Wikipedia
tetwiki
https://tet.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1jina_Mahuluk
MediaWiki 1.47.0-wmf.14
first-letter
Media
Espesiál
Diskusaun
Uza-na'in
Diskusaun Uza-na'in
Wikipedia
Diskusaun Wikipedia
Imajen
Diskusaun Imajen
MediaWiki
Diskusaun MediaWiki
Template
Diskusaun Template
Ajuda
Diskusaun Ajuda
Kategoria
Diskusaun Kategoria
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo Discussão
Evento
Evento Discussão
Kolómbia
0
1627
74668
66816
2026-08-11T11:53:37Z
Martin Macha 2111
7926
/* */
74668
wikitext
text/x-wiki
{{Nasaun|
| ofisial = República de Colombia
| tetun = Repúblika Kolómbia nian
| bandeira= Flag of Colombia.svg
| brazaun= Coat of arms of Colombia.svg}}
|-
| align="center" colspan=2 style="border-bottom:1px solid gray;" | <font size="-1">''Lema: Libertad y Orden''</font>
|-
| [[Lian ofisiál]]
| [[Lia-españól|españól]]
|-
| [[Sidade kapitál]]<br /><small>populasaun</small>
| [[Bogotá]]<br /><small> 7 304 384 ([[2009]])</small>
|-
| align=center colspan=2 | [[Imajen:LocationColombia.svg|290px]]
|-
| Forma estadu nian
| [[Repúblika]]
|-
| [[Prezidente Repúblika]]
| [[Abelardo de la Espriella]]
|-
| [[Área]]
| 1.141.748 [[kilómetru kuadradu|km²]]
|-
| [[Populasaun]]<br />-Total ([[2009]])<br />[[Densidade populasional|Densidade]]
| [[Lista rai hosi populasaun|28° boot liuhotu]]<br />44.928.970<br />40/km²
|-
| [[Independénsia]]<br /> - Deklarasaun
| (de [[España]])<br /> [[20 jullu]] tinan [[1810]]
|-
| [[Osan]]
| [[Peso kolombianu]] (COP)
|-
| [[Fuzu horáriu]]
| [[Tempu Universál ho Koordenasaun|UTC]]-5
|-
| [[Ino nasionál]]
| ''Oh, Gloria Inmarcesible!''
|-
| [[TLD (Internet)|Kódigu Internet]]
| .co
|-
| [[Kódigu telefóniku]]
| + 57
|}
'''Kolómbia''' (iha [[Lia-españól|españól]]: ''Colombia'') maka rai [[Amérika Súl]] nian.
=== Istória ===
=== Polítika ===
=== Jeografia ===
=== Ekonomia ===
=== Ligasaun ba li'ur ===
{{Amérika Súl}}
[[Kategoria:Kolómbia]]
[[Kategoria:Amérika Súl]]
s8fs6szxbc9trrcojr32kwjf5yknz7p
74669
74668
2026-08-11T11:54:30Z
Martin Macha 2111
7926
/* */
74669
wikitext
text/x-wiki
{{Nasaun|
| ofisial = República de Colombia
| tetun = Repúblika Kolómbia nian
| bandeira= Flag of Colombia.svg
| brazaun= Coat of arms of Colombia.svg}}
|-
| align="center" colspan=2 style="border-bottom:1px solid gray;" | <font size="-1">''Lema: Libertad y Orden''</font>
|-
| [[Lian ofisiál]]
| [[Lia-españól|españól]]
|-
| [[Sidade kapitál]]<br /><small>populasaun</small>
| [[Bogotá]]<br /><small> 7 304 384 ([[2009]])</small>
|-
| align=center colspan=2 | [[Imajen:LocationColombia.svg|290px]]
|-
| Forma estadu nian
| [[Repúblika]]
|-
| [[Prezidente Repúblika]]
| [[Abelardo de la Espriella]]
|-
| [[Área]]
| 1.141.748 [[kilómetru kuadradu|km²]]
|-
| [[Populasaun]]<br />-Total ([[2026]])<br />[[Densidade populasional|Densidade]]
| [[Lista rai hosi populasaun|26° boot liuhotu]]<br />53.399.171<br />46,8/km²
|-
| [[Independénsia]]<br /> - Deklarasaun
| (de [[España]])<br /> [[20 jullu]] tinan [[1810]]
|-
| [[Osan]]
| [[Peso kolombianu]] (COP)
|-
| [[Fuzu horáriu]]
| [[Tempu Universál ho Koordenasaun|UTC]]-5
|-
| [[Ino nasionál]]
| ''Oh, Gloria Inmarcesible!''
