Wikipedia tetwiki https://tet.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1jina_Mahuluk MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Espesiál Diskusaun Uza-na'in Diskusaun Uza-na'in Wikipedia Diskusaun Wikipedia Imajen Diskusaun Imajen MediaWiki Diskusaun MediaWiki Template Diskusaun Template Ajuda Diskusaun Ajuda Kategoria Diskusaun Kategoria TimedText TimedText talk Módulo Módulo Discussão Evento Evento Discussão Iuto 0 7129 75973 75972 2026-10-05T23:28:01Z ~2026-53665-59 11955 75973 wikitext text/x-wiki === [[Iuto]] === Klik iha nee lee Historia Kompletu :https://boegia-sambere-3d8610.webnode.pt/ === '''Istoria Aldeia Iuto''' === === '''Pre Colinialismu Portuguesa''' === Molok kolonizasaun portugés iha inísiu sira nia ukun iha Timor, Iuto nu'udar kolesaun reinu ki'ik, ierárkiku ho fiar animista ne'ebé metin no kultura ne'ebé riku. Moris sentradu iha agrikultura subsisténsia, aliansa sosiál kompleksu, no Uma Lulik (uma bei'ala sira nian) sagradu. Beiala sira nee hela iha foho Bolele hanesan Knua ida husi uma lisan Iuto no Belebe nebe Avo ida deit ho ninia lideransa natural . Tuir Lia nain sira oralmente konta antes Kolonial Portuguesa nia ukun , iha lideransa natural husi knua Bolebe ho naran " Anu biiki" nudar lideransa natural nebe ukun  iha knua foho Bolebe. === '''Portuguesa nia ukun 1850-1912''' === Konta oralmente husi lia nain " Sirilaku, Levedai, Antonio Kalaida, no Matias Lua homar " nudar jerasaun no beoan dehan: Iha momentu neba nudar jerasaun husi lideransa natural ANU-BIKI nia oan beoan nai 3 tun husi foho Bolebe mai hela iha Borugae /lakawa , ida mai hela iha Iuto , ida tan mai hela iha Siraimana maka  nudar maun boot nebe kaer rotan Kapitan simu husi Luca –Laleia. Oan beoan husi Avo iha Sirmana fo orientasaun ba beoan mai hela iha Iutu Comando Warda maka Bai-bei hodi habelar ukun, ida seluk  mai hela iha Segerata Logoloi hela besik ninia reino ka inan aman. Husi jerasaun maum boot nebe hela iha Sirimanan honia beoan Bai-Bei maka sai nudar lideransa natural Iuto no aman ka lidefaransa natural uma lisan sira nebe sai parte husi reino Iuto. Relasaun rotan nebe simu husi liurai Laleia, maun alin husi Baibei sai nudar lideransa natural ho kargu ''Iuto Kapitana'' nebe iha poder jerasional kaer rotan hodi ukun no sai inan aman no lia nain ba Aldeia Iuto. Konta oralmente husi Bai Bei nia beioan Levedai, Matias Luahoma no Sirilaku dehan Iuto Kapitan sai uma lisan ida ba Jerasaun husi avo nebe hela iha Sirimana. '''Lideransa ka Cefe Aldeia tempu Portuguse iha tempu adminstrasaun Sivil maka:''' # Dai Sambere(Nohoru'u)- Iuto Kapitana # Dai Kerimau (Nia oan)-Iuto Kapitana # Dai Jorge Lopes (Kerimau NIa Subrino)- Iuto '''Tempu okupasaun Indonesia to mai ukun a'an''' # Mouzinho (Sarara) # Valente Noronha (Bolebe) # Tomas Marques Gama (Kapitana) lryzr3n4h3mcu6y3k5q65zi8uehzj2e 75974 75973 2026-10-06T01:38:45Z Boegia 11956 75974 wikitext text/x-wiki === [[Iuto]] === Klik iha nee lee Historia Kompletu :https://boegia-sambere-3d8610.webnode.pt/ === '''Istoria Aldeia Iuto''' === === '''Pre Colinialismu Portuguesa''' === Molok kolonizasaun portugés iha inísiu sira nia ukun iha Timor, Iuto nu'udar kolesaun reinu ki'ik, ierárkiku ho fiar animista ne'ebé metin no kultura ne'ebé riku. Moris sentradu iha agrikultura subsisténsia, aliansa sosiál kompleksu, no Uma Lulik (uma bei'ala sira nian) sagradu. Beiala sira nee hela iha foho Bolele hanesan Knua ida husi uma lisan Iuto no Belebe nebe Avo ida deit ho ninia lideransa natural . Tuir Lia nain sira oralmente konta antes Kolonial Portuguesa nia ukun , iha lideransa natural husi knua Bolebe ho naran " Anu biiki" nudar lideransa natural nebe ukun  iha knua foho Bolebe. === '''Portuguesa nia ukun 1850-1912''' === Konta oralmente husi lia nain " Sirilaku, Levedai, Antonio Kalaida, no Matias Lua homar " nudar jerasaun no beoan dehan: Iha momentu neba nudar jerasaun husi lideransa natural ANU-BIKI nia oan beoan nai 3 tun husi