಗ್ ಕೊರ್ದು ಐತ ಕಾರ್‌ಡ್ ಉಂತುನಮುಟ್ಟ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕೆಡ್ ತಮೆರಿ ಕೊರ್ಪುನವು ನಮ ತೆರಿದಿನ ಸತ್ಯ. ಪೊನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕ ಆವೊಡಾಂಡ ಆಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಆವೊಡು. ಸಂತಾನನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಪೊನ್ನನ್ ಎಲ್ಲಿಬಾಲೆದಿಂಚ್ ಪರಬು ಆನಮುಟ್ಟಲಾ ಅಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆಂದ್ ಮದಿಪು ಕೊರ್ದು ಲೆಪ್ಪುನವು, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅವ್ಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮಾತೃಮೂಲ ಪ್ರಧಾನ ಆತಿನೈಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನೊದ ಮನೆ ಉಂಡು. ಅಕುಲೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಆಸ್ತಿ-ಬದ್ಕ್ ಭಾಗ್ಯೊಡು ಅಧಿಕಾರ ಉಂಡು. ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಬಾಲೆ ಪಂಡ ಸಸಾರದಾಂತೆ ಹೆಟ್ಟನ- ಕುಚ್ಚನ ಇಜ್ಯಾಂದ ವಂಸನ್ ಬೆಲಗುನ ಕನ್ನಂದ್ ನೆನಪುನ ಮನಸ್ಸ್, ತುಳು ಜನಪದರೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ದುಂಬು ಹೆಚ್ಚ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿನಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮದಿಪಿತ್ತಂಡು. ಇಲ್ಲ್ ನಿಲ್‌ಕೆ ಜೋಕ್ಲು ಬಾಲೆಲು ಜಿಂಜಿದುಪ್ಪಡ್ಂದ್ ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಹೆರಿಯೆರ್ ಆಸೀರ್ವಾದ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಆ ಕಾಲಡ್.. ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆಲೇ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. ಬಾಲೆಗ್ ಆಲೇ ಸುರುತ ಗುರು. ಇಲ್ಲ್ ಬಾಲೆದ ಸುರುತ ಶಾಲೆ. ಬಾಲೆಗ್ ಸಿಸ್ತ್, ಬಾಸೆ, ಮೋಕೆ- ಪರಿಸರದ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ- ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನವು ಅಪ್ಪೆನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಬಾಲೆ ಅಪ್ಪೆನ್ ಸುರೂಟ್ ಗುರ್ತ ಪತ್ತುಂಡು. ಅಪ್ಪೆನ ಮೈತ ಬೆಪ್ಪು, ಕಣ್ಣ್, ಕೈ-ಬಾಯಿ, ಸೊರದ ಗುರ್ತನ್ ಬೇಗ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದೆ ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲಾನಗನೇ ಅಪ್ಪೆನ್ ತೂದ್ ಬೊಚ್ಚು ಬಾಯಿಡ್ ತೆಲಿಪುಂಡು. ಅಪ್ಪೆ ಕಣ್ಮದೆ ಆನಗ ಬುಲಿಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಆಲೆಗ್ ಬಾಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲ ಸಂಪತ್‌ ಇಜ್ಜಿ. “ಲೋಕಡ್ ಹಾಲ್ ಜೋಕ್ಲು ಉಪ್ಪೆರ್ ಆಂಡ ಹಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪಯಲ್” ಈ ಗಾದೆದ ಲೆಕ್ಕ, ಅಪ್ಪೆ ಜೋಕ್ಲನ ಎಡ್ಡೆ ಭವಿಷ್ಯಗಾದ್ರ ತನ್ನೊ ಸರ್ವ ಸುಖೊನು ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ಪಲ್. ಆಂಡ ಮಾತಾ ಪೊನ್ನ್ ಜೋಕ್ಲಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಪುನ ಭಾಗ್ಯ ಉಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ಅಕ್ಲೆನ್‌ ಸಮಾಜ, ಕುಟ್ಮವರ್ಗ ಗೊಡ್ಡುಂದು ಕುಚ್ಚನಡ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಆಲೆನ ಬದ್‌ಕ್ ಊರ್ಯಾಕ್ಲೆನ ಚಾಕ್ರಿ ಮಲ್ಪೆರೆಗಾದ್ರ ಆದ್ ಬಿಲೆದಾಂತಿನ ಆಲೆನ ಬದ್ಕ್.. ಪಾದೆಕಲ್ಲ್ ಗ್ ನೀರ್ ಮೈತಿಲೆಕ್ಕ ದಂಡ. ಈ ಮಾತಾ ಕಾರಣಗಾದ್ರ ಪೊನ್ನು.. ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಬುಡೆದಿನ ಸ್ಥಾನಡ್ ಎಚ್ಚ ಬಾಲೆದ ಅಪ್ಪೆಯಾದ್ ಸಮಾಜಡ್ ಮದಿಪು ಪಡೆವೆರೆಗ್ ಅಂಗಲಾಪು ಬುಡ್ಪಲ್. ಅಪ್ಪೆ... ಬಂಜಿಡ್ ಬಾಲೆಲು ಉಪ್ಪುನಗಯಿಕೇರ್ ಪೊದಿಕೆ ಕಡಪುಡ್ ಕೊರ್ತೆರ್ ತಯ್ಪಿನ ಪುಟ್ಟುನ ಪೊರ್ತುನು ತಪ್ಪಾದ್ ಕುಲ್ಲಿಯೆರೆಗೂರುಡೇ‌ರ್ ಸಮರ್ತೆ. -ದಿ. ಬಡಕಬೈಲ್ ಪರ್ಮೇಸ್ರಾಯೆರೆನ ತುಲು ನೀತಿ ಪದ್ಯೊಲು ಪನ್ಪಿ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ಡು ಅಪ್ಪೆ ದೆತ್ತೊಂಡಿ ಮರ್ದ್ ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆನೇಪೊಲ ಕಾಪುಂಡು. (ತನ್ನೆ ಸೇವಿತಿನೌಷಧಾಮೃತೊ ಬಾಲೆ ರಕ್ಷಿಪು ಬಂಜಿತಾ) ತುಳು ಕಾವ್ಯ - ಕಾವೇರಿ 8.21- ಡಾ.ಕೆ.ಪದ್ಮನಾಭ ಕೇಕುಣ್ಣಾಯ. ಜೋಕ್ಲು ಆವಂದಿನೈಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೂದ್ ಕಾರನ ಇತ್ತ್ಂಡಲ್ಲ. ಆ ತಪ್ಪುದ ಮಾತಾ ಪುದೆನ್ ಪಿರಾಕ್ಡ್ ಪೊನ್ನನ ತರೆಕ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆಲ್ ಆತಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿ ಈ ಕಾರನಗಾದ್ರ ದುಂಬು ಆನಗ್ ನಾಲೈನ್ ಮದ್ಮೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಅಪವಾದದ ಪಾಪದ ಪುದೆ ತುಂಬುದಿನ ಪೊನ್ನನ ಬದ್ಕ್ ಕನ್ನನೀರ್‌ದ ಕಡಲ್ದಲೆಕ್ಕ. ಕೆಲವೆರ್ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಪೊನ್ನುಲೆಗ್ ಮದ್ಮೆ ಆಪುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್. ಒಂಜಿ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಮುಟ್ಟ ಆಲೆನ ಬಂಜಿಡ್ ಬಜಿಲ್ ಮೆದ್ದುನ ಪೋಡಿಗೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪೊನ್ನು-ಆನ್‌ಲು ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಒಟ್ಟ್‌ಗಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಪುನಂಚಿತ್ತಿನವು ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಯಿನ ಕ್ರಿಯೆ. ಕಷ್ಟನಾ ಸುಖೊನ ಬದ್ಕ್ ಪನ್ಪುನವು ಎಂಚನೇ ಉಪ್ಪಡ್.. ವಂಶ ತೆಗಲೆರೆಗಾದ್ರ ಬಾಲೆ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ತೈತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೋಕ್ಷ ತಿಕ್ಕೊಡಾಂಡ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜಡುಂಡು. ಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಡ್ ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ಬಾಲೆ ಉಪ್ಪುನಗನೇ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಮದಿಮೆ ಆವಂದೆ ಮದ್ಮಾಲ್ ಆಂಡ ಕನ್ನ್ ಗ್ ಕುಂಟು ಕಟ್ದ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಬುಡ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸಿಕ್ಷೆದ ನಡಾವಲಿ ಇತ್ತಂಡು. ಆಲೆನ್ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಏರ್ ರಕ್ಷನೆ ಮಲ್ಪೆರಾ.. ಅಕ್ಲು ಮದಿಮೆ ಆವೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಅತ್ತಡ ಆಲೆನ್ ದೀಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಅಲ್ಪ ಬಂಜಿಗ್ ದಾಂತೆನಾ .. ಅತ್ತಡ ಕ್ರೂರ ಮುರ್ಗುಲು ತಿನ್‌ಂಡಲಾ ಕೇನುನಾಕ್ಲ್ ಇತ್ತೀಜೆರ್. ಇಂಚಿನ ದು:ಖೇದ ಪ್ರಸಂಗ ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಐಟ್ ಅಕುಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ದೇಯಿ ಬ್ರಾಣೇರಂದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮಾತೃ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿಡ್ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಪೊನ್ನು ಪೋದು ಪೊಂಜೋವು ಆಪುನ ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಕ್ರಿಯೆಗ್ ತಲೆನೀರ್ ಮದಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಿರಣೆರೆಡ್. ಪೇರ್-ನೈಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯಡ್ ಮದ್ಮೆಮಲ್ಪುನ ಕಟ್ಟ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಲಡ್... ತಲ್ತೆನೀರ್‌ಮದಿ ಪನ್ಪುನವ್ ಭಾರಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಫಲವಂತಿಕೆದ ಸಂಕೇತವಾಯಿನ ಅಲೆನ ಗರ್ಭಪಾತ್ರೆಗ್ ಶಕ್ತಿಬರೆಗಾದ್ರ ಆವೆರೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ-ಎಡ್ಡೆ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪಿನಂಚಿತ್ತಿನ ಹಾರಲೆನ ತಿನರೆಗ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಡ್ ನೈನ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಸಾಯಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ತುಲುಜನಪದೆರ್ ಪೇರ್ ಊಜುನ ಬೊಕ್ಕ ಫಲ ಕೊರ್ಪುನ ಮರಕ್ ಅಪ್ಪೆನ ಸಂಬಂಧನ್ ಹೊಲಿಸಾವೊಂದು ಮದಿಪು ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಜನಮಾನಿನ ದಿಟ್ಟಿಡ್ ಪೊನ್ನು ಮದಿಮಾಲ್ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಆಲ್ ಬಾಲೆ ಪೆದ್ದರೆಗ್ ತಯಾರಾತಾಲೊಂದ್ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ನಾಯಿ ಕಿನ್ನಿ ದೀಪುನಲೆಕ್ಕ ಪಿದಾಯಿ ಆಪುನ ಖೈದಾನಮುಟ್ಟಲ ವರುಷಗೂಜಿ ಪೆದ್ದೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಜಿಂಜ ಬಾಲೆಲ್ಲಿತ್ತಿನಾಕ್ಲೆಗ್ ಸಮಾಜಡ್ ಮಲ್ಲ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆದ ಸ್ಥಾನ- ಮಾನಾದಿಗೆ ಇತ್ತಂಡ್. (ಕಂಕಣೇಕ್‌ಡತ್‌ ಬಲೆರ್ ಚಂದ್ರನಿಚ್ಛಿಪಿನ್ಂದೊಮ್ಮೆ ಮಂಕಣೀ ತೆರಿಯಂತಿ ಮೂಢ ಸಮುದ್ರೆ ನೀಂದಲ್ಲೊಂದೊಮ್ಮೆ || ಕಂಕಲೇಲ್ ದಂತಿನಂಭಕೆ ವಿಂಧೂ ಪ್ರಾಪಿಪಿನಂದೊಮ್ಮೆ ಶಂಕಿಪುಪ್ಪೆನತೀ ಕಥೇ ತೆರಿತೋಂಪೆ ವರ್ಣಿಪೆರಂದ್‌ತ್) ಶ್ರೀ ಭಾಗವತ ಅತ್ತಂದೆ ಪದಿಮೂಜನೆ ಸರ್ತಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ನಕ್ಲೆಗ್ ಕುಡವರ ಆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕುಟ್ಮದಾಕ್ಲೆನ್, ಇಷ್ಟಮಿತ್ರೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಗೌಜಿಡ್ ಬಯಕೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತಂಡ್. ಇತ್ತೆದಾಕ್ಲೆಗ್ ಆ ಭಾಗ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಇಷ್ಟಮಿತ್ರೆರ್ ಸುರುಕು ಎದ್ಕೊನಗ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಂಡಿಬೊಕ್ಕ ನಿಕ್ಲೆಗೇತ್ ಜೋಕ್ಲು ಬಾಲೆಲ್‌ಂದ್ ಕೇನುನವು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅತ್ತಂದೆ ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಬದ್ಕ್, ಸಂಪತ್ ಏತುಂಡೂಂದು ಏರ್ಲಾ ಕೇನ್ವೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಆಯಿನಾಲೆಗೆ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ಡ್ ಮಲ್ಲ ಬದ್ಕ್- ಭಾಗ್ಯ ಬೇತೆ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚನೆ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆನೇ ಸಿರಿ ತುಪ್ಪೆಂದ್ ಪನೊಲಿ. - * ದುಂಬು ಬಾಲೆಲೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿ ದೇವೆರ್ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕಡ್ ತಾಂಕ್‌ವೆ‌ರ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಲಿಗೆ ಇತ್ತಂಡ್. ಜೋಕ್ಲನ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗ್, ಬೇನೆ-ದುನಿಪುಗು, ಬೆರಿ ಪೂಜ್ಯರೆಗ್, ಕೈ ಪತ್ತ್ದ್ ತಾಂಗ್ ಕೊರಿಯರೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. .“ದೇವೆರೆಗ್ ಮಾತೆರ್‌ನಲ ಕಷ್ಟ-ಸುಖನ್ ತೂವರೆಗಾವಂದಿನೈಕ್, ಅಪ್ಪೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿಮಲ್ತೆ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು”. ಅಂಚಾದ್ ಅಪ್ಪೆದಾಂತಿನ ಬಾಲೆದ ವ್ಯತೆನ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಮುಗಿಯಂದಿನವು . .ದುಂಬುದ ಜನಪದೆರೆನ ಕತೆಕ್ಲಡ್, ಅಪ್ಪೆ ದಾಂತಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ ಕಷ್ಟದ ಬಂಗೊದ ಕತೆಕ್ಲ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಅಪ್ಪೆಡಿಕ್ಲು ಕಷ್ಟ ಬುಡ್ಪುನ ಜಿಂಜ ಕತೆಕ್ಲು ಉಂಡು. .ತುಳು ಪಾಡ್ದನಡ್ ಕಾರ್ನಿಕಡ್, ಮಾಯೊಡು, ಪುಟ್ಟದಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ ಕತೆ ಜಿಂಜ ಉಂಡು. .ಬಾಲೆನ್ ತೂಂಡ ತೈಪಿನ ಯೋಗ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಿರಿಪಾಡ್ದನೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. .ಬಾಲೆದ ಪುಟ್ಟುರಾಸಿಡ್ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಲೆಕ್ಕನೆ ಮಾತಾ ಐಸಿರಿನ್ ಕಲೆವೊಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗಲಾ, ಇತಿಹಾಸಡ್ ಉಂಡು, ಯುದ್ಧ ನಡೆತಿನ ಚರಿತ್ರೆಲುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಆತಿನ ಉದಾಹರನೆಲಾ ಉಂಡು. .ದುಂಬು ಸಾಲ್ ಸಾಲ್‌ಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಉರ್ಬಾಟಿಕೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ-ಮಗಲ್, ಮಾಮಿ- ಮರ್ಮಾಲ್, ಮೆಗ್ದಿ-ಪಲ್ದಿ ಇಂಚ ಒಟ್ಟೋಟ್ಟುಗ್ ಪೆದ್ದುನವು ಮಲ್ಲ ಸಂಗತಿ ಅತ್ತ್. ಅವೊಂಜಿ ಐಸಿರಿತ ಸಂಗತಿ ಆದಿತ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಕೆಲವು ಗುತ್ತ್ ಬರ್ಕೆದ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಕೋನೆಡ್ ಅಡಿ ತತ್ತೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿಗೆ. ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಅತ್ತಡ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಈ ಗಿರಿಗಿಟಿದ ಚಕ್ರಡ್ ಒರ-ಒರ ನಾಲೈನ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತಿನಲಾ ಉಂಡುಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ದುಂಬು ಪೊನ್ನುಜೋಕ್ಲಗ್ ಕಡೀರ್ ಬಂಜಿನಾಲೆಡ್ ಪೆದ್ದುನಗ ಪೋಡಿಗೆ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಪಂಡ ಅಕುಲು ಎಲ್ಲಿಡೇ ಬಾಲೆನ್ ಪತ್ತುನ.. ಮಾಣಾವುನ .. ತೂಂಕುನ, ಬಂಜಿಗ್ ಕೊರ್ಪುನ, ಮೀಪಾವುನ, ಪೀ-ಪಡ್ಕೆ ಗೋರುನ.. ಇಂಚ ಬಾಲೆದ ಬೇಲೆನ್ ನಾಚಿಕೆ-ಹೇಸಿಗೆದಾಂತೆ ಮತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದು ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವರ., ಪ್ರಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಕ್ರಿಯೆಂದೂ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒರ-ಒರ ಈ ನಂಬಲಿಗೆ ದೂರ ಆದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರನಡ್ ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆ ತೈತ್‌ಂಡ ಅತ್ತಡ ನೆತ್ತೆರ್ ಕಟ್ಟಂದೆನಾ, ನಂಜಿ ಏರ್‌ದಾ, ಸನ್ನಿ ಜರಟಾ ಅಪ್ಪೆ ತೈತ್ಂಡ ಅವು ಮಲ್ಲ ಗಾಬ್ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ದುಂಬು ಪೆದ್ದುನಂಚಿನವು ಪೊನ್ನ ಜನ್ಮಗ್ ಪುನರ್ಜನ್ಮನೇ ಸರಿ. ಕೆಲವೆರ್ ನಂಡ್ ಬೇನೆಡ್ ಮೂಜಿ ರಾತ್ರೆ ಮೂಜಿ ಪಗೆಲ್ ಬೇನೆ ದಿಂಗ್‌ದ್ ಪೆದ್ದಿನಾಕ್ಲಲ ಉಲ್ಲೆರ್. ಇತ್ತೆದಲೆಕ್ಕ ಬೇನೆ ತೆರಿಯಂದಿ ಲೆಕ್ಕ ಸಿಸರಿನ್ ಆಪ್ರೇಶನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಾಲೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮಲೆನ್ ಅಕುಲು ಕನಟ್‌ಲ ಎನ್ನದಿಪ್ಪಯೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಒರಿಂಡ ಅವ್ ಬಾಲೆದ ಭಾಗ್ಯ ಪುರುಬಾಲೆನ್ ತೂನಗ .. ಬುಲಿಪು ಕೇನಗ. ಅಪ್ಪೆ ದಿಂಗಿದಿನ ಸಾರಾ ಬೇನೆ-ನೇನೆಲು ಮಾಯಕಂದ್ ಲೆಕ್ಕ. ಬೊಕ್ಕ ಆಲ್ ತನ್ನ ಕನ್ನನ್ ತುಡರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮೈತ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಎಣ್ಣೆ ಮಲ್ತದ್, ಮೋಕೆನ್ ತಿರಿಮಲ್‌ತ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕಡ್ ತೂಪುನಂಚಿತ್ತಿನವು ಲೋಕ ತೆರಿನ ಮಾ-ಮಲ್ಲ ಸತ್ಯ. ಬಾಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಬಾಲೆ ಆದ್ ತೊದ್ದೆ-ತೊದ್ದೆ ಪಾತೆರ್ವಲ್. ಪದ ಮುಡೆಪಲ್. ಕತೆ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಮಾನಾವಲ್. ಗೊಬ್ಬಾವಲ್. ಪುಚ್ಚೆ, ನಾಯಿ, ಪೆತ್ತ, ಕಕ್ಕೆ ಇಂಚ ಪ್ರಾಣಿ- ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಸ್ವರೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪಾಲ್. ಅಜ್ಜ, ಅಜ್ಜಿ, ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಮಾಮ, ಮಾಮಿ, ಪಲಯೆ-ಪಲ್ದಿಂದ್ ಇಂಚ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ, ಅರ್ಥ ಮಲ್ತ್ದ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಮೋಕೆದ ಕೈ ಗುಲ್ಲೆಡ್ ತೀಪೆ-ಕೈಪೆ, ಖಾರ, ಉಪ್ಪು, ಪುಲಿ, ಚಪ್ಪೆ ನೆತ್ತ ರಿಚಿನ್ ತೆರಿಪೋಪಲ್, ನೆಲ-ಬಾನ್, ದೊಂಬು, ಬರ್ಸ, ಚಲಿ, ಗಾಲಿ, ನೀರ್, ದೈವ-ದೇವೆ‌, ಬಂಧು- ಬಾಂಧವೆರ್, ಬಿನ್ನೆರ್-ಕುಟ್ಮನದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಎಡ್ಡೆ ಪಾಠಲೆನ್ ಗೊಬ್ಬಾಟಿಕೆಲೆನ್ ಸುರುಕು ಬಾಲೆಗ್ ಪಂದ್ ಕೊರ್ಪುನಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. ಐಕೇ, ನಮ್ಮ ವೇದಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ “ಮಾತೃದೇವೋಭವಂದ್” ಮಲ್ಲ ಮದಿಪು ಕೊರ್ತೆರ್. ===ಅಪ್ಪೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆದ ನಂಬಲಿಕೆಲು:-=== • ಮಿರೆತಪೇರ್ ಉರ್ಕುದು ಜಪ್ಪುನಗ, ಎನ್ನ ಬಾಲೆಗ್ ಬಡವಾವೊಂದುಂಡ್‌ಂದ್• ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪಲ್. •ಗಡಿ-ಗಡಿ ಬಾಯಿ ಆಡಿಗೆದೆಪ್ಪುನಗ, ಬಾಲೆ ಎನನ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡುಂದ್ ಅಪ್ಪೆ ನೆನಪಾಲ್. • ಇಲ್ಲದ ಬೇಲೆಗ್ ಸನ್ನಿ ಬೂರಡ್.. ಬುಲಿಪುನ ಬಾಲೆ ಎಂಕ್‌ಪ್ಪಡ್‌ಂದ್ ಅಪ್ಪೆ ಎನ್ವಲ್. • ಬಾಲೆ ಉಪ್ಪುನ ಇಲ್ಲಗ್ ತುಡರ್ ದಾಯೆಗ್ ಅಂಚಿ-ಇಂಚಿ ಬಾಲೆ ಬಲಿಪುನಗ ಮಿಂಚಿ ರೆಂಕಿಲೆಕ್ಕಾಪುಂಡುಗೆ • ಉಪ್ಪು ರುಚಿ ಇಜ್ಜಿ.. ಅಪ್ಪೆಡ್ದ್ ಬಂಧು ಇಜ್ಜಿ ಈ ಗಾದೆದ ಪಾತೆರ ಅಪ್ಪೆನ ಪೆರ್ಮೆನ್ ಲೋಕಗ್ ಸಾರ್ದುಂಡು. ಆಲ್ ನಟ್ಟ್ನಾಲಾಂಡಲಾ ಸಮ.. ಜೋಲಿಗೆಡ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲ್ ನಟ್ಟ್ ದ್ ತಿನ್ಪಲ್. •ಊರುಗು ಅರಸೆ ಆಂಡಲಾ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಗೆ, ಅಪ್ಪೆನ ಬಂಜಿದ್ ಪುಟ್ಟ್ ದಿನ ಪುರಿ, ಆಯೆ ಏತೇ ಮಲ್ಲಜನ ಆವಡ್, ಆಯೆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆನೆ. •ಬಾಲೆ ಪೆದ್ದಂದಿನ ಅಪ್ಪೆನ ಬದ್‌ಕ್, ಉಂಡುದು ದಕ್ಕುನ ಬಾರೆದಿರೆದಲೆಕ್ಕ. ಈ ಗಾದೆದ ತಿರ್ಲ್‌ಗ್ ವಿವರನೆ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚಿನ ಅಪ್ಪೆ, ಇಲ್ಲದ ಎಡ್ದೆಮಿಲ್ಲಿಗ್ ಬರೆಗಿಜ್ಜಿ. •ಆಲ್ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲನ ಕಾರ-ಕಜಾವಾದ್, ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ನುಪ್ಪುಗು, ಚಾಕ್ರಿ ಮಾನಾದ್ ತೈನಂಗೆ ಬಡ್ಕೊಡು. •ನಿದಿರೆ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಲೆನ್ ಅಪ್ಪೆಲಾ ತೂವೆರೆಬಲ್ಲಿಗೆ. ತೂಂಡ ದಿಟ್ಟಿ ಬೂರುಂಡುಗೆ. ಒರ್ದ ಕಣ್ಣ್ಡ್ ಸುರುಕು ತೂವೊಡುಗೆ. •ಬಜಿ ತೊಟ್ಟಿಲ್ನ್ ತೂಂಕುಂಡ ಬಾಲೆಗ್ ಬಂಜಿ ಬೇನೆ ಆಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ನ ಅಂಚನೆ ಖಾಲಿದೀವರೆ ಬಲ್ಲಿ. ತಾರಾಯಿನಾಂಡಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ದೀಯೊಡುಗೆ. •ನಿದಿರೆದ ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್‌ ಅಂಗಲಾಪಾಂಡ ಅಪ್ಪೆನ ಮಿರೆತ ಪೇ‌ರ್ ದರ-ದರ ದೊರ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್, ಬಡವ್‌ನ್ ಅಪ್ಪೆ ಕೊರ್ನಗ ಅಲೆನ ಕೊದಿ ಬುರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಕಕ್ಕರೆಬರ್ಪುಂಡ್‌ಂದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮನಸ್‌ಡ್ ನೆನಪೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆನ್ ಸುರುಕು ತೂನಗ .. ಬಾಲೆಗ್ ದದಾಂಡಲ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊರೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆನ ಕೈತ ಪುಂಡಿಡ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಪಣವುಪ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದ ಕಾರ್ ಗಟ್ಟಿ ಆನೆಟ್ಟ ಐತ ಕಾರ್‌ದಡಿಕ್ ಕುಂಟು ಪಾಡೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದ ಬಂಜಿ ಮಲ್ಲೆ ಬುಲೆನಗ, ತೊಡು ಆನಗ, ಅತ್ತಡ ಪೇರ್‌ನ್ ಎನ್ನುನಗ, ಎಗ್‌ತ್ತೆಲ್ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆ ಪಚ್ಚೆ ತೂನಗ ಪಚ್ಚೆ ಪಚ್ಚೆ ಉರ್ಚುಂಡುಗೆ •ಬಾಲೆದ ಕೆಬಿತ ಬಣ್ಣ ..ಐತ ಶಾಶ್ವತ ಆಯಿನ ಮೈತ ಬಣ್ಣಗೆ. •ಮೂಜಿ ಕೋಡಿದ ಕತ್ತಲೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಸಿಗಡಿದ ಗೆಂಡ‌ಗ್ ಭೂತಲೋಬಾನದ ಪುಡಿ ಪಾಡ್ದ್ ಇಲ್ಲ ಕೊಡಿ ಕಡೆ ಪತ್ತ್ಂಡ ಉಮಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಲು ಉಲಾಯಿ ಬತ್‌ದ್ ಬಾಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರ್ಪುಜ್ಜಿಗೆ. •ದಿನಾಲ ಮುಚ್ಚಂಜೆ ಪೊರ್ತುಗು ಪಿನಾರಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ತರೆತ್‌ದ್ ಬಾಲೆದ ತರೆಡ್ದ್ ಕಾರ್ ಮುಟ್ಟದ ಸಂದ್ ಸಂದ್‌ ಪೂಜುಂಡ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಲು ಬರ್ಪುಜಿಗೆ, •ಬಾಲೆದ ನಸೆತ ನೆತ್ತಿಗ್ ಮಿರೆತ ಕೊಡಿ ತಾಗರೆ ಬಲ್ಲಿ, ತಾಗುಂಡ ಮಿರೆ ಬಾಪುಂಡುಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆಡ್ಡಾದ್ರ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಜರ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ, •ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜೇ ಮಿರೆ ಕೊರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ ನನೊಂಜಿ ಮಿರೆನ್ ಬಾಲೆದ ಬಾಯಿಗ್ ಮುಟ್ಟಾದಾಂಡಲ ಬುಡೊಡ್‌ಗೆ. ಇಜ್ಜಿಡ ಮಿರೆ ಪೇರ್‌ದಾಂತೆ ಪೊಟ್ಟು ಆಪುಂಡುಗೆ. ===ಪದೆತಿನಾಕ್ಲು=== ದುಂಬು ಊರುಡು ಅಲ್ಪ-ಮುಲ್ಪ ಪೆದುಪೋಪುನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಲು ಇತ್ತ್ ಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆಡ್ ಮಾತ್ರ. ಪೆದುಪೋಪುನ ಸೂಲಗಿತ್ತಿಲಾ ಇತ್ತೀಜೆರ್. ಊರುಡಿತ್ತಿನ ಧೈರ್ಯೊದ ಪದೆತಿನಕ್ಲು ಬಾರಿ ಬಿರ್ಸಾತಿಕೆಡ್... ಬಂಜಿನಾಲೆಗ್ ಧೈರ್ಯ ಕೊರೊಂದು ಪೆದ್ದಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆ ಅಡ್ಡ ಇತ್ತೆಂಡಲ.. ಬುಲೆದ್ಂಡಲ ಬಂಜಿಗ್ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿ-ಪೂಜಿದ್ ಇಕ್ಕತ್‌ಡ್ ಪೆದ್ವಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ. ಕೈ ಪಾಡ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಒಯ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಮೈತ ನರನಾಡಿಲು ಸಡಿಲಾವೆರೆಗ್ ಜೀರ್ದರಿ, ಕಡಿರ್ದಬೇರ್, ನುಗ್ಗೆ ತಪ್ಪುದ ಕಷಾಯಲೆನ್ ಬೆಚ್ಚಮಲ್ತ್ದ್ ವಂತೆ ವಂತೆ ಪರ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಪದೆತಿಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಪೋನಗನೇ.. ಪೆದಿಮೆತ್ತಿ ಬಾಲೆದ ಚಾಕರಿ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಮಡ್ಯಾಳ್ತಿಗ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪು ಪೋವೊಂದಿತ್ತಂಡ್‌ಗೆ. ಮಾತ್ರ ತಿರ್ತವರ್ಗಡ್ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲೇ ಪದೆತಿ... ಮಡ್ಯಳ್ತಿನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಯಾನ್ ತೆರಿಮಟ್ಟ್ ಗೆ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕು ಪಾವಂಜೆ ಗ್ರಾಮಡಿತ್ತಿನ ಮಾಣಿ ಪನ್ಪುನ ಸೊನ್ಪ ವರ್ಷದ ಪರಬ್ಬು ಪೆದ್ದೋಪುನೈಟ್ ಭಾರಿ ಬಿರ್ಸೆದಿ. ಸಾರ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಪೆದ್ದೋತೆರ್ಗೆ. ಜಿಂಜಿನ ಬಂಜಿನಾಲೆನ ಬೇನೆನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತದ್. ಈತ್ ಪೊರ್ತುಗು ಪೆದ್ವಾಲ್ ಪಂಡ ಆಕುಲು ಅವ್ವೇ ಪೊರ್ತುಗು ಪೆದೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆ ಅಡ್ಡ ಉಂಡು, ಅತ್ತಡ ನಿದಿಪ ಉಂಡ್‌ಂದ್ ಅಂದಾಜಿಡ್ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ.ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಆಕ್ಲು ಪಂಡಿನ ದಿನತಮುಟ್ಟ ತಾಂಕೊದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬೊಂಬಾಯಿಲೆಗ್ ಪೆದಿಮೆತಿ ತಾಂಕರೆಗಾದ್ರ ಪೋವೊನ್ದಿತ್ತೆರ್. ಆರೆನ ಕೈಟ್ ಆಪುಜ್ಜಡ.. ಅದಗನೇ ಪಂಡ್ದ್ ಕುಡ್ಲದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗ್ ಕಡಬುಡೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. • ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆಗ್ ಏರ್ಲಾ ಬಿಲೆಕಟ್ಟರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಬುಲೆಚಿಲ್‌‌ಗ್ ಅಪ್ಪೆ ತುಡರ್ ಅರ್ಲುನ ಸಾನದಿಗೆದಲೆಕ್ಕ, ಪತ್ತಿರ್ವ ಜೋಕ್ಲಿತ್ತ್ಂಡಲಾ.. ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಒಂಜೇ. ಐಟ್ ಪರಭೇದ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡಲಾ ತುಲುವೆರ್‌ಡ ಸುರುಕು ಪುಟ್ಟಿನ ಬಾಲೆಗ್ ಕಡಿರ್‌ ಕಂಜಿ, ಕಡೇಕ್ ಪುಟ್ಟನ ಬಾಲೆಗ್ ಕಡೆತ ಕಂಜಿಂದ್ ಲೆಪ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆಡಪ್ಪ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಜಿಂಜ ಮೋಕೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವಾ ಬಡಪತ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಅಪ್ಪೆ ತಾನ್ ತೆಲಿಪರ್ದ್, ಬಾಲೆಗ್ ನುಪ್ಪು ಬಲಸ್‌ವಲ್, ರಡ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್- ಉರೆಕೊಡಿನ ತಪ್ಪದ ಕೈಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಲಸುಂಡಲಾ, ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆದ ಕಡಲ್‌ಡ್ ಜೋಕ್ಲೆಗವ್ ಅಮೃತ ಆಪುಂಡು. ಬಾಲೆಗ್ ಉಪದ್ರದ ದಿಟ್ಟಿಬೂರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ದಿಟ್ಟಿದೆಪ್ಪಲ್. ಬಾಲೆ ಸೀಕ್‌ಡ್ ಬೂರುಂಡ ಕಂಗಾಲಾಪಲ್. ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನ ದೈವ ದೇವೆರೆಗ್ ಪಟ್ಟ-ಪರಕೆ ಪನ್ಪಲ್. ನಾರ್-ಬೇರ್-ತಪ್ಪನ್ ಗುದ್ದ್ದ್ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಭಲ್ಮೆದ ಭಟ್ರೆಡ ರಾಶಿ ದೀಪಾದ್.. ಐತ ಪಿರಿಕಟ್ಟ್ ಗ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಮಲ್ಪಾವಲ್. ಮಂತ್ರವಾದಿಲೆನ ಕೈತಾಲ್ ಪೋದು ಮಾಟ ಕಿರ್ತಿಮ ದೋಷನ್ ದೆಪ್ಪಾವಲ್. •ದುಂಬು ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಗೊಡ್ಡುನ ನಿರೆಲ್ ಬಾಲೆಗ್ ರೆಂಕರೆಬಲ್ಲಿಗೆ, ಆಲ್ ಬಾಲೆನ್ 71oiltto3wbd60cd8llde39omc3i2ui 372814 372813 2026-10-12T04:04:39Z ChiK 1136 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Sanuthi Global|Sanuthi Global]] ([[User talk:Sanuthi Global|talk]]) to last revision by ChiK 372814 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬}} '''ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ''' [[File:Tulu Janapada Samskrithid Purubaale.jpg|thumb|ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ]] === ಪರಿವಿಡಿ === ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ ಬೂಕುದುಲಾಯಿದ ಪೊಲಬು # 1. ನುಡಿತ ಸಿರಿ. # 2. ಗುರ್ಕಾರ್ಲೆನ ಮದಿಪು # 3. ಮಾತೃ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿ # 4. ಅಪ್ಪೆ ಬಾಲೆದ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. # 5. ಬಂಜಿನಾಲೆನ ತಾಂಕನೆ, ಬಯಕೆದ ಕ್ರಮ, ನಂಬೊಳಿಗೆಲು. # 6. ಪೆದ್ದುನ ಕೊಟ್ಯ, ಪೆದ್ಮೇದಿ, ಬಾಲೆ. # 7. ಪಿಲೆ ದೆಪ್ಪುನ, ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ಗ್ ಪಾಡುನ, ಪುದಾರ್ ದೀಪುನ ಗೊದ್ದೆ ಟಿ, ಚೌಲ, ಕಜಂಬುದ ಕಮ. # 8. ಎಣ್ಣೆ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜುನ,ಮೀಪಾವುನ, ಜೋಪ # 9. (ಆ)ಹಾರ, ಮರ್ದ್‌, ಮರ್ದ್‌ ತಯಾರಿ,ಬಿಲ್, # 10. ಪಲ್ಟಾಯಿ, ತುತ, ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಸೊತ್ತುಲು, ನಾಗದೇವೆರ ಆರಾಧನೆ. # 11. ನಡಾವಲಿಲು, ಮಂಕ್ರೋ-ಕಂಕೊ ಜೋಕುಲೆ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಲೂಟಿಲು, ಗಾದೆಲು, ಎದುರು ಕತೆಕ್ಲು. # 12. ಬಾಲೆನ್ ಮಾನಾವುನ, ಗೊಬ್ಬಾವುನ ಪದಕುಲು . # 13. ಪಾಡ್ಡನಡು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್, ನುಡಿಕಟ್ಟಿಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಬಾಲೆದ ವಿವರನೆಲು. # 14. ಮಾಹಿತಿ ಕೊರಿನಾರೆನ ಪುದಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪತ್ತೆ. # 15. ಪರಾಮರ್ಶನ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಡವಲಿಲು) # ===ಗುರ್ಕಾರನ ಮದಿಪು=== ದುಂಬುದ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸಮಿತಿ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ತುಳು ಬರವಣಿಗೆದಕುಲೆಗ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಕೊರ್ದು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ 'ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ' ಪನ್ಪಿ ಲೇಖನ ತಯಾ‌ರ್ ಮಲ್ತ್‌ದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿನ್ ಇತ್ತೆ ಅಚ್ಚಿಗ್ ಪಾಡೆಯೆರೆ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ಬಾರೀ ಸಂತೋಸ ಆವೊಂದುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಬೂಕುನು ಓದುದು ತೂಯಿನಕುಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಾವು. ಉಂದು ಬಜೀ ಒಂಜಿ ಕಿನ್ಯ ಪ್ರಬಂಧ ಅತ್ತ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧ. ಈ ಬೂಕು ಬರೆವೊಡೂಂದಾಂಡ ಲೇಖಕಿ ಊರೂರು ತಿ‌ರ್ಗ್ದೆರ್. ಬಾರೀ ಅಪ್ಪೆ, ಅಜ್ಜಿಯಡಿಕುಲೆನ್ ಬೇಟಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಪಾಡ್ಡನ ಕಾರೆರೆಡ ಜೋಕುಲೆನ ಪಾಲನೆ - ಪೋಷಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬರ್ಪಿನಂಚಿನ ಪಾಡ್ಡನದ ಭಾಗೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಬಾರೀ ತಾಳ್ಮೆಡ್ ಬರೆವೊಂದು ಪೋತೆರ್. ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಲಾ ಭಟ್ ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಡ್ ಎಲ್ಪತ್ತೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥಲೆನ್ ಬರೆತಿನ ತುಳು ನಾಡದ ತುಡರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಜೋಗುಳ ಪನ್ಪಿ ಪದ ಜೋಕುಲು ಪನ್ಪಿ ಶಬ್ದೊಡ್ದೇ ಉಂಡಾಂಡ್‌ದ್ ಕವಿ ಮುದ್ದಣ್ಣೆ ಬರೆತೆ. ಆಂಡ ಜೋಗುಳ ಪದತ ಬಳಕೆ ಕನ್ನಡೊಡೇ ಎಚ್ಚಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ಡಾದ್ ಅವು ಕನ್ನಡದನೇ ಆದ್ ಪೋತುಂಡು. ಲೇಖಕಿ ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ ಜೋಗುಳಪದೊಕು ==ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ== ಜೋಯಿಪದ ಪನ್ಪಿ ಪೊಸ ಶಬ್ದೊನು ಮೂಲು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ತುಳುಕು ಅವು ಒಪ್ಪುನಂಚಿನ ಪದ. ದುಂಬು ಮಾತೆರ್ಲಾ ಆ ಪದೊನೇ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನೆಗ್ ಅಡ್ಡಿ ಇಜ್ಜಿ. ತುಳುಟು ಜೋಯಿಪದ ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿಂದ್ ಜನೊಕುಲೆನ ನಂಬಿಕೆ. ಆಂಡ ಅವು ಸರಿ ಅತ್ತ್. ಆನೆ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಆನೆ. ವಾ ಊರುದ ಆನೆ. ಇಟ್ಟೇಲ್‌ದ ಪುಟ್ಟಾ ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ದಿಂಜ ಪದೊಕುಲು ದುಂಬು ಇತ್ತ. ಕನ್ನಡದ ಬಳಕೆ ಎಚ್ಚ ಆಯಿನೆಡ್ಡ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ತುಳುಪದೊಕುಲೆನ್ ಮದತೆ‌ರ್. ಸಿನೆಮದ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಪನಿಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ತಕ್ಕನೊಡು ಜೆತ್ತಿನ ಪುರುಬಾಲೆಗ್ ಭಾಷೆಡೇ ಮಾನಾವರ್. ಆಂಡ ನಮ್ಮಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಜೋಕುಲೆನ್ ಮಾನಾನಗ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಲಿಟ್ಲ ಸ್ಟಾರ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಬೂಕುಡು ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಲಾದ್ ಪೆದ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ತಾಂಕುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟದ ಮಾತಾ ವಿವರೊರೆಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೇಶದ ಜೋಕುಲೆನ ತಾಂಕನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡುಂಡು ಮೂಲು ತುಳುನಾಡ್ಡೆ ಪ್ರಾಕ್ಡಿದ್ಂಚಿ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ವಿವರಣೆ ಉಂಡು. ಇಡೆಇಡೆಟ್ ನಂಬಿಕೆ, ನಡವಳಿಕೆ ಗಾದೆ, ಮರ್ದ್, ಮಂತ್ರ ಆಹಾರೊ, ಗೊಬ್ಬು ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ಸಂಗತಿಲೆನ್ ಸಂದರ್ಬೊಗು ಒಪ್ಪುಲೆಕ ಸೇರಿಸಾವೊಂದೆರ್. ಅಂಚಾದ್‌ ಬೂಕುದ ಮೌಲ್ಯ ಎಚ್ಚಾತ್‌ಂಡ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪುಳ್ಳಿಯಡಿಕುಲೆಗ್ ಅಜ್ಜಿ ಕತೆ ಪನ್ಪುನ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತಂಡ್. ಶಿವಾಜಿಗ್ ಅಯನ ಅಪ್ಪೆ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಬೀರೆರೆನ ಕತೆ ಪಂಡ್‌ನೆಡ್ಡಾದ್ ಆಯೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್. ಗಾಂಧರೆಗ್ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ, ಶ್ರವಣನ ಕತೆ ಪೆನ್ಪೆದೆರ್‌ಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆರ್ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಸತ್ಯವಂತೆರಾದೇ ಒರಿಯೆರ್. ಇಂಚ ಬಾಲ್ಯೊಡು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೊರಿನ ಓವೇ ವಿಚಾರ ಆವಡ್, ಅವು ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿಪುಂಡು. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣಗು ಊಂದುವೇ ತಳಪಾಯ. ಅವು ಮಾತ್ರ ಇತ್ತೆದ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ಮದತ್ ಬುಡ್ತೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಜೋಕುಲೆಡ ಉಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕೊರ್ಪಿ ಕೆಲಸ ಅಪ್ಪೆ ಅಜ್ಜಿಯಡಿಕುಲೆನವು. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಬಾಲೆಗ್ ತುಳು ಬರ್ಪುಜಿ. ಅಜ್ಜಿಗ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬರ್ಪುಜಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಕೊಂಡಿ ತುಂಡಾವೊಂದು ಪೋವೊಂದುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪೆದ್ದುನೇಂದ್ ಪಂಡ ಅವು ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮರುಜನ್ಮ ಬತ್ತಿಲೆಕ. ಆಂಡಲ ಆ ಕಷ್ಟೊನು ಪೊಂಜೋವು ಸಹಿಸಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಆಧುನಿಕ ಮರ್ದ್, ಆರೈಕೆಲು ಇತ್ತ್ದ್ಲಾ ಸಿಜೇರಿಯನ್‌ದ ಸುಲಭದ ಸಾದಿ ಪತ್ತುವೆರ್. ವೈದ್ಯೆರ್‌ನಕುಲುಲಾ ಅಯಿಕೇ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪುರುಬಾಲೆಗ್, ಎಂಚಿನ ಮಾತಾ ಪುಲಮರ್ದ್ ಕೊರೊಡೂಂದು ದುಂಬುದ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಿತ್‌ಂಡ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡ್ ಕೊರ್ನ ಆ ಪುಲಮರ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆಯಿನೆಡ್ ಬೊಕ್ಕಲಾ ಅಕುಲೆಗ್ ಕಫ, ವಾತ, ಪಿತ್ತ ತಟ್ಟಂದಿಲೆಕ. ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ರು ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಡ್ ಎಲ್ಪತೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥೋಲೆನ್ ಬರೆತಿನ ಆರ್ ತುಳುನಾಡ ತುಡರಾದುಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯಡ್ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಲೆಡ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಚಾಕ್ರಿ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಪಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ತುಳುಭಾಷೆಡ್ ಜಿಂಜ ನಾಟಕ ಬರೆದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ದೆಶನ ಮಲ್ತ್ದ್ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಬೆಂದಿನಾ‌ರ್. ರಾಷ್ಟ್ರ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟಡ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಜಿಂಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೇರ್ “ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ” ಈ ಸಂಶೋಧನೆದ ಕಜ್ಜಡ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ನಾನಾ ಮರ್ಗಿಲೆಡ್ ತಿ‌ರ್ಗ್ದ್, ತೆರಿದ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಮುಡೆತಿನ ಈ ಗ್ರಂಥಡ್ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಡ್ ಒಂಜಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆಯೆರೆಗ್ ಬೊಡಿತ್ತಿನ ಸಂಗ್ರಹಲುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟಮಠದ ಪೂಜ್ಯ ಪುತ್ತಿಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮೇರೆಡ್ದ್ ದಾಸ ಧೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ್ ಸುಗುಣ ವಿಠಲ ಪ್ರಿಯ ಈ ಅಂಕಿತನಾಮಡ್ “ನವನೀತ” ಪನ್ಪುನ ಪದಕೆಲೆನ ಕೃತಿಟ್ ಬದ್ಕರೆ ಬೊಡಾಯಿನ ಬೊಲ್ಪುದ ತುಡರ್‌ನ್ ಅರ್ಲಾದೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಸಂಚಾಲಕಿಯಾದ್, ಸಂಘಟಕಿಯಾದ್ ಬೆನ್ನೊಂದಿಪುನ ಮೇರೆಡ್ದ್ ತುಳು ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡ ಈ ರಡ್ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಕುಲು ಮೂಡ್ದು ಬರಡಂದ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪಂಡೊಂದುಲ್ಲೆ. ==ಸುಗಿತೋ== ಸಮಾಜೊಡು ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಜನಾಂಗೊಗ್ಲಾ ಐತನೇ ಆತಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಉದಿಪನ ಏಪ ಆಂಡ್? ಎಂಚ ಆಂಡ್? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಉತ್ತರ ದಾದಪಂಡ ಏಪ ನರಮಾನಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡಾ ಆನಿದಿಂಚನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಉದಿಪನ ಆಂಡ್‌ಂದ್‌ ಪನೊಲಿ. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನ ಕಟ್ಟಪಾಡ್ ದಾಂತೆ ಇತ್ತದುಂಡ, ಆಕುಲು ಕಾಡ್‌ ಕ್ರೂರ ಮುರ್ಗತಲೆಕ್ಕ ಬದ್ಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸತ್ಯಗಾದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿದಾಂತಿನ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ನ್ ಶೂನ್ಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನಮ್ಮ ಬದ್ಕ್ ನ್ ಪೊರ್ಲುಕಂಟ್‌ಡ್ ತಿದ್ದ್ ದ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾರ್ಗಗ್ ಕನಪುನ ನೀತಿದ ಪಾಠನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಉಂದೆನ್ ಇಂಚನೇಂದ್ ಸರುತವಾಯಿನ ಗೀಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಲಪ್ಪರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಪಂಡ ಜನಮಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕದ್ ರಾತ್ರೆ ನಿದ್ರೆ ಮಲ್ಲುನ ಮುಟ್ಟ ಆಕುಲು ಮಲ್ಲುನಂಚಿನ ಬೇಲೆದ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನದ ಸಂಸ್ಕಾರನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಂದ್ ಪನೊಲಿ. ನನೊಂಜಿ ಮರ್ಗಿಲ್‌ಡ್ ಪನ್ಸುನಾಂಡ ಜನಮಾನಿ ಪುಟ್ಟುದ್ .. ತೈನ ಮುಟ್ಟ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕರ್ಮೊಲೆನ ಗೊಪೆಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪಂಡ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ಗ್ ಪಾಡ್ಡಿನ ಗಟ್ಟಿದ ಒಕ್ಕನೂಲ್ ಅತ್ತಡ ತಡಮೆಂದ್ ಪನೋಲಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನವು .. ಎಪಲ ಪಲ್ಲಡ್ ಉಂತುದಿನ ಕೆರೆಂಚಿ ನೀರತ್ತ್. ಜನಮಾನಿಡ್ದ್ -ಜನಮಾನಿಗ್, ಕಾಲೊಡ್ದ್ - ಕಾಲೊಗ್ ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗ್ ಏಪಲ ಪರಪುನಂಚಿನ ಸುದೆತ ನೀರ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಭೂತಕಾಲೊದ ಪೊದಿಕೆಂದ್ ಎನ್ನಂಡಲಾ.. ಅವು ನಮನ್ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಡ್ ಆಲಿಪುನವು ಸತ್ಯ. ದಾಯೆಪಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನವು.. ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಆನಗ ... ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ಬೇರ್‌ಗ್ ಪೆಟ್ಟ್ ಬೂರ್ದ್ ಐತ ಗುರ್ತದಾಂತಿಲೆಕ್ಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಕೆಲಸರ್ತಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಲ್ಪ ತೆಗಲ್‌ದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಲದ ಅರ್ಥ.. ಅರಿದ್ ಅನರ್ಥಗ್ ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಜನಮಾನಿನ ಗುನತ ಮರ್ಜಿದ ಅಂಶನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಒಂಜೇ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಲತ್ತ್ದ್ ವಿವರನೆ ಕೊರೆಗಾಪುಜ್ಜಿ. ಲೋಕೊದ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ, ನಂಬಿಕೆ, ದೇವರ್, ಭಾಷೆ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರ, ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ, ಉನಸು, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಲೆ-ಇಂಚಿನ ನಡಾವಲಿದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವಾಯಿನ ==ನಮ ತುಳುವೆರ್== ಪೆರ್ಮೆದ-ಗೆಲ್ಮೆದ ತುಳ್ ನಾಡ್ ಕಡಲ್ದ ಬರಿತ ಪ್ರದೇಶ. ಅಂಚಾಂದ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾದ್ ಮುಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಯಿನ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಉಪ್ಪುದ ಉಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಮುಲ್ಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ರೀತಿ-ರಿವಾಜುಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿನ ಗುನಕುಲುಂಡು. ತುಳು ಮಣ್ಣ್ ದ ಕಮ್ಮೆನ ಉಂಡು. ಸಾರ-ಸಾರ ವರ್ಸೊ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಪಾಡ್ಡನಡು ತುಳುನಾಡ ಚಿತ್ರಣ : ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಚಿತ್ರಣ ಇಂಚ ಉಂಡು. ಸತ್ತಿಗೆದಾತ್ ಮಲ್ಲೆ, ಹರಿವಾಣದಾತ್ ಉರುಂಟು-ಪಣವುದಾತ್ ಪೊರ್ಲು. ತಿರ್ತ್ ತುಳುರಾಜ್ಯ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಂಡು-ಇಂಚ ಪಾಡ್ಡನೊಡು ಪುಗರ್‌ದಿನ ತುಳುನಾಡ್ಡ ಭಾಷೆಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಅಯ್ತನೇ ಆಯಿನ ದಿನ್ನ -ಬನ್ನ ಉಂಡು. ತುಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತಂಡಲಾ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಸೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ತುಳುಭಾಸೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಮಲ್ಲಾದಿಗೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಎಡ್ಡೆ - ಪಡ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಲೆಡ್ ಐತನೇ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಡ್ದ್ ಬಡಕಾಯಿ ಭದ್ರಗಿರಿಮುಟ್ಟಿ, ಮುಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್ದಿತ್ತಿನ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನೆಲೆಂದ್ ಪನ್ಪಿನೆಡ್ಡಾವರ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಲೋಕಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮದಿಪುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ ನಾಗದೇವೆರೆನ ನೆಲೆಪನ್ಪುನೈಕ್ಕ್ ನಾಗರ ಖಂಡಂಗ್ಲ ಪುದಾರುಂಡು. ಅತ್ತಾಂದೆ ಈ ಭಾಗನ್ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಪ್ರಪಂಚದ ವಾ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮದಾಕ್ಲೆಗ್ಲಾ ಬಾಲೆ ಪಂಡ ಅವ್ ವಂಶದ ತೆಗಲೆ. ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲತ್ತ್. ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಅಪ್ಪೆ ಪುನಕ್ ಸಮ. ಬಾಲೆ ದಾಂತಿನ ಗೊಡ್ಡುಗ್ ದುಂಬು ಮೂಜಿಕಾಸ್‌ ಬಿಲೆ ಇತ್ತಜ್ಜಿ. ಸಂತಾನಗಾದ್ರ ಪೂಜೆ - ಪುನಸ್ಕಾರ, ಪಟ್ಟ ಪರಕೆ ಪುನಂಚಿನೆನ್ ನಮ ಪಾಡ್ಡನಡ್, ಕತೆಕ್ಲಡ್, ಗಾದೆಲೆಡ್ ಕೇನ್ವ ಜನಮಾನಿ, ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಗ್‌ ಸೇರ್ದಿನಾಂಡಲ ಪ್ರಾಣಿದ ಕಿನ್ನಿದಲೆಕ್ಕ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಲಕ್ಕನೆ ಬಲಿಪುಜ್ಜಿ. ಬಾಲೆಗ್ ಸಮ ಬುದ್ದಿ ತೆರಿಯರೆಗ್ ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ವರ್ಸ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಆತಿನಂಗೆ ಬಾಲೆಲೆನ ತಮೆರಿ-ತಾಂಕನೆ, ಗೊಬ್ಬಾವುನ, ಮಾನಾವುನ, ಜೋಯಿಪದತ ಸಾಹಿತ್ಯಗಾದ್ರ ತುಳು ಜನಪದರ್ ಪುರುಕುಂದಿಲೆನ್ ತಾಂಕುನೈಟ್ ಅಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ದಾದ? ಬಾಲೆನ್ ಗಬ್ಬಡ ತುಂಬುದಿನ ತುಳುವೆದಿನ್ ಎಂಚ ತಾಂಕ್‌ವೆ‌? ಬಯಕೆದ ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ ಮಡೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮ, ತಮ್ಮಾನದ ಗೌಜೀ, ಪೆದುಪುನ ಬೇನೆ, ಪದೆತಿ, ತೊಟ್ಲಬಾಲೆದ ತಾಂಕನದ ವಿವರನ್ - ಈ ಅಧ್ಯಯನಗ್ ಮೂಲವಾದ್ ತೆಲುಪುಡ್ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು. ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿ ಬೊಕ್ಕದ ಕ್ರಮಕ್ಲು, ಬಾಲೆದ ಪಿಲೆ ದೆಪ್ಪುನು, ಮೀಪಾವುನ, ತೊಟ್ಟಿಲೆಗೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ದೀಪುನ, ಮರ್ದ್, ಹಾರ, ನಂಬಲಿಕೆ, ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಡಾವಲಿಲು, ಗಾದೆ, ಎದುರುಕತೆ, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪಟ್ಟ ಪರಕೆ, ಬಾಲೆನ್ ಮಂಗಟಾವುನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೋಯಿಪದಕುಲು, ಗಾದೆದ ತಿರ್ಲ್, ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಬಾಲುಲೆನ ವಿವರನೆಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್‌ಡ್ ಕೊರ್ರೆಗ್ ಯಾನ್ ಮುಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತದೆ. ತರೆಡ್ದ್ -ತರೆಕ್ಕ್ ಪರತ್ತೊಂದ್ ಬತ್ತಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟ್ಲೆನ್ ಕೂಡುಕಟ್ಟ್ ಡ್ ಆಕುಲು ಮುಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕರ್ಮಡ್ ಇತ್ತೆ ಐತ ನಿರೆಲ್ ಮಾತ್ರ ರೆಂಕುಂಡು. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಮೈಮೆಡ್ ದುಂಬುದಾಕ್ಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಲ್ಲೆ ಸೇರ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಐತ ಅರ್ಥನ್ ಅನರ್ಥ ಮಲ್ತೊಂದು ತ್ರಿಶಂಕು ಸ್ವರ್ಗಡ್ ನಮ್ಮ ನೇಲೊಂದಿಪ್ಪುನ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ. ಕೆಲಸರ್ತಿ ದುಂಬುದಾಕ್ಲೆನ ಕೆಲವು ಆಚರನೆಲು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಂದ್ ತೋಜುಂಡಲಾ, ಆ ಕಾಲಗ್ ಅವು ಸತ್ಯ. ವಾ ಪಿರಿಕಟ್ಟಲೆಗಾ ನಂಬಲಿಕೆನೇ ಮಲ್ಲ ಮರ್ದ್‌ಂದ್ ಇತ್ತೆದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕ .. ಐಟ್ ಅಕುಲೆನ ಬದ್ಕ್ದ ತಿರ್ಲ್ ದೆಂಗ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಇನಿತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಉದಿಪನೆಗ್ ತುಳುಜನಪದೆರೆನ ಏತೋ ವರುಷದ ಅನುಭವ ತಿರ್ಲ್‌ಂಡ್‌ಂದು ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ನೂದೆಕ್ ನೂದ್ಲಾ ಸತ್ಯ. ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಈ ರಡ್ಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಘಟಕ. ಮುಲ್ಪ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತಡ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆಯಾದ್ ಅಚರನೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಜನಮಾನಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾದ್ ತುಳುಭಾಸೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ತುಳವೆರ್ನ ಪುರು ಬಾಲೆದ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್ ತೆಲ್ಪಡ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆದ ಬೆರಕೆ ಉಂಡುಂದ್ ಪನೊಲಿ. ===ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿ=== ತುಳುನಾಡ್ ದ ತುಳುವೆರ್ನ ಮೂಲಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗಡ್ ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಂಡು. ಮುಕುಲು ತುಳುನಾಡ್ದ ಉದ್ದಗೆಲಗ್ ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲೆನ ವ್ಯಾಪ್ತಿನ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ - ನೀಲೇಶ್ವರಡ್ದ್, ಬಡಕ್ಕಾಯಿ ಬಾರ್ಕೂರ್ ಮುಟ್ಟ, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್, ಮೂಡಾಯಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಕುಲೆಗ್ ಅಳಿಯಕಟ್ಟ್ ಅಪ್ಪೆನ ಬರಿಟ್ ಜೋಕ್ಲನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪೆರ್. ದುಂಬು ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಮೂಲ ಬುಡುಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಕುಲಕಸುಬುದ ನೆಲೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪಜಾತಿ ಉಂಡಾದ್ ಐಟ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಬಿಲ್ಲವೆ, ಮೂಲ್ಯ, ಮರಕಲೆ, ಆಚಾರಿ, ಮುಖಾರಿ, ಮುಗೇರೆ, ಮಡ್ಯಳೆ, ಗಾಣಿಗೆ, ಶೆಟ್ಟಿಗಾರೆ, ಭಂಡಾರಿ, ದಿಕ್ಕೆ, ಕೊರಗೆರ್‌ಂದ್ ಇಂಚ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಜಾತಿಲೆಂದ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ತುಳ್ ನಾಡ್ಗ್ ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯಡ್ ಬತ್ತಿನ ಜೈನ ವರ್ಗದಾಕ್ಲೆಡ ಕೆಲವೆರ್ ಮುಲ್ತ ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ನನ ಕೆಲವೆರ್ ಪಿತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಅಂಚನೆ ಇಡೆಗ್ ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯದ ಬತ್ತಿನ ಶಿವಳ್ಳಿ ಕೋಟ, ಹವ್ಯಕ, ಸ್ಥಾನಿಕ, ಚಿತ್ಪಾವನ, ಸಾರಸ್ವತ, ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ, ಕನ್ನಡ‌, ಕಾನ್ಹಾಡ, ಆಚಾರಿ, ಇಂಚಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆಗ್ ಪಿತೃಮೂಲೀಯ ಪದ್ಧತಿದ ಕಟ್ಟೆ-ಕಟ್ಟಲೆದ ಆಚರನೆ ಮಲ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುಜನಪದೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಬ್ರಾಣೇ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಣೇತರ ಆಚರನೆಡ್ ಜಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸಲು ನೆಗೆತ್‌ದ್ ತೋಜುಂಡು. ಬ್ರಾಹ್ಮನೇತರ ವರ್ಗದಾನ ಆಚರನೆಲು ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಕುಲೆಗ್ ಪೊನ್ನ ಕುಟ್ಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತಿನೈಡ್ದ್ ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯೋಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಾಕು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನಿಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಪರಿಶಿಷ್ಟರಾಯಿನ ದಿಕ್ಕ-ಕೊರಗೆರೆನ್ ತೊ‌ರ್ತ್ದ್ ಆಕುಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ಅಸ್ಪರ್ಶರಾದ್ ತೂಯಿನೈಡ್ಡಾವರ ಮುಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಎಲ್ಯಲ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ದಾಯೆಪಂಡ ಆಕುಲು ಊರುದ ಪಿದಾಯಿಡ್ ಅಸ್ಪರ್ಶೆರಾದ್ ಬದುಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಎನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ “ಪುರುಬಾಲೆ” ಆಯಿನೈಡ್ದಾವರ ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟದ ಬಾಲೆದ ತಾಂಕನೆಡ್ ತುಳುಜನಪದರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ವಿವರಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್ಟಿಡ್ ಕೊರೆಗ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಆಚರನೆಲೆಡ್ ಜಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಪ್ಪುನೈಟ್ ಬ್ರಾಣೇ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಣೇತರಂದ್ ವಿವರನೆ ಕೊರ್ತೆ. ತುಳುನಾಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಬಾಲೆಲೆನ್ ತಾಂಕುನೈಟ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದ ತುಳುವೆರ್ಡ ಬಾಲುಲೆನ್ ತಾಂಕುನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಬೆರಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನೈಕ್ ರಡ್ ಸೀಮೆದ ಸಂಬಂಧ ಪನ್ಪುನವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಆದಿಪ್ಪುಂದು ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊನೊಲಿ. ===ಅಪ್ಪ ಬಾಲೆದ ಸಿರಿ ತುಪ್ಪೆ=== ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಗದ್ದುಗೆಗ್ ಮುರ್ಗ ಆವಡ್ ಪಕ್ಕಿಲಾವಡ್ ಬೇತೆ ಅತ್ತ್. ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆ ಜೋಕೆದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮಲ್ಲಸ್ತಿಕೆ ಅಂಚಿನವು. ಲೋಕಡ್ ಬುದ್ದಿದಾಂತಿನ ಮುರ್ಗ- ಪಕ್ಕಿಲು ತನ್ನ ಕಿನ್ನಿ ತನ್ನ ತೆತ್ತಿಲೆಗ್ ಸಿಕೆ ಕೊರ್ದು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಪೊರ್ತು- ಪೊರ್ತುಗು ಬಂಜಿಗ್ ಕೊರ್ದು ಐತ ಕಾರ್‌ಡ್ ಉಂತುನಮುಟ್ಟ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕೆಡ್ ತಮೆರಿ ಕೊರ್ಪುನವು ನಮ ತೆರಿದಿನ ಸತ್ಯ. ಪೊನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕ ಆವೊಡಾಂಡ ಆಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಆವೊಡು. ಸಂತಾನನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಪೊನ್ನನ್ ಎಲ್ಲಿಬಾಲೆದಿಂಚ್ ಪರಬು ಆನಮುಟ್ಟಲಾ ಅಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆಂದ್ ಮದಿಪು ಕೊರ್ದು ಲೆಪ್ಪುನವು, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅವ್ಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮಾತೃಮೂಲ ಪ್ರಧಾನ ಆತಿನೈಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನೊದ ಮನೆ ಉಂಡು. ಅಕುಲೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಆಸ್ತಿ-ಬದ್ಕ್ ಭಾಗ್ಯೊಡು ಅಧಿಕಾರ ಉಂಡು. ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಬಾಲೆ ಪಂಡ ಸಸಾರದಾಂತೆ ಹೆಟ್ಟನ- ಕುಚ್ಚನ ಇಜ್ಯಾಂದ ವಂಸನ್ ಬೆಲಗುನ ಕನ್ನಂದ್ ನೆನಪುನ ಮನಸ್ಸ್, ತುಳು ಜನಪದರೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ದುಂಬು ಹೆಚ್ಚ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿನಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮದಿಪಿತ್ತಂಡು. ಇಲ್ಲ್ ನಿಲ್‌ಕೆ ಜೋಕ್ಲು ಬಾಲೆಲು ಜಿಂಜಿದುಪ್ಪಡ್ಂದ್ ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಹೆರಿಯೆರ್ ಆಸೀರ್ವಾದ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಆ ಕಾಲಡ್.. ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆಲೇ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. ಬಾಲೆಗ್ ಆಲೇ ಸುರುತ ಗುರು. ಇಲ್ಲ್ ಬಾಲೆದ ಸುರುತ ಶಾಲೆ. ಬಾಲೆಗ್ ಸಿಸ್ತ್, ಬಾಸೆ, ಮೋಕೆ- ಪರಿಸರದ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ- ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನವು ಅಪ್ಪೆನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಬಾಲೆ ಅಪ್ಪೆನ್ ಸುರೂಟ್ ಗುರ್ತ ಪತ್ತುಂಡು. ಅಪ್ಪೆನ ಮೈತ ಬೆಪ್ಪು, ಕಣ್ಣ್, ಕೈ-ಬಾಯಿ, ಸೊರದ ಗುರ್ತನ್ ಬೇಗ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದೆ ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲಾನಗನೇ ಅಪ್ಪೆನ್ ತೂದ್ ಬೊಚ್ಚು ಬಾಯಿಡ್ ತೆಲಿಪುಂಡು. ಅಪ್ಪೆ ಕಣ್ಮದೆ ಆನಗ ಬುಲಿಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಆಲೆಗ್ ಬಾಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲ ಸಂಪತ್‌ ಇಜ್ಜಿ. “ಲೋಕಡ್ ಹಾಲ್ ಜೋಕ್ಲು ಉಪ್ಪೆರ್ ಆಂಡ ಹಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪಯಲ್” ಈ ಗಾದೆದ ಲೆಕ್ಕ, ಅಪ್ಪೆ ಜೋಕ್ಲನ ಎಡ್ಡೆ ಭವಿಷ್ಯಗಾದ್ರ ತನ್ನೊ ಸರ್ವ ಸುಖೊನು ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ಪಲ್. ಆಂಡ ಮಾತಾ ಪೊನ್ನ್ ಜೋಕ್ಲಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಪುನ ಭಾಗ್ಯ ಉಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ಅಕ್ಲೆನ್‌ ಸಮಾಜ, ಕುಟ್ಮವರ್ಗ ಗೊಡ್ಡುಂದು ಕುಚ್ಚನಡ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಆಲೆನ ಬದ್‌ಕ್ ಊರ್ಯಾಕ್ಲೆನ ಚಾಕ್ರಿ ಮಲ್ಪೆರೆಗಾದ್ರ ಆದ್ ಬಿಲೆದಾಂತಿನ ಆಲೆನ ಬದ್ಕ್.. ಪಾದೆಕಲ್ಲ್ ಗ್ ನೀರ್ ಮೈತಿಲೆಕ್ಕ ದಂಡ. ಈ ಮಾತಾ ಕಾರಣಗಾದ್ರ ಪೊನ್ನು.. ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಬುಡೆದಿನ ಸ್ಥಾನಡ್ ಎಚ್ಚ ಬಾಲೆದ ಅಪ್ಪೆಯಾದ್ ಸಮಾಜಡ್ ಮದಿಪು ಪಡೆವೆರೆಗ್ ಅಂಗಲಾಪು ಬುಡ್ಪಲ್. ಅಪ್ಪೆ... ಬಂಜಿಡ್ ಬಾಲೆಲು ಉಪ್ಪುನಗಯಿಕೇರ್ ಪೊದಿಕೆ ಕಡಪುಡ್ ಕೊರ್ತೆರ್ ತಯ್ಪಿನ ಪುಟ್ಟುನ ಪೊರ್ತುನು ತಪ್ಪಾದ್ ಕುಲ್ಲಿಯೆರೆಗೂರುಡೇ‌ರ್ ಸಮರ್ತೆ. -ದಿ. ಬಡಕಬೈಲ್ ಪರ್ಮೇಸ್ರಾಯೆರೆನ ತುಲು ನೀತಿ ಪದ್ಯೊಲು ಪನ್ಪಿ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ಡು ಅಪ್ಪೆ ದೆತ್ತೊಂಡಿ ಮರ್ದ್ ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆನೇಪೊಲ ಕಾಪುಂಡು. (ತನ್ನೆ ಸೇವಿತಿನೌಷಧಾಮೃತೊ ಬಾಲೆ ರಕ್ಷಿಪು ಬಂಜಿತಾ) ತುಳು ಕಾವ್ಯ - ಕಾವೇರಿ 8.21- ಡಾ.ಕೆ.ಪದ್ಮನಾಭ ಕೇಕುಣ್ಣಾಯ. ಜೋಕ್ಲು ಆವಂದಿನೈಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೂದ್ ಕಾರನ ಇತ್ತ್ಂಡಲ್ಲ. ಆ ತಪ್ಪುದ ಮಾತಾ ಪುದೆನ್ ಪಿರಾಕ್ಡ್ ಪೊನ್ನನ ತರೆಕ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆಲ್ ಆತಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿ ಈ ಕಾರನಗಾದ್ರ ದುಂಬು ಆನಗ್ ನಾಲೈನ್ ಮದ್ಮೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಅಪವಾದದ ಪಾಪದ ಪುದೆ ತುಂಬುದಿನ ಪೊನ್ನನ ಬದ್ಕ್ ಕನ್ನನೀರ್‌ದ ಕಡಲ್ದಲೆಕ್ಕ. ಕೆಲವೆರ್ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಪೊನ್ನುಲೆಗ್ ಮದ್ಮೆ ಆಪುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್. ಒಂಜಿ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಮುಟ್ಟ ಆಲೆನ ಬಂಜಿಡ್ ಬಜಿಲ್ ಮೆದ್ದುನ ಪೋಡಿಗೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪೊನ್ನು-ಆನ್‌ಲು ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಒಟ್ಟ್‌ಗಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಪುನಂಚಿತ್ತಿನವು ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಯಿನ ಕ್ರಿಯೆ. ಕಷ್ಟನಾ ಸುಖೊನ ಬದ್ಕ್ ಪನ್ಪುನವು ಎಂಚನೇ ಉಪ್ಪಡ್.. ವಂಶ ತೆಗಲೆರೆಗಾದ್ರ ಬಾಲೆ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ತೈತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೋಕ್ಷ ತಿಕ್ಕೊಡಾಂಡ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜಡುಂಡು. ಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಡ್ ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ಬಾಲೆ ಉಪ್ಪುನಗನೇ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಮದಿಮೆ ಆವಂದೆ ಮದ್ಮಾಲ್ ಆಂಡ ಕನ್ನ್ ಗ್ ಕುಂಟು ಕಟ್ದ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಬುಡ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸಿಕ್ಷೆದ ನಡಾವಲಿ ಇತ್ತಂಡು. ಆಲೆನ್ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಏರ್ ರಕ್ಷನೆ ಮಲ್ಪೆರಾ.. ಅಕ್ಲು ಮದಿಮೆ ಆವೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಅತ್ತಡ ಆಲೆನ್ ದೀಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಅಲ್ಪ ಬಂಜಿಗ್ ದಾಂತೆನಾ .. ಅತ್ತಡ ಕ್ರೂರ ಮುರ್ಗುಲು ತಿನ್‌ಂಡಲಾ ಕೇನುನಾಕ್ಲ್ ಇತ್ತೀಜೆರ್. ಇಂಚಿನ ದು:ಖೇದ ಪ್ರಸಂಗ ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಐಟ್ ಅಕುಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ದೇಯಿ ಬ್ರಾಣೇರಂದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮಾತೃ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿಡ್ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಪೊನ್ನು ಪೋದು ಪೊಂಜೋವು ಆಪುನ ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಕ್ರಿಯೆಗ್ ತಲೆನೀರ್ ಮದಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಿರಣೆರೆಡ್. ಪೇರ್-ನೈಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯಡ್ ಮದ್ಮೆಮಲ್ಪುನ ಕಟ್ಟ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಲಡ್... ತಲ್ತೆನೀರ್‌ಮದಿ ಪನ್ಪುನವ್ ಭಾರಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಫಲವಂತಿಕೆದ ಸಂಕೇತವಾಯಿನ ಅಲೆನ ಗರ್ಭಪಾತ್ರೆಗ್ ಶಕ್ತಿಬರೆಗಾದ್ರ ಆವೆರೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ-ಎಡ್ಡೆ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪಿನಂಚಿತ್ತಿನ ಹಾರಲೆನ ತಿನರೆಗ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಡ್ ನೈನ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಸಾಯಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ತುಲುಜನಪದೆರ್ ಪೇರ್ ಊಜುನ ಬೊಕ್ಕ ಫಲ ಕೊರ್ಪುನ ಮರಕ್ ಅಪ್ಪೆನ ಸಂಬಂಧನ್ ಹೊಲಿಸಾವೊಂದು ಮದಿಪು ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಜನಮಾನಿನ ದಿಟ್ಟಿಡ್ ಪೊನ್ನು ಮದಿಮಾಲ್ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಆಲ್ ಬಾಲೆ ಪೆದ್ದರೆಗ್ ತಯಾರಾತಾಲೊಂದ್ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ನಾಯಿ ಕಿನ್ನಿ ದೀಪುನಲೆಕ್ಕ ಪಿದಾಯಿ ಆಪುನ ಖೈದಾನಮುಟ್ಟಲ ವರುಷಗೂಜಿ ಪೆದ್ದೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಜಿಂಜ ಬಾಲೆಲ್ಲಿತ್ತಿನಾಕ್ಲೆಗ್ ಸಮಾಜಡ್ ಮಲ್ಲ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆದ ಸ್ಥಾನ- ಮಾನಾದಿಗೆ ಇತ್ತಂಡ್. (ಕಂಕಣೇಕ್‌ಡತ್‌ ಬಲೆರ್ ಚಂದ್ರನಿಚ್ಛಿಪಿನ್ಂದೊಮ್ಮೆ ಮಂಕಣೀ ತೆರಿಯಂತಿ ಮೂಢ ಸಮುದ್ರೆ ನೀಂದಲ್ಲೊಂದೊಮ್ಮೆ || ಕಂಕಲೇಲ್ ದಂತಿನಂಭಕೆ ವಿಂಧೂ ಪ್ರಾಪಿಪಿನಂದೊಮ್ಮೆ ಶಂಕಿಪುಪ್ಪೆನತೀ ಕಥೇ ತೆರಿತೋಂಪೆ ವರ್ಣಿಪೆರಂದ್‌ತ್) ಶ್ರೀ ಭಾಗವತ ಅತ್ತಂದೆ ಪದಿಮೂಜನೆ ಸರ್ತಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ನಕ್ಲೆಗ್ ಕುಡವರ ಆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕುಟ್ಮದಾಕ್ಲೆನ್, ಇಷ್ಟಮಿತ್ರೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಗೌಜಿಡ್ ಬಯಕೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತಂಡ್. ಇತ್ತೆದಾಕ್ಲೆಗ್ ಆ ಭಾಗ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಇಷ್ಟಮಿತ್ರೆರ್ ಸುರುಕು ಎದ್ಕೊನಗ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಂಡಿಬೊಕ್ಕ ನಿಕ್ಲೆಗೇತ್ ಜೋಕ್ಲು ಬಾಲೆಲ್‌ಂದ್ ಕೇನುನವು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅತ್ತಂದೆ ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಬದ್ಕ್, ಸಂಪತ್ ಏತುಂಡೂಂದು ಏರ್ಲಾ ಕೇನ್ವೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಆಯಿನಾಲೆಗೆ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ಡ್ ಮಲ್ಲ ಬದ್ಕ್- ಭಾಗ್ಯ ಬೇತೆ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚನೆ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆನೇ ಸಿರಿ ತುಪ್ಪೆಂದ್ ಪನೊಲಿ. - * ದುಂಬು ಬಾಲೆಲೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿ ದೇವೆರ್ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕಡ್ ತಾಂಕ್‌ವೆ‌ರ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಲಿಗೆ ಇತ್ತಂಡ್. ಜೋಕ್ಲನ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗ್, ಬೇನೆ-ದುನಿಪುಗು, ಬೆರಿ ಪೂಜ್ಯರೆಗ್, ಕೈ ಪತ್ತ್ದ್ ತಾಂಗ್ ಕೊರಿಯರೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. .“ದೇವೆರೆಗ್ ಮಾತೆರ್‌ನಲ ಕಷ್ಟ-ಸುಖನ್ ತೂವರೆಗಾವಂದಿನೈಕ್, ಅಪ್ಪೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿಮಲ್ತೆ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು”. ಅಂಚಾದ್ ಅಪ್ಪೆದಾಂತಿನ ಬಾಲೆದ ವ್ಯತೆನ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಮುಗಿಯಂದಿನವು . .ದುಂಬುದ ಜನಪದೆರೆನ ಕತೆಕ್ಲಡ್, ಅಪ್ಪೆ ದಾಂತಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ ಕಷ್ಟದ ಬಂಗೊದ ಕತೆಕ್ಲ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಅಪ್ಪೆಡಿಕ್ಲು ಕಷ್ಟ ಬುಡ್ಪುನ ಜಿಂಜ ಕತೆಕ್ಲು ಉಂಡು. .ತುಳು ಪಾಡ್ದನಡ್ ಕಾರ್ನಿಕಡ್, ಮಾಯೊಡು, ಪುಟ್ಟದಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ ಕತೆ ಜಿಂಜ ಉಂಡು. .ಬಾಲೆನ್ ತೂಂಡ ತೈಪಿನ ಯೋಗ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಿರಿಪಾಡ್ದನೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. .ಬಾಲೆದ ಪುಟ್ಟುರಾಸಿಡ್ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಲೆಕ್ಕನೆ ಮಾತಾ ಐಸಿರಿನ್ ಕಲೆವೊಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗಲಾ, ಇತಿಹಾಸಡ್ ಉಂಡು, ಯುದ್ಧ ನಡೆತಿನ ಚರಿತ್ರೆಲುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಆತಿನ ಉದಾಹರನೆಲಾ ಉಂಡು. .ದುಂಬು ಸಾಲ್ ಸಾಲ್‌ಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಉರ್ಬಾಟಿಕೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ-ಮಗಲ್, ಮಾಮಿ- ಮರ್ಮಾಲ್, ಮೆಗ್ದಿ-ಪಲ್ದಿ ಇಂಚ ಒಟ್ಟೋಟ್ಟುಗ್ ಪೆದ್ದುನವು ಮಲ್ಲ ಸಂಗತಿ ಅತ್ತ್. ಅವೊಂಜಿ ಐಸಿರಿತ ಸಂಗತಿ ಆದಿತ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಕೆಲವು ಗುತ್ತ್ ಬರ್ಕೆದ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಕೋನೆಡ್ ಅಡಿ ತತ್ತೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿಗೆ. ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಅತ್ತಡ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಈ ಗಿರಿಗಿಟಿದ ಚಕ್ರಡ್ ಒರ-ಒರ ನಾಲೈನ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತಿನಲಾ ಉಂಡುಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ದುಂಬು ಪೊನ್ನುಜೋಕ್ಲಗ್ ಕಡೀರ್ ಬಂಜಿನಾಲೆಡ್ ಪೆದ್ದುನಗ ಪೋಡಿಗೆ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಪಂಡ ಅಕುಲು ಎಲ್ಲಿಡೇ ಬಾಲೆನ್ ಪತ್ತುನ.. ಮಾಣಾವುನ .. ತೂಂಕುನ, ಬಂಜಿಗ್ ಕೊರ್ಪುನ, ಮೀಪಾವುನ, ಪೀ-ಪಡ್ಕೆ ಗೋರುನ.. ಇಂಚ ಬಾಲೆದ ಬೇಲೆನ್ ನಾಚಿಕೆ-ಹೇಸಿಗೆದಾಂತೆ ಮತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದು ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವರ., ಪ್ರಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಕ್ರಿಯೆಂದೂ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒರ-ಒರ ಈ ನಂಬಲಿಗೆ ದೂರ ಆದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರನಡ್ ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆ ತೈತ್‌ಂಡ ಅತ್ತಡ ನೆತ್ತೆರ್ ಕಟ್ಟಂದೆನಾ, ನಂಜಿ ಏರ್‌ದಾ, ಸನ್ನಿ ಜರಟಾ ಅಪ್ಪೆ ತೈತ್ಂಡ ಅವು ಮಲ್ಲ ಗಾಬ್ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ದುಂಬು ಪೆದ್ದುನಂಚಿನವು ಪೊನ್ನ ಜನ್ಮಗ್ ಪುನರ್ಜನ್ಮನೇ ಸರಿ. ಕೆಲವೆರ್ ನಂಡ್ ಬೇನೆಡ್ ಮೂಜಿ ರಾತ್ರೆ ಮೂಜಿ ಪಗೆಲ್ ಬೇನೆ ದಿಂಗ್‌ದ್ ಪೆದ್ದಿನಾಕ್ಲಲ ಉಲ್ಲೆರ್. ಇತ್ತೆದಲೆಕ್ಕ ಬೇನೆ ತೆರಿಯಂದಿ ಲೆಕ್ಕ ಸಿಸರಿನ್ ಆಪ್ರೇಶನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಾಲೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮಲೆನ್ ಅಕುಲು ಕನಟ್‌ಲ ಎನ್ನದಿಪ್ಪಯೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಒರಿಂಡ ಅವ್ ಬಾಲೆದ ಭಾಗ್ಯ ಪುರುಬಾಲೆನ್ ತೂನಗ .. ಬುಲಿಪು ಕೇನಗ. ಅಪ್ಪೆ ದಿಂಗಿದಿನ ಸಾರಾ ಬೇನೆ-ನೇನೆಲು ಮಾಯಕಂದ್ ಲೆಕ್ಕ. ಬೊಕ್ಕ ಆಲ್ ತನ್ನ ಕನ್ನನ್ ತುಡರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮೈತ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಎಣ್ಣೆ ಮಲ್ತದ್, ಮೋಕೆನ್ ತಿರಿಮಲ್‌ತ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕಡ್ ತೂಪುನಂಚಿತ್ತಿನವು ಲೋಕ ತೆರಿನ ಮಾ-ಮಲ್ಲ ಸತ್ಯ. ಬಾಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಬಾಲೆ ಆದ್ ತೊದ್ದೆ-ತೊದ್ದೆ ಪಾತೆರ್ವಲ್. ಪದ ಮುಡೆಪಲ್. ಕತೆ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಮಾನಾವಲ್. ಗೊಬ್ಬಾವಲ್. ಪುಚ್ಚೆ, ನಾಯಿ, ಪೆತ್ತ, ಕಕ್ಕೆ ಇಂಚ ಪ್ರಾಣಿ- ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಸ್ವರೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪಾಲ್. ಅಜ್ಜ, ಅಜ್ಜಿ, ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಮಾಮ, ಮಾಮಿ, ಪಲಯೆ-ಪಲ್ದಿಂದ್ ಇಂಚ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ, ಅರ್ಥ ಮಲ್ತ್ದ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಮೋಕೆದ ಕೈ ಗುಲ್ಲೆಡ್ ತೀಪೆ-ಕೈಪೆ, ಖಾರ, ಉಪ್ಪು, ಪುಲಿ, ಚಪ್ಪೆ ನೆತ್ತ ರಿಚಿನ್ ತೆರಿಪೋಪಲ್, ನೆಲ-ಬಾನ್, ದೊಂಬು, ಬರ್ಸ, ಚಲಿ, ಗಾಲಿ, ನೀರ್, ದೈವ-ದೇವೆ‌, ಬಂಧು- ಬಾಂಧವೆರ್, ಬಿನ್ನೆರ್-ಕುಟ್ಮನದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಎಡ್ಡೆ ಪಾಠಲೆನ್ ಗೊಬ್ಬಾಟಿಕೆಲೆನ್ ಸುರುಕು ಬಾಲೆಗ್ ಪಂದ್ ಕೊರ್ಪುನಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. ಐಕೇ, ನಮ್ಮ ವೇದಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ “ಮಾತೃದೇವೋಭವಂದ್” ಮಲ್ಲ ಮದಿಪು ಕೊರ್ತೆರ್. ===ಅಪ್ಪೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆದ ನಂಬಲಿಕೆಲು:-=== • ಮಿರೆತಪೇರ್ ಉರ್ಕುದು ಜಪ್ಪುನಗ, ಎನ್ನ ಬಾಲೆಗ್ ಬಡವಾವೊಂದುಂಡ್‌ಂದ್• ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪಲ್. •ಗಡಿ-ಗಡಿ ಬಾಯಿ ಆಡಿಗೆದೆಪ್ಪುನಗ, ಬಾಲೆ ಎನನ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡುಂದ್ ಅಪ್ಪೆ ನೆನಪಾಲ್. • ಇಲ್ಲದ ಬೇಲೆಗ್ ಸನ್ನಿ ಬೂರಡ್.. ಬುಲಿಪುನ ಬಾಲೆ ಎಂಕ್‌ಪ್ಪಡ್‌ಂದ್ ಅಪ್ಪೆ ಎನ್ವಲ್. • ಬಾಲೆ ಉಪ್ಪುನ ಇಲ್ಲಗ್ ತುಡರ್ ದಾಯೆಗ್ ಅಂಚಿ-ಇಂಚಿ ಬಾಲೆ ಬಲಿಪುನಗ ಮಿಂಚಿ ರೆಂಕಿಲೆಕ್ಕಾಪುಂಡುಗೆ • ಉಪ್ಪು ರುಚಿ ಇಜ್ಜಿ.. ಅಪ್ಪೆಡ್ದ್ ಬಂಧು ಇಜ್ಜಿ ಈ ಗಾದೆದ ಪಾತೆರ ಅಪ್ಪೆನ ಪೆರ್ಮೆನ್ ಲೋಕಗ್ ಸಾರ್ದುಂಡು. ಆಲ್ ನಟ್ಟ್ನಾಲಾಂಡಲಾ ಸಮ.. ಜೋಲಿಗೆಡ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲ್ ನಟ್ಟ್ ದ್ ತಿನ್ಪಲ್. •ಊರುಗು ಅರಸೆ ಆಂಡಲಾ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಗೆ, ಅಪ್ಪೆನ ಬಂಜಿದ್ ಪುಟ್ಟ್ ದಿನ ಪುರಿ, ಆಯೆ ಏತೇ ಮಲ್ಲಜನ ಆವಡ್, ಆಯೆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆನೆ. •ಬಾಲೆ ಪೆದ್ದಂದಿನ ಅಪ್ಪೆನ ಬದ್‌ಕ್, ಉಂಡುದು ದಕ್ಕುನ ಬಾರೆದಿರೆದಲೆಕ್ಕ. ಈ ಗಾದೆದ ತಿರ್ಲ್‌ಗ್ ವಿವರನೆ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚಿನ ಅಪ್ಪೆ, ಇಲ್ಲದ ಎಡ್ದೆಮಿಲ್ಲಿಗ್ ಬರೆಗಿಜ್ಜಿ. •ಆಲ್ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲನ ಕಾರ-ಕಜಾವಾದ್, ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ನುಪ್ಪುಗು, ಚಾಕ್ರಿ ಮಾನಾದ್ ತೈನಂಗೆ ಬಡ್ಕೊಡು. •ನಿದಿರೆ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಲೆನ್ ಅಪ್ಪೆಲಾ ತೂವೆರೆಬಲ್ಲಿಗೆ. ತೂಂಡ ದಿಟ್ಟಿ ಬೂರುಂಡುಗೆ. ಒರ್ದ ಕಣ್ಣ್ಡ್ ಸುರುಕು ತೂವೊಡುಗೆ. •ಬಜಿ ತೊಟ್ಟಿಲ್ನ್ ತೂಂಕುಂಡ ಬಾಲೆಗ್ ಬಂಜಿ ಬೇನೆ ಆಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ನ ಅಂಚನೆ ಖಾಲಿದೀವರೆ ಬಲ್ಲಿ. ತಾರಾಯಿನಾಂಡಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ದೀಯೊಡುಗೆ. •ನಿದಿರೆದ ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್‌ ಅಂಗಲಾಪಾಂಡ ಅಪ್ಪೆನ ಮಿರೆತ ಪೇ‌ರ್ ದರ-ದರ ದೊರ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್, ಬಡವ್‌ನ್ ಅಪ್ಪೆ ಕೊರ್ನಗ ಅಲೆನ ಕೊದಿ ಬುರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಕಕ್ಕರೆಬರ್ಪುಂಡ್‌ಂದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮನಸ್‌ಡ್ ನೆನಪೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆನ್ ಸುರುಕು ತೂನಗ .. ಬಾಲೆಗ್ ದದಾಂಡಲ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊರೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆನ ಕೈತ ಪುಂಡಿಡ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಪಣವುಪ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದ ಕಾರ್ ಗಟ್ಟಿ ಆನೆಟ್ಟ ಐತ ಕಾರ್‌ದಡಿಕ್ ಕುಂಟು ಪಾಡೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದ ಬಂಜಿ ಮಲ್ಲೆ ಬುಲೆನಗ, ತೊಡು ಆನಗ, ಅತ್ತಡ ಪೇರ್‌ನ್ ಎನ್ನುನಗ, ಎಗ್‌ತ್ತೆಲ್ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆ ಪಚ್ಚೆ ತೂನಗ ಪಚ್ಚೆ ಪಚ್ಚೆ ಉರ್ಚುಂಡುಗೆ •ಬಾಲೆದ ಕೆಬಿತ ಬಣ್ಣ ..ಐತ ಶಾಶ್ವತ ಆಯಿನ ಮೈತ ಬಣ್ಣಗೆ. •ಮೂಜಿ ಕೋಡಿದ ಕತ್ತಲೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಸಿಗಡಿದ ಗೆಂಡ‌ಗ್ ಭೂತಲೋಬಾನದ ಪುಡಿ ಪಾಡ್ದ್ ಇಲ್ಲ ಕೊಡಿ ಕಡೆ ಪತ್ತ್ಂಡ ಉಮಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಲು ಉಲಾಯಿ ಬತ್‌ದ್ ಬಾಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರ್ಪುಜ್ಜಿಗೆ. •ದಿನಾಲ ಮುಚ್ಚಂಜೆ ಪೊರ್ತುಗು ಪಿನಾರಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ತರೆತ್‌ದ್ ಬಾಲೆದ ತರೆಡ್ದ್ ಕಾರ್ ಮುಟ್ಟದ ಸಂದ್ ಸಂದ್‌ ಪೂಜುಂಡ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಲು ಬರ್ಪುಜಿಗೆ, •ಬಾಲೆದ ನಸೆತ ನೆತ್ತಿಗ್ ಮಿರೆತ ಕೊಡಿ ತಾಗರೆ ಬಲ್ಲಿ, ತಾಗುಂಡ ಮಿರೆ ಬಾಪುಂಡುಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆಡ್ಡಾದ್ರ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಜರ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ, •ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜೇ ಮಿರೆ ಕೊರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ ನನೊಂಜಿ ಮಿರೆನ್ ಬಾಲೆದ ಬಾಯಿಗ್ ಮುಟ್ಟಾದಾಂಡಲ ಬುಡೊಡ್‌ಗೆ. ಇಜ್ಜಿಡ ಮಿರೆ ಪೇರ್‌ದಾಂತೆ ಪೊಟ್ಟು ಆಪುಂಡುಗೆ. ===ಪದೆತಿನಾಕ್ಲು=== ದುಂಬು ಊರುಡು ಅಲ್ಪ-ಮುಲ್ಪ ಪೆದುಪೋಪುನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಲು ಇತ್ತ್ ಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆಡ್ ಮಾತ್ರ. ಪೆದುಪೋಪುನ ಸೂಲಗಿತ್ತಿಲಾ ಇತ್ತೀಜೆರ್. ಊರುಡಿತ್ತಿನ ಧೈರ್ಯೊದ ಪದೆತಿನಕ್ಲು ಬಾರಿ ಬಿರ್ಸಾತಿಕೆಡ್... ಬಂಜಿನಾಲೆಗ್ ಧೈರ್ಯ ಕೊರೊಂದು ಪೆದ್ದಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆ ಅಡ್ಡ ಇತ್ತೆಂಡಲ.. ಬುಲೆದ್ಂಡಲ ಬಂಜಿಗ್ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿ-ಪೂಜಿದ್ ಇಕ್ಕತ್‌ಡ್ ಪೆದ್ವಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ. ಕೈ ಪಾಡ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಒಯ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಮೈತ ನರನಾಡಿಲು ಸಡಿಲಾವೆರೆಗ್ ಜೀರ್ದರಿ, ಕಡಿರ್ದಬೇರ್, ನುಗ್ಗೆ ತಪ್ಪುದ ಕಷಾಯಲೆನ್ ಬೆಚ್ಚಮಲ್ತ್ದ್ ವಂತೆ ವಂತೆ ಪರ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಪದೆತಿಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಪೋನಗನೇ.. ಪೆದಿಮೆತ್ತಿ ಬಾಲೆದ ಚಾಕರಿ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಮಡ್ಯಾಳ್ತಿಗ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪು ಪೋವೊಂದಿತ್ತಂಡ್‌ಗೆ. ಮಾತ್ರ ತಿರ್ತವರ್ಗಡ್ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲೇ ಪದೆತಿ... ಮಡ್ಯಳ್ತಿನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಯಾನ್ ತೆರಿಮಟ್ಟ್ ಗೆ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕು ಪಾವಂಜೆ ಗ್ರಾಮಡಿತ್ತಿನ ಮಾಣಿ ಪನ್ಪುನ ಸೊನ್ಪ ವರ್ಷದ ಪರಬ್ಬು ಪೆದ್ದೋಪುನೈಟ್ ಭಾರಿ ಬಿರ್ಸೆದಿ. ಸಾರ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಪೆದ್ದೋತೆರ್ಗೆ. ಜಿಂಜಿನ ಬಂಜಿನಾಲೆನ ಬೇನೆನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತದ್. ಈತ್ ಪೊರ್ತುಗು ಪೆದ್ವಾಲ್ ಪಂಡ ಆಕುಲು ಅವ್ವೇ ಪೊರ್ತುಗು ಪೆದೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆ ಅಡ್ಡ ಉಂಡು, ಅತ್ತಡ ನಿದಿಪ ಉಂಡ್‌ಂದ್ ಅಂದಾಜಿಡ್ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ.ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಆಕ್ಲು ಪಂಡಿನ ದಿನತಮುಟ್ಟ ತಾಂಕೊದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬೊಂಬಾಯಿಲೆಗ್ ಪೆದಿಮೆತಿ ತಾಂಕರೆಗಾದ್ರ ಪೋವೊನ್ದಿತ್ತೆರ್. ಆರೆನ ಕೈಟ್ ಆಪುಜ್ಜಡ.. ಅದಗನೇ ಪಂಡ್ದ್ ಕುಡ್ಲದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗ್ ಕಡಬುಡೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. • ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆಗ್ ಏರ್ಲಾ ಬಿಲೆಕಟ್ಟರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಬುಲೆಚಿಲ್‌‌ಗ್ ಅಪ್ಪೆ ತುಡರ್ ಅರ್ಲುನ ಸಾನದಿಗೆದಲೆಕ್ಕ, ಪತ್ತಿರ್ವ ಜೋಕ್ಲಿತ್ತ್ಂಡಲಾ.. ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಒಂಜೇ. ಐಟ್ ಪರಭೇದ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡಲಾ ತುಲುವೆರ್‌ಡ ಸುರುಕು ಪುಟ್ಟಿನ ಬಾಲೆಗ್ ಕಡಿರ್‌ ಕಂಜಿ, ಕಡೇಕ್ ಪುಟ್ಟನ ಬಾಲೆಗ್ ಕಡೆತ ಕಂಜಿಂದ್ ಲೆಪ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆಡಪ್ಪ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಜಿಂಜ ಮೋಕೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವಾ ಬಡಪತ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಅಪ್ಪೆ ತಾನ್ ತೆಲಿಪರ್ದ್, ಬಾಲೆಗ್ ನುಪ್ಪು ಬಲಸ್‌ವಲ್, ರಡ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್- ಉರೆಕೊಡಿನ ತಪ್ಪದ ಕೈಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಲಸುಂಡಲಾ, ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆದ ಕಡಲ್‌ಡ್ ಜೋಕ್ಲೆಗವ್ ಅಮೃತ ಆಪುಂಡು. ಬಾಲೆಗ್ ಉಪದ್ರದ ದಿಟ್ಟಿಬೂರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ದಿಟ್ಟಿದೆಪ್ಪಲ್. ಬಾಲೆ ಸೀಕ್‌ಡ್ ಬೂರುಂಡ ಕಂಗಾಲಾಪಲ್. ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನ ದೈವ ದೇವೆರೆಗ್ ಪಟ್ಟ-ಪರಕೆ ಪನ್ಪಲ್. ನಾರ್-ಬೇರ್-ತಪ್ಪನ್ ಗುದ್ದ್ದ್ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಭಲ್ಮೆದ ಭಟ್ರೆಡ ರಾಶಿ ದೀಪಾದ್.. ಐತ ಪಿರಿಕಟ್ಟ್ ಗ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಮಲ್ಪಾವಲ್. ಮಂತ್ರವಾದಿಲೆನ ಕೈತಾಲ್ ಪೋದು ಮಾಟ ಕಿರ್ತಿಮ ದೋಷನ್ ದೆಪ್ಪಾವಲ್. •ದುಂಬು ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಗೊಡ್ಡುನ ನಿರೆಲ್ ಬಾಲೆಗ್ ರೆಂಕರೆಬಲ್ಲಿಗೆ, ಆಲ್ ಬಾಲೆನ್ q502fgniuldb9u4nc4k4fl8cfedxug6 372823 372814 2026-10-12T04:28:04Z Sanuthi Global 10190 /* */ 372823 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬}} '''ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ''' [[File:Chibi (37367439452).jpg|thumb|ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ]] === ಪರಿವಿಡಿ === ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ ಬೂಕುದುಲಾಯಿದ ಪೊಲಬು # 1. ನುಡಿತ ಸಿರಿ. # 2. ಗುರ್ಕಾರ್ಲೆನ ಮದಿಪು # 3. ಮಾತೃ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿ # 4. ಅಪ್ಪೆ ಬಾಲೆದ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. # 5. ಬಂಜಿನಾಲೆನ ತಾಂಕನೆ, ಬಯಕೆದ ಕ್ರಮ, ನಂಬೊಳಿಗೆಲು. # 6. ಪೆದ್ದುನ ಕೊಟ್ಯ, ಪೆದ್ಮೇದಿ, ಬಾಲೆ. # 7. ಪಿಲೆ ದೆಪ್ಪುನ, ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ಗ್ ಪಾಡುನ, ಪುದಾರ್ ದೀಪುನ ಗೊದ್ದೆ ಟಿ, ಚೌಲ, ಕಜಂಬುದ ಕಮ. # 8. ಎಣ್ಣೆ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜುನ,ಮೀಪಾವುನ, ಜೋಪ # 9. (ಆ)ಹಾರ, ಮರ್ದ್‌, ಮರ್ದ್‌ ತಯಾರಿ,ಬಿಲ್, # 10. ಪಲ್ಟಾಯಿ, ತುತ, ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಸೊತ್ತುಲು, ನಾಗದೇವೆರ ಆರಾಧನೆ. # 11. ನಡಾವಲಿಲು, ಮಂಕ್ರೋ-ಕಂಕೊ ಜೋಕುಲೆ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಲೂಟಿಲು, ಗಾದೆಲು, ಎದುರು ಕತೆಕ್ಲು. # 12. ಬಾಲೆನ್ ಮಾನಾವುನ, ಗೊಬ್ಬಾವುನ ಪದಕುಲು . # 13. ಪಾಡ್ಡನಡು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್, ನುಡಿಕಟ್ಟಿಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಬಾಲೆದ ವಿವರನೆಲು. # 14. ಮಾಹಿತಿ ಕೊರಿನಾರೆನ ಪುದಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪತ್ತೆ. # 15. ಪರಾಮರ್ಶನ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಡವಲಿಲು) # ===ಗುರ್ಕಾರನ ಮದಿಪು=== ದುಂಬುದ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸಮಿತಿ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ತುಳು ಬರವಣಿಗೆದಕುಲೆಗ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಕೊರ್ದು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ 'ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ' ಪನ್ಪಿ ಲೇಖನ ತಯಾ‌ರ್ ಮಲ್ತ್‌ದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿನ್ ಇತ್ತೆ ಅಚ್ಚಿಗ್ ಪಾಡೆಯೆರೆ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ಬಾರೀ ಸಂತೋಸ ಆವೊಂದುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಬೂಕುನು ಓದುದು ತೂಯಿನಕುಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಾವು. ಉಂದು ಬಜೀ ಒಂಜಿ ಕಿನ್ಯ ಪ್ರಬಂಧ ಅತ್ತ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧ. ಈ ಬೂಕು ಬರೆವೊಡೂಂದಾಂಡ ಲೇಖಕಿ ಊರೂರು ತಿ‌ರ್ಗ್ದೆರ್. ಬಾರೀ ಅಪ್ಪೆ, ಅಜ್ಜಿಯಡಿಕುಲೆನ್ ಬೇಟಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಪಾಡ್ಡನ ಕಾರೆರೆಡ ಜೋಕುಲೆನ ಪಾಲನೆ - ಪೋಷಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬರ್ಪಿನಂಚಿನ ಪಾಡ್ಡನದ ಭಾಗೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಬಾರೀ ತಾಳ್ಮೆಡ್ ಬರೆವೊಂದು ಪೋತೆರ್. ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಲಾ ಭಟ್ ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಡ್ ಎಲ್ಪತ್ತೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥಲೆನ್ ಬರೆತಿನ ತುಳು ನಾಡದ ತುಡರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಜೋಗುಳ ಪನ್ಪಿ ಪದ ಜೋಕುಲು ಪನ್ಪಿ ಶಬ್ದೊಡ್ದೇ ಉಂಡಾಂಡ್‌ದ್ ಕವಿ ಮುದ್ದಣ್ಣೆ ಬರೆತೆ. ಆಂಡ ಜೋಗುಳ ಪದತ ಬಳಕೆ ಕನ್ನಡೊಡೇ ಎಚ್ಚಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ಡಾದ್ ಅವು ಕನ್ನಡದನೇ ಆದ್ ಪೋತುಂಡು. ಲೇಖಕಿ ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ ಜೋಗುಳಪದೊಕು ==ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ== ಜೋಯಿಪದ ಪನ್ಪಿ ಪೊಸ ಶಬ್ದೊನು ಮೂಲು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ತುಳುಕು ಅವು ಒಪ್ಪುನಂಚಿನ ಪದ. ದುಂಬು ಮಾತೆರ್ಲಾ ಆ ಪದೊನೇ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನೆಗ್ ಅಡ್ಡಿ ಇಜ್ಜಿ. ತುಳುಟು ಜೋಯಿಪದ ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿಂದ್ ಜನೊಕುಲೆನ ನಂಬಿಕೆ. ಆಂಡ ಅವು ಸರಿ ಅತ್ತ್. ಆನೆ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಆನೆ. ವಾ ಊರುದ ಆನೆ. ಇಟ್ಟೇಲ್‌ದ ಪುಟ್ಟಾ ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ದಿಂಜ ಪದೊಕುಲು ದುಂಬು ಇತ್ತ. ಕನ್ನಡದ ಬಳಕೆ ಎಚ್ಚ ಆಯಿನೆಡ್ಡ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ತುಳುಪದೊಕುಲೆನ್ ಮದತೆ‌ರ್. ಸಿನೆಮದ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಪನಿಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ತಕ್ಕನೊಡು ಜೆತ್ತಿನ ಪುರುಬಾಲೆಗ್ ಭಾಷೆಡೇ ಮಾನಾವರ್. ಆಂಡ ನಮ್ಮಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಜೋಕುಲೆನ್ ಮಾನಾನಗ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಲಿಟ್ಲ ಸ್ಟಾರ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಬೂಕುಡು ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಲಾದ್ ಪೆದ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ತಾಂಕುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟದ ಮಾತಾ ವಿವರೊರೆಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೇಶದ ಜೋಕುಲೆನ ತಾಂಕನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡುಂಡು ಮೂಲು ತುಳುನಾಡ್ಡೆ ಪ್ರಾಕ್ಡಿದ್ಂಚಿ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ವಿವರಣೆ ಉಂಡು. ಇಡೆಇಡೆಟ್ ನಂಬಿಕೆ, ನಡವಳಿಕೆ ಗಾದೆ, ಮರ್ದ್, ಮಂತ್ರ ಆಹಾರೊ, ಗೊಬ್ಬು ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ಸಂಗತಿಲೆನ್ ಸಂದರ್ಬೊಗು ಒಪ್ಪುಲೆಕ ಸೇರಿಸಾವೊಂದೆರ್. ಅಂಚಾದ್‌ ಬೂಕುದ ಮೌಲ್ಯ ಎಚ್ಚಾತ್‌ಂಡ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪುಳ್ಳಿಯಡಿಕುಲೆಗ್ ಅಜ್ಜಿ ಕತೆ ಪನ್ಪುನ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತಂಡ್. ಶಿವಾಜಿಗ್ ಅಯನ ಅಪ್ಪೆ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಬೀರೆರೆನ ಕತೆ ಪಂಡ್‌ನೆಡ್ಡಾದ್ ಆಯೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್. ಗಾಂಧರೆಗ್ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ, ಶ್ರವಣನ ಕತೆ ಪೆನ್ಪೆದೆರ್‌ಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆರ್ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಸತ್ಯವಂತೆರಾದೇ ಒರಿಯೆರ್. ಇಂಚ ಬಾಲ್ಯೊಡು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೊರಿನ ಓವೇ ವಿಚಾರ ಆವಡ್, ಅವು ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿಪುಂಡು. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣಗು ಊಂದುವೇ ತಳಪಾಯ. ಅವು ಮಾತ್ರ ಇತ್ತೆದ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ಮದತ್ ಬುಡ್ತೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಜೋಕುಲೆಡ ಉಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕೊರ್ಪಿ ಕೆಲಸ ಅಪ್ಪೆ ಅಜ್ಜಿಯಡಿಕುಲೆನವು. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಬಾಲೆಗ್ ತುಳು ಬರ್ಪುಜಿ. ಅಜ್ಜಿಗ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬರ್ಪುಜಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಕೊಂಡಿ ತುಂಡಾವೊಂದು ಪೋವೊಂದುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪೆದ್ದುನೇಂದ್ ಪಂಡ ಅವು ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮರುಜನ್ಮ ಬತ್ತಿಲೆಕ. ಆಂಡಲ ಆ ಕಷ್ಟೊನು ಪೊಂಜೋವು ಸಹಿಸಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಆಧುನಿಕ ಮರ್ದ್, ಆರೈಕೆಲು ಇತ್ತ್ದ್ಲಾ ಸಿಜೇರಿಯನ್‌ದ ಸುಲಭದ ಸಾದಿ ಪತ್ತುವೆರ್. ವೈದ್ಯೆರ್‌ನಕುಲುಲಾ ಅಯಿಕೇ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪುರುಬಾಲೆಗ್, ಎಂಚಿನ ಮಾತಾ ಪುಲಮರ್ದ್ ಕೊರೊಡೂಂದು ದುಂಬುದ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಿತ್‌ಂಡ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡ್ ಕೊರ್ನ ಆ ಪುಲಮರ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆಯಿನೆಡ್ ಬೊಕ್ಕಲಾ ಅಕುಲೆಗ್ ಕಫ, ವಾತ, ಪಿತ್ತ ತಟ್ಟಂದಿಲೆಕ. ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ರು ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಡ್ ಎಲ್ಪತೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥೋಲೆನ್ ಬರೆತಿನ ಆರ್ ತುಳುನಾಡ ತುಡರಾದುಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯಡ್ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಲೆಡ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಚಾಕ್ರಿ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಪಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ತುಳುಭಾಷೆಡ್ ಜಿಂಜ ನಾಟಕ ಬರೆದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ದೆಶನ ಮಲ್ತ್ದ್ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಬೆಂದಿನಾ‌ರ್. ರಾಷ್ಟ್ರ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟಡ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಜಿಂಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೇರ್ “ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ” ಈ ಸಂಶೋಧನೆದ ಕಜ್ಜಡ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ನಾನಾ ಮರ್ಗಿಲೆಡ್ ತಿ‌ರ್ಗ್ದ್, ತೆರಿದ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಮುಡೆತಿನ ಈ ಗ್ರಂಥಡ್ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಡ್ ಒಂಜಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆಯೆರೆಗ್ ಬೊಡಿತ್ತಿನ ಸಂಗ್ರಹಲುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟಮಠದ ಪೂಜ್ಯ ಪುತ್ತಿಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮೇರೆಡ್ದ್ ದಾಸ ಧೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ್ ಸುಗುಣ ವಿಠಲ ಪ್ರಿಯ ಈ ಅಂಕಿತನಾಮಡ್ “ನವನೀತ” ಪನ್ಪುನ ಪದಕೆಲೆನ ಕೃತಿಟ್ ಬದ್ಕರೆ ಬೊಡಾಯಿನ ಬೊಲ್ಪುದ ತುಡರ್‌ನ್ ಅರ್ಲಾದೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಸಂಚಾಲಕಿಯಾದ್, ಸಂಘಟಕಿಯಾದ್ ಬೆನ್ನೊಂದಿಪುನ ಮೇರೆಡ್ದ್ ತುಳು ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡ ಈ ರಡ್ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಕುಲು ಮೂಡ್ದು ಬರಡಂದ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪಂಡೊಂದುಲ್ಲೆ. ==ಸುಗಿತೋ== ಸಮಾಜೊಡು ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಜನಾಂಗೊಗ್ಲಾ ಐತನೇ ಆತಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಉದಿಪನ ಏಪ ಆಂಡ್? ಎಂಚ ಆಂಡ್? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಉತ್ತರ ದಾದಪಂಡ ಏಪ ನರಮಾನಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡಾ ಆನಿದಿಂಚನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಉದಿಪನ ಆಂಡ್‌ಂದ್‌ ಪನೊಲಿ. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನ ಕಟ್ಟಪಾಡ್ ದಾಂತೆ ಇತ್ತದುಂಡ, ಆಕುಲು ಕಾಡ್‌ ಕ್ರೂರ ಮುರ್ಗತಲೆಕ್ಕ ಬದ್ಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸತ್ಯಗಾದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿದಾಂತಿನ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ನ್ ಶೂನ್ಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನಮ್ಮ ಬದ್ಕ್ ನ್ ಪೊರ್ಲುಕಂಟ್‌ಡ್ ತಿದ್ದ್ ದ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾರ್ಗಗ್ ಕನಪುನ ನೀತಿದ ಪಾಠನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಉಂದೆನ್ ಇಂಚನೇಂದ್ ಸರುತವಾಯಿನ ಗೀಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಲಪ್ಪರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಪಂಡ ಜನಮಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕದ್ ರಾತ್ರೆ ನಿದ್ರೆ ಮಲ್ಲುನ ಮುಟ್ಟ ಆಕುಲು ಮಲ್ಲುನಂಚಿನ ಬೇಲೆದ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನದ ಸಂಸ್ಕಾರನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಂದ್ ಪನೊಲಿ. ನನೊಂಜಿ ಮರ್ಗಿಲ್‌ಡ್ ಪನ್ಸುನಾಂಡ ಜನಮಾನಿ ಪುಟ್ಟುದ್ .. ತೈನ ಮುಟ್ಟ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕರ್ಮೊಲೆನ ಗೊಪೆಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪಂಡ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ಗ್ ಪಾಡ್ಡಿನ ಗಟ್ಟಿದ ಒಕ್ಕನೂಲ್ ಅತ್ತಡ ತಡಮೆಂದ್ ಪನೋಲಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನವು .. ಎಪಲ ಪಲ್ಲಡ್ ಉಂತುದಿನ ಕೆರೆಂಚಿ ನೀರತ್ತ್. ಜನಮಾನಿಡ್ದ್ -ಜನಮಾನಿಗ್, ಕಾಲೊಡ್ದ್ - ಕಾಲೊಗ್ ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗ್ ಏಪಲ ಪರಪುನಂಚಿನ ಸುದೆತ ನೀರ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಭೂತಕಾಲೊದ ಪೊದಿಕೆಂದ್ ಎನ್ನಂಡಲಾ.. ಅವು ನಮನ್ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಡ್ ಆಲಿಪುನವು ಸತ್ಯ. ದಾಯೆಪಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನವು.. ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಆನಗ ... ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ಬೇರ್‌ಗ್ ಪೆಟ್ಟ್ ಬೂರ್ದ್ ಐತ ಗುರ್ತದಾಂತಿಲೆಕ್ಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಕೆಲಸರ್ತಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಲ್ಪ ತೆಗಲ್‌ದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಲದ ಅರ್ಥ.. ಅರಿದ್ ಅನರ್ಥಗ್ ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಜನಮಾನಿನ ಗುನತ ಮರ್ಜಿದ ಅಂಶನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಒಂಜೇ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಲತ್ತ್ದ್ ವಿವರನೆ ಕೊರೆಗಾಪುಜ್ಜಿ. ಲೋಕೊದ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ, ನಂಬಿಕೆ, ದೇವರ್, ಭಾಷೆ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರ, ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ, ಉನಸು, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಲೆ-ಇಂಚಿನ ನಡಾವಲಿದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವಾಯಿನ ==ನಮ ತುಳುವೆರ್== ಪೆರ್ಮೆದ-ಗೆಲ್ಮೆದ ತುಳ್ ನಾಡ್ ಕಡಲ್ದ ಬರಿತ ಪ್ರದೇಶ. ಅಂಚಾಂದ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾದ್ ಮುಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಯಿನ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಉಪ್ಪುದ ಉಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಮುಲ್ಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ರೀತಿ-ರಿವಾಜುಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿನ ಗುನಕುಲುಂಡು. ತುಳು ಮಣ್ಣ್ ದ ಕಮ್ಮೆನ ಉಂಡು. ಸಾರ-ಸಾರ ವರ್ಸೊ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಪಾಡ್ಡನಡು ತುಳುನಾಡ ಚಿತ್ರಣ : ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಚಿತ್ರಣ ಇಂಚ ಉಂಡು. ಸತ್ತಿಗೆದಾತ್ ಮಲ್ಲೆ, ಹರಿವಾಣದಾತ್ ಉರುಂಟು-ಪಣವುದಾತ್ ಪೊರ್ಲು. ತಿರ್ತ್ ತುಳುರಾಜ್ಯ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಂಡು-ಇಂಚ ಪಾಡ್ಡನೊಡು ಪುಗರ್‌ದಿನ ತುಳುನಾಡ್ಡ ಭಾಷೆಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಅಯ್ತನೇ ಆಯಿನ ದಿನ್ನ -ಬನ್ನ ಉಂಡು. ತುಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತಂಡಲಾ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಸೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ತುಳುಭಾಸೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಮಲ್ಲಾದಿಗೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಎಡ್ಡೆ - ಪಡ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಲೆಡ್ ಐತನೇ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಡ್ದ್ ಬಡಕಾಯಿ ಭದ್ರಗಿರಿಮುಟ್ಟಿ, ಮುಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್ದಿತ್ತಿನ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನೆಲೆಂದ್ ಪನ್ಪಿನೆಡ್ಡಾವರ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಲೋಕಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮದಿಪುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ ನಾಗದೇವೆರೆನ ನೆಲೆಪನ್ಪುನೈಕ್ಕ್ ನಾಗರ ಖಂಡಂಗ್ಲ ಪುದಾರುಂಡು. ಅತ್ತಾಂದೆ ಈ ಭಾಗನ್ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಪ್ರಪಂಚದ ವಾ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮದಾಕ್ಲೆಗ್ಲಾ ಬಾಲೆ ಪಂಡ ಅವ್ ವಂಶದ ತೆಗಲೆ. ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲತ್ತ್. ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಅಪ್ಪೆ ಪುನಕ್ ಸಮ. ಬಾಲೆ ದಾಂತಿನ ಗೊಡ್ಡುಗ್ ದುಂಬು ಮೂಜಿಕಾಸ್‌ ಬಿಲೆ ಇತ್ತಜ್ಜಿ. ಸಂತಾನಗಾದ್ರ ಪೂಜೆ - ಪುನಸ್ಕಾರ, ಪಟ್ಟ ಪರಕೆ ಪುನಂಚಿನೆನ್ ನಮ ಪಾಡ್ಡನಡ್, ಕತೆಕ್ಲಡ್, ಗಾದೆಲೆಡ್ ಕೇನ್ವ ಜನಮಾನಿ, ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಗ್‌ ಸೇರ್ದಿನಾಂಡಲ ಪ್ರಾಣಿದ ಕಿನ್ನಿದಲೆಕ್ಕ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಲಕ್ಕನೆ ಬಲಿಪುಜ್ಜಿ. ಬಾಲೆಗ್ ಸಮ ಬುದ್ದಿ ತೆರಿಯರೆಗ್ ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ವರ್ಸ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಆತಿನಂಗೆ ಬಾಲೆಲೆನ ತಮೆರಿ-ತಾಂಕನೆ, ಗೊಬ್ಬಾವುನ, ಮಾನಾವುನ, ಜೋಯಿಪದತ ಸಾಹಿತ್ಯಗಾದ್ರ ತುಳು ಜನಪದರ್ ಪುರುಕುಂದಿಲೆನ್ ತಾಂಕುನೈಟ್ ಅಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ದಾದ? ಬಾಲೆನ್ ಗಬ್ಬಡ ತುಂಬುದಿನ ತುಳುವೆದಿನ್ ಎಂಚ ತಾಂಕ್‌ವೆ‌? ಬಯಕೆದ ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ ಮಡೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮ, ತಮ್ಮಾನದ ಗೌಜೀ, ಪೆದುಪುನ ಬೇನೆ, ಪದೆತಿ, ತೊಟ್ಲಬಾಲೆದ ತಾಂಕನದ ವಿವರನ್ - ಈ ಅಧ್ಯಯನಗ್ ಮೂಲವಾದ್ ತೆಲುಪುಡ್ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು. ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿ ಬೊಕ್ಕದ ಕ್ರಮಕ್ಲು, ಬಾಲೆದ ಪಿಲೆ ದೆಪ್ಪುನು, ಮೀಪಾವುನ, ತೊಟ್ಟಿಲೆಗೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ದೀಪುನ, ಮರ್ದ್, ಹಾರ, ನಂಬಲಿಕೆ, ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಡಾವಲಿಲು, ಗಾದೆ, ಎದುರುಕತೆ, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪಟ್ಟ ಪರಕೆ, ಬಾಲೆನ್ ಮಂಗಟಾವುನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೋಯಿಪದಕುಲು, ಗಾದೆದ ತಿರ್ಲ್, ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಬಾಲುಲೆನ ವಿವರನೆಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್‌ಡ್ ಕೊರ್ರೆಗ್ ಯಾನ್ ಮುಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತದೆ. ತರೆಡ್ದ್ -ತರೆಕ್ಕ್ ಪರತ್ತೊಂದ್ ಬತ್ತಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟ್ಲೆನ್ ಕೂಡುಕಟ್ಟ್ ಡ್ ಆಕುಲು ಮುಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕರ್ಮಡ್ ಇತ್ತೆ ಐತ ನಿರೆಲ್ ಮಾತ್ರ ರೆಂಕುಂಡು. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಮೈಮೆಡ್ ದುಂಬುದಾಕ್ಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಲ್ಲೆ ಸೇರ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಐತ ಅರ್ಥನ್ ಅನರ್ಥ ಮಲ್ತೊಂದು ತ್ರಿಶಂಕು ಸ್ವರ್ಗಡ್ ನಮ್ಮ ನೇಲೊಂದಿಪ್ಪುನ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ. ಕೆಲಸರ್ತಿ ದುಂಬುದಾಕ್ಲೆನ ಕೆಲವು ಆಚರನೆಲು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಂದ್ ತೋಜುಂಡಲಾ, ಆ ಕಾಲಗ್ ಅವು ಸತ್ಯ. ವಾ ಪಿರಿಕಟ್ಟಲೆಗಾ ನಂಬಲಿಕೆನೇ ಮಲ್ಲ ಮರ್ದ್‌ಂದ್ ಇತ್ತೆದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕ .. ಐಟ್ ಅಕುಲೆನ ಬದ್ಕ್ದ ತಿರ್ಲ್ ದೆಂಗ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಇನಿತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಉದಿಪನೆಗ್ ತುಳುಜನಪದೆರೆನ ಏತೋ ವರುಷದ ಅನುಭವ ತಿರ್ಲ್‌ಂಡ್‌ಂದು ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ನೂದೆಕ್ ನೂದ್ಲಾ ಸತ್ಯ. ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಈ ರಡ್ಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಘಟಕ. ಮುಲ್ಪ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತಡ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆಯಾದ್ ಅಚರನೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಜನಮಾನಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾದ್ ತುಳುಭಾಸೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ತುಳವೆರ್ನ ಪುರು ಬಾಲೆದ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್ ತೆಲ್ಪಡ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆದ ಬೆರಕೆ ಉಂಡುಂದ್ ಪನೊಲಿ. ===ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿ=== ತುಳುನಾಡ್ ದ ತುಳುವೆರ್ನ ಮೂಲಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗಡ್ ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಂಡು. ಮುಕುಲು ತುಳುನಾಡ್ದ ಉದ್ದಗೆಲಗ್ ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲೆನ ವ್ಯಾಪ್ತಿನ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ - ನೀಲೇಶ್ವರಡ್ದ್, ಬಡಕ್ಕಾಯಿ ಬಾರ್ಕೂರ್ ಮುಟ್ಟ, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್, ಮೂಡಾಯಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಕುಲೆಗ್ ಅಳಿಯಕಟ್ಟ್ ಅಪ್ಪೆನ ಬರಿಟ್ ಜೋಕ್ಲನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪೆರ್. ದುಂಬು ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಮೂಲ ಬುಡುಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಕುಲಕಸುಬುದ ನೆಲೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪಜಾತಿ ಉಂಡಾದ್ ಐಟ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಬಿಲ್ಲವೆ, ಮೂಲ್ಯ, ಮರಕಲೆ, ಆಚಾರಿ, ಮುಖಾರಿ, ಮುಗೇರೆ, ಮಡ್ಯಳೆ, ಗಾಣಿಗೆ, ಶೆಟ್ಟಿಗಾರೆ, ಭಂಡಾರಿ, ದಿಕ್ಕೆ, ಕೊರಗೆರ್‌ಂದ್ ಇಂಚ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಜಾತಿಲೆಂದ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ತುಳ್ ನಾಡ್ಗ್ ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯಡ್ ಬತ್ತಿನ ಜೈನ ವರ್ಗದಾಕ್ಲೆಡ ಕೆಲವೆರ್ ಮುಲ್ತ ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ನನ ಕೆಲವೆರ್ ಪಿತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಅಂಚನೆ ಇಡೆಗ್ ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯದ ಬತ್ತಿನ ಶಿವಳ್ಳಿ ಕೋಟ, ಹವ್ಯಕ, ಸ್ಥಾನಿಕ, ಚಿತ್ಪಾವನ, ಸಾರಸ್ವತ, ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ, ಕನ್ನಡ‌, ಕಾನ್ಹಾಡ, ಆಚಾರಿ, ಇಂಚಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆಗ್ ಪಿತೃಮೂಲೀಯ ಪದ್ಧತಿದ ಕಟ್ಟೆ-ಕಟ್ಟಲೆದ ಆಚರನೆ ಮಲ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುಜನಪದೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಬ್ರಾಣೇ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಣೇತರ ಆಚರನೆಡ್ ಜಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸಲು ನೆಗೆತ್‌ದ್ ತೋಜುಂಡು. ಬ್ರಾಹ್ಮನೇತರ ವರ್ಗದಾನ ಆಚರನೆಲು ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಕುಲೆಗ್ ಪೊನ್ನ ಕುಟ್ಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತಿನೈಡ್ದ್ ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯೋಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಾಕು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನಿಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಪರಿಶಿಷ್ಟರಾಯಿನ ದಿಕ್ಕ-ಕೊರಗೆರೆನ್ ತೊ‌ರ್ತ್ದ್ ಆಕುಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ಅಸ್ಪರ್ಶರಾದ್ ತೂಯಿನೈಡ್ಡಾವರ ಮುಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಎಲ್ಯಲ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ದಾಯೆಪಂಡ ಆಕುಲು ಊರುದ ಪಿದಾಯಿಡ್ ಅಸ್ಪರ್ಶೆರಾದ್ ಬದುಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಎನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ “ಪುರುಬಾಲೆ” ಆಯಿನೈಡ್ದಾವರ ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟದ ಬಾಲೆದ ತಾಂಕನೆಡ್ ತುಳುಜನಪದರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ವಿವರಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್ಟಿಡ್ ಕೊರೆಗ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಆಚರನೆಲೆಡ್ ಜಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಪ್ಪುನೈಟ್ ಬ್ರಾಣೇ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಣೇತರಂದ್ ವಿವರನೆ ಕೊರ್ತೆ. ತುಳುನಾಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಬಾಲೆಲೆನ್ ತಾಂಕುನೈಟ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದ ತುಳುವೆರ್ಡ ಬಾಲುಲೆನ್ ತಾಂಕುನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಬೆರಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನೈಕ್ ರಡ್ ಸೀಮೆದ ಸಂಬಂಧ ಪನ್ಪುನವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಆದಿಪ್ಪುಂದು ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊನೊಲಿ. ===ಅಪ್ಪ ಬಾಲೆದ ಸಿರಿ ತುಪ್ಪೆ=== ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಗದ್ದುಗೆಗ್ ಮುರ್ಗ ಆವಡ್ ಪಕ್ಕಿಲಾವಡ್ ಬೇತೆ ಅತ್ತ್. ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆ ಜೋಕೆದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮಲ್ಲಸ್ತಿಕೆ ಅಂಚಿನವು. ಲೋಕಡ್ ಬುದ್ದಿದಾಂತಿನ ಮುರ್ಗ- ಪಕ್ಕಿಲು ತನ್ನ ಕಿನ್ನಿ ತನ್ನ ತೆತ್ತಿಲೆಗ್ ಸಿಕೆ ಕೊರ್ದು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಪೊರ್ತು- ಪೊರ್ತುಗು ಬಂಜಿಗ್ ಕೊರ್ದು ಐತ ಕಾರ್‌ಡ್ ಉಂತುನಮುಟ್ಟ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕೆಡ್ ತಮೆರಿ ಕೊರ್ಪುನವು ನಮ ತೆರಿದಿನ ಸತ್ಯ. ಪೊನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕ ಆವೊಡಾಂಡ ಆಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಆವೊಡು. ಸಂತಾನನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಪೊನ್ನನ್ ಎಲ್ಲಿಬಾಲೆದಿಂಚ್ ಪರಬು ಆನಮುಟ್ಟಲಾ ಅಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆಂದ್ ಮದಿಪು ಕೊರ್ದು ಲೆಪ್ಪುನವು, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅವ್ಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮಾತೃಮೂಲ ಪ್ರಧಾನ ಆತಿನೈಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನೊದ ಮನೆ ಉಂಡು. ಅಕುಲೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಆಸ್ತಿ-ಬದ್ಕ್ ಭಾಗ್ಯೊಡು ಅಧಿಕಾರ ಉಂಡು. ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಬಾಲೆ ಪಂಡ ಸಸಾರದಾಂತೆ ಹೆಟ್ಟನ- ಕುಚ್ಚನ ಇಜ್ಯಾಂದ ವಂಸನ್ ಬೆಲಗುನ ಕನ್ನಂದ್ ನೆನಪುನ ಮನಸ್ಸ್, ತುಳು ಜನಪದರೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ದುಂಬು ಹೆಚ್ಚ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿನಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮದಿಪಿತ್ತಂಡು. ಇಲ್ಲ್ ನಿಲ್‌ಕೆ ಜೋಕ್ಲು ಬಾಲೆಲು ಜಿಂಜಿದುಪ್ಪಡ್ಂದ್ ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಹೆರಿಯೆರ್ ಆಸೀರ್ವಾದ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಆ ಕಾಲಡ್.. ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆಲೇ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. ಬಾಲೆಗ್ ಆಲೇ ಸುರುತ ಗುರು. ಇಲ್ಲ್ ಬಾಲೆದ ಸುರುತ ಶಾಲೆ. ಬಾಲೆಗ್ ಸಿಸ್ತ್, ಬಾಸೆ, ಮೋಕೆ- ಪರಿಸರದ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ- ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನವು ಅಪ್ಪೆನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಬಾಲೆ ಅಪ್ಪೆನ್ ಸುರೂಟ್ ಗುರ್ತ ಪತ್ತುಂಡು. ಅಪ್ಪೆನ ಮೈತ ಬೆಪ್ಪು, ಕಣ್ಣ್, ಕೈ-ಬಾಯಿ, ಸೊರದ ಗುರ್ತನ್ ಬೇಗ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದೆ ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲಾನಗನೇ ಅಪ್ಪೆನ್ ತೂದ್ ಬೊಚ್ಚು ಬಾಯಿಡ್ ತೆಲಿಪುಂಡು. ಅಪ್ಪೆ ಕಣ್ಮದೆ ಆನಗ ಬುಲಿಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಆಲೆಗ್ ಬಾಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲ ಸಂಪತ್‌ ಇಜ್ಜಿ. “ಲೋಕಡ್ ಹಾಲ್ ಜೋಕ್ಲು ಉಪ್ಪೆರ್ ಆಂಡ ಹಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪಯಲ್” ಈ ಗಾದೆದ ಲೆಕ್ಕ, ಅಪ್ಪೆ ಜೋಕ್ಲನ ಎಡ್ಡೆ ಭವಿಷ್ಯಗಾದ್ರ ತನ್ನೊ ಸರ್ವ ಸುಖೊನು ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ಪಲ್. ಆಂಡ ಮಾತಾ ಪೊನ್ನ್ ಜೋಕ್ಲಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಪುನ ಭಾಗ್ಯ ಉಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ಅಕ್ಲೆನ್‌ ಸಮಾಜ, ಕುಟ್ಮವರ್ಗ ಗೊಡ್ಡುಂದು ಕುಚ್ಚನಡ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಆಲೆನ ಬದ್‌ಕ್ ಊರ್ಯಾಕ್ಲೆನ ಚಾಕ್ರಿ ಮಲ್ಪೆರೆಗಾದ್ರ ಆದ್ ಬಿಲೆದಾಂತಿನ ಆಲೆನ ಬದ್ಕ್.. ಪಾದೆಕಲ್ಲ್ ಗ್ ನೀರ್ ಮೈತಿಲೆಕ್ಕ ದಂಡ. ಈ ಮಾತಾ ಕಾರಣಗಾದ್ರ ಪೊನ್ನು.. ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಬುಡೆದಿನ ಸ್ಥಾನಡ್ ಎಚ್ಚ ಬಾಲೆದ ಅಪ್ಪೆಯಾದ್ ಸಮಾಜಡ್ ಮದಿಪು ಪಡೆವೆರೆಗ್ ಅಂಗಲಾಪು ಬುಡ್ಪಲ್. ಅಪ್ಪೆ... ಬಂಜಿಡ್ ಬಾಲೆಲು ಉಪ್ಪುನಗಯಿಕೇರ್ ಪೊದಿಕೆ ಕಡಪುಡ್ ಕೊರ್ತೆರ್ ತಯ್ಪಿನ ಪುಟ್ಟುನ ಪೊರ್ತುನು ತಪ್ಪಾದ್ ಕುಲ್ಲಿಯೆರೆಗೂರುಡೇ‌ರ್ ಸಮರ್ತೆ. -ದಿ. ಬಡಕಬೈಲ್ ಪರ್ಮೇಸ್ರಾಯೆರೆನ ತುಲು ನೀತಿ ಪದ್ಯೊಲು ಪನ್ಪಿ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ಡು ಅಪ್ಪೆ ದೆತ್ತೊಂಡಿ ಮರ್ದ್ ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆನೇಪೊಲ ಕಾಪುಂಡು. (ತನ್ನೆ ಸೇವಿತಿನೌಷಧಾಮೃತೊ ಬಾಲೆ ರಕ್ಷಿಪು ಬಂಜಿತಾ) ತುಳು ಕಾವ್ಯ - ಕಾವೇರಿ 8.21- ಡಾ.ಕೆ.ಪದ್ಮನಾಭ ಕೇಕುಣ್ಣಾಯ. ಜೋಕ್ಲು ಆವಂದಿನೈಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೂದ್ ಕಾರನ ಇತ್ತ್ಂಡಲ್ಲ. ಆ ತಪ್ಪುದ ಮಾತಾ ಪುದೆನ್ ಪಿರಾಕ್ಡ್ ಪೊನ್ನನ ತರೆಕ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆಲ್ ಆತಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿ ಈ ಕಾರನಗಾದ್ರ ದುಂಬು ಆನಗ್ ನಾಲೈನ್ ಮದ್ಮೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಅಪವಾದದ ಪಾಪದ ಪುದೆ ತುಂಬುದಿನ ಪೊನ್ನನ ಬದ್ಕ್ ಕನ್ನನೀರ್‌ದ ಕಡಲ್ದಲೆಕ್ಕ. ಕೆಲವೆರ್ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಪೊನ್ನುಲೆಗ್ ಮದ್ಮೆ ಆಪುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್. ಒಂಜಿ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಮುಟ್ಟ ಆಲೆನ ಬಂಜಿಡ್ ಬಜಿಲ್ ಮೆದ್ದುನ ಪೋಡಿಗೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪೊನ್ನು-ಆನ್‌ಲು ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಒಟ್ಟ್‌ಗಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಪುನಂಚಿತ್ತಿನವು ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಯಿನ ಕ್ರಿಯೆ. ಕಷ್ಟನಾ ಸುಖೊನ ಬದ್ಕ್ ಪನ್ಪುನವು ಎಂಚನೇ ಉಪ್ಪಡ್.. ವಂಶ ತೆಗಲೆರೆಗಾದ್ರ ಬಾಲೆ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ತೈತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೋಕ್ಷ ತಿಕ್ಕೊಡಾಂಡ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜಡುಂಡು. ಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಡ್ ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ಬಾಲೆ ಉಪ್ಪುನಗನೇ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಮದಿಮೆ ಆವಂದೆ ಮದ್ಮಾಲ್ ಆಂಡ ಕನ್ನ್ ಗ್ ಕುಂಟು ಕಟ್ದ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಬುಡ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸಿಕ್ಷೆದ ನಡಾವಲಿ ಇತ್ತಂಡು. ಆಲೆನ್ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಏರ್ ರಕ್ಷನೆ ಮಲ್ಪೆರಾ.. ಅಕ್ಲು ಮದಿಮೆ ಆವೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಅತ್ತಡ ಆಲೆನ್ ದೀಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಅಲ್ಪ ಬಂಜಿಗ್ ದಾಂತೆನಾ .. ಅತ್ತಡ ಕ್ರೂರ ಮುರ್ಗುಲು ತಿನ್‌ಂಡಲಾ ಕೇನುನಾಕ್ಲ್ ಇತ್ತೀಜೆರ್. ಇಂಚಿನ ದು:ಖೇದ ಪ್ರಸಂಗ ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಐಟ್ ಅಕುಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ದೇಯಿ ಬ್ರಾಣೇರಂದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮಾತೃ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿಡ್ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಪೊನ್ನು ಪೋದು ಪೊಂಜೋವು ಆಪುನ ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಕ್ರಿಯೆಗ್ ತಲೆನೀರ್ ಮದಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಿರಣೆರೆಡ್. ಪೇರ್-ನೈಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯಡ್ ಮದ್ಮೆಮಲ್ಪುನ ಕಟ್ಟ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಲಡ್... ತಲ್ತೆನೀರ್‌ಮದಿ ಪನ್ಪುನವ್ ಭಾರಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಫಲವಂತಿಕೆದ ಸಂಕೇತವಾಯಿನ ಅಲೆನ ಗರ್ಭಪಾತ್ರೆಗ್ ಶಕ್ತಿಬರೆಗಾದ್ರ ಆವೆರೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ-ಎಡ್ಡೆ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪಿನಂಚಿತ್ತಿನ ಹಾರಲೆನ ತಿನರೆಗ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಡ್ ನೈನ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಸಾಯಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ತುಲುಜನಪದೆರ್ ಪೇರ್ ಊಜುನ ಬೊಕ್ಕ ಫಲ ಕೊರ್ಪುನ ಮರಕ್ ಅಪ್ಪೆನ ಸಂಬಂಧನ್ ಹೊಲಿಸಾವೊಂದು ಮದಿಪು ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಜನಮಾನಿನ ದಿಟ್ಟಿಡ್ ಪೊನ್ನು ಮದಿಮಾಲ್ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಆಲ್ ಬಾಲೆ ಪೆದ್ದರೆಗ್ ತಯಾರಾತಾಲೊಂದ್ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ನಾಯಿ ಕಿನ್ನಿ ದೀಪುನಲೆಕ್ಕ ಪಿದಾಯಿ ಆಪುನ ಖೈದಾನಮುಟ್ಟಲ ವರುಷಗೂಜಿ ಪೆದ್ದೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಜಿಂಜ ಬಾಲೆಲ್ಲಿತ್ತಿನಾಕ್ಲೆಗ್ ಸಮಾಜಡ್ ಮಲ್ಲ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆದ ಸ್ಥಾನ- ಮಾನಾದಿಗೆ ಇತ್ತಂಡ್. (ಕಂಕಣೇಕ್‌ಡತ್‌ ಬಲೆರ್ ಚಂದ್ರನಿಚ್ಛಿಪಿನ್ಂದೊಮ್ಮೆ ಮಂಕಣೀ ತೆರಿಯಂತಿ ಮೂಢ ಸಮುದ್ರೆ ನೀಂದಲ್ಲೊಂದೊಮ್ಮೆ || ಕಂಕಲೇಲ್ ದಂತಿನಂಭಕೆ ವಿಂಧೂ ಪ್ರಾಪಿಪಿನಂದೊಮ್ಮೆ ಶಂಕಿಪುಪ್ಪೆನತೀ ಕಥೇ ತೆರಿತೋಂಪೆ ವರ್ಣಿಪೆರಂದ್‌ತ್) ಶ್ರೀ ಭಾಗವತ ಅತ್ತಂದೆ ಪದಿಮೂಜನೆ ಸರ್ತಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ನಕ್ಲೆಗ್ ಕುಡವರ ಆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕುಟ್ಮದಾಕ್ಲೆನ್, ಇಷ್ಟಮಿತ್ರೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಗೌಜಿಡ್ ಬಯಕೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತಂಡ್. ಇತ್ತೆದಾಕ್ಲೆಗ್ ಆ ಭಾಗ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಇಷ್ಟಮಿತ್ರೆರ್ ಸುರುಕು ಎದ್ಕೊನಗ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಂಡಿಬೊಕ್ಕ ನಿಕ್ಲೆಗೇತ್ ಜೋಕ್ಲು ಬಾಲೆಲ್‌ಂದ್ ಕೇನುನವು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅತ್ತಂದೆ ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಬದ್ಕ್, ಸಂಪತ್ ಏತುಂಡೂಂದು ಏರ್ಲಾ ಕೇನ್ವೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಆಯಿನಾಲೆಗೆ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ಡ್ ಮಲ್ಲ ಬದ್ಕ್- ಭಾಗ್ಯ ಬೇತೆ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚನೆ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆನೇ ಸಿರಿ ತುಪ್ಪೆಂದ್ ಪನೊಲಿ. - * ದುಂಬು ಬಾಲೆಲೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿ ದೇವೆರ್ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕಡ್ ತಾಂಕ್‌ವೆ‌ರ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಲಿಗೆ ಇತ್ತಂಡ್. ಜೋಕ್ಲನ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗ್, ಬೇನೆ-ದುನಿಪುಗು, ಬೆರಿ ಪೂಜ್ಯರೆಗ್, ಕೈ ಪತ್ತ್ದ್ ತಾಂಗ್ ಕೊರಿಯರೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. .“ದೇವೆರೆಗ್ ಮಾತೆರ್‌ನಲ ಕಷ್ಟ-ಸುಖನ್ ತೂವರೆಗಾವಂದಿನೈಕ್, ಅಪ್ಪೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿಮಲ್ತೆ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು”. ಅಂಚಾದ್ ಅಪ್ಪೆದಾಂತಿನ ಬಾಲೆದ ವ್ಯತೆನ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಮುಗಿಯಂದಿನವು . .ದುಂಬುದ ಜನಪದೆರೆನ ಕತೆಕ್ಲಡ್, ಅಪ್ಪೆ ದಾಂತಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ ಕಷ್ಟದ ಬಂಗೊದ ಕತೆಕ್ಲ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಅಪ್ಪೆಡಿಕ್ಲು ಕಷ್ಟ ಬುಡ್ಪುನ ಜಿಂಜ ಕತೆಕ್ಲು ಉಂಡು. .ತುಳು ಪಾಡ್ದನಡ್ ಕಾರ್ನಿಕಡ್, ಮಾಯೊಡು, ಪುಟ್ಟದಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ ಕತೆ ಜಿಂಜ ಉಂಡು. .ಬಾಲೆನ್ ತೂಂಡ ತೈಪಿನ ಯೋಗ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಿರಿಪಾಡ್ದನೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. .ಬಾಲೆದ ಪುಟ್ಟುರಾಸಿಡ್ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಲೆಕ್ಕನೆ ಮಾತಾ ಐಸಿರಿನ್ ಕಲೆವೊಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗಲಾ, ಇತಿಹಾಸಡ್ ಉಂಡು, ಯುದ್ಧ ನಡೆತಿನ ಚರಿತ್ರೆಲುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಆತಿನ ಉದಾಹರನೆಲಾ ಉಂಡು. .ದುಂಬು ಸಾಲ್ ಸಾಲ್‌ಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಉರ್ಬಾಟಿಕೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ-ಮಗಲ್, ಮಾಮಿ- ಮರ್ಮಾಲ್, ಮೆಗ್ದಿ-ಪಲ್ದಿ ಇಂಚ ಒಟ್ಟೋಟ್ಟುಗ್ ಪೆದ್ದುನವು ಮಲ್ಲ ಸಂಗತಿ ಅತ್ತ್. ಅವೊಂಜಿ ಐಸಿರಿತ ಸಂಗತಿ ಆದಿತ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಕೆಲವು ಗುತ್ತ್ ಬರ್ಕೆದ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಕೋನೆಡ್ ಅಡಿ ತತ್ತೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿಗೆ. ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಅತ್ತಡ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಈ ಗಿರಿಗಿಟಿದ ಚಕ್ರಡ್ ಒರ-ಒರ ನಾಲೈನ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತಿನಲಾ ಉಂಡುಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ದುಂಬು ಪೊನ್ನುಜೋಕ್ಲಗ್ ಕಡೀರ್ ಬಂಜಿನಾಲೆಡ್ ಪೆದ್ದುನಗ ಪೋಡಿಗೆ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಪಂಡ ಅಕುಲು ಎಲ್ಲಿಡೇ ಬಾಲೆನ್ ಪತ್ತುನ.. ಮಾಣಾವುನ .. ತೂಂಕುನ, ಬಂಜಿಗ್ ಕೊರ್ಪುನ, ಮೀಪಾವುನ, ಪೀ-ಪಡ್ಕೆ ಗೋರುನ.. ಇಂಚ ಬಾಲೆದ ಬೇಲೆನ್ ನಾಚಿಕೆ-ಹೇಸಿಗೆದಾಂತೆ ಮತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದು ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವರ., ಪ್ರಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಕ್ರಿಯೆಂದೂ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒರ-ಒರ ಈ ನಂಬಲಿಗೆ ದೂರ ಆದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರನಡ್ ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆ ತೈತ್‌ಂಡ ಅತ್ತಡ ನೆತ್ತೆರ್ ಕಟ್ಟಂದೆನಾ, ನಂಜಿ ಏರ್‌ದಾ, ಸನ್ನಿ ಜರಟಾ ಅಪ್ಪೆ ತೈತ್ಂಡ ಅವು ಮಲ್ಲ ಗಾಬ್ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ದುಂಬು ಪೆದ್ದುನಂಚಿನವು ಪೊನ್ನ ಜನ್ಮಗ್ ಪುನರ್ಜನ್ಮನೇ ಸರಿ. ಕೆಲವೆರ್ ನಂಡ್ ಬೇನೆಡ್ ಮೂಜಿ ರಾತ್ರೆ ಮೂಜಿ ಪಗೆಲ್ ಬೇನೆ ದಿಂಗ್‌ದ್ ಪೆದ್ದಿನಾಕ್ಲಲ ಉಲ್ಲೆರ್. ಇತ್ತೆದಲೆಕ್ಕ ಬೇನೆ ತೆರಿಯಂದಿ ಲೆಕ್ಕ ಸಿಸರಿನ್ ಆಪ್ರೇಶನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಾಲೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮಲೆನ್ ಅಕುಲು ಕನಟ್‌ಲ ಎನ್ನದಿಪ್ಪಯೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಒರಿಂಡ ಅವ್ ಬಾಲೆದ ಭಾಗ್ಯ ಪುರುಬಾಲೆನ್ ತೂನಗ .. ಬುಲಿಪು ಕೇನಗ. ಅಪ್ಪೆ ದಿಂಗಿದಿನ ಸಾರಾ ಬೇನೆ-ನೇನೆಲು ಮಾಯಕಂದ್ ಲೆಕ್ಕ. ಬೊಕ್ಕ ಆಲ್ ತನ್ನ ಕನ್ನನ್ ತುಡರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮೈತ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಎಣ್ಣೆ ಮಲ್ತದ್, ಮೋಕೆನ್ ತಿರಿಮಲ್‌ತ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕಡ್ ತೂಪುನಂಚಿತ್ತಿನವು ಲೋಕ ತೆರಿನ ಮಾ-ಮಲ್ಲ ಸತ್ಯ. ಬಾಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಬಾಲೆ ಆದ್ ತೊದ್ದೆ-ತೊದ್ದೆ ಪಾತೆರ್ವಲ್. ಪದ ಮುಡೆಪಲ್. ಕತೆ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಮಾನಾವಲ್. ಗೊಬ್ಬಾವಲ್. ಪುಚ್ಚೆ, ನಾಯಿ, ಪೆತ್ತ, ಕಕ್ಕೆ ಇಂಚ ಪ್ರಾಣಿ- ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಸ್ವರೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪಾಲ್. ಅಜ್ಜ, ಅಜ್ಜಿ, ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಮಾಮ, ಮಾಮಿ, ಪಲಯೆ-ಪಲ್ದಿಂದ್ ಇಂಚ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ, ಅರ್ಥ ಮಲ್ತ್ದ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಮೋಕೆದ ಕೈ ಗುಲ್ಲೆಡ್ ತೀಪೆ-ಕೈಪೆ, ಖಾರ, ಉಪ್ಪು, ಪುಲಿ, ಚಪ್ಪೆ ನೆತ್ತ ರಿಚಿನ್ ತೆರಿಪೋಪಲ್, ನೆಲ-ಬಾನ್, ದೊಂಬು, ಬರ್ಸ, ಚಲಿ, ಗಾಲಿ, ನೀರ್, ದೈವ-ದೇವೆ‌, ಬಂಧು- ಬಾಂಧವೆರ್, ಬಿನ್ನೆರ್-ಕುಟ್ಮನದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಎಡ್ಡೆ ಪಾಠಲೆನ್ ಗೊಬ್ಬಾಟಿಕೆಲೆನ್ ಸುರುಕು ಬಾಲೆಗ್ ಪಂದ್ ಕೊರ್ಪುನಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. ಐಕೇ, ನಮ್ಮ ವೇದಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ “ಮಾತೃದೇವೋಭವಂದ್” ಮಲ್ಲ ಮದಿಪು ಕೊರ್ತೆರ್. ===ಅಪ್ಪೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆದ ನಂಬಲಿಕೆಲು:-=== • ಮಿರೆತಪೇರ್ ಉರ್ಕುದು ಜಪ್ಪುನಗ, ಎನ್ನ ಬಾಲೆಗ್ ಬಡವಾವೊಂದುಂಡ್‌ಂದ್• ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪಲ್. •ಗಡಿ-ಗಡಿ ಬಾಯಿ ಆಡಿಗೆದೆಪ್ಪುನಗ, ಬಾಲೆ ಎನನ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡುಂದ್ ಅಪ್ಪೆ ನೆನಪಾಲ್. • ಇಲ್ಲದ ಬೇಲೆಗ್ ಸನ್ನಿ ಬೂರಡ್.. ಬುಲಿಪುನ ಬಾಲೆ ಎಂಕ್‌ಪ್ಪಡ್‌ಂದ್ ಅಪ್ಪೆ ಎನ್ವಲ್. • ಬಾಲೆ ಉಪ್ಪುನ ಇಲ್ಲಗ್ ತುಡರ್ ದಾಯೆಗ್ ಅಂಚಿ-ಇಂಚಿ ಬಾಲೆ ಬಲಿಪುನಗ ಮಿಂಚಿ ರೆಂಕಿಲೆಕ್ಕಾಪುಂಡುಗೆ • ಉಪ್ಪು ರುಚಿ ಇಜ್ಜಿ.. ಅಪ್ಪೆಡ್ದ್ ಬಂಧು ಇಜ್ಜಿ ಈ ಗಾದೆದ ಪಾತೆರ ಅಪ್ಪೆನ ಪೆರ್ಮೆನ್ ಲೋಕಗ್ ಸಾರ್ದುಂಡು. ಆಲ್ ನಟ್ಟ್ನಾಲಾಂಡಲಾ ಸಮ.. ಜೋಲಿಗೆಡ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲ್ ನಟ್ಟ್ ದ್ ತಿನ್ಪಲ್. •ಊರುಗು ಅರಸೆ ಆಂಡಲಾ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಗೆ, ಅಪ್ಪೆನ ಬಂಜಿದ್ ಪುಟ್ಟ್ ದಿನ ಪುರಿ, ಆಯೆ ಏತೇ ಮಲ್ಲಜನ ಆವಡ್, ಆಯೆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆನೆ. •ಬಾಲೆ ಪೆದ್ದಂದಿನ ಅಪ್ಪೆನ ಬದ್‌ಕ್, ಉಂಡುದು ದಕ್ಕುನ ಬಾರೆದಿರೆದಲೆಕ್ಕ. ಈ ಗಾದೆದ ತಿರ್ಲ್‌ಗ್ ವಿವರನೆ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚಿನ ಅಪ್ಪೆ, ಇಲ್ಲದ ಎಡ್ದೆಮಿಲ್ಲಿಗ್ ಬರೆಗಿಜ್ಜಿ. •ಆಲ್ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲನ ಕಾರ-ಕಜಾವಾದ್, ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ನುಪ್ಪುಗು, ಚಾಕ್ರಿ ಮಾನಾದ್ ತೈನಂಗೆ ಬಡ್ಕೊಡು. •ನಿದಿರೆ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಲೆನ್ ಅಪ್ಪೆಲಾ ತೂವೆರೆಬಲ್ಲಿಗೆ. ತೂಂಡ ದಿಟ್ಟಿ ಬೂರುಂಡುಗೆ. ಒರ್ದ ಕಣ್ಣ್ಡ್ ಸುರುಕು ತೂವೊಡುಗೆ. •ಬಜಿ ತೊಟ್ಟಿಲ್ನ್ ತೂಂಕುಂಡ ಬಾಲೆಗ್ ಬಂಜಿ ಬೇನೆ ಆಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ನ ಅಂಚನೆ ಖಾಲಿದೀವರೆ ಬಲ್ಲಿ. ತಾರಾಯಿನಾಂಡಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ದೀಯೊಡುಗೆ. •ನಿದಿರೆದ ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್‌ ಅಂಗಲಾಪಾಂಡ ಅಪ್ಪೆನ ಮಿರೆತ ಪೇ‌ರ್ ದರ-ದರ ದೊರ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್, ಬಡವ್‌ನ್ ಅಪ್ಪೆ ಕೊರ್ನಗ ಅಲೆನ ಕೊದಿ ಬುರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಕಕ್ಕರೆಬರ್ಪುಂಡ್‌ಂದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮನಸ್‌ಡ್ ನೆನಪೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆನ್ ಸುರುಕು ತೂನಗ .. ಬಾಲೆಗ್ ದದಾಂಡಲ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊರೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆನ ಕೈತ ಪುಂಡಿಡ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಪಣವುಪ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದ ಕಾರ್ ಗಟ್ಟಿ ಆನೆಟ್ಟ ಐತ ಕಾರ್‌ದಡಿಕ್ ಕುಂಟು ಪಾಡೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದ ಬಂಜಿ ಮಲ್ಲೆ ಬುಲೆನಗ, ತೊಡು ಆನಗ, ಅತ್ತಡ ಪೇರ್‌ನ್ ಎನ್ನುನಗ, ಎಗ್‌ತ್ತೆಲ್ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆ ಪಚ್ಚೆ ತೂನಗ ಪಚ್ಚೆ ಪಚ್ಚೆ ಉರ್ಚುಂಡುಗೆ •ಬಾಲೆದ ಕೆಬಿತ ಬಣ್ಣ ..ಐತ ಶಾಶ್ವತ ಆಯಿನ ಮೈತ ಬಣ್ಣಗೆ. •ಮೂಜಿ ಕೋಡಿದ ಕತ್ತಲೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಸಿಗಡಿದ ಗೆಂಡ‌ಗ್ ಭೂತಲೋಬಾನದ ಪುಡಿ ಪಾಡ್ದ್ ಇಲ್ಲ ಕೊಡಿ ಕಡೆ ಪತ್ತ್ಂಡ ಉಮಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಲು ಉಲಾಯಿ ಬತ್‌ದ್ ಬಾಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರ್ಪುಜ್ಜಿಗೆ. •ದಿನಾಲ ಮುಚ್ಚಂಜೆ ಪೊರ್ತುಗು ಪಿನಾರಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ತರೆತ್‌ದ್ ಬಾಲೆದ ತರೆಡ್ದ್ ಕಾರ್ ಮುಟ್ಟದ ಸಂದ್ ಸಂದ್‌ ಪೂಜುಂಡ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಲು ಬರ್ಪುಜಿಗೆ, •ಬಾಲೆದ ನಸೆತ ನೆತ್ತಿಗ್ ಮಿರೆತ ಕೊಡಿ ತಾಗರೆ ಬಲ್ಲಿ, ತಾಗುಂಡ ಮಿರೆ ಬಾಪುಂಡುಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆಡ್ಡಾದ್ರ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಜರ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ, •ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜೇ ಮಿರೆ ಕೊರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ ನನೊಂಜಿ ಮಿರೆನ್ ಬಾಲೆದ ಬಾಯಿಗ್ ಮುಟ್ಟಾದಾಂಡಲ ಬುಡೊಡ್‌ಗೆ. ಇಜ್ಜಿಡ ಮಿರೆ ಪೇರ್‌ದಾಂತೆ ಪೊಟ್ಟು ಆಪುಂಡುಗೆ. ===ಪದೆತಿನಾಕ್ಲು=== ದುಂಬು ಊರುಡು ಅಲ್ಪ-ಮುಲ್ಪ ಪೆದುಪೋಪುನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಲು ಇತ್ತ್ ಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆಡ್ ಮಾತ್ರ. ಪೆದುಪೋಪುನ ಸೂಲಗಿತ್ತಿಲಾ ಇತ್ತೀಜೆರ್. ಊರುಡಿತ್ತಿನ ಧೈರ್ಯೊದ ಪದೆತಿನಕ್ಲು ಬಾರಿ ಬಿರ್ಸಾತಿಕೆಡ್... ಬಂಜಿನಾಲೆಗ್ ಧೈರ್ಯ ಕೊರೊಂದು ಪೆದ್ದಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆ ಅಡ್ಡ ಇತ್ತೆಂಡಲ.. ಬುಲೆದ್ಂಡಲ ಬಂಜಿಗ್ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿ-ಪೂಜಿದ್ ಇಕ್ಕತ್‌ಡ್ ಪೆದ್ವಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ. ಕೈ ಪಾಡ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಒಯ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಮೈತ ನರನಾಡಿಲು ಸಡಿಲಾವೆರೆಗ್ ಜೀರ್ದರಿ, ಕಡಿರ್ದಬೇರ್, ನುಗ್ಗೆ ತಪ್ಪುದ ಕಷಾಯಲೆನ್ ಬೆಚ್ಚಮಲ್ತ್ದ್ ವಂತೆ ವಂತೆ ಪರ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಪದೆತಿಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಪೋನಗನೇ.. ಪೆದಿಮೆತ್ತಿ ಬಾಲೆದ ಚಾಕರಿ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಮಡ್ಯಾಳ್ತಿಗ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪು ಪೋವೊಂದಿತ್ತಂಡ್‌ಗೆ. ಮಾತ್ರ ತಿರ್ತವರ್ಗಡ್ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲೇ ಪದೆತಿ... ಮಡ್ಯಳ್ತಿನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಯಾನ್ ತೆರಿಮಟ್ಟ್ ಗೆ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕು ಪಾವಂಜೆ ಗ್ರಾಮಡಿತ್ತಿನ ಮಾಣಿ ಪನ್ಪುನ ಸೊನ್ಪ ವರ್ಷದ ಪರಬ್ಬು ಪೆದ್ದೋಪುನೈಟ್ ಭಾರಿ ಬಿರ್ಸೆದಿ. ಸಾರ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಪೆದ್ದೋತೆರ್ಗೆ. ಜಿಂಜಿನ ಬಂಜಿನಾಲೆನ ಬೇನೆನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತದ್. ಈತ್ ಪೊರ್ತುಗು ಪೆದ್ವಾಲ್ ಪಂಡ ಆಕುಲು ಅವ್ವೇ ಪೊರ್ತುಗು ಪೆದೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆ ಅಡ್ಡ ಉಂಡು, ಅತ್ತಡ ನಿದಿಪ ಉಂಡ್‌ಂದ್ ಅಂದಾಜಿಡ್ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ.ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಆಕ್ಲು ಪಂಡಿನ ದಿನತಮುಟ್ಟ ತಾಂಕೊದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬೊಂಬಾಯಿಲೆಗ್ ಪೆದಿಮೆತಿ ತಾಂಕರೆಗಾದ್ರ ಪೋವೊನ್ದಿತ್ತೆರ್. ಆರೆನ ಕೈಟ್ ಆಪುಜ್ಜಡ.. ಅದಗನೇ ಪಂಡ್ದ್ ಕುಡ್ಲದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗ್ ಕಡಬುಡೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. • ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆಗ್ ಏರ್ಲಾ ಬಿಲೆಕಟ್ಟರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಬುಲೆಚಿಲ್‌‌ಗ್ ಅಪ್ಪೆ ತುಡರ್ ಅರ್ಲುನ ಸಾನದಿಗೆದಲೆಕ್ಕ, ಪತ್ತಿರ್ವ ಜೋಕ್ಲಿತ್ತ್ಂಡಲಾ.. ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಒಂಜೇ. ಐಟ್ ಪರಭೇದ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡಲಾ ತುಲುವೆರ್‌ಡ ಸುರುಕು ಪುಟ್ಟಿನ ಬಾಲೆಗ್ ಕಡಿರ್‌ ಕಂಜಿ, ಕಡೇಕ್ ಪುಟ್ಟನ ಬಾಲೆಗ್ ಕಡೆತ ಕಂಜಿಂದ್ ಲೆಪ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆಡಪ್ಪ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಜಿಂಜ ಮೋಕೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವಾ ಬಡಪತ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಅಪ್ಪೆ ತಾನ್ ತೆಲಿಪರ್ದ್, ಬಾಲೆಗ್ ನುಪ್ಪು ಬಲಸ್‌ವಲ್, ರಡ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್- ಉರೆಕೊಡಿನ ತಪ್ಪದ ಕೈಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಲಸುಂಡಲಾ, ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆದ ಕಡಲ್‌ಡ್ ಜೋಕ್ಲೆಗವ್ ಅಮೃತ ಆಪುಂಡು. ಬಾಲೆಗ್ ಉಪದ್ರದ ದಿಟ್ಟಿಬೂರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ದಿಟ್ಟಿದೆಪ್ಪಲ್. ಬಾಲೆ ಸೀಕ್‌ಡ್ ಬೂರುಂಡ ಕಂಗಾಲಾಪಲ್. ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನ ದೈವ ದೇವೆರೆಗ್ ಪಟ್ಟ-ಪರಕೆ ಪನ್ಪಲ್. ನಾರ್-ಬೇರ್-ತಪ್ಪನ್ ಗುದ್ದ್ದ್ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಭಲ್ಮೆದ ಭಟ್ರೆಡ ರಾಶಿ ದೀಪಾದ್.. ಐತ ಪಿರಿಕಟ್ಟ್ ಗ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಮಲ್ಪಾವಲ್. ಮಂತ್ರವಾದಿಲೆನ ಕೈತಾಲ್ ಪೋದು ಮಾಟ ಕಿರ್ತಿಮ ದೋಷನ್ ದೆಪ್ಪಾವಲ್. •ದುಂಬು ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಗೊಡ್ಡುನ ನಿರೆಲ್ ಬಾಲೆಗ್ ರೆಂಕರೆಬಲ್ಲಿಗೆ, ಆಲ್ ಬಾಲೆನ್ 71oiltto3wbd60cd8llde39omc3i2ui 372824 372823 2026-10-12T04:46:29Z Saroj 2993 Reverted edit by [[Special:Contributions/Sanuthi Global|Sanuthi Global]] ([[User talk:Sanuthi Global|talk]]) to last revision by [[User:ChiK|ChiK]] 372814 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬}} '''ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ''' [[File:Tulu Janapada Samskrithid Purubaale.jpg|thumb|ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ]] === ಪರಿವಿಡಿ === ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ ಬೂಕುದುಲಾಯಿದ ಪೊಲಬು # 1. ನುಡಿತ ಸಿರಿ. # 2. ಗುರ್ಕಾರ್ಲೆನ ಮದಿಪು # 3. ಮಾತೃ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿ # 4. ಅಪ್ಪೆ ಬಾಲೆದ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. # 5. ಬಂಜಿನಾಲೆನ ತಾಂಕನೆ, ಬಯಕೆದ ಕ್ರಮ, ನಂಬೊಳಿಗೆಲು. # 6. ಪೆದ್ದುನ ಕೊಟ್ಯ, ಪೆದ್ಮೇದಿ, ಬಾಲೆ. # 7. ಪಿಲೆ ದೆಪ್ಪುನ, ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ಗ್ ಪಾಡುನ, ಪುದಾರ್ ದೀಪುನ ಗೊದ್ದೆ ಟಿ, ಚೌಲ, ಕಜಂಬುದ ಕಮ. # 8. ಎಣ್ಣೆ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜುನ,ಮೀಪಾವುನ, ಜೋಪ # 9. (ಆ)ಹಾರ, ಮರ್ದ್‌, ಮರ್ದ್‌ ತಯಾರಿ,ಬಿಲ್, # 10. ಪಲ್ಟಾಯಿ, ತುತ, ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಸೊತ್ತುಲು, ನಾಗದೇವೆರ ಆರಾಧನೆ. # 11. ನಡಾವಲಿಲು, ಮಂಕ್ರೋ-ಕಂಕೊ ಜೋಕುಲೆ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಲೂಟಿಲು, ಗಾದೆಲು, ಎದುರು ಕತೆಕ್ಲು. # 12. ಬಾಲೆನ್ ಮಾನಾವುನ, ಗೊಬ್ಬಾವುನ ಪದಕುಲು . # 13. ಪಾಡ್ಡನಡು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್, ನುಡಿಕಟ್ಟಿಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಬಾಲೆದ ವಿವರನೆಲು. # 14. ಮಾಹಿತಿ ಕೊರಿನಾರೆನ ಪುದಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪತ್ತೆ. # 15. ಪರಾಮರ್ಶನ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಡವಲಿಲು) # ===ಗುರ್ಕಾರನ ಮದಿಪು=== ದುಂಬುದ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸಮಿತಿ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ತುಳು ಬರವಣಿಗೆದಕುಲೆಗ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಕೊರ್ದು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅನುಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಆ ಯೋಜನೆದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ 'ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ' ಪನ್ಪಿ ಲೇಖನ ತಯಾ‌ರ್ ಮಲ್ತ್‌ದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿನ್ ಇತ್ತೆ ಅಚ್ಚಿಗ್ ಪಾಡೆಯೆರೆ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ಬಾರೀ ಸಂತೋಸ ಆವೊಂದುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಈ ಬೂಕುನು ಓದುದು ತೂಯಿನಕುಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಾವು. ಉಂದು ಬಜೀ ಒಂಜಿ ಕಿನ್ಯ ಪ್ರಬಂಧ ಅತ್ತ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧ. ಈ ಬೂಕು ಬರೆವೊಡೂಂದಾಂಡ ಲೇಖಕಿ ಊರೂರು ತಿ‌ರ್ಗ್ದೆರ್. ಬಾರೀ ಅಪ್ಪೆ, ಅಜ್ಜಿಯಡಿಕುಲೆನ್ ಬೇಟಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಪಾಡ್ಡನ ಕಾರೆರೆಡ ಜೋಕುಲೆನ ಪಾಲನೆ - ಪೋಷಣೆದ ಬಗ್ಗೆ ಬರ್ಪಿನಂಚಿನ ಪಾಡ್ಡನದ ಭಾಗೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಬಾರೀ ತಾಳ್ಮೆಡ್ ಬರೆವೊಂದು ಪೋತೆರ್. ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಲಾ ಭಟ್ ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಡ್ ಎಲ್ಪತ್ತೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥಲೆನ್ ಬರೆತಿನ ತುಳು ನಾಡದ ತುಡರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಜೋಗುಳ ಪನ್ಪಿ ಪದ ಜೋಕುಲು ಪನ್ಪಿ ಶಬ್ದೊಡ್ದೇ ಉಂಡಾಂಡ್‌ದ್ ಕವಿ ಮುದ್ದಣ್ಣೆ ಬರೆತೆ. ಆಂಡ ಜೋಗುಳ ಪದತ ಬಳಕೆ ಕನ್ನಡೊಡೇ ಎಚ್ಚಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ಡಾದ್ ಅವು ಕನ್ನಡದನೇ ಆದ್ ಪೋತುಂಡು. ಲೇಖಕಿ ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ ಜೋಗುಳಪದೊಕು ==ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕ್ರುತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ== ಜೋಯಿಪದ ಪನ್ಪಿ ಪೊಸ ಶಬ್ದೊನು ಮೂಲು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ತುಳುಕು ಅವು ಒಪ್ಪುನಂಚಿನ ಪದ. ದುಂಬು ಮಾತೆರ್ಲಾ ಆ ಪದೊನೇ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನೆಗ್ ಅಡ್ಡಿ ಇಜ್ಜಿ. ತುಳುಟು ಜೋಯಿಪದ ಬಾರೀ ಕಮ್ಮಿಂದ್ ಜನೊಕುಲೆನ ನಂಬಿಕೆ. ಆಂಡ ಅವು ಸರಿ ಅತ್ತ್. ಆನೆ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಆನೆ. ವಾ ಊರುದ ಆನೆ. ಇಟ್ಟೇಲ್‌ದ ಪುಟ್ಟಾ ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ದಿಂಜ ಪದೊಕುಲು ದುಂಬು ಇತ್ತ. ಕನ್ನಡದ ಬಳಕೆ ಎಚ್ಚ ಆಯಿನೆಡ್ಡ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ತುಳುಪದೊಕುಲೆನ್ ಮದತೆ‌ರ್. ಸಿನೆಮದ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಪನಿಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ತಕ್ಕನೊಡು ಜೆತ್ತಿನ ಪುರುಬಾಲೆಗ್ ಭಾಷೆಡೇ ಮಾನಾವರ್. ಆಂಡ ನಮ್ಮಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಜೋಕುಲೆನ್ ಮಾನಾನಗ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಲಿಟ್ಲ ಸ್ಟಾರ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಬೂಕುಡು ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಲಾದ್ ಪೆದ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ತಾಂಕುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟದ ಮಾತಾ ವಿವರೊರೆಲೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೇಶದ ಜೋಕುಲೆನ ತಾಂಕನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡುಂಡು ಮೂಲು ತುಳುನಾಡ್ಡೆ ಪ್ರಾಕ್ಡಿದ್ಂಚಿ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ವಿವರಣೆ ಉಂಡು. ಇಡೆಇಡೆಟ್ ನಂಬಿಕೆ, ನಡವಳಿಕೆ ಗಾದೆ, ಮರ್ದ್, ಮಂತ್ರ ಆಹಾರೊ, ಗೊಬ್ಬು ಇಂಚಿನ ಮಾತಾ ಸಂಗತಿಲೆನ್ ಸಂದರ್ಬೊಗು ಒಪ್ಪುಲೆಕ ಸೇರಿಸಾವೊಂದೆರ್. ಅಂಚಾದ್‌ ಬೂಕುದ ಮೌಲ್ಯ ಎಚ್ಚಾತ್‌ಂಡ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪುಳ್ಳಿಯಡಿಕುಲೆಗ್ ಅಜ್ಜಿ ಕತೆ ಪನ್ಪುನ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತಂಡ್. ಶಿವಾಜಿಗ್ ಅಯನ ಅಪ್ಪೆ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ಬೀರೆರೆನ ಕತೆ ಪಂಡ್‌ನೆಡ್ಡಾದ್ ಆಯೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್. ಗಾಂಧರೆಗ್ ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ, ಶ್ರವಣನ ಕತೆ ಪೆನ್ಪೆದೆರ್‌ಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆರ್ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಸತ್ಯವಂತೆರಾದೇ ಒರಿಯೆರ್. ಇಂಚ ಬಾಲ್ಯೊಡು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೊರಿನ ಓವೇ ವಿಚಾರ ಆವಡ್, ಅವು ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒರಿಪುಂಡು. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣಗು ಊಂದುವೇ ತಳಪಾಯ. ಅವು ಮಾತ್ರ ಇತ್ತೆದ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲು ಮದತ್ ಬುಡ್ತೆರ್. ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಜೋಕುಲೆಡ ಉಂಡು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕೊರ್ಪಿ ಕೆಲಸ ಅಪ್ಪೆ ಅಜ್ಜಿಯಡಿಕುಲೆನವು. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಬಾಲೆಗ್ ತುಳು ಬರ್ಪುಜಿ. ಅಜ್ಜಿಗ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬರ್ಪುಜಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಕೊಂಡಿ ತುಂಡಾವೊಂದು ಪೋವೊಂದುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪೆದ್ದುನೇಂದ್ ಪಂಡ ಅವು ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮರುಜನ್ಮ ಬತ್ತಿಲೆಕ. ಆಂಡಲ ಆ ಕಷ್ಟೊನು ಪೊಂಜೋವು ಸಹಿಸಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಆಧುನಿಕ ಮರ್ದ್, ಆರೈಕೆಲು ಇತ್ತ್ದ್ಲಾ ಸಿಜೇರಿಯನ್‌ದ ಸುಲಭದ ಸಾದಿ ಪತ್ತುವೆರ್. ವೈದ್ಯೆರ್‌ನಕುಲುಲಾ ಅಯಿಕೇ ಒತ್ತು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪುರುಬಾಲೆಗ್, ಎಂಚಿನ ಮಾತಾ ಪುಲಮರ್ದ್ ಕೊರೊಡೂಂದು ದುಂಬುದ ಅಪ್ಪೆಡಿಕುಲೆಗ್ ಗೊತ್ತಿತ್‌ಂಡ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡ್ ಕೊರ್ನ ಆ ಪುಲಮರ್ದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆಯಿನೆಡ್ ಬೊಕ್ಕಲಾ ಅಕುಲೆಗ್ ಕಫ, ವಾತ, ಪಿತ್ತ ತಟ್ಟಂದಿಲೆಕ. ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಚ್. ಶಕುಂತಳಾ ಭಟ್ರು ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಡ್ ಎಲ್ಪತೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥೋಲೆನ್ ಬರೆತಿನ ಆರ್ ತುಳುನಾಡ ತುಡರಾದುಲ್ಲೆರ್. ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯಡ್ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಲೆಡ್ ನಿರಂತರವಾದ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಚಾಕ್ರಿ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಪಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ತುಳುಭಾಷೆಡ್ ಜಿಂಜ ನಾಟಕ ಬರೆದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ದೆಶನ ಮಲ್ತ್ದ್ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಬೆಂದಿನಾ‌ರ್. ರಾಷ್ಟ್ರ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟಡ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಜಿಂಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಪಡೆಯಿನ ಮೇರ್ “ತುಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ” ಈ ಸಂಶೋಧನೆದ ಕಜ್ಜಡ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ನಾನಾ ಮರ್ಗಿಲೆಡ್ ತಿ‌ರ್ಗ್ದ್, ತೆರಿದ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಮುಡೆತಿನ ಈ ಗ್ರಂಥಡ್ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಡ್ ಒಂಜಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆಯೆರೆಗ್ ಬೊಡಿತ್ತಿನ ಸಂಗ್ರಹಲುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟಮಠದ ಪೂಜ್ಯ ಪುತ್ತಿಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮೇರೆಡ್ದ್ ದಾಸ ಧೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ್ ಸುಗುಣ ವಿಠಲ ಪ್ರಿಯ ಈ ಅಂಕಿತನಾಮಡ್ “ನವನೀತ” ಪನ್ಪುನ ಪದಕೆಲೆನ ಕೃತಿಟ್ ಬದ್ಕರೆ ಬೊಡಾಯಿನ ಬೊಲ್ಪುದ ತುಡರ್‌ನ್ ಅರ್ಲಾದೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಲೆಡ್ ಸಂಚಾಲಕಿಯಾದ್, ಸಂಘಟಕಿಯಾದ್ ಬೆನ್ನೊಂದಿಪುನ ಮೇರೆಡ್ದ್ ತುಳು ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡ ಈ ರಡ್ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಕುಲು ಮೂಡ್ದು ಬರಡಂದ್ ಎಡ್ಡೆಪುದ ಮದಿಪು ಪಂಡೊಂದುಲ್ಲೆ. ==ಸುಗಿತೋ== ಸಮಾಜೊಡು ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಜನಾಂಗೊಗ್ಲಾ ಐತನೇ ಆತಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಉದಿಪನ ಏಪ ಆಂಡ್? ಎಂಚ ಆಂಡ್? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಉತ್ತರ ದಾದಪಂಡ ಏಪ ನರಮಾನಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡಾ ಆನಿದಿಂಚನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಉದಿಪನ ಆಂಡ್‌ಂದ್‌ ಪನೊಲಿ. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನ ಕಟ್ಟಪಾಡ್ ದಾಂತೆ ಇತ್ತದುಂಡ, ಆಕುಲು ಕಾಡ್‌ ಕ್ರೂರ ಮುರ್ಗತಲೆಕ್ಕ ಬದ್ಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಸತ್ಯಗಾದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿದಾಂತಿನ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ನ್ ಶೂನ್ಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನಮ್ಮ ಬದ್ಕ್ ನ್ ಪೊರ್ಲುಕಂಟ್‌ಡ್ ತಿದ್ದ್ ದ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾರ್ಗಗ್ ಕನಪುನ ನೀತಿದ ಪಾಠನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಉಂದೆನ್ ಇಂಚನೇಂದ್ ಸರುತವಾಯಿನ ಗೀಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಲಪ್ಪರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಪಂಡ ಜನಮಾನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕದ್ ರಾತ್ರೆ ನಿದ್ರೆ ಮಲ್ಲುನ ಮುಟ್ಟ ಆಕುಲು ಮಲ್ಲುನಂಚಿನ ಬೇಲೆದ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನದ ಸಂಸ್ಕಾರನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಂದ್ ಪನೊಲಿ. ನನೊಂಜಿ ಮರ್ಗಿಲ್‌ಡ್ ಪನ್ಸುನಾಂಡ ಜನಮಾನಿ ಪುಟ್ಟುದ್ .. ತೈನ ಮುಟ್ಟ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕರ್ಮೊಲೆನ ಗೊಪೆಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪಂಡ ಜನಮಾನಿನ ಬದ್‌ಕ್ ಗ್ ಪಾಡ್ಡಿನ ಗಟ್ಟಿದ ಒಕ್ಕನೂಲ್ ಅತ್ತಡ ತಡಮೆಂದ್ ಪನೋಲಿ. ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನವು .. ಎಪಲ ಪಲ್ಲಡ್ ಉಂತುದಿನ ಕೆರೆಂಚಿ ನೀರತ್ತ್. ಜನಮಾನಿಡ್ದ್ -ಜನಮಾನಿಗ್, ಕಾಲೊಡ್ದ್ - ಕಾಲೊಗ್ ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗ್ ಏಪಲ ಪರಪುನಂಚಿನ ಸುದೆತ ನೀರ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಭೂತಕಾಲೊದ ಪೊದಿಕೆಂದ್ ಎನ್ನಂಡಲಾ.. ಅವು ನಮನ್ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಡ್ ಆಲಿಪುನವು ಸತ್ಯ. ದಾಯೆಪಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪನ್ಪುನವು.. ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ಬದಲಾವಣೆ ಆನಗ ... ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ಬೇರ್‌ಗ್ ಪೆಟ್ಟ್ ಬೂರ್ದ್ ಐತ ಗುರ್ತದಾಂತಿಲೆಕ್ಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಕೆಲಸರ್ತಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಲ್ಪ ತೆಗಲ್‌ದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಲದ ಅರ್ಥ.. ಅರಿದ್ ಅನರ್ಥಗ್ ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಜನಮಾನಿನ ಗುನತ ಮರ್ಜಿದ ಅಂಶನ್ ಪಡೆಯೊಂದಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಒಂಜೇ ದೃಷ್ಟಿಡ್ ಲತ್ತ್ದ್ ವಿವರನೆ ಕೊರೆಗಾಪುಜ್ಜಿ. ಲೋಕೊದ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ, ನಂಬಿಕೆ, ದೇವರ್, ಭಾಷೆ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರ, ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ, ಉನಸು, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಲೆ-ಇಂಚಿನ ನಡಾವಲಿದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವಾಯಿನ ==ನಮ ತುಳುವೆರ್== ಪೆರ್ಮೆದ-ಗೆಲ್ಮೆದ ತುಳ್ ನಾಡ್ ಕಡಲ್ದ ಬರಿತ ಪ್ರದೇಶ. ಅಂಚಾಂದ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾದ್ ಮುಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಯಿನ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಉಪ್ಪುದ ಉಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಮುಲ್ಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ರೀತಿ-ರಿವಾಜುಲೆಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿನ ಗುನಕುಲುಂಡು. ತುಳು ಮಣ್ಣ್ ದ ಕಮ್ಮೆನ ಉಂಡು. ಸಾರ-ಸಾರ ವರ್ಸೊ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಪಾಡ್ಡನಡು ತುಳುನಾಡ ಚಿತ್ರಣ : ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಚಿತ್ರಣ ಇಂಚ ಉಂಡು. ಸತ್ತಿಗೆದಾತ್ ಮಲ್ಲೆ, ಹರಿವಾಣದಾತ್ ಉರುಂಟು-ಪಣವುದಾತ್ ಪೊರ್ಲು. ತಿರ್ತ್ ತುಳುರಾಜ್ಯ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಂಡು-ಇಂಚ ಪಾಡ್ಡನೊಡು ಪುಗರ್‌ದಿನ ತುಳುನಾಡ್ಡ ಭಾಷೆಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗ್ ಅಯ್ತನೇ ಆಯಿನ ದಿನ್ನ -ಬನ್ನ ಉಂಡು. ತುಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತಂಡಲಾ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಸೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ತುಳುಭಾಸೆಗ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಮಲ್ಲಾದಿಗೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಎಡ್ಡೆ - ಪಡ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಲೆಡ್ ಐತನೇ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಡ್ದ್ ಬಡಕಾಯಿ ಭದ್ರಗಿರಿಮುಟ್ಟಿ, ಮುಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ದ್, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್ದಿತ್ತಿನ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನೆಲೆಂದ್ ಪನ್ಪಿನೆಡ್ಡಾವರ ತುಳುವೆರೆಗ್ ಲೋಕಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಮದಿಪುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ ನಾಗದೇವೆರೆನ ನೆಲೆಪನ್ಪುನೈಕ್ಕ್ ನಾಗರ ಖಂಡಂಗ್ಲ ಪುದಾರುಂಡು. ಅತ್ತಾಂದೆ ಈ ಭಾಗನ್ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಪ್ರಪಂಚದ ವಾ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮದಾಕ್ಲೆಗ್ಲಾ ಬಾಲೆ ಪಂಡ ಅವ್ ವಂಶದ ತೆಗಲೆ. ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲತ್ತ್. ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಅಪ್ಪೆ ಪುನಕ್ ಸಮ. ಬಾಲೆ ದಾಂತಿನ ಗೊಡ್ಡುಗ್ ದುಂಬು ಮೂಜಿಕಾಸ್‌ ಬಿಲೆ ಇತ್ತಜ್ಜಿ. ಸಂತಾನಗಾದ್ರ ಪೂಜೆ - ಪುನಸ್ಕಾರ, ಪಟ್ಟ ಪರಕೆ ಪುನಂಚಿನೆನ್ ನಮ ಪಾಡ್ಡನಡ್, ಕತೆಕ್ಲಡ್, ಗಾದೆಲೆಡ್ ಕೇನ್ವ ಜನಮಾನಿ, ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಗ್‌ ಸೇರ್ದಿನಾಂಡಲ ಪ್ರಾಣಿದ ಕಿನ್ನಿದಲೆಕ್ಕ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಲಕ್ಕನೆ ಬಲಿಪುಜ್ಜಿ. ಬಾಲೆಗ್ ಸಮ ಬುದ್ದಿ ತೆರಿಯರೆಗ್ ಮೂಜಿ ನಾಲ್ ವರ್ಸ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ಆತಿನಂಗೆ ಬಾಲೆಲೆನ ತಮೆರಿ-ತಾಂಕನೆ, ಗೊಬ್ಬಾವುನ, ಮಾನಾವುನ, ಜೋಯಿಪದತ ಸಾಹಿತ್ಯಗಾದ್ರ ತುಳು ಜನಪದರ್ ಪುರುಕುಂದಿಲೆನ್ ತಾಂಕುನೈಟ್ ಅಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ದಾದ? ಬಾಲೆನ್ ಗಬ್ಬಡ ತುಂಬುದಿನ ತುಳುವೆದಿನ್ ಎಂಚ ತಾಂಕ್‌ವೆ‌? ಬಯಕೆದ ತುಳು ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಪುರುಬಾಲೆ ಮಡೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮ, ತಮ್ಮಾನದ ಗೌಜೀ, ಪೆದುಪುನ ಬೇನೆ, ಪದೆತಿ, ತೊಟ್ಲಬಾಲೆದ ತಾಂಕನದ ವಿವರನ್ - ಈ ಅಧ್ಯಯನಗ್ ಮೂಲವಾದ್ ತೆಲುಪುಡ್ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು. ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿ ಬೊಕ್ಕದ ಕ್ರಮಕ್ಲು, ಬಾಲೆದ ಪಿಲೆ ದೆಪ್ಪುನು, ಮೀಪಾವುನ, ತೊಟ್ಟಿಲೆಗೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ದೀಪುನ, ಮರ್ದ್, ಹಾರ, ನಂಬಲಿಕೆ, ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಡಾವಲಿಲು, ಗಾದೆ, ಎದುರುಕತೆ, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪಟ್ಟ ಪರಕೆ, ಬಾಲೆನ್ ಮಂಗಟಾವುನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೋಯಿಪದಕುಲು, ಗಾದೆದ ತಿರ್ಲ್, ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಬಾಲುಲೆನ ವಿವರನೆಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್‌ಡ್ ಕೊರ್ರೆಗ್ ಯಾನ್ ಮುಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತದೆ. ತರೆಡ್ದ್ -ತರೆಕ್ಕ್ ಪರತ್ತೊಂದ್ ಬತ್ತಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟ್ಲೆನ್ ಕೂಡುಕಟ್ಟ್ ಡ್ ಆಕುಲು ಮುಲ್ಪುನಂಚಿನ ಕರ್ಮಡ್ ಇತ್ತೆ ಐತ ನಿರೆಲ್ ಮಾತ್ರ ರೆಂಕುಂಡು. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಮೈಮೆಡ್ ದುಂಬುದಾಕ್ಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಲ್ಲೆ ಸೇರ್ದ್ ಇತ್ತೆ ಐತ ಅರ್ಥನ್ ಅನರ್ಥ ಮಲ್ತೊಂದು ತ್ರಿಶಂಕು ಸ್ವರ್ಗಡ್ ನಮ್ಮ ನೇಲೊಂದಿಪ್ಪುನ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ. ಕೆಲಸರ್ತಿ ದುಂಬುದಾಕ್ಲೆನ ಕೆಲವು ಆಚರನೆಲು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಂದ್ ತೋಜುಂಡಲಾ, ಆ ಕಾಲಗ್ ಅವು ಸತ್ಯ. ವಾ ಪಿರಿಕಟ್ಟಲೆಗಾ ನಂಬಲಿಕೆನೇ ಮಲ್ಲ ಮರ್ದ್‌ಂದ್ ಇತ್ತೆದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕ .. ಐಟ್ ಅಕುಲೆನ ಬದ್ಕ್ದ ತಿರ್ಲ್ ದೆಂಗ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಇನಿತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಉದಿಪನೆಗ್ ತುಳುಜನಪದೆರೆನ ಏತೋ ವರುಷದ ಅನುಭವ ತಿರ್ಲ್‌ಂಡ್‌ಂದು ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ನೂದೆಕ್ ನೂದ್ಲಾ ಸತ್ಯ. ಉಡುಪಿ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಈ ರಡ್ಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಘಟಕ. ಮುಲ್ಪ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತಡ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆಯಾದ್ ಅಚರನೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಜನಮಾನಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾದ್ ತುಳುಭಾಸೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ತುಳವೆರ್ನ ಪುರು ಬಾಲೆದ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್ ತೆಲ್ಪಡ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಸೆದ ಬೆರಕೆ ಉಂಡುಂದ್ ಪನೊಲಿ. ===ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿ=== ತುಳುನಾಡ್ ದ ತುಳುವೆರ್ನ ಮೂಲಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗಡ್ ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಂಡು. ಮುಕುಲು ತುಳುನಾಡ್ದ ಉದ್ದಗೆಲಗ್ ಅಲ್ಪಲ್ಪ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲೆನ ವ್ಯಾಪ್ತಿನ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ - ನೀಲೇಶ್ವರಡ್ದ್, ಬಡಕ್ಕಾಯಿ ಬಾರ್ಕೂರ್ ಮುಟ್ಟ, ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್, ಮೂಡಾಯಿ ಘಟ್ಟದ ಮುಟ್ಟಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಕುಲೆಗ್ ಅಳಿಯಕಟ್ಟ್ ಅಪ್ಪೆನ ಬರಿಟ್ ಜೋಕ್ಲನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪೆರ್. ದುಂಬು ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಮೂಲ ಬುಡುಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಕುಲಕಸುಬುದ ನೆಲೆಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪಜಾತಿ ಉಂಡಾದ್ ಐಟ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ಬಿಲ್ಲವೆ, ಮೂಲ್ಯ, ಮರಕಲೆ, ಆಚಾರಿ, ಮುಖಾರಿ, ಮುಗೇರೆ, ಮಡ್ಯಳೆ, ಗಾಣಿಗೆ, ಶೆಟ್ಟಿಗಾರೆ, ಭಂಡಾರಿ, ದಿಕ್ಕೆ, ಕೊರಗೆರ್‌ಂದ್ ಇಂಚ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಜಾತಿಲೆಂದ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ತುಳ್ ನಾಡ್ಗ್ ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯಡ್ ಬತ್ತಿನ ಜೈನ ವರ್ಗದಾಕ್ಲೆಡ ಕೆಲವೆರ್ ಮುಲ್ತ ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ನನ ಕೆಲವೆರ್ ಪಿತೃ ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಅಂಚನೆ ಇಡೆಗ್ ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯದ ಬತ್ತಿನ ಶಿವಳ್ಳಿ ಕೋಟ, ಹವ್ಯಕ, ಸ್ಥಾನಿಕ, ಚಿತ್ಪಾವನ, ಸಾರಸ್ವತ, ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ, ಕನ್ನಡ‌, ಕಾನ್ಹಾಡ, ಆಚಾರಿ, ಇಂಚಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರೆಗ್ ಪಿತೃಮೂಲೀಯ ಪದ್ಧತಿದ ಕಟ್ಟೆ-ಕಟ್ಟಲೆದ ಆಚರನೆ ಮಲ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುಜನಪದೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಬ್ರಾಣೇ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಣೇತರ ಆಚರನೆಡ್ ಜಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸಲು ನೆಗೆತ್‌ದ್ ತೋಜುಂಡು. ಬ್ರಾಹ್ಮನೇತರ ವರ್ಗದಾನ ಆಚರನೆಲು ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮುಕುಲೆಗ್ ಪೊನ್ನ ಕುಟ್ಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತಿನೈಡ್ದ್ ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಾನಾದಿಗೆ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಪಿದಾಯಿ ರಾಜ್ಯೋಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನ ಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಾಕು ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನಿಲೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಪರಿಶಿಷ್ಟರಾಯಿನ ದಿಕ್ಕ-ಕೊರಗೆರೆನ್ ತೊ‌ರ್ತ್ದ್ ಆಕುಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ಅಸ್ಪರ್ಶರಾದ್ ತೂಯಿನೈಡ್ಡಾವರ ಮುಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಎಲ್ಯಲ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ದಾಯೆಪಂಡ ಆಕುಲು ಊರುದ ಪಿದಾಯಿಡ್ ಅಸ್ಪರ್ಶೆರಾದ್ ಬದುಕೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಎನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ “ಪುರುಬಾಲೆ” ಆಯಿನೈಡ್ದಾವರ ಮೂಜಿ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟದ ಬಾಲೆದ ತಾಂಕನೆಡ್ ತುಳುಜನಪದರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ವಿವರಲೆನ್ ಎಲ್ಯ ಮಟ್ಟಿಡ್ ಕೊರೆಗ್ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಆಚರನೆಲೆಡ್ ಜಿಂಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಪ್ಪುನೈಟ್ ಬ್ರಾಣೇ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಾಣೇತರಂದ್ ವಿವರನೆ ಕೊರ್ತೆ. ತುಳುನಾಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಡ್ ಬಾಲೆಲೆನ್ ತಾಂಕುನೈಟ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದ ತುಳುವೆರ್ಡ ಬಾಲುಲೆನ್ ತಾಂಕುನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಬೆರಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನೈಕ್ ರಡ್ ಸೀಮೆದ ಸಂಬಂಧ ಪನ್ಪುನವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಆದಿಪ್ಪುಂದು ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊನೊಲಿ. ===ಅಪ್ಪ ಬಾಲೆದ ಸಿರಿ ತುಪ್ಪೆ=== ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಗದ್ದುಗೆಗ್ ಮುರ್ಗ ಆವಡ್ ಪಕ್ಕಿಲಾವಡ್ ಬೇತೆ ಅತ್ತ್. ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆ ಜೋಕೆದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮಲ್ಲಸ್ತಿಕೆ ಅಂಚಿನವು. ಲೋಕಡ್ ಬುದ್ದಿದಾಂತಿನ ಮುರ್ಗ- ಪಕ್ಕಿಲು ತನ್ನ ಕಿನ್ನಿ ತನ್ನ ತೆತ್ತಿಲೆಗ್ ಸಿಕೆ ಕೊರ್ದು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಪೊರ್ತು- ಪೊರ್ತುಗು ಬಂಜಿಗ್ ಕೊರ್ದು ಐತ ಕಾರ್‌ಡ್ ಉಂತುನಮುಟ್ಟ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕೆಡ್ ತಮೆರಿ ಕೊರ್ಪುನವು ನಮ ತೆರಿದಿನ ಸತ್ಯ. ಪೊನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕ ಆವೊಡಾಂಡ ಆಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಆವೊಡು. ಸಂತಾನನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಪೊನ್ನನ್ ಎಲ್ಲಿಬಾಲೆದಿಂಚ್ ಪರಬು ಆನಮುಟ್ಟಲಾ ಅಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆಂದ್ ಮದಿಪು ಕೊರ್ದು ಲೆಪ್ಪುನವು, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅವ್ಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮಾತೃಮೂಲ ಪ್ರಧಾನ ಆತಿನೈಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನೊದ ಮನೆ ಉಂಡು. ಅಕುಲೆಗ್ ಇಲ್ಲದ ಆಸ್ತಿ-ಬದ್ಕ್ ಭಾಗ್ಯೊಡು ಅಧಿಕಾರ ಉಂಡು. ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಬಾಲೆ ಪಂಡ ಸಸಾರದಾಂತೆ ಹೆಟ್ಟನ- ಕುಚ್ಚನ ಇಜ್ಯಾಂದ ವಂಸನ್ ಬೆಲಗುನ ಕನ್ನಂದ್ ನೆನಪುನ ಮನಸ್ಸ್, ತುಳು ಜನಪದರೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ದುಂಬು ಹೆಚ್ಚ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಪೆದ್ದಿನಪ್ಪೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮದಿಪಿತ್ತಂಡು. ಇಲ್ಲ್ ನಿಲ್‌ಕೆ ಜೋಕ್ಲು ಬಾಲೆಲು ಜಿಂಜಿದುಪ್ಪಡ್ಂದ್ ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಹೆರಿಯೆರ್ ಆಸೀರ್ವಾದ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಆ ಕಾಲಡ್.. ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆಲೇ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. ಬಾಲೆಗ್ ಆಲೇ ಸುರುತ ಗುರು. ಇಲ್ಲ್ ಬಾಲೆದ ಸುರುತ ಶಾಲೆ. ಬಾಲೆಗ್ ಸಿಸ್ತ್, ಬಾಸೆ, ಮೋಕೆ- ಪರಿಸರದ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ- ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನವು ಅಪ್ಪೆನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಬಾಲೆ ಅಪ್ಪೆನ್ ಸುರೂಟ್ ಗುರ್ತ ಪತ್ತುಂಡು. ಅಪ್ಪೆನ ಮೈತ ಬೆಪ್ಪು, ಕಣ್ಣ್, ಕೈ-ಬಾಯಿ, ಸೊರದ ಗುರ್ತನ್ ಬೇಗ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದೆ ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲಾನಗನೇ ಅಪ್ಪೆನ್ ತೂದ್ ಬೊಚ್ಚು ಬಾಯಿಡ್ ತೆಲಿಪುಂಡು. ಅಪ್ಪೆ ಕಣ್ಮದೆ ಆನಗ ಬುಲಿಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ಆಲೆಗ್ ಬಾಲೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲ ಸಂಪತ್‌ ಇಜ್ಜಿ. “ಲೋಕಡ್ ಹಾಲ್ ಜೋಕ್ಲು ಉಪ್ಪೆರ್ ಆಂಡ ಹಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಉಪ್ಪಯಲ್” ಈ ಗಾದೆದ ಲೆಕ್ಕ, ಅಪ್ಪೆ ಜೋಕ್ಲನ ಎಡ್ಡೆ ಭವಿಷ್ಯಗಾದ್ರ ತನ್ನೊ ಸರ್ವ ಸುಖೊನು ತ್ಯಾಗ ಮಲ್ಪಲ್. ಆಂಡ ಮಾತಾ ಪೊನ್ನ್ ಜೋಕ್ಲಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಆಪುನ ಭಾಗ್ಯ ಉಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ಅಕ್ಲೆನ್‌ ಸಮಾಜ, ಕುಟ್ಮವರ್ಗ ಗೊಡ್ಡುಂದು ಕುಚ್ಚನಡ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಆಲೆನ ಬದ್‌ಕ್ ಊರ್ಯಾಕ್ಲೆನ ಚಾಕ್ರಿ ಮಲ್ಪೆರೆಗಾದ್ರ ಆದ್ ಬಿಲೆದಾಂತಿನ ಆಲೆನ ಬದ್ಕ್.. ಪಾದೆಕಲ್ಲ್ ಗ್ ನೀರ್ ಮೈತಿಲೆಕ್ಕ ದಂಡ. ಈ ಮಾತಾ ಕಾರಣಗಾದ್ರ ಪೊನ್ನು.. ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಬುಡೆದಿನ ಸ್ಥಾನಡ್ ಎಚ್ಚ ಬಾಲೆದ ಅಪ್ಪೆಯಾದ್ ಸಮಾಜಡ್ ಮದಿಪು ಪಡೆವೆರೆಗ್ ಅಂಗಲಾಪು ಬುಡ್ಪಲ್. ಅಪ್ಪೆ... ಬಂಜಿಡ್ ಬಾಲೆಲು ಉಪ್ಪುನಗಯಿಕೇರ್ ಪೊದಿಕೆ ಕಡಪುಡ್ ಕೊರ್ತೆರ್ ತಯ್ಪಿನ ಪುಟ್ಟುನ ಪೊರ್ತುನು ತಪ್ಪಾದ್ ಕುಲ್ಲಿಯೆರೆಗೂರುಡೇ‌ರ್ ಸಮರ್ತೆ. -ದಿ. ಬಡಕಬೈಲ್ ಪರ್ಮೇಸ್ರಾಯೆರೆನ ತುಲು ನೀತಿ ಪದ್ಯೊಲು ಪನ್ಪಿ ಪುಸ್ತಕೊಡ್ಡು ಅಪ್ಪೆ ದೆತ್ತೊಂಡಿ ಮರ್ದ್ ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆನೇಪೊಲ ಕಾಪುಂಡು. (ತನ್ನೆ ಸೇವಿತಿನೌಷಧಾಮೃತೊ ಬಾಲೆ ರಕ್ಷಿಪು ಬಂಜಿತಾ) ತುಳು ಕಾವ್ಯ - ಕಾವೇರಿ 8.21- ಡಾ.ಕೆ.ಪದ್ಮನಾಭ ಕೇಕುಣ್ಣಾಯ. ಜೋಕ್ಲು ಆವಂದಿನೈಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೂದ್ ಕಾರನ ಇತ್ತ್ಂಡಲ್ಲ. ಆ ತಪ್ಪುದ ಮಾತಾ ಪುದೆನ್ ಪಿರಾಕ್ಡ್ ಪೊನ್ನನ ತರೆಕ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆಲ್ ಆತಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿ ಈ ಕಾರನಗಾದ್ರ ದುಂಬು ಆನಗ್ ನಾಲೈನ್ ಮದ್ಮೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಅಪವಾದದ ಪಾಪದ ಪುದೆ ತುಂಬುದಿನ ಪೊನ್ನನ ಬದ್ಕ್ ಕನ್ನನೀರ್‌ದ ಕಡಲ್ದಲೆಕ್ಕ. ಕೆಲವೆರ್ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಪೊನ್ನುಲೆಗ್ ಮದ್ಮೆ ಆಪುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್. ಒಂಜಿ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನ ಮುಟ್ಟ ಆಲೆನ ಬಂಜಿಡ್ ಬಜಿಲ್ ಮೆದ್ದುನ ಪೋಡಿಗೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪೊನ್ನು-ಆನ್‌ಲು ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಒಟ್ಟ್‌ಗಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಪುನಂಚಿತ್ತಿನವು ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಯಿನ ಕ್ರಿಯೆ. ಕಷ್ಟನಾ ಸುಖೊನ ಬದ್ಕ್ ಪನ್ಪುನವು ಎಂಚನೇ ಉಪ್ಪಡ್.. ವಂಶ ತೆಗಲೆರೆಗಾದ್ರ ಬಾಲೆ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. ತೈತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೋಕ್ಷ ತಿಕ್ಕೊಡಾಂಡ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜಡುಂಡು. ಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಡ್ ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ಬಾಲೆ ಉಪ್ಪುನಗನೇ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಪೊನ್ನು ಮದಿಮೆ ಆವಂದೆ ಮದ್ಮಾಲ್ ಆಂಡ ಕನ್ನ್ ಗ್ ಕುಂಟು ಕಟ್ದ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಬುಡ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸಿಕ್ಷೆದ ನಡಾವಲಿ ಇತ್ತಂಡು. ಆಲೆನ್ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಏರ್ ರಕ್ಷನೆ ಮಲ್ಪೆರಾ.. ಅಕ್ಲು ಮದಿಮೆ ಆವೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಅತ್ತಡ ಆಲೆನ್ ದೀಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಅಲ್ಪ ಬಂಜಿಗ್ ದಾಂತೆನಾ .. ಅತ್ತಡ ಕ್ರೂರ ಮುರ್ಗುಲು ತಿನ್‌ಂಡಲಾ ಕೇನುನಾಕ್ಲ್ ಇತ್ತೀಜೆರ್. ಇಂಚಿನ ದು:ಖೇದ ಪ್ರಸಂಗ ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ ಪಾಡ್ಡನಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಐಟ್ ಅಕುಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ದೇಯಿ ಬ್ರಾಣೇರಂದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮಾತೃ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿಡ್ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಪೊನ್ನು ಪೋದು ಪೊಂಜೋವು ಆಪುನ ದೈಹಿಕ ಬದಲಾವಣೆದ ಕ್ರಿಯೆಗ್ ತಲೆನೀರ್ ಮದಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಿರಣೆರೆಡ್. ಪೇರ್-ನೈಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯಡ್ ಮದ್ಮೆಮಲ್ಪುನ ಕಟ್ಟ್ ಇತ್ತಿನ ಕಾಲಡ್... ತಲ್ತೆನೀರ್‌ಮದಿ ಪನ್ಪುನವ್ ಭಾರಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಫಲವಂತಿಕೆದ ಸಂಕೇತವಾಯಿನ ಅಲೆನ ಗರ್ಭಪಾತ್ರೆಗ್ ಶಕ್ತಿಬರೆಗಾದ್ರ ಆವೆರೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ-ಎಡ್ಡೆ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪಿನಂಚಿತ್ತಿನ ಹಾರಲೆನ ತಿನರೆಗ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಡ್ ನೈನ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಸಾಯಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ತುಲುಜನಪದೆರ್ ಪೇರ್ ಊಜುನ ಬೊಕ್ಕ ಫಲ ಕೊರ್ಪುನ ಮರಕ್ ಅಪ್ಪೆನ ಸಂಬಂಧನ್ ಹೊಲಿಸಾವೊಂದು ಮದಿಪು ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಜನಮಾನಿನ ದಿಟ್ಟಿಡ್ ಪೊನ್ನು ಮದಿಮಾಲ್ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಆಲ್ ಬಾಲೆ ಪೆದ್ದರೆಗ್ ತಯಾರಾತಾಲೊಂದ್ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ನಾಯಿ ಕಿನ್ನಿ ದೀಪುನಲೆಕ್ಕ ಪಿದಾಯಿ ಆಪುನ ಖೈದಾನಮುಟ್ಟಲ ವರುಷಗೂಜಿ ಪೆದ್ದೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಜಿಂಜ ಬಾಲೆಲ್ಲಿತ್ತಿನಾಕ್ಲೆಗ್ ಸಮಾಜಡ್ ಮಲ್ಲ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆದ ಸ್ಥಾನ- ಮಾನಾದಿಗೆ ಇತ್ತಂಡ್. (ಕಂಕಣೇಕ್‌ಡತ್‌ ಬಲೆರ್ ಚಂದ್ರನಿಚ್ಛಿಪಿನ್ಂದೊಮ್ಮೆ ಮಂಕಣೀ ತೆರಿಯಂತಿ ಮೂಢ ಸಮುದ್ರೆ ನೀಂದಲ್ಲೊಂದೊಮ್ಮೆ || ಕಂಕಲೇಲ್ ದಂತಿನಂಭಕೆ ವಿಂಧೂ ಪ್ರಾಪಿಪಿನಂದೊಮ್ಮೆ ಶಂಕಿಪುಪ್ಪೆನತೀ ಕಥೇ ತೆರಿತೋಂಪೆ ವರ್ಣಿಪೆರಂದ್‌ತ್) ಶ್ರೀ ಭಾಗವತ ಅತ್ತಂದೆ ಪದಿಮೂಜನೆ ಸರ್ತಿ ಬಂಜಿನಾಲ್ನಕ್ಲೆಗ್ ಕುಡವರ ಆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕುಟ್ಮದಾಕ್ಲೆನ್, ಇಷ್ಟಮಿತ್ರೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಗೌಜಿಡ್ ಬಯಕೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತಂಡ್. ಇತ್ತೆದಾಕ್ಲೆಗ್ ಆ ಭಾಗ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಇಷ್ಟಮಿತ್ರೆರ್ ಸುರುಕು ಎದ್ಕೊನಗ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಾಚಾರ ಕೇಂಡಿಬೊಕ್ಕ ನಿಕ್ಲೆಗೇತ್ ಜೋಕ್ಲು ಬಾಲೆಲ್‌ಂದ್ ಕೇನುನವು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಅತ್ತಂದೆ ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಬದ್ಕ್, ಸಂಪತ್ ಏತುಂಡೂಂದು ಏರ್ಲಾ ಕೇನ್ವೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಆಯಿನಾಲೆಗೆ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ಡ್ ಮಲ್ಲ ಬದ್ಕ್- ಭಾಗ್ಯ ಬೇತೆ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚನೆ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆನೇ ಸಿರಿ ತುಪ್ಪೆಂದ್ ಪನೊಲಿ. - * ದುಂಬು ಬಾಲೆಲೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿ ದೇವೆರ್ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕಡ್ ತಾಂಕ್‌ವೆ‌ರ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಲಿಗೆ ಇತ್ತಂಡ್. ಜೋಕ್ಲನ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಗ್, ಬೇನೆ-ದುನಿಪುಗು, ಬೆರಿ ಪೂಜ್ಯರೆಗ್, ಕೈ ಪತ್ತ್ದ್ ತಾಂಗ್ ಕೊರಿಯರೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ ಬೋಡೇ ಬೋಡು. .“ದೇವೆರೆಗ್ ಮಾತೆರ್‌ನಲ ಕಷ್ಟ-ಸುಖನ್ ತೂವರೆಗಾವಂದಿನೈಕ್, ಅಪ್ಪೆನ್ ಸೃಷ್ಟಿಮಲ್ತೆ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು”. ಅಂಚಾದ್ ಅಪ್ಪೆದಾಂತಿನ ಬಾಲೆದ ವ್ಯತೆನ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಮುಗಿಯಂದಿನವು . .ದುಂಬುದ ಜನಪದೆರೆನ ಕತೆಕ್ಲಡ್, ಅಪ್ಪೆ ದಾಂತಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ ಕಷ್ಟದ ಬಂಗೊದ ಕತೆಕ್ಲ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಅಪ್ಪೆಡಿಕ್ಲು ಕಷ್ಟ ಬುಡ್ಪುನ ಜಿಂಜ ಕತೆಕ್ಲು ಉಂಡು. .ತುಳು ಪಾಡ್ದನಡ್ ಕಾರ್ನಿಕಡ್, ಮಾಯೊಡು, ಪುಟ್ಟದಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ ಕತೆ ಜಿಂಜ ಉಂಡು. .ಬಾಲೆನ್ ತೂಂಡ ತೈಪಿನ ಯೋಗ ಬರ್ಪುನಂಚಿನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಿರಿಪಾಡ್ದನೊಡು ಬರ್ಪುಂಡು. .ಬಾಲೆದ ಪುಟ್ಟುರಾಸಿಡ್ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಲೆಕ್ಕನೆ ಮಾತಾ ಐಸಿರಿನ್ ಕಲೆವೊಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗಲಾ, ಇತಿಹಾಸಡ್ ಉಂಡು, ಯುದ್ಧ ನಡೆತಿನ ಚರಿತ್ರೆಲುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಆತಿನ ಉದಾಹರನೆಲಾ ಉಂಡು. .ದುಂಬು ಸಾಲ್ ಸಾಲ್‌ಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಉರ್ಬಾಟಿಕೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ-ಮಗಲ್, ಮಾಮಿ- ಮರ್ಮಾಲ್, ಮೆಗ್ದಿ-ಪಲ್ದಿ ಇಂಚ ಒಟ್ಟೋಟ್ಟುಗ್ ಪೆದ್ದುನವು ಮಲ್ಲ ಸಂಗತಿ ಅತ್ತ್. ಅವೊಂಜಿ ಐಸಿರಿತ ಸಂಗತಿ ಆದಿತ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಕೆಲವು ಗುತ್ತ್ ಬರ್ಕೆದ ಇಲ್ಲಡ್ ಪೆದ್ದುನ ಕೋನೆಡ್ ಅಡಿ ತತ್ತೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿಗೆ. ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಅತ್ತಡ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಈ ಗಿರಿಗಿಟಿದ ಚಕ್ರಡ್ ಒರ-ಒರ ನಾಲೈನ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತಿನಲಾ ಉಂಡುಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ದುಂಬು ಪೊನ್ನುಜೋಕ್ಲಗ್ ಕಡೀರ್ ಬಂಜಿನಾಲೆಡ್ ಪೆದ್ದುನಗ ಪೋಡಿಗೆ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ. ದಾಯೆಪಂಡ ಅಕುಲು ಎಲ್ಲಿಡೇ ಬಾಲೆನ್ ಪತ್ತುನ.. ಮಾಣಾವುನ .. ತೂಂಕುನ, ಬಂಜಿಗ್ ಕೊರ್ಪುನ, ಮೀಪಾವುನ, ಪೀ-ಪಡ್ಕೆ ಗೋರುನ.. ಇಂಚ ಬಾಲೆದ ಬೇಲೆನ್ ನಾಚಿಕೆ-ಹೇಸಿಗೆದಾಂತೆ ಮತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದು ಪೊನ್ನು ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ವರ., ಪ್ರಕೃತಿದ ಒಂಜಿ ಕ್ರಿಯೆಂದೂ ಎನ್ನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒರ-ಒರ ಈ ನಂಬಲಿಗೆ ದೂರ ಆದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರನಡ್ ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆ ತೈತ್‌ಂಡ ಅತ್ತಡ ನೆತ್ತೆರ್ ಕಟ್ಟಂದೆನಾ, ನಂಜಿ ಏರ್‌ದಾ, ಸನ್ನಿ ಜರಟಾ ಅಪ್ಪೆ ತೈತ್ಂಡ ಅವು ಮಲ್ಲ ಗಾಬ್ ಆವೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ದುಂಬು ಪೆದ್ದುನಂಚಿನವು ಪೊನ್ನ ಜನ್ಮಗ್ ಪುನರ್ಜನ್ಮನೇ ಸರಿ. ಕೆಲವೆರ್ ನಂಡ್ ಬೇನೆಡ್ ಮೂಜಿ ರಾತ್ರೆ ಮೂಜಿ ಪಗೆಲ್ ಬೇನೆ ದಿಂಗ್‌ದ್ ಪೆದ್ದಿನಾಕ್ಲಲ ಉಲ್ಲೆರ್. ಇತ್ತೆದಲೆಕ್ಕ ಬೇನೆ ತೆರಿಯಂದಿ ಲೆಕ್ಕ ಸಿಸರಿನ್ ಆಪ್ರೇಶನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಾಲೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮಲೆನ್ ಅಕುಲು ಕನಟ್‌ಲ ಎನ್ನದಿಪ್ಪಯೆರ್. ಅಪ್ಪೆ ಒರಿಂಡ ಅವ್ ಬಾಲೆದ ಭಾಗ್ಯ ಪುರುಬಾಲೆನ್ ತೂನಗ .. ಬುಲಿಪು ಕೇನಗ. ಅಪ್ಪೆ ದಿಂಗಿದಿನ ಸಾರಾ ಬೇನೆ-ನೇನೆಲು ಮಾಯಕಂದ್ ಲೆಕ್ಕ. ಬೊಕ್ಕ ಆಲ್ ತನ್ನ ಕನ್ನನ್ ತುಡರ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮೈತ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಎಣ್ಣೆ ಮಲ್ತದ್, ಮೋಕೆನ್ ತಿರಿಮಲ್‌ತ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಜೋಕೆ-ರಾಂಕಡ್ ತೂಪುನಂಚಿತ್ತಿನವು ಲೋಕ ತೆರಿನ ಮಾ-ಮಲ್ಲ ಸತ್ಯ. ಬಾಲೆದೊಟ್ಟುಗು ಬಾಲೆ ಆದ್ ತೊದ್ದೆ-ತೊದ್ದೆ ಪಾತೆರ್ವಲ್. ಪದ ಮುಡೆಪಲ್. ಕತೆ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಮಾನಾವಲ್. ಗೊಬ್ಬಾವಲ್. ಪುಚ್ಚೆ, ನಾಯಿ, ಪೆತ್ತ, ಕಕ್ಕೆ ಇಂಚ ಪ್ರಾಣಿ- ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ತೋಜಾದ್ ಸ್ವರೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೊರ್ಪಾಲ್. ಅಜ್ಜ, ಅಜ್ಜಿ, ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಮಾಮ, ಮಾಮಿ, ಪಲಯೆ-ಪಲ್ದಿಂದ್ ಇಂಚ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ, ಅರ್ಥ ಮಲ್ತ್ದ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಮೋಕೆದ ಕೈ ಗುಲ್ಲೆಡ್ ತೀಪೆ-ಕೈಪೆ, ಖಾರ, ಉಪ್ಪು, ಪುಲಿ, ಚಪ್ಪೆ ನೆತ್ತ ರಿಚಿನ್ ತೆರಿಪೋಪಲ್, ನೆಲ-ಬಾನ್, ದೊಂಬು, ಬರ್ಸ, ಚಲಿ, ಗಾಲಿ, ನೀರ್, ದೈವ-ದೇವೆ‌, ಬಂಧು- ಬಾಂಧವೆರ್, ಬಿನ್ನೆರ್-ಕುಟ್ಮನದಾಕ್ಲೆನ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಎಡ್ಡೆ ಪಾಠಲೆನ್ ಗೊಬ್ಬಾಟಿಕೆಲೆನ್ ಸುರುಕು ಬಾಲೆಗ್ ಪಂದ್ ಕೊರ್ಪುನಾಲ್ ಅಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನ ಸಿರಿತುಪ್ಪೆ. ಐಕೇ, ನಮ್ಮ ವೇದಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ “ಮಾತೃದೇವೋಭವಂದ್” ಮಲ್ಲ ಮದಿಪು ಕೊರ್ತೆರ್. ===ಅಪ್ಪೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆದ ನಂಬಲಿಕೆಲು:-=== • ಮಿರೆತಪೇರ್ ಉರ್ಕುದು ಜಪ್ಪುನಗ, ಎನ್ನ ಬಾಲೆಗ್ ಬಡವಾವೊಂದುಂಡ್‌ಂದ್• ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪಲ್. •ಗಡಿ-ಗಡಿ ಬಾಯಿ ಆಡಿಗೆದೆಪ್ಪುನಗ, ಬಾಲೆ ಎನನ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡುಂದ್ ಅಪ್ಪೆ ನೆನಪಾಲ್. • ಇಲ್ಲದ ಬೇಲೆಗ್ ಸನ್ನಿ ಬೂರಡ್.. ಬುಲಿಪುನ ಬಾಲೆ ಎಂಕ್‌ಪ್ಪಡ್‌ಂದ್ ಅಪ್ಪೆ ಎನ್ವಲ್. • ಬಾಲೆ ಉಪ್ಪುನ ಇಲ್ಲಗ್ ತುಡರ್ ದಾಯೆಗ್ ಅಂಚಿ-ಇಂಚಿ ಬಾಲೆ ಬಲಿಪುನಗ ಮಿಂಚಿ ರೆಂಕಿಲೆಕ್ಕಾಪುಂಡುಗೆ • ಉಪ್ಪು ರುಚಿ ಇಜ್ಜಿ.. ಅಪ್ಪೆಡ್ದ್ ಬಂಧು ಇಜ್ಜಿ ಈ ಗಾದೆದ ಪಾತೆರ ಅಪ್ಪೆನ ಪೆರ್ಮೆನ್ ಲೋಕಗ್ ಸಾರ್ದುಂಡು. ಆಲ್ ನಟ್ಟ್ನಾಲಾಂಡಲಾ ಸಮ.. ಜೋಲಿಗೆಡ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಇಲ್ಲ್ ನಟ್ಟ್ ದ್ ತಿನ್ಪಲ್. •ಊರುಗು ಅರಸೆ ಆಂಡಲಾ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಗೆ, ಅಪ್ಪೆನ ಬಂಜಿದ್ ಪುಟ್ಟ್ ದಿನ ಪುರಿ, ಆಯೆ ಏತೇ ಮಲ್ಲಜನ ಆವಡ್, ಆಯೆ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಬಾಲೆನೆ. •ಬಾಲೆ ಪೆದ್ದಂದಿನ ಅಪ್ಪೆನ ಬದ್‌ಕ್, ಉಂಡುದು ದಕ್ಕುನ ಬಾರೆದಿರೆದಲೆಕ್ಕ. ಈ ಗಾದೆದ ತಿರ್ಲ್‌ಗ್ ವಿವರನೆ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚಿನ ಅಪ್ಪೆ, ಇಲ್ಲದ ಎಡ್ದೆಮಿಲ್ಲಿಗ್ ಬರೆಗಿಜ್ಜಿ. •ಆಲ್ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲನ ಕಾರ-ಕಜಾವಾದ್, ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ನುಪ್ಪುಗು, ಚಾಕ್ರಿ ಮಾನಾದ್ ತೈನಂಗೆ ಬಡ್ಕೊಡು. •ನಿದಿರೆ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಲೆನ್ ಅಪ್ಪೆಲಾ ತೂವೆರೆಬಲ್ಲಿಗೆ. ತೂಂಡ ದಿಟ್ಟಿ ಬೂರುಂಡುಗೆ. ಒರ್ದ ಕಣ್ಣ್ಡ್ ಸುರುಕು ತೂವೊಡುಗೆ. •ಬಜಿ ತೊಟ್ಟಿಲ್ನ್ ತೂಂಕುಂಡ ಬಾಲೆಗ್ ಬಂಜಿ ಬೇನೆ ಆಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ತೊಟ್ಟಿಲ್‌ನ ಅಂಚನೆ ಖಾಲಿದೀವರೆ ಬಲ್ಲಿ. ತಾರಾಯಿನಾಂಡಲಾ ಪಾಡ್ದ್ ದೀಯೊಡುಗೆ. •ನಿದಿರೆದ ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್‌ ಅಂಗಲಾಪಾಂಡ ಅಪ್ಪೆನ ಮಿರೆತ ಪೇ‌ರ್ ದರ-ದರ ದೊರ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆಗ್ ಪೇರ್, ಬಡವ್‌ನ್ ಅಪ್ಪೆ ಕೊರ್ನಗ ಅಲೆನ ಕೊದಿ ಬುರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಕಕ್ಕರೆಬರ್ಪುಂಡ್‌ಂದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮನಸ್‌ಡ್ ನೆನಪೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆನ್ ಸುರುಕು ತೂನಗ .. ಬಾಲೆಗ್ ದದಾಂಡಲ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊರೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆನ ಕೈತ ಪುಂಡಿಡ್ ದೇವೆರ್ ಕೊರ್ತಿನ ಪಣವುಪ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದ ಕಾರ್ ಗಟ್ಟಿ ಆನೆಟ್ಟ ಐತ ಕಾರ್‌ದಡಿಕ್ ಕುಂಟು ಪಾಡೊಡುಗೆ. •ಬಾಲೆದ ಬಂಜಿ ಮಲ್ಲೆ ಬುಲೆನಗ, ತೊಡು ಆನಗ, ಅತ್ತಡ ಪೇರ್‌ನ್ ಎನ್ನುನಗ, ಎಗ್‌ತ್ತೆಲ್ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ. •ಬಾಲೆ ಪಚ್ಚೆ ತೂನಗ ಪಚ್ಚೆ ಪಚ್ಚೆ ಉರ್ಚುಂಡುಗೆ •ಬಾಲೆದ ಕೆಬಿತ ಬಣ್ಣ ..ಐತ ಶಾಶ್ವತ ಆಯಿನ ಮೈತ ಬಣ್ಣಗೆ. •ಮೂಜಿ ಕೋಡಿದ ಕತ್ತಲೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಸಿಗಡಿದ ಗೆಂಡ‌ಗ್ ಭೂತಲೋಬಾನದ ಪುಡಿ ಪಾಡ್ದ್ ಇಲ್ಲ ಕೊಡಿ ಕಡೆ ಪತ್ತ್ಂಡ ಉಮಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಲು ಉಲಾಯಿ ಬತ್‌ದ್ ಬಾಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರ್ಪುಜ್ಜಿಗೆ. •ದಿನಾಲ ಮುಚ್ಚಂಜೆ ಪೊರ್ತುಗು ಪಿನಾರಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ತರೆತ್‌ದ್ ಬಾಲೆದ ತರೆಡ್ದ್ ಕಾರ್ ಮುಟ್ಟದ ಸಂದ್ ಸಂದ್‌ ಪೂಜುಂಡ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಲು ಬರ್ಪುಜಿಗೆ, •ಬಾಲೆದ ನಸೆತ ನೆತ್ತಿಗ್ ಮಿರೆತ ಕೊಡಿ ತಾಗರೆ ಬಲ್ಲಿ, ತಾಗುಂಡ ಮಿರೆ ಬಾಪುಂಡುಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆಡ್ಡಾದ್ರ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಜರ ಬರ್ಪುಂಡುಗೆ, •ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜೇ ಮಿರೆ ಕೊರ್ರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ ನನೊಂಜಿ ಮಿರೆನ್ ಬಾಲೆದ ಬಾಯಿಗ್ ಮುಟ್ಟಾದಾಂಡಲ ಬುಡೊಡ್‌ಗೆ. ಇಜ್ಜಿಡ ಮಿರೆ ಪೇರ್‌ದಾಂತೆ ಪೊಟ್ಟು ಆಪುಂಡುಗೆ. ===ಪದೆತಿನಾಕ್ಲು=== ದುಂಬು ಊರುಡು ಅಲ್ಪ-ಮುಲ್ಪ ಪೆದುಪೋಪುನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಲು ಇತ್ತ್ ಜ್ಜಿ. ಒಂಜಿವೇಲೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆಡ್ ಮಾತ್ರ. ಪೆದುಪೋಪುನ ಸೂಲಗಿತ್ತಿಲಾ ಇತ್ತೀಜೆರ್. ಊರುಡಿತ್ತಿನ ಧೈರ್ಯೊದ ಪದೆತಿನಕ್ಲು ಬಾರಿ ಬಿರ್ಸಾತಿಕೆಡ್... ಬಂಜಿನಾಲೆಗ್ ಧೈರ್ಯ ಕೊರೊಂದು ಪೆದ್ದಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆ ಅಡ್ಡ ಇತ್ತೆಂಡಲ.. ಬುಲೆದ್ಂಡಲ ಬಂಜಿಗ್ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿ-ಪೂಜಿದ್ ಇಕ್ಕತ್‌ಡ್ ಪೆದ್ವಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ. ಕೈ ಪಾಡ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಒಯ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಮೈತ ನರನಾಡಿಲು ಸಡಿಲಾವೆರೆಗ್ ಜೀರ್ದರಿ, ಕಡಿರ್ದಬೇರ್, ನುಗ್ಗೆ ತಪ್ಪುದ ಕಷಾಯಲೆನ್ ಬೆಚ್ಚಮಲ್ತ್ದ್ ವಂತೆ ವಂತೆ ಪರ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಪದೆತಿಗ್ ಲೆಪ್ಪು ಪೋನಗನೇ.. ಪೆದಿಮೆತ್ತಿ ಬಾಲೆದ ಚಾಕರಿ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಮಡ್ಯಾಳ್ತಿಗ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪು ಪೋವೊಂದಿತ್ತಂಡ್‌ಗೆ. ಮಾತ್ರ ತಿರ್ತವರ್ಗಡ್ ಇಲ್ಲದಾಕ್ಲೇ ಪದೆತಿ... ಮಡ್ಯಳ್ತಿನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಯಾನ್ ತೆರಿಮಟ್ಟ್ ಗೆ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕು ಪಾವಂಜೆ ಗ್ರಾಮಡಿತ್ತಿನ ಮಾಣಿ ಪನ್ಪುನ ಸೊನ್ಪ ವರ್ಷದ ಪರಬ್ಬು ಪೆದ್ದೋಪುನೈಟ್ ಭಾರಿ ಬಿರ್ಸೆದಿ. ಸಾರ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಪೆದ್ದೋತೆರ್ಗೆ. ಜಿಂಜಿನ ಬಂಜಿನಾಲೆನ ಬೇನೆನ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ತದ್. ಈತ್ ಪೊರ್ತುಗು ಪೆದ್ವಾಲ್ ಪಂಡ ಆಕುಲು ಅವ್ವೇ ಪೊರ್ತುಗು ಪೆದೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಬಂಜಿದ ಬಾಲೆ ಅಡ್ಡ ಉಂಡು, ಅತ್ತಡ ನಿದಿಪ ಉಂಡ್‌ಂದ್ ಅಂದಾಜಿಡ್ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ.ಪೆದ್ಮೆತ್ತಿ ಬಾಲೆಲೆನ್ ಆಕ್ಲು ಪಂಡಿನ ದಿನತಮುಟ್ಟ ತಾಂಕೊದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. ಬೆಂಗಳೂರು - ಬೊಂಬಾಯಿಲೆಗ್ ಪೆದಿಮೆತಿ ತಾಂಕರೆಗಾದ್ರ ಪೋವೊನ್ದಿತ್ತೆರ್. ಆರೆನ ಕೈಟ್ ಆಪುಜ್ಜಡ.. ಅದಗನೇ ಪಂಡ್ದ್ ಕುಡ್ಲದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗ್ ಕಡಬುಡೊಂದಿತ್ತೆರ್‌ಗೆ. • ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆಗ್ ಏರ್ಲಾ ಬಿಲೆಕಟ್ಟರೆಗ್ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ವಂಶವೃಕ್ಷದ ಬುಲೆಚಿಲ್‌‌ಗ್ ಅಪ್ಪೆ ತುಡರ್ ಅರ್ಲುನ ಸಾನದಿಗೆದಲೆಕ್ಕ, ಪತ್ತಿರ್ವ ಜೋಕ್ಲಿತ್ತ್ಂಡಲಾ.. ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಒಂಜೇ. ಐಟ್ ಪರಭೇದ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡಲಾ ತುಲುವೆರ್‌ಡ ಸುರುಕು ಪುಟ್ಟಿನ ಬಾಲೆಗ್ ಕಡಿರ್‌ ಕಂಜಿ, ಕಡೇಕ್ ಪುಟ್ಟನ ಬಾಲೆಗ್ ಕಡೆತ ಕಂಜಿಂದ್ ಲೆಪ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆಡಪ್ಪ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಜಿಂಜ ಮೋಕೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವಾ ಬಡಪತ್ ಉಪ್ಪಡ್ ಅಪ್ಪೆ ತಾನ್ ತೆಲಿಪರ್ದ್, ಬಾಲೆಗ್ ನುಪ್ಪು ಬಲಸ್‌ವಲ್, ರಡ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್- ಉರೆಕೊಡಿನ ತಪ್ಪದ ಕೈಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬಲಸುಂಡಲಾ, ಅಪ್ಪೆನ ಮೋಕೆದ ಕಡಲ್‌ಡ್ ಜೋಕ್ಲೆಗವ್ ಅಮೃತ ಆಪುಂಡು. ಬಾಲೆಗ್ ಉಪದ್ರದ ದಿಟ್ಟಿಬೂರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ದಿಟ್ಟಿದೆಪ್ಪಲ್. ಬಾಲೆ ಸೀಕ್‌ಡ್ ಬೂರುಂಡ ಕಂಗಾಲಾಪಲ್. ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನ ದೈವ ದೇವೆರೆಗ್ ಪಟ್ಟ-ಪರಕೆ ಪನ್ಪಲ್. ನಾರ್-ಬೇರ್-ತಪ್ಪನ್ ಗುದ್ದ್ದ್ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಲ್. ಭಲ್ಮೆದ ಭಟ್ರೆಡ ರಾಶಿ ದೀಪಾದ್.. ಐತ ಪಿರಿಕಟ್ಟ್ ಗ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಮಲ್ಪಾವಲ್. ಮಂತ್ರವಾದಿಲೆನ ಕೈತಾಲ್ ಪೋದು ಮಾಟ ಕಿರ್ತಿಮ ದೋಷನ್ ದೆಪ್ಪಾವಲ್. •ದುಂಬು ಬಾಲೆದಾಂತಿನ ಗೊಡ್ಡುನ ನಿರೆಲ್ ಬಾಲೆಗ್ ರೆಂಕರೆಬಲ್ಲಿಗೆ, ಆಲ್ ಬಾಲೆನ್ q502fgniuldb9u4nc4k4fl8cfedxug6 0 27717 372764 364126 2026-10-11T14:01:40Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372764 wikitext text/x-wiki '''ಇರಾಕ್''' ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಇರಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ, ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಇರಾನ್, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಸಿರಿಯಾ, ಆಗ್ನೇಯೊಡು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುವೈಟ್, ನೈಋತ್ಯೊಡು ಜೋರ್ಡಾನ್ ದೇಶೊಲು ಉಂಡು. ೪೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪುನ ಇರಾಕ್ ಜಗತ್‌ಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ೩೫ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಇರಾಕ್‌ದ ಒಟ್ಟು ಇಸ್ತೀರ್ನೊ ೪೩೮,೩೧೭ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಇಸ್ತೀರ್ನೊನು ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ತಿಂಡ ಇರಾಕ್ ಜಗತ್‌ಡ್ ೫೮ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಗರ ಇರಾಕ್‌ದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದುಂಡು. ಇರಾಕ್‌ಡ್ ಅರಬ್ಬೆರ್, ಕುರ್ದ್ ಲು, ತುರ್ಕಮೆನ್ ಲು, ಯಜೀದಿಲು, ಅಸಿರಿಯನ್ ಲು, ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಲು, ಮಂಡೀಯನ್ ಲು, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲು ಬೊಕ್ಕ ಶಬಾಕಿಲು ವಾಸಿಸೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಹೆಚ್ಚಿನ ಇರಾಕಿಯೆರ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ದರ್ಮೊನು ಪಾಲಿಸಾವೆರ್. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಯಜಿದಿಸಂ, ಜೊರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಮ್ಯಾಂಡೈಸಂ, ಯಾರ್ಸಾನಿಸಂ ಬೊಕ್ಕ ಜುದಾಯಿಸಂ ದರ್ಮೊಲು ಇರಾಕ್‌ದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ದರ್ಮೊಲು ಆದು ಉಂಡು. ಇರಾಕ್ ದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಲು ಅರೇಬಿಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುರ್ದಿಷ್. ಉಂದು ಬುಡಿಂಡ ಬೇತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತೊಲೆಡ್ ಅಸಿರಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನೊಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಇರಾಕ್‌ದ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುಫ್ರೆಟಿಸ್ ಸುದೆಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ ಫಲವತ್ತಾಯಿನ ಜಾಗೆನ್ 'ಮೆಸಪೊಟೊನಿಯಾ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಸುಮೇರ್, ಅಕ್ಕಾಡ್, ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಅಸಿರಿಯಾದಂಚಿನ ಪಿರಾಕ್‌ದ ನಗರೊಲು, ನಾಗರಿಕತೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಉದಿತ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮೆಸಪೊಟೊನಿಯಾಗ್ 'ನಾಗರಿಕತೆದ ತೊಟ್ಟಿಲ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ಂಡ್. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಗಣಿತ, ನೌಕಾಯಾನ, ಸಮಯದ ಲೆಕ್ಕ, ಬರೆಪಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಚಕ್ರ, ಪಾಯಿದ ದೋಣಿ, ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾನೂನುದ ನಿಯಮೊಲು- ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಮಾಮಲ್ಲ ಇಸಯೊಲು ಮಾತ ಮುಲ್ಪ ಪುಟ್ಟ್ಉದು ಲೋಕೊರ್ಮೆ ಪಗರಿಂಡ್. ಏಳನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯಾನ್ ಅರಬ್ ಅರಸುಲು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಮುಲ್ಪ, ಅಬ್ಬಾಸಿಡ್ ಖಿಲಾಫತ್‌ದ ಮಲ್ಲ ನಗರವಾದ್ ಬದಲಾಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಬುಳೆಂಡ್. 1258ದ ಪೊರ್ತುಡ್ ಮಂಗೋಲೆರ್ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ದ ಮಿತ್ ದಾಳಿ ಮಲ್ತ್ ನಾಶ ಮಲ್ತಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಇರಾಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ವಶೊಗು ಪೋಂಡ್. 16ನೇ ಶತಮಾನಡ್ದ್ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಟ್ಟ ಈ ಜಾಗೆ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ತುರ್ಕೆ ಅರಸುಲೆನ ಕೈಕ್ ಬತ್‌ಂಡ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಇರಾಕ್‌ಡ್ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಹತ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಲು ತೋಜುದು ಬತ್ತ. ಸುರುತ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಕಡೆಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 1921ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಇರಾಕ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 1932ಡ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಇರಾಕ್ ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 1958ಡ್ ಒಂಜಿ ದಂಗೆದ ನಂತರ, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ಂಡ್. [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲ]] 168cmox9g9uliyfoir3w01efeuicchn 372765 372764 2026-10-11T14:01:49Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಸೊಲ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372765 wikitext text/x-wiki '''ಇರಾಕ್''' ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಇರಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ, ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಇರಾನ್, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಸಿರಿಯಾ, ಆಗ್ನೇಯೊಡು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುವೈಟ್, ನೈಋತ್ಯೊಡು ಜೋರ್ಡಾನ್ ದೇಶೊಲು ಉಂಡು. ೪೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪುನ ಇರಾಕ್ ಜಗತ್‌ಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ೩೫ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಇರಾಕ್‌ದ ಒಟ್ಟು ಇಸ್ತೀರ್ನೊ ೪೩೮,೩೧೭ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಇಸ್ತೀರ್ನೊನು ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ತಿಂಡ ಇರಾಕ್ ಜಗತ್‌ಡ್ ೫೮ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಗರ ಇರಾಕ್‌ದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದುಂಡು. ಇರಾಕ್‌ಡ್ ಅರಬ್ಬೆರ್, ಕುರ್ದ್ ಲು, ತುರ್ಕಮೆನ್ ಲು, ಯಜೀದಿಲು, ಅಸಿರಿಯನ್ ಲು, ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಲು, ಮಂಡೀಯನ್ ಲು, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲು ಬೊಕ್ಕ ಶಬಾಕಿಲು ವಾಸಿಸೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಹೆಚ್ಚಿನ ಇರಾಕಿಯೆರ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ದರ್ಮೊನು ಪಾಲಿಸಾವೆರ್. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಯಜಿದಿಸಂ, ಜೊರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಮ್ಯಾಂಡೈಸಂ, ಯಾರ್ಸಾನಿಸಂ ಬೊಕ್ಕ ಜುದಾಯಿಸಂ ದರ್ಮೊಲು ಇರಾಕ್‌ದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ದರ್ಮೊಲು ಆದು ಉಂಡು. ಇರಾಕ್ ದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಲು ಅರೇಬಿಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುರ್ದಿಷ್. ಉಂದು ಬುಡಿಂಡ ಬೇತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತೊಲೆಡ್ ಅಸಿರಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನೊಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಇರಾಕ್‌ದ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುಫ್ರೆಟಿಸ್ ಸುದೆಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ ಫಲವತ್ತಾಯಿನ ಜಾಗೆನ್ 'ಮೆಸಪೊಟೊನಿಯಾ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಸುಮೇರ್, ಅಕ್ಕಾಡ್, ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಅಸಿರಿಯಾದಂಚಿನ ಪಿರಾಕ್‌ದ ನಗರೊಲು, ನಾಗರಿಕತೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಉದಿತ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮೆಸಪೊಟೊನಿಯಾಗ್ 'ನಾಗರಿಕತೆದ ತೊಟ್ಟಿಲ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ಂಡ್. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಗಣಿತ, ನೌಕಾಯಾನ, ಸಮಯದ ಲೆಕ್ಕ, ಬರೆಪಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಚಕ್ರ, ಪಾಯಿದ ದೋಣಿ, ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾನೂನುದ ನಿಯಮೊಲು- ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಮಾಮಲ್ಲ ಇಸಯೊಲು ಮಾತ ಮುಲ್ಪ ಪುಟ್ಟ್ಉದು ಲೋಕೊರ್ಮೆ ಪಗರಿಂಡ್. ಏಳನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯಾನ್ ಅರಬ್ ಅರಸುಲು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಮುಲ್ಪ, ಅಬ್ಬಾಸಿಡ್ ಖಿಲಾಫತ್‌ದ ಮಲ್ಲ ನಗರವಾದ್ ಬದಲಾಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಬುಳೆಂಡ್. 1258ದ ಪೊರ್ತುಡ್ ಮಂಗೋಲೆರ್ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ದ ಮಿತ್ ದಾಳಿ ಮಲ್ತ್ ನಾಶ ಮಲ್ತಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಇರಾಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ವಶೊಗು ಪೋಂಡ್. 16ನೇ ಶತಮಾನಡ್ದ್ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಟ್ಟ ಈ ಜಾಗೆ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ತುರ್ಕೆ ಅರಸುಲೆನ ಕೈಕ್ ಬತ್‌ಂಡ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಇರಾಕ್‌ಡ್ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಹತ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಲು ತೋಜುದು ಬತ್ತ. ಸುರುತ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಕಡೆಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 1921ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಇರಾಕ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 1932ಡ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಇರಾಕ್ ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 1958ಡ್ ಒಂಜಿ ದಂಗೆದ ನಂತರ, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ಂಡ್. eig3trjvzsosogni0ysf8w35a5328t1 372766 372765 2026-10-11T14:02:02Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372766 wikitext text/x-wiki '''ಇರಾಕ್''' ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಇರಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ, ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಇರಾನ್, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಸಿರಿಯಾ, ಆಗ್ನೇಯೊಡು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುವೈಟ್, ನೈಋತ್ಯೊಡು ಜೋರ್ಡಾನ್ ದೇಶೊಲು ಉಂಡು. ೪೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪುನ ಇರಾಕ್ ಜಗತ್‌ಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ೩೫ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಇರಾಕ್‌ದ ಒಟ್ಟು ಇಸ್ತೀರ್ನೊ ೪೩೮,೩೧೭ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಇಸ್ತೀರ್ನೊನು ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ತಿಂಡ ಇರಾಕ್ ಜಗತ್‌ಡ್ ೫೮ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಗರ ಇರಾಕ್‌ದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದುಂಡು. ಇರಾಕ್‌ಡ್ ಅರಬ್ಬೆರ್, ಕುರ್ದ್ ಲು, ತುರ್ಕಮೆನ್ ಲು, ಯಜೀದಿಲು, ಅಸಿರಿಯನ್ ಲು, ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಲು, ಮಂಡೀಯನ್ ಲು, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲು ಬೊಕ್ಕ ಶಬಾಕಿಲು ವಾಸಿಸೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಹೆಚ್ಚಿನ ಇರಾಕಿಯೆರ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ದರ್ಮೊನು ಪಾಲಿಸಾವೆರ್. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಯಜಿದಿಸಂ, ಜೊರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಮ್ಯಾಂಡೈಸಂ, ಯಾರ್ಸಾನಿಸಂ ಬೊಕ್ಕ ಜುದಾಯಿಸಂ ದರ್ಮೊಲು ಇರಾಕ್‌ದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ದರ್ಮೊಲು ಆದು ಉಂಡು. ಇರಾಕ್ ದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಲು ಅರೇಬಿಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುರ್ದಿಷ್. ಉಂದು ಬುಡಿಂಡ ಬೇತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತೊಲೆಡ್ ಅಸಿರಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನೊಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಇರಾಕ್‌ದ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುಫ್ರೆಟಿಸ್ ಸುದೆಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ ಫಲವತ್ತಾಯಿನ ಜಾಗೆನ್ 'ಮೆಸಪೊಟೊನಿಯಾ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಸುಮೇರ್, ಅಕ್ಕಾಡ್, ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಅಸಿರಿಯಾದಂಚಿನ ಪಿರಾಕ್‌ದ ನಗರೊಲು, ನಾಗರಿಕತೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಉದಿತ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮೆಸಪೊಟೊನಿಯಾಗ್ 'ನಾಗರಿಕತೆದ ತೊಟ್ಟಿಲ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ಂಡ್. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಗಣಿತ, ನೌಕಾಯಾನ, ಸಮಯದ ಲೆಕ್ಕ, ಬರೆಪಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಚಕ್ರ, ಪಾಯಿದ ದೋಣಿ, ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾನೂನುದ ನಿಯಮೊಲು- ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಮಾಮಲ್ಲ ಇಸಯೊಲು ಮಾತ ಮುಲ್ಪ ಪುಟ್ಟ್ಉದು ಲೋಕೊರ್ಮೆ ಪಗರಿಂಡ್. ಏಳನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯಾನ್ ಅರಬ್ ಅರಸುಲು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಮುಲ್ಪ, ಅಬ್ಬಾಸಿಡ್ ಖಿಲಾಫತ್‌ದ ಮಲ್ಲ ನಗರವಾದ್ ಬದಲಾಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಬುಳೆಂಡ್. 1258ದ ಪೊರ್ತುಡ್ ಮಂಗೋಲೆರ್ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ದ ಮಿತ್ ದಾಳಿ ಮಲ್ತ್ ನಾಶ ಮಲ್ತಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಇರಾಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ವಶೊಗು ಪೋಂಡ್. 16ನೇ ಶತಮಾನಡ್ದ್ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಟ್ಟ ಈ ಜಾಗೆ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ತುರ್ಕೆ ಅರಸುಲೆನ ಕೈಕ್ ಬತ್‌ಂಡ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಇರಾಕ್‌ಡ್ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಹತ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಲು ತೋಜುದು ಬತ್ತ. ಸುರುತ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಕಡೆಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 1921ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಇರಾಕ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 1932ಡ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಇರಾಕ್ ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 1958ಡ್ ಒಂಜಿ ದಂಗೆದ ನಂತರ, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ಂಡ್. [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] queqovris6a2w54ce3vhg2xewphlt3k 372767 372766 2026-10-11T14:02:20Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372767 wikitext text/x-wiki '''ಇರಾಕ್''' ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಇರಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಟರ್ಕಿ, ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಇರಾನ್, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಸಿರಿಯಾ, ಆಗ್ನೇಯೊಡು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುವೈಟ್, ನೈಋತ್ಯೊಡು ಜೋರ್ಡಾನ್ ದೇಶೊಲು ಉಂಡು. ೪೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪುನ ಇರಾಕ್ ಜಗತ್‌ಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ೩೫ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಇರಾಕ್‌ದ ಒಟ್ಟು ಇಸ್ತೀರ್ನೊ ೪೩೮,೩೧೭ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಇಸ್ತೀರ್ನೊನು ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ತಿಂಡ ಇರಾಕ್ ಜಗತ್‌ಡ್ ೫೮ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಗರ ಇರಾಕ್‌ದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದುಂಡು. ಇರಾಕ್‌ಡ್ ಅರಬ್ಬೆರ್, ಕುರ್ದ್ ಲು, ತುರ್ಕಮೆನ್ ಲು, ಯಜೀದಿಲು, ಅಸಿರಿಯನ್ ಲು, ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಲು, ಮಂಡೀಯನ್ ಲು, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲು ಬೊಕ್ಕ ಶಬಾಕಿಲು ವಾಸಿಸೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಹೆಚ್ಚಿನ ಇರಾಕಿಯೆರ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ದರ್ಮೊನು ಪಾಲಿಸಾವೆರ್. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಯಜಿದಿಸಂ, ಜೊರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಮ್ಯಾಂಡೈಸಂ, ಯಾರ್ಸಾನಿಸಂ ಬೊಕ್ಕ ಜುದಾಯಿಸಂ ದರ್ಮೊಲು ಇರಾಕ್‌ದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ದರ್ಮೊಲು ಆದು ಉಂಡು. ಇರಾಕ್ ದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಲು ಅರೇಬಿಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುರ್ದಿಷ್. ಉಂದು ಬುಡಿಂಡ ಬೇತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತೊಲೆಡ್ ಅಸಿರಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬಾಸೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನೊಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಇರಾಕ್‌ದ ಟೈಗ್ರಿಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಯುಫ್ರೆಟಿಸ್ ಸುದೆಕುಲೆನ ನಡುಟು ಇತ್ತಿನ ಫಲವತ್ತಾಯಿನ ಜಾಗೆನ್ 'ಮೆಸಪೊಟೊನಿಯಾ' ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಸುಮೇರ್, ಅಕ್ಕಾಡ್, ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಅಸಿರಿಯಾದಂಚಿನ ಪಿರಾಕ್‌ದ ನಗರೊಲು, ನಾಗರಿಕತೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲು ಉದಿತ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮೆಸಪೊಟೊನಿಯಾಗ್ 'ನಾಗರಿಕತೆದ ತೊಟ್ಟಿಲ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ಂಡ್. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಗಣಿತ, ನೌಕಾಯಾನ, ಸಮಯದ ಲೆಕ್ಕ, ಬರೆಪಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಚಕ್ರ, ಪಾಯಿದ ದೋಣಿ, ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾನೂನುದ ನಿಯಮೊಲು- ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಮಾಮಲ್ಲ ಇಸಯೊಲು ಮಾತ ಮುಲ್ಪ ಪುಟ್ಟ್ಉದು ಲೋಕೊರ್ಮೆ ಪಗರಿಂಡ್. ಏಳನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯಾನ್ ಅರಬ್ ಅರಸುಲು ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಮುಲ್ಪ, ಅಬ್ಬಾಸಿಡ್ ಖಿಲಾಫತ್‌ದ ಮಲ್ಲ ನಗರವಾದ್ ಬದಲಾಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಬುಳೆಂಡ್. 1258ದ ಪೊರ್ತುಡ್ ಮಂಗೋಲೆರ್ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ದ ಮಿತ್ ದಾಳಿ ಮಲ್ತ್ ನಾಶ ಮಲ್ತಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಇರಾಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ವಶೊಗು ಪೋಂಡ್. 16ನೇ ಶತಮಾನಡ್ದ್ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಟ್ಟ ಈ ಜಾಗೆ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ತುರ್ಕೆ ಅರಸುಲೆನ ಕೈಕ್ ಬತ್‌ಂಡ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಇರಾಕ್‌ಡ್ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಹತ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಲು ತೋಜುದು ಬತ್ತ. ಸುರುತ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಕಡೆಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 1921ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಇರಾಕ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 1932ಡ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಇರಾಕ್ ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. 1958ಡ್ ಒಂಜಿ ದಂಗೆದ ನಂತರ, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ್ ಉದಿತ್ ಬತ್ಂಡ್. [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 2r2swfbhaam1p793w28e5mamecl0zsy 4 27819 372820 365253 2026-09-09T03:13:39Z en>Chipmunkdavis 0 /* Single-level templates */ Adding [[Template:Uw-accshare]] 372820 wikitext text/x-wiki {{short description|List of template messages for user talk pages}} <noinclude>{{pp-semi-indef|small=yes}}</noinclude> {{Wikipedia:WikiProject User warnings/Tabs|This=4}} {{About|templates associated with [[Wikipedia:WikiProject User warnings]]|article or mainspace talk template messages|Wikipedia:Template index/Talk namespace|templates available for greeting new users|Wikipedia:Welcome templates|templates commending users about behavior or contributions|Wikipedia:Barnstars}} {{redirect|WP:TT|the Typo Team|Wikipedia:Typo Team|TimedText|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Video}} {{shortcut|WP:WARN|WP:WARNING|WP:USETEMP|WP:TUSER|WP:UTM|WP:UTN|WP:UTT|WP:UWT}} {{Consensus|This page is under the [[wiktionary:stewardship|stewardship]] of [[Wikipedia:WikiProject User warnings|WikiProject user warnings]]; changes to it should reflect [[Wikipedia:Consensus|consensus]]. If you are planning to make any significant changes, please discuss them first at the [[Wikipedia talk:Template index/User talk namespace|centralized talk page]].}} {{notice|If you've never used a particular template before, or have not used it recently, {{strong|read it}} (e.g., with {{strong|preview}}) to ensure it actually says what you want to say. If you are new to user warning templates, please read the [[Wikipedia:WikiProject User warnings/Usage and layout|usage and layout]] page first. If you want to design a new template, please read the guidelines found on the [[Wikipedia:WikiProject User warnings/Design guidelines|design guidelines]] page first.}} ==Search for templates== ===Standardized warning templates=== <inputbox> type=search prefix=template: searchbuttonlabel=Search standardised warning templates searchfilter=incategory:"Standardised user warning templates" </inputbox> ===All warning templates=== <inputbox> type=search prefix=template: searchbuttonlabel=Search all warning templates searchfilter=deepcat:"User warning templates" </inputbox> ==Multi-level templates== <!-- If you add any templates here, please also add them to "Wikipedia:Template index/User talk namespace/Multi-level templates". --> <div class="noresize"> {| class="wikitable" |- | colspan="6" | '''Contents''' * [[#Vandalism|Vandalism]] * [[#Disruption|General disruptive editing]] * [[#Behavior in articles|Behavior in articles]] * [[#Behavior towards editors|Behavior towards editors]] * [[#Promotion|Adding promotions of objects or ideologies (also spam)]] * [[#Facts|Inserting factual inaccuracies and/or libel]] * [[#Action|Unaccepted practices, unilateral action against policies or guidelines]] |- | colspan="6" style="text-align: center" | [[Wikipedia:Template index/User talk namespace/Multi-level templates|Show warnings]] |- | colspan="6" style="text-align: center" | {{tltt/tip}} |- ! scope="col" style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 35%;" | Description ! scope="col" style="background-color: RoyalBlue; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 1 ! scope="col" style="background-color: DarkOrange; color: Black; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 2 ! scope="col" style="background-color: OrangeRed; color: Black; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 3 ! scope="col" style="background-color: FireBrick; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 4 ! scope="col" style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 4im |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Vandalism">Vandalism</span> |- ! scope="row" | [[Wikipedia:Vandalism|Blatant vandalism]]<span class="anchor" id="vandalism"></span> | {{tltts|uw-vandalism1|Your unhelpful edit has been undone.}} | {{tltts|uw-vandalism2|Please do not vandalize Wikipedia.}} | {{tltts|uw-vandalism3|Please stop vandalizing.}} | {{tltts|uw-vandalism4|Final warning. Stop vandalizing now.}} | {{tltts|uw-vandalism4im|Only warning for severe vandalism.}} |- ! scope="row" | [[WP:SNEAKY|Subtle vandalism]] | {{tltts|uw-subtle1|Your unhelpful edit has been undone.}} | {{tltts|uw-subtle2|Please do not vandalize Wikipedia.}} | {{tltts|uw-subtle3|Please stop vandalizing.}} | {{tltts|uw-subtle4|Final warning. Stop vandalizing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Disruption">General disruptive editing not categorized elsewhere</span> |- ! scope="row" | [[Wikipedia:Disruptive editing|Disruptive editing]]<span class="anchor" id="disruptive editing"></span> | {{tltts|uw-disruptive1|Your unhelpful edit has been undone.}} | {{tltts|uw-disruptive2|Please familiarize yourself with Wikipedia's policies and guidelines.}} | {{tltts|uw-disruptive3|Please stop your disruptive editing.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | [[WP:GAMING|Gaming the system]] | {{tltts|uw-gaming1|Your unhelpful edit has been undone.}} | {{tltts|uw-gaming2|Please do not game the system.}} | {{tltts|uw-gaming3|Please stop gaming the system.}} | {{tltts|uw-gaming4|Final warning. Stop gaming the system now.}} | {{tltts|uw-gaming4im|Only warning for severely gaming the system.}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Behavior in articles">Behavior in articles</span> |- ! scope="row" | Using edit summaries or comments that are uncivil, inappropriate or otherwise unconstructive | {{tltts|uw-bes1|You may have made edit summaries that didn't appear to be civil, appropriate or constructive.}} | {{tltts|uw-bes2|Please do not make abusive or inappropriate edit summaries.}} | {{tltts|uw-bes3|Please stop making inappropriate edit summaries.}} | {{tltts|uw-bes4|Final warning. Stop making inappropriate edit summaries now.}} | {{tltts|uw-bes4im|Only warning for repetitive or very serious inappropriate edit summaries.}} |- ! scope="row" | Page blanking<span class="anchor" id="blanking"></span> | {{tltts|uw-blank1|You may have accidentally removed all content from a page.}} | {{tltts|uw-blank2|Please do not blank pages.}} | → {{tltts|uw-delete3|Please stop removing content.}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | [[WP:Content removal|Removal of content]] without adequate explanation<span class="anchor" id="deletion"></span> | {{tltts|uw-delete1|You may have accidentally removed content.}} | {{tltts|uw-delete2|Please do not remove content without giving a reason.}} | {{tltts|uw-delete3|Please stop removing content.}} | {{tltts|uw-delete4|Final warning. Stop removing content now.}} | {{tltts|uw-delete4im|Only warning for repetitive deletion.}} |- ! scope="row" | Misleading [[Help:Edit summary|edit summaries]] | {{tltts|uw-mislead1|Your edit summary is potentially misleading.}} | {{tltts|uw-mislead2|Please describe your changes with an accurate edit summary.}} | {{tltts|uw-mislead3|Please stop using misleading edit summaries.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Frequent or mass changes to [[Wikipedia:Genre warrior|genres]] without consensus or reference | {{tltts|uw-genre1|Your genre change has been undone. Please provide reliable sources or seek consensus.}} | {{tltts|uw-genre2|Please refrain from changing genres without sources or consensus.}} | {{tltts|uw-genre3|Please stop changing genres.}} | {{tltts|uw-genre4|Final warning. Stop changing genres now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Image-related vandalism<span class="anchor" id="image vandalism"></span> | {{tltts|uw-image1|Your image has been removed.}} | {{tltts|uw-image2|Please do not add inappropriate images.}} | {{tltts|uw-image3|Please stop adding inappropriate images.}} | {{tltts|uw-image4|Final warning. Stop adding inappropriate images now.}} | {{tltts|uw-image4im|Only warning for severe image vandalism.}} |- ! scope="row" | Improper humor in articles<span class="anchor" id="humor"></span> | {{tltts|uw-joke1|Hi, you're funny, but we're serious here.}} | {{tltts|uw-joke2|Thank you, but we really are serious.}} | {{tltts|uw-joke3|Joke's over. Please stop adding inappropriate humor.}} | {{tltts|uw-joke4|Final warning. Stop adding inappropriate humor now.}} | {{tltts|uw-joke4im|Only warning for highly inappropriate humor.}} |- ! scope="row" | [[WP:NOT#Wikipedia is not censored|Censorship]] of material<span class="anchor" id="censorship"></span> | {{tltts|uw-notcensored1|Wikipedia is not censored.}} | {{tltts|uw-notcensored2|Please do not remove information, regardless of profanity.}} | {{tltts|uw-notcensored3|Please stop censoring.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Ownership of articles<span class="anchor" id="ownership"></span> | {{tltts|uw-own1|The article is not yours, others can edit it too.}} | {{tltts|uw-own2|You don't own the article. If you wanted to, you should not have submitted it.}} | {{tltts|uw-own3|Please stop assuming ownership.}} | {{tltts|uw-own4|Final warning. Stop assuming ownership now.}} | {{tltts|uw-own4im|Only warning. Stop assuming ownership of articles.}} |- ! scope="row" | Inappropriate expansion of plot summaries<span class="anchor" id="summaries"></span> | {{tltts|uw-plotsum1|Please review the plot summary guidelines.}} | {{tltts|uw-plotsum2|Please do not expand plot summaries against the guidelines.}} | {{tltts|uw-plotsum3|Please stop expanding plot summaries against the guidelines.}} | {{tltts|uw-plotsum4|Final warning. Stop expanding plot summaries against the guidelines.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Inappropriately changing pronouns of BLP subjects <span class="anchor" id="pronouns"></span> | {{tltts|uw-pronouns1|Wikipedia refers to people by the pronouns they requested for themselves.}} | {{tltts|uw-pronouns2|Please do not change personal pronouns. You edit may be seen as vandalism}} | {{tltts|uw-pronouns3|Please stop introducing incorrect pronouns.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Disrupting the taxonomy templates | {{tltts|uw-taxo1|Your edit to one of the taxonomy templates was not helpful and has been reverted or removed.}} | {{tltts|uw-taxo2|Please refrain from making edits to the taxonomy templates that do not follow the standards.}} | {{tltts|uw-taxo3|Please stop disrupting the taxonomy templates.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Talking in articles | {{tltts|uw-talkinarticle1|Your commentary in the article has been reverted; please use the talk page.}} | {{tltts|uw-talkinarticle2|Please don't add commentary to articles&ndash;use the talk page instead.}} | {{tltts|uw-talkinarticle3|Please stop disrupting articles with commentary.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removal of maintenance templates<span class="anchor" id="tdel"></span> | {{tltts|uw-tdel1|You may have accidentally removed a template.}} | {{tltts|uw-tdel2|Please do not remove templates.}} | {{tltts|uw-tdel3|Please stop removing templates.}} | {{tltts|uw-tdel4|Final warning. Stop removing templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Editing tests<span class="anchor" id="tests"></span> | {{tltts|uw-test1|Please use the Sandbox for that.}} | {{tltts|uw-test2|Please refrain from making test edits in articles.}} | {{tltts|uw-test3|Please stop making test edits.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Uploading unencyclopedic images (image vandalism)<span class="anchor" id="image vandalism"></span> | {{tltts|uw-upload1|Your image does not meet our policies.}} | {{tltts|uw-upload2|Please do not upload inappropriate images.}} | {{tltts|uw-upload3|Please stop uploading inappropriate images.}} | {{tltts|uw-upload4|Final warning. Stop uploading inappropriate images now.}} | {{tltts|uw-upload4im|Only warning for highly inappropriate images.}} |- ! scope="row" | Triggering the [[WP:EF|edit filter]] <span class="anchor" id="edit filter"></span> | {{tltts|uw-attempt1|Your unhelpful edit attempt has been disallowed.}} | {{tltts|uw-attempt2|Please do not attempt to vandalize Wikipedia.}} | {{tltts|uw-attempt3|Please stop attempting to vandalize.}} | {{tltts|uw-attempt4|Final warning. Stop attempting to vandalize now.}} | {{tltts|uw-attempt4im|Only warning for severe vandalism attempt.}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Behavior towards editors">Behavior towards editors</span> |- ! scope="row" | Not assuming good faith<span class="anchor" id="agf"></span> | {{tltts|uw-agf1|Please assume everyone's trying to do the right thing.}} | {{tltts|uw-agf2|Please assume good faith when dealing with others.}} | {{tltts|uw-agf3|Please assume good faith.}} | → {{tltts|uw-npa4|Final warning. Stop attacking other editors now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Harassment of other users<span class="anchor" id="harassment"></span> | {{tltts|uw-harass1|Try not to harass other users.}} | {{tltts|uw-harass2|Please do not harass other users.}} | {{tltts|uw-harass3|Please stop harassing other users.}} | {{tltts|uw-harass4|Final warning. Stop harassing other users now.}} | {{tltts|uw-harass4im|Only warning for severe harassment.}} |- ! scope="row" | Personal or uncivil attack directed at editors<span class="anchor" id="npa"></span> | {{tltts|uw-npa1|You may have accidentally made an uncivil comment.}} | {{tltts|uw-npa2|Please do not attack other editors.}} | {{tltts|uw-npa3|Please stop attacking other editors.}} | {{tltts|uw-npa4|Final warning. Stop attacking other editors now.}} | {{tltts|uw-npa4im|Only warning for a severe attack.}} |- ! scope="row" | Improper use of warning or blocking template<span class="anchor" id="tempabuse"></span> | {{tltts|uw-tempabuse1|You may have misused a warning or blocking template.}} | {{tltts|uw-tempabuse2|Please do not misuse warning or blocking templates.}} | → {{tltts|uw-disruptive3|Please stop your disruptive editing.}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Promotion">Adding promotions of objects or ideologies (also spam)</span> |- ! scope="row" | Using Wikipedia for advertising or promotion<span class="anchor" id="advert"></span> | {{tltts|uw-advert1|Advertising is not allowed on Wikipedia.}} | {{tltts|uw-advert2|Please do not add commercial material.}} | {{tltts|uw-advert3|Please stop adding promotions.}} | {{tltts|uw-advert4|Final warning. Stop adding promotions now.}} | {{tltts|uw-advert4im|Only warning for severe promotions.}} |- ! scope="row" | Inserting [[WP:FRINGE|fringe]] or [[WP:UNDUE|undue weight]] content into articles<span class="anchor" id="fringe"></span> | {{tltts|uw-fringe1|Reminder of policies and guidelines on fringe theories and undue weight.}} | {{tltts|uw-fringe2|Please don't insert fringe or undue weight content.}} | {{tltts|uw-fringe3|Please stop adding fringe or undue weight content.