|-
| [[TLD (Internet)|Kódigu Internet]]
| .co
|-
| [[Kódigu telefóniku]]
| + 57
|}
'''Kolómbia''' (iha [[Lia-españól|españól]]: ''Colombia'') maka rai [[Amérika Súl]] nian.
=== Istória ===
=== Polítika ===
=== Jeografia ===
=== Ekonomia ===
=== Ligasaun ba li'ur ===
{{Amérika Súl}}
[[Kategoria:Kolómbia]]
[[Kategoria:Amérika Súl]]
iewl9x15y8cw10g57dsuqt0s2qh76no
Real Madrid Club de Fútbol
0
2136
74667
72446
2026-08-11T00:42:19Z
InternetArchiveBot
8082
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
74667
wikitext
text/x-wiki
'''Real Madríd CF''' mak sai lubu [[futebol]] husi [[Madríd]], [[España]].
== Istória ==
=== Otas dahuluk (1902-1943) ===
[[File:Julián_Palacios.jpg|ligação=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Juli%C3%A1n_Palacios.jpg|esquerda|miniaturadaimagem|[[:en:Julián_Palacios|Julián Palacios]], prezidente klube da dahuluk iha tinan 1900-1902.]]
Real Madrid nia orijen sira fila fali ba bainhira futeból introdús ba Madrid hosi akadémiku sira no estudante sira hosi ''Institución Libre de Enseñanza'', ne'ebé inklui graduadu sira hosi Universidade Cambridge no Oxford nian.<ref>{{Cite web|title=Real Madrid|url=https://www.britannica.com/topic/Real-Madrid|access-date=2024-05-28|language=en}}</ref> Sira harii ''(Sociedad) Sky Football'' iha tinan 1897, ne'ebé baibain koñesidu hanesan ''La Sociedad'' (Sosiedade) tanba ida-ne'e maka ida de'it ne'ebé bazeia iha Madrid, joga iha Domingu dadeer iha Moncloa.
Iha tinan 1900, konflitu entre membru sira, halo sira balun sai no kria klube foun, ''Nueva Sociedad de Football'' (Sosiedade Foun Futeból nian), hodi distinge sira-nia an hosi ''Sky Football''. Entre sira ne'ebé la konkorda maka Julián Palacios, rekoñesidu hanesan prezidente dahuluk Real Madrid nian, Juan Padrós no Carlos Padrós, sira na'in rua ikus ne'e hanesan maun-alin no futuru prezidente sira Real Madrid nian. Iha tinan 1901, klube foun ida-ne'e hetan naran foun ba Klube Futeból Madrid. Tuir mai, tuir reestruturasaun ida iha tinan 1902, ''Sky'' hetan naran foun ba " New Foot-Ball Club".<ref>{{Cite web|url=http://www.cihefe.es/cuadernosdefutbol/2013/12/%C2%BFen-que-siglo-se-fundo-el-real-madrid/|publisher=CIHEFE|title=In what century was Real Madrid founded?|language=es|date=16 November 2013|access-date=9 July 2017}}</ref>
Iha loron 6 fulan-Marsu tinan 1902, hafoin eleitu konsellu foun ida ne'ebé prezide hosi Juan Padrós, Klube Futeból Madrid nian harii ofisialmente.<ref name="Real Madrid turns 106 (I)">{{Cite web|title=Pre-history and first official title (1900–1910)|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_(I).htm|publisher=Realmadrid.com|access-date=12 July 2008}}</ref> Maun-alin Padrós sira bolu ema sira seluk ne'ebé gosta futeból ba enkontru ida iha kuartu kotuk ''Al Capricho'' nian, negósiu família nian. Sira haree futeból hanesan desportu masa nian ne'ebé tenke asesível ba reprezentante sira hosi klase sosiál hotu-hotu, no hanoin katak klube foun tenke enkarna ideia ne'e. Maun-alin sira propoin naran, Klube Futeból Madrid, ne'ebé maka simu ho unanimidade. Taxa adezaun nian mós estabelese ona, peseta rua fulan ida, no kór kamizola nian hili atu sai mutin hodi fó onra ba ekipa Inglés famozu ida Corinthian, ne'ebé Juan Padrós hasoru iha nia viajen ida.