foho Bolebe mai hela iha Borugae /lakawa , ida mai hela iha Iuto , ida tan mai hela iha Siraimana maka  nudar maun boot nebe kaer rotan Kapitan simu husi Luca –Laleia. Oan beoan husi Avo iha Sirmana fo orientasaun ba beoan mai hela iha Iutu Comando Warda maka Bai-bei hodi habelar ukun, ida seluk  mai hela iha Segerata Logoloi hela besik ninia reino ka inan aman. Husi jerasaun maum boot nebe hela iha Sirimanan honia beoan Bai-Bei maka sai nudar lideransa natural Iuto no aman ka lidefaransa natural uma lisan sira nebe sai parte husi reino Iuto. Relasaun rotan nebe simu husi liurai Laleia, maun alin husi Baibei sai nudar lideransa natural ho kargu ''Iuto Kapitana'' nebe iha poder jerasional kaer rotan hodi ukun no sai inan aman no lia nain ba Aldeia Iuto. [[Imajen:SirimanaJP2.jpg|miniaturadaimagem|Sirimana wuamutu, Rate sira nee Avo Kapitana, Kabureno no Juale]] Konta oralmente husi Bai Bei nia beioan Levedai, Matias Luahoma no Sirilaku dehan Iuto Kapitan sai uma lisan ida ba Jerasaun husi avo nebe hela iha Sirimana. '''Lideransa ka Cefe Aldeia tempu Portuguse iha tempu adminstrasaun Sivil maka:''' # Dai Sambere(Nohoru'u)- Iuto Kapitana # Dai Kerimau (Nia oan)-Iuto Kapitana # Dai Jorge Lopes (Kerimau NIa Subrino)- Iuto '''Tempu okupasaun Indonesia to mai ukun a'an''' # Mouzinho (Sarara) # Valente Noronha (Bolebe) # Tomas Marques Gama (Kapitana) amacpza3whw98bsp1f61v36yvn01hil 75975 75974 2026-10-06T01:42:18Z Boegia 11956 75975 wikitext text/x-wiki === [[Iuto]] === Klik iha nee lee Historia Kompletu :https://boegia-sambere-3d8610.webnode.pt/ [[Imajen:IrimanaJP.jpg|miniaturadaimagem|Sirimana Wuamutu]] === '''Istoria Aldeia Iuto''' === === '''Pre Colinialismu Portuguesa''' === Molok kolonizasaun portugés iha inísiu sira nia ukun iha Timor, Iuto nu'udar kolesaun reinu ki'ik, ierárkiku ho fiar animista ne'ebé metin no kultura ne'ebé riku. Moris sentradu iha agrikultura subsisténsia, aliansa sosiál kompleksu, no Uma Lulik (uma bei'ala sira nian) sagradu. Beiala sira nee hela iha foho Bolele hanesan Knua ida husi uma lisan Iuto no Belebe nebe Avo ida deit ho ninia lideransa natural . Tuir Lia nain sira oralmente konta antes Kolonial Portuguesa nia ukun , iha lideransa natural husi knua Bolebe ho naran " Anu biiki" nudar lideransa natural nebe ukun  iha knua foho Bolebe. === '''Portuguesa nia ukun 1850-1912''' === Konta oralmente husi lia nain " Sirilaku, Levedai, Antonio Kalaida, no Matias Lua homar " nudar jerasaun no beoan dehan: Iha momentu neba nudar jerasaun husi lideransa natural ANU-BIKI nia oan beoan nai 3 tun husi foho Bolebe mai hela iha Borugae /lakawa , ida mai hela iha Iuto , ida tan mai hela iha Siraimana maka  nudar maun boot nebe kaer rotan Kapitan simu husi Luca –Laleia. Oan beoan husi Avo iha Sirmana fo orientasaun ba beoan mai hela iha Iutu Comando Warda maka Bai-bei hodi habelar ukun, ida seluk  mai hela iha Segerata Logoloi hela besik ninia reino ka inan aman. Husi jerasaun maum boot nebe hela iha Sirimanan honia beoan Bai-Bei maka sai nudar lideransa natural Iuto no aman ka lidefaransa natural uma lisan sira nebe sai parte husi reino Iuto. Relasaun rotan nebe simu husi liurai Laleia, maun alin husi Baibei sai nudar lideransa natural ho kargu ''Iuto Kapitana'' nebe iha poder jerasional kaer rotan hodi ukun no sai inan aman no lia nain ba Aldeia Iuto. [[Imajen:SirimanaJP2.jpg|miniaturadaimagem|Sirimana wuamutu, Rate sira nee Avo Kapitana, Kabureno no Juale]] Konta oralmente husi Bai Bei nia beioan Levedai, Matias Luahoma no Sirilaku dehan Iuto Kapitan sai uma lisan ida ba Jerasaun husi avo nebe hela iha Sirimana. '''Lideransa ka Cefe Aldeia tempu Portuguse iha tempu adminstrasaun Sivil maka:''' # Dai Sambere(Nohoru'u)- Iuto Kapitana # Dai Kerimau (Nia oan)-Iuto Kapitana # Dai Jorge Lopes (Kerimau NIa Subrino)- Iuto '''Tempu okupasaun Indonesia to mai ukun a'an''' # Mouzinho (Sarara) # Valente Noronha (Bolebe) # Tomas Marques Gama (Kapitana) rbh9ubf7fxxxa2lkly3fwd9vdpdmuw9