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Not adhering to [[WP:NPOV|neutral point of view]]<span class="anchor" id="npov"></span> | {{tltts|uw-npov1|Reminder of NPOV policy.}} | {{tltts|uw-npov2|Please don't comment in articles.}} | {{tltts|uw-npov3|Please stop adding personal analysis.}} | {{tltts|uw-npov4|Final warning. Stop commenting now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Paid editing without disclosure under the [[wmf:TOU|Wikimedia Terms of Use]]<span class="anchor" id="paid editing"></span> | {{tltts|uw-paid1|You appear to be a engaging in paid editing.}} | {{tltts|uw-paid2|You have not answered or provided paid editing disclosure.}} | {{tltts|uw-paid3|Please stop editing until you answer or provide paid editing disclosure.}} | {{tltts|uw-paid4|Final warning. Stop editing until you answer or provide paid editing disclosure.}} | {{tltts|uw-paid4im|Only warning. Stop editing until you answer or provide paid editing disclosure.}} |- ! scope="row" | Adding [[Wikipedia:Spam|spam links]]<span class="anchor" id="spam links"></span> | {{tltts|uw-spam1|Your links don't meet our guidelines.}} | {{tltts|uw-spam2|Wikipedia is not a billboard.}} | {{tltts|uw-spam3|Please stop spamming.}} | {{tltts|uw-spam4|Stop spamming now; websites linked to inappropriately may be blacklisted.}} | {{tltts|uw-spam4im|Only warning for severe spam.}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Facts">Inserting factual inaccuracies and/or libel</span> |- ! scope="row" | Adding unreferenced controversial information about [[Wikipedia:Biographies of living persons|living persons]]<span class="anchor" id="biog"></span> | {{tltts|uw-biog1|Make sure to verify controversial information.}} | {{tltts|uw-biog2|Please do not add unverified controversial information to biographies.}} | {{tltts|uw-biog3|Please stop adding controversial content.}} | {{tltts|uw-biog4|Final warning. Stop adding controversial content now.}} | {{tltts|uw-biog4im|Only warning. You may be blocked if you add unsourced controversial content again.}} |- ! scope="row" | Defamation regarding article subjects<span class="anchor" id="defamatory"></span> | {{tltts|uw-defamatory1|Your edit might have been libelous.}} | {{tltts|uw-defamatory2|Please do not add defamatory content.}} | {{tltts|uw-defamatory3|Please stop adding libelous material.}} | {{tltts|uw-defamatory4|Final warning. Stop adding libelous content now.}} | {{tltts|uw-defamatory4im|Only warning for severe libel.}} |- ! scope="row" | Introducing deliberate factual errors<span class="anchor" id="error"></span> | {{tltts|uw-error1|Your false information has been removed.}} | {{tltts|uw-error2|Please do not add false information.}} | {{tltts|uw-error3|Please stop adding false information immediately.}} | {{tltts|uw-error4|Final warning. Stop adding false information now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Adding original research, including unpublished syntheses of sourced material<span class="anchor" id="nor"></span> | {{tltts|uw-nor1|Welcome, but we cannot accept original research or unpublished syntheses.}} | {{tltts|uw-nor2|Please do not add original research or novel syntheses.}} | {{tltts|uw-nor3|Please stop adding original research or novel syntheses.}} | {{tltts|uw-nor4|Final warning. Stop adding unpublished information now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Addition of material that fails verification by the given citation<span class="anchor" id="fv"></span> | {{tltts|uw-fv1|The source you cited did not support that content.}} | {{tltts|uw-fv2|Please do not add or change content without citing a reliable source that directly supports it.}} | → {{tltts|uw-unsourced3|Please stop adding unreferenced information.}} | → {{tltts|uw-unsourced4|Final warning. Stop adding unreferenced information now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Addition of unsourced or improperly cited material<span class="anchor" id="unsourced"></span> | {{tltts|uw-unsourced1|Remember to source your edits.}} | {{tltts|uw-unsourced2|Please cite reliable sources.}} | {{tltts|uw-unsourced3|Please stop adding unreferenced information.}} | {{tltts|uw-unsourced4|Final warning. Stop adding unreferenced information now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | [[Large language model]] (LLM; Chatbot) misuse<span class="anchor" id="llm"></span> | {{tltts|uw-ai1|The LLM content you added may not be suitable for Wikipedia.}} | {{tltts|uw-ai2|Please refrain from LLM misuse in articles.}} | {{tltts|uw-ai3|Please stop making disruptive edits using LLMs.}} | {{tltts|uw-ai4|Final warning. Stop misusing LLMs now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Action">Unaccepted practices, unilateral action against policies or guidelines</span> |- ! scope="row" | Removing {{Tl|afd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:AFD|AfD discussions]]<span class="anchor" id="afd"></span> | {{tltts|uw-afd1|Please do not tamper with AfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-afd2|Removing AfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-afd3|Please stop removing AfD templates.}} | {{tltts|uw-afd4|Final warning. Stop removing AfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|rfd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:RFD|RfD discussions]]<span class="anchor" id="rfd"></span> | {{tltts|uw-rfd1|Please do not tamper with RfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-rfd2|Removing RfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-rfd3|Please stop removing RfD templates.}} | {{tltts|uw-rfd4|Final warning. Stop removing RfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|tfd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:TFD|TfD discussions]]<span class="anchor" id="tfd"></span> | {{tltts|uw-tfd1|Please do not tamper with TfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-tfd2|Removing TfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-tfd3|Please stop removing TfD templates.}} | {{tltts|uw-tfd4|Final warning. Stop removing TfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|Prod blp}} templates<span class="anchor" id="prod blp"></span> | {{tltts|uw-blpprod1|Please do not remove Prod blp.}} | {{tltts|uw-blpprod2|Do not remove Prod blp.}} | {{tltts|uw-blpprod3|Please stop removing Prod blp templates.}} | {{tltts|uw-blpprod4|Final warning. Stop removing Prod blp templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|cfd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:CFD|CfD discussions]]<span class="anchor" id="cfd"></span> | {{tltts|uw-cfd1|Please do not tamper with CfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-cfd2|Removing CfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-cfd3|Please stop removing CfD templates.}} | {{tltts|uw-cfd4|Final warning. Stop removing CfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Using [[WP:AITALK#Behavior that is unacceptable|LLMs]] to generate comments in discussions<span class="anchor" id="chat"></span> | {{tltts|uw-aitalk1|We do not accept comments generated by large language models.}} | {{tltts|uw-aitalk2|Please do not post comments generated by LLMs.}} | {{tltts|uw-aitalk3|Please stop posting comments generated by LLMs.}} | {{tltts|uw-aitalk4|Final warning. Stop posting LLM-generated comments.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Using [[WP:TALK#Behavior that is unacceptable|talk page]] as forum<span class="anchor" id="chat"></span> | {{tltts|uw-chat1|Talk pages are only for discussion about the article.}} | {{tltts|uw-chat2|Talk pages are not for general discussions.}} | {{tltts|uw-chat3|Please stop using talk pages as a forum.}} | {{tltts|uw-chat4|Final warning. Talk pages are not a forum.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Adding non-compliant colours | {{tltts|uw-color1|The colours you have added do not meet Wikipedia guidelines.}} | {{tltts|uw-color2|Please do not add non-compliant colours.}} | {{tltts|uw-color3|Please stop adding non-compliant colours.}} | {{tltts|uw-color4|Final warning. Stop adding non-compliant colours now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Creating inappropriate pages<span class="anchor" id="create"></span> | {{tltts|uw-create1|Your page doesn't meet Wikipedia guidelines.}} | {{tltts|uw-create2|Please do not create pages that violate Wikipedia's policies.}} | {{tltts|uw-create3|Please stop making inappropriate pages.}} | {{tltts|uw-create4|Final warning. Stop making inappropriate pages now.}} | {{tltts|uw-create4im|Only warning for an extremely inappropriate page.}} |- ! scope="row" | Undue use of [[euphemisms]] <span class="anchor" id="euphemisms"></span> | {{tltts|uw-euphemisms1|Wikipedia is not censored, so there is no need to use euphemisms.}} | {{tltts|uw-euphemisms2|Please don't use euphemisms instead of the original; that is contrary to the Manual of Style.}} | → {{tltts|uw-mos3|Please stop using poor formatting.}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|ffd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:FFD|FfD discussions]]<span class="anchor" id="ffd"></span> | {{tltts|uw-ffd1|Please do not tamper with FfD discussion templates or comments}} | {{tltts|uw-ffd2|Removing FfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-ffd3|Please stop removing FfD templates.}} | {{tltts|uw-ffd4|Final warning. Stop removing FfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Uploading files missing [[WP:COPYVIO|copyright]] status<span class="anchor" id="ics"></span> | {{tltts|uw-ics1|You have uploaded a file missing information on their copyright status.}} | {{tltts|uw-ics2|Please do not upload files missing information on their copyright status.}} | {{tltts|uw-ics3|Please stop uploading files missing information on their copyright status.}} | {{tltts|uw-ics4|Final warning. Stop uploading files without information on their copyright status now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing file deletion tags<span class="anchor" id="idt"></span> | {{tltts|uw-idt1|You may have accidentally removed a file deletion tag.}} | {{tltts|uw-idt2|Please do not remove file deletion tags.}} | {{tltts|uw-idt3|Please stop removing file deletion tags.}} | {{tltts|uw-idt4|Final warning. Stop removing file deletion tags now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- {{void|Islamic honorifics appear to be single notices now. If this row still has a purpose remove the comment. ! scope="row" | Adding [[WP:ISLAMHON|Islamic honorifics]] without a specific reason<span class="anchor" id="islamhon"></span> | {{tltts|uw-islamhon|There is a guideline concerning Islamic honorifics.}} | → {{tltts|uw-mos2|Please don't use unusual formatting.}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} |- }} ! scope="row" | Removing {{Tl|mfd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:MFD|MfD discussions]]<span class="anchor" id="mfd"></span> | {{tltts|uw-mfd1|Please do not tamper with MfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-mfd2|Removing MfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-mfd3|Please stop removing MfD templates.}} | {{tltts|uw-mfd4|Final warning. Stop removing MfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Manual of Style (Formatting, date, language, etc.)<span class="anchor" id="mos"></span> | {{tltts|uw-mos1|Try to keep to standard format.}} | {{tltts|uw-mos2|Please don't use unusual formatting.}} | {{tltts|uw-mos3|Please stop using poor formatting.}} | {{tltts|uw-mos4|Final warning. Stop using bad formatting now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Malicious or bad page moves | {{tltts|uw-move1|Please don't move pages without good reason.}}<span class="anchor" id="move"></span> | {{tltts|uw-move2|Please don't move pages while under discussion or to more difficult titles.}} | {{tltts|uw-move3|Please stop moving pages to bad titles or before the end of discussion.}} | {{tltts|uw-move4|Final warning. Stop improperly moving pages now.}} | {{tltts|uw-move4im|Only warning. You will be blocked if you inappropriately move another page.}} |- ! scope="row" | Creating malicious redirects<span class="anchor" id="redirect"></span> | {{tltts|uw-redirect1|The redirect you've created was considered disruptive.}} | {{tltts|uw-redirect2|Please don't create malicious redirects.}} | {{tltts|uw-redirect3|Please stop creating malicious redirects.}} | {{tltts|uw-redirect4|Final warning. Stop redirecting pages maliciously now.}} | {{tltts|uw-redirect4im|Only warning for creating malicious redirects.}} |- ! scope="row" | Removing {{[[Template:Speedy delete|speedy deletion]]}} templates from self-created articles<span class="anchor" id="speedy"></span> | {{tltts|uw-speedy1|Use the contest button if you disagree.}} | {{tltts|uw-speedy2|Don't remove CSD templates&ndash;contest it on the talk page instead.}} | {{tltts|uw-speedy3|Please stop removing CSD templates immediately.}} | {{tltts|uw-speedy4|Final warning. Stop removing CSD templates now.}} | {{tltts|uw-speedy4im|Only warning. Stop removing CSD templates.}} |- ! scope="row" | Editing, correcting, or deleting others' talk page comments<span class="anchor" id="tpv"></span> | {{tltts|uw-tpv1|Please don't remove our discussions.}} | {{tltts|uw-tpv2|Don't delete or edit legitimate talk page discussions.}} | {{tltts|uw-tpv3|Please stop deleting or editing talk page discussions.}} | {{tltts|uw-tpv4|Final warning. Stop deleting or editing talk page discussions now.}} | {{tltts|uw-tpv4im|Only warning. Do not delete or edit talk page discussions.}} |- ! scope="row" | Adding offensive, libelous, disruptive, or defamatory content to a sandbox <span class="anchor" id="sandbox"></span> | {{tltts|uw-sandbox1|Use the sandbox for test purposes only.}} | {{tltts|uw-sandbox2|Please don't vandalize sandboxes.}} | {{tltts|uw-sandbox3|Please stop vandalizing sandboxes.}} | {{tltts|uw-sandbox4|Final warning. Stop vandalizing sandboxes now.}} | {{tltts|uw-sandbox4im|Only warning. Do not vandalize sandboxes.}} |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 35%;" | Description ! style="background-color: RoyalBlue; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 1 ! style="background-color: DarkOrange; color: Black; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 2 ! style="background-color: OrangeRed; color: Black; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 3 ! style="background-color: FireBrick; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 4 ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 4im |} </div> ==Single-level templates== <span class="anchor" id="single"></span> {{tltt/tip}} <div class="noresize"> {| class="wikitable" |- ! colspan="2" style="background-color: RoyalBlue; color: White;" | Advisories |- | colspan="2" style="text-align: center" | [[Wikipedia:Template index/User talk namespace/Single-level templates#Single issue notices|Show notices]] |- ! style="background-color: Black; color: White; width: 35%;" | Description ! style="background-color: DimGray; color: White; width: 15%;" | Template |- |- ! Third opinion request did not follow the guidelines | {{tltts|uw-3o|3o requests should be short, neutral and signed with the timestamp only.}} |- ! Not updating the access date parameter in citing templates<span class="anchor" id="accessdate"></span> | {{tltts|uw-accessdate1|Remember to update the access date.}} |- ! After addition of {{tlsp|AFC draft|''user''}} or {{tlsp|submit|''user''}} | {{tltts|uw-afcaddition|When a draft has been added to the AFC process on behalf of the user.}} |- ! New user is likely to be using multiple accounts | {{tltts|uw-agf-sock|Please disclose your alternate accounts.}} |- ! Bad AIV report | {{tltts|uw-aiv|Vandals must have a final warning before being blocked.}} |- ! Bad [[WP:AN/EW|AN/EW]] report | {{tltts|uw-anew|Reported editor must have engaged in an edit war/3RR violation.}} |- ! Suggesting a user archive their talk page | {{tltts|uw-archive|Suggested notification to a user when their talk page exceeds 75KB.}} |- ! Adding signatures to article space | {{tltts|uw-articlesig|Please do not sign your article edits with &#126;&#126;&#126;&#126;}} |- ! Article was undersourced and has been moved to draft space | {{tltts|uw-articletodraft|Undersourced article has been moved to draft space.}} |- ! Creating autobiographies | {{tltts|uw-autobiography|Autobiographies violate a few guidelines, so will probably be deleted. Don't make them.}} |- ! Disrupting automatic calculation | {{tltts|uw-autocalc|Automatic calculation features should not be altered.}} |- ! Creating articles without categories | {{tltts|uw-catimprove|Please add categories to articles you create.}} |- ! Adding incorrect categories | {{tltts|uw-badcat|Please do not add incorrect categories to articles.}} |- ! Incorrectly tagging pages for [[WP:CSD|speedy deletion]] (for NPP use {{tl|uw-csd}}) | {{tltts|uw-badcsd|Speedy deletion nomination has been declined.}} |- ! Adding non-notable list entries | {{tltts|uw-badlistentry|Informs users that list entries must be notable.}} |- ! Misunderstanding [[Wikipedia:Proposed deletion of biographies of living people|proposed deletion of biographies of living people]] criteria | {{tltts|uw-badprodblp|Prod blp tags have limited application.}} |- ! Adding bare URLs as references | {{tltts|uw-bareurl|Add complete citations instead of bare urls.}} |- ! Adding gossip to biographies | {{tltts|uw-biog-not|Don't add gossip to Bios especially to BLPs}} |- ! "[[WP:BITE|Biting]]" newcomers | {{tltts|uw-bite|Don't attack newcomers, help them correct mistakes.}} |- ! Wikipedia is not for blogging or promotion | {{tltts|uw-blog|Please note that Wikipedia is not a site for blogs or promotion.}} |- ! Conforming to "bold, revert, discuss" cycle | {{tltts|uw-brd|Please make sure that your edits and reversions conform to BRD.}} |- ! Citation style | {{tltts|uw-citevar|Please don't alter citation style in an article with an established style.}} |- ! Conflict of interest, with an extended legal warning | {{tltts|uw-coi|Please adhere to WP:NPOV on subjects with which you are affiliated.}} |- ! Brief question about possible coi, when you are not sure and just want to ask | {{tltts|uw-coi-brief|Can you tell me if you are connected to anyone or anything at ''Article''?}} |- ! Removing columns | {{tltts|uw-columns|Please do not remove column formatting from pages.}} |- ! Not attributing Wikipedia content | {{tltts|uw-copying|Do not copy content within Wikipedia without attribution.}} |- ! Submitting copyrighted images | {{tltts|uw-copyright-img|To notify new users how to submit copyrighted images.}} |- ! Cut and paste moves | {{tltts|uw-c&pmove|Do not move a page by copying its content.}} |- ! Not adequately or properly naming your images | {{tltts|uw-cryptic-filename|On Wikipedia, images must be properly named so that they can be indexed properly and context can be given.}} |- ! Adding speculative or unconfirmed information about future albums or events | {{tltts|uw-crystal|Informs users that Wikipedia is not a crystal ball.}} |- ! Incorrectly tagging pages for [[WP:CSD|speedy deletion]] at NPP | {{tltts|uw-csd|Tells a user that they made a mistake when tagging for speedy deletion.}} |- ! Incorrectly formatting disambiguation pages | {{tltts|uw-dab|Informs users of the correct formatting.}} |- ! Unnecessarily changing date formats | {{tltts|uw-date|Please take the article's contents into consideration when reformatting a date.}} |- ! Adding content which will soon become dated | {{tltts|uw-dated| Please do not do this as such content will become invalid over time.}} |- ! Removing proper sources containing dead links | {{tltts|uw-deadlink|Please don't remove citations and information sourced through them simply because a link has gone dead.}} |- ! Adding stub categories manually, rather than via templates | {{tltts|uw-directcat|Points editor to WP:STUB's explanation of how to categorise stubs.}} |- ! Incorrect use of DISPLAYTITLE | {{tltts|uw-displaytitle|The DISPLAYTITLE magic word does not work as a substitute for moving a page.}} |- ! Linking to drafts from articles |{{tltts|Uw-draft-link|Please do not introduce links in actual articles to draft articles.}} |- ! Userspace draft suggestion | {{tltts|uw-draftfirst|Draft first without the risk of speedy deletion.}}<br/>{{tltts|uw-draftfirst-empty|Draft first without the risk of speedy deletion as empty.}}<br/>{{tltts|uw-draftfirst-nn|Draft first without the risk of speedy deletion as non-notable.}} |- ! Draft has been moved to draft space | {{tltts|uw-draftmoved|When you move an editor's draft to draft space.}} |- ! Not using edit summary | {{tltts|uw-editsummary|Please include an edit summary.}} (for new users)<br/>{{tltts|uw-editsummary2|Please include an edit summary.}} (for more experienced users) |- ! Adding external links to the body of an article | {{tltts|uw-elinbody|Adding inappropriate external links to the body of an article rather than an External links section.}} |- ! Not communicating in English <small>(see also [[#Foreign-language contributors|specific language templates]])</small> | {{tltts|Uw-notenglishtalk|Please communicate only in English.}} |- ! Unnecessarily changing between national varieties of English | {{tltts|uw-engvar|Please maintain uniformity in the usage of international varieties of English.}} |- ! Inappropriately referring to a person by a first name or an honorific prefix | {{tltts|uw-firstname|After the first mention of a subject's full name in the lead, it should normally not be used again.}} |- ! [[MOS:FLAG|Misuse of flags]] | {{tltts|uw-flag|Flags should be used in accordance with MOS:FLAG.}} |- ! Fair use image removed | {{tltts|uw-fuir|Users should abide by WP:NFCP and refrain from including non-free images on user pages.}} |- ! Drive-by nomination of [[Wikipedia:Good articles]] | {{tltts|uw-ga-driveby|Good Article nominators must have contributed significantly to the article; reviewers have the discretion to remove any drive-by nominations they come across.}} |- ! Grammar errors | {{tltts|uw-grammar|Your edit introduced incorrect grammar. Please feel free to ask for help.}} |- ! Editing against a Wikipedia guideline | {{tltts|uw-guideline|Please read the guidelines.}} |- ! Overly hasty tagging of articles for speedy deletion | {{tltts|uw-hasty|Give editors a few minutes to finish writing the first draft before you patrol it.}} |- ! Not completing an AfD nomination | {{tltts|uw-incompleteAFD|Nominating an article for AfD without being able to complete the procedure.}} |- ! Unexplained edits to infoboxes | {{tltts|uw-infobox|Please cite your edits to infoboxes.}} |- ! Not italicizing books, films, albums, magazines, TV series, etc. within articles | {{tltts|uw-italicize|Please italicize names of intellectual creations.}} |- ! Adding excessive redlinks or repeated blue links | {{tltts|uw-linking|Please do not overuse links.}} |- ! Making potentially controversial edits while logged out | {{tltts|uw-login|Please consider logging in before editing further.}} |- ! Addition of unsourced or improperly cited material for medical content | {{tltts|uw-medrs|Please follow WP:MEDRS recommendations.}} |- ! Removing useful links | {{tltts|uw-removedlink|Please do not remove links.}} |- ! Wikipedia is not a memorial | {{tltts|uw-memorial|Sorry for your loss, but please make memorials elsewhere.}} |- ! Incorrectly using minor edits check box | {{tltts|uw-minor|Please mark edits as minor in an appropriate way.}} |- ! Adding machine translated content | {{tltts|uw-mt|We cannot accept machine translated content.}} |- ! Not following Wikipedia's naming conventions | {{tltts|uw-nc|On Wikipedia, article names must follow naming conventions.}} |- ! Uploading replaceable non-free images | {{tltts|uw-nonfree|Please don't upload non-free images which fail NFC criteria.}} |- ! Creating articles with no evidence of notability | {{tltts|uw-notability|Informs editors an article they created may not show notability.}} |- ! Reporting complex abuse to AIV | {{tltts|uw-notaiv|Do not report a user to AIV unless the abuse is obvious.}} |- ! Adding a good article tag to an article without the nomination process | {{tltts|uw-notga|Do not add a good article tag unless it passes the good article nominations process.}} |- ! Incorrectly marking an edit as [[WP:VAND|vandalism]] | {{tltts|uw-notvand|Informs users the edit they marked as vandalism may not be.}} |- ! Using voting instead of consensus | {{tltts|uw-notvote|On Wikipedia, consensus is determined by discussion, not voting.}} |- ! Creating talk pages for non-existent articles | {{tltts|uw-orphantalk|Talk pages should be for existing articles.}} |- ! Failed ping fix | {{tltts|uw-pingfix|You can't fix a ping in a later edit by adding your signature or fixing a botched username.}} |- ! Not attributing public domain sources | {{tltts|uw-plagiarism|Attribute public domain sources.}} |- ! Not using preview button to avoid mistakes | {{tltts|uw-preview|Please use the preview button to avoid unwanted modifications.}} |- ! Assuming another editor's gender | {{tltts|uw-pronoun|Please do not assume the gender of other editors.}} |- ! Creating poorly referenced articles | {{tltts|uw-refimprove|Informs users that material needs to be verifiable by being clearly sourced to reliable sources.}} |- ! Not [[Help:Reverting|reverting]] vandalism to a 'clean' version of the page | {{tltts|uw-removevandalism|Alerts users on how to revert vandalism properly.}} |- ! [[Wikipedia:Changing username|Rename request]] impossible | {{tltts|uw-samename|Username impossible because of a lowercase first letter or an underscore in the name.}} |- ! Giving undue special to scripture | {{tltts|uw-scripture|Avoid giving extra weight to scripture.}} |- ! Experimenting in articles and reverting self tests | {{tltts|uw-selfrevert|Thanks for reverting your own tests.}} |- ! Signature has design problems | {{tltts|uw-sigdesign|Signature design might cause problems for some readers.}} |- ! Signature has no link to userspace | {{tltts|uw-siglink|Signatures should contain a link to at least one of the following: your userpage, user talk page or contributions log.}} |- ! Using see links instead of redirects | {{tltts|uw-sl|While see links are useful, redirects are even more useful}} |- ! Wikipedia is not a social network (e.g., [[Facebook]], [[Twitter]]) | {{tltts|uw-socialnetwork|Please note that Wikipedia is not a social network.}} |- ! Flagging or deleting "spoilers" | {{tltts|uw-spoiler|Wikipedia contains spoilers, and doesn't use spoiler warnings.}} |- ! Premature inclusion of a possible sports transaction | {{tltts|Uw-sportstrans|Please wait for an official announcement and/or cite a reliable source.}} |- ! Adding or changing statistics without a source | {{tltts|Uw-stats|Please cite a reliable source before adding or changing statistics or dates.}} |- ! Leaving contact information | {{tltts|uw-suppressed-contact|Your edit revealling your contact information has been suppressed.}} |- ! Adding a cleanup tag without explanation | {{tltts|uw-tagged|Could you clarify what about the article you tagged needs cleanup?}} |- ! Starting the [[WP:TALKFORK|same discussion on multiple places]] | {{tltts|uw-talkfork|Please avoid starting the same discussion on multiple pages.}} |- ! Making an edit that broke a template | {{tltts|uw-tempbreak|Your edit seems to have broken a template. Please see Help:Template on how template function.}} |- ! [[WP:INFOBOXIMAGE|Using thumbnails in infoboxes]] | {{tltts|uw-thumb in infobox|Please do not use thumbnails inside of infoboxes. (Includes detailed explanation)}} |- ! Not signing posts | {{tltts|uw-tilde|Please sign your posts with &#126;&#126;&#126;&#126;}} |- ! Adding talk page threads to the top instead of the bottom | {{tltts|uw-toppost|Please create new topics at the bottom of talk pages}} |- ! Reporting of username to [[WP:UAA]] not accepted | {{tltts|uw-uaa|The username you have reported to WP:UAA is not in violation of policy.}} |- ! Addition of unattributed [[WP:COMPLIC|Creative commons text]] | {{tltts|uw-unattribcc|Please atribute creative commons text}} |- ! Claiming that an article subject has died without a source | {{tltts|uw-uncited-death|Please give a reliable source for the the subject's death.}} |- ! Adding unreliable sources | {{tltts|uw-unreliable|Please do not add unreliable sources.}} |- ! User page in inappropriate category | {{tltts|uw-upincat|A page in the user's userspace is in a category in which is does not belong.}} |- ! Using image from external source | {{tltts|uw-uploadfirst|Need to upload image first.}} |- ! Abandoned userspace draft | {{tltts|uw-userspace draft finish|Please do not abandon your userspace drafts.}} |- ! [[:Template:NOINDEX|NOINDEX<span style="color:black;">ing</span>]] of userspace page | {{tltts|uw-userspacenoindex|A page in the user's userspace has been NOINDEXed, it shouldn't be removed without discussion.}} |- ! Inappropriate use of user talk page | {{tltts|uw-usertalk|Informs users that their talk page is for communication, not drafts or promotion.}} |- ! Creating [[WP:VGSCOPE|inappropriate video game content]] | {{tltts|uw-vgscope|Wikipedia isn't a place for walkthroughs, cheats, lists of game content or detailed instructions on how to play a game.}} |- ! Not using user warnings after revert | {{tltts|uw-warn|Please warn users after reverting inappropriate edits.}} |- ! Whitewashing properly sourced content | {{tltts|uw-whitewashing|Please do not remove properly sourced content just because it is negative or disparaging information.}} |- ! Creating inappropriate article(s) | {{tltts|uw-wizard|Use Article Wizard.}} |- ! Using inaccurate or inappropriate edit summaries | {{tltts|uw-wrongsummary|Please do not use inaccurate or inappropriate edit summaries.}} |- ! Using personal opinions as arguments in deletion discussion. | {{tltts|uw-xfdpersonal|Deletion arguments should be based off of our policies and guidelines, rather than just personal opinion.}} |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background-color:yellow; color:black;" | Noticeboard notices |- ! colspan="2" |n/a |- ! style="background-color: Black; color: White; width: 35%;" | Description ! style="background-color: DimGray; color: White; width: 15%;" | Template |- ! [[Wikipedia:WikiProject AI Cleanup/Noticeboard|AI Cleanup noticeboard]] | {{tltts|AINB-notice|There is currently a discussion at WikiProject AI Cleanup/Noticeboard regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Administrators' noticeboard|Admin noticeboard]] | {{tltts|AN-notice|There is currently a discussion at [[Wikipedia:Administrators' noticeboard]] regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Administrators' noticeboard/Incidents|Incidents noticeboard]] | {{tltts|ANI-notice|There is currently a discussion at Administrators' noticeboard/Incidents regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Administrators' noticeboard/Edit warring|Edit warring noticeboard]] | {{tltts|AN3-notice|There is currently a discussion at Administrators' noticeboard regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Biographies of living persons/Noticeboard|BLP noticeboard]] | {{tltts|BLPN-notice|There is currently a discussion at Biographies of living persons/Noticeboard regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Contributor copyright investigations|CCI noticeboard]] | {{tltts|CCI-notice|There is currently an investigation at Contributor copyright investigations regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Conflict of interest/Noticeboard|COI noticeboard]] | {{tltts|COIN-notice|There is currently a discussion at Conflict of interest/Noticeboard regarding a possible conflict of interest incident in which you may be involved.}} |- ! [[Wikipedia:External links/Noticeboard|EL noticeboard]] | {{tltts|ELN-notice|There is currently a discussion at External links/Noticeboard regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Fringe theories/Noticeboard|FTN noticeboard]] | {{tltts|FTN-notice|There is currently a discussion at Fringe theories/Noticeboard regarding an issue in which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:No original research/Noticeboard|NORN noticeboard]] | {{tltts|NORN-notice|There is currently a discussion at No original research/Noticeboard regarding an issue in which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Neutral point of view/Noticeboard|NPOVN noticeboard]] | {{tltts|NPOVN-notice|There is currently a discussion at Neutral point of view/Noticeboard regarding an issue in which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Dispute resolution noticeboard|Dispute resolution]] | {{tltts|DRN-notice|There is currently a discussion involving you at Dispute resolution noticeboard.}} |- ! [[Wikipedia:Arbitration Committee|Arbitration]] | {{tltts|arbcom notice|You are involved in a recently filed request for arbitration.}} |- ! [[Wikipedia:Sockpuppet investigations|Sockpuppet investigation]] | {{tltts|Uw-socksuspect|You are suspected of sockpuppetry.|Inform user of sockpuppet investigation involving them.}} |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background-color: DarkOrange; color: Black;" | Warnings |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[Wikipedia:Template_messages/User talk namespace/Single-level templates#Single issue warnings|Show warnings]] |- ! style="background-color: Black; color: White; width: 35%;" | Description ! style="background-color: DimGray; color: White; width: 15%;" | Template |- ! Violation/potential violation of the [[WP:1RR|one revert rule]] | {{tltts|uw-1rr|You appear to have violated the one revert rule. Please stop.}} |- ! Violation/potential violation of the [[WP:3RR|three revert rule]] | {{tltts|uw-3rr|You appear to have violated the three revert rule. Please stop.}} |- ! [[Wikipedia:OTHERSPAM|Affiliate marketing]] | {{tltts|uw-affiliate|Please do not use Wikipedia for affiliate marketing.}} |- ! Username matches well-known person ([[Wikipedia:assume good faith|assume good faith]]) | {{tltts|uw-agf-wellknown|Your username matches the name of a well-known, living person.}} |- ! Creating [[Wikipedia:Attack page|attack pages]] | {{tltts|uw-attack|Please do not use Wikipedia to disparage people. Attack pages are not tolerated.}} |- ! [[Wikipedia:Bots|Bot]] username | {{tltts|uw-botun|Warning on bot username.}} |- ! [[Wikipedia:CANVASSING|Canvassing]] other editors | {{tltts|uw-canvass|Please do not canvas other users.}} |- ! Conflict of interest & username issue | {{tltts|uw-coi-username|Warning on WP:COI and username policies.}} |- ! [[Wikipedia:Copyrights|Copyright]] violation | {{tltts|uw-copyright|Do not infringe copyrights.}}<br />{{tltts|uw-lyrics|Do not infringe copyrights for song lyrics.}} |- ! Final warning for uploading copyrighted images | {{tltts|uw-copyright-image-final|Final warning. Stop uploading copyrighted images now.}} |- ! [[Wikipedia:Copyrights#Linking to copyrighted works|Linking to copyrighted works]] violation | {{tltts|uw-copyright-link|Do not link to copyright violations.}} |- ! [[Wikipedia:Copyrights|Copyright]] violation, for new contributors | {{tltts|uw-copyright-new|How to avoid copyright problems.}} |- ! Removing the {{tl|copyvio}} template | {{tltts|uw-copyright-remove|Do not remove copyright notices from articles.}} |- ! Promotion of hate speech and other derogatory content | {{tltts|uw-derogatory|Do not promote hate speech or other derogatory content.}}<br/>{{tltts|uw-hatespeech|Racist editing is not acceptable.}} |- ! [[WP:PGAME|Gaming]] extended confirmed status | {{tltts|uw-ecgaming|Your extended confirmed status was revoked due to gaming the system.}} |- ! [[WP:ECR|Extended confirmed restriction]] violation | {{tltts|uw-ecr|Please do not violate the extended confirmed restriction.}} |- ! Edit summary that triggers abuse filter | {{tltts|uw-efsummary|Edit summary that triggers abuse filter}} |- ! A softer edit warring notice for new editors | {{tltts|uw-ewsoft|You appear to be in an edit war. Please discuss the issue.}} |- ! Edit warring notice | {{tltts|uw-ew|You appear to be in an edit war. Please stop.}} |- ! [[WP:AHIJACK|Hijacking]] pages | {{tltts|uw-hijacking|Please do not hijack pages.}} |- ! Creating [[WP:HOAX|hoaxes]] | {{tltts|uw-hoax|Please do not create hoaxes.}} |- ! Username implies that the account is being [[WP:ISU|shared]] | {{tltts|uw-isu|Usernames cannot imply shared use.}} |- ! Editing implies that the account is being [[WP:NOSHARE|shared]] | {{tltts|uw-accshare|Accounts cannot be shared.}} |- ! Making [[WP:LEGAL|legal threats]] | {{tltts|uw-legal|Legal threats are not tolerated.}} |- ! Inappropriate use of multiple temporary accounts | {{tltts|uw-multipleTAs|Please do not use multiple temporary accounts for vandalism.}} |- ! [[Wikipedia:Close paraphrasing|Close paraphrasing]] | {{tltts|uw-paraphrase|Do not add close paraphrases of copyrighted material.}} |- ! Personal info | {{tltts|uw-pinfo|Do not post personal information about people.}} |- ! Editing to illustrate a point | {{tltts|uw-point|Do not disrupt Wikipedia to illustrate a point.}} |- ! Personal info about yourself as a minor | {{tltts|uw-selfinfo|Please do not post personal information about yourself as a minor.}} |- ! Using Wikipedia as a social network | {{tltts|uw-socialnetwork-strong|Do not continue to use discussion pages for general discussion.}} |- ! Userpage vandalism | {{tltts|uw-upv|Your edit to a userpage may be vandalism – log in if yours.}} |- ! Username violation (custom) | {{tltts|uw-username|Your username might not meet the username policy.}} |- ! Userpage or subpage is against policy | {{tltts|uw-userpage|Your userpage might not meet the userpage policy.}} |- |} <!-- Note: If the template line does not fit on one line in the editing window, the comment will not display in its totality on the viewer's tool tip, when they hover the mouse over it.--> ==Blocks<span class="anchor" id="blocks"></span>== <div class="noresize"> {| class="wikitable" |- ! colspan="3" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | [[Wikipedia:Template index/User talk namespace/Blocks|Show block templates]] |- | colspan="3" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | {{tltt/tip}} |- | colspan="3" style="text-align: center; width: 25%;" | Don't forget to [[Wikipedia:Substitution|substitute]] these templates ([[Wikipedia:Template messages/User talk namespace/Substitution|more information]]) {{!}} '''Block templates are for admin use only.''' |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 40%;" | Generic blocks ! style="background-color: OrangeRed; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 30%;" | Definite ! style="background-color: FireBrick; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 30%;" | Indefinite |- ! [[Wikipedia:Why create an account?|Anonymous users]] block | {{tlsx|uw-ablock}} | {{tlsx|uw-ablock|2=indef=yes}} |- ! [[Wikipedia:Blocking policy|User block]] | {{tlsx|uw-block}} | {{tlsx|uw-block|2=indef=yes}} or {{tlsx|uw-blockindef}} |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Specific abuse blocks ! style="background-color: OrangeRed; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Recent abuse ! style="background-color: FireBrick; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Abuse-only account |- ! [[Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_soapbox_or_means_of_promotion|Advertising]] block | {{tltts|uw-adblock|Blocked for advertising}} | rowspan="3" | {{tltts|uw-soablock|Blocked as a spam-/advertising-only account}} |- ! [[Wikipedia:Spam|Spam]] block | {{tltts|uw-sblock|Blocked for spamming}} |- ! [[Wikipedia:Spam blacklist|Spam blacklist]] block | {{tltts|uw-spamblacklistblock|Blocked for attempting to add blacklisted links}} |- ! [[Wikipedia:Spambot|Suspected spambot]] block | {{WP:UTM/NA}} | {{tltts|uw-spambotblock|Blocked for being a suspected spambot}} |- ! [[WP:AE|Arbitration enforcement]] block | {{tltts|uw-aeblock|Blocked to enforce arbitration ruling}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:COMPACC|Compromised account]] block | {{tltts|uw-compblock|Your account has been blocked indefinitely because it is suspected that it has been compromised.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:GS|Community general sanctions]] block | {{tltts|uw-csblock|Blocked to enforce community sanctions}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:EDR|Personal editing restrictions]] block | {{tltts|uw-cserblock|Blocked to enforce editing restrictions}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Biographies of living persons|Biographies-of-living-persons]] block | {{tltts|uw-bioblock|Blocked for violations of the biographies of living persons policy}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! Unapproved [[Wikipedia:Bot policy|bot]] block | {{tltts|uw-botblock|Blocked for running unapproved bot scripts}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Deletion policy|Content deletion]] block | {{tltts|uw-dblock|Blocked for continued deletion of material}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Copyright|Copyright violation]] block | {{tltts|uw-copyrightblock|Blocked for continued addition of copyrighted material}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Disruptive editing|Disruptive editing]] block | {{tltts|uw-disruptblock|Blocked for persistently making disruptive edits}} | {{WP:UTM/NA}} |- ![[Wikipedia:Edit filter|Edit filter]] block | {{tltts|uw-efblock|Blocked for continued triggering of the edit filter}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:EW|Edit warring]] block | {{tltts|uw-ewblock|Blocked for edit warring}} | rowspan="3" | {{tltts|uw-deoablock|Blocked as a disruption-only account}} |- ! [[Wikipedia:3RR|Three revert rule]] block | {{tltts|uw-3block|Blocked for edit warring and violating the three revert rule}} |- ! [[Wikipedia:Harassment|Harassment]] block | {{tltts|uw-hblock|Blocked for harassment}} |- ! [[WP:LLMDISRUPT|Large language model]] block | {{tltts|uw-llmblock|Blocked for repeatedly misusing large language models}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:No legal threats|Legal threat]] block | {{tltts|uw-lblock|Blocked for making legal threats}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:NOTMYSPACE|Social networking]] block | {{tltts|uw-socialmediablock|Blocked for using Wikipedia as a social network}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Exemption doctrine policy|Non-free image]] block | {{tltts|uw-nfimageblock|Blocked for uploading non-free images}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! Creating [[Wikipedia:Patent nonsense|nonsense]] pages block | {{tltts|uw-npblock|Blocked for creating nonsense pages}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:No personal attacks|Personal attack]] block | {{tltts|uw-pablock|Blocked for making personal attacks}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Sock puppetry|Sock puppetry]] block | {{tltts|uw-sockblock|Blocked for sock puppetry}} | {{tlsx|uw-sockblock|2=indef=yes}} <small>(including sock puppets)</small> |- ! [[WP:EVASION|Logged-out block evasion]] block | {{tltts|uw-ipevadeblock|IP address blocked for block evasion}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:INTREF|Unsourced content]] block | {{tltts|uw-ucblock|Blocked for persistently adding unsourced or poorly sourced content}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:UPE|Undisclosed paid editing]] and [[Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_soapbox_or_means_of_promotion|advertising]] block | {{WP:UTM/NA}} | {{tltts|uw-upeblock|Blocked for violation of the Terms of Use and advertising}} |- ! [[Wikipedia:Vandalism|Vandalism]] block | {{tltts|uw-vblock|Blocked for persistent vandalism}} | {{tltts|uw-voablock|Blocked as a vandalism-only account}} |- ! [[Wikipedia:NOTHERE#Not_being_here_to_build_an_encyclopedia|Not here to build an encyclopedia]] block | {{WP:UTM/NA}} | {{tltts|uw-nothereblock|Blocked as an account that is not here to build an encyclopedia}} |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Username policy blocks ! style="background-color: ForestGreen; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Good-faith ! style="background-color: OrangeRed; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Bad-faith |- ! [[Wikipedia:Username policy|Username]] block | {{tltts|uw-ublock|Blocked for username violation}} | {{tltts|uw-uhblock|Blocked for blatant username violation}} |- ! Bot username block | {{tltts|uw-botublock|Blocked for username violation}} | {{tltts|uw-botuhblock|Blocked for username violation and disruption}} |- ! Admin username block | {{tltts|uw-adminublock|Blocked for username violation}} | {{tltts|uw-adminuhblock|Blocked for username violation and disruption}} |- ! Cause block (username violation and edits promoting a cause) | {{tltts|uw-causeblock|Blocked for username violation and edits promoting a cause}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! Famous person or possible impersonation | {{tltts|uw-ublock-wellknown|Blocked to prevent possible impersonation of notable person}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! Promotional username block | {{tltts|uw-softerblock|Blocked for promotional username violation}} | {{tltts|uw-spamublock|Blocked for spam and promotional username violation}} |- ! Username closely resembles another user | {{tltts|uw-ublock-double|Blocked for your username is similar to someone else}} | {{tltts|uw-uhblock-double|Blocked for impersonating another user}} |- ! Username and vandalism-only account block | {{WP:UTM/NA}} | {{tltts|uw-vaublock|Blocked as a vandalism-only account and for blatant username violation}} |} </div> {| class="wikitable" ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Unblock review ! style="background: Gray; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Template |- ! Decline reason here | {{tltts|Decline reason here|A default decline reason for use in [template:unblock reviewed]}} |- ! Edit warring block | {{tltts|Ewblock|To be used only when a user is already blocked for edit warring, and has commented that they do not understand why they were blocked}} |} ==<span class="anchor" id="foreign"></span>Foreign-language contributors== All languages: {{tlsx|welcome-foreign|xx}}, where <code>xx</code> is the [[List of ISO 639-1 codes|language code]] ('fr' for French, 'de' for German, and so on). * {{tlsx|uw-notenglish}} ** {{tlsx|uw-notenglish-es}} ** {{tlsx|uw-notenglish-fr}} ** {{tlsx|uw-notenglish-no}} ** {{tlsx|uw-notenglish-pl}} * {{tlsx|uw-notenglishedit}} ** {{tlsx|uw-notenglishedit-es}} ** {{tlsx|uw-notenglishedit-fr}} ** {{tlsx|uw-notenglishedit-no}} ==Other<span class="anchor" id="other"></span><span class="anchor" id="miscellanea"></span>== <div class="noresize"> {| class="wikitable" |- ! colspan="3" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | {{tltt/tip}} |- ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Page headers ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Images ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Discussions and editing |- | style="vertical-align: top; width: 25%;" | {{tltt|anonblock|A header used to indicate a soft block on an IP address.|par=Optional comments}} {{tltt|bottompostusertalk|Please post new topics at the bottom, with headers.}} {{tltt|ISP|This IP is shared across an Internet Service Provider.|par=ISP Name}} {{tltt|mobile IP|This IP is shared by customers of a mobile phone company.|par=Carrier}} {{tltt|Please archive|Requesting a user to archive their talk page}} {{tltt|pp-semi-usertalk|IP talk page semi protected to prevent warning removal.}} {{tltt|pp-usertalk|User talk protected to prevent blocked user from vandalizing.}} {{tltt|repeated abuse|IP has been repeatedly blocked.}} {{tltt|schoolblock|Please log in at home to edit. Your school is blocked.|par=Optional comments}} {{tltt|shared IP|This IP is shared by (organization).|par=Organization}} {{tltt|shared IP address (public)|This IP is shared by users on public terminals.|par=Organization}} {{tltt|shared IP edu|This IP is shared by an educational organization.|par=Organization}} {{tltt|user talk top|Guidelines for posting on a user talk page.}} {{tltt|usercomment|Welcome to my talk.}} {{tltt|usertalkcriticism}} {{tltt|usertalkpageheader|Welcome to my talk, guidelines for posting on a user talk page.}} {{tltt|whois|A less-specific form of sharedip that doesn't commit to the actual use of the IP.|par=WHOIS organization}} | style="vertical-align: top; width: 25%;" | {{tltts|di-replaceable fair use-notice|Non-free image you uploaded is being speedy deleted since it is replaceable.}} {{tltts|fdw|An image you uploaded is listed for deletion.|par=File:name}} {{tltts|fdw-cp|An image you uploaded is listed for deletion due to copyright violation.|par=File:name}} {{tltts|fdw-iw|A file you uploaded is listed for deletion on Wikimedia Commons|par=filename}} for images under deletion discussion on [[commons:|Wikimedia Commons]] or another project or language site {{tltts|file copyright request|Thanks for uploading, but you forgot the copyright.|par=File:name}} {{tltts|file source|Thanks for uploading, but you forgot the source. SUBST: REQUIRED|par=File:name}} {{tltts|images on userboxes|Non-free images cannot be used on your userboxes.}} {{tltts|nld}} if an image has a source but no licensing information {{tltts|nrd}} if an image has no [[Wikipedia:Fair use rationale guideline|fair use rationale]] {{tltts|nsd|}} if an image has no source indicated {{tltts|orfud}} if an image has a fair use tag but isn't used in any articles {{tltts|rfu}} if an image has a fair use tag but could be replaced by a free image {{tltts|un-commons|Request user to upload images/media at Commons|par=File:name}} {{tltts|uploaderHints|Some tips for new uploaders.}} | style="vertical-align: top; width: 25%;" | {{tltts|ping fix|Adding or fixing your signature or the linking of a username in a later edit will not fix a botched ping.}} {{tltt|reply to|a/k/a 'ping', send a notification to a user in a talkpage thread.}} {{tltts|sofixit|When you feel an article needs improvement, please feel free to make those changes.}} {{tltt|talkback|Notify user they have a message on another page.}} {{tltt|talkbacktiny|Notify user they have a message on another page.}} {{tltt|talk header|This is the talk page for (article), to discuss improvements.}} {{tltts|warn|Advise to warn vandals after undoing. Auto sign and section head. Substing chased up by AnomieBot.}} |- ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | New user ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Deletion notifications ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Other notifications |- style="vertical-align: top; width: 25%;" | ''See also [[Wikipedia:Welcoming committee/Welcome templates|Welcome templates]] <br /> and [[Wikipedia:Welcoming committee/Welcome templates/Table|Welcome templates/Table]]'' {{tltts|first article|Hello, thanks for making an article, but it's not quite within our guidelines.}} {{tltts|firstredirect|Subject of a new article already exists under a different name.}} {{tltts|register|Encourages IP users who are making quality edits to register accounts.}} {{tltts|usernameAllowed|After discussion, your username is perfectly fine to use.}} {{tltts|usernameDiscussion|Concerns about your name have been raised.}} {{tltts|w-basic|Similar to Template:Welcome with additional options.}} {{tltts|w-graphical|Graphical menu format to ease transition from the graphic-heavy web.}} {{tltts|w-link|Shortest greeting, links to the Welcoming committee's greetings page.}} {{tltts|w-screen|Graphical; designed to fit the size of the user's screen.}} {{tltts|w-short|Concise; won't overwhelm.}} {{tltts|w-shout|Extroverted message with bold advice.}} {{tltts|welcome|Standard greeting and helpful links.}} {{tltts|welcome cookie|Similar to welcome, but with cookies.|par=Your username}} {{tltts|welcome-anon|Explanation of why making an account is a good idea.}} {{tltts|Welcome-anon-unconstructive|Please do not vandalize, why not become a useful editor?}} {{tltts|Welcome-anon-npov|Please use a neutral point of view.}} {{tltts|Welcome-belated}} {{tltts|welcome-copyright|Welcome message discouraging plagiarism.}} {{tltts|welcomeg}} {{tltts|Welcomelaws| Potential problem users}} {{tltts|welcomenpov|Welcome, but some of your edits weren't from a NPOV.}} {{tltts|welcomespam|Welcome, but some of your edits were spam.}} {{tltts|welcometest|A useful combined welcome template and warning that the user's first edit was reverted.|par=Article}} {{tltts|welcome-unconstructive|Welcome, but some of your edits were unconstructive.}} {{tltts|Welcomeunsourced|Welcome, but some of your edits were unsourced or poorly sourced.}} {{tltts|Welcome non-latin|Welcome, but your username is in a non-Latin alphabet.}} {{tltts|Welcome to Wikipedia}} or {{tltts|wtw}} | style="vertical-align: top; width: 25%;" | {{tltts|nn-userfy|Your page met CSD A7, but I've moved it to your user page instead.|par=Article}} {{tltts|nonsensepage|Thanks for starting a page, but don't make nonsense.|par=Article}} {{tltts|uw-salt|Do not recreate an article that has been salted under another title.|par=Article}} [[Wikipedia:AFD|AFD]] nominations * {{tltts|afD-notice|I have nominated an article you contributed to for deletion.|par=Article}} [[WP:CSD|CSD]] nominations<span class="anchor" id="nominations"></span> {{see also|Template:Speedy deletion notices}} * {{tltts|db-vandalism-notice|Your article was listed under CSD G3 for being vandalism.|par=Article}} * {{tltts|db-spam-notice|Your article was listed under CSD G11 for being blatant advertising.|par=Article}} * {{tltts|db-copyvio-notice|Your article was listed under CSD G12 for being a copyright violation.|par=Article<nowiki>|</nowiki>url=''url''}} * {{tltts|db-nocontent-notice|Your article was listed under CSD A3 for having no content.|par=Article}} * {{tltts|db-notability-notice|Your article was listed under CSD A7 for being non-notable.|par=Article}} * {{tltts|db-redirtypo-notice|Your article was listed under CSD R3 for being a recent redirect from an implausible typo.|par=Article}} [[WP:CSD|CSD]] deletions:<span class="anchor" id="deletions"></span> {{see also|Template:Speedy deletion deleted}} * {{tltts|empty-warn-deletion|Notification of deletion of an article under CSD A1 or A3 for having little or no context or content .|par=Article}} * {{tltts|nn-warn-deletion|Notification of deletion of an article under CSD A7 for failing to indicate significance or importance.|par=Article}} * {{tltts|bio-warn-deletion|Notification of deletion of an article about a person under CSD A7 for failing to indicate significance or importance.|par=Article}} * {{tltts|nonsense-warn-deletion|Notification of deletion of a page under CSD G1 as patent nonsense.|par=Article}} * {{tltts|nothanks-warn-deletion|Notification of deletion of a page under CSD G12 as unambiguous copyright infringement.|par=Article}} * {{tltts|spam-warn-deletion|Notification of deletion of a page under CSD G11 as unambiguous advertising or promotion.|par=Article}} * {{tltts|test-warn-deletion|Notification of deletion of a page under CSD G2 as a test creation.|par=Article}} * {{tltts|db-redirtypo-deleted|Notification of deletion under CSD R3 for being a recent redirect from an implausible typo.