<ref name="sapiens.cat">{{Cite web|url=https://www.sapiens.cat/epoca-historica/historia-contemporania/els-fundadors-catalans-del-reial-madrid_201903_102.html|title=The Catalan founders of Real Madrid|access-date=18 July 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=A Catalan founded Real Madrid|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1992/12/27/pagina-2/1275104/pdf.html|publisher=Mundo Deportivo|access-date=19 July 2022|date=27 December 1992}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413161709/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1992/12/27/pagina-2/1275104/pdf.html |date=13 April 2021 }}</ref>
[[File:Madrid_C.F._1905-06.jpg|ligação=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Madrid_C.F._1905-06.jpg|miniaturadaimagem|Ekipa Madrid FC iha tinan 1906]]
Hafoin tinan tolu hamriik, iha 1905, Madrid FC manán títulu dahuluk hafoin halakon Athletic Bilbao iha final Tasa Española. Klube ne'e hola fatin nu'udar fundadór husi Federsaun Futebol Real Española iha loron 4 janeiru 1909, bainhira prezidente Adolfo Meléndez asina akordu fundasaun AF Española.
Hafoin muda ba kampu balun, ekipa reloka ba Campo de O'Donnell iha 1912. Iha 1920, naran husi klube ne'e troka ba Real Madrid hafoin liurai Alfonso XIII fó títulu Reál ba klube ne'e.
Iha 1929, liga futebol española ba dahuluk harii. Real Madrid lidera époka dahuluk to'o jogu ikus, hetan lakon husi Athletic Bilbao, signifika sira hotu iha fatin daruak iha Barcelona nia kraik. Real Madrid manán nia títulu Liga ba dahuluk iha époka 1931-32 no mantéin iha tinan tuirmai.
Iha loron 14 fulan-Abril tinan 1931, to'o hosi Repúblika Espanhola Daruak halo klube lakon títulu Real no koroa liurai nian iha nia emblema, hodi hanaran fali Klube Futeból Madrid nian to'o Funu Sivíl Español nia rohan. Futeból kontinua durante Funu Mundiál Daruak, no iha loron 13 fulan-Juñu tinan 1943, Madrid manán Barcelona ho 11-1 iha jogu daruak hosi meia-finál Copa del Generalíssimo, Tasa España nian hetan naran foun hodi fó onra ba Jenerál Franco.
==Referensia==
<references/>
== Ligasaun ba li'ur ==
[[Kategoria:Lubu futeból iha España]]
* [http://www.realmadrid.com Real Madrid oficial/lia-españól]
9xdocbx1t0ljn11h2exoarj2feuok7n
Iktiosauru
0
8920
74666
74665
2026-08-11T00:13:33Z
InternetArchiveBot
8082
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
74666
wikitext
text/x-wiki
[[Imajen:Shastasaurus2DB.jpg|miniaturadaimagem|Rekonstrusaun husi Shastasaurus ida, ne'ebé pertense ba Iktiosauru.]]
