Wikipedia
tetwiki
https://tet.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1jina_Mahuluk
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Media
Espesiál
Diskusaun
Uza-na'in
Diskusaun Uza-na'in
Wikipedia
Diskusaun Wikipedia
Imajen
Diskusaun Imajen
MediaWiki
Diskusaun MediaWiki
Template
Diskusaun Template
Ajuda
Diskusaun Ajuda
Kategoria
Diskusaun Kategoria
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo Discussão
Evento
Evento Discussão
Iuto
0
7129
75973
75972
2026-10-05T23:28:01Z
~2026-53665-59
11955
75973
wikitext
text/x-wiki
=== [[Iuto]] ===
Klik iha nee lee Historia Kompletu :https://boegia-sambere-3d8610.webnode.pt/
=== '''Istoria Aldeia Iuto''' ===
=== '''Pre Colinialismu Portuguesa''' ===
Molok kolonizasaun portugés iha inísiu sira nia ukun iha Timor, Iuto nu'udar kolesaun reinu ki'ik, ierárkiku ho fiar animista ne'ebé metin no kultura ne'ebé riku. Moris sentradu iha agrikultura subsisténsia, aliansa sosiál kompleksu, no Uma Lulik (uma bei'ala sira nian) sagradu. Beiala sira nee hela iha foho Bolele hanesan Knua ida husi uma lisan Iuto no Belebe nebe Avo ida deit ho ninia lideransa natural . Tuir Lia nain sira oralmente konta antes Kolonial Portuguesa nia ukun , iha lideransa natural husi knua Bolebe ho naran " Anu biiki" nudar lideransa natural nebe ukun iha knua foho Bolebe.
=== '''Portuguesa nia ukun 1850-1912''' ===
Konta oralmente husi lia nain " Sirilaku, Levedai, Antonio Kalaida, no Matias Lua homar " nudar jerasaun no beoan dehan: Iha momentu neba nudar jerasaun husi lideransa natural ANU-BIKI nia oan beoan nai 3 tun husi foho Bolebe mai hela iha Borugae /lakawa , ida mai hela iha Iuto , ida tan mai hela iha Siraimana maka nudar maun boot nebe kaer rotan Kapitan simu husi Luca –Laleia. Oan beoan husi Avo iha Sirmana fo orientasaun ba beoan mai hela iha Iutu Comando Warda maka Bai-bei hodi habelar ukun, ida seluk mai hela iha Segerata Logoloi hela besik ninia reino ka inan aman.
Husi jerasaun maum boot nebe hela iha Sirimanan honia beoan Bai-Bei maka sai nudar lideransa natural Iuto no aman ka lidefaransa natural uma lisan sira nebe sai parte husi reino Iuto. Relasaun rotan nebe simu husi liurai Laleia, maun alin husi Baibei sai nudar lideransa natural ho kargu ''Iuto Kapitana'' nebe iha poder jerasional kaer rotan hodi ukun no sai inan aman no lia nain ba Aldeia Iuto.
Konta oralmente husi Bai Bei nia beioan Levedai, Matias Luahoma no Sirilaku dehan Iuto Kapitan sai uma lisan ida ba Jerasaun husi avo nebe hela iha Sirimana.
'''Lideransa ka Cefe Aldeia tempu Portuguse iha tempu adminstrasaun Sivil maka:'''
# Dai Sambere(Nohoru'u)- Iuto Kapitana
# Dai Kerimau (Nia oan)-Iuto Kapitana
# Dai Jorge Lopes (Kerimau NIa Subrino)- Iuto
'''Tempu okupasaun Indonesia to mai ukun a'an'''
# Mouzinho (Sarara)
# Valente Noronha (Bolebe)
# Tomas Marques Gama (Kapitana)
lryzr3n4h3mcu6y3k5q65zi8uehzj2e
75974
75973
2026-10-06T01:38:45Z
Boegia
11956
75974
wikitext
text/x-wiki
=== [[Iuto]] ===
Klik iha nee lee Historia Kompletu :https://boegia-sambere-3d8610.webnode.pt/
=== '''Istoria Aldeia Iuto''' ===
=== '''Pre Colinialismu Portuguesa''' ===
Molok kolonizasaun portugés iha inísiu sira nia ukun iha Timor, Iuto nu'udar kolesaun reinu ki'ik, ierárkiku ho fiar animista ne'ebé metin no kultura ne'ebé riku. Moris sentradu iha agrikultura subsisténsia, aliansa sosiál kompleksu, no Uma Lulik (uma bei'ala sira nian) sagradu. Beiala sira nee hela iha foho Bolele hanesan Knua ida husi uma lisan Iuto no Belebe nebe Avo ida deit ho ninia lideransa natural . Tuir Lia nain sira oralmente konta antes Kolonial Portuguesa nia ukun , iha lideransa natural husi knua Bolebe ho naran " Anu biiki" nudar lideransa natural nebe ukun iha knua foho Bolebe.
=== '''Portuguesa nia ukun 1850-1912''' ===
Konta oralmente husi lia nain " Sirilaku, Levedai, Antonio Kalaida, no Matias Lua homar " nudar jerasaun no beoan dehan: Iha momentu neba nudar jerasaun husi lideransa natural ANU-BIKI nia oan beoan nai 3 tun husi foho Bolebe mai hela iha Borugae /lakawa , ida mai hela iha Iuto , ida tan mai hela iha Siraimana maka nudar maun boot nebe kaer rotan Kapitan simu husi Luca –Laleia. Oan beoan husi Avo iha Sirmana fo orientasaun ba beoan mai hela iha Iutu Comando Warda maka Bai-bei hodi habelar ukun, ida seluk mai hela iha Segerata Logoloi hela besik ninia reino ka inan aman.