|par=Article}} * {{tltts|db-vandalism-deleted|Notification of deletion of a page under CSD G3 for being pure vandalism.|par=Article}} [[WP:CSD|CSD]] declined:<span class="anchor" id="declined"></span> * {{tltts|declinedsd|Inform creator: I have removed the speedy deletion tag you were informed of.|par=Article|par2=reason I removed the tag}} * {{tltts|oldcsd|Inform CSD taggers and admins: speedy declined so don't re-tag under same criterion; don't "admin shop"|par=CSD subsection|par2=decline reason}} * {{tltts|sdd|Inform tagger: article not speedied – invalid reason.|par=Article}} * {{tltts|sdd2|Inform tagger: article not speedied – invalid reason and why it doesn't apply.|par=Article|par2=CSD tag used|par3=reason it isn't a valid speedy}} * {{tltts|sdd3|Inform tagger: article not speedied – no reason was given.|par=Article}} * {{tltts|sdd4|Inform tagger: article not speedied – invalid reason and why it did not apply.|par=Page name|par2=two-letter CSD code|par3=reason criterion did not apply}} [[WP:CSD|CSD]] requests to wait:<span class="anchor" id="CSD wait"></span> * {{tltt|CSD5|I'm uninvolved and investigating a rewrite; wait five minutes before deleting.}} * {{tltt|hasty|Speedy tagging may be too hasty; wait an hour to see if article is added to by creator.}} [[Wikipedia:MFD|MFD]] nominations<span class="anchor" id="MFD"></span> * {{tltts|MFDWarning|An editor has nominated a miscellaneous page you created for deletion|par=Article}} [[Wikipedia:Proposed deletion|PROD]] nominations<span class="anchor" id="PROD"></span> * {{tltts|proposed deletion notify|I've proposed your article for deletion, please comment or improve.|par=Article}} | style="vertical-align: top; width: 25%;" | Placement and removal of [[WP:CSD|CSD]] tags:<span class="anchor" id="CSD removal"></span> * {{tltts|SD warn-needed|Please notify creators about placement of CSD tags.}} * {{tltts|speedy-Warn|I have removed a CSD tag you placed.}} * {{tltts|uw-tdel1|Asking a user not to remove maintenance templates without notice.}} |} </div> ==Meta-templates<span class="anchor" id="meta"></span>== {| class="wikitable" |- ! colspan="4" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Click [[Wikipedia:Template messages/User talk namespace/Meta-templates|here]] to show warnings |- | colspan="4" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | {{tltt/tip}} |- | colspan="4" style="text-align: center; width: 25%;" | Due to their nature, [[Wikipedia:Template substitution|substitution]] of these templates is required. |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 40%;" | Description ! style="background-color: DarkOrange; color: Black; font-weight: bold; text-align: center; width: 60%;" | All levels |- ! Gives title and date to make it quicker to warn users | {{tltts|AntiVandal|Imports warning template to use. Includes title and date in warning.}} |}<noinclude> ==Creating and renaming user talk templates== If you want to change the name of a series, or propose a new multi-level series, make sure to leave a note about it on [[WT:UTM]], so that it can be fully integrated as a warning template if there are no major objections. Before creating new templates, please check to see if the template in mind already exists, to avoid duplication. '''Note:''' User warning templates are generally semi-protected. However, creation of a template does not automatically semi-protect it; be sure to request semi-protection. In the meantime, make sure the template does not erroneously indicate that it is already semi-protected. If you add any templates here, please make sure to add them to the respective page "Wikipedia:Template messages/User talk namespace/XXX templates". ==History of this page== In early 2007, the multi-level templates underwent a harmonisation program by the [[WP:UW|WikiProject user warnings]]. The old template grid may still be found '''[[Wikipedia:TestTemplates/old grid|here]]''' with the details '''[[Wikipedia:WikiProject user warnings/old details|here]]'''. Please visit the project pages for some important changes about the implementation of these templates, especially the test templates and the new vandalism warnings. ==See also== * [[Wikipedia:Barnstars]] (awarding templates) * [[Wikipedia:Don't template the regulars]] (essay) * [[User:DESiegel/Template the regulars|Template the regulars]] (user essay) * [[Wikipedia:Mark of Cain]] (essay) * [[Wikipedia:Substitution]] * [[Wikipedia:Userboxes]] * [[Wikipedia:WikiProject Inline Templates]] * [[Wikipedia:WikiProject user warnings]] * [[Wikipedia:Protection policy]] {{Wikipedia template messages}} <!--Categories--> [[Category:Standardised user warning templates| ]] [[Category:User warning templates| ]] [[Category:Wikipedia template administration]] [[Category:WikiProject User warnings]] [[Category:Talk namespace templates|*]] </noinclude> g4fb5zqox6tfllxkk55frjeuz9jdk6h 372821 372820 2026-10-12T04:08:17Z ChiK 1136 1 revision imported from [[:en:Wikipedia:Template_index/User_talk_namespace]] 372820 wikitext text/x-wiki {{short description|List of template messages for user talk pages}} <noinclude>{{pp-semi-indef|small=yes}}</noinclude> {{Wikipedia:WikiProject User warnings/Tabs|This=4}} {{About|templates associated with [[Wikipedia:WikiProject User warnings]]|article or mainspace talk template messages|Wikipedia:Template index/Talk namespace|templates available for greeting new users|Wikipedia:Welcome templates|templates commending users about behavior or contributions|Wikipedia:Barnstars}} {{redirect|WP:TT|the Typo Team|Wikipedia:Typo Team|TimedText|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility#Video}} {{shortcut|WP:WARN|WP:WARNING|WP:USETEMP|WP:TUSER|WP:UTM|WP:UTN|WP:UTT|WP:UWT}} {{Consensus|This page is under the [[wiktionary:stewardship|stewardship]] of [[Wikipedia:WikiProject User warnings|WikiProject user warnings]]; changes to it should reflect [[Wikipedia:Consensus|consensus]]. If you are planning to make any significant changes, please discuss them first at the [[Wikipedia talk:Template index/User talk namespace|centralized talk page]].}} {{notice|If you've never used a particular template before, or have not used it recently, {{strong|read it}} (e.g., with {{strong|preview}}) to ensure it actually says what you want to say. If you are new to user warning templates, please read the [[Wikipedia:WikiProject User warnings/Usage and layout|usage and layout]] page first. If you want to design a new template, please read the guidelines found on the [[Wikipedia:WikiProject User warnings/Design guidelines|design guidelines]] page first.}} ==Search for templates== ===Standardized warning templates=== <inputbox> type=search prefix=template: searchbuttonlabel=Search standardised warning templates searchfilter=incategory:"Standardised user warning templates" </inputbox> ===All warning templates=== <inputbox> type=search prefix=template: searchbuttonlabel=Search all warning templates searchfilter=deepcat:"User warning templates" </inputbox> ==Multi-level templates== <!-- If you add any templates here, please also add them to "Wikipedia:Template index/User talk namespace/Multi-level templates". --> <div class="noresize"> {| class="wikitable" |- | colspan="6" | '''Contents''' * [[#Vandalism|Vandalism]] * [[#Disruption|General disruptive editing]] * [[#Behavior in articles|Behavior in articles]] * [[#Behavior towards editors|Behavior towards editors]] * [[#Promotion|Adding promotions of objects or ideologies (also spam)]] * [[#Facts|Inserting factual inaccuracies and/or libel]] * [[#Action|Unaccepted practices, unilateral action against policies or guidelines]] |- | colspan="6" style="text-align: center" | [[Wikipedia:Template index/User talk namespace/Multi-level templates|Show warnings]] |- | colspan="6" style="text-align: center" | {{tltt/tip}} |- ! scope="col" style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 35%;" | Description ! scope="col" style="background-color: RoyalBlue; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 1 ! scope="col" style="background-color: DarkOrange; color: Black; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 2 ! scope="col" style="background-color: OrangeRed; color: Black; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 3 ! scope="col" style="background-color: FireBrick; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 4 ! scope="col" style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 4im |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Vandalism">Vandalism</span> |- ! scope="row" | [[Wikipedia:Vandalism|Blatant vandalism]]<span class="anchor" id="vandalism"></span> | {{tltts|uw-vandalism1|Your unhelpful edit has been undone.}} | {{tltts|uw-vandalism2|Please do not vandalize Wikipedia.}} | {{tltts|uw-vandalism3|Please stop vandalizing.}} | {{tltts|uw-vandalism4|Final warning. Stop vandalizing now.}} | {{tltts|uw-vandalism4im|Only warning for severe vandalism.}} |- ! scope="row" | [[WP:SNEAKY|Subtle vandalism]] | {{tltts|uw-subtle1|Your unhelpful edit has been undone.}} | {{tltts|uw-subtle2|Please do not vandalize Wikipedia.}} | {{tltts|uw-subtle3|Please stop vandalizing.}} | {{tltts|uw-subtle4|Final warning. Stop vandalizing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Disruption">General disruptive editing not categorized elsewhere</span> |- ! scope="row" | [[Wikipedia:Disruptive editing|Disruptive editing]]<span class="anchor" id="disruptive editing"></span> | {{tltts|uw-disruptive1|Your unhelpful edit has been undone.}} | {{tltts|uw-disruptive2|Please familiarize yourself with Wikipedia's policies and guidelines.}} | {{tltts|uw-disruptive3|Please stop your disruptive editing.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | [[WP:GAMING|Gaming the system]] | {{tltts|uw-gaming1|Your unhelpful edit has been undone.}} | {{tltts|uw-gaming2|Please do not game the system.}} | {{tltts|uw-gaming3|Please stop gaming the system.}} | {{tltts|uw-gaming4|Final warning. Stop gaming the system now.}} | {{tltts|uw-gaming4im|Only warning for severely gaming the system.}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Behavior in articles">Behavior in articles</span> |- ! scope="row" | Using edit summaries or comments that are uncivil, inappropriate or otherwise unconstructive | {{tltts|uw-bes1|You may have made edit summaries that didn't appear to be civil, appropriate or constructive.}} | {{tltts|uw-bes2|Please do not make abusive or inappropriate edit summaries.}} | {{tltts|uw-bes3|Please stop making inappropriate edit summaries.}} | {{tltts|uw-bes4|Final warning. Stop making inappropriate edit summaries now.}} | {{tltts|uw-bes4im|Only warning for repetitive or very serious inappropriate edit summaries.}} |- ! scope="row" | Page blanking<span class="anchor" id="blanking"></span> | {{tltts|uw-blank1|You may have accidentally removed all content from a page.}} | {{tltts|uw-blank2|Please do not blank pages.}} | → {{tltts|uw-delete3|Please stop removing content.}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | [[WP:Content removal|Removal of content]] without adequate explanation<span class="anchor" id="deletion"></span> | {{tltts|uw-delete1|You may have accidentally removed content.}} | {{tltts|uw-delete2|Please do not remove content without giving a reason.}} | {{tltts|uw-delete3|Please stop removing content.}} | {{tltts|uw-delete4|Final warning. Stop removing content now.}} | {{tltts|uw-delete4im|Only warning for repetitive deletion.}} |- ! scope="row" | Misleading [[Help:Edit summary|edit summaries]] | {{tltts|uw-mislead1|Your edit summary is potentially misleading.}} | {{tltts|uw-mislead2|Please describe your changes with an accurate edit summary.}} | {{tltts|uw-mislead3|Please stop using misleading edit summaries.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Frequent or mass changes to [[Wikipedia:Genre warrior|genres]] without consensus or reference | {{tltts|uw-genre1|Your genre change has been undone. Please provide reliable sources or seek consensus.}} | {{tltts|uw-genre2|Please refrain from changing genres without sources or consensus.}} | {{tltts|uw-genre3|Please stop changing genres.}} | {{tltts|uw-genre4|Final warning. Stop changing genres now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Image-related vandalism<span class="anchor" id="image vandalism"></span> | {{tltts|uw-image1|Your image has been removed.}} | {{tltts|uw-image2|Please do not add inappropriate images.}} | {{tltts|uw-image3|Please stop adding inappropriate images.}} | {{tltts|uw-image4|Final warning. Stop adding inappropriate images now.}} | {{tltts|uw-image4im|Only warning for severe image vandalism.}} |- ! scope="row" | Improper humor in articles<span class="anchor" id="humor"></span> | {{tltts|uw-joke1|Hi, you're funny, but we're serious here.}} | {{tltts|uw-joke2|Thank you, but we really are serious.}} | {{tltts|uw-joke3|Joke's over. Please stop adding inappropriate humor.}} | {{tltts|uw-joke4|Final warning. Stop adding inappropriate humor now.}} | {{tltts|uw-joke4im|Only warning for highly inappropriate humor.}} |- ! scope="row" | [[WP:NOT#Wikipedia is not censored|Censorship]] of material<span class="anchor" id="censorship"></span> | {{tltts|uw-notcensored1|Wikipedia is not censored.}} | {{tltts|uw-notcensored2|Please do not remove information, regardless of profanity.}} | {{tltts|uw-notcensored3|Please stop censoring.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Ownership of articles<span class="anchor" id="ownership"></span> | {{tltts|uw-own1|The article is not yours, others can edit it too.}} | {{tltts|uw-own2|You don't own the article. If you wanted to, you should not have submitted it.}} | {{tltts|uw-own3|Please stop assuming ownership.}} | {{tltts|uw-own4|Final warning. Stop assuming ownership now.}} | {{tltts|uw-own4im|Only warning. Stop assuming ownership of articles.}} |- ! scope="row" | Inappropriate expansion of plot summaries<span class="anchor" id="summaries"></span> | {{tltts|uw-plotsum1|Please review the plot summary guidelines.}} | {{tltts|uw-plotsum2|Please do not expand plot summaries against the guidelines.}} | {{tltts|uw-plotsum3|Please stop expanding plot summaries against the guidelines.}} | {{tltts|uw-plotsum4|Final warning. Stop expanding plot summaries against the guidelines.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Inappropriately changing pronouns of BLP subjects <span class="anchor" id="pronouns"></span> | {{tltts|uw-pronouns1|Wikipedia refers to people by the pronouns they requested for themselves.}} | {{tltts|uw-pronouns2|Please do not change personal pronouns. You edit may be seen as vandalism}} | {{tltts|uw-pronouns3|Please stop introducing incorrect pronouns.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Disrupting the taxonomy templates | {{tltts|uw-taxo1|Your edit to one of the taxonomy templates was not helpful and has been reverted or removed.}} | {{tltts|uw-taxo2|Please refrain from making edits to the taxonomy templates that do not follow the standards.}} | {{tltts|uw-taxo3|Please stop disrupting the taxonomy templates.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Talking in articles | {{tltts|uw-talkinarticle1|Your commentary in the article has been reverted; please use the talk page.}} | {{tltts|uw-talkinarticle2|Please don't add commentary to articles&ndash;use the talk page instead.}} | {{tltts|uw-talkinarticle3|Please stop disrupting articles with commentary.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removal of maintenance templates<span class="anchor" id="tdel"></span> | {{tltts|uw-tdel1|You may have accidentally removed a template.}} | {{tltts|uw-tdel2|Please do not remove templates.}} | {{tltts|uw-tdel3|Please stop removing templates.}} | {{tltts|uw-tdel4|Final warning. Stop removing templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Editing tests<span class="anchor" id="tests"></span> | {{tltts|uw-test1|Please use the Sandbox for that.}} | {{tltts|uw-test2|Please refrain from making test edits in articles.}} | {{tltts|uw-test3|Please stop making test edits.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Uploading unencyclopedic images (image vandalism)<span class="anchor" id="image vandalism"></span> | {{tltts|uw-upload1|Your image does not meet our policies.}} | {{tltts|uw-upload2|Please do not upload inappropriate images.}} | {{tltts|uw-upload3|Please stop uploading inappropriate images.}} | {{tltts|uw-upload4|Final warning. Stop uploading inappropriate images now.}} | {{tltts|uw-upload4im|Only warning for highly inappropriate images.}} |- ! scope="row" | Triggering the [[WP:EF|edit filter]] <span class="anchor" id="edit filter"></span> | {{tltts|uw-attempt1|Your unhelpful edit attempt has been disallowed.}} | {{tltts|uw-attempt2|Please do not attempt to vandalize Wikipedia.}} | {{tltts|uw-attempt3|Please stop attempting to vandalize.}} | {{tltts|uw-attempt4|Final warning. Stop attempting to vandalize now.}} | {{tltts|uw-attempt4im|Only warning for severe vandalism attempt.}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Behavior towards editors">Behavior towards editors</span> |- ! scope="row" | Not assuming good faith<span class="anchor" id="agf"></span> | {{tltts|uw-agf1|Please assume everyone's trying to do the right thing.}} | {{tltts|uw-agf2|Please assume good faith when dealing with others.}} | {{tltts|uw-agf3|Please assume good faith.}} | → {{tltts|uw-npa4|Final warning. Stop attacking other editors now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Harassment of other users<span class="anchor" id="harassment"></span> | {{tltts|uw-harass1|Try not to harass other users.}} | {{tltts|uw-harass2|Please do not harass other users.}} | {{tltts|uw-harass3|Please stop harassing other users.}} | {{tltts|uw-harass4|Final warning. Stop harassing other users now.}} | {{tltts|uw-harass4im|Only warning for severe harassment.}} |- ! scope="row" | Personal or uncivil attack directed at editors<span class="anchor" id="npa"></span> | {{tltts|uw-npa1|You may have accidentally made an uncivil comment.}} | {{tltts|uw-npa2|Please do not attack other editors.}} | {{tltts|uw-npa3|Please stop attacking other editors.}} | {{tltts|uw-npa4|Final warning. Stop attacking other editors now.}} | {{tltts|uw-npa4im|Only warning for a severe attack.}} |- ! scope="row" | Improper use of warning or blocking template<span class="anchor" id="tempabuse"></span> | {{tltts|uw-tempabuse1|You may have misused a warning or blocking template.}} | {{tltts|uw-tempabuse2|Please do not misuse warning or blocking templates.}} | → {{tltts|uw-disruptive3|Please stop your disruptive editing.}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Promotion">Adding promotions of objects or ideologies (also spam)</span> |- ! scope="row" | Using Wikipedia for advertising or promotion<span class="anchor" id="advert"></span> | {{tltts|uw-advert1|Advertising is not allowed on Wikipedia.}} | {{tltts|uw-advert2|Please do not add commercial material.}} | {{tltts|uw-advert3|Please stop adding promotions.}} | {{tltts|uw-advert4|Final warning. Stop adding promotions now.}} | {{tltts|uw-advert4im|Only warning for severe promotions.}} |- ! scope="row" | Inserting [[WP:FRINGE|fringe]] or [[WP:UNDUE|undue weight]] content into articles<span class="anchor" id="fringe"></span> | {{tltts|uw-fringe1|Reminder of policies and guidelines on fringe theories and undue weight.}} | {{tltts|uw-fringe2|Please don't insert fringe or undue weight content.}} | {{tltts|uw-fringe3|Please stop adding fringe or undue weight content.}} | → {{tltts|uw-generic4|Final warning. Stop your disruptive editing now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Not adhering to [[WP:NPOV|neutral point of view]]<span class="anchor" id="npov"></span> | {{tltts|uw-npov1|Reminder of NPOV policy.}} | {{tltts|uw-npov2|Please don't comment in articles.}} | {{tltts|uw-npov3|Please stop adding personal analysis.}} | {{tltts|uw-npov4|Final warning. Stop commenting now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Paid editing without disclosure under the [[wmf:TOU|Wikimedia Terms of Use]]<span class="anchor" id="paid editing"></span> | {{tltts|uw-paid1|You appear to be a engaging in paid editing.}} | {{tltts|uw-paid2|You have not answered or provided paid editing disclosure.}} | {{tltts|uw-paid3|Please stop editing until you answer or provide paid editing disclosure.}} | {{tltts|uw-paid4|Final warning. Stop editing until you answer or provide paid editing disclosure.}} | {{tltts|uw-paid4im|Only warning. Stop editing until you answer or provide paid editing disclosure.}} |- ! scope="row" | Adding [[Wikipedia:Spam|spam links]]<span class="anchor" id="spam links"></span> | {{tltts|uw-spam1|Your links don't meet our guidelines.}} | {{tltts|uw-spam2|Wikipedia is not a billboard.}} | {{tltts|uw-spam3|Please stop spamming.}} | {{tltts|uw-spam4|Stop spamming now; websites linked to inappropriately may be blacklisted.}} | {{tltts|uw-spam4im|Only warning for severe spam.}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Facts">Inserting factual inaccuracies and/or libel</span> |- ! scope="row" | Adding unreferenced controversial information about [[Wikipedia:Biographies of living persons|living persons]]<span class="anchor" id="biog"></span> | {{tltts|uw-biog1|Make sure to verify controversial information.}} | {{tltts|uw-biog2|Please do not add unverified controversial information to biographies.}} | {{tltts|uw-biog3|Please stop adding controversial content.}} | {{tltts|uw-biog4|Final warning. Stop adding controversial content now.}} | {{tltts|uw-biog4im|Only warning. You may be blocked if you add unsourced controversial content again.}} |- ! scope="row" | Defamation regarding article subjects<span class="anchor" id="defamatory"></span> | {{tltts|uw-defamatory1|Your edit might have been libelous.}} | {{tltts|uw-defamatory2|Please do not add defamatory content.}} | {{tltts|uw-defamatory3|Please stop adding libelous material.}} | {{tltts|uw-defamatory4|Final warning. Stop adding libelous content now.}} | {{tltts|uw-defamatory4im|Only warning for severe libel.}} |- ! scope="row" | Introducing deliberate factual errors<span class="anchor" id="error"></span> | {{tltts|uw-error1|Your false information has been removed.}} | {{tltts|uw-error2|Please do not add false information.}} | {{tltts|uw-error3|Please stop adding false information immediately.}} | {{tltts|uw-error4|Final warning. Stop adding false information now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Adding original research, including unpublished syntheses of sourced material<span class="anchor" id="nor"></span> | {{tltts|uw-nor1|Welcome, but we cannot accept original research or unpublished syntheses.}} | {{tltts|uw-nor2|Please do not add original research or novel syntheses.}} | {{tltts|uw-nor3|Please stop adding original research or novel syntheses.}} | {{tltts|uw-nor4|Final warning. Stop adding unpublished information now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Addition of material that fails verification by the given citation<span class="anchor" id="fv"></span> | {{tltts|uw-fv1|The source you cited did not support that content.}} | {{tltts|uw-fv2|Please do not add or change content without citing a reliable source that directly supports it.}} | → {{tltts|uw-unsourced3|Please stop adding unreferenced information.}} | → {{tltts|uw-unsourced4|Final warning. Stop adding unreferenced information now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Addition of unsourced or improperly cited material<span class="anchor" id="unsourced"></span> | {{tltts|uw-unsourced1|Remember to source your edits.}} | {{tltts|uw-unsourced2|Please cite reliable sources.}} | {{tltts|uw-unsourced3|Please stop adding unreferenced information.}} | {{tltts|uw-unsourced4|Final warning. Stop adding unreferenced information now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | [[Large language model]] (LLM; Chatbot) misuse<span class="anchor" id="llm"></span> | {{tltts|uw-ai1|The LLM content you added may not be suitable for Wikipedia.}} | {{tltts|uw-ai2|Please refrain from LLM misuse in articles.}} | {{tltts|uw-ai3|Please stop making disruptive edits using LLMs.}} | {{tltts|uw-ai4|Final warning. Stop misusing LLMs now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" colspan="6" | <span id="Action">Unaccepted practices, unilateral action against policies or guidelines</span> |- ! scope="row" | Removing {{Tl|afd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:AFD|AfD discussions]]<span class="anchor" id="afd"></span> | {{tltts|uw-afd1|Please do not tamper with AfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-afd2|Removing AfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-afd3|Please stop removing AfD templates.}} | {{tltts|uw-afd4|Final warning. Stop removing AfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|rfd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:RFD|RfD discussions]]<span class="anchor" id="rfd"></span> | {{tltts|uw-rfd1|Please do not tamper with RfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-rfd2|Removing RfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-rfd3|Please stop removing RfD templates.}} | {{tltts|uw-rfd4|Final warning. Stop removing RfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|tfd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:TFD|TfD discussions]]<span class="anchor" id="tfd"></span> | {{tltts|uw-tfd1|Please do not tamper with TfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-tfd2|Removing TfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-tfd3|Please stop removing TfD templates.}} | {{tltts|uw-tfd4|Final warning. Stop removing TfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|Prod blp}} templates<span class="anchor" id="prod blp"></span> | {{tltts|uw-blpprod1|Please do not remove Prod blp.}} | {{tltts|uw-blpprod2|Do not remove Prod blp.}} | {{tltts|uw-blpprod3|Please stop removing Prod blp templates.}} | {{tltts|uw-blpprod4|Final warning. Stop removing Prod blp templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|cfd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:CFD|CfD discussions]]<span class="anchor" id="cfd"></span> | {{tltts|uw-cfd1|Please do not tamper with CfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-cfd2|Removing CfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-cfd3|Please stop removing CfD templates.}} | {{tltts|uw-cfd4|Final warning. Stop removing CfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Using [[WP:AITALK#Behavior that is unacceptable|LLMs]] to generate comments in discussions<span class="anchor" id="chat"></span> | {{tltts|uw-aitalk1|We do not accept comments generated by large language models.}} | {{tltts|uw-aitalk2|Please do not post comments generated by LLMs.}} | {{tltts|uw-aitalk3|Please stop posting comments generated by LLMs.}} | {{tltts|uw-aitalk4|Final warning. Stop posting LLM-generated comments.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Using [[WP:TALK#Behavior that is unacceptable|talk page]] as forum<span class="anchor" id="chat"></span> | {{tltts|uw-chat1|Talk pages are only for discussion about the article.}} | {{tltts|uw-chat2|Talk pages are not for general discussions.}} | {{tltts|uw-chat3|Please stop using talk pages as a forum.}} | {{tltts|uw-chat4|Final warning. Talk pages are not a forum.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Adding non-compliant colours | {{tltts|uw-color1|The colours you have added do not meet Wikipedia guidelines.}} | {{tltts|uw-color2|Please do not add non-compliant colours.}} | {{tltts|uw-color3|Please stop adding non-compliant colours.}} | {{tltts|uw-color4|Final warning. Stop adding non-compliant colours now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Creating inappropriate pages<span class="anchor" id="create"></span> | {{tltts|uw-create1|Your page doesn't meet Wikipedia guidelines.}} | {{tltts|uw-create2|Please do not create pages that violate Wikipedia's policies.}} | {{tltts|uw-create3|Please stop making inappropriate pages.}} | {{tltts|uw-create4|Final warning. Stop making inappropriate pages now.}} | {{tltts|uw-create4im|Only warning for an extremely inappropriate page.}} |- ! scope="row" | Undue use of [[euphemisms]] <span class="anchor" id="euphemisms"></span> | {{tltts|uw-euphemisms1|Wikipedia is not censored, so there is no need to use euphemisms.}} | {{tltts|uw-euphemisms2|Please don't use euphemisms instead of the original; that is contrary to the Manual of Style.}} | → {{tltts|uw-mos3|Please stop using poor formatting.}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing {{Tl|ffd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:FFD|FfD discussions]]<span class="anchor" id="ffd"></span> | {{tltts|uw-ffd1|Please do not tamper with FfD discussion templates or comments}} | {{tltts|uw-ffd2|Removing FfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-ffd3|Please stop removing FfD templates.}} | {{tltts|uw-ffd4|Final warning. Stop removing FfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Uploading files missing [[WP:COPYVIO|copyright]] status<span class="anchor" id="ics"></span> | {{tltts|uw-ics1|You have uploaded a file missing information on their copyright status.}} | {{tltts|uw-ics2|Please do not upload files missing information on their copyright status.}} | {{tltts|uw-ics3|Please stop uploading files missing information on their copyright status.}} | {{tltts|uw-ics4|Final warning. Stop uploading files without information on their copyright status now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Removing file deletion tags<span class="anchor" id="idt"></span> | {{tltts|uw-idt1|You may have accidentally removed a file deletion tag.}} | {{tltts|uw-idt2|Please do not remove file deletion tags.}} | {{tltts|uw-idt3|Please stop removing file deletion tags.}} | {{tltts|uw-idt4|Final warning. Stop removing file deletion tags now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- {{void|Islamic honorifics appear to be single notices now. If this row still has a purpose remove the comment. ! scope="row" | Adding [[WP:ISLAMHON|Islamic honorifics]] without a specific reason<span class="anchor" id="islamhon"></span> | {{tltts|uw-islamhon|There is a guideline concerning Islamic honorifics.}} | → {{tltts|uw-mos2|Please don't use unusual formatting.}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} | {{WP:UTM/NA}} |- }} ! scope="row" | Removing {{Tl|mfd}} templates / refactoring others' comments in [[WP:MFD|MfD discussions]]<span class="anchor" id="mfd"></span> | {{tltts|uw-mfd1|Please do not tamper with MfD discussion templates or comments.}} | {{tltts|uw-mfd2|Removing MfD templates or comments won't stop the discussion.}} | {{tltts|uw-mfd3|Please stop removing MfD templates.}} | {{tltts|uw-mfd4|Final warning. Stop removing MfD templates now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Manual of Style (Formatting, date, language, etc.)<span class="anchor" id="mos"></span> | {{tltts|uw-mos1|Try to keep to standard format.}} | {{tltts|uw-mos2|Please don't use unusual formatting.}} | {{tltts|uw-mos3|Please stop using poor formatting.}} | {{tltts|uw-mos4|Final warning. Stop using bad formatting now.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! scope="row" | Malicious or bad page moves | {{tltts|uw-move1|Please don't move pages without good reason.}}<span class="anchor" id="move"></span> | {{tltts|uw-move2|Please don't move pages while under discussion or to more difficult titles.}} | {{tltts|uw-move3|Please stop moving pages to bad titles or before the end of discussion.}} | {{tltts|uw-move4|Final warning. Stop improperly moving pages now.}} | {{tltts|uw-move4im|Only warning. You will be blocked if you inappropriately move another page.}} |- ! scope="row" | Creating malicious redirects<span class="anchor" id="redirect"></span> | {{tltts|uw-redirect1|The redirect you've created was considered disruptive.}} | {{tltts|uw-redirect2|Please don't create malicious redirects.}} | {{tltts|uw-redirect3|Please stop creating malicious redirects.}} | {{tltts|uw-redirect4|Final warning. Stop redirecting pages maliciously now.}} | {{tltts|uw-redirect4im|Only warning for creating malicious redirects.}} |- ! scope="row" | Removing {{[[Template:Speedy delete|speedy deletion]]}} templates from self-created articles<span class="anchor" id="speedy"></span> | {{tltts|uw-speedy1|Use the contest button if you disagree.}} | {{tltts|uw-speedy2|Don't remove CSD templates&ndash;contest it on the talk page instead.}} | {{tltts|uw-speedy3|Please stop removing CSD templates immediately.}} | {{tltts|uw-speedy4|Final warning. Stop removing CSD templates now.}} | {{tltts|uw-speedy4im|Only warning. Stop removing CSD templates.}} |- ! scope="row" | Editing, correcting, or deleting others' talk page comments<span class="anchor" id="tpv"></span> | {{tltts|uw-tpv1|Please don't remove our discussions.}} | {{tltts|uw-tpv2|Don't delete or edit legitimate talk page discussions.}} | {{tltts|uw-tpv3|Please stop deleting or editing talk page discussions.}} | {{tltts|uw-tpv4|Final warning. Stop deleting or editing talk page discussions now.}} | {{tltts|uw-tpv4im|Only warning. Do not delete or edit talk page discussions.}} |- ! scope="row" | Adding offensive, libelous, disruptive, or defamatory content to a sandbox <span class="anchor" id="sandbox"></span> | {{tltts|uw-sandbox1|Use the sandbox for test purposes only.}} | {{tltts|uw-sandbox2|Please don't vandalize sandboxes.}} | {{tltts|uw-sandbox3|Please stop vandalizing sandboxes.}} | {{tltts|uw-sandbox4|Final warning. Stop vandalizing sandboxes now.}} | {{tltts|uw-sandbox4im|Only warning. Do not vandalize sandboxes.}} |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 35%;" | Description ! style="background-color: RoyalBlue; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 1 ! style="background-color: DarkOrange; color: Black; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 2 ! style="background-color: OrangeRed; color: Black; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 3 ! style="background-color: FireBrick; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 4 ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center;" | Level 4im |} </div> ==Single-level templates== <span class="anchor" id="single"></span> {{tltt/tip}} <div class="noresize"> {| class="wikitable" |- ! colspan="2" style="background-color: RoyalBlue; color: White;" | Advisories |- | colspan="2" style="text-align: center" | [[Wikipedia:Template index/User talk namespace/Single-level templates#Single issue notices|Show notices]] |- ! style="background-color: Black; color: White; width: 35%;" | Description ! style="background-color: DimGray; color: White; width: 15%;" | Template |- |- ! Third opinion request did not follow the guidelines | {{tltts|uw-3o|3o requests should be short, neutral and signed with the timestamp only.}} |- ! Not updating the access date parameter in citing templates<span class="anchor" id="accessdate"></span> | {{tltts|uw-accessdate1|Remember to update the access date.}} |- ! After addition of {{tlsp|AFC draft|''user''}} or {{tlsp|submit|''user''}} | {{tltts|uw-afcaddition|When a draft has been added to the AFC process on behalf of the user.}} |- ! New user is likely to be using multiple accounts | {{tltts|uw-agf-sock|Please disclose your alternate accounts.}} |- ! Bad AIV report | {{tltts|uw-aiv|Vandals must have a final warning before being blocked.}} |- ! Bad [[WP:AN/EW|AN/EW]] report | {{tltts|uw-anew|Reported editor must have engaged in an edit war/3RR violation.}} |- ! Suggesting a user archive their talk page | {{tltts|uw-archive|Suggested notification to a user when their talk page exceeds 75KB.}} |- ! Adding signatures to article space | {{tltts|uw-articlesig|Please do not sign your article edits with &#126;&#126;&#126;&#126;}} |- ! Article was undersourced and has been moved to draft space | {{tltts|uw-articletodraft|Undersourced article has been moved to draft space.}} |- ! Creating autobiographies | {{tltts|uw-autobiography|Autobiographies violate a few guidelines, so will probably be deleted. Don't make them.}} |- ! Disrupting automatic calculation | {{tltts|uw-autocalc|Automatic calculation features should not be altered.}} |- ! Creating articles without categories | {{tltts|uw-catimprove|Please add categories to articles you create.}} |- ! Adding incorrect categories | {{tltts|uw-badcat|Please do not add incorrect categories to articles.}} |- ! Incorrectly tagging pages for [[WP:CSD|speedy deletion]] (for NPP use {{tl|uw-csd}}) | {{tltts|uw-badcsd|Speedy deletion nomination has been declined.}} |- ! Adding non-notable list entries | {{tltts|uw-badlistentry|Informs users that list entries must be notable.}} |- ! Misunderstanding [[Wikipedia:Proposed deletion of biographies of living people|proposed deletion of biographies of living people]] criteria | {{tltts|uw-badprodblp|Prod blp tags have limited application.}} |- ! Adding bare URLs as references | {{tltts|uw-bareurl|Add complete citations instead of bare urls.}} |- ! Adding gossip to biographies | {{tltts|uw-biog-not|Don't add gossip to Bios especially to BLPs}} |- ! "[[WP:BITE|Biting]]" newcomers | {{tltts|uw-bite|Don't attack newcomers, help them correct mistakes.}} |- ! Wikipedia is not for blogging or promotion | {{tltts|uw-blog|Please note that Wikipedia is not a site for blogs or promotion.}} |- ! Conforming to "bold, revert, discuss" cycle | {{tltts|uw-brd|Please make sure that your edits and reversions conform to BRD.}} |- ! Citation style | {{tltts|uw-citevar|Please don't alter citation style in an article with an established style.}} |- ! Conflict of interest, with an extended legal warning | {{tltts|uw-coi|Please adhere to WP:NPOV on subjects with which you are affiliated.}} |- ! Brief question about possible coi, when you are not sure and just want to ask | {{tltts|uw-coi-brief|Can you tell me if you are connected to anyone or anything at ''Article''?}} |- ! Removing columns | {{tltts|uw-columns|Please do not remove column formatting from pages.}} |- ! Not attributing Wikipedia content | {{tltts|uw-copying|Do not copy content within Wikipedia without attribution.}} |- ! Submitting copyrighted images | {{tltts|uw-copyright-img|To notify new users how to submit copyrighted images.}} |- ! Cut and paste moves | {{tltts|uw-c&pmove|Do not move a page by copying its content.}} |- ! Not adequately or properly naming your images | {{tltts|uw-cryptic-filename|On Wikipedia, images must be properly named so that they can be indexed properly and context can be given.}} |- ! Adding speculative or unconfirmed information about future albums or events | {{tltts|uw-crystal|Informs users that Wikipedia is not a crystal ball.}} |- ! Incorrectly tagging pages for [[WP:CSD|speedy deletion]] at NPP | {{tltts|uw-csd|Tells a user that they made a mistake when tagging for speedy deletion.}} |- ! Incorrectly formatting disambiguation pages | {{tltts|uw-dab|Informs users of the correct formatting.}} |- ! Unnecessarily changing date formats | {{tltts|uw-date|Please take the article's contents into consideration when reformatting a date.}} |- ! Adding content which will soon become dated | {{tltts|uw-dated| Please do not do this as such content will become invalid over time.}} |- ! Removing proper sources containing dead links | {{tltts|uw-deadlink|Please don't remove citations and information sourced through them simply because a link has gone dead.}} |- ! Adding stub categories manually, rather than via templates | {{tltts|uw-directcat|Points editor to WP:STUB's explanation of how to categorise stubs.}} |- ! Incorrect use of DISPLAYTITLE | {{tltts|uw-displaytitle|The DISPLAYTITLE magic word does not work as a substitute for moving a page.}} |- ! Linking to drafts from articles |{{tltts|Uw-draft-link|Please do not introduce links in actual articles to draft articles.}} |- ! Userspace draft suggestion | {{tltts|uw-draftfirst|Draft first without the risk of speedy deletion.}}<br/>{{tltts|uw-draftfirst-empty|Draft first without the risk of speedy deletion as empty.}}<br/>{{tltts|uw-draftfirst-nn|Draft first without the risk of speedy deletion as non-notable.}} |- ! Draft has been moved to draft space | {{tltts|uw-draftmoved|When you move an editor's draft to draft space.}} |- ! Not using edit summary | {{tltts|uw-editsummary|Please include an edit summary.}} (for new users)<br/>{{tltts|uw-editsummary2|Please include an edit summary.}} (for more experienced users) |- ! Adding external links to the body of an article | {{tltts|uw-elinbody|Adding inappropriate external links to the body of an article rather than an External links section.}} |- ! Not communicating in English <small>(see also [[#Foreign-language contributors|specific language templates]])</small> | {{tltts|Uw-notenglishtalk|Please communicate only in English.}} |- ! Unnecessarily changing between national varieties of English | {{tltts|uw-engvar|Please maintain uniformity in the usage of international varieties of English.}} |- ! Inappropriately referring to a person by a first name or an honorific prefix | {{tltts|uw-firstname|After the first mention of a subject's full name in the lead, it should normally not be used again.}} |- ! [[MOS:FLAG|Misuse of flags]] | {{tltts|uw-flag|Flags should be used in accordance with MOS:FLAG.}} |- ! Fair use image removed | {{tltts|uw-fuir|Users should abide by WP:NFCP and refrain from including non-free images on user pages.}} |- ! Drive-by nomination of [[Wikipedia:Good articles]] | {{tltts|uw-ga-driveby|Good Article nominators must have contributed significantly to the article; reviewers have the discretion to remove any drive-by nominations they come across.}} |- ! Grammar errors | {{tltts|uw-grammar|Your edit introduced incorrect grammar. Please feel free to ask for help.}} |- ! Editing against a Wikipedia guideline | {{tltts|uw-guideline|Please read the guidelines.}} |- ! Overly hasty tagging of articles for speedy deletion | {{tltts|uw-hasty|Give editors a few minutes to finish writing the first draft before you patrol it.}} |- ! Not completing an AfD nomination | {{tltts|uw-incompleteAFD|Nominating an article for AfD without being able to complete the procedure.}} |- ! Unexplained edits to infoboxes | {{tltts|uw-infobox|Please cite your edits to infoboxes.}} |- ! Not italicizing books, films, albums, magazines, TV series, etc. within articles | {{tltts|uw-italicize|Please italicize names of intellectual creations.}} |- ! Adding excessive redlinks or repeated blue links | {{tltts|uw-linking|Please do not overuse links.}} |- ! Making potentially controversial edits while logged out | {{tltts|uw-login|Please consider logging in before editing further.}} |- ! Addition of unsourced or improperly cited material for medical content | {{tltts|uw-medrs|Please follow WP:MEDRS recommendations.}} |- ! Removing useful links | {{tltts|uw-removedlink|Please do not remove links.}} |- ! Wikipedia is not a memorial | {{tltts|uw-memorial|Sorry for your loss, but please make memorials elsewhere.}} |- ! Incorrectly using minor edits check box | {{tltts|uw-minor|Please mark edits as minor in an appropriate way.}} |- ! Adding machine translated content | {{tltts|uw-mt|We cannot accept machine translated content.}} |- ! Not following Wikipedia's naming conventions | {{tltts|uw-nc|On Wikipedia, article names must follow naming conventions.}} |- ! Uploading replaceable non-free images | {{tltts|uw-nonfree|Please don't upload non-free images which fail NFC criteria.}} |- ! Creating articles with no evidence of notability | {{tltts|uw-notability|Informs editors an article they created may not show notability.}} |- ! Reporting complex abuse to AIV | {{tltts|uw-notaiv|Do not report a user to AIV unless the abuse is obvious.}} |- ! Adding a good article tag to an article without the nomination process | {{tltts|uw-notga|Do not add a good article tag unless it passes the good article nominations process.}} |- ! Incorrectly marking an edit as [[WP:VAND|vandalism]] | {{tltts|uw-notvand|Informs users the edit they marked as vandalism may not be.}} |- ! Using voting instead of consensus | {{tltts|uw-notvote|On Wikipedia, consensus is determined by discussion, not voting.}} |- ! Creating talk pages for non-existent articles | {{tltts|uw-orphantalk|Talk pages should be for existing articles.}} |- ! Failed ping fix | {{tltts|uw-pingfix|You can't fix a ping in a later edit by adding your signature or fixing a botched username.}} |- ! Not attributing public domain sources | {{tltts|uw-plagiarism|Attribute public domain sources.}} |- ! Not using preview button to avoid mistakes | {{tltts|uw-preview|Please use the preview button to avoid unwanted modifications.}} |- ! Assuming another editor's gender | {{tltts|uw-pronoun|Please do not assume the gender of other editors.}} |- ! Creating poorly referenced articles | {{tltts|uw-refimprove|Informs users that material needs to be verifiable by being clearly sourced to reliable sources.}} |- ! Not [[Help:Reverting|reverting]] vandalism to a 'clean' version of the page | {{tltts|uw-removevandalism|Alerts users on how to revert vandalism properly.}} |- ! [[Wikipedia:Changing username|Rename request]] impossible | {{tltts|uw-samename|Username impossible because of a lowercase first letter or an underscore in the name.}} |- ! Giving undue special to scripture | {{tltts|uw-scripture|Avoid giving extra weight to scripture.}} |- ! Experimenting in articles and reverting self tests | {{tltts|uw-selfrevert|Thanks for reverting your own tests.}} |- ! Signature has design problems | {{tltts|uw-sigdesign|Signature design might cause problems for some readers.}} |- ! Signature has no link to userspace | {{tltts|uw-siglink|Signatures should contain a link to at least one of the following: your userpage, user talk page or contributions log.}} |- ! Using see links instead of redirects | {{tltts|uw-sl|While see links are useful, redirects are even more useful}} |- ! Wikipedia is not a social network (e.g., [[Facebook]], [[Twitter]]) | {{tltts|uw-socialnetwork|Please note that Wikipedia is not a social network.}} |- ! Flagging or deleting "spoilers" | {{tltts|uw-spoiler|Wikipedia contains spoilers, and doesn't use spoiler warnings.}} |- ! Premature inclusion of a possible sports transaction | {{tltts|Uw-sportstrans|Please wait for an official announcement and/or cite a reliable source.}} |- ! Adding or changing statistics without a source | {{tltts|Uw-stats|Please cite a reliable source before adding or changing statistics or dates.}} |- ! Leaving contact information | {{tltts|uw-suppressed-contact|Your edit revealling your contact information has been suppressed.}} |- ! Adding a cleanup tag without explanation | {{tltts|uw-tagged|Could you clarify what about the article you tagged needs cleanup?}} |- ! Starting the [[WP:TALKFORK|same discussion on multiple places]] | {{tltts|uw-talkfork|Please avoid starting the same discussion on multiple pages.}} |- ! Making an edit that broke a template | {{tltts|uw-tempbreak|Your edit seems to have broken a template. Please see Help:Template on how template function.}} |- ! [[WP:INFOBOXIMAGE|Using thumbnails in infoboxes]] | {{tltts|uw-thumb in infobox|Please do not use thumbnails inside of infoboxes. (Includes detailed explanation)}} |- ! Not signing posts | {{tltts|uw-tilde|Please sign your posts with &#126;&#126;&#126;&#126;}} |- ! Adding talk page threads to the top instead of the bottom | {{tltts|uw-toppost|Please create new topics at the bottom of talk pages}} |- ! Reporting of username to [[WP:UAA]] not accepted | {{tltts|uw-uaa|The username you have reported to WP:UAA is not in violation of policy.}} |- ! Addition of unattributed [[WP:COMPLIC|Creative commons text]] | {{tltts|uw-unattribcc|Please atribute creative commons text}} |- ! Claiming that an article subject has died without a source | {{tltts|uw-uncited-death|Please give a reliable source for the the subject's death.}} |- ! Adding unreliable sources | {{tltts|uw-unreliable|Please do not add unreliable sources.}} |- ! User page in inappropriate category | {{tltts|uw-upincat|A page in the user's userspace is in a category in which is does not belong.}} |- ! Using image from external source | {{tltts|uw-uploadfirst|Need to upload image first.}} |- ! Abandoned userspace draft | {{tltts|uw-userspace draft finish|Please do not abandon your userspace drafts.}} |- ! [[:Template:NOINDEX|NOINDEX<span style="color:black;">ing</span>]] of userspace page | {{tltts|uw-userspacenoindex|A page in the user's userspace has been NOINDEXed, it shouldn't be removed without discussion.}} |- ! Inappropriate use of user talk page | {{tltts|uw-usertalk|Informs users that their talk page is for communication, not drafts or promotion.}} |- ! Creating [[WP:VGSCOPE|inappropriate video game content]] | {{tltts|uw-vgscope|Wikipedia isn't a place for walkthroughs, cheats, lists of game content or detailed instructions on how to play a game.}} |- ! Not using user warnings after revert | {{tltts|uw-warn|Please warn users after reverting inappropriate edits.}} |- ! Whitewashing properly sourced content | {{tltts|uw-whitewashing|Please do not remove properly sourced content just because it is negative or disparaging information.}} |- ! Creating inappropriate article(s) | {{tltts|uw-wizard|Use Article Wizard.}} |- ! Using inaccurate or inappropriate edit summaries | {{tltts|uw-wrongsummary|Please do not use inaccurate or inappropriate edit summaries.}} |- ! Using personal opinions as arguments in deletion discussion. | {{tltts|uw-xfdpersonal|Deletion arguments should be based off of our policies and guidelines, rather than just personal opinion.}} |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background-color:yellow; color:black;" | Noticeboard notices |- ! colspan="2" |n/a |- ! style="background-color: Black; color: White; width: 35%;" | Description ! style="background-color: DimGray; color: White; width: 15%;" | Template |- ! [[Wikipedia:WikiProject AI Cleanup/Noticeboard|AI Cleanup noticeboard]] | {{tltts|AINB-notice|There is currently a discussion at WikiProject AI Cleanup/Noticeboard regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Administrators' noticeboard|Admin noticeboard]] | {{tltts|AN-notice|There is currently a discussion at [[Wikipedia:Administrators' noticeboard]] regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Administrators' noticeboard/Incidents|Incidents noticeboard]] | {{tltts|ANI-notice|There is currently a discussion at Administrators' noticeboard/Incidents regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Administrators' noticeboard/Edit warring|Edit warring noticeboard]] | {{tltts|AN3-notice|There is currently a discussion at Administrators' noticeboard regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Biographies of living persons/Noticeboard|BLP noticeboard]] | {{tltts|BLPN-notice|There is currently a discussion at Biographies of living persons/Noticeboard regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Contributor copyright investigations|CCI noticeboard]] | {{tltts|CCI-notice|There is currently an investigation at Contributor copyright investigations regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Conflict of interest/Noticeboard|COI noticeboard]] | {{tltts|COIN-notice|There is currently a discussion at Conflict of interest/Noticeboard regarding a possible conflict of interest incident in which you may be involved.}} |- ! [[Wikipedia:External links/Noticeboard|EL noticeboard]] | {{tltts|ELN-notice|There is currently a discussion at External links/Noticeboard regarding an issue with which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Fringe theories/Noticeboard|FTN noticeboard]] | {{tltts|FTN-notice|There is currently a discussion at Fringe theories/Noticeboard regarding an issue in which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:No original research/Noticeboard|NORN noticeboard]] | {{tltts|NORN-notice|There is currently a discussion at No original research/Noticeboard regarding an issue in which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Neutral point of view/Noticeboard|NPOVN noticeboard]] | {{tltts|NPOVN-notice|There is currently a discussion at Neutral point of view/Noticeboard regarding an issue in which you may have been involved.}} |- ! [[Wikipedia:Dispute resolution noticeboard|Dispute resolution]] | {{tltts|DRN-notice|There is currently a discussion involving you at Dispute resolution noticeboard.}} |- ! [[Wikipedia:Arbitration Committee|Arbitration]] | {{tltts|arbcom notice|You are involved in a recently filed request for arbitration.}} |- ! [[Wikipedia:Sockpuppet investigations|Sockpuppet investigation]] | {{tltts|Uw-socksuspect|You are suspected of sockpuppetry.|Inform user of sockpuppet investigation involving them.}} |} {| class="wikitable" ! colspan="2" style="background-color: DarkOrange; color: Black;" | Warnings |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[Wikipedia:Template_messages/User talk namespace/Single-level templates#Single issue warnings|Show warnings]] |- ! style="background-color: Black; color: White; width: 35%;" | Description ! style="background-color: DimGray; color: White; width: 15%;" | Template |- ! Violation/potential violation of the [[WP:1RR|one revert rule]] | {{tltts|uw-1rr|You appear to have violated the one revert rule. Please stop.}} |- ! Violation/potential violation of the [[WP:3RR|three revert rule]] | {{tltts|uw-3rr|You appear to have violated the three revert rule. Please stop.}} |- ! [[Wikipedia:OTHERSPAM|Affiliate marketing]] | {{tltts|uw-affiliate|Please do not use Wikipedia for affiliate marketing.}} |- ! Username matches well-known person ([[Wikipedia:assume good faith|assume good faith]]) | {{tltts|uw-agf-wellknown|Your username matches the name of a well-known, living person.}} |- ! Creating [[Wikipedia:Attack page|attack pages]] | {{tltts|uw-attack|Please do not use Wikipedia to disparage people. Attack pages are not tolerated.}} |- ! [[Wikipedia:Bots|Bot]] username | {{tltts|uw-botun|Warning on bot username.}} |- ! [[Wikipedia:CANVASSING|Canvassing]] other editors | {{tltts|uw-canvass|Please do not canvas other users.}} |- ! Conflict of interest & username issue | {{tltts|uw-coi-username|Warning on WP:COI and username policies.}} |- ! [[Wikipedia:Copyrights|Copyright]] violation | {{tltts|uw-copyright|Do not infringe copyrights.}}<br />{{tltts|uw-lyrics|Do not infringe copyrights for song lyrics.}} |- ! Final warning for uploading copyrighted images | {{tltts|uw-copyright-image-final|Final warning. Stop uploading copyrighted images now.}} |- ! [[Wikipedia:Copyrights#Linking to copyrighted works|Linking to copyrighted works]] violation | {{tltts|uw-copyright-link|Do not link to copyright violations.}} |- ! [[Wikipedia:Copyrights|Copyright]] violation, for new contributors | {{tltts|uw-copyright-new|How to avoid copyright problems.}} |- ! Removing the {{tl|copyvio}} template | {{tltts|uw-copyright-remove|Do not remove copyright notices from articles.}} |- ! Promotion of hate speech and other derogatory content | {{tltts|uw-derogatory|Do not promote hate speech or other derogatory content.}}<br/>{{tltts|uw-hatespeech|Racist editing is not acceptable.}} |- ! [[WP:PGAME|Gaming]] extended confirmed status | {{tltts|uw-ecgaming|Your extended confirmed status was revoked due to gaming the system.