'''Iktiosauru''' sira maka grupu ida hosi réptil sira ne'ebé mate ona hosi Era Mezozóiku. Sira adapta kompletamente ba moris akuátiku no moris eskluzivamente iha tasi. Maizumenus espésie ualu-nulu maka deskreve ona. Iktiosauru dahuluk mosu iha tinan millaun 250 liubá iha períodu [[Triásiku]]. Ida ikus mate iha períodu [[Cenomanian]] nia rohan, tinan millaun 93 liubá, bainhira nível [[oksijéniu]] iha tasi tun. Eventu ida-ne'e hanaran [[eventu anóksiku oseániku]].
Iha tinan 2021, fósil sira hosi Iktiosauru ida hetan iha foho [[Lesululi]] (suco [[Meligo]], munisípiu [[Bobonaru (munisípiu)|Bobonaro]]) iha [[Timór Lorosa'e]].<ref>IGTL - Instituto de Geociências de Timor-Leste: [https://www.facebook.com/photo/?fbid=122217410630066492&set=a.122117862176066492 ''𝐒𝐨𝐜𝐢𝐚𝐥𝐢𝐳𝐚çã𝐨 𝐛𝐚 𝐜𝐨𝐦𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐥𝐨𝐜𝐚𝐥 𝐢𝐡𝐚 𝐂𝐚𝐢𝐥𝐚𝐜𝐨, 𝐦𝐮𝐧𝐢𝐜í𝐩𝐢𝐨 𝐁𝐨𝐛𝐨𝐧𝐚𝐫𝐨, 𝐬𝐨𝐛𝐫𝐞 𝐟ó𝐬𝐬𝐞𝐢𝐬 𝐫é𝐩𝐭𝐞𝐢𝐬 𝐦𝐚𝐫𝐢𝐧𝐡𝐨𝐬 (𝐢𝐜𝐡𝐭𝐡𝐲𝐨𝐬𝐚𝐮𝐫 𝐛𝐨𝐧𝐞𝐬)'', 19. Oktober 2024], abgerufen am 19. Oktober 2024.</ref> Ida-ne'e kalkula katak iha tinan millaun 208<ref>Filomeno Martins: [https://en.tatoli.tl/2026/04/09/president-ramos-horta-visits-208-million-year-old-ichthyosaurus-fossil-in-cailaco/10/ ''President Ramos-Horta visits 208-million-year-old Ichthyosaurus fossil in Cailaco'']. 2026-04-09, TATOLI Agência Noticiosa de Timor-Leste.</ref> no hanesan deskoberta dahuluk hosi ichthyosaur ida iha súl hosi [[liña ekuadór]].<ref>Arminda Fonseca Pinto: [https://tatoli.tl/2026/08/08/xanana-halao-vizita-haree-direta-fosil-iktosauru-iha-foho-lesululi-kailaku/ ''Xanana hala’o vizita-haree direta Fósil Iktosauru iha Foho Lesululi Kailaku''], Tatoli.</ref>
== Naran nia orijen ==
Iktiosauru mai hosi lian Gregu antigu no signifika lagartu ikan (ἰχθύς ichthys ‘ikan’ no σαῦρος sauros ‘lagartu’). Iktiosauru inklui forma hotu-hotu ne'ebé maka iha relasaun besik liu ho [[Ikthyosaurus]] duké ho [[Grippia]].<ref name="Motanis notes">[https://web.archive.org/web/20190205085011/http://www.ucmp.berkeley.edu/people/motani/ichthyo/note.html Ryosuke Motanis Ichthyosaur Page – Note], University of California, Berkeley<.</ref>
== Karakteristiku ==
[[Imajen:Stenopterygius quadriscissus.jpg|miniaturadaimagem|Fósil husi Stenopterygius quadriscissus iha Aquazoo – Muzeu Löbbecke]]
Iktiosauru sira maka reptil sira no uluk pertense ba vertebradu rai-maran sira. Maibé, sira nia bei-ala sira fila fali ba bee. Sira nia sintu oklu nian la fuze ba kakutak hanesan iha ikan, no sira nia aleta sira iha ruin liman-fuan leten no kraik ne'ebé bele distinge, ruin karpál, no ruin liman-fuan nian. Hanesan réptil diápsidu sira seluk, sira iha fenestra kraniál, fenestra temporál superiór. Fenestra temporál inferiór sira ne'ebé prezente iha diápsida sira seluk taka sekundáriamente.<ref name="Motanis notes" />