Husi jerasaun maum boot nebe hela iha Sirimanan honia beoan Bai-Bei maka sai nudar lideransa natural Iuto no aman ka lidefaransa natural uma lisan sira nebe sai parte husi reino Iuto. Relasaun rotan nebe simu husi liurai Laleia, maun alin husi Baibei sai nudar lideransa natural ho kargu ''Iuto Kapitana'' nebe iha poder jerasional kaer rotan hodi ukun no sai inan aman no lia nain ba Aldeia Iuto.
[[Imajen:SirimanaJP2.jpg|miniaturadaimagem|Sirimana wuamutu, Rate sira nee Avo Kapitana, Kabureno no Juale]]
Konta oralmente husi Bai Bei nia beioan Levedai, Matias Luahoma no Sirilaku dehan Iuto Kapitan sai uma lisan ida ba Jerasaun husi avo nebe hela iha Sirimana.
'''Lideransa ka Cefe Aldeia tempu Portuguse iha tempu adminstrasaun Sivil maka:'''
# Dai Sambere(Nohoru'u)- Iuto Kapitana
# Dai Kerimau (Nia oan)-Iuto Kapitana
# Dai Jorge Lopes (Kerimau NIa Subrino)- Iuto
'''Tempu okupasaun Indonesia to mai ukun a'an'''
# Mouzinho (Sarara)
# Valente Noronha (Bolebe)
# Tomas Marques Gama (Kapitana)
amacpza3whw98bsp1f61v36yvn01hil
75975
75974
2026-10-06T01:42:18Z
Boegia
11956
75975
wikitext
text/x-wiki
=== [[Iuto]] ===
Klik iha nee lee Historia Kompletu :https://boegia-sambere-3d8610.webnode.pt/
[[Imajen:IrimanaJP.jpg|miniaturadaimagem|Sirimana Wuamutu]]
=== '''Istoria Aldeia Iuto''' ===
=== '''Pre Colinialismu Portuguesa''' ===
Molok kolonizasaun portugés iha inísiu sira nia ukun iha Timor, Iuto nu'udar kolesaun reinu ki'ik, ierárkiku ho fiar animista ne'ebé metin no kultura ne'ebé riku. Moris sentradu iha agrikultura subsisténsia, aliansa sosiál kompleksu, no Uma Lulik (uma bei'ala sira nian) sagradu. Beiala sira nee hela iha foho Bolele hanesan Knua ida husi uma lisan Iuto no Belebe nebe Avo ida deit ho ninia lideransa natural . Tuir Lia nain sira oralmente konta antes Kolonial Portuguesa nia ukun , iha lideransa natural husi knua Bolebe ho naran " Anu biiki" nudar lideransa natural nebe ukun iha knua foho Bolebe.
=== '''Portuguesa nia ukun 1850-1912''' ===
Konta oralmente husi lia nain " Sirilaku, Levedai, Antonio Kalaida, no Matias Lua homar " nudar jerasaun no beoan dehan: Iha momentu neba nudar jerasaun husi lideransa natural ANU-BIKI nia oan beoan nai 3 tun husi foho Bolebe mai hela iha Borugae /lakawa , ida mai hela iha Iuto , ida tan mai hela iha Siraimana maka nudar maun boot nebe kaer rotan Kapitan simu husi Luca –Laleia. Oan beoan husi Avo iha Sirmana fo orientasaun ba beoan mai hela iha Iutu Comando Warda maka Bai-bei hodi habelar ukun, ida seluk mai hela iha Segerata Logoloi hela besik ninia reino ka inan aman.
Husi jerasaun maum boot nebe hela iha Sirimanan honia beoan Bai-Bei maka sai nudar lideransa natural Iuto no aman ka lidefaransa natural uma lisan sira nebe sai parte husi reino Iuto. Relasaun rotan nebe simu husi liurai Laleia, maun alin husi Baibei sai nudar lideransa natural ho kargu ''Iuto Kapitana'' nebe iha poder jerasional kaer rotan hodi ukun no sai inan aman no lia nain ba Aldeia Iuto.
[[Imajen:SirimanaJP2.jpg|miniaturadaimagem|Sirimana wuamutu, Rate sira nee Avo Kapitana, Kabureno no Juale]]
Konta oralmente husi Bai Bei nia beioan Levedai, Matias Luahoma no Sirilaku dehan Iuto Kapitan sai uma lisan ida ba Jerasaun husi avo nebe hela iha Sirimana.
'''Lideransa ka Cefe Aldeia tempu Portuguse iha tempu adminstrasaun Sivil maka:'''
# Dai Sambere(Nohoru'u)- Iuto Kapitana
# Dai Kerimau (Nia oan)-Iuto Kapitana
# Dai Jorge Lopes (Kerimau NIa Subrino)- Iuto
'''Tempu okupasaun Indonesia to mai ukun a'an'''
# Mouzinho (Sarara)
# Valente Noronha (Bolebe)
# Tomas Marques Gama (Kapitana)
rbh9ubf7fxxxa2lkly3fwd9vdpdmuw9