}} |- ! [[WP:ECR|Extended confirmed restriction]] violation | {{tltts|uw-ecr|Please do not violate the extended confirmed restriction.}} |- ! Edit summary that triggers abuse filter | {{tltts|uw-efsummary|Edit summary that triggers abuse filter}} |- ! A softer edit warring notice for new editors | {{tltts|uw-ewsoft|You appear to be in an edit war. Please discuss the issue.}} |- ! Edit warring notice | {{tltts|uw-ew|You appear to be in an edit war. Please stop.}} |- ! [[WP:AHIJACK|Hijacking]] pages | {{tltts|uw-hijacking|Please do not hijack pages.}} |- ! Creating [[WP:HOAX|hoaxes]] | {{tltts|uw-hoax|Please do not create hoaxes.}} |- ! Username implies that the account is being [[WP:ISU|shared]] | {{tltts|uw-isu|Usernames cannot imply shared use.}} |- ! Editing implies that the account is being [[WP:NOSHARE|shared]] | {{tltts|uw-accshare|Accounts cannot be shared.}} |- ! Making [[WP:LEGAL|legal threats]] | {{tltts|uw-legal|Legal threats are not tolerated.}} |- ! Inappropriate use of multiple temporary accounts | {{tltts|uw-multipleTAs|Please do not use multiple temporary accounts for vandalism.}} |- ! [[Wikipedia:Close paraphrasing|Close paraphrasing]] | {{tltts|uw-paraphrase|Do not add close paraphrases of copyrighted material.}} |- ! Personal info | {{tltts|uw-pinfo|Do not post personal information about people.}} |- ! Editing to illustrate a point | {{tltts|uw-point|Do not disrupt Wikipedia to illustrate a point.}} |- ! Personal info about yourself as a minor | {{tltts|uw-selfinfo|Please do not post personal information about yourself as a minor.}} |- ! Using Wikipedia as a social network | {{tltts|uw-socialnetwork-strong|Do not continue to use discussion pages for general discussion.}} |- ! Userpage vandalism | {{tltts|uw-upv|Your edit to a userpage may be vandalism – log in if yours.}} |- ! Username violation (custom) | {{tltts|uw-username|Your username might not meet the username policy.}} |- ! Userpage or subpage is against policy | {{tltts|uw-userpage|Your userpage might not meet the userpage policy.}} |- |} <!-- Note: If the template line does not fit on one line in the editing window, the comment will not display in its totality on the viewer's tool tip, when they hover the mouse over it.--> ==Blocks<span class="anchor" id="blocks"></span>== <div class="noresize"> {| class="wikitable" |- ! colspan="3" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | [[Wikipedia:Template index/User talk namespace/Blocks|Show block templates]] |- | colspan="3" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | {{tltt/tip}} |- | colspan="3" style="text-align: center; width: 25%;" | Don't forget to [[Wikipedia:Substitution|substitute]] these templates ([[Wikipedia:Template messages/User talk namespace/Substitution|more information]]) {{!}} '''Block templates are for admin use only.''' |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 40%;" | Generic blocks ! style="background-color: OrangeRed; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 30%;" | Definite ! style="background-color: FireBrick; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 30%;" | Indefinite |- ! [[Wikipedia:Why create an account?|Anonymous users]] block | {{tlsx|uw-ablock}} | {{tlsx|uw-ablock|2=indef=yes}} |- ! [[Wikipedia:Blocking policy|User block]] | {{tlsx|uw-block}} | {{tlsx|uw-block|2=indef=yes}} or {{tlsx|uw-blockindef}} |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Specific abuse blocks ! style="background-color: OrangeRed; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Recent abuse ! style="background-color: FireBrick; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Abuse-only account |- ! [[Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_soapbox_or_means_of_promotion|Advertising]] block | {{tltts|uw-adblock|Blocked for advertising}} | rowspan="3" | {{tltts|uw-soablock|Blocked as a spam-/advertising-only account}} |- ! [[Wikipedia:Spam|Spam]] block | {{tltts|uw-sblock|Blocked for spamming}} |- ! [[Wikipedia:Spam blacklist|Spam blacklist]] block | {{tltts|uw-spamblacklistblock|Blocked for attempting to add blacklisted links}} |- ! [[Wikipedia:Spambot|Suspected spambot]] block | {{WP:UTM/NA}} | {{tltts|uw-spambotblock|Blocked for being a suspected spambot}} |- ! [[WP:AE|Arbitration enforcement]] block | {{tltts|uw-aeblock|Blocked to enforce arbitration ruling}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:COMPACC|Compromised account]] block | {{tltts|uw-compblock|Your account has been blocked indefinitely because it is suspected that it has been compromised.}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:GS|Community general sanctions]] block | {{tltts|uw-csblock|Blocked to enforce community sanctions}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:EDR|Personal editing restrictions]] block | {{tltts|uw-cserblock|Blocked to enforce editing restrictions}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Biographies of living persons|Biographies-of-living-persons]] block | {{tltts|uw-bioblock|Blocked for violations of the biographies of living persons policy}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! Unapproved [[Wikipedia:Bot policy|bot]] block | {{tltts|uw-botblock|Blocked for running unapproved bot scripts}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Deletion policy|Content deletion]] block | {{tltts|uw-dblock|Blocked for continued deletion of material}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Copyright|Copyright violation]] block | {{tltts|uw-copyrightblock|Blocked for continued addition of copyrighted material}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Disruptive editing|Disruptive editing]] block | {{tltts|uw-disruptblock|Blocked for persistently making disruptive edits}} | {{WP:UTM/NA}} |- ![[Wikipedia:Edit filter|Edit filter]] block | {{tltts|uw-efblock|Blocked for continued triggering of the edit filter}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:EW|Edit warring]] block | {{tltts|uw-ewblock|Blocked for edit warring}} | rowspan="3" | {{tltts|uw-deoablock|Blocked as a disruption-only account}} |- ! [[Wikipedia:3RR|Three revert rule]] block | {{tltts|uw-3block|Blocked for edit warring and violating the three revert rule}} |- ! [[Wikipedia:Harassment|Harassment]] block | {{tltts|uw-hblock|Blocked for harassment}} |- ! [[WP:LLMDISRUPT|Large language model]] block | {{tltts|uw-llmblock|Blocked for repeatedly misusing large language models}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:No legal threats|Legal threat]] block | {{tltts|uw-lblock|Blocked for making legal threats}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:NOTMYSPACE|Social networking]] block | {{tltts|uw-socialmediablock|Blocked for using Wikipedia as a social network}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Exemption doctrine policy|Non-free image]] block | {{tltts|uw-nfimageblock|Blocked for uploading non-free images}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! Creating [[Wikipedia:Patent nonsense|nonsense]] pages block | {{tltts|uw-npblock|Blocked for creating nonsense pages}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:No personal attacks|Personal attack]] block | {{tltts|uw-pablock|Blocked for making personal attacks}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[Wikipedia:Sock puppetry|Sock puppetry]] block | {{tltts|uw-sockblock|Blocked for sock puppetry}} | {{tlsx|uw-sockblock|2=indef=yes}} <small>(including sock puppets)</small> |- ! [[WP:EVASION|Logged-out block evasion]] block | {{tltts|uw-ipevadeblock|IP address blocked for block evasion}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:INTREF|Unsourced content]] block | {{tltts|uw-ucblock|Blocked for persistently adding unsourced or poorly sourced content}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! [[WP:UPE|Undisclosed paid editing]] and [[Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_soapbox_or_means_of_promotion|advertising]] block | {{WP:UTM/NA}} | {{tltts|uw-upeblock|Blocked for violation of the Terms of Use and advertising}} |- ! [[Wikipedia:Vandalism|Vandalism]] block | {{tltts|uw-vblock|Blocked for persistent vandalism}} | {{tltts|uw-voablock|Blocked as a vandalism-only account}} |- ! [[Wikipedia:NOTHERE#Not_being_here_to_build_an_encyclopedia|Not here to build an encyclopedia]] block | {{WP:UTM/NA}} | {{tltts|uw-nothereblock|Blocked as an account that is not here to build an encyclopedia}} |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Username policy blocks ! style="background-color: ForestGreen; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Good-faith ! style="background-color: OrangeRed; color: White; font-weight: bold; text-align: center" | Bad-faith |- ! [[Wikipedia:Username policy|Username]] block | {{tltts|uw-ublock|Blocked for username violation}} | {{tltts|uw-uhblock|Blocked for blatant username violation}} |- ! Bot username block | {{tltts|uw-botublock|Blocked for username violation}} | {{tltts|uw-botuhblock|Blocked for username violation and disruption}} |- ! Admin username block | {{tltts|uw-adminublock|Blocked for username violation}} | {{tltts|uw-adminuhblock|Blocked for username violation and disruption}} |- ! Cause block (username violation and edits promoting a cause) | {{tltts|uw-causeblock|Blocked for username violation and edits promoting a cause}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! Famous person or possible impersonation | {{tltts|uw-ublock-wellknown|Blocked to prevent possible impersonation of notable person}} | {{WP:UTM/NA}} |- ! Promotional username block | {{tltts|uw-softerblock|Blocked for promotional username violation}} | {{tltts|uw-spamublock|Blocked for spam and promotional username violation}} |- ! Username closely resembles another user | {{tltts|uw-ublock-double|Blocked for your username is similar to someone else}} | {{tltts|uw-uhblock-double|Blocked for impersonating another user}} |- ! Username and vandalism-only account block | {{WP:UTM/NA}} | {{tltts|uw-vaublock|Blocked as a vandalism-only account and for blatant username violation}} |} </div> {| class="wikitable" ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Unblock review ! style="background: Gray; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Template |- ! Decline reason here | {{tltts|Decline reason here|A default decline reason for use in [template:unblock reviewed]}} |- ! Edit warring block | {{tltts|Ewblock|To be used only when a user is already blocked for edit warring, and has commented that they do not understand why they were blocked}} |} ==<span class="anchor" id="foreign"></span>Foreign-language contributors== All languages: {{tlsx|welcome-foreign|xx}}, where <code>xx</code> is the [[List of ISO 639-1 codes|language code]] ('fr' for French, 'de' for German, and so on). * {{tlsx|uw-notenglish}} ** {{tlsx|uw-notenglish-es}} ** {{tlsx|uw-notenglish-fr}} ** {{tlsx|uw-notenglish-no}} ** {{tlsx|uw-notenglish-pl}} * {{tlsx|uw-notenglishedit}} ** {{tlsx|uw-notenglishedit-es}} ** {{tlsx|uw-notenglishedit-fr}} ** {{tlsx|uw-notenglishedit-no}} ==Other<span class="anchor" id="other"></span><span class="anchor" id="miscellanea"></span>== <div class="noresize"> {| class="wikitable" |- ! colspan="3" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | {{tltt/tip}} |- ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Page headers ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Images ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Discussions and editing |- | style="vertical-align: top; width: 25%;" | {{tltt|anonblock|A header used to indicate a soft block on an IP address.|par=Optional comments}} {{tltt|bottompostusertalk|Please post new topics at the bottom, with headers.}} {{tltt|ISP|This IP is shared across an Internet Service Provider.|par=ISP Name}} {{tltt|mobile IP|This IP is shared by customers of a mobile phone company.|par=Carrier}} {{tltt|Please archive|Requesting a user to archive their talk page}} {{tltt|pp-semi-usertalk|IP talk page semi protected to prevent warning removal.}} {{tltt|pp-usertalk|User talk protected to prevent blocked user from vandalizing.}} {{tltt|repeated abuse|IP has been repeatedly blocked.}} {{tltt|schoolblock|Please log in at home to edit. Your school is blocked.|par=Optional comments}} {{tltt|shared IP|This IP is shared by (organization).|par=Organization}} {{tltt|shared IP address (public)|This IP is shared by users on public terminals.|par=Organization}} {{tltt|shared IP edu|This IP is shared by an educational organization.|par=Organization}} {{tltt|user talk top|Guidelines for posting on a user talk page.}} {{tltt|usercomment|Welcome to my talk.}} {{tltt|usertalkcriticism}} {{tltt|usertalkpageheader|Welcome to my talk, guidelines for posting on a user talk page.}} {{tltt|whois|A less-specific form of sharedip that doesn't commit to the actual use of the IP.|par=WHOIS organization}} | style="vertical-align: top; width: 25%;" | {{tltts|di-replaceable fair use-notice|Non-free image you uploaded is being speedy deleted since it is replaceable.}} {{tltts|fdw|An image you uploaded is listed for deletion.|par=File:name}} {{tltts|fdw-cp|An image you uploaded is listed for deletion due to copyright violation.|par=File:name}} {{tltts|fdw-iw|A file you uploaded is listed for deletion on Wikimedia Commons|par=filename}} for images under deletion discussion on [[commons:|Wikimedia Commons]] or another project or language site {{tltts|file copyright request|Thanks for uploading, but you forgot the copyright.|par=File:name}} {{tltts|file source|Thanks for uploading, but you forgot the source. SUBST: REQUIRED|par=File:name}} {{tltts|images on userboxes|Non-free images cannot be used on your userboxes.}} {{tltts|nld}} if an image has a source but no licensing information {{tltts|nrd}} if an image has no [[Wikipedia:Fair use rationale guideline|fair use rationale]] {{tltts|nsd|}} if an image has no source indicated {{tltts|orfud}} if an image has a fair use tag but isn't used in any articles {{tltts|rfu}} if an image has a fair use tag but could be replaced by a free image {{tltts|un-commons|Request user to upload images/media at Commons|par=File:name}} {{tltts|uploaderHints|Some tips for new uploaders.}} | style="vertical-align: top; width: 25%;" | {{tltts|ping fix|Adding or fixing your signature or the linking of a username in a later edit will not fix a botched ping.}} {{tltt|reply to|a/k/a 'ping', send a notification to a user in a talkpage thread.}} {{tltts|sofixit|When you feel an article needs improvement, please feel free to make those changes.}} {{tltt|talkback|Notify user they have a message on another page.}} {{tltt|talkbacktiny|Notify user they have a message on another page.}} {{tltt|talk header|This is the talk page for (article), to discuss improvements.}} {{tltts|warn|Advise to warn vandals after undoing. Auto sign and section head. Substing chased up by AnomieBot.}} |- ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | New user ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Deletion notifications ! style="background: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Other notifications |- style="vertical-align: top; width: 25%;" | ''See also [[Wikipedia:Welcoming committee/Welcome templates|Welcome templates]] <br /> and [[Wikipedia:Welcoming committee/Welcome templates/Table|Welcome templates/Table]]'' {{tltts|first article|Hello, thanks for making an article, but it's not quite within our guidelines.}} {{tltts|firstredirect|Subject of a new article already exists under a different name.}} {{tltts|register|Encourages IP users who are making quality edits to register accounts.}} {{tltts|usernameAllowed|After discussion, your username is perfectly fine to use.}} {{tltts|usernameDiscussion|Concerns about your name have been raised.}} {{tltts|w-basic|Similar to Template:Welcome with additional options.}} {{tltts|w-graphical|Graphical menu format to ease transition from the graphic-heavy web.}} {{tltts|w-link|Shortest greeting, links to the Welcoming committee's greetings page.}} {{tltts|w-screen|Graphical; designed to fit the size of the user's screen.}} {{tltts|w-short|Concise; won't overwhelm.}} {{tltts|w-shout|Extroverted message with bold advice.}} {{tltts|welcome|Standard greeting and helpful links.}} {{tltts|welcome cookie|Similar to welcome, but with cookies.|par=Your username}} {{tltts|welcome-anon|Explanation of why making an account is a good idea.}} {{tltts|Welcome-anon-unconstructive|Please do not vandalize, why not become a useful editor?}} {{tltts|Welcome-anon-npov|Please use a neutral point of view.}} {{tltts|Welcome-belated}} {{tltts|welcome-copyright|Welcome message discouraging plagiarism.}} {{tltts|welcomeg}} {{tltts|Welcomelaws| Potential problem users}} {{tltts|welcomenpov|Welcome, but some of your edits weren't from a NPOV.}} {{tltts|welcomespam|Welcome, but some of your edits were spam.}} {{tltts|welcometest|A useful combined welcome template and warning that the user's first edit was reverted.|par=Article}} {{tltts|welcome-unconstructive|Welcome, but some of your edits were unconstructive.}} {{tltts|Welcomeunsourced|Welcome, but some of your edits were unsourced or poorly sourced.}} {{tltts|Welcome non-latin|Welcome, but your username is in a non-Latin alphabet.}} {{tltts|Welcome to Wikipedia}} or {{tltts|wtw}} | style="vertical-align: top; width: 25%;" | {{tltts|nn-userfy|Your page met CSD A7, but I've moved it to your user page instead.|par=Article}} {{tltts|nonsensepage|Thanks for starting a page, but don't make nonsense.|par=Article}} {{tltts|uw-salt|Do not recreate an article that has been salted under another title.|par=Article}} [[Wikipedia:AFD|AFD]] nominations * {{tltts|afD-notice|I have nominated an article you contributed to for deletion.|par=Article}} [[WP:CSD|CSD]] nominations<span class="anchor" id="nominations"></span> {{see also|Template:Speedy deletion notices}} * {{tltts|db-vandalism-notice|Your article was listed under CSD G3 for being vandalism.|par=Article}} * {{tltts|db-spam-notice|Your article was listed under CSD G11 for being blatant advertising.|par=Article}} * {{tltts|db-copyvio-notice|Your article was listed under CSD G12 for being a copyright violation.|par=Article<nowiki>|</nowiki>url=''url''}} * {{tltts|db-nocontent-notice|Your article was listed under CSD A3 for having no content.|par=Article}} * {{tltts|db-notability-notice|Your article was listed under CSD A7 for being non-notable.|par=Article}} * {{tltts|db-redirtypo-notice|Your article was listed under CSD R3 for being a recent redirect from an implausible typo.|par=Article}} [[WP:CSD|CSD]] deletions:<span class="anchor" id="deletions"></span> {{see also|Template:Speedy deletion deleted}} * {{tltts|empty-warn-deletion|Notification of deletion of an article under CSD A1 or A3 for having little or no context or content .|par=Article}} * {{tltts|nn-warn-deletion|Notification of deletion of an article under CSD A7 for failing to indicate significance or importance.|par=Article}} * {{tltts|bio-warn-deletion|Notification of deletion of an article about a person under CSD A7 for failing to indicate significance or importance.|par=Article}} * {{tltts|nonsense-warn-deletion|Notification of deletion of a page under CSD G1 as patent nonsense.|par=Article}} * {{tltts|nothanks-warn-deletion|Notification of deletion of a page under CSD G12 as unambiguous copyright infringement.|par=Article}} * {{tltts|spam-warn-deletion|Notification of deletion of a page under CSD G11 as unambiguous advertising or promotion.|par=Article}} * {{tltts|test-warn-deletion|Notification of deletion of a page under CSD G2 as a test creation.|par=Article}} * {{tltts|db-redirtypo-deleted|Notification of deletion under CSD R3 for being a recent redirect from an implausible typo.|par=Article}} * {{tltts|db-vandalism-deleted|Notification of deletion of a page under CSD G3 for being pure vandalism.|par=Article}} [[WP:CSD|CSD]] declined:<span class="anchor" id="declined"></span> * {{tltts|declinedsd|Inform creator: I have removed the speedy deletion tag you were informed of.|par=Article|par2=reason I removed the tag}} * {{tltts|oldcsd|Inform CSD taggers and admins: speedy declined so don't re-tag under same criterion; don't "admin shop"|par=CSD subsection|par2=decline reason}} * {{tltts|sdd|Inform tagger: article not speedied – invalid reason.|par=Article}} * {{tltts|sdd2|Inform tagger: article not speedied – invalid reason and why it doesn't apply.|par=Article|par2=CSD tag used|par3=reason it isn't a valid speedy}} * {{tltts|sdd3|Inform tagger: article not speedied – no reason was given.|par=Article}} * {{tltts|sdd4|Inform tagger: article not speedied – invalid reason and why it did not apply.|par=Page name|par2=two-letter CSD code|par3=reason criterion did not apply}} [[WP:CSD|CSD]] requests to wait:<span class="anchor" id="CSD wait"></span> * {{tltt|CSD5|I'm uninvolved and investigating a rewrite; wait five minutes before deleting.}} * {{tltt|hasty|Speedy tagging may be too hasty; wait an hour to see if article is added to by creator.}} [[Wikipedia:MFD|MFD]] nominations<span class="anchor" id="MFD"></span> * {{tltts|MFDWarning|An editor has nominated a miscellaneous page you created for deletion|par=Article}} [[Wikipedia:Proposed deletion|PROD]] nominations<span class="anchor" id="PROD"></span> * {{tltts|proposed deletion notify|I've proposed your article for deletion, please comment or improve.|par=Article}} | style="vertical-align: top; width: 25%;" | Placement and removal of [[WP:CSD|CSD]] tags:<span class="anchor" id="CSD removal"></span> * {{tltts|SD warn-needed|Please notify creators about placement of CSD tags.}} * {{tltts|speedy-Warn|I have removed a CSD tag you placed.}} * {{tltts|uw-tdel1|Asking a user not to remove maintenance templates without notice.}} |} </div> ==Meta-templates<span class="anchor" id="meta"></span>== {| class="wikitable" |- ! colspan="4" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | Click [[Wikipedia:Template messages/User talk namespace/Meta-templates|here]] to show warnings |- | colspan="4" style="font-weight: bold; text-align: center; width: 25%;" | {{tltt/tip}} |- | colspan="4" style="text-align: center; width: 25%;" | Due to their nature, [[Wikipedia:Template substitution|substitution]] of these templates is required. |- ! style="background-color: Black; color: White; font-weight: bold; text-align: center; width: 40%;" | Description ! style="background-color: DarkOrange; color: Black; font-weight: bold; text-align: center; width: 60%;" | All levels |- ! Gives title and date to make it quicker to warn users | {{tltts|AntiVandal|Imports warning template to use. Includes title and date in warning.}} |}<noinclude> ==Creating and renaming user talk templates== If you want to change the name of a series, or propose a new multi-level series, make sure to leave a note about it on [[WT:UTM]], so that it can be fully integrated as a warning template if there are no major objections. Before creating new templates, please check to see if the template in mind already exists, to avoid duplication. '''Note:''' User warning templates are generally semi-protected. However, creation of a template does not automatically semi-protect it; be sure to request semi-protection. In the meantime, make sure the template does not erroneously indicate that it is already semi-protected. If you add any templates here, please make sure to add them to the respective page "Wikipedia:Template messages/User talk namespace/XXX templates". ==History of this page== In early 2007, the multi-level templates underwent a harmonisation program by the [[WP:UW|WikiProject user warnings]]. The old template grid may still be found '''[[Wikipedia:TestTemplates/old grid|here]]''' with the details '''[[Wikipedia:WikiProject user warnings/old details|here]]'''. Please visit the project pages for some important changes about the implementation of these templates, especially the test templates and the new vandalism warnings. ==See also== * [[Wikipedia:Barnstars]] (awarding templates) * [[Wikipedia:Don't template the regulars]] (essay) * [[User:DESiegel/Template the regulars|Template the regulars]] (user essay) * [[Wikipedia:Mark of Cain]] (essay) * [[Wikipedia:Substitution]] * [[Wikipedia:Userboxes]] * [[Wikipedia:WikiProject Inline Templates]] * [[Wikipedia:WikiProject user warnings]] * [[Wikipedia:Protection policy]] {{Wikipedia template messages}} <!--Categories--> [[Category:Standardised user warning templates| ]] [[Category:User warning templates| ]] [[Category:Wikipedia template administration]] [[Category:WikiProject User warnings]] [[Category:Talk namespace templates|*]] </noinclude> g4fb5zqox6tfllxkk55frjeuz9jdk6h 0 28310 372795 371073 2026-10-11T14:36:08Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372795 wikitext text/x-wiki '''ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್''' ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್ ಗಣರಾಜ್ಯೊ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಬುಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಗಡಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಕಸಸ್ ಪ್ರದೇಸೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್‌ದ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಬಡಕಾಯಿಡ್ ರಷ್ಯಾದ ಗಣರಾಜ್ಯ ಆಯಿನ ಡಾಗೆಸ್ತಾನ್, ವಾಯುವ್ಯೊಡು ಜಾರ್ಜಿಯಾ, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ, ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಇರಾನ್ ದೇಸೊಲು ಉಲ್ಲ. ಈ ದೇಸೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಬಾಕು ಮತ್ತು ಮಲ್ಲ ಪಟ್ಟಣಲಾ ಅಂದ್‌. ಈ ದೇಸೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 10,353,296, ದೇಸದ ಒಟ್ಟು ಇಸ್ತೀರ್ನ ೮೬,೬೦೦ ಚದರ ಕಿಮೀ. ಇಸ್ತೀರ್ನೊದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್ ಜಗತ್‌ಡ್ 112ನೇ ಸ್ತಾನೊಡು ಉಂಡು. ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ೯೦ನೇ ಸ್ತಾನೊಡು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆದ ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಪ್ರದೇಸೊಗು ದುಂಬು ಕಕೇಶಿಯನ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ಂಡ್‌. ಅಪಗ ಈ ಪ್ರದೇಸೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಅಡಿಟ್ ಇತ್ಂಡ್. 19 ನೇ ಶತಮಾನ ಮುಟ್ಟ, ಈ ಪ್ರದೇಸೊ ಕಜರ್ ಇರಾನ್‌ನ ಭಾಗವಾದ್ ಇತ್ಂಡ್.<ref name="Swietochowski Borderland">{{cite book |last=Swietochowski|first=Tadeusz |author-link= Tadeusz Swietochowski |year=1995 |title=Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition|pages= 69, 133 |publisher=[[Columbia University Press]] |url= https://books.google.com/books?id=FfRYRwAACAAJ |isbn=978-0-231-07068-3}}</ref><ref name="L. Batalden 1997 98">{{cite book |last=L. Batalden|first=Sandra |year=1997|title=The newly independent states of Eurasia: handbook of former Soviet republics|page= 98|publisher=Greenwood Publishing Group |url= https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC|isbn=978-0-89774-940-4}}</ref> ಆಂಡ 1804-1813 ಬುಕ್ಕ 1826-1828 ಇಸವಿದ ಪೊರ್ತುಡು ನಡತಿನ ರುಸ್ಸೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ಯುದ್ಧೊಡ್ದಾವರ ಕಜರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಕೇಶಿಯನ್ ಪ್ರದೇಸೊಲೆನ್ ಅಪಗದ ಸೋವಿಯತ್ ರಷ್ಯೊಗು ಬುಡ್ದುಕೊರಿಂಡ್. 1991ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಬೂರಿ ಬೊಕ್ಕ ೧೮ನೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೧ಗ್ ತನನ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಸೊ ಪಂದ್ ಘೋಷಿಸಾಂಡ್.<ref>{{cite book|author=Harcave, Sidney|year=1968|title=Russia: A History |url=https://archive.org/details/russiahistory0000sidn|edition=6th |publisher=Lippincott |page=[https://archive.org/details/russiahistory0000sidn/page/267 267]}}</ref><ref>{{cite book|author=Mojtahed-Zadeh, Pirouz |year=2007|title=Boundary Politics and International Boundaries of Iran: A Study of the Origin, Evolution, and Implications of the Boundaries of Modern Iran with Its 15 Neighbors in the Middle East by a Number of Renowned Experts in the Field|publisher=Universal|isbn=978-1-58112-933-5|page=372}}</ref> ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಒಂಜಿ ಏಕೀಕೃತ ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ. ಉಂದು ಆಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ತುರ್ಕಿಕ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಬೊಕ್ಕ ತುರ್ಕಿಕ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಘಟನೆ ಬೊಕ್ಕ ತುರ್ಕೆಸೊಯ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಒಂಜಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯ ದೇಸೊ ಆದುಂಡು. ದೇಸೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ೯೭%ದಾತ್ ಮುಸಲ್ಮಾನೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಬಾಕಿದ ೩%ದಾತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾನೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಆಂಡ ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನೊಡು ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮ ಪಂದ್ ಒವ್ವುಲಾ ಇಜ್ಜಿ.ದೇಶೊದ ಮಾತಾ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಸೊಲು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಗ್ ಎಚ್ಚ ಒಪ್ಪುವ ಪನೊಲಿ. ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಒಂಜಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯೊಂದುಪ್ಪುನ ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕೊದ ಲೆಕ್ಕೊಡು 89ನೇ ಸ್ಥಾನೊಡು ಅಝರ್ ಬೈಜಾನ್ ಉಂಡು. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] ofo6kmy1s2jgd3h0eyetrs74gzmbvqd 372796 372795 2026-10-11T14:36:15Z Mahaveer Indra 1023 removed [[Category:ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372796 wikitext text/x-wiki '''ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್''' ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್ ಗಣರಾಜ್ಯೊ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಬುಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಗಡಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಸೊ. ಉಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಕಸಸ್ ಪ್ರದೇಸೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್‌ದ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಬಡಕಾಯಿಡ್ ರಷ್ಯಾದ ಗಣರಾಜ್ಯ ಆಯಿನ ಡಾಗೆಸ್ತಾನ್, ವಾಯುವ್ಯೊಡು ಜಾರ್ಜಿಯಾ, ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಅರ್ಮೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ, ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಇರಾನ್ ದೇಸೊಲು ಉಲ್ಲ. ಈ ದೇಸೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಬಾಕು ಮತ್ತು ಮಲ್ಲ ಪಟ್ಟಣಲಾ ಅಂದ್‌. ಈ ದೇಸೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 10,353,296, ದೇಸದ ಒಟ್ಟು ಇಸ್ತೀರ್ನ ೮೬,೬೦೦ ಚದರ ಕಿಮೀ. ಇಸ್ತೀರ್ನೊದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಅಝರ್‌ಬೈಜಾನ್ ಜಗತ್‌ಡ್ 112ನೇ ಸ್ತಾನೊಡು ಉಂಡು. ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ೯೦ನೇ ಸ್ತಾನೊಡು ಉಂಡು. ಇತ್ತೆದ ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಪ್ರದೇಸೊಗು ದುಂಬು ಕಕೇಶಿಯನ್ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ಂಡ್‌. ಅಪಗ ಈ ಪ್ರದೇಸೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಅಡಿಟ್ ಇತ್ಂಡ್. 19 ನೇ ಶತಮಾನ ಮುಟ್ಟ, ಈ ಪ್ರದೇಸೊ ಕಜರ್ ಇರಾನ್‌ನ ಭಾಗವಾದ್ ಇತ್ಂಡ್.<ref name="Swietochowski Borderland">{{cite book |last=Swietochowski|first=Tadeusz |author-link= Tadeusz Swietochowski |year=1995 |title=Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition|pages= 69, 133 |publisher=[[Columbia University Press]] |url= https://books.google.com/books?id=FfRYRwAACAAJ |isbn=978-0-231-07068-3}}</ref><ref name="L. Batalden 1997 98">{{cite book |last=L. Batalden|first=Sandra |year=1997|title=The newly independent states of Eurasia: handbook of former Soviet republics|page= 98|publisher=Greenwood Publishing Group |url= https://books.google.com/books?id=WFjPAxhBEaEC|isbn=978-0-89774-940-4}}</ref> ಆಂಡ 1804-1813 ಬುಕ್ಕ 1826-1828 ಇಸವಿದ ಪೊರ್ತುಡು ನಡತಿನ ರುಸ್ಸೋ-ಪರ್ಷಿಯನ್ ಯುದ್ಧೊಡ್ದಾವರ ಕಜರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಕೇಶಿಯನ್ ಪ್ರದೇಸೊಲೆನ್ ಅಪಗದ ಸೋವಿಯತ್ ರಷ್ಯೊಗು ಬುಡ್ದುಕೊರಿಂಡ್. 1991ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಬೂರಿ ಬೊಕ್ಕ ೧೮ನೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೧ಗ್ ತನನ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಸೊ ಪಂದ್ ಘೋಷಿಸಾಂಡ್.<ref>{{cite book|author=Harcave, Sidney|year=1968|title=Russia: A History |url=https://archive.org/details/russiahistory0000sidn|edition=6th |publisher=Lippincott |page=[https://archive.org/details/russiahistory0000sidn/page/267 267]}}</ref><ref>{{cite book|author=Mojtahed-Zadeh, Pirouz |year=2007|title=Boundary Politics and International Boundaries of Iran: A Study of the Origin, Evolution, and Implications of the Boundaries of Modern Iran with Its 15 Neighbors in the Middle East by a Number of Renowned Experts in the Field|publisher=Universal|isbn=978-1-58112-933-5|page=372}}</ref> ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಒಂಜಿ ಏಕೀಕೃತ ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ. ಉಂದು ಆಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ತುರ್ಕಿಕ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಬೊಕ್ಕ ತುರ್ಕಿಕ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ ಸಂಘಟನೆ ಬೊಕ್ಕ ತುರ್ಕೆಸೊಯ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಒಂಜಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯ ದೇಸೊ ಆದುಂಡು. ದೇಸೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ೯೭%ದಾತ್ ಮುಸಲ್ಮಾನೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಬಾಕಿದ ೩%ದಾತ್ ಕ್ರಿಸ್ತಾನೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಆಂಡ ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನೊಡು ಅಧಿಕೃತ ಧರ್ಮ ಪಂದ್ ಒವ್ವುಲಾ ಇಜ್ಜಿ.ದೇಶೊದ ಮಾತಾ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಸೊಲು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಗ್ ಎಚ್ಚ ಒಪ್ಪುವ ಪನೊಲಿ. ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಒಂಜಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯೊಂದುಪ್ಪುನ ದೇಶ ಆದುಂಡು. ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕೊದ ಲೆಕ್ಕೊಡು 89ನೇ ಸ್ಥಾನೊಡು ಅಝರ್ ಬೈಜಾನ್ ಉಂಡು. ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] kiarrrcru64o1swavg267ey0m1py9i1 0 28415 372759 368789 2026-10-11T13:44:55Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372759 wikitext text/x-wiki '''ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್'''- ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯೊ- ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದ್ವೀಪೊಲೆ ದೇಶ. ಉಂದು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಆಗ್ನೇಯ ಗಡಿಕ್ ಕೈತಲ್ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಡ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ನೈರುತ್ಯಡ್, ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೭೫೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರಡ್ ಉಂಡು. ಈ ದೇಸೊ ಬಡಕಾಯಿದ ಇಹಾವಂಧಿಪ್ಪೊಲ್ಹು ದ್ವೀಪಡ್ದ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಅಡ್ಡು ದ್ವೀಪೊ ಮುಟ್ಟ ಪರಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಗೀಟ್ ಈ ದೇಸೊದ ಮಿತ್ ಪೋಪುಂಡು. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ ದೇಸೊಡು ಒಟ್ಟು ೨೬ ಹವಳದ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಲ್ಲ. ಈ ದೇಸೊದ ರಾಜದಾನಿ ಮಾಲೆ. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಮಸ್ತ್ ಎಲ್ಯ ದೇಶ. ನೆತ್ತ ಭೂಮಿ ಕಾಲಿ ೨೯೮ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಆಂಡಲಾ, ಉಂದು ಸುಮಾರ್ ೯೦,೦೦೦ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಸಮುದ್ರಡ್ ಪರಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚದ ಮಸ್ತ್ ಚದುರುದು ಉಪ್ಪುನ ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ೨೦೨೨ದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಮುಲ್ಪ ೫,೧೫,೧೩೨ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ಏಷ್ಯಾಡ್ ರಡ್ಡನೆ ಅತಿ ಕಮ್ಮಿ ಜನ ಉಪ್ಪುನ ಬೊಕ್ಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಡ್ ಒರ್ಂಬನೆ ಎಲ್ಯ ದೇಶವಾದುಂಡು. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಡ್ದ್ ಸರಾಸರಿ ೧.೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಡ್ ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ನೆತ್ತ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಾಗ ಕೇವಲ ೨.೪ ಮೀಟರ್ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಅತಿ ತಗ್ಗ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ದೇಶ. ಕೆಲವು ಮೂಲೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ನೆತ್ತ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಾಗ ಮೌಂಟ್ ವಿಲ್ಲಿಂಗಿಲಿ ಕಾಲಿ ೫.೧ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಉಂಡು.<ref>{{cite web |title=Maldives country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12651486 |website=bbc.com |publisher=ಬಿಬಿಸಿ |access-date=10 September 2026}}</ref> ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ಡ್ ೨,೫೦೦ ವರ್ಸೊ ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ದ್ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಸುಮಾರ್ ೯೪೭ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅರಬ್ ಪ್ರವಾಸಿಲು ಈ ದ್ವೀಪೊಗು ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಿದಯಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಸುರು ಆಂಡ್. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಡ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ಅರಬೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಷಿಯನ್ನೆರ್ನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಭಾವಡ್ದ್ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಧರ್ಮ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ದ್ವೀಪೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಮುಲ್ಪ ಇಸ್ಲಾಮ್ ದರ್ಮೊ ಮಾತ್ರ ಪಗರಿದ್ ಬುಳೆಯಿಜಿ, ಇಸ್ಲಾಮ್ ಸುಲ್ತಾನೆರ್‌ಲಾ ಮುಲ್ಪ ಆಡಳಿತ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಕ್ರಮೇಣ ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ದೇಶವಾದ್ ಬುಲೆಂಡ್.<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.maldivesmission.com/history |website=maldivesmission.com |publisher=Permanent Mission of the Republic of Maldives to the UN |access-date=10 September 2026}}</ref> ಅತ್ತಂದೆ, ಏಷ್ಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಒಟ್ಟುಗು ಎಡ್ಡೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧೊಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾಂಡ್. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುಟು, ಈ ಜಾಗ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಲೆನ ಅಡಿಕ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ೧೮೮೭ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರನ ಕೈಕ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೬೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಬ್ರಿಟೀಷೆರೆಡ್ದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ೧೯೬೮ಡ್ ಚುನಾವಣೆ ನಡತ್ತ್ಂಡ್. ಐಟ್ ಗೆಂದಿನ ಅಬ್ಯರ್ತಿಲು ಮಾಲ್ಡಿವ್ಸ್‌ದ ಸಂಸತ್ತ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಮಜ್ಲಿಸ್‌ದ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ಮೊಕ್ಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್ ಮುಲ್ಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ ಆಂಡ್ ಅಸ್ತಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಸಾರ್ಕ್ ಸಂಸ್ಥೆದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯೆಲ ಅಂದ್.<ref>{{cite web |title=International Relations |url=http://www.maldivesmission.com/international_relations |website=maldivesmission.com |publisher=Permanent Mission of the Republic of Maldives to the UN |access-date=10 September 2026}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕಲು== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 6l02j6cvm74jws57cltcswzpnks63sn 0 28605 372770 369722 2026-10-11T14:08:57Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372770 wikitext text/x-wiki '''ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ'''- ಅಧಿಕೃತವಾದ್ 'ಕೊರಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ' ಮೂಡಾಯಿ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಉಂದು ಕೊರಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ತೆಂಕಾಯಿ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಈ ದೇಸೊಲೆ ನಡುಟು ಸೈನ್ಯ ಇಜ್ಜಂದಿನ ವಲಯ (ಡಿಮಿಲಿಟರೈಸ್ಡ್ ಝೋನ್) ಉಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಹಳದಿ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಜಪಾನ್ ಸಮುದ್ರ ಉಂಡು. ಈ ದೇಸೊದ ಅಂದಾಜಿ ಜನಸಂಕೆ ೫ ಕೋಟಿ ೧೧ ಲಕ್ಷ ಉಂಡು. ೧,೦೦,೪೭೨ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಪರಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಸಿಯೋಲ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ರಾಜದಾನಿ ಆದುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Overview of Korea |url=https://www.korea.net/AboutKorea/OverviewofKorea |website=korea.net |publisher=Ministry of Culture, Sports and Tourism |access-date=18 September 2026}}</ref> ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಎಚ್ಚ ದುಂಬರಿತಿನ ದೇಸೊ ಪಂದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾನ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವೆರ್. ಈ ದೇಸೊದ ಸಂವಿದಾನ 1987ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಉಂಡಾಂಡ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಏಕೀಕೃತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯೊನು ಬುಕ್ಕೊ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಜೆಕುಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಸಭೆತ್ತ ಶಾಸಕಾಂಗೊ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲೆಗ್ ಪ್ರತಿ ಒರಿಲಾ ದೇಸೊದ ಸೈನ್ಯೊಡು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ್ ಸೇವೆ ಸಂದಾವೊಡು ಪಂದ್ ಕಾನೂನು ಉಂಡು.<ref>{{cite web |title=South Korea |url=https://www.history.com/articles/south-korea#HISTORY-OF-KOREA |website=history.com |publisher=history |access-date=18 September 2026}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಇತ್ತೆದ ಜಿಡಿಪಿ ೩.೫೪೨ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಉಂಡು. ಜಿಡಿಪಿದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ೧೪ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ಜಗತ್ತ್‌ದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಮಲ್ಲ ರಫ್ತುದಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಹತ್ತನೇ ಮಲ್ಲ ಆಮದುದಾರ ದೇಸೊ ಆದುಂಡು. ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಆಡಳಿತ ಬುಕ್ಕೊ ನಾವೀನ್ಯತೆದ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ಲೆಡ್ ಈ ದೇಸೊ ಎಡ್ಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬೇತೆ ದೇಸೊಲೆಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ, ಮುಲ್ಪದ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಆಯುಶ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಉಂಡು. ==ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] i4iw8wptsqj0xyerqzf8gbaoh9q4w09 372771 372770 2026-10-11T14:09:18Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372771 wikitext text/x-wiki '''ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ'''- ಅಧಿಕೃತವಾದ್ 'ಕೊರಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ' ಮೂಡಾಯಿ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಉಂದು ಕೊರಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ತೆಂಕಾಯಿ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಈ ದೇಸೊಲೆ ನಡುಟು ಸೈನ್ಯ ಇಜ್ಜಂದಿನ ವಲಯ (ಡಿಮಿಲಿಟರೈಸ್ಡ್ ಝೋನ್) ಉಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಹಳದಿ ಸಮುದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಜಪಾನ್ ಸಮುದ್ರ ಉಂಡು. ಈ ದೇಸೊದ ಅಂದಾಜಿ ಜನಸಂಕೆ ೫ ಕೋಟಿ ೧೧ ಲಕ್ಷ ಉಂಡು. ೧,೦೦,೪೭೨ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಪರಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಸಿಯೋಲ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ರಾಜದಾನಿ ಆದುಂಡು.<ref>{{cite web |title=Overview of Korea |url=https://www.korea.net/AboutKorea/OverviewofKorea |website=korea.net |publisher=Ministry of Culture, Sports and Tourism |access-date=18 September 2026}}</ref> ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಎಚ್ಚ ದುಂಬರಿತಿನ ದೇಸೊ ಪಂದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾನ್ ಪರಿಗಣಿಸಾವೆರ್. ಈ ದೇಸೊದ ಸಂವಿದಾನ 1987ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಉಂಡಾಂಡ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಏಕೀಕೃತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯೊನು ಬುಕ್ಕೊ ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಜೆಕುಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಸಭೆತ್ತ ಶಾಸಕಾಂಗೊ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲೆಗ್ ಪ್ರತಿ ಒರಿಲಾ ದೇಸೊದ ಸೈನ್ಯೊಡು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ್ ಸೇವೆ ಸಂದಾವೊಡು ಪಂದ್ ಕಾನೂನು ಉಂಡು.<ref>{{cite web |title=South Korea |url=https://www.history.com/articles/south-korea#HISTORY-OF-KOREA |website=history.com |publisher=history |access-date=18 September 2026}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಇತ್ತೆದ ಜಿಡಿಪಿ ೩.೫೪೨ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಉಂಡು. ಜಿಡಿಪಿದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ೧೪ನೇ ಸಾನೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ಜಗತ್ತ್‌ದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಮಲ್ಲ ರಫ್ತುದಾರ ಬುಕ್ಕೊ ಹತ್ತನೇ ಮಲ್ಲ ಆಮದುದಾರ ದೇಸೊ ಆದುಂಡು. ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಆಡಳಿತ ಬುಕ್ಕೊ ನಾವೀನ್ಯತೆದ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ಲೆಡ್ ಈ ದೇಸೊ ಎಡ್ಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಪಂಚೊದ ಬೇತೆ ದೇಸೊಲೆಗ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ, ಮುಲ್ಪದ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಆಯುಶ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣ ಎಚ್ಚ ಉಂಡು. ==ಉಲ್ಲೇಕ== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] g5um9ox96rw11qarvvsjcbziwzdbx34 4 28674 372753 372663 2026-10-11T12:24:32Z ChiK 1136 /* */ 372753 wikitext text/x-wiki ಉಂದು '''ಚಾವಡಿ (ಮಾತಾ)''' ಪುಟೊ, ಮುಲ್ಪ ಮಾತಾ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಸುಲಬವಾದು ತೂವರ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ದೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಚಾವಡಿ ಇಬಾಗೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೂಯೆರೆ, [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ|ಚಾವಡಿ]] ಪುಟೊಗು ಭೇಟಿ ಕೊರ್ಲೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಈರೆಗ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊರೊಡ್ದುಪ್ಪುನ ಇಬಾಗೊಗದ ಮಿತ್ತ್ ಇಪ್ಪುನ ತಿದ್ದೊಲಿ ಕೊಂಡಿನ್ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಲ್ಪುಲೆ. ಈ ಪುಟೊಡು ಇತ್ತೆತ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ ಪಟ್ಟಿನ್ ತೂಯೆರೆ, ಮಿತ್ತ್ ಇಪ್ಪುನ ಇತಿಹಾಸೊ ಕೊಂಡಿನ್ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪರದೆದ ಮಿತ್ತ್ ಇಪ್ಪುನ ಸೂಚನೆಲೆನ್ ಅನುಸರಿಕೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. {{Purge|ಈ ಪುಟೊತ ಸರ್ವರ್ ಕ್ಯಾಶ್‌ನ್ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮುಲ್ಪ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಲ್ಪುಲೆ}} (ಚಾವಡಿದ ಉಪಪುಟೊಲೆಡ್ ಇತ್ತೆದ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ತೂಯೆರೆ) {{ಚಾವಡಿ}} <!-- ********************************************* Please do not post to this page directly. To reply to a comment, click the [edit] link next to that section ********************************************* --> <!-- See Template:Villagepump and Template_talk:Villagepump To edit the boilerplate message (the best edits make the boilerplate shorter) --> __TOC__ 7 ದಿನೊಡ್ದ್ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಚರ್ಚೆಲೆನ್ (ಕಡೆತ ಕಾಮೆಂಟ್‌ದ ದಿನಾಂಕ) ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಬಾಗೊದ ಉಪಪುಟೊಗು ((ವಿಭಾಗೊದ ಪುದರ್)/ಆರ್ಕೈವ್ ಪನ್ಪೆರ್) ಕಡಪುಡುವೆರ್. =ಪಾತೆರಕತೆ= {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ (ಪಾತೆರಕತೆ)}} =ನೀತಿ= {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ (ನೀತಿ)}} =ತಾಂತ್ರಿಕ= {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ (ತಾಂತ್ರಿಕ)}} =ಪ್ರಸ್ತಾಪೊಲು= {{ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಚಾವಡಿ (ಪ್ರಸ್ತಾಪೊಲು)}} [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚಾವಡಿ]] 5asu29y1pgl0y378iiyml55kuj0vb5u 0 28701 372793 370060 2026-10-11T14:31:11Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ದೇಸೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372793 wikitext text/x-wiki '''ಯೆಮೆನ್'''- ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಯೆಮೆನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ- ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ತೆಂಕಾಯಿ ಅರೇಬಿಯಾಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ದೇಸೊದ ಬಡಕಾಯಿಗ್ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಈಶಾನ್ಯಗ್ ಒಮಾನ್, ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ, ತೆಂಕಾಯಿಗ್ ಏಡನ್ ಕೊಲ್ಲಿ, ಬೊಕ್ಕ ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರಲು ಉಲ್ಲ. ಉಂದು ಹಾರ್ನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಜಿಬೌಟಿ, ಎರಿಟ್ರಿಯಾ, ಬೊಕ್ಕ ಸೊಮಾಲಿಯಾದ ಒಟ್ಟುಗುಲಾ ಜಲ ಗಡಿಕ್ಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊಂದುಂಡು. ೪,೫೫,೫೦೩ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಜಾಗೆಡ್ ಪರಡ್‌ದಿಪ್ಪುನ ಯೆಮೆನ್ ದೇಸೊಗು, ಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ಉದ್ದೊದ ಕಡಲಬರಿ ಉಂಡು. ಅರೇಬಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲೆಡ್, ವಿಸ್ತೀರ್ಣನ್ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ತಿಂಡ್ ಯೆಮೆನ್ ರಡ್ಡನೇ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡುಲಾ ರಡ್ಡನೇ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಆದುಂಡು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eQvhZaEVzjcC|title=Yemen|last=McLaughlin|first=Daniel|date=1 February 2008|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-212-5|page=3|access-date=11 March 2017|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702224444/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref> ಸನಾ ಉಂದೆತ ರಾಜಧಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಅತಿ ಮಲ್ಲ ನಗರ. ಯೆಮೆನ್‌ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩.೪೭ ಕೋಟಿ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ಕಾಲ್ವಾಸಿ ಜನಕುಲು ಮುಸ್ಲಿಂ ಅರಬೆರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ==ಕಿನ್ಯ ಇತಿಹಾಸೊ== ಯೆಮೆನ್ ೭,೦೦೦ ವರ್ಷೊರ್ದುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಸಮಯೊರ್ದು ಮಸ್ತ್ ನಾಗರಿಕತೆಲೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಸಬಯನ್ ಅರಸುವಂಸೊದ ಸುಲ್ತಾನೆರ್ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಬ್ಯಾರೊದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Burrowes2010">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tjXRfqBv_0UC|title=Historical Dictionary of Yemen|last=Burrowes |first=Robert D.|date=2010 |publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-0-8108-5528-1|page=319}}</ref><ref name="Simpson2002">{{cite book|author=St. John Simpson|year=2002|title=Queen of Sheba: treasures from ancient Yemen|page=8|publisher=[[British Museum Press]]|isbn=0-7141-1151-1}}</ref><ref name="British Museum2">{{cite web |title=The kingdoms of ancient South Arabia |url=https://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/middle_east/ancient_south_arabia/the_kingdoms_of_ancient_south.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504061448/https://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/middle_east/ancient_south_arabia/the_kingdoms_of_ancient_south.aspx |archive-date=4 May 2015 |access-date=22 February 2013 |publisher=[[British Museum]]}}</ref> ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ ೨೭೫ಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುಲ್ಪ, ಹಿಮ್ಯಾರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಇತ್ತೆದ ಯೆಮೆನ್‌ದ ಮುಕ್ಕಾಲ್ವಾಸಿ ಜಾಗೆಡ್ ಪರಡ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಯಹೂದಿ ದರ್ಮೊನು ಎಚ್ಚ ನಂಬುದಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಅರಸುವಂಸೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite book|author=Yaakov Kleiman|year=2004|title=DNA & Tradition: The Genetic Link to the Ancient Hebrews|page=70|publisher=Devora Publishing|isbn=1-930143-89-3}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕಲು== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] owzs5hl58j7z67iawfu1v3st6ry7d4w 372794 372793 2026-10-11T14:31:25Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372794 wikitext text/x-wiki '''ಯೆಮೆನ್'''- ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಯೆಮೆನ್ ಗಣರಾಜ್ಯ- ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ತೆಂಕಾಯಿ ಅರೇಬಿಯಾಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಈ ದೇಸೊದ ಬಡಕಾಯಿಗ್ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಈಶಾನ್ಯಗ್ ಒಮಾನ್, ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ, ತೆಂಕಾಯಿಗ್ ಏಡನ್ ಕೊಲ್ಲಿ, ಬೊಕ್ಕ ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರಲು ಉಲ್ಲ. ಉಂದು ಹಾರ್ನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಂಚಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಜಿಬೌಟಿ, ಎರಿಟ್ರಿಯಾ, ಬೊಕ್ಕ ಸೊಮಾಲಿಯಾದ ಒಟ್ಟುಗುಲಾ ಜಲ ಗಡಿಕ್ಲೆನ್ ಪಟ್ಟೊಂದುಂಡು. ೪,೫೫,೫೦೩ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಜಾಗೆಡ್ ಪರಡ್‌ದಿಪ್ಪುನ ಯೆಮೆನ್ ದೇಸೊಗು, ಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ಉದ್ದೊದ ಕಡಲಬರಿ ಉಂಡು. ಅರೇಬಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲೆಡ್, ವಿಸ್ತೀರ್ಣನ್ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ತಿಂಡ್ ಯೆಮೆನ್ ರಡ್ಡನೇ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡುಲಾ ರಡ್ಡನೇ ಮಲ್ಲ ದೇಶ ಆದುಂಡು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eQvhZaEVzjcC|title=Yemen|last=McLaughlin|first=Daniel|date=1 February 2008|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-212-5|page=3|access-date=11 March 2017|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702224444/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref> ಸನಾ ಉಂದೆತ ರಾಜಧಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಅತಿ ಮಲ್ಲ ನಗರ. ಯೆಮೆನ್‌ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩.೪೭ ಕೋಟಿ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಮುಕ್ಕಾಲ್ವಾಸಿ ಜನಕುಲು ಮುಸ್ಲಿಂ ಅರಬೆರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ==ಕಿನ್ಯ ಇತಿಹಾಸೊ== ಯೆಮೆನ್ ೭,೦೦೦ ವರ್ಷೊರ್ದುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಸಮಯೊರ್ದು ಮಸ್ತ್ ನಾಗರಿಕತೆಲೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನ ಆತ್ಂಡ್. ಸಬಯನ್ ಅರಸುವಂಸೊದ ಸುಲ್ತಾನೆರ್ ಮುಲ್ಪ ಮಲ್ಲ ಬ್ಯಾರೊದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="Burrowes2010">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tjXRfqBv_0UC|title=Historical Dictionary of Yemen|last=Burrowes |first=Robert D.|date=2010 |publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-0-8108-5528-1|page=319}}</ref><ref name="Simpson2002">{{cite book|author=St. John Simpson|year=2002|title=Queen of Sheba: treasures from ancient Yemen|page=8|publisher=[[British Museum Press]]|isbn=0-7141-1151-1}}</ref><ref name="British Museum2">{{cite web |title=The kingdoms of ancient South Arabia |url=https://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/middle_east/ancient_south_arabia/the_kingdoms_of_ancient_south.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504061448/https://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/middle_east/ancient_south_arabia/the_kingdoms_of_ancient_south.aspx |archive-date=4 May 2015 |access-date=22 February 2013 |publisher=[[British Museum]]}}</ref> ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ ೨೭೫ಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುಲ್ಪ, ಹಿಮ್ಯಾರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬತ್ತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಇತ್ತೆದ ಯೆಮೆನ್‌ದ ಮುಕ್ಕಾಲ್ವಾಸಿ ಜಾಗೆಡ್ ಪರಡ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಯಹೂದಿ ದರ್ಮೊನು ಎಚ್ಚ ನಂಬುದಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಅರಸುವಂಸೊ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.<ref>{{cite book|author=Yaakov Kleiman|year=2004|title=DNA & Tradition: The Genetic Link to the Ancient Hebrews|page=70|publisher=Devora Publishing|isbn=1-930143-89-3}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಕಲು== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ದೇಸೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು]] 0rrqnvvya5rqtvc37zbunrlgcb2wcs8 4 28848 372757 372749 2026-10-11T13:29:58Z Mahaveer Indra 1023 added [[Category:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 372757 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026 <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:Wikipedia Asian Month Logo-tcy.svg|300px|center]]</div> |subheader = '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು''' ಪಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಲೆಡ್ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪುನ, ವರ್ಷೊಲಾ ನಡಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಂತೊ. ಪಾಲ್‌ ದೆತೊನುನ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊಲು ಅಕ್ಲೆನ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರತಿ ನವೆಂಬರ್‌ಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುದ ಆನ್‌‍ಲೈನ್ ಎಡಿಟ್-ಅ-ತಾ‌ನ್‌ನ್ ನಡಪಾವೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಪೊಸ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತುಡ ಇತ್ತಿನ ಒವ್ವೆ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸುದಾರ್ನೆ ಮಂತ್‌ದು ಮಲ್ಲ ಮನ್ಪುವೆರ್. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ಸಮುದಾಯೊದ ಸ್ನೇಹ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯೊದ ಬಾಗವಾದ್, ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡ ನಾಲ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಏರ್ ಪಾಲ್‌ದೆತೊನುವೆರಾ ಅಕುಲೆಗ್, ಬೇತೆ ಪಾಲ್ ಪಡೆಯಿನ ಸಮುದಾಯೊಡ್ದ್ ವಿಸೇಸೊ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ ಪಡೆವುನ ಅವಕಾಸೊಲಾ ಉಂಡು. |body = == ನಿಯಮೊಲು == '''ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ, ಕನಿಷ್ಠ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ 300 ಪದೊಕುಲು ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲಾ ಉಪ್ಪೊಡು''' * ಪಂತೊ ಸುರು ಅಪುನ ದಿನೊ: '''15/11/2026 00:00 UTC''' * ಪಂತೊ ಮುಗಿಪುನ ದಿನೊ: '''15/12/2026 23:59 UTC''' * ಒಟ್ಟಾರೆ, ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. * <span style="color:red;">'''ಬೇತೆ ಭಾರತೀಯೇತರ ಏಷ್ಯನ್ ವಿಷಯೊನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮನ್ಪರೆ, ನಮ ಭಾರತೊಗು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಿನ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವುನೆನ್ ಬುಡ್ದುಬುಡ್ತ'''.