Iktiosauru bele sai naruk to'o metru ida (Mixosaurus) ka liu metru ruanulu (Shonisaurus). Fragmentu ruin ida ne'ebé deskobre iha tinan 2016 iha Triásiku Superiór hosi [[Lilstock]], Inglaterra, identifika hanesan parte hosi kidun kraik hosi Iktiosauru boot ida. Komprimentu totál hosi animál ne'ebé ruin ne'e pertense ba hetan estimasaun ho kuidadu maizumenus metru 20 to'o 25 iha publikasaun ida iha tinan 2018 uza métodu komparativu oioin, signifika katak Iktiosauru boot liu atinji baleia azul nia naruk.<ref>Dean R. Lomax, Paul De la Salle, Judy A. Massare, Ramues Gallois: ''A giant Late Triassic ichthyosaur from the UK and a reinterpretation of the Aust Cliff ‘dinosaurian’ bones'', p. e0194742, PLOS ONE, vol. 13, no. 4, 2018, DOI: 10.1371/journal.pone.0194742.</ref>
[[Imajen:Ichthyosaurier am Lesululi 1.png|miniaturadaimagem|Deskoberta fosil Iktiosauru iha [[Lesululi]]]]
Iktiosauru hotu-hotu iha liman-ain hanesan aleta. Hirak-ne'e muda maka'as iha tempu hodi adapta ba sira nia ambiente akuátiku. Ruin sira hosi ain-fuan sira sai badak no luan nu'udar rezultadu hosi [[evolusaun]]. Iha tempu hanesan, númeru ruin liman-fuan nian aumenta. Depois liman-fuan dahuluk hosi liman-fuan lima (ne'ebé koresponde ba ema nia liman-fuan boot) lakon. Hafoin, númeru liman-fuan sira nian aumenta iha liman-fuan sira seluk nia sorin rua. Ain-fuan sira iha oin provavelmente uza de'it ba diresaun no muda diresaun, enkuantu propulsaun iha forma primitivu sira maka hamosu hosi movimentu isin nian ne'ebé maka hanesan ikan-belu, no iha forma avansadu liu hosi baku sira iha ikun-ikun. [[Paleontólogu]] balu mós sujere propulsaun liuhosi liman-ain sira, maibé sintu oklu nian hosi iktiosauru sira ladún forte, tanba fraku liu duké vertebradu sira ne'ebé movimenta ho maneira ida-ne'e.<ref>[https://ucmp.berkeley.edu/people/motani/ichthyo/forefin.html Ryosuke Motanis Ichthyosaur Page – Forefin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102115429/https://ucmp.berkeley.edu/people/motani/ichthyo/forefin.html |date=2018-01-02 }}, University of California, Berkeley<.</ref>
Sira nia matan boot tebes no sira bele haree di'ak tebes iha nakukun laran.<ref name="Motani">Ryosuke Motani: ''Räuber im Jurameer.'' Spektrum der Wissenschaft Dossier 1/05: ''Tiere der Urzeit.'' p. 24–31, ISSN 0947-7934.</ref>
== Ligasaun ba li'ur ==
{{Commons|Category:Ichthyosauria|Iktiosauru}}
* Isaias Santos Barros, David W. Haig, Eujay McCartain: [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03115518.2022.2112288?scroll=top&needAccess=true ''Uppermost Triassic Halstätt-like cephalopod limestone (Lilu Facies) and Foraminifera, Timor-Leste''], IAlcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology Volume 46, 2022 - Issue 3-4.
== Referensia ==
<references />
[[Kategoria:Zoolojia]]
[[Kategoria:Istória]]
cgp59m344mocm2myxtqxonga5xra4oh