</span> *ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಅಂಚನೆ 300 ಪದೊಕುಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಸರಿಯಾಯಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನೊನು ನಿಕುಲು ( ಸ್ಟಬ್ ಲೆನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೊಚಿ) ನವೆಂಬರ್ 15, 2026, 0:00 ಬೊಕ್ಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2026, 23:59 (ಯುಟಿಸಿ) ನಡುಟು ಪೊಸತನೊಡು ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸೊಡು. *ಲೇಕನೊಡು ಅನುಮಾನೊದ ಅತ್ತಂದೆ ವಿವಾದೊದ ಪಾತೆರೊಲು ಆ ಲೇಕನೊಡು ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆಡ್ದು ಪರಿಶೀಲ ಮಂತುದುಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಸುದ್ದೊ ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. *ಲೇಕನೊಡು ಮಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ (ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಇಂಚ). *ಲೇಕನ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. (ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊದ ಪಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು). *ಲೇಕನ ಮಾಹಿತಿದ ಆದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶೊಗು ಸಮ್ಮಂದೊದ ಏತ್ ವಿಷಯೊದ ಬಗ್ಗೆಲಾ ಲೇಕನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾಡ್‌ನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ತೂದು ಅನುವಾದೊ ಲೇಖನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಮಿತ್ತ್‌ದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಂದು 4 ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಈರ್ ಏಷ್ಯಾದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ '''ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಾರ್ನ್ಸ್ಟಾರ್''' (ಅರ್ಹ ಸಂಪಾದಕೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ) ನ್ ಪಡೆಯೊಲಿ. *ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಬಾರಿಲು ಏಷ್ಯಾದ ಅನುಬಂದಪಲೆಡ್ದ್ ಸಹಿ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊನು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ದಿಂಜದ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ ಪಡೆವೆರ್. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಲೇಕನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಚ್ಚೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮುಲ್ಪ ತಿರ್ತ್ ಸಹಿ ಪಾಡ್ಲೆ. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಸೈನ್ ಪಾಡ್ಲೆ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}} |class=mw-ui-progressive}} </div> {{Hidden|ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಿ| {{/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}}}} # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 17:18, 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) == ಬೊಮ್ಮನೊಲು == <div style="background:#FFF0D9; border:2px solid #E6A04B; border-radius:8px; padding:15px; color:#663300; text-align:center;"> '''🥇 ಸುರುತ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}3000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥈 ರಡ್ಡನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}2000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥉 ಮೂಜಿನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}1000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' </div> == ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯರೆ == ಏಷ್ಯಾದ ತಿಂಗೊಲುಗು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಸಂದಾವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಲೇಕನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊಕುಲೆಗ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದ್ ಸೇರಾವೊಲಿ. [[File:Asia (orthographic projection).svg|center|200px]] <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಬರೆಯಿನ ಲೇಖನೊನು ಸೇರಾಲೆ |url= https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-tcy-2026 |class=mw-ui-progressive}} </div> == ವಿಸೆಯೊ ವಸ್ತು ಕೇಂದ್ರಿತ == ಏಷ್ಯಾ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶ! ಉಂದೆಟ್ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಸೇರುದುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಡಲ ಜಾಗಲಾ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಲಭ ಅತ್ತ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪೂರಾ ಅಂಶೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಾವೊಡು. '''ದಯಮಲ್ತ್ ಪೂರಾ ಸೇರುದು ಈ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಚಯಿಸೊಡಾಪುನ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೆ.''' == ಸಂಘಟಕೆರ್ == * {{u|Hariprasad Shetty10}} == ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್ == * {{u|Vinoda mamatharai}} * {{u|Hariprasad Shetty10}} ==ತೆಂಕಾಯಿ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಭಾರಿಲು== * {{u|Santhosh Notagar99}} | footer = == ಮೆಟಾಟ್ ತೂಲೆ == https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2026 {{clear}} }} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] swymi0cs90bhu2fbsvw37dqqxhx3ucs 372852 372757 2026-10-12T08:55:22Z Hariprasad Shetty10 6127 372852 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026 |subheader = '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು''' ಪಂಡ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಪಾದನಾ ಪಂತೊ ಆಂಡ್. ಈ ಪಂತೊ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ್ ನಡಪುವು. ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಅತ್ತಂಡ ಇತ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸುದಾರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪಂತೊ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದ್ ಬಾಸೆಲೆಗ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯೊನು ಬಲಪಡಿಸಾವುಂಡು. ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಡ್ದ್ ವಿಶೇಷ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. |body = <div style="text-align:center; margin:15px auto;"> [[File:Wikipedia Asian Month Logo-tcy.svg|220px|center|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] </div> <div style="background-color:#f3f6fa; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:10px; padding:15px; text-align:center;"> '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026''' ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಬರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುನ ಪಂತೊ. </div> }} == ನಿಯಮೊಲು == '''ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ, ಕನಿಷ್ಠ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ 300 ಪದೊಕುಲು ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲಾ ಉಪ್ಪೊಡು''' * ಪಂತೊ ಸುರು ಅಪುನ ದಿನೊ: '''15/11/2026 00:00 UTC''' * ಪಂತೊ ಮುಗಿಪುನ ದಿನೊ: '''15/12/2026 23:59 UTC''' * ಒಟ್ಟಾರೆ, ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. * <span style="color:red;">'''ಬೇತೆ ಭಾರತೀಯೇತರ ಏಷ್ಯನ್ ವಿಷಯೊನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮನ್ಪರೆ, ನಮ ಭಾರತೊಗು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಿನ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವುನೆನ್ ಬುಡ್ದುಬುಡ್ತ'''.</span> *ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಅಂಚನೆ 300 ಪದೊಕುಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಸರಿಯಾಯಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನೊನು ನಿಕುಲು ( ಸ್ಟಬ್ ಲೆನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೊಚಿ) ನವೆಂಬರ್ 15, 2026, 0:00 ಬೊಕ್ಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2026, 23:59 (ಯುಟಿಸಿ) ನಡುಟು ಪೊಸತನೊಡು ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸೊಡು. *ಲೇಕನೊಡು ಅನುಮಾನೊದ ಅತ್ತಂದೆ ವಿವಾದೊದ ಪಾತೆರೊಲು ಆ ಲೇಕನೊಡು ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆಡ್ದು ಪರಿಶೀಲ ಮಂತುದುಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಸುದ್ದೊ ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. *ಲೇಕನೊಡು ಮಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ (ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಇಂಚ). *ಲೇಕನ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. (ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊದ ಪಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು). *ಲೇಕನ ಮಾಹಿತಿದ ಆದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶೊಗು ಸಮ್ಮಂದೊದ ಏತ್ ವಿಷಯೊದ ಬಗ್ಗೆಲಾ ಲೇಕನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾಡ್‌ನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ತೂದು ಅನುವಾದೊ ಲೇಖನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಮಿತ್ತ್‌ದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಂದು 4 ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಈರ್ ಏಷ್ಯಾದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ '''ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಾರ್ನ್ಸ್ಟಾರ್''' (ಅರ್ಹ ಸಂಪಾದಕೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ) ನ್ ಪಡೆಯೊಲಿ. *ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಬಾರಿಲು ಏಷ್ಯಾದ ಅನುಬಂದಪಲೆಡ್ದ್ ಸಹಿ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊನು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ದಿಂಜದ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ ಪಡೆವೆರ್. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಲೇಕನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಚ್ಚೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮುಲ್ಪ ತಿರ್ತ್ ಸಹಿ ಪಾಡ್ಲೆ. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಸೈನ್ ಪಾಡ್ಲೆ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}} |class=mw-ui-progressive}} </div> {{Hidden|ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಿ| {{/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}}}} # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 17:18, 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) == ಬೊಮ್ಮನೊಲು == <div style="background:#FFF0D9; border:2px solid #E6A04B; border-radius:8px; padding:15px; color:#663300; text-align:center;"> '''🥇 ಸುರುತ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}3000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥈 ರಡ್ಡನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}2000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥉 ಮೂಜಿನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}1000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' </div> == ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯರೆ == ಏಷ್ಯಾದ ತಿಂಗೊಲುಗು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಸಂದಾವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಲೇಕನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊಕುಲೆಗ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದ್ ಸೇರಾವೊಲಿ. [[File:Asia (orthographic projection).svg|center|200px]] <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಬರೆಯಿನ ಲೇಖನೊನು ಸೇರಾಲೆ |url= https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-tcy-2026 |class=mw-ui-progressive}} </div> == ವಿಸೆಯೊ ವಸ್ತು ಕೇಂದ್ರಿತ == ಏಷ್ಯಾ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶ! ಉಂದೆಟ್ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಸೇರುದುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಡಲ ಜಾಗಲಾ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಲಭ ಅತ್ತ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪೂರಾ ಅಂಶೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಾವೊಡು. '''ದಯಮಲ್ತ್ ಪೂರಾ ಸೇರುದು ಈ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಚಯಿಸೊಡಾಪುನ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೆ.''' == ಸಂಘಟಕೆರ್ == * {{u|Hariprasad Shetty10}} == ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್ == * {{u|Vinoda mamatharai}} * {{u|Hariprasad Shetty10}} ==ತೆಂಕಾಯಿ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಭಾರಿಲು== * {{u|Santhosh Notagar99}} | footer = == ಮೆಟಾಟ್ ತೂಲೆ == https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2026 {{clear}} }} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] lgu34eymxo7u5qj7lnd2budepq1z3dd 372853 372852 2026-10-12T09:10:32Z Hariprasad Shetty10 6127 372853 wikitext text/x-wiki '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026''' ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಬರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುನ ಪಂತೊ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು ಪಂಡ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಪಾದನಾ ಪಂತೊ ಆಂಡ್. ಈ ಪಂತೊ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ್ ನಡಪುವು. ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತಂಡ ಇತ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸುದಾರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ವಿಶೇಷ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. [[File:Wikipedia Asian Month Logo-tcy.svg|220px|center]] == ನಿಯಮೊಲು == '''ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ, ಕನಿಷ್ಠ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ 300 ಪದೊಕುಲು ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲಾ ಉಪ್ಪೊಡು''' * ಪಂತೊ ಸುರು ಅಪುನ ದಿನೊ: '''15/11/2026 00:00 UTC''' * ಪಂತೊ ಮುಗಿಪುನ ದಿನೊ: '''15/12/2026 23:59 UTC''' * ಒಟ್ಟಾರೆ, ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. * <span style="color:red;">'''ಬೇತೆ ಭಾರತೀಯೇತರ ಏಷ್ಯನ್ ವಿಷಯೊನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮನ್ಪರೆ, ನಮ ಭಾರತೊಗು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಿನ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವುನೆನ್ ಬುಡ್ದುಬುಡ್ತ'''.</span> *ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಅಂಚನೆ 300 ಪದೊಕುಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಸರಿಯಾಯಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನೊನು ನಿಕುಲು ( ಸ್ಟಬ್ ಲೆನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೊಚಿ) ನವೆಂಬರ್ 15, 2026, 0:00 ಬೊಕ್ಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2026, 23:59 (ಯುಟಿಸಿ) ನಡುಟು ಪೊಸತನೊಡು ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸೊಡು. *ಲೇಕನೊಡು ಅನುಮಾನೊದ ಅತ್ತಂದೆ ವಿವಾದೊದ ಪಾತೆರೊಲು ಆ ಲೇಕನೊಡು ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆಡ್ದು ಪರಿಶೀಲ ಮಂತುದುಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಸುದ್ದೊ ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. *ಲೇಕನೊಡು ಮಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ (ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಇಂಚ). *ಲೇಕನ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. (ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊದ ಪಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು). *ಲೇಕನ ಮಾಹಿತಿದ ಆದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶೊಗು ಸಮ್ಮಂದೊದ ಏತ್ ವಿಷಯೊದ ಬಗ್ಗೆಲಾ ಲೇಕನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾಡ್‌ನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ತೂದು ಅನುವಾದೊ ಲೇಖನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಮಿತ್ತ್‌ದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಂದು 4 ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಈರ್ ಏಷ್ಯಾದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ '''ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಾರ್ನ್ಸ್ಟಾರ್''' (ಅರ್ಹ ಸಂಪಾದಕೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ) ನ್ ಪಡೆಯೊಲಿ. *ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಬಾರಿಲು ಏಷ್ಯಾದ ಅನುಬಂದಪಲೆಡ್ದ್ ಸಹಿ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊನು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ದಿಂಜದ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ ಪಡೆವೆರ್. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಲೇಕನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಚ್ಚೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮುಲ್ಪ ತಿರ್ತ್ ಸಹಿ ಪಾಡ್ಲೆ. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಸೈನ್ ಪಾಡ್ಲೆ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}} |class=mw-ui-progressive}} </div> {{Hidden|ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಿ| {{/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}}}} # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 17:18, 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) == ಬೊಮ್ಮನೊಲು == <div style="background:#FFF0D9; border:2px solid #E6A04B; border-radius:8px; padding:15px; color:#663300; text-align:center;"> '''🥇 ಸುರುತ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}3000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥈 ರಡ್ಡನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}2000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥉 ಮೂಜಿನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}1000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' </div> == ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯರೆ == ಏಷ್ಯಾದ ತಿಂಗೊಲುಗು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಸಂದಾವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಲೇಕನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊಕುಲೆಗ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದ್ ಸೇರಾವೊಲಿ. [[File:Asia (orthographic projection).svg|center|200px]] <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಬರೆಯಿನ ಲೇಖನೊನು ಸೇರಾಲೆ |url= https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-tcy-2026 |class=mw-ui-progressive}} </div> == ವಿಸೆಯೊ ವಸ್ತು ಕೇಂದ್ರಿತ == ಏಷ್ಯಾ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶ! ಉಂದೆಟ್ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಸೇರುದುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಡಲ ಜಾಗಲಾ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಲಭ ಅತ್ತ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪೂರಾ ಅಂಶೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಾವೊಡು. '''ದಯಮಲ್ತ್ ಪೂರಾ ಸೇರುದು ಈ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಚಯಿಸೊಡಾಪುನ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೆ.''' == ಸಂಘಟಕೆರ್ == * {{u|Hariprasad Shetty10}} == ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್ == * {{u|Vinoda mamatharai}} * {{u|Hariprasad Shetty10}} ==ತೆಂಕಾಯಿ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಭಾರಿಲು== * {{u|Santhosh Notagar99}} | footer = == ಮೆಟಾಟ್ ತೂಲೆ == https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2026 {{clear}} }} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] hl0vrtkwgegjdwvfjhx9caahcoo5zji 372854 372853 2026-10-12T09:11:04Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಮೆಟಾಟ್ ತೂಲೆ */ 372854 wikitext text/x-wiki '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026''' ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಬರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುನ ಪಂತೊ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು ಪಂಡ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಪಾದನಾ ಪಂತೊ ಆಂಡ್. ಈ ಪಂತೊ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ್ ನಡಪುವು. ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತಂಡ ಇತ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸುದಾರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ವಿಶೇಷ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. [[File:Wikipedia Asian Month Logo-tcy.svg|220px|center]] == ನಿಯಮೊಲು == '''ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ, ಕನಿಷ್ಠ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ 300 ಪದೊಕುಲು ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲಾ ಉಪ್ಪೊಡು''' * ಪಂತೊ ಸುರು ಅಪುನ ದಿನೊ: '''15/11/2026 00:00 UTC''' * ಪಂತೊ ಮುಗಿಪುನ ದಿನೊ: '''15/12/2026 23:59 UTC''' * ಒಟ್ಟಾರೆ, ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. * <span style="color:red;">'''ಬೇತೆ ಭಾರತೀಯೇತರ ಏಷ್ಯನ್ ವಿಷಯೊನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮನ್ಪರೆ, ನಮ ಭಾರತೊಗು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಿನ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವುನೆನ್ ಬುಡ್ದುಬುಡ್ತ'''.</span> *ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಅಂಚನೆ 300 ಪದೊಕುಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಸರಿಯಾಯಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನೊನು ನಿಕುಲು ( ಸ್ಟಬ್ ಲೆನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೊಚಿ) ನವೆಂಬರ್ 15, 2026, 0:00 ಬೊಕ್ಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2026, 23:59 (ಯುಟಿಸಿ) ನಡುಟು ಪೊಸತನೊಡು ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸೊಡು. *ಲೇಕನೊಡು ಅನುಮಾನೊದ ಅತ್ತಂದೆ ವಿವಾದೊದ ಪಾತೆರೊಲು ಆ ಲೇಕನೊಡು ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆಡ್ದು ಪರಿಶೀಲ ಮಂತುದುಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಸುದ್ದೊ ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. *ಲೇಕನೊಡು ಮಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ (ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಇಂಚ). *ಲೇಕನ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. (ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊದ ಪಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು). *ಲೇಕನ ಮಾಹಿತಿದ ಆದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶೊಗು ಸಮ್ಮಂದೊದ ಏತ್ ವಿಷಯೊದ ಬಗ್ಗೆಲಾ ಲೇಕನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾಡ್‌ನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ತೂದು ಅನುವಾದೊ ಲೇಖನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಮಿತ್ತ್‌ದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಂದು 4 ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಈರ್ ಏಷ್ಯಾದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ '''ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಾರ್ನ್ಸ್ಟಾರ್''' (ಅರ್ಹ ಸಂಪಾದಕೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ) ನ್ ಪಡೆಯೊಲಿ. *ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಬಾರಿಲು ಏಷ್ಯಾದ ಅನುಬಂದಪಲೆಡ್ದ್ ಸಹಿ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊನು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ದಿಂಜದ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ ಪಡೆವೆರ್. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಲೇಕನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಚ್ಚೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮುಲ್ಪ ತಿರ್ತ್ ಸಹಿ ಪಾಡ್ಲೆ. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಸೈನ್ ಪಾಡ್ಲೆ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}} |class=mw-ui-progressive}} </div> {{Hidden|ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಿ| {{/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}}}} # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 17:18, 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) == ಬೊಮ್ಮನೊಲು == <div style="background:#FFF0D9; border:2px solid #E6A04B; border-radius:8px; padding:15px; color:#663300; text-align:center;"> '''🥇 ಸುರುತ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}3000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥈 ರಡ್ಡನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}2000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥉 ಮೂಜಿನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}1000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' </div> == ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯರೆ == ಏಷ್ಯಾದ ತಿಂಗೊಲುಗು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಸಂದಾವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಲೇಕನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊಕುಲೆಗ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದ್ ಸೇರಾವೊಲಿ. [[File:Asia (orthographic projection).svg|center|200px]] <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಬರೆಯಿನ ಲೇಖನೊನು ಸೇರಾಲೆ |url= https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-tcy-2026 |class=mw-ui-progressive}} </div> == ವಿಸೆಯೊ ವಸ್ತು ಕೇಂದ್ರಿತ == ಏಷ್ಯಾ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶ! ಉಂದೆಟ್ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಸೇರುದುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಡಲ ಜಾಗಲಾ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಲಭ ಅತ್ತ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪೂರಾ ಅಂಶೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಾವೊಡು. '''ದಯಮಲ್ತ್ ಪೂರಾ ಸೇರುದು ಈ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಚಯಿಸೊಡಾಪುನ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೆ.''' == ಸಂಘಟಕೆರ್ == * {{u|Hariprasad Shetty10}} == ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್ == * {{u|Vinoda mamatharai}} * {{u|Hariprasad Shetty10}} ==ತೆಂಕಾಯಿ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಭಾರಿಲು== * {{u|Santhosh Notagar99}} | footer = == ಮೆಟಾಟ್ ತೂಲೆ == https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2026 {{clear}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] g4xyi1y4qssxp3fili10ioyb1cp8igl 372855 372854 2026-10-12T09:14:34Z Hariprasad Shetty10 6127 372855 wikitext text/x-wiki '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026'''<br> {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಬರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುನ ಪಂತೊ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು ಪಂಡ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಪಾದನಾ ಪಂತೊ ಆಂಡ್. ಈ ಪಂತೊ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ್ ನಡಪುವು. ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತಂಡ ಇತ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸುದಾರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ವಿಶೇಷ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. [[File:Wikipedia Asian Month Logo-tcy.svg|220px|center]] == ನಿಯಮೊಲು == '''ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ, ಕನಿಷ್ಠ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ 300 ಪದೊಕುಲು ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲಾ ಉಪ್ಪೊಡು''' * ಪಂತೊ ಸುರು ಅಪುನ ದಿನೊ: '''15/11/2026 00:00 UTC''' * ಪಂತೊ ಮುಗಿಪುನ ದಿನೊ: '''15/12/2026 23:59 UTC''' * ಒಟ್ಟಾರೆ, ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. * <span style="color:red;">'''ಬೇತೆ ಭಾರತೀಯೇತರ ಏಷ್ಯನ್ ವಿಷಯೊನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮನ್ಪರೆ, ನಮ ಭಾರತೊಗು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಿನ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವುನೆನ್ ಬುಡ್ದುಬುಡ್ತ'''.</span> *ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಅಂಚನೆ 300 ಪದೊಕುಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಸರಿಯಾಯಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನೊನು ನಿಕುಲು ( ಸ್ಟಬ್ ಲೆನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೊಚಿ) ನವೆಂಬರ್ 15, 2026, 0:00 ಬೊಕ್ಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2026, 23:59 (ಯುಟಿಸಿ) ನಡುಟು ಪೊಸತನೊಡು ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸೊಡು. *ಲೇಕನೊಡು ಅನುಮಾನೊದ ಅತ್ತಂದೆ ವಿವಾದೊದ ಪಾತೆರೊಲು ಆ ಲೇಕನೊಡು ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆಡ್ದು ಪರಿಶೀಲ ಮಂತುದುಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಸುದ್ದೊ ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. *ಲೇಕನೊಡು ಮಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ (ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಇಂಚ). *ಲೇಕನ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. (ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊದ ಪಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು). *ಲೇಕನ ಮಾಹಿತಿದ ಆದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶೊಗು ಸಮ್ಮಂದೊದ ಏತ್ ವಿಷಯೊದ ಬಗ್ಗೆಲಾ ಲೇಕನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾಡ್‌ನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ತೂದು ಅನುವಾದೊ ಲೇಖನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಮಿತ್ತ್‌ದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಂದು 4 ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಈರ್ ಏಷ್ಯಾದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ '''ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಾರ್ನ್ಸ್ಟಾರ್''' (ಅರ್ಹ ಸಂಪಾದಕೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ) ನ್ ಪಡೆಯೊಲಿ. *ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಬಾರಿಲು ಏಷ್ಯಾದ ಅನುಬಂದಪಲೆಡ್ದ್ ಸಹಿ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊನು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ದಿಂಜದ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ ಪಡೆವೆರ್. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಲೇಕನೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಇಚ್ಚೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮುಲ್ಪ ತಿರ್ತ್ ಸಹಿ ಪಾಡ್ಲೆ. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಸೈನ್ ಪಾಡ್ಲೆ|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}} |class=mw-ui-progressive}} </div> {{Hidden|ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕ್ಲೆನ ಪಟ್ಟಿ| {{/ಪಾಲ್ ದೆತೊನ್‌ನಕುಲು}}}} # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 17:18, 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) == ಬೊಮ್ಮನೊಲು == <div style="background:#FFF0D9; border:2px solid #E6A04B; border-radius:8px; padding:15px; color:#663300; text-align:center;"> '''🥇 ಸುರುತ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}3000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥈 ರಡ್ಡನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}2000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥉 ಮೂಜಿನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}1000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' </div> == ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯರೆ == ಏಷ್ಯಾದ ತಿಂಗೊಲುಗು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಸಂದಾವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಲೇಕನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊಕುಲೆಗ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದ್ ಸೇರಾವೊಲಿ. [[File:Asia (orthographic projection).svg|center|200px]] <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಬರೆಯಿನ ಲೇಖನೊನು ಸೇರಾಲೆ |url= https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-tcy-2026 |class=mw-ui-progressive}} </div> == ವಿಸೆಯೊ ವಸ್ತು ಕೇಂದ್ರಿತ == ಏಷ್ಯಾ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶ! ಉಂದೆಟ್ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಸೇರುದುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಡಲ ಜಾಗಲಾ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಲಭ ಅತ್ತ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪೂರಾ ಅಂಶೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಾವೊಡು. '''ದಯಮಲ್ತ್ ಪೂರಾ ಸೇರುದು ಈ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಚಯಿಸೊಡಾಪುನ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೆ.''' == ಸಂಘಟಕೆರ್ == * {{u|Hariprasad Shetty10}} == ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್ == * {{u|Vinoda mamatharai}} * {{u|Hariprasad Shetty10}} ==ತೆಂಕಾಯಿ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಭಾರಿಲು== * {{u|Santhosh Notagar99}} == ಮೆಟಾಟ್ ತೂಲೆ == https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2026 {{clear}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] 1733brney3pdulfszrkvodlkru4b2vt 372858 372855 2026-10-12T09:24:38Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು */ 372858 wikitext text/x-wiki '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026'''<br> {| style="border: 2px solid #FFCC00; background-color: #FFF9E6; padding: 10px; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; width: 100%;" |- | ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಬರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುನ ಪಂತೊ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು ಪಂಡ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆನ್ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಡು ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪುನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಪಾದನಾ ಪಂತೊ ಆಂಡ್. ಈ ಪಂತೊ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ್ ನಡಪುವು. ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತಂಡ ಇತ್ತಿನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸುದಾರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಪಾದಕೆರೆಗ್ ವಿಶೇಷ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಅವಕಾಶ ಉಂಡು. [[File:Wikipedia Asian Month Logo-tcy.svg|220px|center]] == ನಿಯಮೊಲು == '''ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ, ಕನಿಷ್ಠ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಬುಕ್ಕೊ 300 ಪದೊಕುಲು ಅಯಿತ ಒಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲಾ ಉಪ್ಪೊಡು''' * ಪಂತೊ ಸುರು ಅಪುನ ದಿನೊ: '''15/11/2026 00:00 UTC''' * ಪಂತೊ ಮುಗಿಪುನ ದಿನೊ: '''15/12/2026 23:59 UTC''' * ಒಟ್ಟಾರೆ, ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಆಪುನ ಪೊಸ ಲೇಕನೊಲೆನ್ (ಜನಕುಲು, ಜಾಗೆಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ) ರಚನೆ ಮಲ್ಪುಲೆ. * <span style="color:red;">'''ಬೇತೆ ಭಾರತೀಯೇತರ ಏಷ್ಯನ್ ವಿಷಯೊನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮನ್ಪರೆ, ನಮ ಭಾರತೊಗು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಿನ ವಿಷಯೊನು ಸೇರಾವುನೆನ್ ಬುಡ್ದುಬುಡ್ತ'''.</span> *ಕಮ್ಮಿ ಪಂಡ 3,000 ಬೈಟ್ಸ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಅಂಚನೆ 300 ಪದೊಕುಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಸರಿಯಾಯಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನೊನು ನಿಕುಲು ( ಸ್ಟಬ್ ಲೆನ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪೊಚಿ) ನವೆಂಬರ್ 15, 2026, 0:00 ಬೊಕ್ಕ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2026, 23:59 (ಯುಟಿಸಿ) ನಡುಟು ಪೊಸತನೊಡು ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಮಾನದಂಡೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸೊಡು. *ಲೇಕನೊಡು ಅನುಮಾನೊದ ಅತ್ತಂದೆ ವಿವಾದೊದ ಪಾತೆರೊಲು ಆ ಲೇಕನೊಡು ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆಡ್ದು ಪರಿಶೀಲ ಮಂತುದುಪ್ಪೊಡು. *ಲೇಕನ ಸುದ್ದೊ ಯಂತ್ರ ಅನುವಾದ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. *ಲೇಕನೊಡು ಮಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಲು ಉಪ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ (ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಗಮನಾರ್ಹತೆದ ಪ್ರಶ್ನೆಲು ಇಂಚ). *ಲೇಕನ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿ ಆವರೆ ಬಲ್ಲಿ. (ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಿನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊದ ಪಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು). *ಲೇಕನ ಮಾಹಿತಿದ ಆದ್ ಉಪ್ಪೊಡು. *ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶೊಗು ಸಮ್ಮಂದೊದ ಏತ್ ವಿಷಯೊದ ಬಗ್ಗೆಲಾ ಲೇಕನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ಪಾಡ್‌ನ ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊದಕುಲು ತೂದು ಅನುವಾದೊ ಲೇಖನ ಪಾಡೊಲಿ. *ಮಿತ್ತ್‌ದ ನಿಯಮೊಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಂದು 4 ಲೇಕನೊಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಈರ್ ಏಷ್ಯಾದ ಸಮುದಾಯೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ '''ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಾರ್ನ್ಸ್ಟಾರ್''' (ಅರ್ಹ ಸಂಪಾದಕೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ) ನ್ ಪಡೆಯೊಲಿ. *ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಬಾರಿಲು ಏಷ್ಯಾದ ಅನುಬಂದಪಲೆಡ್ದ್ ಸಹಿ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರೊನು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ದಿಂಜದ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ ಪಡೆವೆರ್. == ಪಾಲ್ ದೆತೊನುನಕುಲು == ನಿಕ್ಲೆಗ್ ಲೇಕನೊನು ಪಾಲ್ ದೆತ್ತೊನರೆ ಇಚ್ಚೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮುಲ್ಪ ತಿರ್ತ್ ಸಹಿ ಪಾಡ್ಲೆ. # [[ಬಳಕೆದಾರೆ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Mahaveer Indra|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 17:18, 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 14:54, 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) == ಬೊಮ್ಮನೊಲು == <div style="background:#FFF0D9; border:2px solid #E6A04B; border-radius:8px; padding:15px; color:#663300; text-align:center;"> '''🥇 ಸುರುತ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}3000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥈 ರಡ್ಡನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}2000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' <hr style="border:0; border-top:1px solid #E6A04B;" /> '''🥉 ಮೂಜಿನೇ ಬೊಮ್ಮನೊ: {{INR}}1000/- ಗಿಫ್ಟ್ ವೌಚರ್''' </div> == ಲೇಕನೊಲೆನ್ ಸೇರಾಯರೆ == ಏಷ್ಯಾದ ತಿಂಗೊಲುಗು ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊದ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್ ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಸಂದಾವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] ಫೌಂಟೇನ್ ಸಾದನೊದ ಮೂಲಕ ಲೇಕನೊದ ಪಾತೆರೊದ ಪುಟೊಕುಲೆಗ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದ್ ಸೇರಾವೊಲಿ. [[File:Asia (orthographic projection).svg|center|200px]] <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|ಬರೆಯಿನ ಲೇಖನೊನು ಸೇರಾಲೆ |url= https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-tcy-2026 |class=mw-ui-progressive}} </div> == ವಿಸೆಯೊ ವಸ್ತು ಕೇಂದ್ರಿತ == ಏಷ್ಯಾ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶ! ಉಂದೆಟ್ ಜಗತ್ತ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಸೇರುದುಂಡು ಅಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಡಲ ಜಾಗಲಾ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ ಸಮೃದ್ಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪುನವು ಸುಲಭ ಅತ್ತ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪೂರಾ ಅಂಶೊದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ತೆರಿಯೊನೆರೆ ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಾವೊಡು. '''ದಯಮಲ್ತ್ ಪೂರಾ ಸೇರುದು ಈ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಚಯಿಸೊಡಾಪುನ ವಿಷಯೊನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೆ.''' == ಸಂಘಟಕೆರ್ == * {{u|Hariprasad Shetty10}} == ತೀರ್ಪುಗಾರೆರ್ == * {{u|Vinoda mamatharai}} * {{u|Hariprasad Shetty10}} ==ತೆಂಕಾಯಿ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಯಭಾರಿಲು== * {{u|Santhosh Notagar99}} == ಮೆಟಾಟ್ ತೂಲೆ == https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2026 {{clear}} [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು]] [[ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು 2026]] 8iefwwequzvbo1w0y5joi29saq5l61z 4 28869 372752 2026-10-11T12:21:38Z ChiK 1136 /* */ 372752 wikitext text/x-wiki ಸ್ಪರ್ಧೆಗ್ ಸೈನ್ ಅಪ್ ಮಲ್ಪರೆ, ಲಾಗ್ ಇನ್ ಆನಗ <nowiki># ~~~~</nowiki> ನ್ ಬಳಸದ್ ಕೆಳಕಂಡ ಪುದರ್ ಲೆನ ಪಟ್ಟಿದ ತಿರ್ತ ಭಾಗೊಡು ನಿಕ್ಲೆನ ಸಹಿನ್ ಸೇರಾವೊಡು. 8153vzpcbrfpeird288wgm79y9y9hgz 372856 372752 2026-10-12T09:21:44Z Hariprasad Shetty10 6127 372856 wikitext text/x-wiki ಸ್ಪರ್ಧೆಗ್ ಸೈನ್ ಅಪ್ ಮಲ್ಪರೆ, ಲಾಗ್ ಇನ್ ಆನಗ <nowiki># ~~~~</nowiki> ನ್ ಗಳಿಸಾದ್ ತಿರುತ್ ಪುದರ್ ಲೆನ ಪಟ್ಟಿದ ತಿರ್ತ ಭಾಗೊಡು ನಿಕ್ಲೆನ ಸಹಿನ್ ಸೇರಾವೊಡು. ==ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು== #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 14:51, 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) gbxsoovu13klhv8ms5y60dz8ojwnd13 372857 372856 2026-10-12T09:22:20Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಭಾಗವಹಿಸುನಕುಲು */ 372857 wikitext text/x-wiki ಸ್ಪರ್ಧೆಗ್ ಸೈನ್ ಅಪ್ ಮಲ್ಪರೆ, ಲಾಗ್ ಇನ್ ಆನಗ <nowiki># ~~~~</nowiki> ನ್ ಗಳಿಸಾದ್ ತಿರುತ್ ಪುದರ್ ಲೆನ ಪಟ್ಟಿದ ತಿರ್ತ ಭಾಗೊಡು ನಿಕ್ಲೆನ ಸಹಿನ್ ಸೇರಾವೊಡು. ==ಪಾಲು ದೆತ್ತೊನುನಕುಲು== #[[ಬಳಕೆದಾರೆ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:Hariprasad Shetty10|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 14:51, 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) oc9e558svuy2rl8i2pkv3dskhaxnv8t 14 28870 372758 2026-10-11T13:41:17Z Mahaveer Indra 1023 ಪೊಸ ವರ್ಗೊ 372758 wikitext text/x-wiki ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗೊಲು ಪಂಡ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯೊಲೆಡ್ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಗು ಸಂಬಂದಪಟ್ಟಿನ ಇಸಯೊಲೆನ್ ಪ್ರಚಾರ ಮಲ್ಪುನ, ಐತ ಬಗೆಟ್ ಬರವು ಬರೆಪಿನ ಒಂಜಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪಂತೊ. ಉಂದು ಪ್ರತೀ ವರ್ಸೊ ನಡಪುಂಡು. ಈ ಸರ್ತಿದ, ಪಂಡ ೨೦೨೬ನೇ ಇಸವಿದ ಈ ಪಂತೊ ನವಂಬರ್ ೧೫ನೇ ತಾರೀಕ್‌ಡ್ದ್ ದಶಂಬರ್ ೧೫ನೇ ತಾರೀಕ್ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು. ಇಂದೆತ ದೆಸೆಟ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಬರವುಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ತೂವೊಲಿ. d9ljn7836mcaj3lehqdkvc27i67quzd 3 28871 372812 2026-10-12T01:06:30Z ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ 2534 ಪೊಸ ಸದಸ್ಯೆರೆ ಚರ್ಚಾಪುಟೊಡು [[Template:Welcome|ಸ್ವಾಗತ ಸಂದೇಸೊನು]]ಸೇರ್ಸಾಯರ ಆಪುಂಡು 372812 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Sanuthi Global}} -- [[ಬಳಕೆದಾರೆ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ]] ([[ಬಳಕೆದಾರೆ ಪಾತೆರ:ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯೊ|ಪಾತೆರ್ಲೆ]]) 06:36, 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 (IST) 3g9qp6r1exmipa4gnavpig07r2j61lk 10 28872 372816 2026-07-31T08:33:57Z en>Mathglot 0 /* See also */ +1. 372816 wikitext text/x-wiki {{{icon|[[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]]}}} Hello, I'm <includeonly>[[User:{{safesub<noinclude></noinclude>st:REVISIONUSER}}|{{safesub<noinclude></noinclude>st:REVISIONUSER}}]]</includeonly><noinclude>[[User:Example|Example]]</noinclude>. I wanted to let you know that one or more of [[Special:Contributions/{{<includeonly>safesubst:</includeonly>BASEPAGENAME}}|your recent contributions]]{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|&#32;to [[:{{{1}}}]]}} have been undone because they did not appear constructive. If you would like to experiment, please use {{safesubst:<noinclude/>sandbox link}}. If you have any questions, you can ask for assistance at the [[Wikipedia:Teahouse|Teahouse]] or the [[Wikipedia:Help desk|Help desk]]. {{{2|Thanks.}}}<!-- Template:uw-vandalism1 --><noinclude>{{Templatesnotice|series = uw-vandalism|max = 4im|s1=vw-n|s2 = uw-v1|s3 = uw-vand1|s4 = uw-vandal1 |see_also= * {{tl|uw-test1}}, "seemed to be a test"; "If you want to practice editing..." * {{tl|uw-subtle1}}, "made in good faith"; "help other editors understand..." * {{tl|Welcome-unconstructive}}, combining a welcome message for new users, as well as advice about an unconstructive edit }}</noinclude> 0z6tuhafah5n7e5ou2vkwut70uneqkk 372817 372816 2026-10-12T04:08:15Z ChiK 1136 1 revision imported from [[:en:Template:Uw-vandalism1]] 372816 wikitext text/x-wiki {{{icon|[[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]]}}} Hello, I'm <includeonly>[[User:{{safesub<noinclude></noinclude>st:REVISIONUSER}}|{{safesub<noinclude></noinclude>st:REVISIONUSER}}]]</includeonly><noinclude>[[User:Example|Example]]</noinclude>. I wanted to let you know that one or more of [[Special:Contributions/{{<includeonly>safesubst:</includeonly>BASEPAGENAME}}|your recent contributions]]{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|&#32;to [[:{{{1}}}]]}} have been undone because they did not appear constructive. If you would like to experiment, please use {{safesubst:<noinclude/>sandbox link}}. If you have any questions, you can ask for assistance at the [[Wikipedia:Teahouse|Teahouse]] or the [[Wikipedia:Help desk|Help desk]]. {{{2|Thanks.}}}<!-- Template:uw-vandalism1 --><noinclude>{{Templatesnotice|series = uw-vandalism|max = 4im|s1=vw-n|s2 = uw-v1|s3 = uw-vand1|s4 = uw-vandal1 |see_also= * {{tl|uw-test1}}, "seemed to be a test"; "If you want to practice editing..." * {{tl|uw-subtle1}}, "made in good faith"; "help other editors understand..." * {{tl|Welcome-unconstructive}}, combining a welcome message for new users, as well as advice about an unconstructive edit }}</noinclude> 0z6tuhafah5n7e5ou2vkwut70uneqkk 0 28873 372826 2026-10-12T06:34:19Z Hariprasad Shetty10 6127 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=E... 372826 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] dfnodpxtjg8oiokrcwjwwxfx6iqel68 372827 372826 2026-10-12T06:34:39Z Hariprasad Shetty10 6127 372827 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಪುರಾತನ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು; ಭಾಷೆ ಸ್ವತಃ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತುಂಡು.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಉಂದೆನ್ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಮಗಧಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಬರವುಲು ಎಡ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಸಿದ್ಧೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊಡು ಅಯಿತ ಸುರುತ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನಿತಾ" ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಬರೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> ermecnmlbl4iuma9gvn4hm7wqqrxhgs 372828 372827 2026-10-12T06:34:53Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ */ 372828 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಪುರಾತನ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು; ಭಾಷೆ ಸ್ವತಃ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತುಂಡು.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಉಂದೆನ್ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಮಗಧಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಬರವುಲು ಎಡ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಸಿದ್ಧೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊಡು ಅಯಿತ ಸುರುತ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನಿತಾ" ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಬರೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ ಪರಡುದಿನಿ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆನ್ ಬಿಹಾರಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಪಾಟ್ನಾ]] ಬೊಕ್ಕ ಗಯಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಅಂಚನೆ ನೇಪಾಳದ ತಾರಾಯಿ ಪ್ರದೇಶೊಡುಲಾ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪಾಟ್ನಾ, ನಲಂದ, ಗಯಾ, ಅರವಾಲ್, ನವಡಾ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್ಪುರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಖಿಸರಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಮಗಹಿ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಇಂದೆನ್ ಬುಡ್ದು ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಕಾರಣೊಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಮೊಲು ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ ಒಲವು ತೋಜಾವುನಗ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ನಂಚಿನ ಕಮ್ಮಿ ಸಾಕ್ಷರ ಗುಂಪುಲು ಈ ಭಾಷೆನ್ ಜೀವಂತವಾದ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಅದೇ ಲೇಖನೊಡು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst"/> pnyp0gal13mec47qhr6wl1p3rabgpc5 372829 372828 2026-10-12T06:35:08Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಭಾಷೆ ಪರಡುದಿನಿ */ 372829 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಪುರಾತನ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು; ಭಾಷೆ ಸ್ವತಃ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತುಂಡು.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಉಂದೆನ್ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಮಗಧಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಬರವುಲು ಎಡ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಸಿದ್ಧೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊಡು ಅಯಿತ ಸುರುತ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನಿತಾ" ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಬರೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ ಪರಡುದಿನಿ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆನ್ ಬಿಹಾರಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಪಾಟ್ನಾ]] ಬೊಕ್ಕ ಗಯಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಅಂಚನೆ ನೇಪಾಳದ ತಾರಾಯಿ ಪ್ರದೇಶೊಡುಲಾ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪಾಟ್ನಾ, ನಲಂದ, ಗಯಾ, ಅರವಾಲ್, ನವಡಾ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್ಪುರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಖಿಸರಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಮಗಹಿ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಇಂದೆನ್ ಬುಡ್ದು ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಕಾರಣೊಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಮೊಲು ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ ಒಲವು ತೋಜಾವುನಗ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ನಂಚಿನ ಕಮ್ಮಿ ಸಾಕ್ಷರ ಗುಂಪುಲು ಈ ಭಾಷೆನ್ ಜೀವಂತವಾದ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಅದೇ ಲೇಖನೊಡು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ತೂಂಡ ಮಗಹಿಗ್ ಕೈತಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್; ಇತ್ತೆ ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು, ಬಂಗಾಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಟ್ಲಾ ಬರೆಪೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಕೈತಿನ್ ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಲಿಪಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಮಾಗಾಹಿ (ಮಾಗಧಿ/ಮಾಗಾಹಿ) ನ್ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಆದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಡ್ಮನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ; ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆನ್ ಒಂಜಿ ಉಪಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಗಹಿ ಭಾಷೆದ ಪ್ರತಿಪಾದಕೆರ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಅಯಿತ ಸ್ವಂತ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಕತೆ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="southfirst"/> oraxsfwxzkbj88ixxq4285medvmha79 372830 372829 2026-10-12T06:35:20Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಲಿಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿ */ 372830 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಪುರಾತನ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು; ಭಾಷೆ ಸ್ವತಃ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತುಂಡು.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಉಂದೆನ್ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಮಗಧಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಬರವುಲು ಎಡ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಸಿದ್ಧೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊಡು ಅಯಿತ ಸುರುತ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನಿತಾ" ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಬರೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ ಪರಡುದಿನಿ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆನ್ ಬಿಹಾರಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಪಾಟ್ನಾ]] ಬೊಕ್ಕ ಗಯಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಅಂಚನೆ ನೇಪಾಳದ ತಾರಾಯಿ ಪ್ರದೇಶೊಡುಲಾ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪಾಟ್ನಾ, ನಲಂದ, ಗಯಾ, ಅರವಾಲ್, ನವಡಾ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್ಪುರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಖಿಸರಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಮಗಹಿ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಇಂದೆನ್ ಬುಡ್ದು ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಕಾರಣೊಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಮೊಲು ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ ಒಲವು ತೋಜಾವುನಗ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ನಂಚಿನ ಕಮ್ಮಿ ಸಾಕ್ಷರ ಗುಂಪುಲು ಈ ಭಾಷೆನ್ ಜೀವಂತವಾದ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಅದೇ ಲೇಖನೊಡು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ತೂಂಡ ಮಗಹಿಗ್ ಕೈತಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್; ಇತ್ತೆ ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು, ಬಂಗಾಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಟ್ಲಾ ಬರೆಪೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಕೈತಿನ್ ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಲಿಪಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಮಾಗಾಹಿ (ಮಾಗಧಿ/ಮಾಗಾಹಿ) ನ್ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಆದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಡ್ಮನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ; ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆನ್ ಒಂಜಿ ಉಪಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಗಹಿ ಭಾಷೆದ ಪ್ರತಿಪಾದಕೆರ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಅಯಿತ ಸ್ವಂತ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಕತೆ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಜನಪದ ಗೀತೆಲು == ಮಗಹಿಡ್ ಋತು, ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಪರ್ಬ, ಮದಿಮೆ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನಂಚಿನ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಗ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಂಡು; ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ನೂದಾಜಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್, ಉದಯಶಂಕರ ಶರ್ಮೆರ್ "ಮಗಾಹಿ ಮಂಜುಷ" ಡ್ ನೂದು ಗೀತೆಲೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ttbmsam6mlkgmn2t603viu7pk7efjcz 372831 372830 2026-10-12T06:36:50Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಜನಪದ ಗೀತೆಲು */ 372831 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಪುರಾತನ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು; ಭಾಷೆ ಸ್ವತಃ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತುಂಡು.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಉಂದೆನ್ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಮಗಧಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಬರವುಲು ಎಡ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಸಿದ್ಧೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊಡು ಅಯಿತ ಸುರುತ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನಿತಾ" ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಬರೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ ಪರಡುದಿನಿ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆನ್ ಬಿಹಾರಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಪಾಟ್ನಾ]] ಬೊಕ್ಕ ಗಯಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಅಂಚನೆ ನೇಪಾಳದ ತಾರಾಯಿ ಪ್ರದೇಶೊಡುಲಾ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪಾಟ್ನಾ, ನಲಂದ, ಗಯಾ, ಅರವಾಲ್, ನವಡಾ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್ಪುರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಖಿಸರಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಮಗಹಿ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಇಂದೆನ್ ಬುಡ್ದು ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಕಾರಣೊಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಮೊಲು ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ ಒಲವು ತೋಜಾವುನಗ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ನಂಚಿನ ಕಮ್ಮಿ ಸಾಕ್ಷರ ಗುಂಪುಲು ಈ ಭಾಷೆನ್ ಜೀವಂತವಾದ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಅದೇ ಲೇಖನೊಡು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ತೂಂಡ ಮಗಹಿಗ್ ಕೈತಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್; ಇತ್ತೆ ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು, ಬಂಗಾಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಟ್ಲಾ ಬರೆಪೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಕೈತಿನ್ ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಲಿಪಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಮಾಗಾಹಿ (ಮಾಗಧಿ/ಮಾಗಾಹಿ) ನ್ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಆದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಡ್ಮನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ; ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆನ್ ಒಂಜಿ ಉಪಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಗಹಿ ಭಾಷೆದ ಪ್ರತಿಪಾದಕೆರ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಅಯಿತ ಸ್ವಂತ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಕತೆ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಜನಪದ ಗೀತೆಲು == ಮಗಹಿಡ್ ಋತು, ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಪರ್ಬ, ಮದಿಮೆ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನಂಚಿನ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಗ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಂಡು; ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ನೂದಾಜಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್, ಉದಯಶಂಕರ ಶರ್ಮೆರ್ "ಮಗಾಹಿ ಮಂಜುಷ" ಡ್ ನೂದು ಗೀತೆಲೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಈ ಪಾಡ್ದನೊಲು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತುನ್ ಮುಕ್ಲೆನ ತರೆಮರೆಗ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಮೌಖಿಕ ಗ್ರಂಥೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ತೆರಿಯುಂಡು. ಧರ್ತಿ ಮಾತಾ (ಭೂಮಿ ದೇವತೆ) ಬೊಕ್ಕ ಸೀತೆನ ಕಾಡುದ ವಾಸೊ ಇಂಚಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಕೇತೊಲು ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶೊದ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಆಪುಂಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಾಟ್ನಾ ಬೊಕ್ಕ ಗಯ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್; ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಿತ್ತನೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಪಾಡುನ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ಉಂದು ತೋಜುಂಡು.<ref name="sharma">{{Cite journal|last=Sharma|first=Ishita|year=2025|title=Echoes of the Divine: Cultural Memory and Myth in Magahi Folk Songs|journal=EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR)|volume=11|issue=7|doi=10.36713/epra22970|url=https://eprajournals.com/IJMR/article/16884}}</ref> 6sv3iiybwuwimwhi4jx35y4dpsixg6i 372832 372831 2026-10-12T06:37:19Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಜನಪದ ಗೀತೆಲು */ 372832 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಪುರಾತನ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು; ಭಾಷೆ ಸ್ವತಃ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತುಂಡು.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಉಂದೆನ್ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಮಗಧಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಬರವುಲು ಎಡ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಸಿದ್ಧೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊಡು ಅಯಿತ ಸುರುತ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನಿತಾ" ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಬರೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ ಪರಡುದಿನಿ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆನ್ ಬಿಹಾರಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಪಾಟ್ನಾ]] ಬೊಕ್ಕ ಗಯಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಅಂಚನೆ ನೇಪಾಳದ ತಾರಾಯಿ ಪ್ರದೇಶೊಡುಲಾ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪಾಟ್ನಾ, ನಲಂದ, ಗಯಾ, ಅರವಾಲ್, ನವಡಾ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್ಪುರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಖಿಸರಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಮಗಹಿ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಇಂದೆನ್ ಬುಡ್ದು ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಕಾರಣೊಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಮೊಲು ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ ಒಲವು ತೋಜಾವುನಗ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ನಂಚಿನ ಕಮ್ಮಿ ಸಾಕ್ಷರ ಗುಂಪುಲು ಈ ಭಾಷೆನ್ ಜೀವಂತವಾದ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಅದೇ ಲೇಖನೊಡು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ತೂಂಡ ಮಗಹಿಗ್ ಕೈತಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್; ಇತ್ತೆ ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು, ಬಂಗಾಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಟ್ಲಾ ಬರೆಪೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಕೈತಿನ್ ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಲಿಪಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಮಾಗಾಹಿ (ಮಾಗಧಿ/ಮಾಗಾಹಿ) ನ್ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಆದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಡ್ಮನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ; ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆನ್ ಒಂಜಿ ಉಪಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಗಹಿ ಭಾಷೆದ ಪ್ರತಿಪಾದಕೆರ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಅಯಿತ ಸ್ವಂತ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಕತೆ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಜನಪದ ಗೀತೆಲು == ಮಗಹಿಡ್ ಋತು, ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಪರ್ಬ, ಮದಿಮೆ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನಂಚಿನ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಗ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಂಡು; ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ನೂದಾಜಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್, ಉದಯಶಂಕರ ಶರ್ಮೆರ್ "ಮಗಾಹಿ ಮಂಜುಷ" ಡ್ ನೂದು ಗೀತೆಲೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಈ ಪಾಡ್ದನೊಲು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತುನ್ ಮುಕ್ಲೆನ ತರೆಮರೆಗ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಮೌಖಿಕ ಗ್ರಂಥೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ತೆರಿಯುಂಡು. ಧರ್ತಿ ಮಾತಾ (ಭೂಮಿ ದೇವತೆ) ಬೊಕ್ಕ ಸೀತೆನ ಕಾಡುದ ವಾಸೊ ಇಂಚಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಕೇತೊಲು ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶೊದ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಆಪುಂಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಾಟ್ನಾ ಬೊಕ್ಕ ಗಯ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್; ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಿತ್ತನೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಪಾಡುನ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ಉಂದು ತೋಜುಂಡು.<ref name="sharma">{{Cite journal|last=Sharma|first=Ishita|year=2025|title=Echoes of the Divine: Cultural Memory and Myth in Magahi Folk Songs|journal=EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR)|volume=11|issue=7|doi=10.36713/epra22970|url=https://eprajournals.com/IJMR/article/16884}}</ref> === ಸೋಹರ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು === ಬಿಹಾರೊದ ಮಗಹಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ "ಸೋಹರ್" ಪಾಡ್ದನೊಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ, ಪೊಣ್ನುಲೆನ ಮೂಲಕ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗಾತ್ರ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು 2026 ಡ್ ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ವಿವರಿಸಿದುಂಡು. ಈ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಚೌಕಟ್ಟುಲೆನ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ಪೊಣ್ಣುಲು ಇಲ್ಲಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಾತೆರಕತೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾರ್ಗವಾದ್ ಲಾ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪಂದ್ ಲೇಖಕೆರ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="anand">{{Cite book|last1=Anand|first1=Rituraj|last2=Sehrawat|first2=Anil|last3=Singh|first3=Bijender|year=2026|chapter=Negotiating patriarchy through performance: A gendered analysis of Sohar songs among Magahi women in Bihar|title=Humanities and Social Sciences|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781003771937-78|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-edit/10.4324/9781003771937-78/negotiating-patriarchy-performance-gendered-analysis-sohar-songs-among-magahi-women-bihar-rituraj-anand-anil-sehrawat-bijender-singh}}</ref> rutree7x2x0l81n1fs3xmh6lp8nq00k 372833 372832 2026-10-12T06:37:38Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಸೋಹರ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು */ 372833 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಪುರಾತನ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು; ಭಾಷೆ ಸ್ವತಃ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತುಂಡು.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಉಂದೆನ್ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಮಗಧಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಬರವುಲು ಎಡ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಸಿದ್ಧೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊಡು ಅಯಿತ ಸುರುತ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನಿತಾ" ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಬರೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ ಪರಡುದಿನಿ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆನ್ ಬಿಹಾರಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಪಾಟ್ನಾ]] ಬೊಕ್ಕ ಗಯಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಅಂಚನೆ ನೇಪಾಳದ ತಾರಾಯಿ ಪ್ರದೇಶೊಡುಲಾ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪಾಟ್ನಾ, ನಲಂದ, ಗಯಾ, ಅರವಾಲ್, ನವಡಾ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್ಪುರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಖಿಸರಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಮಗಹಿ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಇಂದೆನ್ ಬುಡ್ದು ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಕಾರಣೊಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಮೊಲು ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ ಒಲವು ತೋಜಾವುನಗ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ನಂಚಿನ ಕಮ್ಮಿ ಸಾಕ್ಷರ ಗುಂಪುಲು ಈ ಭಾಷೆನ್ ಜೀವಂತವಾದ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಅದೇ ಲೇಖನೊಡು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ತೂಂಡ ಮಗಹಿಗ್ ಕೈತಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್; ಇತ್ತೆ ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು, ಬಂಗಾಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಟ್ಲಾ ಬರೆಪೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಕೈತಿನ್ ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಲಿಪಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಮಾಗಾಹಿ (ಮಾಗಧಿ/ಮಾಗಾಹಿ) ನ್ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಆದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಡ್ಮನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ; ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆನ್ ಒಂಜಿ ಉಪಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಗಹಿ ಭಾಷೆದ ಪ್ರತಿಪಾದಕೆರ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಅಯಿತ ಸ್ವಂತ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಕತೆ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಜನಪದ ಗೀತೆಲು == ಮಗಹಿಡ್ ಋತು, ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಪರ್ಬ, ಮದಿಮೆ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನಂಚಿನ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಗ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಂಡು; ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ನೂದಾಜಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್, ಉದಯಶಂಕರ ಶರ್ಮೆರ್ "ಮಗಾಹಿ ಮಂಜುಷ" ಡ್ ನೂದು ಗೀತೆಲೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಈ ಪಾಡ್ದನೊಲು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತುನ್ ಮುಕ್ಲೆನ ತರೆಮರೆಗ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಮೌಖಿಕ ಗ್ರಂಥೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ತೆರಿಯುಂಡು. ಧರ್ತಿ ಮಾತಾ (ಭೂಮಿ ದೇವತೆ) ಬೊಕ್ಕ ಸೀತೆನ ಕಾಡುದ ವಾಸೊ ಇಂಚಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಕೇತೊಲು ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶೊದ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಆಪುಂಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಾಟ್ನಾ ಬೊಕ್ಕ ಗಯ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್; ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಿತ್ತನೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಪಾಡುನ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ಉಂದು ತೋಜುಂಡು.<ref name="sharma">{{Cite journal|last=Sharma|first=Ishita|year=2025|title=Echoes of the Divine: Cultural Memory and Myth in Magahi Folk Songs|journal=EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR)|volume=11|issue=7|doi=10.36713/epra22970|url=https://eprajournals.com/IJMR/article/16884}}</ref> === ಸೋಹರ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು === ಬಿಹಾರೊದ ಮಗಹಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ "ಸೋಹರ್" ಪಾಡ್ದನೊಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ, ಪೊಣ್ನುಲೆನ ಮೂಲಕ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗಾತ್ರ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು 2026 ಡ್ ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ವಿವರಿಸಿದುಂಡು. ಈ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಚೌಕಟ್ಟುಲೆನ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ಪೊಣ್ಣುಲು ಇಲ್ಲಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಾತೆರಕತೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾರ್ಗವಾದ್ ಲಾ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪಂದ್ ಲೇಖಕೆರ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="anand">{{Cite book|last1=Anand|first1=Rituraj|last2=Sehrawat|first2=Anil|last3=Singh|first3=Bijender|year=2026|chapter=Negotiating patriarchy through performance: A gendered analysis of Sohar songs among Magahi women in Bihar|title=Humanities and Social Sciences|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781003771937-78|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-edit/10.4324/9781003771937-78/negotiating-patriarchy-performance-gendered-analysis-sohar-songs-among-magahi-women-bihar-rituraj-anand-anil-sehrawat-bijender-singh}}</ref> == ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಬೊಗು ಪನ್ಪಿನ ಪಾಡ್ದನೊಲು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್ ದ "ಎನ್ಹಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆದ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆನ ವಿಡಿಯೋಲೆನ್ ದಾಖಲೆ ಮಂತುದುಂಡು. ಮದಿಮೆ, ತಿಲಕ್, ಮುಂಡನ (ಜೋಕುಲೆನ ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪುನ ಆಚರಣೆ) ಇಂಚಿನ ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಂದೆಟ್ ಸೇರುದು ಉಪ್ಪುಂಡು. [[File:तिलक गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ತಿಲಕ ಪಾಡ್ದನ]] [[File:मुंडन का गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ಮುಂಡನ ಪಾಡ್ದನ]] ಅಂಚನೆ ಈ ಯೋಜನೆಡ್ ದಾಖಲೆ ಆಯಿನ ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಪಾಡ್ದನೊಲಾ ಉಂಡು. [[File:विरह गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಪಾಡ್ದನ]] 9c894s9w6abn2g3djd7s28krysasy7a 372834 372833 2026-10-12T06:37:56Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಬೊಗು ಪನ್ಪಿನ ಪಾಡ್ದನೊಲು */ 372834 wikitext text/x-wiki '''ಮಗಹಿ''' (मगहि: मगही; ''ಮಗಹಿ''), '''ಮಗಧಿ''' ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಉಂದು ಮೂಡಾಯಿದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯ ಭಾಷೆ. ಉಂದು ಮೈಥಿಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಭಾಷೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮೂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಉಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ್ [[ಬಿಹಾರ]] ಬೊಕ್ಕ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ಪಾತೆರುನವು.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ನೇ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನಕುಲು ಮಾಗಾಹಿನ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿಗ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಉಂಡು.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಪೊಣ್ಣನ ಮದ್ಮೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಹಿ ಪದ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಪುರಾತನ ಮಗಧ ರಾಜ್ಯದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು; ಭಾಷೆ ಸ್ವತಃ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಡ್ದ್ ಬತ್ತುಂಡು.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಉಂದೆನ್ ಮಗಧಿ ಪ್ರಕೃತಿದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಮಗಧಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗ್ ಕೈತಲ್ಡ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗ್ ಗುರುತಿಸಾವೊಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಉಂದು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿನ ಪಿರಾಕ್ದ ಬರವುಲು ಎಡ್ಮನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಸಿದ್ಧೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು; ಒಂಜಿ ಲೇಖನೊಡು ಅಯಿತ ಸುರುತ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನಿತಾ" ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬು ಬರೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ ಪರಡುದಿನಿ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆನ್ ಬಿಹಾರಡ್, ವಿಶೇಷವಾದ್ [[ಪಾಟ್ನಾ]] ಬೊಕ್ಕ ಗಯಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಅಂಚನೆ ನೇಪಾಳದ ತಾರಾಯಿ ಪ್ರದೇಶೊಡುಲಾ ಪಾತೆರುವೆರ್.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪಾಟ್ನಾ, ನಲಂದ, ಗಯಾ, ಅರವಾಲ್, ನವಡಾ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್ಪುರ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಖಿಸರಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಮಗಹಿ ಪುಟ್ಟಿನ ಜಾಗೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಇಂದೆನ್ ಬುಡ್ದು ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಕಾರಣೊಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಮೊಲು ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ ಒಲವು ತೋಜಾವುನಗ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ನಂಚಿನ ಕಮ್ಮಿ ಸಾಕ್ಷರ ಗುಂಪುಲು ಈ ಭಾಷೆನ್ ಜೀವಂತವಾದ್ ದೀತೆರ್ ಪಂದ್ ಅದೇ ಲೇಖನೊಡು ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ತೂಂಡ ಮಗಹಿಗ್ ಕೈತಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್; ಇತ್ತೆ ದೇವನಗರಿ ಲಿಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು, ಬಂಗಾಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಟ್ಲಾ ಬರೆಪೆರ್.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಕೈತಿನ್ ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯೊದ ಲಿಪಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಮಾಗಾಹಿ (ಮಾಗಧಿ/ಮಾಗಾಹಿ) ನ್ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಗುಂಪುದ ಅಡಿಟ್ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಆದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಡ್ಮನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೊಡು ಸೇರ್ದ್ ಇಜ್ಜಿ; ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆನ್ ಒಂಜಿ ಉಪಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುನಗ, ಮಗಹಿ ಭಾಷೆದ ಪ್ರತಿಪಾದಕೆರ್ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಪಂಡ್ದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಅಯಿತ ಸ್ವಂತ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದ ಕತೆ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="southfirst"/> == ಜನಪದ ಗೀತೆಲು == ಮಗಹಿಡ್ ಋತು, ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಪರ್ಬ, ಮದಿಮೆ, ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನಂಚಿನ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಗ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಂಡು; ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ನೂದಾಜಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್, ಉದಯಶಂಕರ ಶರ್ಮೆರ್ "ಮಗಾಹಿ ಮಂಜುಷ" ಡ್ ನೂದು ಗೀತೆಲೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="southfirst"/> ಈ ಪಾಡ್ದನೊಲು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯೊಲೆನ್, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತುನ್ ಮುಕ್ಲೆನ ತರೆಮರೆಗ್ ತೆರಿಪಾವುನ ಮೌಖಿಕ ಗ್ರಂಥೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ತೆರಿಯುಂಡು. ಧರ್ತಿ ಮಾತಾ (ಭೂಮಿ ದೇವತೆ) ಬೊಕ್ಕ ಸೀತೆನ ಕಾಡುದ ವಾಸೊ ಇಂಚಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಕೇತೊಲು ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶೊದ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಆಪುಂಡು, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪಾಟ್ನಾ ಬೊಕ್ಕ ಗಯ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್; ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಿತ್ತನೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಪಾಡುನ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಡ್ ಉಂದು ತೋಜುಂಡು.<ref name="sharma">{{Cite journal|last=Sharma|first=Ishita|year=2025|title=Echoes of the Divine: Cultural Memory and Myth in Magahi Folk Songs|journal=EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR)|volume=11|issue=7|doi=10.36713/epra22970|url=https://eprajournals.com/IJMR/article/16884}}</ref> === ಸೋಹರ್ ಪಾಡ್ದನೊಲು === ಬಿಹಾರೊದ ಮಗಹಿ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ "ಸೋಹರ್" ಪಾಡ್ದನೊಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಬಗ್ಗೆ, ಪೊಣ್ನುಲೆನ ಮೂಲಕ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣುಲೆಗಾತ್ರ ಪಾಡ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನವು 2026 ಡ್ ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಅಧ್ಯಯನೊಡು ವಿವರಿಸಿದುಂಡು. ಈ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಚೌಕಟ್ಟುಲೆನ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸವುನ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್, ಪೊಣ್ಣುಲು ಇಲ್ಲಡ್ ಅಕ್ಲೆನ ಸ್ಥಾನೊನು ಪಾತೆರಕತೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾರ್ಗವಾದ್ ಲಾ ಸೇವೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪಂದ್ ಲೇಖಕೆರ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="anand">{{Cite book|last1=Anand|first1=Rituraj|last2=Sehrawat|first2=Anil|last3=Singh|first3=Bijender|year=2026|chapter=Negotiating patriarchy through performance: A gendered analysis of Sohar songs among Magahi women in Bihar|title=Humanities and Social Sciences|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781003771937-78|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-edit/10.4324/9781003771937-78/negotiating-patriarchy-performance-gendered-analysis-sohar-songs-among-magahi-women-bihar-rituraj-anand-anil-sehrawat-bijender-singh}}</ref> == ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಬೊಗು ಪನ್ಪಿನ ಪಾಡ್ದನೊಲು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್ ದ "ಎನ್ಹಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆದ ಮಗಹಿ ಬಾಸೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಲೆನ ವಿಡಿಯೋಲೆನ್ ದಾಖಲೆ ಮಂತುದುಂಡು. ಮದಿಮೆ, ತಿಲಕ್, ಮುಂಡನ (ಜೋಕುಲೆನ ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪುನ ಆಚರಣೆ) ಇಂಚಿನ ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಭೊಲೆಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಪಾಡ್ದನೊಲು ಉಂದೆಟ್ ಸೇರುದು ಉಪ್ಪುಂಡು. [[File:तिलक गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ತಿಲಕ ಪಾಡ್ದನ]] [[File:मुंडन का गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ಮುಂಡನ ಪಾಡ್ದನ]] ಅಂಚನೆ ಈ ಯೋಜನೆಡ್ ದಾಖಲೆ ಆಯಿನ ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಪಾಡ್ದನೊಲಾ ಉಂಡು. [[File:विरह गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಪಾಡ್ದನ]] == ಛಠ್ ಗೀತೆಲು == ಛಠ್ ಉತ್ಸವೊದ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಹಂತೊಗುಲಾ ಅಯಿತ ಸ್ವಂತ ಪದೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ ಪೊಣ್ಣು ಭಕ್ತೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಪಂದ್ ಒಂಜಿ ವರದಿ ಪನ್ಪುಂಡು.<ref name="pioneer">{{Cite web|last=Kumari|first=Neetu|title=From Bihar to the world: The songs that carry Chhath's spirit across oceans|publisher=The Daily Pioneer|date=2025-10-27|url=https://www.dailypioneer.com/2025/india/from-bihar-to-the-world-the-songs-that-carry-chhath-s-spirit-across-oceans.html|access-date=2026-10-10}}</ref> ಪರ್ಬದ ರಡ್ಡನೇ ದಿನ "ಖರ್ನ"; ಆ ದಿನ, ಭಕ್ತೆರ್ ದಿನ ಪೂರ್ತಿ ಉಪವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಯ್ಯಗ್, ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಮಣ್ಣ್ ದ ಪಾತ್ರೆಡ್ ಬೇಯಿನ ಅರಿತ ಗಂಜಿನ್ (ಖೀರ್) ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಗ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಗೋಧಿ ರೋಟಿ ಬೊಕ್ಕ ಪದುಂದುದ ಒಟ್ಟುಗು ಪ್ರಸಾದ ಆದ್ ಪಾಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಅಕುಲು 36 ಗಂಟೆ ನೀರ್ ಪರಂದೆ ಉಪವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="hitavada">{{Cite web|title=Kharna marks second day of Chhath festival|publisher=The Hitavada|date=2019-11-02|url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2019/11/2/-Kharna-marks-second-day-of-Chhath-festival.html|access-date=2026-10-10}}</ref> [[File:छठ पूजा का गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ಛಠ್ ಪಾರ್ದನ]] [[File:छठ पर्व का खरना गीत.webm|thumb|ಛಠ್ ಪರ್ಬೊದ ಖರ್ನಾ ಸಂದರ್ಭೊದ ಮಗಹಿ ಪಾರ್ದನ]] == ಉಂದೆನ್ ಲಾ ತೂಲೆ == * ಮೈಥಿಲಿ * ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ * ಛಠ್ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} == ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [[:commons:Category:EIOC Magahi|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ ಜಾನಪದ ವೀಡಿಯೊಗಳು]] 64bva8nunnqhe3ivhfgxbliftoaqt4s 0 28874 372837 2026-10-12T07:15:14Z Hariprasad Shetty10 6127 ಹೊಸ ಪುಟ: ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|l... 372837 wikitext text/x-wiki ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಲು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಗೆ, ಕರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಹ್ರಾಯಿ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಬೊಲು; ಜಾಡೂರು ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಬಿರ್ಸ ಮುಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮುಖಂಡೆರ್. [[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] msh28szw8m8u5nqxajw0vh2yctv94ix 372838 372837 2026-10-12T07:15:25Z Hariprasad Shetty10 6127 372838 wikitext text/x-wiki ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಲು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಗೆ, ಕರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಹ್ರಾಯಿ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಬೊಲು; ಜಾಡೂರು ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಬಿರ್ಸ ಮುಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮುಖಂಡೆರ್. [[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿಲೆ ಜಾಗೆ == "ಮುಂಡ" ಪಂಡ "ಊರುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ"; ಈ ಪುದರ್ನ್ ಮೂಲತಃ ಪಿದಯಿದಕುಲು ಕೊರ್ತೆರ್. ಮುಂಡಾಸ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ "ಹಾರ್-ಆನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಅಕುಲು ಛೋಟಾನಾಗ್ಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ನಿವಾಸಿಲು. ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್ ಗಢ್, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಪುರೊಡುಲಾ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="tri">{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}</ref> jw3ipmllcizj6jdrr3in1jovznv24mx 372839 372838 2026-10-12T07:15:38Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿಲೆ ಜಾಗೆ */ 372839 wikitext text/x-wiki ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಲು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಗೆ, ಕರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಹ್ರಾಯಿ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಬೊಲು; ಜಾಡೂರು ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಬಿರ್ಸ ಮುಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮುಖಂಡೆರ್. [[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿಲೆ ಜಾಗೆ == "ಮುಂಡ" ಪಂಡ "ಊರುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ"; ಈ ಪುದರ್ನ್ ಮೂಲತಃ ಪಿದಯಿದಕುಲು ಕೊರ್ತೆರ್. ಮುಂಡಾಸ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ "ಹಾರ್-ಆನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಅಕುಲು ಛೋಟಾನಾಗ್ಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ನಿವಾಸಿಲು. ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್ ಗಢ್, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಪುರೊಡುಲಾ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="tri">{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ == ಮುಂಡಾರಿಲೆಗ್ ದುಂಬು ಬರವುದ ಲಿಪಿ ಇಜ್ಜಿ; ಇತ್ತೆ ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯವಹರಿಸವುನಗ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಹಿಂದಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> dqttksodrd92yyk9eeitf3m3i9w1jue 372840 372839 2026-10-12T07:15:49Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಭಾಷೆ */ 372840 wikitext text/x-wiki ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಲು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಗೆ, ಕರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಹ್ರಾಯಿ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಬೊಲು; ಜಾಡೂರು ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಬಿರ್ಸ ಮುಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮುಖಂಡೆರ್. [[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿಲೆ ಜಾಗೆ == "ಮುಂಡ" ಪಂಡ "ಊರುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ"; ಈ ಪುದರ್ನ್ ಮೂಲತಃ ಪಿದಯಿದಕುಲು ಕೊರ್ತೆರ್. ಮುಂಡಾಸ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ "ಹಾರ್-ಆನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಅಕುಲು ಛೋಟಾನಾಗ್ಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ನಿವಾಸಿಲು. ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್ ಗಢ್, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಪುರೊಡುಲಾ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="tri">{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ == ಮುಂಡಾರಿಲೆಗ್ ದುಂಬು ಬರವುದ ಲಿಪಿ ಇಜ್ಜಿ; ಇತ್ತೆ ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯವಹರಿಸವುನಗ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಹಿಂದಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒದ್ದೆಯಾತಿನ ಅರಿ ಕೃಷಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ದುಂಬು ಅಕುಲು ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಕೃಷಿನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆಹಾರ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನವು ಇತ್ತೆಲಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ವೃತ್ತಿಲು, ಆಂಡ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಮಹತ್ವ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ಜನ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ ಆದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗಣಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> 66e35eqam0ohi9p4nvva1d14purpv2k 372841 372840 2026-10-12T07:16:03Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಜೀವನೋಪಾಯ */ 372841 wikitext text/x-wiki ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಲು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಗೆ, ಕರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಹ್ರಾಯಿ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಬೊಲು; ಜಾಡೂರು ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಬಿರ್ಸ ಮುಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮುಖಂಡೆರ್. [[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿಲೆ ಜಾಗೆ == "ಮುಂಡ" ಪಂಡ "ಊರುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ"; ಈ ಪುದರ್ನ್ ಮೂಲತಃ ಪಿದಯಿದಕುಲು ಕೊರ್ತೆರ್. ಮುಂಡಾಸ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ "ಹಾರ್-ಆನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಅಕುಲು ಛೋಟಾನಾಗ್ಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ನಿವಾಸಿಲು. ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್ ಗಢ್, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಪುರೊಡುಲಾ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="tri">{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ == ಮುಂಡಾರಿಲೆಗ್ ದುಂಬು ಬರವುದ ಲಿಪಿ ಇಜ್ಜಿ; ಇತ್ತೆ ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯವಹರಿಸವುನಗ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಹಿಂದಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒದ್ದೆಯಾತಿನ ಅರಿ ಕೃಷಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ದುಂಬು ಅಕುಲು ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಕೃಷಿನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆಹಾರ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನವು ಇತ್ತೆಲಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ವೃತ್ತಿಲು, ಆಂಡ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಮಹತ್ವ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ಜನ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ ಆದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗಣಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಮುಂಡಾಸ್ ಲೆನ್ "ಕಿಲಿ" ಪನ್ಪಿನ ಟೋಟೆಮ್ ಕುಲೊಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್; ನಾಗ (ಸರ್ಪ) ಬೊಕ್ಕ ಪಿಲಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಿಲಿಲು. ಅಕುಲು ಬುಡಕಟ್ಟ್ ದ ಉಲಯಿ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್ ಆಂಡ ಅಕ್ಲೆನ ಕುಲೊತ ಪಿದಯಿ; ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಬೊಕ್ಕ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಪದ್ಧತಿ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="lodrick"/> ಊರುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುರೋಹಿತೆರೆನ್ "ಪಹಾನ್" ಪನ್ಪೆರ್; ಆರ್ ಊರುದ ಪವಿತ್ರ ತೋಟೊಡು(ಸರ್ನ) ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಒಂಜಿ "ಮಂಕಿ" ಊರುದ ಗುಂಪುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆದಿತ್ತಿನ "ಮುಂಡ-ಮಂಕಿ" ಪದ್ದತಿ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ನಡತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="lodrick"/><ref name="roy">{{Cite book|last=Roy|first=Sarat Chandra|title=The Mundas and Their Country|publisher=Asia Publishing House|year=1912|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.125201/2015.125201.The-Mundas-And-Their-Country_djvu.txt}}</ref> 67881zjduym6unqicio3wypswg55rp0 372842 372841 2026-10-12T07:16:14Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ */ 372842 wikitext text/x-wiki ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಲು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಗೆ, ಕರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಹ್ರಾಯಿ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಬೊಲು; ಜಾಡೂರು ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಬಿರ್ಸ ಮುಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮುಖಂಡೆರ್. [[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿಲೆ ಜಾಗೆ == "ಮುಂಡ" ಪಂಡ "ಊರುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ"; ಈ ಪುದರ್ನ್ ಮೂಲತಃ ಪಿದಯಿದಕುಲು ಕೊರ್ತೆರ್. ಮುಂಡಾಸ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ "ಹಾರ್-ಆನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಅಕುಲು ಛೋಟಾನಾಗ್ಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ನಿವಾಸಿಲು. ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್ ಗಢ್, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಪುರೊಡುಲಾ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="tri">{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ == ಮುಂಡಾರಿಲೆಗ್ ದುಂಬು ಬರವುದ ಲಿಪಿ ಇಜ್ಜಿ; ಇತ್ತೆ ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯವಹರಿಸವುನಗ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಹಿಂದಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒದ್ದೆಯಾತಿನ ಅರಿ ಕೃಷಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ದುಂಬು ಅಕುಲು ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಕೃಷಿನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆಹಾರ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನವು ಇತ್ತೆಲಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ವೃತ್ತಿಲು, ಆಂಡ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಮಹತ್ವ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ಜನ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ ಆದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗಣಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಮುಂಡಾಸ್ ಲೆನ್ "ಕಿಲಿ" ಪನ್ಪಿನ ಟೋಟೆಮ್ ಕುಲೊಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್; ನಾಗ (ಸರ್ಪ) ಬೊಕ್ಕ ಪಿಲಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಿಲಿಲು. ಅಕುಲು ಬುಡಕಟ್ಟ್ ದ ಉಲಯಿ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್ ಆಂಡ ಅಕ್ಲೆನ ಕುಲೊತ ಪಿದಯಿ; ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಬೊಕ್ಕ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಪದ್ಧತಿ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="lodrick"/> ಊರುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುರೋಹಿತೆರೆನ್ "ಪಹಾನ್" ಪನ್ಪೆರ್; ಆರ್ ಊರುದ ಪವಿತ್ರ ತೋಟೊಡು(ಸರ್ನ) ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಒಂಜಿ "ಮಂಕಿ" ಊರುದ ಗುಂಪುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆದಿತ್ತಿನ "ಮುಂಡ-ಮಂಕಿ" ಪದ್ದತಿ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ನಡತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="lodrick"/><ref name="roy">{{Cite book|last=Roy|first=Sarat Chandra|title=The Mundas and Their Country|publisher=Asia Publishing House|year=1912|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.125201/2015.125201.The-Mundas-And-Their-Country_djvu.txt}}</ref> == ನಂಬಿಕೆ == ಮುಂಡೊಲೆನ ಧರ್ಮ ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕೃತಿ-ಆತ್ಮದ ಆರಾಧನೆ. ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಮ ದೇವೆರ್; ಊರುದ ದೈವೊಲು, ಇಲ್ಲದ ದೈವೊಲು, ಅಂಚಿತ್ತಿನ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬೂತೊಲುಲಾ ಆರಾಧನೆ ನಡಪುಂಡು.<ref name="lodrick"/> ರಾಯ್ ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾನ್ ಮುಂಡಾಲೆನ "ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಮ ದೇವೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="roy"/> ೨೦೦೧ದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರ್ ೭೩% ಮುಂಡಾಸ್ ಹಿಂದೂಲು, ೧೭% ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೦% ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="lodrick"/> daaty0o9bytfzuzdpnr9gtxl25ts47o 372843 372842 2026-10-12T07:16:29Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ನಂಬಿಕೆ */ 372843 wikitext text/x-wiki ಪೂರ್ವ ಭಾರತೊದ ಚೋಟಾನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ '''ಮುಂಡಾ ಜನಕುಲು''' ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕ್ಲೆನ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಮುಂಡ; ಉಂದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮುಂಡ ಭಾಷೆ ಶಾಖೆಗ್ ಸೇರ್ದುಂಡು.<ref name="lodrick">{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇನಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಲು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ವಾಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಗೆ, ಕರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಸೊಹ್ರಾಯಿ ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಬೊಲು; ಜಾಡೂರು ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲು ಅಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಬಿರ್ಸ ಮುಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪೆರ್ಮೆದ ಮುಖಂಡೆರ್. [[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿಲೆ ಜಾಗೆ == "ಮುಂಡ" ಪಂಡ "ಊರುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ"; ಈ ಪುದರ್ನ್ ಮೂಲತಃ ಪಿದಯಿದಕುಲು ಕೊರ್ತೆರ್. ಮುಂಡಾಸ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ತಾನ್ "ಹಾರ್-ಆನ್" ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಅಕುಲು ಛೋಟಾನಾಗ್ಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ನಿವಾಸಿಲು. ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಡ್ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್ ಗಢ್, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ತ್ರಿಪುರೊಡುಲಾ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಸಮುದಾಯೊಲು ಉಂಡು.<ref name="tri">{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭಾಷೆ == ಮುಂಡಾರಿಲೆಗ್ ದುಂಬು ಬರವುದ ಲಿಪಿ ಇಜ್ಜಿ; ಇತ್ತೆ ರೋಮನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮುದಾಯೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು ವ್ಯವಹರಿಸವುನಗ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಹಿಂದಿ ಅತ್ತಂಡ ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಸ್ ಇತ್ತೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಒದ್ದೆಯಾತಿನ ಅರಿ ಕೃಷಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ದುಂಬು ಅಕುಲು ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಕೃಷಿನ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಆಹಾರ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನವು ಇತ್ತೆಲಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ವೃತ್ತಿಲು, ಆಂಡ ಅಯಿಕ್ಲೆನ ಮಹತ್ವ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ಜನ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕೆರ್ ಆದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗಣಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> == ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಮುಂಡಾಸ್ ಲೆನ್ "ಕಿಲಿ" ಪನ್ಪಿನ ಟೋಟೆಮ್ ಕುಲೊಕುಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸವೆರ್; ನಾಗ (ಸರ್ಪ) ಬೊಕ್ಕ ಪಿಲಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಿಲಿಲು. ಅಕುಲು ಬುಡಕಟ್ಟ್ ದ ಉಲಯಿ ಮದಿಮೆ ಆಪೆರ್ ಆಂಡ ಅಕ್ಲೆನ ಕುಲೊತ ಪಿದಯಿ; ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಬೊಕ್ಕ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಪದ್ಧತಿ ಲಾ ಉಂಡು.<ref name="lodrick"/> ಊರುದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುರೋಹಿತೆರೆನ್ "ಪಹಾನ್" ಪನ್ಪೆರ್; ಆರ್ ಊರುದ ಪವಿತ್ರ ತೋಟೊಡು(ಸರ್ನ) ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> ಒಂಜಿ "ಮಂಕಿ" ಊರುದ ಗುಂಪುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆದಿತ್ತಿನ "ಮುಂಡ-ಮಂಕಿ" ಪದ್ದತಿ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ನಡತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್.<ref name="lodrick"/><ref name="roy">{{Cite book|last=Roy|first=Sarat Chandra|title=The Mundas and Their Country|publisher=Asia Publishing House|year=1912|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.125201/2015.125201.The-Mundas-And-Their-Country_djvu.txt}}</ref> == ನಂಬಿಕೆ == ಮುಂಡೊಲೆನ ಧರ್ಮ ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕೃತಿ-ಆತ್ಮದ ಆರಾಧನೆ. ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾ ಅಕ್ಲೆನ ಪರಮ ದೇವೆರ್; ಊರುದ ದೈವೊಲು, ಇಲ್ಲದ ದೈವೊಲು, ಅಂಚಿತ್ತಿನ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಬೂತೊಲುಲಾ ಆರಾಧನೆ ನಡಪುಂಡು.<ref name="lodrick"/> ರಾಯ್ ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾನ್ ಮುಂಡಾಲೆನ "ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪರಮ ದೇವೆರ್" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="roy"/> ೨೦೦೧ದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರ್ ೭೩% ಮುಂಡಾಸ್ ಹಿಂದೂಲು, ೧೭% ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೦% ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಖಲಾತಿ ಆತುಂಡು.<ref name="lodrick"/> == ಪರ್ಬೊಲು == * '''ಮಾಗೆ (Mage/Magh Porob)''': ಚಳಿಗಾಲೊದ ಸುಗ್ಗಿದ ಬೊಕ್ಕ ಜನವರಿದ ಪುಣ್ಣಮೆದಾನಿ ನಡಪುನ ಹಿರಿಯೆರೆನ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ.<ref name="lodrick"/> * '''ಫಾಗು (Phagu)''': [[ಹೋಳಿ]] ಗ್ ಸರಿಸಾಟಿಯಾದ್ ನಡಪುನ ಈ ಪರ್ಬ ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ ಡ್ ನಡಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆಟ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಣ್ಣ ಎಸಲ್ ಮಲ್ಪುನವು ಉಪ್ಪುಂಡು.<ref name="khunti">{{Cite web|title=Culture & Heritage|publisher=Khunti District, Government of Jharkhand (khunti.nic.in)|url=https://khunti.nic.in/culture-heritage/|access-date=2026-10-10}}</ref> * '''ಸರ್ಹುಲ್ (Sarhul)''': "ಪುಷ್ಪ ಉತ್ಸವ" ವಸಂತ ಋತುಡು (ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್) ಸಾಲ್ ಮರಕುಲು ಅರಳುನಗ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್; ಸಾಲ್ ಪೂನ್ ಸಾರ್ನಗ್ ಕನಪೆರ್|.<ref name="lodrick"/><ref name="khunti"/> * '''ಕರ್ಮ (Karma)''': ಊರುದ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾದ್ ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ; ಕಾಡ್ಡ್ದ್ ಕನತಿನ ಕರಂ ಮರತ ದೈನ್ ನಡ್ಪೆರ್, ಅರಿತ ಬಿಯರ್ ಪರ್ದ್ ರಾತ್ರೆ ಪೂರ ನಲಿಕೆ ನಡಪುಂಡು.<ref name="khunti"/> * '''ಸೋಹರಾಯ್ (Sohorai)''': ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್ ಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ ಉಂದೆಟ್ ರಾತ್ರೆಡ್ ಒಂಜಿ ದೀಪೊನು ಪೊತ್ತಾದ್ ಬೊಕ್ಕದ ದಿನ ಜಾನುವಾರುಲೆನ ಕಿದೆಟ್ ದೆಕ್ಕುವೆರ್.<ref name="khunti"/> == ಸಂಗೀತ ಬೊಕ್ಕ ನಲಿಕೆ == ಮುಂಡಾರಿಡ್ ನಲಿಕೆಗ್ "ದುರಂಗ್" ಪನ್ಪೆರ್, ಪಾಡ್ದನೊಗು "ಸುಸುನ್" ಪನ್ಪೆರ್. ಜಾದೂರ್, ಕರಂ ಸುಸುನ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಗೆ ಸುಸುನ್ ಜನಪದ ನಲಿಕೆ-ಗೀತೆಲೆಗ್ ಉದಾರ್ಮೆಲು; ನಾಗರೆ ಪಂಡ ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯ.<ref name="tri"/> ಈ ವಿಶ್ವಕೋಶೊಡು ಕರಂ ಪರ್ಬೊಡು ನಡಪುನ ಲಹ್ಸುವಾ ನಲಿಕೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ನಲಿಕೆದಕುಲು ಒಂಜಿ ವೃತ್ತೊಡು ನಿಲೆ ಆದ್ ಮಧ್ಯೊದ ಕಡೆಕ್ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಡ್ರಮ್ಸ್, ಡಫ್, ತಂತಿದ ವಾದ್ಯೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಿದಿರುದ ಕೊಳಲುಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="lodrick"/> [[File:सोना नेकान दिसुम मुण्डा मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಪಾರ್ದನ]] == ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆದ ಪಾಡ್ದನೊಲು == ಮುಂಡೊಲೆಡ್ ಮದಿಮೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ವಾರೊದ ಪರ್ಬ; ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥೊನು "ಲೋಟ-ಪಾನಿ" (ಲೋಟೆ ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್) ಸಮಾರಂಭೊಡು ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಮದಿಮೆದ ದುಂಬು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮದಿಮೆದ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ ಅಪ್ಪೆನ ಸಂಬಂಧಿಲೆಗ್ "ದಲಿ ತಕ್ಕ" ದ ಉಡುಗೊರೆನ್ ಕೊರ್ಪೆರ್; ಮೊಕಲೆನೇಟ್ ವಿಧವೆ ಮದಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯ.<ref name="tri"/> ಘಾಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರೆರ್ ಮದಿಮೆಡ್ ವಾದ್ಯ ವಾದನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್..<ref name="lodrick"/> [[File:सिंगि दोय तुर लेना मुण्डारी अरांडी गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ವಿವಾಹ ಪಾರ್ದನ]] [[File:सिंगि तुरू होरा ते मुण्डारी बाला गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ವಿವಾಹ ಪಾರ್ದನ]] == ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡ == ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ (೧೮೭೫-೧೯೦೦) ೧೮೯೫ ರ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಬಂಡಾಯದ ನಾಯಕೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ಬಂಡಾಯೊನು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ದ ಇತಿಹಾಸೊಡು "ಅತ್ಯಂತ ಸುದೀರ್ಘ ಬೊಕ್ಕ ಮಹತ್ವದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಬಂಡಾಯ" ಪಂಡ್ದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್.<ref name="lodrick"/> [[File:बिरसा मुंडा का गीत.webm|thumb|ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಡ್ದನ]] == ಉಂದೆನುಲಾ ತೂಲೆ == * [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು]] * ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ == ಉಲ್ಲೇಕೊಲು == {{reflist}} == ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು == * [[:commons:Category:DDIOC 2026|ಡಿಡಿಐಒಸಿ ೨೦೨೬ ಮೀಡಿಯಾ ಆನ್ ಕಾಮನ್ಸ್]] tfb8il7oykgkqzfzyz7usxdkiph8htg 0 28875 372846 2026-10-12T07:51:52Z Hariprasad Shetty10 6127 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="wikitable" style="float:right; width:250px;" |+ '''ಪಲಾ''' |- ! ಪ್ರಕಾರ | ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ |- ! ಸಂಸ್ಕೃತಿ | ಒಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಾಳಿ |- ! ಸುರುತ | ಕ್ರಿ.ಶ. 1510 |} 372846 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; width:250px;" |+ '''ಪಲಾ''' |- ! ಪ್ರಕಾರ | ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ |- ! ಸಂಸ್ಕೃತಿ | ಒಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಾಳಿ |- ! ಸುರುತ | ಕ್ರಿ.ಶ. 1510 |} e5l9m64tm7e0ktj8wsskuknku7h1mzd 372847 372846 2026-10-12T07:52:06Z Hariprasad Shetty10 6127 372847 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; width:250px;" |+ '''ಪಲಾ''' |- ! ಪ್ರಕಾರ | ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ |- ! ಸಂಸ್ಕೃತಿ | ಒಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಾಳಿ |- ! ಸುರುತ | ಕ್ರಿ.ಶ. 1510 |} '''ಪಾಲ''' ಪಂಡ [[ಒಡಿಶಾ]] ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾನಪದ ಬಲ್ಲಾಡ್ ರೂಪ, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಒಡಿಯಾ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು.<ref name="BrandonBanham1997">{{cite book|author1=James R. Brandon|author2=Martin Banham|title=The Cambridge Guide to Asian Theatre|url=https://books.google.com/books?id=ttnH5W9qoBAC&pg=PA101|date=28 January 1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58822-5|pages=101–}}</ref><ref>{{cite book|title=Orissa General Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=hMCbjkhA_ncC&pg=PA73|publisher=Bright Publications|isbn=978-81-7199-574-5|pages=73–}}</ref> ಒರಿ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕೆ, ಒರಿ 'ಬಾಯಕ' (ಡ್ರಮ್ಮರ್), ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ 'ಪಾಲಿಯಾ' (ಕೋರಸ್) ಸೇರ್ದ್ ಐನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಜಿ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಾಯಕೆನ ಎಡತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ 'ಚಮರ' (fly-whisk) ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವೆನ್ ಆರ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಲತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಜಂಬಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆರ್ ಪುರಾಣದ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ದ್ ಕಂತುಲೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ವಿವರಣೆಲೆನ್ ವಿರಾಮೊಡು ದೀಪೆರ್. ಗಾಯಕೊದ ಒಟ್ಟುಗು ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಲಯಬದ್ಧ ಪಜ್ಜೆಡ್ ತಂಡೊದಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್.<ref name="LtdGoyal2014">{{cite book|author1=Data and Expo India Pvt Ltd|author2=Ashutosh Goyal|title=RBS Visitors Guide INDIA - Odisha: Odisha Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=MHw7CQAAQBAJ&pg=PT97|date=1 May 2014|publisher=Data and Expo India Pvt. Ltd.|isbn=978-93-80844-82-4|pages=97–}}</ref> mdkp0nzpa188qwac3ux1b3o1yp971qo 372848 372847 2026-10-12T07:52:24Z Hariprasad Shetty10 6127 372848 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; width:250px;" |+ '''ಪಲಾ''' |- ! ಪ್ರಕಾರ | ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ |- ! ಸಂಸ್ಕೃತಿ | ಒಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಾಳಿ |- ! ಸುರುತ | ಕ್ರಿ.ಶ. 1510 |} '''ಪಾಲ''' ಪಂಡ [[ಒಡಿಶಾ]] ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾನಪದ ಬಲ್ಲಾಡ್ ರೂಪ, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಒಡಿಯಾ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು.<ref name="BrandonBanham1997">{{cite book|author1=James R. Brandon|author2=Martin Banham|title=The Cambridge Guide to Asian Theatre|url=https://books.google.com/books?id=ttnH5W9qoBAC&pg=PA101|date=28 January 1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58822-5|pages=101–}}</ref><ref>{{cite book|title=Orissa General Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=hMCbjkhA_ncC&pg=PA73|publisher=Bright Publications|isbn=978-81-7199-574-5|pages=73–}}</ref> ಒರಿ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕೆ, ಒರಿ 'ಬಾಯಕ' (ಡ್ರಮ್ಮರ್), ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ 'ಪಾಲಿಯಾ' (ಕೋರಸ್) ಸೇರ್ದ್ ಐನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಜಿ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಾಯಕೆನ ಎಡತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ 'ಚಮರ' (fly-whisk) ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವೆನ್ ಆರ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಲತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಜಂಬಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆರ್ ಪುರಾಣದ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ದ್ ಕಂತುಲೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ವಿವರಣೆಲೆನ್ ವಿರಾಮೊಡು ದೀಪೆರ್. ಗಾಯಕೊದ ಒಟ್ಟುಗು ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಲಯಬದ್ಧ ಪಜ್ಜೆಡ್ ತಂಡೊದಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್.<ref name="LtdGoyal2014">{{cite book|author1=Data and Expo India Pvt Ltd|author2=Ashutosh Goyal|title=RBS Visitors Guide INDIA - Odisha: Odisha Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=MHw7CQAAQBAJ&pg=PT97|date=1 May 2014|publisher=Data and Expo India Pvt. Ltd.|isbn=978-93-80844-82-4|pages=97–}}</ref> ==ಮೂಲ== ಪಾಲ (ಸಾರ ದಾಸ) ನ ''ಮಹಾಭಾರತ'' ಡ್ ತೋಜಿದು ಬೈದುಂಡು. <ref>{{cite book|author=Mohammed Yamin|title=Impact of Islam on Orissan Culture|url=https://books.google.com/books?id=AN5KebBJxzcC&pg=PA72|publisher=Readworthy|isbn=978-93-5018-102-7|pages=71–}}</ref> ==ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ== ಪಾಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ "ಎಕೌಸಿಯಾ" (ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನ 21ನೇ ದಿನ, ಪುದರ್ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ) ಅತ್ತ್ಂಡ "ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ"ದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ನಡಪುಂಡು.<ref>{{cite book|title=Orissa Society of Americas 36th Annual Convention Souvenir|url=https://books.google.com/books?id=hf-ADwAAQBAJ&pg=PA66|publisher=Odisha Society of the Americas|pages=66–|id=GGKEY:TPPXKELDXJJ}}</ref> ಪಾಲೆದ ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲು ಉಂಡು, ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲುಲಾ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ಅವು 'ಬೈತಕಿ' (ಕುಲ್ಲುದು) ಬೊಕ್ಕ 'ತೀ' (ಉಂತುದು).<ref>{{cite book|title=Orissa Society of Americas 28th Annual Convention Souvenir: For Annual Convention Held in 1997 at Houston, Texas|url=https://books.google.com/books?id=QKSADwAAQBAJ&pg=PA18|publisher=Odisha Society of the Americas|pages=18–|id=GGKEY:FR1SCBR0P8B}}</ref> 187rjhkcjxnlfdxfd2r5jc0fwzz6ls2 372849 372848 2026-10-12T07:52:37Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ */ 372849 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; width:250px;" |+ '''ಪಲಾ''' |- ! ಪ್ರಕಾರ | ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ |- ! ಸಂಸ್ಕೃತಿ | ಒಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಾಳಿ |- ! ಸುರುತ | ಕ್ರಿ.ಶ. 1510 |} '''ಪಾಲ''' ಪಂಡ [[ಒಡಿಶಾ]] ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾನಪದ ಬಲ್ಲಾಡ್ ರೂಪ, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಒಡಿಯಾ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು.<ref name="BrandonBanham1997">{{cite book|author1=James R. Brandon|author2=Martin Banham|title=The Cambridge Guide to Asian Theatre|url=https://books.google.com/books?id=ttnH5W9qoBAC&pg=PA101|date=28 January 1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58822-5|pages=101–}}</ref><ref>{{cite book|title=Orissa General Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=hMCbjkhA_ncC&pg=PA73|publisher=Bright Publications|isbn=978-81-7199-574-5|pages=73–}}</ref> ಒರಿ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕೆ, ಒರಿ 'ಬಾಯಕ' (ಡ್ರಮ್ಮರ್), ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ 'ಪಾಲಿಯಾ' (ಕೋರಸ್) ಸೇರ್ದ್ ಐನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಜಿ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಾಯಕೆನ ಎಡತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ 'ಚಮರ' (fly-whisk) ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವೆನ್ ಆರ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಲತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಜಂಬಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆರ್ ಪುರಾಣದ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ದ್ ಕಂತುಲೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ವಿವರಣೆಲೆನ್ ವಿರಾಮೊಡು ದೀಪೆರ್. ಗಾಯಕೊದ ಒಟ್ಟುಗು ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಲಯಬದ್ಧ ಪಜ್ಜೆಡ್ ತಂಡೊದಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್.<ref name="LtdGoyal2014">{{cite book|author1=Data and Expo India Pvt Ltd|author2=Ashutosh Goyal|title=RBS Visitors Guide INDIA - Odisha: Odisha Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=MHw7CQAAQBAJ&pg=PT97|date=1 May 2014|publisher=Data and Expo India Pvt. Ltd.|isbn=978-93-80844-82-4|pages=97–}}</ref> ==ಮೂಲ== ಪಾಲ (ಸಾರ ದಾಸ) ನ ''ಮಹಾಭಾರತ'' ಡ್ ತೋಜಿದು ಬೈದುಂಡು. <ref>{{cite book|author=Mohammed Yamin|title=Impact of Islam on Orissan Culture|url=https://books.google.com/books?id=AN5KebBJxzcC&pg=PA72|publisher=Readworthy|isbn=978-93-5018-102-7|pages=71–}}</ref> ==ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ== ಪಾಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ "ಎಕೌಸಿಯಾ" (ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನ 21ನೇ ದಿನ, ಪುದರ್ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ) ಅತ್ತ್ಂಡ "ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ"ದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ನಡಪುಂಡು.<ref>{{cite book|title=Orissa Society of Americas 36th Annual Convention Souvenir|url=https://books.google.com/books?id=hf-ADwAAQBAJ&pg=PA66|publisher=Odisha Society of the Americas|pages=66–|id=GGKEY:TPPXKELDXJJ}}</ref> ಪಾಲೆದ ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲು ಉಂಡು, ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲುಲಾ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ಅವು 'ಬೈತಕಿ' (ಕುಲ್ಲುದು) ಬೊಕ್ಕ 'ತೀ' (ಉಂತುದು).<ref>{{cite book|title=Orissa Society of Americas 28th Annual Convention Souvenir: For Annual Convention Held in 1997 at Houston, Texas|url=https://books.google.com/books?id=QKSADwAAQBAJ&pg=PA18|publisher=Odisha Society of the Americas|pages=18–|id=GGKEY:FR1SCBR0P8B}}</ref> ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಆಚರಣೆದ ಪರ್ಬೊಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು, ರಡ್ಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಗುಂಪುಲೆನ ಸ್ಪರ್ಧೆನ್ ಲಾ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಮಾತಾ ಗುಂಪುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಸಾಬೀತು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚ, ಗಾಯನ ಕೆಲವು ರಾತ್ರೆಲೆಗ್ ಉದ್ದ ಆಪುಂಡು. ಒಡಿಶಾಡ್ ಪಾಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ಒರಿ ಪಾಲ ಗಾಯಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪೊಡು. ಪಾಲ ಗಾಯಕೆರ್ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವರೊಡು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆನ್ ಆಜ್ಞೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="Yamin">{{cite book|author=Mohammed Yamin|title=Impact of Islam on Orissan Culture|url=https://books.google.com/books?id=AN5KebBJxzcC&pg=PA74|publisher=Readworthy|isbn=978-93-5018-102-7|pages=73–}}</ref> szs2ockyltge23h1kwy3lrwn7y3z597 372850 372849 2026-10-12T07:52:51Z Hariprasad Shetty10 6127 /* ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ */ 372850 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float:right; width:250px;" |+ '''ಪಲಾ''' |- ! ಪ್ರಕಾರ | ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ |- ! ಸಂಸ್ಕೃತಿ | ಒಡಿಯಾ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಾಳಿ |- ! ಸುರುತ | ಕ್ರಿ.ಶ. 1510 |} '''ಪಾಲ''' ಪಂಡ [[ಒಡಿಶಾ]] ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾನಪದ ಬಲ್ಲಾಡ್ ರೂಪ, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬೊಕ್ಕ [[ಒಡಿಯಾ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಡ್ದ್ ಬತ್ತುದುಂಡು.<ref name="BrandonBanham1997">{{cite book|author1=James R. Brandon|author2=Martin Banham|title=The Cambridge Guide to Asian Theatre|url=https://books.google.com/books?id=ttnH5W9qoBAC&pg=PA101|date=28 January 1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58822-5|pages=101–}}</ref><ref>{{cite book|title=Orissa General Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=hMCbjkhA_ncC&pg=PA73|publisher=Bright Publications|isbn=978-81-7199-574-5|pages=73–}}</ref> ಒರಿ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕೆ, ಒರಿ 'ಬಾಯಕ' (ಡ್ರಮ್ಮರ್), ಬೊಕ್ಕ ಒರಿ 'ಪಾಲಿಯಾ' (ಕೋರಸ್) ಸೇರ್ದ್ ಐನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಜಿ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಾಯಕೆನ ಎಡತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ 'ಚಮರ' (fly-whisk) ಉಪ್ಪುಂಡು, ಅವೆನ್ ಆರ್ ಬುಲೆಪಾವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಲತ್ತ ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ ಜೋಡಿ ಜಂಬಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆರ್ ಪುರಾಣದ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ದ್ ಕಂತುಲೆನ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ವಿವರಣೆಲೆನ್ ವಿರಾಮೊಡು ದೀಪೆರ್. ಗಾಯಕೊದ ಒಟ್ಟುಗು ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಲಯಬದ್ಧ ಪಜ್ಜೆಡ್ ತಂಡೊದಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್.<ref name="LtdGoyal2014">{{cite book|author1=Data and Expo India Pvt Ltd|author2=Ashutosh Goyal|title=RBS Visitors Guide INDIA - Odisha: Odisha Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=MHw7CQAAQBAJ&pg=PT97|date=1 May 2014|publisher=Data and Expo India Pvt. Ltd.|isbn=978-93-80844-82-4|pages=97–}}</ref> ==ಮೂಲ== ಪಾಲ (ಸಾರ ದಾಸ) ನ ''ಮಹಾಭಾರತ'' ಡ್ ತೋಜಿದು ಬೈದುಂಡು. <ref>{{cite book|author=Mohammed Yamin|title=Impact of Islam on Orissan Culture|url=https://books.google.com/books?id=AN5KebBJxzcC&pg=PA72|publisher=Readworthy|isbn=978-93-5018-102-7|pages=71–}}</ref> ==ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ== ಪಾಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ "ಎಕೌಸಿಯಾ" (ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟುನ 21ನೇ ದಿನ, ಪುದರ್ ದೀಪುನ ಕ್ರಮ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನಗ) ಅತ್ತ್ಂಡ "ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ"ದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ನಡಪುಂಡು.<ref>{{cite book|title=Orissa Society of Americas 36th Annual Convention Souvenir|url=https://books.google.com/books?id=hf-ADwAAQBAJ&pg=PA66|publisher=Odisha Society of the Americas|pages=66–|id=GGKEY:TPPXKELDXJJ}}</ref> ಪಾಲೆದ ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲು ಉಂಡು, ರಡ್ಡ್ ರೂಪೊಲುಲಾ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವೆರೆನ ಆರಾಧನೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ಅವು 'ಬೈತಕಿ' (ಕುಲ್ಲುದು) ಬೊಕ್ಕ 'ತೀ' (ಉಂತುದು).<ref>{{cite book|title=Orissa Society of Americas 28th Annual Convention Souvenir: For Annual Convention Held in 1997 at Houston, Texas|url=https://books.google.com/books?id=QKSADwAAQBAJ&pg=PA18|publisher=Odisha Society of the Americas|pages=18–|id=GGKEY:FR1SCBR0P8B}}</ref> ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ವಿಶೇಷವಾದ್ ಆಚರಣೆದ ಪರ್ಬೊಲೆನ ಸಂದರ್ಭೊಡು, ರಡ್ಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ಜಾಸ್ತಿ ಗುಂಪುಲೆನ ಸ್ಪರ್ಧೆನ್ ಲಾ ಏರ್ಪಾಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಉಂದೆಟ್ ಮಾತಾ ಗುಂಪುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಕ್ಷಣೊಲೆನ್ ಸಾಬೀತು ಮಲ್ಪೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚ, ಗಾಯನ ಕೆಲವು ರಾತ್ರೆಲೆಗ್ ಉದ್ದ ಆಪುಂಡು. ಒಡಿಶಾಡ್ ಪಾಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ, ಒರಿ ಪಾಲ ಗಾಯಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ಎಡ್ಡೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪೊಡು. ಪಾಲ ಗಾಯಕೆರ್ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವರೊಡು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆನ್ ಆಜ್ಞೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.<ref name="Yamin">{{cite book|author=Mohammed Yamin|title=Impact of Islam on Orissan Culture|url=https://books.google.com/books?id=AN5KebBJxzcC&pg=PA74|publisher=Readworthy|isbn=978-93-5018-102-7|pages=73–}}</ref> ===ಗ್ಯಾಲರಿ=== <gallery> File:Pala - Odia Folk Play.webm|ಪಾಲ ಜಾನಪದ ನಲಿಕೆದ ಪ್ರದರ್ಶೊನ File:Musical Odia folk play Pala.webm|ಒಡಿಯಾ ಸಂಗೀತ ಜಾನಪದ ನಾಟಕ ಪಾಲಾ File:Pala - An Odia Folk Play 09.jpg File:Pala - An Odia Folk Play 02.jpg File:Pala - An Odia Folk Play 28.jpg File:Pala - An Odia Folk Play 36.jpg File:Pala - An Odia Folk Play 42.jpg </gallery> ==ಉಂದೆನೂಲಾ ತೂಲೆ== *ದಾಸಕತೀಯ ==ಉಲ್ಲೇಕೊಲು== {{reflist}} [[ವರ್ಗೊ:ಒಡಿಸ್ಸಾದ ಜಾನಪದ ನಲಿಕೆಲು]] 8269f74w2chzgdhs99r0hzvf2ujlbke